cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਥਿਊਰੀ
ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸਮੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਬਾਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤ
ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ
ਫ਼ਿਰੋਜ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ (1309 – 20 September 1388) ਤੁਗਲਕ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ 1351 ਤੋਂ 1388 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਥੱਟਾ ਵਿਖੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ ਤਾਗੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਤਾ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਡੇਰੇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਬੂਲਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਵਾਜਾ ਜਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਪਕ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਦਾ ਖੇਤਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਤੁਗਲਕ ਨੂੰ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਜਬ (ਗਾਜ਼ੀ ਮਲਿਕ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ) ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸਿਪਾਹਸਾਲਰ ਸੀ।
ਸ਼ਾਸ਼ਨ
ਅਸੀਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ 32 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਫੁਤੁਹਤ-ਏ-ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹੀ ਹੈ, ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ 42 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 1351 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ 1388 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਵਾਰੰਗਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬਗਾਵਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ, ਰੈਸਟ-ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ, ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੂਹ ਖੋਦਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੌਨਪੁਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਹਿਸਾਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ, ਫ਼ਤਿਹਾਬਾਦ ਸਮੇਤ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਪੋਲੀਆ ਨੂੰ ਉਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਨੀਤੀਆਂ
ਤੁਗਲਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੰਡ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰੀਆ ਨੀਤੀਆਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਜਜ਼ੀਆ ਟੈਕਸ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੈਰ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਲੇਮਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਸਕਣ।
ਉਸਨੇ ਕਾਂਗੜਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਗਰਕੋਟ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਠੱਟਾ ਨਾਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰੇਟਰ ਖੁਰਾਸਾਨ ਦੇ ਤਾਤਾਰ ਖਾਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਅੰਤਮ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੁਆਰਾ ਨਗਰਕੋਟ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੌ-ਪੈਠਣ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਾਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਾ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਾਲ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਖੁਰਾਸਾਨ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਜਿੱਥੇ 'ਬਦਪੇਗੀ' ਦੀ ਜਾਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। thumb|350x350px|Palace of [[Feroz Shah Kotla, topped by the Ashokan Delhi-Topra pillar (left) and Jami Masjid (right).]] ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਹੁਦਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਇੱਕ ਨੇਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਗੀਰ ਲਈ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਫ਼ੌਜ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਵਾਈ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵੱਢਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵਧਾਏ ਸਨ। ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੁੱਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਦੁਖੀ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਟੈਂਕਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਲਰਕ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਸਕੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਘਟੀਆ ਘੋੜਾ ਲੰਘ ਸਕੇ।
ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਰਾਮ ਘਰ (ਸਰਾਏ), ਬਾਗ ਅਤੇ ਮਕਬਰੇ (ਤੁਗਲਕ ਮਕਬਰੇ) ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਦਰੱਸੇ (ਇਸਲਾਮਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ) ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਖੈਰਤ ਵਿਭਾਗ ਅਧੀਨ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪੈਸੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨਤਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1354 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਰ ਵਿਖੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਪੈਲੇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾਇਆ, 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਪੁੱਟੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਯਮੁਨਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਸਮੇਤ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਫਲ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ, ਸੁਲਤਾਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗ਼ਲਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਲਿਕ ਮਕਬੂਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰੰਗਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੁਗਲਕ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ ਕਿ ਮਕਬੂਲ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਤੁਗਲਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਮਕਬੂਲ ਨੂੰ 'ਭਰਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਖਾਨ-ਏ-ਜਹਾਂ (ਮਲਿਕ ਮਕਬੂਲ) ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ।
ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰਠ ਤੋਂ 2 ਅਸ਼ੋਕਨ ਥੰਮ੍ਹ, ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਦੌਰ ਨੇੜੇ ਟੋਪਰਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ। right|thumb|Remains of buildings at [[Firoz Shah Kotla, Delhi, 1795.]] ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ 1368 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ, ਇਸਦੀ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਸ਼ਕ ਮਹਿਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਿਨ ਮੂਰਤੀ ਭਵਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕੁਸ਼ਕ ਰੋਡ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੁਗਲਕ ਰੋਡ ਹੈ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਦੀ 1376 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 1387 ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਬਗਾਵਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਤੁਗਲਕ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਖਿਤਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ 20 ਸਤੰਬਰ 1388 ਨੂੰ ਜੌਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।
ਤੁਗਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਰਮ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗਿਆਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਤੁਗਲਕ ਦੂਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਜਾਂ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੌਜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਸੁੰਗੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਲਜੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੌਜ਼ ਖਾਸ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਨਾਲ 1352-53 ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮਦਰੱਸਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਗ਼ਲਕ ਵੰਸ਼
ਦੋਹਾ (ਛੰਦ)
