ਬਰਾੜ_ਤੇ_ਬਰਿਆਰ
ਬਰਿਆਰ ਗੋਤ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਗੋਤ ਹੈ। ਬਰਿਆਰ ਤੇ ਬਰਾੜ ਗੋਤ ਇਕ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਕਿਉ ਕਿ ਬੈਰਾੜਾ ਦੇ ਦੋ ਧੜੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਤੀਆਣੇ ਪਿੰਡ ਲਾਗੇ ਅੱਪੜੇ ਤਾ ਬਰਾੜਾ ਨੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਮੰਗਣੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਬੋ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ ਜਾ ਕੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਉਦੋਂ ਕੁਝ ਬਰਾੜਾ ਨੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਨਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਬਰਾੜਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਧੜੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜ ਲਈ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਨਖਾਹਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੇਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਈ ਚਲੋ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਸਿੱਖ ਪੋਠੋਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਭੇਟਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੈਦਲ 4 ਆਨੇੇ ਤੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰ 8 ਆਨੇ ਤਾਂ ਬਰਾੜਾ ਨੇ ਏਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 1 ਰੁਪਏ ਪੈਦਲ ਤੇ 2 ਰੁਪਿਆਂ ਘੋੜਸਵਾਰ ਤਨਖਾਹ ਲਾਵਾਂਗੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤੰਬੂ ਲਾ ਕੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਪਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਕੁਝ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਵਲੋਂ ਏ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਨਖਾਹਾ ਵੰਡੀਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲੋ ਕਲਾ ਹੀ ਵਰਤਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਰਾੜਾ ਨੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਏ ਭੁੱਲਰਾਂ ਤੇ ਮਾਨਾ ਕੋਲੋਂ ਮਿਹਣੇ ਮਰਵਾਉਣ ਗੇ ਕਿ ਏਨਾ ਨੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਤਨਖਾਹ ਲੈ ਲਈ (ਕਿਉ ਕਿ ਸਿੱਧੂ ਬਰਾੜ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਮਾਨ ਤੇ ਭੁੱਲਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨ) ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਰਾੜ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਅਜ ਤੋਂ ਬਰਿਆਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬਹਾਦੁਰ ਸੂਰਮੇ ਜੇ।  ਵੈਸੇ ਤੇ ਇਹ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਦਾਨ ਬਰਾੜ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਮੰਗੀ ਸੀ ਪਰ ਬਜਰੁਗਾ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਧੜੇ ਹੀ ਬਣੇ ਸਨ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਾਨ ਬਰਾੜ ਨਾਲ਼ ਤਕਰੀਬਨ 20 ਕੁ ਹੋਰ ਜਣਿਆ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਵੀ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੁ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ੧੦ਵੀਂ ਵਿਚ ਵੀ 20 ਕੁ ਜਣਿਆ ਦੀ ਛੋਟੀ ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।                   ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਦ ਚ ਅੱਗੇ ਸਾਬੋ ਕੀ ਤਲਵੰਡੀ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾ ਨੇ ਡੱਲੇ ਚੌਧਰੀ ਤੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਲਬਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਓਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਅੱਜ ਜੰਡਸਰ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ,ਏਸ ਤਰਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸਦਕਾ ਬਰਿਆਰ ਗੋਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਉਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਧੜੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ 1762 ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਬਰਾੜਾ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਏਸ  ਸਮੇਂ ਹੀ ਚਾਲੀਸਾ ਅਕਾਲ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਬਰਿਆਰਾ  ਨੇ ਮਾਝੇ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਿਆਸ, ਰਾਵੀ ਤੇ ਝਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਲਾਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ  ਬੰਨੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਾਲੇ ਬਰਿਆਰ ਮੁਸਲਿਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਐਥੇ ਏ ਦੱਸਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ 18ਵੀ ਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਚ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੈਰਾੜ ਬਰਿਆਰ ਹੀ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਪੁਰਬਾਰਧ) ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਠਿੰਡੇ ਵਾਲੇ ਬਰਿਆਰ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਬਰਾੜ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਜੂਦਾ ਦੌਰ ਚ ਕੁੱਝ ਬਰਿਆਰ ਹੀਣਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਬਰਾੜ ਹੀ ਲਿੱਖਦੇ ਹਨ।   ਬਰਿਆਰ ਜਾਂ ਬਰਿਯਾਰ ਸ਼ਬਦ 'ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ' ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਤਕਰੀਬਨ 4 ਜਾਂ 5 ਵਾਰੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਲੜਾਈਯਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਬਰਿਯਾਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਸੂਰਮੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਏ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਰਿਆਰ ਬਰਾੜ ਲਫਜ਼ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ ਏਹ ਮਾਝੇ ਚ ਜਾ ਕੇ ਬਰਿਆਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ "ਪਾਇ ਸਾਰ ਬਰਿਆਰ ਮੁਲਕੀ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ" ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 1807 ਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਟੱਪ ਕੇ ਮਾਲਵੇ ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਬਰਿਆਰਾ (ਬਰਾੜਾ) ਨੂੰ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਕਈ ਚੌਧਰਾ ਸਨ। ਬਰਾੜਾ ਦੀ ਬਰਿਆਰ ਗੋਤ 18ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਈ ਹੈ ਕਿਉ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਮਾਝੇ ਚ ਪਹਿਲਾ ਬਰਾੜ ਗਏ ਹਨ ਉਹ ਬਰਾੜ ਹੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਮੱਦੋਕੇ ਬਰਾੜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੋਲ ਉਹ ਪਿੰਡ 6ਵੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਬੀਪੁਰ ਤੇ ਹਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਬਰਾੜ 18ਵੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਹਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਧੂ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਬਰਾੜ ਹੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਅਖਾੜਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਰਿਆਰ ਲਗਪਗ 1727 ਚ ਜਦੋਂ ਰਾਇ ਕੱਲੇ ਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਰੱਲ ਕੇ ਬਰਨਾਲੇ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇਖ ਕੇ ਦਲ ਪੰਥ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਤੇ ਦਲ ਪੰਥ ਤੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਖਾੜਾ ਪਿੰਡ ਰਾਇ ਕੱਲੇ ਕੋਲੋ ਲਿਆ ਕਿਉ ਕਿ ਓਥੇ ਸਮਰਾ ਜੱਟਾਂ ਨੂੰ ਓਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੰਗੜ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਮਰਾ ਦੀ ਬਰਿਆਰਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਸੀ ਸੋ ਉਦੋਂ ਦਲ ਪੰਥ ਦਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਰਿਆਰ ਚੀਮਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਚੀਮਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਬਰਿਆਰ ਬਠਿੰਡੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਗਏ ਸਨ। ਜੇ ਖੇਤਰੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੋਵੈ ਤੇ ਅਖਾੜਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਠਾਣਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਟਕ ਤੱਕ ਬੋਲੀ ਇਕੋ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਟਕ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਲ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਰਿਆਰ ਪਿੰਡ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਏਹ ਸਬੂਤ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਹ ਵੀ 18ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਆਬਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ।