cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਖ਼ਾਲਿਦ ਅੱਬਾਸ ਡਾਰ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਅੱਬਾਸ ਡਾਰ (ਜਨਮ 1945 ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਮਨੋਰੰਜਕ, ਮਿਮਿਕ, ਇੱਕ-ਪੁਰਸ਼ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਡਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮਨੋਰੰਜਨਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਬਦੁਲ ਮਲਿਕ ਡਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ
ਕੈਰੀਅਰ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਅੱਬਾਸ ਡਾਰ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨਕਾਰ ਹੈ; ਜੋ ਰੇਡੀਓ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਮਿਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਖ਼ਾਲਿਦ ਅੱਬਾਸ ਡਾਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਨੋਰੰਜਨਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 1958 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ। ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਖ਼ਾਲਿਦ ਅੱਬਾਸ ਡਾਰ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ
2009 ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਲਿਦ ਅੱਬਾਸ ਡਾਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਵਨ-ਮੈਨ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਡਾਰਲਿੰਗ ਲਈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਰੇਡੀਓ
ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਲਗ ਅਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀਨ ਨਾਮਕ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ 14 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਆਲਟਰ ਈਗੋ 'ਮਹਿਤਾਬ ਦੀਨ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਜੇਰੇਡ ਆਲਮਨ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਆਲਮਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਕਸਰ ਬਦਲੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਟੈਨੇਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਆਲਮਨ 12 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਆਲਮਨ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਾਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਸਿਲਾਈ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।"
ਟਸਕੁਲਮ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਲਮਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ 22 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। “ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਗਭਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਇਕੱਲਾ, ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਅਸੰਭਵ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ”ਉਸਨੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਕਾਲਜ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਲਮਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਟੂਰਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੈਸ਼ਵਿਲ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂ.ਐਮ.ਈ. ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਏਜੰਸੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਆਲਮਨ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਆਫ਼ ਲੈਟਰ-ਡੇ ਸੇਂਟਸ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਗੋਦ ਲਈ ਗਈ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜਡੇਨ ਆਲਮੈਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੈਟ ਰਿਡਲਹੂਵਰ ਨੇ ਆਲਮਨ ਨਾਲ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਮੋਟਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੇਅ ਮੈਰਿਜ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਲਮਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ "ਜੋ" ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਗੇਅ ਮੈਰਿਜ ਦੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ ਆਲਮਨ ਨੇ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੇਸ ਵੁਲਫ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਸਾਈਮਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਲਮੈਨ ਟ੍ਰੈਵਲ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਨਡੈਂਸ ਚੈਨਲ ਦੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ
ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ (1673 - 1715) ਕੰਧਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਊਦਾ ਜੋੜ ਗ਼ਿੱਲਜ਼ਈ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ਼ ਸੀ।ਕੰਧਾਰ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਟੁਰਨ ਤੇ ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਚ ਸੀ ਤੇ ਇਰਾਨੀ, ਈਰਾਨ ਵਾਂਗੂੰ ਕੰਧਾਰ ਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦੋਬਦੀ ਸ਼ੀਆ ਬਨਾਣਾ ਚਾਨਦੇ ਸਨ। ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ ਨੇ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਾਨ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ਼ ਲੜ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਚੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ
ਦਸਵਿਦਾਨੀਆ
ਦਸਵਿਦਾਨੀਆ (दसविदानिया) ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ 7 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੰਨ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਨੈ ਪਾਠਕ ਨੇ ਕਰਨੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਸ਼ਬਦ до свидания (ਦ ਸਵਿਦਾਨੀਆ), ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਅਲਵਿਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖੇਡ ਹੈ।
ਸਾਰ
ਅਮਰ ਕੌਲ (ਵਿਨੈ ਪਾਠਕ) ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਸੂਰਜ ਫਾਰਮਾਸਿਟੀਕਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਇੱਕ 37 ਸਾਲਾ ਅਕਾਉਂਟ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ (ਸਰਿਤਾ ਜੋਸ਼ੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੇਰੌਣਕ ਜਿਹਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੇਟ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਅਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ 10 ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਨ:
ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਲੁਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨੇੜਲੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ
ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ
1707 ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ ਆਪੋਧਾਪੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਤੇ ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਵਸ਼ਕਾਰ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਢ। ਏਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਥੱਲੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੇ ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ ਨੂੰ ਬੰਧੀ ਬਣਾਇਆ ਲਿਆ ਜੇ ਉਹਦਾ ਕਬੀਲਾ ਥੱਲੇ ਲੱਗਾ ਰੋਏ। ਉਹਨੂੰ ਇਸਫ਼ਹਾਨ ਪੀਜਿਆ ਗਿਆ। ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਨੇ ਮੱਲੋਜ਼ੋਰੀ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਸੁਣੀ ਤੋਂ ਸ਼ੀਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਜ਼ਹਬ ਵੀ ਪਲਟ ਰਈ ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਅਪਣਾ ਮਜ਼ਹਬ ਪਲ਼ਟਾ ਰਈ ਸੀ। ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਇਸਫ਼ਹਾਨ ਤੋਂ ਹੱਜ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਕਾ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤੇ ਓਥੋਂ ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫ਼ਤਵਾ ਲੈਂਦਾ ਏ ਜਿਹੜੀ ਕੰਧਾਰ ਤੇ ਪੂਰੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰ ਰਈ ਸੀ।
ਦਸਵਿਦਾਨੀਆ
ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ
ਸਾਰੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਕੈਲਾਸ਼ ਖੇਰ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ
ਦਸਵਿਦਾਨੀਆ ਇਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ 'ਚ 1.87 ਕਰੋੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਸੀ।
ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ
ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ
1709 ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ ਵਾਪਸ ਅੱਪੜ ਕੇ ਉਹਨੇ ਸਫ਼ਵੀ ਮੱਲੋਜ਼ੋਰੀ ਮਜ਼ਹਬ ਪਲਟਣੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਫ਼ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅੰਗ ਕੰਧਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਸੀ ਉਹਨੇ ਕੰਧਾਰ ਨੂੰ ਸਫ਼ਵੀ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕੁਰਾਲੀਆ ਤੇ ਸਫ਼ਵੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਗੋਰ ਗਿਣ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।ਹੋਤਕ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਗਰੋਂ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜ਼ਾਦ ਕੁਰਾਲੀਆ। ਇੱਕ ਸਫ਼ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਆਈ ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੇ ਤੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1711 ਵਿੱਚ 30,000 ਫ਼ੌਜੀ ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਵੱਲੋਂ ਕਿੱਲੇ ਗੇਅ ਗੋਰ ਗਿਣ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪਤੀਜੇ ਖ਼ੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਆਗਵੀ ਵਿਚ। ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਨਾਲ਼ ਲੜਨ ਮਗਰੋਂ ਇਹਦੇ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 700 ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਜਾ ਸਕੇ ਤੇ ਖ਼ੁਸਰੋ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। 1713 ਵਿੱਚ ਰੁਸਤਮ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਆਗਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੇਜੀ ਗਈ ਸਫ਼ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਹੁਣ ਫ਼ੌਜੀ ਆਗੂ ਸੀ।
ਦਸਵਿਦਾਨੀਆ
ਵਧੀਆ ਹੁੰਗਾਰਾ
ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸੁਹਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਟ੍ਰੇਡ ਨਿਊਜ਼ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਮਾਰਟਿਨ ਡੀਸੂਜ਼ਾ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 5 ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਨੁਭਵ," ਕਿਹਾ। "ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇੰਡੀਆ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੂਵੀਜ਼ ਦੇ ਗੌਰਵ ਮਲਾਨੀ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 3 ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ "ਇਸ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੀਆਂ 10 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪਨ ਲਾਈਨ ਦੁਆਰਾ "ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਅਲਵਿਦਾ ਫ਼ਿਲਮ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ.
ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ
ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ
ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1715 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖ ਦੇਸ ਬਨਾਣ ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਏ। ਦੂਜੇ ਉਹਨੇ ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਈਰਾਨ ਵਾਂਗੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਮੱਲੋਜ਼ੋਰੀ ਮਜ਼ਹਬ ਪਲਟਣੇ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ
ਦਸਵਿਦਾਨੀਆ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2008 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ
ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ
ਬੀਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਦੱਤਾ
ਬੀਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਦੱਤਾ (ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1935) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਖੋਜੀ, ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਆਸਾਮ ਦਾ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ" ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਚੌਥੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜਗਧਾਤਰੀ-ਹਰਮੋਹਨ ਦਾਸ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਦੱਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਲਖੀਮਪੁਰ ਸੈਸ਼ਨ, 2003 ਅਤੇ ਹੋਜਈ ਸੈਸ਼ਨ, 2004 ਲਈ ਅਸਮ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1935 ਨੂੰ ਨਾਗਾਓਂ, ਅਸਾਮ ਵਿਖੇ ਕਲਪਨਾਥ ਦੱਤਾ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੱਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਘਰ ਬਹਿਟਾ ਚਰਿਆਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਨੇਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਹਾਟੀ ਦੇ ਚੇਨੀਕੁਠੀ ਐਲਪੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੋਲਪਾੜਾ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1933 ਵਿੱਚ ਦੱਤਾ ਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਆਈ.ਐਸ.ਸੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਵੀਰਭੱਦਰ
right|thumb|267x267px|ਵੀਰਭੱਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਵੀਰਭੱਦਰ ਹਿੰਦੂ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਗਣ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਸੀ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਟਾ ਵਿਚੋਂ 'ਵੀਰਭੱਦਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਗਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਦੇਵ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਗੋਰਖ ਸਿਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੱਟ ਜਾਤੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੀਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਦੱਤਾ
ਕੈਰੀਅਰ
1957 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੀ. ਬੋਰੋਹਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1964 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹੇਠਲੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਮਤੇਸ਼ ਬਰੂਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਲਪਾੜਾ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਕਾਲਜ ਸੀ।
1974 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਦੱਤਾ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
1979 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਲੋਕਧਾਰਾ ਖੋਜ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਬਣੇ। ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਗੁਹਾਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਪਰ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਤੇਜਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।
ਜੋਨੀ ਬ੍ਰਾਵੋ
ਜੋਨੀ ਬ੍ਰਾਵੋ ਅਮਰੀਕੀ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਕਾਰਟੂਨ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੈਨ ਪਾਰਟੀਏਬਲ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਟੂਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਜੋਨੀ ਬ੍ਰਾਵੋ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਤਕੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨ ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨ
ਬੀਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਦੱਤਾ
ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ
ਦੱਤਾ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਹਨ: "ਮੋਨੋਰ ਖੋਬਰ", "ਬਹੁਦੀਨ ਬਕੁਲਰ ਗੰਢ ਪੋਆ ਨਾਈ", "ਮੇਲੀ ਦਿਲੋ ਮਨ", "ਰੋਹਿਮਾਲਾ ਉਰਨੀ ਮਾਜੇਰੇ", "ਸੋ ਸਿਰੀਸ਼ ਦਾਲ", "ਤੁਮਰ ਕਰਨ ਜਾਉ", "ਅਹਿਨਕ ਕੋਨੇ ਆਨੇ", ਮੌ ਦਾਪੋਨਰ, "ਸੀਤਾ ਬਨਬਾਸ਼", "ਬੋਗੋਲੀ ਬੋਗਾ ਫੋਟੋ ਦੀ ਜਾ", "ਜਿਲੀਰ ਮਾਤੇ", "ਓ ਘਨ ਚਿਰਿਕਾ", "ਬਰਸਾ ਤੋਮਾਰ", "ਆਕਾਸ਼ੇ ਬੋਤਾਹੇ", "ਆਕਾਸ਼ ਆਮਕ ਅਕਾਨੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆ" ਆਦਿ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ, ਸਿਮਰਤੀ ਪਰਸ਼ ਲਈ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਬ੍ਰੋਜੇਨ ਬਰੂਆ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਵੀਰਭੱਦਰ
ਠਾਕੁਰ ਦੇਸ਼ਰਾਜ   ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨਕ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੌਹਰੇ ਰਾਜਾ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਯੱਗ ਰਚਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਤੀ ਨੂੰ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਯੱਗ ਸਮਝ ਸਤੀ ਬਿਨਾਂ ਬੁਲਾਇਆ ਉਥੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਨਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀਰਭੱਦਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸਿੱਕਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ
ਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸ਼ੈਲੀ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਮਾਂਗ ਸੇਲੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਮਾਂਗ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗੀਤ "ਧੰਫੂ" ਦੀ ਤਾਲਬੱਧ ਧੁਨੀ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪੌਪ ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ। alt=|thumb|ਹੀਰਾ ਦੇਵੀ ਵਾਈਬਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮੋਢੀ
ਤਮਾਂਗ ਸੇਲੋ
ਇਹ ਤਮਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਮੰਗ ਸਾਜ਼ਾਂ, ਮਾਡਲ, ਡੰਫੂ ਅਤੇ ਤੁੰਗਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਮੰਗ ਸੇਲੋ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਖ, ਪਿਆਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਹੋਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਕਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਕਬਾਇਲੀ ਮੀਂਹ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੇਪਾਲੀ ਧੁਨੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਬੈਂਡ ਸਿੱਕਮੀ ਕਸਬੇ ਨਾਮਚੀ ਦਾ ਹੈ।
ਹਿਪ-ਹੋਪ, ਕੇ-ਪੌਪ ਅਤੇ ਰੈਪ ਸੰਗੀਤ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਕਮ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਬੀਰੇਂਦਰ ਨਾਥ ਦੱਤਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਅਡਵੈਂਚਰ ਟਾੲੀਮ
ਅਡਵੈਂਚਰ ਟਾਮ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੇੂਨ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੈਡਿਲਟਨ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਟੂਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲ ਬਣਾ ਗ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨ
ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ
ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਜਾਂ ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਮਾਰਨਾ, ਤਸੀਹੇ ਦੇਣਾ, ਬੰਧਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਬੇਲੋੜੀ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੁਆਰਾ ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ।, ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ, ਲੁੱਟਮਾਰ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਜੋ ਕਮਾਂਡ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਨਸਲੀ ਸਫ਼ਾਈ ਸਮੇਤ ਸਮੂਹਿਕ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਤਿਮਾਹੀ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨਾ। ਅਨੁਪਾਤਕਤਾ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਲੋੜ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅੰਤਰ।
ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਧਾਰਨਾ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸੰਹਿਤਾੀਕਰਨ ਤੋਂ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਆਰਮੀ ਦਾ ਲੀਬਰ ਕੋਡ (1863) ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਈ 1899 ਅਤੇ 1907 ਦੇ ਹੇਗ ਸੰਮੇਲਨ। ਜੰਗ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਧੁਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਨੂਰਮਬਰਗ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਕੀ ਹੈ। 1949 ਵਿੱਚ, ਜਿਨੀਵਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜ ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਾਗੂ ਜੰਗੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਧੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਐਕਸਟਰਾਪੋਲੇਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ
ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ
ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਗਾਇਕ ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਗੋਇਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ ‘ਵੇ ਮੈਂ ਲਵਲੀ ਜਿਹੀ ਲਵਲੀ ’ਚ ਪੜ੍ਹਦੀ, ਪੀਯੂ 'ਚ ਜੱਟ ਪੜ੍ਹਦਾ’ ਗੀਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਜੈਸਮੀਨ ਜੱਸੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ 'ਗੁੱਡੀਆਂ ਘਸਾਤੀਆਂ ਮੈਂ ਫੋਰਡ ਦੀਆਂ' ਗੀਤ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ।
ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੰਘਰੇੜੀ ਵਿੱਚ 13 ਦਸੰਬਰ 1983 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕਰਨੈਲ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਰਹੂਮ ਗਾਇਕ ਧਰਮਪ੍ਰੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਘਰੇੜੀ ਇੱਕ ਤੁਖ਼ੱਲਸ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਗੀਤਕਾਰ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਐਮ.ਏ (ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ (ਪੰਜਾਬੀ), ਬੀ.ਐੱਡ, ਪੀ. ਜੀ. ਡੀ. ਸੀ. ਏ, ਐਮ. ਐਸ. ਈ, ਐਮ. ਸੀ. ਏ. ਅਤੇ ਐਮ.ਫਿਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਅੱਜ–ਕੱਲ੍ਹ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪੀ–ਐੱਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ–ਲਿਖਿਆ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦੇ ਲਿਖੇ 50 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ, ਕਮਲ ਹੀਰ, ਲਖਵਿੰਦਰ ਵਡਾਲੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ, ਸ਼ਿਪਰਾ ਗੋਇਲ, ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਤੇ ਜੈਸਮੀਨ ਜੱਸੀ, ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ, ਨਛੱਤਰ ਗਿੱਲ, ਮੰਨਤ ਨੂਰ, ਸ਼ੀਰਾ ਜਸਵੀਰ, ਪ੍ਰੀਤ ਬਰਾੜ, ਗੁਰਲੇਜ਼ ਅਖ਼ਤਰ, ਮਿਸ ਪੂਜਾ, ਜੀ. ਐਸ. ਪੀਟਰ, ਗੋਲਡੀ ਬਾਵਾ, ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ, ਨਵੀਂ ਬਰਾੜ ਆਦਿ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰੀ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਤੇ ਰੁਬੀਨਾ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਫਿਲਮ 'ਨਾਨਕਾ ਮੇਲ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਗਾਇਕ ਨਛੱਤਰ ਗਿੱਲ, ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ਼ ਅਤੇ ਮੰਨਤ ਨੂਰ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਪੁਸਤਕਾਂ
ਪ੍ਰੀਤ ਸੰਘਰੇੜੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ 6 ਪੁਸਤਕਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ
'ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ، ﻿ ﻿ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗੀਲਾ ، ﻿ਰੌਸ਼ਨ ਅਖ਼ਤਰ ، ﻿ਨਸੀਰ ਉੱਦ ਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ، ﻿ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ﻿ਦਾ ਚੌਧਵਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ (﻿ਪੈਦਾਇਸ਼: 17 ﻿ਅਗਸਤ 1702 ﻿ਈ. — ﻿ਵਫ਼ਾਤ: 26 ﻿ਅਪ੍ਰੈਲ 1748 ﻿ਈ.) ۔ ﻿ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ﻿ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ﻿ਦੇ ਬਾਦ ਕਿਆਦਤ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਅਬਤਰੀ ਦੇ ਬੁਹਰਾਨ ਵਿੱਚ ਤਵੀਲ ਅਲਮਦਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਲੰਘਿਆ ਏ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗੀਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਦਤ-ਏ-ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਵਕਤ ਐਸ਼ੋ ਨਿਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਸਲਤਨਤ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਦੇ ਜ਼ਵਾਲ ਦਾ ਪਹਿਆ ਜੋ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ਦੇ ਬਾਦ ਤੋਂ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਸੱਦ ਬਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ 27 ﻿ਸਾਲਾ ਤਵੀਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮਗਰ ਬਦ ਕ਼ਸਮੀ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਐਸ਼ ਪਸੰਦੀ ਤੇ ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਨਜ਼ਮ ਵ ਨਸਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਦੇ ਕੰਧਿਆਂ ਅਤੇ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਚਸ਼ਮਕ ਨੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਇਕਤਸਾਦੀ ਬੁਹਰਾਨ ਤੋਂ ਦੋਚਾਰ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਨਿਜ਼ਾਮ ਉਲਮੁਲਕ ਆਸਿਫ਼ ਜਾਹ ਨੇ ਜੋ ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਲਿਸ ਅਮੀਰ ਸੀ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਣੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਮਗਰ ਉਹ ਵੀ ਮਾਐਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੱਕਨ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ [3] ﻿ਮਰਹੱਟਿਆਂ ﻿ਤੇ ﻿ਸਿੱਖਾਂ ﻿ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਜਿਸਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ਨੇ ਕੁਚਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿਰ ਉਠਾਣੇ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ ਲੇਕਿਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਐਸ਼ੋ ਤਰਬ ਵਿੱਚ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ﻿ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ﻿ਦੇ ਹਮਲਾ ਦੀ ਇੱਤਲਾਅ ਮਿਲੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਹਾਇਤ ਬਿਦਾਵਾ ਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਨਾਨੀ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ (﻿ਹਜ਼ਰਤ ਮਿਹਰ ਪ੍ਰਵਰ) ﻿ਤੋਂ ਮਸ਼ਵਰਾ ਤਲਬ ਕੀਤਾ। ਹਾਦਸਾ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਮੁਆਸਿਰ ਮੂੱਅਲਿਫ਼ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਰ ਖ਼ਾਤੂਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਨੂੰ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਏ ਜੋ ਸਹੀ ਤਰੀਂ ਤਜ਼ਜ਼ੀਏ ਅਤੇ ਮੁਬਨੀ ਏ, ਮੁਲਾਹਜ਼ਾ ਹੋ:
" ﻿ਸ਼ਖ਼ਸੀ ਕਿ ਇਜ਼ ਅਯਾਮ ਤਫ਼ੋਲੀਤ ਉਮਰ ਦਰ ਸੁਹਬਤ-ਏ-ਜ਼ਨਾਨ ਬਸਰ ਬਰਦਾ ਬਾਸ਼ਦ, ਇਜ਼ ਤੇ ਦਰ ਮੈਦਾਨ ਨਬਰਦ ਚਿ ਦਲੇਰੀ ਮੀ ਤੋ ਇੰਦ ਸ਼ੁੱਦ? ਵਿਸਰਿਆ ਮੀ ਦਆਨੰਦ ਕਿ ਜਮੀਅ ਅਮਰ ਅਯਾਨ ਬਣਾ ਬਰ ਬੇਖ਼ਬਰੀ ਵ ਸਸਤੀ ਅਮਲ ਸ਼ਮਾ ਮੁਲਕ ਪਾਦਸ਼ਾਹੀ ਰਾ ਮਤਸਰਤ ਸ਼ੁਦਾ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਵ ਜਵਾਹਰ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਇੰਦੂ ਹੇਚ ਕਿਸ ਤਾਬੀਅ ਵ ਹੁਕਮ ਵਾਲਾ ਨੇਸਤ, ਸ਼ਮਾ ਹਮੇਂ ਚਹਾਰ ਦੀਵਾਰੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਰਕ ਰਾ ਸਲਤਨਤ ਖ਼ੁਦ ਤਸੱਵਰ ਫ਼ਰ ਮੁੱਦਾ ਸੈਰ ਬਾਗ਼ਾਤਿ ਵਸਹਬਤ ਔਬਾਸ਼ ਗ਼ਨੀਮਤ ਸ਼ਮਰਦਾ, ਇਜ਼ ਮਮਲਕ ਮਿਹਰ ਵਸਾ, ਮੁਤੱਲਿਕ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹਸਤੀਦ " [4]
ਕਿਰਦਾਰ
ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਅਖ਼ਤਰ ਸੀ ‘ ﻿ਉਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਹਜਸਤਾ ਅਖ਼ਤਰ ਦਾ ਬੇਟਾ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਉਲ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ ‘ ﻿ਸੱਯਦ ਬਰਾਦਰਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਾਇਆ ਤੇ 17 ﻿ਸਤੰਬਰ 1719 ﻿ਈ. ਨੂੰ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ‘ ﻿ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਾਸਿਰ ਉੱਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਲਕਬ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਤਰੀਖ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗੀਲਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ‘ ﻿ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗੀਲਾ ਇੱਕ ਐਸ਼ ਤਬਾ ਗ਼ੈਰ ਮਤਵਾਜ਼ਨ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸੀ ‘ ﻿ਚੌਬੀਸ ਘੰਟੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਧੁੱਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਰਕਸ ਵ ਸਰੋਦ ਤੇ ਫ਼ਹਾਸ਼ੀ ਵ ਉਰਿਯਾਨੀ ਦਾ ਦਿਲ ਦਾਦਾ ਸੀ ‘ ﻿ਉਹ ਕਨੂੰਨ ਬਨਾਣੈ ਤੇ ਕਨੂੰਨ ਤੋੜਨੇ ਦੇ ਖ਼ਬਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਬਤਲਾ ਸੀ ‘ ﻿ਉਹ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪਾਰਾ ਸਿਫ਼ਤ ਇਨਸਾਨ ਸੀ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਆਲਾ ਤਰੀਂ ਅਹੁਦਾ ਸੌਂਪ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ﻿ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ﻿ਨੂੰ ਖੜੇ ਖੜੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭਿਜਵਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ
ਉਹ ਅਕਸਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨੰਗਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਰਮਾਂ ਬਰਦਾਰੀ ਤੇ ਇਤਾਅਤ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ‘ ﻿ਉਹ ਬਾਅਜ਼ ਔਕਾਤ ਜੋਸ਼ ਇਕਤਦਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰੇਆਮ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਤਮਾਮ ਮੁੱਅਜ਼ਜ਼ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ‘ ﻿ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਰਫ਼ਾ-ਏ-ਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਉਲਮਾ ਤੇ ਫ਼ਜ਼ਲਾ-ਏ-ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਹਿ ਕਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ‘ ﻿ਉਹ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕੱਲ੍ਹ ਤਮਾਮ ਦਰਬਾਰੀ ਜ਼ਨਾਨਾ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇਰ ਆਉਣ ਤੇ ਫਲਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਪੀਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਗਰੂ ਬੰਨ੍ਹਣਗਾ ਤੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਇਨਕਾਰ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ‘ ﻿ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦੀਨਦਾ ਸੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਤਮਾਮ ਮੁਜਰਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਤੇ ਇੰਨੀ ਈ ਤਾਦਾਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਲੋਗ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ‘ ﻿ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸਤੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ‘ ﻿ਉਹ ਵਜ਼ਾਰਤਾਂ ਤਕਸੀਮ ਕਰਨੇ ਤੇ ਖ਼ਲਾਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੇ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ‘ ﻿ਉਹ ਰੋਜ਼ ਪੰਜ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਿਲਅਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਅਗਲੇ ਈ ਦਿਨ ਇਹ ਵਜ਼ਾਰਤਾਂ ਤੇ ਇਹ ਖ਼ਲਾਤਾਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ‘ ﻿ਉਹ ਤਵਾਇਫ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ‘ ﻿ਬਾਜ਼ੂਆਂ ਤੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਲਤਨਤ ਚਲਾਂਦਾ ਸੀ ‘ ﻿ਉਹ ਕਾਜ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ਼ ਵੁਜ਼ੂ ਕਰਨੇ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਹਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਏ ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਅਮਾਨਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ਿਆਨਤ ਕੀਤੀ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਤਰੀਂ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ-ਏ-ਮਮਲਕਤ ਦਾ ਸਟੇਟ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਘੋੜਾ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਿਲਅਤ ਪਹਿਨ ਕੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬੈਠਦਾ ਸੀ ‘ ﻿ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗੀਲਾ ਕਸਰਤ ਸ਼ਰਾਬ ਨੋਸ਼ੀ ਦੇ ਬਾਇਸ 26 ﻿ਅਪ੍ਰੈਲ 1748 ﻿ਈ. ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਕਰ ਗਿਆ
ਜੰਗ ਕਰਨਾਲ ਤੇ ਦੇਹਲੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ
1738 ﻿ਵਿਚ ﻿ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ﻿ਨੇ ﻿ਕੰਧਾਰ ﻿ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ﻿ਹੋਤੱਕੀ ਸਲਤਨਤ ﻿ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ﻿ਮੀਰ ਵਾਈਸ ਹੋਤਕ ﻿ਨੇ 1709 ﻿ਵਿਚ ﻿ਸਫ਼ਵੀ ਸਲਤਨਤ ﻿ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਕਰ ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ﻿ਹੋ ਤੱਕੀ ਸਲਤਨਤ ﻿ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ ਜੋ 1738 ﻿ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਹਮਲਾ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। ਕੰਧਾਰ ਅਤੇ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹੀ ਕਬਜ਼ਾ ਦੇ ਬਾਦ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਵਾਲਗੀ ਦੇ ਮਤਾਲਬੇ ਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਅਮਲ ਦਰਾਮਦ ਨਾ ਹੁਣੇ ਅਤੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ﻿ਕਾਬਲ ﻿ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹਲੀ ਦੀ ਜਾਨਿਬ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਜੰਗ 1739 ﻿ਈ. ਵਿਚ ਕਰਨਾਲ ﻿ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਅਤੇ ﻿ਹੋਈ ਜੋ ﻿ਦਿੱਲੀ ﻿ਦੇ ਸ਼ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 110 ﻿ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਵਾਕਿਅ ਏ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ 100 ، 000 ﻿ਤੂੰ ਜ਼ਾਇਦ ਫ਼ੌਜ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ 55000 ﻿ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ। ਇੱਕ ਬਾਤ ਜੋ ਅਹਿਮ ਸੀ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਜਦੀਦ ਤੋਪਾਂ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਤੇ ਜ਼ਮਬੋਰਕ (﻿ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਵਜ਼ਨ ਤੋਪ ਜਿਸਨੂੰ ਉਨਠਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਕੇ ਦਾਗ਼ਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ) ﻿ਤੂੰ ਲੇਸ ਸੀ ਜੋ ਘੱਟ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਅਸਾਨੀ ਤੋਂ ਮੁੰਤਕਿ਌ਲ ਵ ਨਸਬ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਨਿੱਕਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹਤਿਆਰ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਤਰਜ਼ ਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਸਰਤ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਚੁਸਤ ਤੇ ਮਨਜ਼ਮ ਫ਼ੌਜੀ ਇਕਦਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਿਲ ਬੇ ਸੂਦ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਹਤਿਆਰ ਤੇ ਗ਼ੈਰ ਮਨਜ਼ਮ ਫ਼ੌਜ ਅਗਰ ਬਹੁਤੀ ਹਵੇ-ਏ-ਤੇ ਉਹ ਚੁਸਤ ਤੇ ਮੁਤਹੱਰਿਕ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਏ ﻿ਜੰਗ ਕਰਨਾਲ ﻿ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਨਾ ਤਜਰਬਾ ਕਾਰੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੰਗੀ ਹਿਕਮਤ-ਏ-ਅਮਲੀ ਦੇ ਸਬੱਬ ਸ਼ਕਤਿ ਫ਼ਾਸ਼ ਹੋਈ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰਫ਼ਤਿਹ ਹੋ ਕੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਮੁਗ਼ਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਚਾਬੀ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੱਥ ਸੀ। ਅਹਲਿਆਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਤੇ ਨਾਦਰੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਵਾਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਤਲ-ਏ-ਆਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲੋਟ ਮਾਰ ਤੇ ਗ਼ਾਰਤ ਗਿਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬੀਸ਼ ਬਹਾ ਦੌਲਤ ਸੀ ﻿ਦਰੀਆਏ ਨੂਰ ، ﻿ਕੋਹਿਨੂਰ ، ﻿ਤਖ਼ਤ-ਏ- ਤਾਊਸ ﻿ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀ ਤੇ ਜੰਗੀ ਘੋੜੇ ਤੇ ਜਵਾਹਰਾਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਜੋ ਮਾਲੋ ਜਵਾਹਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗਿਆ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਏ, ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ ਕਿ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਵਿੱਚ 3 ﻿ਸਾਲ ਤੱਕ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ﻿ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਬਾਦ ਫਿਰ ਸੰਭਲਨੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ੁਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਆ, ਬਤਦਰੀਜ ਹਾਲਾਤ ਮਾੜੇ ਹੁੰਦੇ ਚਲੇ ਗਏ
ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਿ ਸਲਤਨਤ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਇਸ ਕਦਰ ਨਾ ਅਹਿਲ ਤੇ ਕੰਦ ਜ਼ਿਹਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਿਕਸਤ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਸਬਕ ਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਚਿ ਜਾਈਕਾ ਮੁਲਕ ਦਾ ਨਜ਼ਮ ਵ ਨਸਕ ਸੰਭਾਲਦੇ। ਨੇਜ਼ ਇਹ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਅਮਰਾ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਾਤੀ ਮੁਫ਼ਾਦ ਵ ਖ਼ੁਦਗ਼ਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮੁਬਨੀ ਗਰੋਹ ਬੰਦਿਆਂ ﻿ਨੇ ਰਹੀ ਸਹੀ ਕਸਰ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੀ ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਕੰਮ ਅਕਲੀ ਤੇ ਬੇਖ਼ਬਰੀ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਰਜ਼ੀਲ ਤੇ ਕੰਮ ਜ਼ਰਫ਼ ਲੋਗ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਾਇਬ ਵ ਅਮਰਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਾਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਮੁਖ਼ਲਿਸ ਤੇ ਕਾਬਲ ਅਮਰਾ ਬੇ ਅਸਰ ਹੁੰਦੇ ਚਲੇ ਗਏ
ਵਾਰਦ ਤ੍ਹਰਾਨੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਏ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣੇ ਸਤਾਈਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਵਾਏ ਸੈਰ ਵ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਦੇਹਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਾ [5] ﻿ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਜਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ਰੀਅਤ ਰਸੂਮ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇ ਪਰਵਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ
ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ
‘ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ’: ਅੰਬੇਡਕਰਾਈ ਅੰਦੋਲਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਰਮਿਲਾ ਪਵਾਰ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਮੂਨ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ 1989 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵੰਦਨਾ ਸੋਨਾਲਕਰ ਦੁਆਰਾ 2008 ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਪਹਿਲਾ ਅੰਬੇਡਕਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦਲਿਤ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 45 ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਰਮਾਬਾਈ ਅੰਬੇਡਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਸੁਲੋਚਨਾਬਾਈ ਡੋਂਗਰੇ, 1942 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਡਿਊਲਡ ਕਾਸਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੇਲੇ ਮਹਿਲਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਚੇਅਰ; ਅਤੇ ਸਖੁਬਾਈ ਮੋਹਿਤੇ, ਜੋ 1956 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਬੋਧੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ "ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਖਜ਼ਾਨਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, "ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ, ਅਮੂਰਤ ਸਿਧਾਂਤਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ" ਖੁੱਲੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ
ਰੋੜੀ
ਰੋੜੀ ਪਿੰਡ ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ 37 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੋੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 5091 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ।
ਰੋੜੀ ਪਿੰਡ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਸਾ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਸਾ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਰੋੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ
thumb|441x441px|"ਤਾਮਿਲ ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ" ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗੀਤ
ਤਾਮਿਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤਮਿਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਤੱਕ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਮ ਯੁੱਗ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤਾਮਿਲ ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਕਈ ਸੰਦਰਭ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗਮ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਤੂਥੋਕਈ ਅਤੇ ਪਥੁਪੱਟੂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ਸਿਲਪਤਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਤਾਮਿਲ ਸੈਵ ਸੰਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਪਰ, ਤਿਰੂਗਨਨਾ ਸੰਬੰਤਰ ਅਤੇ ਮਾਨਿਕਕਾਵਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਗੀਤਕ ਕਵੀ (ਸੰਦਕਵੀ) ਅਰੁਣਾਗਿਰੀਨਾਥਰ ਨੇ ਥਿਰੁੱਪੁਗਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤਮਿਲ ਭਜਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਾਮਿਲ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ। thumb|ਥਿਰਪੁਗਜ – ਉਬਰਥਾਰੁ
ਪੰਨਿਸਾਈ
alt=|left|thumb|ਤਿਰੂਵੰਨਮਲਾਈ ਮੰਦਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਪੰਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਦਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਨੀਸਾਈ ਮੰਦਰ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧਿਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਭਰਥ ਨਾਟਿਅਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚੇਨਈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਲਾਨਾ ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤ ਸੀਜ਼ਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸ਼ਟੈਵ ਉੱਤੇ 72 ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੈਮਾਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਗਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਸੁਰੀਲੀ ਅਤੇ ਤਾਲਬੱਧ ਬਣਤਰ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਗੀਤ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਮੁਥੂ ਠੰਡਾਵਰ (1560 - 1640 ਈ.), ਅਰੁਣਾਚਲਾ ਕਵੀ (1712-) ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਤ੍ਰਿਏਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
1779) ਅਤੇ ਮਾਰੀਮੁਥੂ ਪਿੱਲੈ (1717-1787) ਨੇ ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਰਚੇ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। thumb|ਬਾਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸੰਗੀਤ 18ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਤਿਆਗਰਾਜਾ, ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਜ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਇਆ। ਐੱਮ.ਐੱਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕਾ, ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ
alt=|thumb|249x249px|ਉਰੂਮੀ ਮੇਲਮ (ਘੰਟੇ ਦੇ ਗਲਾਸ ਡਰੱਮ)
ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ; ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਕਈ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ ਨਵਨੀਤਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਵਨਮ ਕੁੱਪੁਸਵਾਮੀ ਵਰਗੇ ਸਮਕਾਲੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਰੂਮੀ ਮੇਲਾਮ ਪੇਂਡੂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਰੂਮੀ ਅਤੇ ਨਾਦਸਵਰਮ ਨਾਲ ਪਸੰਦ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਪਹਾੜੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਪੁਲਯਾਰ, ਤਾਲਮ ਨਾਮਕ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕੂਕਿੰਗ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਤਾਲਮ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੰਹਨਾਦਾ ਤਾਲਮ, ਮੰਗਲਨਾਦਾ ਤਾਲਮ ਅਤੇ ਕਾਰਗਨਾਚੀ ਤਾਲਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਗਾਨਾ
ਗਾਨਾ ਇੱਕ ਰੈਪ ਵਰਗਾ "ਤਾਲਾਂ, ਧੜਕਣਾਂ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।" ਇਹ ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਾਮਿਲਕਾਮ, ਤਮਿਲ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੇ ਸਿੱਧਰਾਂ (ਤਾਂਤਰਿਕ ਮਾਹਰਾਂ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਆਹਾਂ, ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ, ਸਿਆਸੀ ਰੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਨਾ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਾਨਾ ਦਾ ਸਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ "ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਧਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।. ਸਮਕਾਲੀ ਗਾਨਾ ਬੈਂਡ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਸਟਲੈਸ ਕਲੈਕਟਿਵ ਇਸ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ।
ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ
alt=|left|thumb|179x179px|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਚੇਨਈ ਕੰਸਰਟ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਫਿਲਮ ਕੰਪੋਜ਼ਰ, ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ ਅਤੇ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਹਨ। ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਅਤੇ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਕੰਪੋਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਰਿਸ ਜੈਰਾਜ, ਯੁਵਨ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਜਾ, ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ, ਡੀ. ਇਮਾਨ, ਦੇਵਾ, ਐਸਏ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਿਰਪੀ, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਜੀਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਅਨਿਰੁਧ ਰਵੀਚੰਦਰ, ਸੰਤੋਸ਼ ਨਰਾਇਣਨ ਅਤੇ ਹਿਫੋਪ ਤਮੀਜ਼ਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੇ.ਵੀ. ਮਹਾਦੇਵਨ, ਐਮ.ਐਸ. ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।
ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਇਸਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਚੋਣਵਾਦ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੋਰ ਕਾਰਨਾਟਿਕ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਤਾਲਬੱਧ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਥੀਮ ਅਤੇ ਨਿਊਨਤਮ ਗੀਤ ਅਕਸਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹਾਲੀਆ ਰੁਝਾਨ ਸਿੰਥੇਸਾਈਜ਼ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੁਰੰਗਾਂਵਾਲੀ
ਕੁਰੰਗਾਂਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਰੰਗਾਂਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੰਪਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੱਚ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ (ਲਾਤੀਨੀ: cultura, ਸ਼ਬਦਾਰਥ: " ਤਰਬੀਅਤ (cultivation)ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਵਿਆਪਤ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੋਚਣ, ਵਿਚਾਰਨ, ਕਾਰਜ ਕਰਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਬੋਲਣ, ਨਾਚ, ਗਾਉਣ, ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏ ਡਬਲਿਊ ਗਰੀਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਗਿਆਨ, ਵਿਵਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਰਸ਼ ਪਧਤੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ 5 ਅੰਗ ਮੰਨੇ ਹਨ; ਪਦਾਰਥਕ ਅੰਗ, ਸਮਾਜਕ ਅੰਗ, ਸੰਚਾਰਤ ਅੰਗ, ਧਾਰਮਕ ਅੰਗ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ।ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ ਦੁਆਰਾ, ਰੀਸ ਮੈਕਗੀ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ 3 ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ।।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪ੍ਰੋ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ:
"ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ,ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਸਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"
ਡਾ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ:
"ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "
ਲੋਕਧਾਰਾ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ "ਫੋਕਲੋਰ" ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਹੈ। ‘ਫੋਕਲੋਰ` ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ 1846 ਈ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨ 'ਵਿਲੀਅਮ ਜਾਨ ਥਾਮਸ' ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਉਦਗਮ ਜਰਮਨ ਭਰਾਵਾਂ "ਜੈਕੁਬ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਗਰਿਮ" ਦੁਆਰਾ ਮੌਖਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ, ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਫੋਕਲੋਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਫੋਕਲੋਰ` ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਫੋਕਲੋਰ ਨੂੰ ਤਤਸਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤ ਕੇ ਕੰਮ ਸਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਫੋਕਲੋਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ "ਕਹਾਣੀ" ਕੀਤਾ।
"ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੇਨਕਾ" ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫੋਕਲੋਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰਾਂ, ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਤੇੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪੈਟਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਖੰਡਿਤ, ਸੁਧਰੇ ਪਰ ਨਿਸਬਤਨ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਤੀਕ ਵੀ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸਮੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨਮੁਖ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਕਿਸਮ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਲੋਕਗੀਤ ਬਣਦਾ ਉਚਾਰ ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਕਥਾ, ਕਥ ਤੇ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਰੀਤ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ, ਧਾਗੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕਸੀਦਾਕਾਰੀ ਆਦਿ ਬਣਦਾ ਹੈ।"
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮਾਰੀਓਮ ਬਾਰਬੋਂ ਅਨੁਸਾਰ
"ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਰਥ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ "
'''ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਅਨੁਸਾਰ''':
"ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ"।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਲੋਕਧਾਰਾ ਇੱਕ ਚੂਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਘੁੰਮਦਾ, ਰੇੜਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਰਹੱਸ ਨਿਤਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਲੋਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਲੋਕ ਸਮੱਗਰੀ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਤ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜਨਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਚਾਰ "ਮੋਖਿਕ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ" ਦੋਵੇਂ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਜਾਦੂ ਦਾ ਕਾਲੀਨ ਇੱਕ ਦੰਦਕਥਾਈ ਕਾਲੀਨ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਅੱਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸੌਖ ਪਸੰਦੀ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਛੁਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਹੇਰਵੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕੈਸਟਾਂ ਅਤੇ ਸੀ.ਡੀ. ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ:
ਪਰੰਪਰਾ