ਦੋਹਾ, ਭਾਰਤੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ ਹੈ। ਦੋਹੇ ਦੇ ਚਾਰ ਚਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ 24-24 ਮਾਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਟਾਂਕ ਚਰਣਾਂ (ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਤੀਸਰਾ) ਵਿੱਚ 13-13 ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਿਸਤ ਚਰਣਾਂ (ਦੂਸਰਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ) ਵਿੱਚ 11-11 ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਰਥਾਤ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਚਰਨ ਦੀਆਂ 13 ਮਾਤਰਾਂ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਚਰਨ ਦੀਆਂ 11 ਮਾਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਨੇ ਦੋਹਰੇ ਦੀ ਖ਼ੂਬ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਕਲਿਤ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਹਰਿਆਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਦੋਹੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਤਰ ਵਿਚ ਜਗਿਆਸਾ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਤੇ ਦੂਜੀ ਸਤਰ ਵਿਚ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸਫੋਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੋਹੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਦੋਹੇ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੋਹਰੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਆਂਦਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਰਠਾ ਛੰਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਰੇ ਤੇ ਸੋਰਠੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਬੁਣਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਿੰਗਲ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਦਿਲਚਸਪ ਦੋਹਰਾ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ :
ਦੋਹਰਾ ਪੁੱਠਾ ਜੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਬਣੇ ਸੋਰਠਾ ਆਪ। ਪਿੰਗਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਹਿ ਗਏ, ਪਿੰਗਲ ਦੇ ਜੋ ਬਾਪ।
ਉਦਾਹਰਨ
ਖੁਸਰੋ ਦਰਿਯਾ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾ, ਉਲਟੀ ਵਾ ਕੀ ਧਾਰ। ਜੋ ਉਤਰਾ ਸੋ ਡੂਬ ਗਯਾ, ਜੋ ਡੂਬਾ ਸੋ ਪਾਰ ॥ - ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੰਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ
ਬੇਬੀਲੋਨ
ਬੇਬੀਲੋਨ ਪੁਰਾਤਨ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ । ਇਹ ਦਜਲਾ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਤ ਦਰਿਆ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਰਾਤ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂਹੰਦ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ, ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ 85 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਲਗਭਗ 2300 ਈਪੂ. ਵਿੱਚ ਅਕਾਦੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਮੀਤੀ ਅਕਾਦੀਅਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ 1893 ਈਪੂ. ਵਿੱਚ ਆਇਮੋਰੇਟ, ਪਹਿਲੇ ਬੇਬਿਲੋਨੀਅਨ ਵੰਸ਼, ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਜ-ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਨਾਮ
ਬੇਬੀਲੋਨ (Babylon) ਯੂਨਾਨੀ Babylṓn (Βαβυλών) / ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ (ਬੇਬੀਲੋਨੀਅਨ) ਬਾਬਿਲਿਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ"। ਕਿਊਨੀਫਾਰਮ ਸਪੈਲਿੰਗ 𒆍𒀭𒊏𒆠 (KA₂.DIG̃IR.RAKI) ਸੀ। [ਅਸਫ਼ਲ ਤਸਦੀਕ] ਇਹ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਵਾਕਾਂਸ਼ kan dig̃irak ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਨ੍ਹ 💆 (KA₂) "ਗੇਟ" ਲਈ ਲੋਗੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ, 💀 (DIG̃IR) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰੱਬ" ਅਤੇ 💊 (RA) ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਮੁੱਲ ਸ਼ਬਦ dig̃ir (-r) ਦੇ ਕੋਡਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਵ ਪਿਛੇਤਰ -ak. ਅੰਤਮ 𒆠 (KI) ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
ਇਹ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੋ ਫਰਾਤ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਹੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉੱਚੇ ਕੰਢੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਜੋਕੇ ਹਿੱਲਾਹ, ਬਾਬਿਲ ਗਵਰਨੋਰੇਟ, ਇਰਾਕ, ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 85 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (53 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟੀਆਂ ਮਿੱਟੀ-ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬਾਬਲ ਦੀ ਸਾਈਟ ਵਿੱਚ 2 ਗੁਣਾ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.24 ਮੀਲ × 0.62 ਮੀਲ), ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫਰਾਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਈ ਟਿੱਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਦੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਹੁਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਐਲਨ ਗਿਨਜ਼ਬਰਗ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਬਿਯੋਰਨ ਬੋਗ
ਬਯੋਰਨ ਰੂਨ ਬੋਰਗ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Björn Rune Borg; ਜਨਮ 6 ਜੂਨ 1956) ਸਵੀਡਨ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ 1 ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1974 ਅਤੇ 1981 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ 11 ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਂਮ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਓਪਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਛੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਾਰ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿੱਚ) ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 15 ਗ੍ਰਾਂਡ ਪ੍ਰੀਕਸ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖੇ ਜੋ ਹਾਲੇ ਵੀ ਖੜੇ ਹਨ।
ਬੋਰਗ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਟਾਰਡਮ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦੌਰੇ ਵਧੇਰੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੋ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਲਰ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਐਂਂਡੋਰਸਮੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਕਮਾਏ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬੋਰੋਨ ਬੋਰਗ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜੂਨ 1956 ਨੂੰ ਰੂੰਨ (1932-2008) ਅਤੇ ਮਾਰਗਰੇਟਾ ਬੋਰਗ (ਬੀ. ਉਹ ਨੇੜਲੇ ਸੋਰਡਟਲੇਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬੋਰਗ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਟੈਨਿਸ ਰੈਕੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਾਰਣੀ-ਟੈਨਿਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟੈਨਿਸ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰੈਕੇਟ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਾਨ ਐਥਲੇਟਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਦਿੱਖ-ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫਾਰਵਰਡ ਅਤੇ ਦੋਹਰੇ ਬੈਗਹੈਂਡ ਦੋਨਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਟੋਪੀਸਿਨ ਲਗਾਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਮੀ ਕੋਨੋਰਜ਼ ਨੂੰ ਦੋ-ਹੱਥ ਦੇ ਬੈਕਐਂਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਅੰਡਰ -18 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੇਵਿਸ ਕਪ ਕਪਤਾਨ ਲੈਨਨਟ ਬਰਜੈਲਿਨ (ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਬੋਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੋਚ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਨੇ ਬੋਰਗ ਦੇ ਨਰਮ-ਵਿੱਖੇ, ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਟ੍ਰੋਕ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
24 ਜੁਲਾਈ 1980 ਨੂੰ ਬੂਰਕੇਸਟ ਵਿੱਚ ਬੋਰਗੇਟ ਨੇ ਰੋਮਾਨੀਆ ਦੀ ਮਾਰੀਆਨਾ ਸਿਮਿਓਨੇਸਕੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਵਿਆਹ 1984 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਮਾਡਲ ਜੈਨੀਕ ਬਿਓਰਲਿੰਗ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 1989 ਤੋਂ 1993 ਤਕ ਇਤਾਲਵੀ ਗਾਇਕ ਲੋਰਡੇਨਾ ਬਰੇਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। 8 ਜੂਨ 2002 ਨੂੰ, ਬੋਰਗ ਨੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪਤਨੀ ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਓਸਟੇਲਡ ਹੈ। ਇਕੱਠੇ ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਲੀਓ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ 14 ਸਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉਦਯਮਾਂ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਤੋਂ ਬਚਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ
ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ
ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ (15 ਅਪਰੈਲ 1822 - 24 ਸਤੰਬਰ 1921 ) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਖੋਜੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1822 ਵਿੱਚ ਲੌਂਗੋਵਾਲ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦੇਸਾਂ ਸੀ। ਡਾ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਈ ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਚੰਗੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1822 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1921
ਹੋਨੀਆਰਾ
ਹੋਨੀਆਰਾ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਆਦਾਲਕਨਾਲ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉਤਲੇ ਸੂਬਾਈ ਨਗਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ੨੦੦੯ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ੬੪,੬੦੯ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੋਨੀਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ-ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਪੁਆਇੰਟ ਕਰੂਜ਼ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਕੁਮ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ
ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ,ਨਿਰਮਾਤਾ,ਸੰਪਾਦਕ,ਫਿਲਮ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਨਿਊ ਹਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਜੋ ਹੈਰਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਵਾਤਮਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਟੈਨਲੇ ਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਇਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ; ਲੜਾਈ, ਜੁਰਮ, ਸਾਹਿਤਿਕ ਅਨੁਕੂਲਣ, ਰੁਮਾਂਸ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਵਰਗੇ ਢੰਗ ਅਪਨਾਏ।
ਜੀਵਨ
ਸਟੈਨਲੇ ਕੁਬਰਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਲਾਈ 1928 ਨੂੰ ਬਰੋਨਕਸ,ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ।
ਭੂੰਦੜ
ਭੂੰਦੜ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਡਰੈਗਨਫਲਾਈ
300px|right|thumb|ਪੀਲੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੀ ਡਰੈਗਨਫਲਾਈ 300px|right|thumb|ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਈ (ਡਰੈਗਨ ਫਲਾਈ) ਡਰੈਗਨ ਫਲਾਈ (Dragonfly) ਇੱਕ ਕੀਟ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਵੱਡੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੀ ਭੰਬੀਰੀ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਜਿਹਾ ਲੰਬਾ ਸਰੀਰ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਇਸਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ, ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੀਂਹ ਦੇ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੀਂਹ ਆਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਈ ਉੱਡ ਰਹੇ ਨੇ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਧ (ਸ਼ਿਕਾਰੀ) ਪਤੰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵੰਨ ਸਵੰਨਤਾ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਨਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ। ਇੱਕ ਨਾਮ ਚਿਊਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੌਖ ਨਾਲ ਉੱਡ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਹਨ ਮਗਰ ਹੋਰ ਕੀਟਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇ ਟੰਗਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ ਚੱਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੌਖ ਨਾਲ ਬੈਠ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਮਗਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੇ। ਦਰਅਸਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਟੰਗਾਂ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਮੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੰਗਾਂ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦੇ। ਇਹ ਕੀਟਾਂ ਅਤੇ ਮਛਲੀਆਂ ਦੀ ਪੂੰਗ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਕੀਟਾਂ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਟੰਗਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਇੱਕ ਟੋਕਰੀ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਕੀਟ ਸੌਖ ਨਾਲ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ ਉਹਨਾਂ ਕੀਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਲਿਆਕੇ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਡਿਜਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਹਨ, ਸਿਰ ਦੇ ਜੋਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਉਸੇ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਤਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਜੀਵ - ਜੰਤੁ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨ ਲਈ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਈ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸ਼ੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੀ ਉੜਾਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਾਈ ਮਾਰ ਕੇ ਬੱਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡ ਦੇ ਵੀ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉੜਾਨ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੜਾਨ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ
ਟਰੋਇਲਸ
alt=A helmeted figure emerges from behind a fountain, topped with two lions. That is being approached from the other side by an unarmoured rider. Below the horse is a setting sun. Painted underneath this scene are trees shown in different seasons of the year.|right|thumb|350x350px|Achilles (left) ambushing Troilus (on horseback, right). Etruscan fresco, Tomb of the Bulls, Tarquinia, 530–520 BC. ਟਰੋਇਲਸ ( English: / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ t r <span title="/ɔɪ/: 'oi' in 'choice'">ɔɪ l <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə s / ਜ / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ t r <span title="/oʊ/: 'o' in 'code'">oʊ <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə l <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə s  / ; Τρωΐλος; Troilus) ਟਰੋਜਨ ਜੰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਗਾਥਾਮਈ ਪਾਤਰ ਹੈ।  ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੋਮਰ ਦੇ ਇਲੀਆਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਨਤੀਜਾ ਕਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ 9 ਵੀਂ ਜਾਂ 8 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ ਦੇ ਢਾਢੀਆਂ ਨੇ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।
ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਟਰੋਇਲਸ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਟਰੋਜਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿੰਗ ਪ੍ਰਾਮ (ਜਾਂ ਅਪੋਲੋ) ਅਤੇ ਹਿਕੂਬਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਟਰੋਇਲਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਟਰੌਏ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਚੀਲੇ ਉਸਨੂੰ ਘਾਤ ਲਾਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਈ ਸੋਫ਼ੋਕਲੀਸ ਸੀ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਮ ਵੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਟਰੋਇਲਸ ਨੂੰ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਰ ਜਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਇਸ ਗਾਥਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਤੇ ਰੇਨੇਸੈਂਸ ਵਰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਟਰੋਇਲਸ ਪਰਿਆਮ ਦੇ ਹੇਕਿਊਬਾ ਤੋ ਪੰਜ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬੇਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ।  ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਟੋਗੋ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਕੀਲਜ਼ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਟਰੋਜਨ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਕੀਲੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ, ਟਰੋਇਲਸ ਦਾ ਕ੍ਰੇਸੀਦਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪਿਤਾ ਗ੍ਰੀਕਾਂ ਨਾਲ ਰਲ਼ ਗਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰੇਸਿਡਾ ਟਰੋਇਲਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਗ੍ਰੀਕ ਹੀਰੋ ਡਾਇਓਮੀਡਜ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰੇਸਿਡਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬੰਦੀ ਤਬਾਦਲੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਚੌਸਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਟਰੋਇਲਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੇਸੀਦਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਟਰੋਇਲਸ ਨੂੰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸ਼ਾਹਸਵਾਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਤੇ ਨੇਕ-ਪੈਗਾਨ ਨਾਇਟ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਿਸ਼ਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹਸਵਾਰ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੀਤ ਪਤਲੀ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
18 ਵੀਂ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨਇਸ ਪਾਤਰ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 20 ਵੀਂ ਅਤੇ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਟਰੋਜਨ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟਰੋਇਲਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਦੋਨਾਂ ਵਰਜਨਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਚੁਣੇ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਤਰ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਾਣੀ
alt=One side of a painted bowl. A mounted youth holding a spear rides away from a fountain. A woman runs after him. She is looking back towards the fountain.|right|thumb|350x350px|Troilus and Polyxena fleeing. Kylix, by C-painter, c. 570–565 BC, [[ਲੂਵਰ ਅਜਾਇਬਘਰ|Louvre (CA 6113), black-figure Attic. That there are two horses shown side by side can most clearly be seen by looking at their legs and tails.]] alt=A helmeted man with a shield is rising. Next to him is a dropped flask. On the far side of a colonnaded fountain can be seen part of a woman who is running away. The water spout in the fountain is set in a lion's head.|right|thumb|350x350px|Achilles about to pursue Troilus and Polyxena from his position behind the well-house (reverse side of above).
ਮਿਆਰੀ ਮਿੱਥ: ਸੁੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ ਦਾ ਕਤਲ
alt=A painted strip running between the handles on the shoulders of a flask. A man wearing a greek-style helmet pulls a naked youth from one of a pair of horses. In the man's other hand is a raised sword. Behind the man, water pours form a lion's head fountain.|left|thumb|350x350px|ਅਕੀਲੇ ਨੇ ਟਰੋਇਲਿਸ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਫਾਊਂਟੇਨ ਕੋਲ ਘਾਟ ਲਾਕੇ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। Etruscan amphora of the Pontic group, ca. 540–530 BC. From Vulci. ਟਰੋਇਲਸ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਲੜਕਾ ਜਾਂ ਗਭਰੂ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਟਰੌਏ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹਕਿਊਬਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਅਪੋਲੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹਕਿਊਬਾ ਦਾ ਪਤੀ, ਕਿੰਗ ਪ੍ਰਾਮ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਬੱਚਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਟਰੋਇਲਸ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤੱਕ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟਰੌਏ ਨਹੀਂ ਹਾਰੇਗਾ ਇਸ ਲਈ ਦੇਵੀ ਐਥੇਨਾ ਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਯੋਧੇ ਅਕੀਲੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਟਰੋਜਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਨਿਪਟਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਕੀਲੇ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਪੌਲੀਕਸੇਨਾ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਥਿੰਬਰਾ - ਟਰੌਏ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਅਪੋਲੋ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਦੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ।
ਇਹ ਭੱਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਟਰੋਇਲਸ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਛੋਹਲੇ-ਪੈਰੀ   ਅਕੀਲੇ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਘਸੀਟ ਲਿਆ। ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਯੋਧਾ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵੇਦੀ ਤੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਤਲ ਫਿਰ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟਰੋਇਲਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਟਰੋਜਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੋਗ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ
ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ
ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ  ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਵਾਈ (ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਸ਼ਨ) ਜਿਸ ਨੂੰ "ਵੈੱਬਰਵਾਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਵਾਈ", ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ  ਹੈ,ਇਕ ਐਕਟ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ (ਜਾਂ 'ਏਜੰਟਾਂ') ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਕਸ ਵੈੱਬਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਕੋਈ ਐਕਸ਼ਨ 'ਸੋਸ਼ਲ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਨਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਮੈਕਸ ਵੈੱਬਰ
ਮੁੱਢਲਾ ਸੰਕਲਪ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ ਦੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵੇਖ ਸਕਣ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵੈਬਰ ਲਈ, ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਵਰਤਾਓ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ, ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਫੰਕਸ਼ਨਲਿਸਟ ਪੋਜੀਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਇਹ ਤਾੜਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨਗੇ, ਆਪਣੇ ਐਕਸ਼ਨ ਬਦਲਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐਕਸ਼ਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਮੁਢਲਾ ਐਕਸ਼ਨ (ਇੱਕ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ) ਜਾਂ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਵਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਦੂਜੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸੇਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਦਾ (ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ, ਨਿਸਕਿਰਿਆ) ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਦ ਫਲੋਰੀਅਨ ਜ਼ਾਨਨੀਏਕੀ ਦੇ "ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ" ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਮੋਕਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੈਬਰ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਆਪ 'ਏਜੰਸੀ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪਦ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀਆਂ ਵੈੱਬਰੀਅਨ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਸਹਿਤ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਰਿਫਲੈਕਸਿਟੀ' ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਰਨ-ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੈਬਰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਸੀ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸੰਖੇਪ-ਚਿੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਕਾਰਵਾਈਆਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਲ-ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ):
ਜੋ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਇਛਿਤ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਖੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਬਿਨਾਂ ਅਕਸਰ ਇਸਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ (ਟੀਚਾ ਜਾਣ ਮਨੋਰਥ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ)। ਇਛਿਤ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਉਨਮੁਖਤਾ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਤੌਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਕੰਡਰੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸਾਧਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਇਹ ਮਾਰਗ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੇਮੇਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਉਨਮੁਖਤਾ ਆਮ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤਹਿਤ ਕੁਝ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਵੈਬਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਐਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹਨ, ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਾਧਿਅਮ ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;
ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਕਾਰਵਾਈ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਸਬੰਧ, ਟੀਚਾ-ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ, ਜ਼ੈੱਵੈੱਕਰੈਸ਼ਨਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ):
ਹੋਰ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਲੰਕਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਾਧਨਾਂ (ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ) ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਟੈੱਸਟ ਦੇਣੇ ਪੈਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਹੀ ਫਾਰਮ ਭਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਕੀਲ ਬਣਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਵਕੀਲ ਬਣਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਉਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਢੁੱਕਵੇਂ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ
ਦੇਲ ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਮਨੌਤ
ਮਨੌਤ (ਹੋਰ ਨਾਂ ਮਿੱਥੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਕਲਪਨਾ, ਦਾਅਵਾ ਹਨ) ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਵ ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਆਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ਮਨੌਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨੌਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਖਣਯੋਗ ਹੋਵੇ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨੌਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮਨੌਤ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬੂਲੀ ਗਈ ਮਨੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੀਹਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ
ਪ੍ਰੋ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰੋ.ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1911-1969) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।
ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਮਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਸੀ। ਆਪ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਤਥਾ ਕਥਿਤ ਅਛੂਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਨ ਪਰ ਕਿੱਤਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਓਮੁਸਾਟੀ
200px|thumbnail|right|ਨਕਸ਼ਾ
ਓਮੁਸਾਟੀ ਨਾਮੀਬੀਆ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਖਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਸਟੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੈ।
ਅਖ਼ੇਲੀਜ਼
ਉਹ ਨਿੰਫ ਥੇਟਿਸ ਅਤੇ ਪੇਲੀਅਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਮਰਮਿਡੋਂਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਜਿਊਸ ਅਤੇ ਪੋਸਾਇਡਨ ਦੋਨੋਂ ਥੇਟਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰੋਮੀਥੀਅਸ ਨੇ ਜਿਊਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਕਿ ਥੇਟਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਦ ਜਿਊਸ ਅਤੇ ਪੋਸਾਇਡਨ ਨੇ ਥੇਟਿਸ ਨੂੰ ਪੇਲੀਅਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ। ਪੇਲੀਅਸ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਥੇਟਿਸ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਯੂਨਾਨੀ ਦੇਵਮਾਲਾ ਇਹ ਇੱਕਮਾਤਰ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਸ਼ਵਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਥੇਟਿਸ ਨੇ [ਅਖ਼ੇਲੀਜ਼|ਅਕੇਲੀਜ਼] ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਗਿੱਟੇ ਕੋਲੋਂ ਫੜਕੇ, ਨਦੀ ਸਤਾਇਕਸ ਵਿੱਚ ਗੋਤਾ ਦੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ (ਅੱਡੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ) ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਮੋਅ ਸਹੋਤਾ
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ "ਮੋਅ" ਸਹੋਤਾ (ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ 1955) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।
ਉਹ ਡੰਕਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ'ਜ਼ ਸਕੂਲ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਬੈਚੂਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਵਾਰਵਿਕ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਲੰਡਨ, 1981 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 1982 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1978-9 ਵਿਚ ਵ੍ਹਾਈਟ ਰੌਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ ਅਤੇ 1984 ਵਿਚ ਐਸਕੁਇਮਾਲਟ ਵਿਚ ਇਕ ਅਟਾਰਨੀ ਸੀ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਵਿਖੇ ਯੂਬੀਸੀ ਦੇ ਓਮਬਡਸਮੈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ  ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।  ਉਹ 1978 ਵਿਚ ਯੰਗ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵੀਚਾਨ-ਮਲਾਹਾਟ-ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਫੈਡਰਲ ਐਨਡੀਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮਿਸ਼ੇਲ ਅਤੇ ਜਿਮ ਮੈਨਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਹਾਊਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ,  ਦੇ ਮੁਹਿੰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1984 ਵਿਚ ਸਹੋਤਾ ਐਸਕੁਇਮਾਲਟ ਲਈ ਆਲਡਰਮਾਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸਿਹੋਤਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਕਰੀਨਾ ਹਨ। ਕਰੀਨਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੇਬਰ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਨ ਰੌਕ ਬੈਂਡ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਛਾਣਬੀਣ ਕਰਨ, ਨਵਾਂ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਹੇ ਜਾਣ ਲਈ, ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਤਰਕ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਧੀਨ ਤਜਰਬੇਯੋਗ ਅਤੇ ਪੈਮਾਇਸ਼ੀ ਸਬੂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਾ
ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ
ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ (ਫਾਰਸੀ ਪੂਰਾ ਨਾਮ: محمد بن علی بن ملک‌داد تبریزی شمس‌الدین، -ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਅਲੀ ਬਿਨ ਮਲਿਕ ਦਾਦ, 1185-1248) (582 - 645 ਹਿਜਰੀ) ਇੱਕ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ੀ  ਮੁਸਲਮਾਨ, ਫਕੀਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਤਬਰੇਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਬੜੇ ਉਚਕੋਟੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ - ਠੀਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਿਵੇਂ ਰੂਮੀ ਬਾਰੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਸੂਫੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬਸ ਇੱਕ ਘੁਮੰਤਰੂ ਦਰਵੇਸ਼ ਜਾਂ ਕਲੰਦਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਮਸ ਕਿਸੇ ਦਾਦਾ ਹਸ਼ੀਸ਼ਿਨ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਸਨ ਬਿਨ ਸੱਬਾਹ ਦੇ ਨਾਇਬ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ੱਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪ ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਹਸ਼ੀਸ਼ਿਨ, ਇਸਮਾਇਲੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਇਸਮਾਇਲੀ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਜ਼ਾਹਰਾ (manifest) ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਬਾਤੀਨੀ (latent) ਯਾਨੀ ਛਿਪੇ ਹੋਏ ਅਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਰੂਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰਾ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਰੂਹ ਦੀ ਅੰਤਰਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ ਹੀ ਸਨ। thumb|ਖੋਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
ਰੂਮੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
15 ਨਵੰਬਰ 1244 ਨੂੰ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਦ ਪੁਰਾਸਰਾਰ ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਅਲੀ ਬਿਨ ਮਲਿਕ ਦਾਦ ਦੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਹੋਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਵਿੱਚ ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਖਿਚ ਸੀ। ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਦੀ ਕਾਇਆ ਹੀ ਪਲਟ ਕਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਤਮਾਮ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸਕਰ ਇੱਕਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਤਹਰੀਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ ਉਲੂਮ ਜ਼ਾਹਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ, ਖੁਸ਼ਕਲਾਮ, ਸ਼ੀਰੀਨ ਜ਼ਬਾਂ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਂ ਬਾਲਾਤਰ ਆਂਕਿਆ ਜਜ਼ਬ-ਓ-ਸੁਲੂਕ ਦੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤਹਿ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਤਲਾਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਨਿਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੈ ਆਈ। ਮੌਲਾਨਾ ਨੇ ਸ਼ਮਸ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਬੈਅਤ ਕੀਤੀ ਯਾਨੀ ਉਸਨੁ ਮੁਰਸ਼ਦ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਬਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਮਸ ਦੋ ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਪਗ ਰੂਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਦੂਜੀ ਦਫਾ ਜਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਨਾ ਪਰਤੇ। ਇੱਕ ਰਿਵਾਇਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਰੂਮੀ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਮਾਈ ਕਿ ਰੂਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਇਤ ਦਿਲਫ਼ਰੇਬ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਰੂਮੀ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਿਲ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬਣੀ। ਆਪਬੀਤੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਦਾਗ ਬਿਆਨ ਹੋਏ। ਮੌਲਾਨਾ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾਨ ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼� ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਮੌਲਾਨਾ ਦੀ ਅਕੀਦਤ-ਓ-ਇਰਾਦਤ ਦੀ ਲਾਜ਼ਵਾਲ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਫ਼ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਖਸ ਮੁਰਾਦ ਹੈ।
ਸਾਨ ਫੌਸਤੋ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਾਨ ਫੌਸਤੋ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: Capilla de San Fausto) ਮੇਜੋਰਾਦਾ ਦੇਲ ਕੇਮਪੋ (Mejorada del Campo), ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1997 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਦਮ ਆਲੂ
ਦਮ ਆਲੂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਪਕਵਾਨ ਨੂੰ ਆਲੂਆਂ ਨੂੰ ਤਲ ਕੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਗਰੇਵੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਇਸਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਇਹ ਵਿਅੰਜਨ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ
ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ
ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (भोजपुर ज़िला) ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਆਰਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਿਲਾ ਸ਼ਾਹਾਬਾਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 1971 ਵਿੱਚ ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਰੋਹਤਾਸ ਨਾਮਕ ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਵਾਇਲਿਨ
ਵਾਇਲਿਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਡਲ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗਜ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਲਿਨ ਪਰਵਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਓਲਾ ਅਤੇ ਸੈਲੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਾਈ-ਪਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਜੋਕਾ ਸ਼ਬਦ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ violino ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹੈ 'ਛੋਟਾ ਵਾਇਓਲਾ'।
ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਜਾਂ ਫ਼ਿਡਲਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤਾਰਾਂ ਤੇ ਗਜ ਫੇਰ ਕੇ ਜਾਂ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਜੈਜ਼, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਰਾਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਇਲਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਵਾਇਲਿਨ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਲੂਟੀਅਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਨਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।
ਗਜ
ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਗਜ ਨਾਲ਼ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਪਤਲਾ ਡੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਜ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 75 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (29 ਇੰਚ) ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 60 ਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਓਲਾ ਦੇ ਗਜ ਇਸ ਨਾਲ਼ੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ 10 ਗਰਾਮ ਭਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਫ਼ਿਡਲ
ਜਦ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਿਡਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਿਡਲ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨ
ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨਾਂ ਚੁੰਬਕ ਜਾਂ ਪੀਜ਼ੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਿਕਅੱਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਬਣ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲਈ ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਰ ਜਾਂ ਟਰਾਂਸਮੀਟਰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਗਨਲਾਂ ਨੂੰ ਐਂਪਲੀਫ਼ਾਇਰ ਤੱਕ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਵਕਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤ
ਵਕਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤੰ ਅਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਦਾ ਰਚਿਆ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕੁੰਤਕ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜਿੰਦ (ਜਾਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਆਤਮਾ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਵਕਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤ ਵਿੱਚ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹੋਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੌਢ ਅਤੇ ਗਹਿਰ-ਗੰਭੀਰ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ। ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਵਦੈਗਧਿਅਭੰਗੀਭਣਿਤੀ (वदैग्ध्यभंगीभणिति), ਅਰਥਾਤ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰਯੋਗ।
ਕੁੰਤਕ
ਆਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਪ੍ਦਾ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ:
"ਆਮ ਪ੍ਸਿੱਧ ਕਥਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਵਿਚਿਤ੍ ਅਦਭੁਤ ਵਰਣਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੀ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਹੈ। "
ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤ
ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਉਨਮੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਰਿਕਾ, ਵਿ੍ੱਤੀ ਉਦਾਹਰਣ - ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ'ਚ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਪੈਂਹਟ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਲੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਕੁਝ ਕੁੰਤਕ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੂਜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਹਨ। ਡਾ. ਪੀ.ਵੀ.ਕਾਣੇ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਕੁੰਤਕ ਰਚਿਤ ਹੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮਤ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁੱਝ  ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਵਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਚੋ ਉੱਧਿ੍ਤ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਹਾਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੁੰਤਕ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੈ- ਵਸਤੂ:
ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਚਾਰ ਉਨਮੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ -
ਉਨਮੇਸ਼ -1: ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੰਜ਼ਾ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾਚਰਣ, ਕਾਵਿ-ਪ੍ਯੋਜਨ, ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਕਾਵਿ-ਲਕਸ਼ਣ, ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੇ ਪ੍ਮੁੱਖ ਭੇਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਓਜ, ਪ੍ਸਾਦ, ਮਾਧੁਰਯ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ।
ਉਨਮੇਸ਼-2: ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਂਤੀ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ - ਵਰਣਵਿਨਿਆਸਵਕ੍ਤਾ, ਪਦਪੂਰਵਾਰਧਵਕ੍ਤਾ, ਪਦਰਾਰਧਵਕ੍ਤਾ - ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵੇਚਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਉਨਮੇਸ਼ -4: ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਬੀ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ-ਛੇਵੇਂ-ਪ੍ਕਰਣਵਕ੍ਤਾ, ਪ੍ਬੰਧਵਕ੍ਤਾ-ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਭੇਦ -ਉਪਭੇਦਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਨ
ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਨ (ਜਨਮ 18 ਜੂਨ 1940) 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਾਂਸਦ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਹਲਕੇ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੇਖੋਂ
ਸੇਖੋਂ' ਪੰਜਾਥ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੋਤ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਸੇਖੋਂ ਮਾਲਵਾ ਤੇ ਮਾਝਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਖਾਸ ਕਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਦਾਖ਼ਾ ਸੇਖੋਂ ਜੱਟਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਨਸਾ, ਫਰੀਦਕੋਟ, ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਭਰਵੀਂ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਗੋਤ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸ਼ੇਸ਼ਰਾਮ ਪੰਵਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੇਖੂ ਜਾਂ ਸੇਖੋਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜੱਗਦੇਵ ਪਰਮਾਰ ਨੇ ਗੱਜ਼ਨੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਤੋਂ ਭਜਾਕੇ ਲਾਹੋਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੱਗਦੇਵ ਬੇਸੀ ਲੋਹਕਰਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਲੱਖਣ ਤੇ ਮੱਖਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਰਬੀਰ ਸਨ। ਮੱਖਣ ਤਾਂ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੁਲੱਖਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਕੇ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਭੱਟੀ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਢਾਡੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਯੁੱਧ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਹੀ ਗਾਇਆ ਹੈ। 'ਲੱਖ ਫੁਲਾਣੀ ਮਾਰੀ ਸੇਖਵਾਂ, ਪਰਜਾ ਹੈ ਹੈਰਾਨ' ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਹੁਣ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਮਨਦੇ ਹਨ। ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਰਾਇ ਅਤੇ ਮਰਾਇਚ ਸਨ। ਸੇਖੋਂ ਦੇ 12 ਪੋਤੇ ਛੱਤ, ਬੱਲ, ਸੋਹਲ, ਦੇਉਲ, ਦੇਊ, ਗੁਰਮ ਆਦਿ ਸਨ। ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਪੋਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਗੋਤ ਚੱਲ ਪਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸੇਖੋਂ ਜੱਟ ਧਾਰਾ ਨਗਰੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਭੋਜ ਅਤੇ ਜਰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜੱਗਦੇਉ ਪਰਮਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਡੇਰਾ ਮਨਦੇ ਹਨ। ਸੇਖੋਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਿੱਧ ਸੁਲੱਖਣ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛਪਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਧ ਸੁਲੱਖਣ ਨੂੰ ਜੱਗਦੇਉ ਨੇ ਹੀ 1150 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਛਪਾਰ ਜਾਕੇ ਦੀਖਿਆ ਮਤਰ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਸੰਪਨ ਕੀਤੀ। ਜਰਗ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਜੱਗਦੇਉ ਤੇ ਸਿੱਧ ਸੁਲੱਖਣ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ਜੱਗਦੇਵ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀਆਂ ਸਨ।
ਮੁੱਢ
ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਸੇਖੋਂ ਭੋਜ ਦੀ ਬੰਸ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੂਰਮੇ ਤੇਜਪਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਤੇਜਪਾਲ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਝਲਖਣ ਤੇ ਲਖਣ ਤੋਂ ਜੌੜੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਝਲਖਣ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਤਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਖੇਤ ਗਈ ਤਾਂ ਝਲਖਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸਾਨ ਨੇ ਝਲੱਖਣ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮਾਂ ਕਪਾਹ ਚੁਗ ਕੇ ਵਾਪਿਸ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਰੇ ਪਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਕੁਰਲਾਂਦੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਹੀ ਥਾਂ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਫ਼ੀ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਝ ਕੇ ਛਪਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੜੀ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਮੜੀ ਤੇ ਵੀ ਗੂਗੇ ਪੀਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਮੜੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਲਿਆਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਹੀ ਹੈ। ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਚੌਦਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਏਥੇ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਝਲੱਖਣ ਦਾ ਮੇਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੇਖੋਂ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਏਥੇ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਲੜਦਾ। ਮੜੀ 'ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਲੋਕ ਚੌਕੀ ਵੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਗੂਗਾ ਪੀਰ ਤੇ ਸਿੱਧ ਸੁਲੱਖਣ ਦੋਵੇਂ ਮਿੱਤਰ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਛਪਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਮੜੀ ਛਪਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਛਪਾਰ, ਜੱਗਦੇਉ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਛਾਪਾਰਾਏ ਨੇ 1140 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਏਥੇ ਸੇਖੋਂ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫੁਲਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੱਟ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਦਸ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਾ ਵੀ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦਾਖੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਭਦੌੜ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਦਾਖੇ ਦੇ ਸੇਖੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਿੱਖ ਸੀ। ਖੰਨੇ ਦੇ ਪਾਸ ਭੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਖੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਟ ਸੇਖੋਂ ਵੀ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਆਬਾਦ ਹੀ ਸੇਖੋਂ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਠੇਰੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਸਿੱਧ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਢੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਨਾਲ ਧਾੜਵੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੰਗਰੂਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਥੇ ਉਸ ਦਾ ਮੱਠ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਸੇਖੋਂ ਜੱਟ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਨ ਲਈ ਆਏ ਸਨ ਫਿਰ ਏਥੇ ਹੀ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਕਰਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਸੇਖੋਂਪੱਤੀ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸੇਖਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਬੋਹੜਾਵਾਲ, ਬੜੂੰਦੀ ਤੇ ਦਾਖਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੇਖੋਂ ਇਕੋ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਬਾਬੇ ਬੋਹੜਾ ਨੇ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਉਠਕੇ 1220 ਈਸਵੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬੋੜਾਵਾਲ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ) ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਸੇਖਵਾਂ ਦੇ ਕਾਹਨਗੜ੍ਹ, ਫਰਵਾਈ ਆਦਿ ਵੀ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸੇਖੋਂ ਔਲਖਾਂ, ਬੁੱਟਰਾਂ, ਦਲੇਵਾਂ ਤੇ ਮਡੇਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜੱਗਦੇਉ ਬੰਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਲਮਵਾਲਾ, ਰੁਖਾਲਾ, ਚਿਬੜਾਂ ਵਾਲੀ ਆਦਿ 'ਚ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜੱਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਬੋਹਰ ਦੇ ਪਾਸ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੇਖੋਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪਿਛੋਕੜ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਧਰਾਂਗ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸੇਖਵਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਹਨ।ਮਚਾਕੀ ਮੱਲ ਸਿੰਘ, ਮਚਾਕੀ ਕਲਾਂ, ਮਚਾਕੀ ਖੁਰਦ,ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ, ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਕਲੇਰ।ਮਚਾਕੀ(ਫਰੀਦਕੋਟ) ਦੇ ਸੇਖੋਂ ਧਰਾਂਗ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਗਏ ਹਨ। ਤਹਿਸੀਲ ਜੀਰਾ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਡ ਸੇਖਮਾ ਹੈ। ਸੇਖੋਂ ਜੱਟ ਅਣਖੀ ਤੇ ਲੜਾਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਲੰਗੜੋਆ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਖੋਂ ਜੱਟ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਦੁਆਬੇ ਤੇ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਘੱਟ ਹੀ ਹਨ। 'ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਸੇਖਵਾਂ ਹੈ।
ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਵੀਹ ਪਿੰਡ ਸਨ ਜੋ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਆਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਾਰ ਰਾਜਪੂਤ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜੇ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਲਾਹੌਰ, ਲਾਇਲਪੁਰ, ਮਿਟਗੁੰਮਰੀ ਤੇ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਏ। ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਾਈ ਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਆਦਿ ਦਲਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਸੇਖੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਵਸ, ਪੁਲਿਸ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸੇਖੋਂ ਜੱਟ ਰਾਜੇ ਭੋਜ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਬੀਰ ਜੱਗਦੇਉ ਪਰਮਾਰ ਦੀ ਬੰਸ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਭੋਜ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਬੀ• ਐਨ• ਰੇਊ ਦੀ ਅਲਾਹਬਾਦ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਸਤਕ ਛਪੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਜੱਗਦੇਉ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਜੱਗਦੇਉ ਪਰਮਾਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਿੱਸੇ ਵੀ ਛਪੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਥਾ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਰਾਂ ਦਾ ਉਤਰੀ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਰਾਂ ਦੇ 21 ਉਪਗੋਤੀ ਜੱਟ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਸੇਖੋਂ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਜੱਟ ਹਨ।
ਨਾਮੀ ਹਸਤੀਆਂ
● ਨਿਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ- ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪਰਮ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਜੇਤੂ ● ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ- ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ "ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ●ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ- ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਬਰਕਲੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ●ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ- ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਘੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। 2007-2013 ਅਤੇ 2013-2017 ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੰਤਰੀਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ।
ਬਾਸਤੀਲ
﻿ਬਾਸਤੀਲ ਪੈਰਿਸ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੌਧਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਲ ਹਾ ਸਾਲ ਬਤੌਰ ਸਿਆਸੀ ਜੇਲ੍ਹ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। 14 ਜੁਲਾਈ 1789 ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਬਾਸਤੀਲ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਮਾਮ ਕੈਦੀ ਰਿਹਾ ਕਰਾ ਲਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜਵੀਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਜੇਲ੍ਹ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ (ਲਾਫ਼ੋਰਸ) ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹਸ਼ਰ ਹੋਇਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਬਾਦ ਫ਼ਰਾਂਸ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਰਾਹ ਹੋਰ ਹਮਵਾਰ ਹੋਇਆ।
ਬਾਸਤੀਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸੌ ਸਾਲਾ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਪੈਰਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ 1357 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਮੁੱਖ ਉਸਾਰੀ 1370 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਠ ਗੁੰਬਦਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਲਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਚੌਧਵੀਂ ਸਦੀ
ਬਾਸਤੀਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਸੌ ਸਾਲਾ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਪੈਰਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਕਿਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸ
ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਖ਼ਾਨ
ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਸ਼ਾਕਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ (ਬਾਲੀਵੁੱਡ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਰੌਕ ਆਨ!! ਅਤੇ ਦਾ ਡਰਟੀ ਪਿਚਰ ਲਈ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਬੇਸਟ ਕੌਸਚੁਮ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਬੇਸਟ ਕੌਸਚੁਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ, 1969 ਵਿੱਚ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪਾਰਸੀ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚੁਲਰ ਡਿਗਰੀ ਜਨਤਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਐਚਆਰ ਵਿੱਚ ਸਐਟਲ, ਯੂਐਸ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।.
ਕੈਰੀਅਰ
ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਖੋਯਾ ਖੋਯਾ ਚਾਂਦ (2007) ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ "ਰੌਕ ਆਨ"(2008) ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ "ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ" ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੈਂਡ ਬਾਜਾ ਬਾਰਾਤ (2010) ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਇਸਦਾ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਭਸੀਨ ਕੀ ਇੱਕ ਪੁਸ਼ਾਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਚਾਹਤਾ ਹੈ (2001), ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ (2006) ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾ ਮਿਲੇਗੀ ਦੋਬਾਰਾ (2011) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।). ਇਸਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼, ਉੱਤਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ
ਬਿਨ ਰੋੲੇ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)
ਬਿਨ ਰੋਏ (lit: Without Crying), ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ 2 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਹਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਨਸ਼ਰ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਬਿਨ ਰੋਏ ਆਂਸੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਨ ਰੋਏ ਇੱਕ ਤਰਹਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਹੈਸਮ ਹੁਸੈਨ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼ ਨੇ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨਪਲੇਅ ਮੁਹੰਮਦ ਵਾਸੀ-ਉਦ-ਦੀਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ ਨੇ ਐਮਡੀ ਪਰੋਡਕਸਨਸ ਦੇ ਬੈਨਰ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਰਹਤ ਇਸ਼ਤਿਆਕ਼ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨਾਵਲ ਉੱਪਰ ਇਸੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ, ਅਰਮੀਨਾ ਖਾਨ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲਖਿਆ
ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਲਖਿਆ (ਜਨਮ 17 ਮਈ 1930) ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਕਡੰਬਰ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਾਂਸ ਐਂਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਮਕਾਲੀ ਕਥਕ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ, ਉਸ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਕਥਕ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੂਹਕ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਥਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਵੀ ਹਨ।
ਕਰੀਅਰ
ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁ-ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਾਬਕਰ (ਪਲਸ), ਯੁਗਲ (ਦਿ ਡੁਏਟ), ਅਤੇ ਆਤਾਹ ਕਿਮ (ਕਿੱਥੇ ਹੁਣ?) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਉਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਕਥਕ ਮਹਾਂਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (1981) ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਸੀ।
ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਅਦੀਤੀ ਮੰਗਲਦਾਸ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ, ਸੰਧਿਆ ਦੇਸਾਈ, ਦਕਸ਼ਾ ਸ਼ੇਠ, ਮੌਲਿਕ ਸ਼ਾਹ, ਇਸ਼ਿਰਾ ਪਰੀਖ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਾਹ, ਊਰਜਾ ਠਾਕੋਰ ਅਤੇ ਪਾਰੂਲ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸਨੇ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਲਖਿਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਲਿੰਕਨਜ਼ ਇਨ ਵਿਖੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਇਲਨਿਸਟ ਸੀ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਰਾਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਮੈਤਰੇਈ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਛੱਲਾ
ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਦੁਆਵਾਂ ਮੰਗਦਾ – ਛੱਲਾ ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ Sukhvirsinghkang@gmail.com
ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਛੱਲੇ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਿਨਾਂ ਨਗ ਤੋਂ ਮੁੰਦਰੀ ਵਰਗਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚੀਚੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੱਲੇ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਰੂਪ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਲ਼ਾ ਅਜਮਾਇਆ। ਕੁਝ ਗਾਇਕ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਗਾ ਕੇ ਅਮਰ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਸਨੂੰ ਗਾ ਕੇ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ। ਛੱਲਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਵਿਯੋਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਛੱਲਾ ਪਿਓ ਨਾਲੋਂ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ, ਮਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਧੀਆਂ ਦੇ ਪਰਾਏ ਹੋਣ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਰਮਜ਼ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗਾਇਨ ਵਿਧਾ ਦਾ ਨਾਇਕ ਛੱਲਾ ