ਪੰਜਾਬ_ਦੀਆਂ_ਜਨੌਰ_ਕਹਾਣੀਆਂ
ਜਨੌਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਕਬੂਤਰ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ਕਬੂਤਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ਜਰੂਰਤ ਸਭ ਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਇਸਲਈ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਇਹ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਵਰਤਨ ਜਾਤ,ਬਰਾਦਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ,ਸਗੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ,ਜਾਤ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਮਿਲਵਰਤਨ ਹੋਣਾ ਉੱਚ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣ ਹੈ।ਜੋ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਿੱਤਰ ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਜੋ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਹੀਂ ਨਿਭਦੇ।ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਕ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਕਾਂ ਹੈ ਜੋ ਅਹਿਸਾਨ ਫਰਾਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਔਗੁਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ  ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਔਲਾਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਅੱਛਾਈ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮੂਰਖ ਮਗਰਮੱਛ ਕਮਜੋਰ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਨੂੰ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਜੋ ਕਿ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਮੇਂ ਸਿਆਣਪ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਇਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਘੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਤੇ ਫਿਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਲੂਮੜੀ ਤੇ ਗਿੱਦੜ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉਤੇ ਚਲਾਕੀ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਹੈ । ਇਕ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਕਾਮਾ ਧਿਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਉਤੇ ਐਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਗੀਰੂ ਧਿਰ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਹੈ। ਗੁਸਤਾਖ ਮੋਰ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਅਣਖ,ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਨਾ ਕਰਨਾ ਦੋ ਗੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਡਰਾਕਲ ਸ਼ੇਰ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਕੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾ ਕੇ ਭਜਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ।ਭਾਵ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈ ਕੇ ਮੁਸੀਬਤ ਦੂਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨਾ ਉਸ ਪਾਸੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਨਾ ਰਹਿਣਾ।ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਜੋ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੋਗਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਤਰਫੋਂ ਦੁਰਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਸੁਘੜ ਕਬੂਤਰ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਕਾਰਨ ਸੀ।ਇਹ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ ਨਾਲ ਸਹੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਕੇ ਸੁਲਝਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਢੋਲ ਢਮੱਕਾ ਲੇਲੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਵੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਘਾਟੇਵੰਦਾ ਸੌਦਾ ਸਿਆਣਪ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਬਜੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਇਕ ਭਾਗਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਗੱਲ (ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ) ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਕੋਇਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾ ਰਲਦਾ ਹੈ। ਸੌਦਾਗਰ ਬੀਜੋ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਨੌਰ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੀਜੋ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸੋਦੇਬਾਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਜੋ ਅੰਤ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।ਭਾਵ ਸੌਦੇਬਾਜੀ ਹਰ ਵਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਚਲਾਕ ਲੂੰਮੜ ਵਿੱਚ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਲੂੰਮੜ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਉਹ ਇਕੱਠਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।ਭਾਵ ਏਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਇਥੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਖੁਦ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ । ਗਾਲੜੀ ਤੇ ਬੁੱਢੀ ਮਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਹੀ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਹੱਥੋਂ ਮੂਰਖ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਚਿੜੀ ਵਿਚਾਰੀ ਕੀਕਣ ਜੀਵੇ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀ ਜੋ ਕਿ ਕਮਜੋਰ ਧਿਰ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਨਾ-ਇਨਸਾਫੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਅੰਤ ਸਫਲਤਾ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਕੜ ਤੇ ਬਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੋਖਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੀਵਤਾ ਮੈਂ ਜਾਗਤਾ ਵਿੱਚ ਜਿਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜੋ ਮੂਲ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ।ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਪਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਬਿਰਹਾ ਤੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗਿੱਦੜ ਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦੁਆਰਾ ਅਸਲ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਪੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਛੁਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਭਾਵ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠਾ ਦਿਖਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੂੰ ਜੂੰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅੰਤਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਤਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਹਾਲ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਮਾਇਤੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।