ਪਰੰਪਰਾ ਭਾਵੇਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਜੀਵੰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਾਇੰਸ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਆਪਣੇ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋਵੇ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਿਲ ਅਤੇ ਨਿਖੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋਵੇ।
ਮਨੋਸਥਿਤੀ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਧਰਾਤਲ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮਨੋਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਮਨੋ-ਸਥਿਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਜੁਗਤ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸਥਿਤੀ ਅੱਗੋਂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸੰਦਾਂ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਣ ਸਦਕਾ, ਜੀਵਨ-ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਵਰਤਨ
ਬਦਲਾਵ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਵਾਪਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮੂਹਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਹੜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਘਾਲਣਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਖੇਤਰ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਲੋਕਧਾਰਾ ਇੱਕ ਚੂਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਘੁੰਮਦਾ, ਰੇੜਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਰਹੱਸ ਨਿਤਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"
ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਤ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜਨਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਚਾਰ "ਮੋਖਿਕ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ" ਦੋਵੇਂ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
“ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੰੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਵਹਿਮ ਭਰਮ, ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੋਚ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਸਮਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਰੀਤਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਕਸੀਆਂ ਹਨ। ਕਲ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮਦਾਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ: ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮੁਢਲੀਆਂ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤਾਂ ਲੈ ਅ, ਤਾਲ, ਛੰਦ, ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਨਿੰਮੇ ਹਨ। ਮੁੱਢਲੇ ਨ੍ਰਿਤ ਤੇ ਨਾਟ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਹੁ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਭਾਵੁਕ ਸਮੂਹਤੀਕਰਣ ਹਨ। ਅਜੋਕੀ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਡਿਕੀ, ਸਿਖਿਕ ਕਥਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਅੰਮਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਲਪ ਕਲਾ, ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਤੇ ਬੁੱਤਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਵੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਕਿਤਸਾ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸੱਚ ਵੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।” “ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਭਰਮਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ,ਰੀਤਾਂ-ਮਨੋਤਾਂ ਤੇ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਇਸ ਅਖੁਟ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਅਨਿਆਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਿਧਰੇ ਹੱਦਬੰਨਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਅਥਾਹ ਭੰਡਾਰ ਹੈ।”ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਕੀਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਧੇਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਯਾਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ
ਮਨੁੱਖ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਲੋੜਾਂ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,ਜਿਵੇਂ ਕਾਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਕਾਮ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਹੰਢਾਉਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਇਸ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਆਦਿ ਕਾਰਜ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਮਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪਰਪੰਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ਗਨ ਅਪਸ਼ਗਨ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗੀਤ ਲੋਕਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਨਗੀਆਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ,ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਕਾਵਿ ਬਿੰਬ ਅਕਸਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਹਵਾ ਦਾ ਹੁਲਾਰਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਜਲ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਨਾਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਰੂਪ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਪਵਨ ਦੇਵਤਾ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਅੰਨ ਦੇਵਤਾ ਦਿ ਇਸੇ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ।ਅੱਗ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ,ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਤਾਂ ਉਹ ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਬਦਰੂਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਉਂ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ,ਜੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਾਰਨਾ ਸਦਕਾ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੱਥ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿੱਥਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਘੀ ਲੋਹੜੀ ਦੁਸਹਿਰਾ ਦੀਵਾਲੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਉਕਤੀਆਂ ਵੀ ਜੋੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,ਜਿਵੇਂ ਮਾਘੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਕੇਸ਼ੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਲੋਹੜੀ ਸਮੇਂ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਵਿੱਚ ਤਿੱਲ ਸੁੱਟਣ ਅਤੇ ਈਸ਼ਰ ਆਏ ਦਲਿੱਦਰ ਜਾਏ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਏ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਦੁਸਹਿਰੇ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਬੀਜ ਵੀ ਰਾਵਣ ਦਾ ਬੁੱਤ ਲਾਉਣਾ ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੀਪਮਾਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਪੰਚ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਭਾਵ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥ ਖੇਤਰ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਵਰਤਾਰੇ ਕੇਵਲ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਬਣਦੇ ਹਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਿੱਜੀ ਸਮੂਹਕ ਤੇ ਲੋਕ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਰਤਾਰੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸਕੋ ਡਾਂਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਕਥਕ ਭੰਗੜਾ ਗਿੱਧਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਪਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਨਾਚ ਕੇਵਲ ਗਿੱਧਾ ਅਤੇ ਭੰਗੜਾ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਦੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ,ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਨਿਸਚਿਤ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਰਤਾਰੇ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ,ਜਦੋਂਕਿ ਤੁਰੰਤ ਲਿਖੀ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਕਵਿਤਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਇੱਕੋ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਹਨ।ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਹੋਂਦ ਇੱਕੋ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਦੇਖਣ ਪਰਖਣ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਮਾਤਰ ਹੈ।ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਰੰਗਤ ਵਾਲਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ,ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਅੰਦਰ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਅੰਸ਼ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਤੱਤ ਜਦੋਂ ਸਬੰਧਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਥਾਨਕ ਰੰਗਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਸਰੂਪ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਵਧੇਰੇ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਕਰਨ ਪਰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਧਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।ਫੋਕਲੋਰ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।ਉਹ ਲੋਕਧਾਰਾ ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ, ਅਖੌਤਾਂ, ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ-ਨਾਚ, ਲੋਕ-ਨਾਟ, ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਝਲਕ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ, ਅੰਗ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿਹੜੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਰਤਾਰੇ ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਸਫ਼ਰ ਨਾਲ , ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨਾਲ , ਲੋਕ ਮਨ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥ ਖੇਤਰ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁ ਪੱਖੀ ਪਹਿਲੂ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ । ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਪਾਦਕ ਕੀਤੀ ਪੁਸਤਕ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਵਿਅਕਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਬਝਿਆ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਕ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕਰਮ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਲੋਕ ਸੰਸਕਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਫੁੱਟਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਮਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੋਵੇਂ ਵਰਤਾਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਦੀਆਂ ਬੱਧੀ ਪਿੰਡ ਕੇਂਦਰਿਤ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵਧੇਰੇ ਹੈ । ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ ਪੁਸਤਕ ' ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ :
ਲੋਕਗੀਤ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਨੁਹਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼, ਉਸਦੀ ਰਹਿਤ-ਬਹਿਤ , ਸੋਚ , ਮਨੌਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਆਪਣੇ ਸੁੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਪੱਖੋਂ , ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਬਿਖਰੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤ ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਰੰਗ ਪੇਤਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਘਣਾ ਮਹੱਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਅਧਿਐਨ ਬਗੈਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਂਗ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਚਲਦਾ , ਯੁੱਗਾਂ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮੇਚ ਕੇ ਤੁਰਦਾ , ਹਰੇਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮਹੱਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਗਟਾ ਮਾਧਿਅਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਕੜੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਹਨ :
ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਨਵੀ ਅਮਲ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੂਹਕ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਇਸੇ ਅਮਲ ਵਿਚੋਂ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਜ ਕੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਅਮਲ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰਜਨਾ ਦਾ ਸਮੁੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ।
ਅਨੁਜਾ ਅਈਅਰ
ਅਨੁਜਾ ਅਈਅਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Anuja Iyer) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਬਜਟ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ਸਿਵੀ (2007) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਨੈਥਲੇ ਇਨੀਕੁਮ (2009) ਅਤੇ ਉਨਨੈਪੋਲ ਓਰੂਵਾਨ (2009) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਤੋਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵੈਬਸਾਈਟ ਬਿਹਾਈਂਡਵੁੱਡਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਅਨੁਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੋਜਰੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੈਂਥੋਮ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਕਾਮ (ਆਨਰਸ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਾਨਵਾ ਬੈਂਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਸੰਸਥਾ (IIMC), ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ PRSI (ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ) ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ਸੀਵੀ (2007), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭੂਤ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮ, ਮੁਧਲ ਮੁਧਲ ਮੁਧਲ ਵਾਰਾਈ (2008), ਜਿਸਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ "ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਫਿਲਮ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ 2006 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਕਲਾਸਮੇਟਸ ਦੀ ਰੀਮੇਕ, ਕਾਲਜ ਡਰਾਮਾ ਨਿਨੈਥਲੇ ਇਨੀਕੁਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅਨੁਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਜ਼ਰਵਡ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਲਜ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਕਾਤਲ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉੱਨੈਪੋਲ ਓਰੂਵਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਤੇਲਗੂ ਸੰਸਕਰਣ ਈਨਾਦੂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵੀ ਅਦਾਕਾਰ ਕਮਲ ਹਾਸਨ, ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਅਤੇ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਨਤਾਸ਼ਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਦੀ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 56ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਭਰਤ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਲਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਜਲ ਕਾਂ
'''ਜਲ ਕਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਜਲ ਕਾਂ (Great cormorant) ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਅਤੇ ਨੀਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆਦਿ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਗਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਇੰਦਰਾਨੀ ਰੌਏ
ਰਾਏ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ MS ਧੋਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਨੇ ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇੰਡੀਆ-ਸੀ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ। 2019-20 ਮਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਵਨ ਡੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਅਜੇਤੂ 132 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ। ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਦੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਕ-ਆਊਟ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 2020-21 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਵਨ ਡੇ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਜੇਤੂ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ। ਰਾਏ ਨੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 456 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੀਜ਼ਨ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997