cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਲੰਘ ਗਏ ਦਰਿਆ (ਨਾਵਲ‌)
' ਲੰਘ ਗਏ ਦਰਿਆ ' ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੰਨੇ ਉਤੇ ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਬਦ 'ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਮ, ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਜਿਸਦਾ ਕਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ-ਗੁਆਚ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਹੋਂਦ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਂਰਾਜਿਆਂ, ਸਰਦਾਰਾਂ, ਵਜੀਰਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼-ਏ-ਜ਼ਿਦਗੀ ਦੀਆਂ ਡੂਘੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਤਹਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਦਾ ਇਹ ਯਤਨ ਜ਼ਿਦਗੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬਹੁ-ਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਿਰਫ਼ ਰਿਆਸਤੀ ਦੌਰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਦਗੀ ਨੂੰ ਹੀ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ‌ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗੌਲਣਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ,ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰਾਂ,ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ,ਤਾਂਤਰਿਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਜਮ ਮਈ ਘਟਨਾ ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਇਹ ਧਿਰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਬੋਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਇਸ ਧਿਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਆਰੰਭ
ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋ ਰਿਆਸਤੀ ਦੌਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਧਿਰਾਂ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕਲਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ।ਨਾਵਲ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛਾਂਹ ਵੱਲ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਛਲਝਾਤ ਦੀ ਜੁਗਤ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਿਆਸਤੀ ਦੌਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਨਾਵਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅਹਿਲਕਾਰ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸਰਦਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਰਾਜਾ,ਸਰਦਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤੀ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਨਾਵਲ ਰਿਆਸਤੀ ਦੌਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਾਵਸਤਾ,ਦੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਅੱਧ-ਪਚੱਧੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨਾਲ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰੀ ਰੂਪ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਉਤੇ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਏਹੁ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ' ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਵਿਮਈ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਫੋਕਸ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹੁੰਗਾਰਿਆਂ ਉਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਲੰਘ ਗਏ ਦਰਿਆ ਨਾਵਲ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਐਸ਼ੌ-ਆਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਿਦਗੀ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ-ਮਹਾਂਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਬਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੋਝੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤੇ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਿਆਇਆ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣਾ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਐਸ਼ੌ-ਆਰਾਮ ਦੀ ਜਿ਼ਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਮ ਪ੍ਰਵਾਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਬਦਲਾਅ ਗਰਦਾਨਿਆਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਅਈ ਫੁਕੁਹਾਰਾ
ਅਈ ਫੁਕੁਹਾਰਾ  (福原 愛 ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਅਈ?) (ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ 1988, ਜਨਮ ਸਥਾਨ) ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ 2012 ਦੀਆ ਸਮਰ ਉਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰlਆਲ ਨਿੱਪੋਨ ਏਅਰਵੇ ਨੇ ਸਪੋਨਸਰ ਕੀਤਾ.
ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਦਾ ਦੋਰ
ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਨੇ ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਖੇਡਣਾ ਸੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖਿਡਾਰਨ ਵਜੋਂ ਉੱਬਰ ਕੇ ਆਈ। ਇਸ ਦੋਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਗਹ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ ਦੇ "ਚਾਇਲਡ ਅਜੂਬਾ" ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ. 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਏਸੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਅਫਸਰ ਮਿਲਿਆ. 2013, ਪੇਰਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੱਵਲ ਦਰਜੇ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਜਾਂਗ ਯਿਨਿੰਗ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਚੇਮਪਿਅਨਸਿਪ ਦੋਰਾਨ ਕੁਆਟਰ ਫ਼ਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ. ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ 2014 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਉਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ
ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਨੇ ਏਸਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2004 ਦੀਆ ਸਮਰ ਉਲੰਪਿਕ ਲਈ ਚਲ ਰਹੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ. 15 ਸਾਲ ਤੇ 287 ਦਿਨ ਦੇ ਦੋਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੇਬਲ ਟੇਨਿਸ ਦੇ ਔਰਤ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਥਲੀਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ. ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ 16ਵੇ ਦੋਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮੇਡਲ ਵਾਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਿਮ ਕਯੁੰਗ-ਅਹ ਤੋਂ ਹਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅਪਰੈਲ 2005 ਵਿੱਚ ਫੁਕੁਹਾਰਾ ਨੇ ਅਯਾ ਉਮੇਮੁਰਾ ਦੀ ਜਗਹ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ITTF ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਜਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀ ਔਰਤ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਆ ਗਈ. 2005 ਦੇ ਵੁਮੇਨਸ ਵਰਲਡ ਕਪ ਵਿੱਚ ਗੂਓ ਯਾਨ ਟੀ ਸੇਮੀਫਿਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਤਾਈ ਯਾ ਨਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਜਗਹ ਲਈ ਹੋਏ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।
ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ
ਨਿਸ਼ਾਪੁਰ
ਨਿਸ਼ਾਪੁਰ ਜਾਂ ਨੇਸ਼ਾਬੂਰ (, ਰੋਮਨੀਕ੍ਰਿਤ Nīshāpūr, Nīshābūr,ਅਤੇ Neyshābūr ਮਧਕਾਲੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ: New-Shabuhr, ਭਾਵ "ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਪੁਰ", "ਸੁਹਣਾ ਸ਼ਾਪੁਰ", ਜਾਂ "ਸ਼ਾਪੁਰ ਦੀ ਪੂਰਨ ਬਣਤ"), ਈਰਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਰਾਸਾਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਐਸ਼ਲੇ ਡਾਇਮੰਡ
ਐਸ਼ਲੇ ਡਾਇਮੰਡ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਹ ਉਦੋਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਹਿੰਸਕ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਰਮੋਨਜ਼ ਲਈ ਜੋ ਉਹ ਦਵਾਈ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਗਾਰਡਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਐਸ਼ਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਰੋਮ ਦੇ ਜੋਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਡਾਟ
ਡਾਟ ਜਾਂ ਮਹਿਰਾਬ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: arch, ਆਚ) ਚੱਕਰ ਦੀ ਚਾਪ ਵਰਗੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੋ ਕੌਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰਲੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਮੇਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜੇ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੰਰਚਨਾ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਡਾਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਾਕਾਇਦਾ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਕਲਪ
ਡਾਟ ਇੱਕ  ਸ਼ੁੱਧ ਕੰਪਰੈਸ਼ਨ  ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫੂਲਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਫੂਲਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।
ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੌਰੀਆ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਸਾਂਸਦ !ਸਰੋਤ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
੧੪੫
145 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮ. ਕਾਜ਼ੀ
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਉਰਫ਼ ਮਕਸੂਦ ਅਹਿਮਦ ਕਾਜ਼ੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮ. ਕਾਜ਼ੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਣ ਰੇਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਉਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਡਰਾਈਵਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਵੱਕਾਰੀ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕਾਜ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਸਾਂਤਾਕਰੂਜ਼ ਦੇ ਸੇਠ ਅਨੰਦੀਲਾਲ ਰੌਡਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਲਾਰਖੂ ਇਸਮਾਈਲ ਕਾਠਵਾਲਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਰੇਲ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਅਪਣਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੈਡੀਕਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ।
ਕਰੀਅਰ
1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਇੰਜਨ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 1991 ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੀੜ -ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਰੇਲ ਮਾਰਗ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਟਰਮੀਨਸ - ਠਾਣੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਲ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਇਲਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਤੋਂ ਰੇਲਵੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਮਕਸੂਦ ਕਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਇੰਡੋਚੀਨੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ (ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਖਾੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ)। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਲ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾੜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖਾੜੀ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਸੰਗਮਨ ਕਾਂਡਾ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਸੁਮਾਤਰਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਬਿੰਦੂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਕਾਕਸ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਬਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਂਗਰੋਵ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ, ਖਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 2,600,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,000,000 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੰਗਾ-ਹੁਗਲੀ, ਪਦਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ-ਜਮੁਨਾ, ਬਰਾਕ-ਸੁਰਮਾ-ਮੇਘਨਾ, ਇਰਾਵਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਮਹਾਨਦੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਬੈਤਰਾਨੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ
ਇਜ਼ਾਬੈੱਲ ਅਲੈਂਦੇ
ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਅਲੈਂਦੇ (ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ 1942) ਇੱਕ ਚਿੱਲੀਆਈ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਅਲੈਂਦੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਵਾਰ " ਜਾਦੂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ," ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ (La casa de los espíritus, 1982) ਅਤੇ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ (La ciudad de las bestias, 2002) ਵਰਗੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾਵਲਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਅਲੈਂਦੇ ਨੂੰ "ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ, ਅਲੈਂਦੇ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਲੈਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ 2010 ਚ ਉਸਨੂੰ ਚਿੱਲੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸ਼ਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਲੀਆਈ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਬਦਾਲ ਬੇਲਾ
ਅਬਦਾਲ ਬੇਲਾ (ਜਨਮ 14 ਦਸੰਬਰ 1956) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਅਬਦਾਲ ਬੇਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੌਧਰੀ ਫਜ਼ਲ ਦੀਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲੁਧਿਆਣੇ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਲਹੌਰ ਗਏ। ਬੇਲਾ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ (MBBS) ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਪਟਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਾਊਦੀ ਆਰਮੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਕਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਐਮ ਐਸ ਸੀ (MSc) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਕਰਨਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਕਿ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਆਈ ਐਸ ਪੀ ਆਰ (ISPR) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਕੈਰਨ ਹਾਰਨੀ
ਕੈਰਨ ਹਾਰਨੀ ( ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਮ ਡੇਨੀਅਲਸਨ, 16 ਸਤੰਬਰ 1885 – 4 ਦਸੰਬਰ 1952) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਵ, ਕੈਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ
ਮਜਾਜ਼
ਅਸਰਾਰ ਉਲ ਹੱਕ ਮਜਾਜ਼ (ਉਰਦੂ: مجاز لکھنوی, ਹਿੰਦੀ: मजाज़ लखनवी) (19 ਅਕਤੂਬਰ 1911 – 5 ਦਸੰਬਰ 1955) ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਲਾਂ, ਨਜ਼ਮਾਂ, ਅਤੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਸਿਰਫ਼ 44 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ’ਕੀਟਸ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰਾਰ ਉਲ ਹੱਕ ’ਮਜਾਜ’ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨਾਲੋਂ ਕੀਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਗਾਤ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੇ ਗਏ।
ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਮਜਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1911 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੂਦੌਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚੌਧਰੀ ਸਿਰਾਜ ਉਲ ਹੱਕ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਆਦਮੀ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜਿਮ ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ 1929 ਵਿੱਚ ਆਗਰੇ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜਾਨਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਕਰਾਇਆ। ਪਰ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਫਾਨੀ, ਜਜਬੀ, ਮੈਕਸ਼ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਹਬਤ ਸਦਕਾ ਅਸਰਾਰ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਗਜ਼ਲ ਲਿਖਣ ਦੀ ਤਰਫ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਗਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ 1931 ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ ਕਰਨ ਅਲੀਗੜ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਬਤਾ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ, ਇਸਮਤ ਚੁਗਤਾਈ, ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ, ਸਿਬਤੇ ਹਸਨ, ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ ਵਰਗੇ ਸਿਰਕਢ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਖੱਲੁਸ ‘ਮਜਾਜ’ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗਜ਼ਲ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣਕੇ ਉਭਰੇ।
ਸ਼ਾਇਰੀ
ਮਿਜ਼ਾਜ਼ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਜ਼ਮ'ਆਵਾਰਾ' ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚੰਦ ਬੰਦ 1953 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਠੋਕਰ' ਵਿੱਚ ਤਲਅਤ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਵੀ
146
146 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮਿਸ ਲਵਲੀ
ਮਿਸ ਲਵਲੀ ਆਸ਼ਿਮ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 2012 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਅਪਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ 61ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਡਿਜਾਇਨ ਲਈ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਧ-1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਲੀਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਰਹੇ ਦੁੱਗਲ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਚੰਦਰਕੋਨਾ
ਚੰਦਰਕੋਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੁਟਾਲ ਅਤੇ ਗਰਬੇਟਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚੰਦਰਕੋਨਾ ਵੰਸ ਦਾ ਮੌਢੀ ਰਾਜਾ ਚੰਦਰਕੇਤੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੰਦਰਕੋਨਾ ਟਾਊਨ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਘੁਟਾਲ ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੱਛਮੀ ਪੇਧਨੀਪੁਰ ਹੈ।
ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 140 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੜਗਪੁਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਗ੍ਹਾ, ਚੰਦਰਕੋਨਾ ਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਖੜਗਪੁਰ ਵੱਲ ਦੇ ਹਾਈਵੇਅ ਉੱਪਰ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾ ਕੇ ਮੀਚੋਗਰਾਮ ਨਾਂ ਦੇ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਤਹਿਸੀਲ ਘੁਟਾਲ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ 30 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਵਿੱਥ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ ਸਮੇਂ ਪੁਰੀ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਜੂਨ, 1560 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇੱਕ ਬੇਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖੀ ਦਾਸ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ।
ਹਤਿਕਵਾ
thumb "ਹਤਿਕਵਾ" (ਹਿਬਰੂ : הַתִּקְוָה,, ਪੰਜਾਬੀ ਮਤਲਬ: "ਆਸ"), ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਸ਼ਬਦ
thumb|250x250px|ਇਮਬਰ ਦੀ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ
ਥੀਅਲ
ਥੀਅਲ (ਮੂਲ ਉਚਾਰਨ- ਥੀਯਲ) ਕੇਰਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਬਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਥੀਅਲ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਤਲ਼ੇ ਨਾਰੀਅਲ, ਧਨੀਏ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁੱਕੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਮੇਥੀ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਲੇਪ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਹਲ਼ਦੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਗਰੇਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਥੀਅਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਿਆਜ, ਕੌੜੀ ਤਰਬੂਜ, ਆਲੂ, ਬੈਂਗਣ, ਜ਼ੁਕਿਨੀ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਅੰਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ
ਮੀਰਾਫਲੋਰੇਸ ਚਾਰਟਰਹਾਊਸ
ਮੀਰਾਫਲੋਰੇਸ ਚਾਰਟਰਹਾਊਸ (Cartuja de Miraflores) ਇੱਕ ਚਾਰਟਰਹਾਊਸ ਜਾਂ ਕਾਰਥੂਸੀਆਈ ਮੱਠ ਹੈ ਜੋ ਬੁਰਗੋਸ ਸ਼ਹਿਰ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੇਨੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੇਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੌਥਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਸਥਾਨ
ਇਹ ਬੁਰਗੋਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕੇ ਫੂਏਨਤੇਸ ਬਲਾਂਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਵਾਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਕਾਸਤੀਲ ਦੇ ਹੈਨਰੀ ਤੀਜੇ ਦੁਆਰਾ 1401 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਜਾਨ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1441 ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਮੱਠ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਆਵਾਜਾਈ
ਚਾਰਟਹਾਊਸ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਜਾਂ ਨਿਜੀ ਵਾਹਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਸ ਲਾਈਨ 17 ਪਲਾਸਾ ਦੇ ਇਸਪਾਨੀਆ ਨੂੰ ਚਾਰਟਰਹਾਊਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਸ ਲਾਈਨ ਸਾਰੀਆਂ ਧਰਮਿਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ
thumb|ਕੰਮ ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗਠਨ, ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮੈਪਿੰਗ ਸਮੇਤ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਭੌਤਿਕ, ਰਸਾਇਣਕ, ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਡਓਲੋਜੀ (ਗਠਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ) ਅਤੇ ਐਡਾਪੋਲੋਜੀ (ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ), ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸਬੰਧਤ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਰਾਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਭੌਤਿਕ ਭੂਰਾਸ਼ਕ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟਸ, ਸੈਲਵਿਕਟੁਰਿਸਟਸ, ਸੈਨਿਟੀਆਂ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ, ਸਾਰੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ
ਮਿੱਟੀ ਪੈਡਸਫੇਅਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੋ ਕਿ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਇਹ ਮਾਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਪੈਡਲੋਜੀ ਅਤੇ ਐਡਫੋਲੋਜੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ। ਪੈਡਓਲੋਜੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਐਡਫੀਲੋਜੀ ਮਿੱਟੀ-ਨਿਰਭਰ ਉਪਯੋਗਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਂਚ ਮਿੱਟੀ ਭੌਤਿਕੀ, ਮਿੱਟੀ ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਇਓਸਫ਼ੀਅਰ, ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਸਫੇਅਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਾਰਨ ਜੋ ਪੈਡਓਪਾਇਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਧੇਰੇ ਸੰਗਠਿਤ, ਘੱਟ ਮਿੱਟੀ-ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਕੀਮਤੀ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਖਤ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਭੂਮੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ
ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਜਨਮ 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 1965) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ  ਜਿਸਦਾ ਸਬੰਧ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ।  ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੌਕ ਬੈਂਡ ਫ਼ਿਊਜ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ 2008 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫ਼ਾਰਮੈਂਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸੰਦੂਖ
ਲੱਕੜ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਚੋ-ਨੁਕਰੀ ਪੇਟੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੜਕੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਦਾਜ ਪਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਜਿੰਦਾ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਸੰਦੂਖ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ/ਹਨ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਰਜਾਈਆਂ, ਗਦੈਲੇ, ਦਰੀਆਂ, ਖੇਸ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੱਪੜੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਸੰਦੂਖ ਘਰ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸੰਦੂਖ ਕਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਸਾਈਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਸੰਦੂਖ ਛੱਜੇ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਸੰਦੂਖ ਰੋਡੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਸੰਦੂਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਾਹਲੀ ਤੇ ਨਿੰਮ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੰਦੂਖ ਦੀ ਉਚਾਈ ਪਾਵਿਆਂ ਸਮੇਤ 6 ਕੁ ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੰਬਾਈ 5/6 ਕੁ ਫੁੱਟ ਤੇ ਚੌੜਾਈ 3/4 ਕੁ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਸੰਦੂਖਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਛੱਜਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੰਦੂਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ 7/8 ਕੁ ਇੰਚ ਦੇ ਪਤਾਮਾ ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਪੱਤੀਆਂ ਵੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਈ ਸੰਦੂਖਾਂ ਉਪਰ ਜਿਥੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਕਰਾਸ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਕੋਕੇ ਵੀ ਲਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਸੰਦੂਖ ਦੋ ਛੱਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਦੋ ਛੱਤੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਦੂਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੱਟੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਦੂਖ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਭਾਰੇ ਵਸਤਰ ਜਿਵੇਂ ਰਜਾਈਆਂ, ਗਦੈਲੇ, ਦਰੀਆਂ ਆਦਿ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਫੱਟੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੱਟਿਆਂ ਉਪਰ ਫੇਰ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੰਦੂਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਟਾਂਡ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਥੇ ਨਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਮੋਟਾ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਸੰਦੂਖਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਗਹਿਣੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਚੋਰ-ਖਾਨਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੰਦੂਖ ਅੰਦਰ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦਰਵਾਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਦੂਖ ਨੂੰ ਕਈ ਰੰਗਾ ਦਾ ਰੰਗ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਸੰਦੂਖ ਦੇ ਛੱਜਿਆਂ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਵਡਾਲਾ
ਵਡਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ
ਅਰੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਕਾਂਬਲੇ (14 ਮਾਰਚ 1953 – ਦਸੰਬਰ 2009 ) ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ, ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦਾ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ । ਉਸ ਨੇ ਦਲਿਤ, ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ।
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਕਾਂਬਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਨਾਮਦਿਓ ਢਸਾਲ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਢਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ 1976 ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਾਂਬਲੇ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦੇ ਕੌਮੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ.ਪੀ. ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ "ਡਾ. ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਦਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ" ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਕਾਂਬਲੇ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਲਚਰ ਸਟਰਗਲ ਇਨ ਰਾਮਾਇਣ  (1982), ਕੰਵਰਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਡਾ ਆਂਬੇਡਕਰ, ਚੀਵਰ (1995), ਵਾਦ-ਸੰਵਾਦ (1996), ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਅੰਬੇਡਕਰ, ਚਲਵਲੀ ਚੇ ਦਿਵਸ  ਅਤੇ  ਤਰਕਾਤੀਤ ਇੱਕ ਵਦਤੋ ਵਿਆੱਖਾਤ (1987)।  ਉਸ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਬੁਧ ਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ", ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ  ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਕੰਨੜ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ, ਉਰਦੂ (ਦਲਿਤ ਆਵਾਜ਼) ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ (ਸੂਰਜ ਕੇ ਵੰਸ਼-ਧਰ) ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁਢਲੇ ਦਿਨ
ਅਰੁਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਕਾਂਬਲੇ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1953 ਨੂੰ ਸਾਂਗਲੀ ਦੇ ਕੋਲ ਕਰਗਨੀ ਜਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਅਠਪੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਰ ਦਲਿਤ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬੀ.ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਕਾਂਬਲੇ,  ਕਰਗਨੀ ਜਿਲੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।  ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਸੀ।  ਅਰੁਣ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਂਤਾਬਾਈ ਅਤੇ ਪਿਤਾਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜੀ ਦੋਨੋਂ  ਸਾਂਗਲੀ  ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ) ਅਤੇ ਪਿਤਾ  ਨੇ ਕਰਮਵਾਰ 'ਮਾਝਿਆ ਜਲਮਾਚੀ ਚਿਤਰਕਥਾ'  ਅਤੇ 'ਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਨਾਮਕ ਆਤਮਕਥਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਰਗਨੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸਨ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਅਥਪਦੀ ਅਤੇ ਦੀਘਾਂਚੀ ਵਿਚ ਬੀਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. (ਆਨਰਜ਼), ਵਲਿੰਗਟਨ ਕਾਲਜ, ਡੈਕਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਸਾਂਗਲੀ ਤੋਂ 1974 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਰਥ ਕਾਲਜ ਤੋਂ "ਸ਼ੋਧਨੀਬੰਦ ਆਣੀ  ਸ਼ੁੱਧਨੀਬੰਦਚਿੱਛ ਲੇਖਾ ਪੱਧਤੀ" ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨਾਲ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅੰਬੇਡਕਰਾਈਟ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨੋਮਿਕਸ, ਵਡਾਲਾ, ਮੁੰਬਈ 1976 ਵਿਚ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ (1976-1985) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਰਤੀ ਕਾਲਜ, ਦਾਦਰ (ਪੱਛਮੀ), ਮੁੰਬਈ (1985-1989) ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1990 ਵਿਚ ਉਹ "ਰੀਡਰ" ਵਜੋਂ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਐੱਚ.ਡੀ.ਏ. ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੂਲੇ ਸ਼ਾਹੂ ਚੇਅਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ।
ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਅਰੁਣ ਕਾਂਬਲੇ ਜਨਤਾ ਦਲ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1989 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਚਨ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੰਡਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੋਧੀ, ਪਛੜੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਲਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਬਣਦੀ ਨਾ ਵੇਖ ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ ਕਾਂਬਲੇ ਨੇ ਜਨਤਾ ਦਲ ਤੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮੌਤ
ਕਾਂਬਲੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਰਹੱਸਮਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸ਼ੱਕੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਸੀ।  ਕਾਂਬਲੇ 13 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸੈਫਬਾਦ ਦੇ ਬਿਰਲਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਮੇਸਨ ਡੇਵਿਸ
ਮੇਸਨ ਡੇਵਿਸ (ਜਨਮ 29 ਮਾਰਚ, 1971) ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ ਜੋ ਫਿਲਹਾਲ 'ਫ੍ਰੀਡਮ ਫ਼ਾਰ ਆਲ ਅਮਰੀਕਨਜ਼' ਦਾ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲਾਅ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮੇਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੀਸੌਰੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਮਨਿਸਟਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਕ ਗਿਰਜਾ-ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਗਿਰਜਾ-ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਡੇਵਿਸ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਜੋਂ 1998 ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਸੀ। 2014 ਤੱਕ ਡੇਵਿਸ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੀਸੌਰੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਭਰਨ ਲਈ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
੧੪੭
147 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਕਾਲ਼ਾ ਮੋਤੀਆ
ਕਾਲਾ ਮੋਤੀਆ ਜਾਂ ਗਲੂਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਐਕਵਿਸ ਹਿਊਮਰ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਕਵਸ ਹਿਊਮਰ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਮਾਂਦਰੂ ਕਾਲਾ ਮੋਤੀਆ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਮਾਂਦਰੂ ਕਾਲਾ ਮੋਤੀਆ ਲੜਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਂਚ
ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਮੋਤੀਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਹਦੀਕ਼ਾ ਕਿਆਨੀ
ਹਦੀਕ਼ਾ ਕਿਆਨੀ (ਉਰਦੂ:حدیقہ کیانی) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਿਖਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
2006 ਵਿੱਚ ਕ਼ਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਤਮਗਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਮਿਲਿਆ।  2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ਵੱਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਸੀ।
ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਗਰੁੱਪ, ਜੰਗ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ "ਪਾਵਰ" ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਿਆਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ "ਔਰਤ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਕਿਆਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 3 ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਇਰਫਾਨ ਕਿਆਨ ਅਤੇ ਭੈਣ ਸਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਕਵੀ ਖਵਾਰ ਕਿਆਨੀ, ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਖਵਾਰ ਨੇ ਕਿਆਨੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਮੈਡਮ ਨਰਗਿਸ ਨਾਹਿਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਕਾਰ-ਉਨ-ਨੀਸਾ ਨੂਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਕਿਆਨੀ ਨੇ ਤੁਰਕੀ, ਜਾਰਡਨ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਕਿਆਨੀ ਸੋਹਿਲ ਰਾਣਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ "ਰੰਗ ਬਰੰਗੀ ਦੁਨੀਆ" ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜੋ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਆ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਉਸਤਾਦ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਨਸ਼ਾਦ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਕਿਆਨੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਨੇਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਲਾਹੌਰ) ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਸ ਕੀਤੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਕਿਆਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਆਈ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਆਂਗਣ ਆਂਗਣ ਤਾਰੇ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਢੇ 3 ਸਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ ‘ਚ, ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਮਜਦ ਬੌਬੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਖਲੀਲ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਕਿਆਨੀ ਨੇ ਗਾਏ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੂੰ ਪੀਟੀਵੀ ਵੱਲੋਂ ਨੂਰਜਹਾਂ, ਨਾਹਿਦ ਅਖਤਰ ਅਤੇ ਮਹਿਨਾਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਦਿਆਂ “ਏ + ਕਲਾਕਾਰ” ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਿਆਨੀ ਨੇ 90ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਗਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਿੱਟ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਸਰਗਮ ਲਈ ਗਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਔਰਤ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਲਈ ਨਾਮਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਪੈਗੀ ਐਂਟਰੋਬਸ
ਪੈਗੀ ਐਂਟਰੋਬਸ (ਜਨਮ 1935) ਇੱਕ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਮੈਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਰਬਾਡੋਸ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਉਹ ਕਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਨਾਈਮਿਨਿਸਟ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਐਕਸ਼ਨ (ਸੀ ਐੱਫ ਆਰ ਏ), ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਡਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵਸ ਵਿਦ ਵੁਮੈਨ ਫ਼ਾਰ ਏ ਨਿਊ ਇਰਾ (ਆਈਜੀਟੀਐਨ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ, ਦ ਗਲੋਬਲ ਵੁਮੈਨ'ਸ ਮੂਵਮੈਂਟ: ਓਰਿਜਨ, ਇਸ਼ੂਜ਼ ਐਂਡ ਸਟਰੈਜੀ (ਜ਼ੈਡ ਬੁੱਕਸ, 2004) ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਐਂਟਰੋਬਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਵਿੱਚ 1935 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈਂਟ. ਵਿਨਕੈਂਟ ਜੋਸਫ਼'ਸ ਕੈਨਵੈਂਟ ਵਿੱਖੇ ਸੇਂਟ ਲੂਸੀਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟ. ਵਿਨਕੈਂਟ ਗਰਲ'ਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚੂਲਰ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਲੈਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਚਿਊਸੇਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਐਮਹੈਰਸਟ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਲਿਖਤ
ਪੈਗੀ ਐਂਟਰੋਬਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਗਲੋਬਲ ਵੁਮੈਨਸ ਮੂਵਮੈਂਟ: ਓਰੀਜਨ, ਇਸ਼ੂਜ਼ ਐਂਡ ਸਟਰੈਜੀ (ਜ਼ੈਡ ਬੁਕਸ, 2004) ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਮੀਖਿਆ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਬਿਨ ਮਾਰਗਨ ਦੇ ਕਥਾ ਦੇ ਲੇਖ, ਸਿਸਟਰਹੁੱਡ ਇਜ਼ ਗਲੋਬਲ: ਦ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੁਮੈਨ'ਸ ਮੂਵਮੈਂਟ ਐਨਥੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਕੀਤਾ (ਕੁੱਤਾ)
ਅਕੀਤਾ ਇੱਕ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਨਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਕੀਤਾ ਨਸਲ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ- ਜਪਾਨੀ ਅਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਅਕੀਤਾ ਕੇਨ ਜਾਂ ਅਕੀਤਾ ਇਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕੀਤਾ ਜਾਂ ਅਕੀਤਾ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸਲੀ ਕੁੱਤੇ
ਸੁਰਾਹੀ
ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲੰਮੇ ਤੇ ਪਤਲੇ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਸੁਰਾਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਝਾਰੀ ਤੇ ਝੱਜਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਕੱਚ ਦੀ ਸੁਰਾਹੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਬ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁਰਾਹੀ ਦੀ ਘਰ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਸੁਰਾਹੀ ਘੁਮਿਆਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲੀ ਚਿਉਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਾਣੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਘੁਮਿਆਰ ਸੁਰਾਹੀ ਨੂੰ ਚੱਕ ਉਪਰ ਡੌਲਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰਾਹੀ ਨੂੰ ਆਵੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਘੁਮਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਘੁਮਿਆਰ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪਿੱਤਲ, ਸਟੀਲ ਅਤੇ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁਰਾਹੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਸਫਰ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ, ਥਰਮੋਸ਼ ਬੋਤਲਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਟੀ ਡੋਪਿੰਗ ਏਜੰਸੀ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਟੀ ਡੋਪਿੰਗ ਏਜੰਸੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ NADA) ਕੌਮੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਲੱਡ ਡੋਪਿੰਗ ਕੰਟਰੋਲ ਪਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ ਤੇ ਐਂਟੀ ਡੋਪਿੰਗ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਦੁਜੀਆਂ ਐਂਟੀ ਡੋਪਿੰਗ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਵੀ ਤਾਲਮੇਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਟੀ ਡੋਪਿੰਗ ਏਜੰਸੀ (ਨਾਡਾ) ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲੈਣ ਦੇ ਵੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਨਤਮ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਲੈੱਸ ਹੋਣ ਲਈ ‘ਨਾਡਾ’ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬਲੱਡ ਡੋਪ ਕਿੱਟਾਂ ਮੰਗਵਾਈਆਂ ਹਨ। ਬੇਹੱਦ ਸੰਜੀਦਗੀ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਚ ਨਾਡਾ ਨੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਨਾਡਾ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤ ਵਧਾਊ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਿਊਰਾ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਹੀ ਨਮੂਨੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਏਜੰਸੀ ਕੋਲ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਹੀ ਪੁਖਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਪਰਖ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ 24 ਨਵੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਡੋਪਿੰਗ ਵਿਰੋਧ ਸੰਸਥਾ ਕੋਲ ਪੰਜੀਕਰਨ ਕਰਵਾਇਆ।
ਸੁਰਾਹੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਟੀ ਡੋਪਿੰਗ ਏਜੰਸੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਮੱਛੀ
ਮੱਛੀ ਸ਼ਲਕਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜਲਚਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਛਲੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਟ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਖਾਣ ਅਤੇ ਪੋਸਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੋਮਾ ਹਨ। ਕਈ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ, ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 28, 500 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ 2,18,000 ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਈ ਮਛਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਲੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਹੇਲ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਮੱਛੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਲੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਜੀਵਨ ਗਲਫੜੇ (ਗਿਲਜ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਡਾਲੀਨੁਮਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਲਿੰਬ) ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਲੇ।
ਆਦਮ ਖੋਰ ਮੱਛੀਆਂ
ਕੁੱਝ ਮਛਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਾਲਕਾਏ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇੰਨੀ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ ਇੰਸਾਨ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਵੀ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੱਛੀ ਪ੍ਰਜਨਣ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਉਸਾਰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਡੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੱਛੀ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਹਵਾ ਤੇ ਲੇਸਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੁਲਬੁਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਝੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਝੱਗ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ  ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ   ਚਿਪਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਜੀਵ ਆਂਡੇ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਆਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ  ਤੇਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਂਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆ ਕੇ ਇਸ ਆਲ੍ਹਣੇ  ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ   ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀਆਂ
ਲੋ ਕੀ ਸੈਵੇਜ
ਲੋ ਕੀ ਸੈਵੇਜ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: low kii savage) ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ ਕੀਆਰਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਕਸਟੈਨਡਿਡ ਪਲੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ 22, 2016 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਿੰਗਲ Gold  ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕੋਲੰਬੀਆ
ਕੋਲੰਬੀਆ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ (República de Colombia ਰੇਪੂਵਲਿਕਾ ਦੇ ਕੋਲੋਂਵੀਆ) ਬੱਤੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਇਕਾਤਮਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਨਾਮਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਏਕੁਆਡੋਰ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 26ਵਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਚੌਥਾ (ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਮਗਰੋਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। 4.6 ਕਰੋੜ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 27ਵਾਂ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਗਤ ਦਾ ਦੂਜਾ (ਮੈਕਸੀਕੋ ਮਗਰੋਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ, ਫੁੱਲਾਂ, ਪੰਨਾ-ਰਤਨਾਂ, ਕੋਲਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਦਾਵਾਰ ਇਸਦੇ ਅਰਥ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਧੁਨੀਮ
ਧੁਨੀਮ ਜਾਂ ਫ਼ੋਨੀਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਮੋਰਫ਼ੀਮ ਵਰਗੀਆਂ ਅਰਥਪੂਰਨ ਇਕਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਧੁਨੀਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੀ ਧੁਨੀਮ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਟਾਕਰਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਅਰਥ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ:
ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛਪਾਈ
ਵਿਵਾਹ
ਵਿਵਾਹ (ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਆਹ) ਸਾਲ 2006 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਆਰ ਬਰਜਾਤੀਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਓ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਵਾਹ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵਾਹ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 10 ਨਵੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 539 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਕੁਝ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਦੀ ਘਾਟ ਦੱਸਿਆ ਪਰੰਤੂ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਬਣੀ। ਵਿਵਾਹ ਅਮਿਤਾ ਰਾਓ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ. ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 10 ਨਵੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 9₹9 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ($.8 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਕੁਝ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ laੰਗ ਨਾਲ ਘਾਟ ਅਤੇ ਫੁੱਲਿਆ ਪਾਇਆ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ marriageੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੇ changesੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਰਾਓ ਦੀ ਉਸ ਵਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ.
ਕਪੂਰ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਓ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਵਿਵਾਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ (ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ). ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਣੀਯਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.
ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਓ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। ਵਿਵਾਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ (ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ) 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਣੀਯਮ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਲਾਟ
ਪੂਨਮ (ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਰਾਓ) ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਲੜਕੀ ਹੈ ਜੋ ਮਧੁਪੁਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਕਾਂਤ (ਆਲੋਕ ਨਾਥ) ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਚਾਚੀ (ਸੀਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ) ਈਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰਜਨੀ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਪੂਨਮ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣਾ ਹੈ।ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ (ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨੀਲ (ਸਮੀਰ ਸੋਨੀ), ਜੋ ਭਾਵਨਾ (ਲਤਾ ਸਭਰਵਾਲ) ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ (ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ), ਜੋ ਇੱਕ ਨਰਮ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।
ਪੂਨਮ ਦਾ ਸਰਲ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਵਤੀਰਾ ਭਗਤ ਜੀ (ਮਨੋਜ ਜੋਸ਼ੀ), ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕਾਂਤ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜੌਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਭਗਤ ਜੀ ਪ੍ਰੇਮ ਲਈ ਪੂਨਮ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰਾਏ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹ ਲਈ ਛੋਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਪੂਨਮ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲਈ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਨਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਬਿਹਤਰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਕਾਂਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਜੀਬ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਕਾਂਤ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੋਮ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵਾਲੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਦੂਈ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਹੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਘਰ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੂਨਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕੋਲ ਟੈਲੀਫੋਨ ਅਤੇ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ 'ਤੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਨਮ ਘਰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁੜਮਾਈ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ / ਲੇਖਕ ਸੂਰਜ ਬਰਜਾਤੀਆ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਿਵਾਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਲੇਖ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਰ ਬਰਜਾਤੀਆ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਸ਼ ਲੀਡ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨਸਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਬਰਜਾਤਿਆ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ .ੰਗ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਬਰਜਾਤੀਆ ਨੇ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਰਹੇਗੀ. ਟਾਈਮਜ਼ Indiaਫ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿ Bar ਵਿੱਚ ਬਰਜਾਤੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵਿਵਾਹ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਸਰਤਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬਜਾਤਿਆ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਭਾਵਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇੱਕ ਬੋਲ ਅਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।"
ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ 2006 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਗਈ. ਬਰਜਾਤੀਆ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​inੰਗ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਜੇ ਧੋਬੜੇ ਨੂੰ ਮਧੁਪੁਰ ਕਸਬੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜੋ ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਦਿੱਖ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੀਕੇਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਥੁੱਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। [6] ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਟੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਆdoorਟਡੋਰ ਸੈਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ, ਲੋਨਾਵਾਲਾ, ਰਾਣੀਖੇਤ, ਨੈਨੀਤਾਲ ਅਤੇ ਅਲਮੋੜਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਕਾਂਤ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੂਨਮ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਜਨੀ ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈਅੰਦਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਕਾਂਤ ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸਭ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਬਰਾਤ ਲੈ ਕੇ ਲਈ ਮਧੂਪੁਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਕਾਂਤ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਨਮ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵਧੀਆ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੂਨਮ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਨਮ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਦਾਖਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਨਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਨਮ ਘਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਖੁਦ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਪੂਨਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਘਰ ਚਲੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਨਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸੁਹਾਗਰਾਤ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਹੁੰਵਿੰਡ
ਪਹੁੰਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਤੋਂ ਖਾਲੜਾ ਬਾਰਡਰ ਸੜਕ ’ਤੇ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮੋਈ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਅੰਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖ, ਸੂਰਵੀਰ ਯੋਧੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ-ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਜੋ ਪਹੁੰਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਪਾਸ ਚੰਗੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਸੀ ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਕੋਈ ਸਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਮਿਲੇ ਜਿਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਜਿਊਣੀ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਲੱਸੀ, ਮੱਖਣ, ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਸਾਗ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਾਇਆ ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਦੀਪ ਰੱਖਣਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਦਕਾ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਦੇ ਲਾਗੇ ਪਹੁੰਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1682 ਅਰਥਾਤ 14 ਮਾਘ 1739 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਜਿਊਣੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦੀਪ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਿਆ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਏ। ਆਪ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜੀ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਵਿੰਡ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਮਤ 1757 ਤੋਂ 1762 ਤਕ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਪਾਸ ਹੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਲਈ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਖੀਏ ਬਣਾ ਕੇ ਦੋ ਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦਿੱਲੀ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਵਿੰਡ ਆ ਗਏ।
ਖਾਂਬੜਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਿਆਲ
ਸਿਆਲ ਜਾਂ ਸ਼ਰਦੀਆਂ (ਪਾਲ਼ਾ ਅਤੇ ਜਾੜਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਦੀ ਰੁੱਤ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਤਝੜ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡੀ ਰੁੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁੱਤਾਂ ਹਨ:- ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ। ਸ਼ਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
੧੪੮
148 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮਾਰੀਨਾ ਤਸਵਾਤਾਏਵਾ
‎‎ਮਾਰੀਨਾ ਇਵਾਨੋਵਨਾ ਤਸਵਾਤਾਏਵਾ‎ (Мари́на Ива́новна Цвета́ева; ‎8 ‎ਅਕਤੂਬਰ 1892 – 31 ‎ਅਗਸਤ 1941) ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ‏ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਘਾ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਹੈ। ‎
ਦਿਵਾਲੀ
thumb|ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਇਕ ਪੂਜਾ ਥਾਲੀ 'ਤੇ ਲੱਛਮੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ
ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਜਾਂ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ (ਜੈਨ ਦੀਵਾਲ਼ੀ, ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ, ਤਿਹਾਰ, ਸੁਅੰਤੀ, ਸੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਬਾਂਦਨਾ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ) ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ, ਜੈਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੋਧੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੂਰ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ (ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚਕਾਰ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਹਨੇਰੇ 'ਤੇ ਚਾਨਣ, ਬੁਰਾਈ 'ਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੇਵਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਈ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੁਰਗਾ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਲ਼ੀ, ਹਨੂੰਮਾਨ, ਕੁਬੇਰ, ਜਮ, ਜਮਨਾ, ਧੰਨਵੰਰਰੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਚ ਮਨਾਉਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਛਮਣ ਨਾਲ਼ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਅਤੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਜਲਾਵਤਨੀ ਉਪਰੰਤ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ।
ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਰੰਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਜਾਵਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਨੇਰੇ ’ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਦਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੂਹਿਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਧਾਰਮਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ’ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉਮੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੀਪ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਸਾਰੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਲੱਛਮੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇਕ 'ਹਟੜੀ' ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਲੋਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਚਾੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਖੇੜੇ ਨੂੰ, ਖੁਆਜੇ ਨੂੰ, ਰੂੜੀ ਨੂੰ, ਕੌਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਆਮਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਜੈਨ ਕੌਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਹੈ।
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿਚ ਹੋਈ ,ਜਿਸਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਜੈ ਦਸ਼ਮੀ (ਦਸਹਿਰਾ, ਦਸੈਨ) ਤੋਂ 20 ਦਿਨ ਉਪਰੰਤ, ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਨਰਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਲੱਛਮੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨ ਨੂੰ 'ਭਾਈ ਦੂਜ' ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਰੱਖੜੀ ਵਾਂਗ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਾਰੀਗਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪੂਜਾ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਧਰਮ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੈਨ ਆਪਣੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦੀ ਅੰਤਮ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਮੁਗਲ ਕੈਦ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇਵਾਰ ਬੋਧੀ, ਦੂਜੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।  ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਿਨ (ਲੱਛਮੀ ਪੂਜ਼ਾ ਦਾ ਦਿਨ) ਫਿਜੀ, ਗੁਆਨਾ, ਭਾਰਤ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਨੇਪਾਲ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਸੂਰੀਨਾਮ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿਚ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਛੁੱਟੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਿਤੀਆਂ
ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀਪ ਅਤੇ ਆਵਲ਼ੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ "ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ" ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਫ਼ਜ਼ 'ਦੀਪ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੀਵਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਚਿਰਾਗ਼, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਚਮਕਦੀ ਹੈ" ਅਤੇ 'ਆਵਲ਼ੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕਤਾਰ, ਸੀਮਾ, ਨਿਰੰਤਰ ਰੇਖਾ ਜਾਂ ਲੜੀ"।
ਇਹ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਹਰ ਸਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਪਤਝੜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਚੰਦ (ਅਮਾਵਸਿਆ) ਨਾਲ਼ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰਮਾ ਜੰਤਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਸ਼ਨਾਂ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮੁਤਬਾਕ ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਸੂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਿਖਰ ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛੁੱਟੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਜਾਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ਼ ਵਿਚ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਦਿਨ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਹਾਰ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੰਤੀ ਜਾਂ ਸੁਅੰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਦੀਪ ਜਲਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਮ ਭਗਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਿਵਸ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਪਰਤਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਤਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀਧਾਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਤਿਆਚਾਰੀ ਰਾਜਾ ਨਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਚਾਨਣੀ ਦਾ ਮੇਲਾ, ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਕੱਤਕ ਦੀ 30 ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕੱਦ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਰੰਭ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਤੱਥ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ, ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਿਨ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਯੁੱਧਿਆ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ’ਚ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝ ਗਿਆ।
ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ। ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਿਆਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਸਕੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਦਾਤਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਰਾਜੇ ਹਰਸ਼ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਨਾਗਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਦੀਪਪ੍ਰਤਿਪਦੌਤਸਵ (ਦੀਪ = ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪ੍ਰਤੀਪਦ = ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਔਤਸਵ = ਤਿਉਹਾਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਹਵਾਲ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਲਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਾਵਿਆਮੀਮਾਂਸਾ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੀਪਮਾਲਿਕਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰਾਂ, ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼਼ ਸਜਾਉਂਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ।
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਲਬਰੂਨੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਤਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੇ ਦਿਨ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਟਾਲਵੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਨਿਕੋਲੋ ਡੀ ਕੌਂਟੀ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਛੱਤਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ... ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯਾਤਰੀ ਡੋਮਿੰਗੋ ਪੇਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਜੈ ਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਦੀਪਾਵਲ਼ੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਮਾਇਣ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਯੁੱਧਿਆ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ 2 ਸਾਲ ਲਈ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਮਨਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਯੁੱਗ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੁਕਮਰਾਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ, ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਇਸਲਾਮੀ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਘੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਨੂਰ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ"।
ਸੱਮਸਿਆਵਾਂ
ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕੁਝ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਦਗ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਿਨ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨੁਮਾਇਸ਼ੀ ਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਵਾਲ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਜੋ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਐਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਬਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣੇ ਪਏ ਹਨ ਕਿ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਇੰਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲਾਜਾਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਓਹਾਰ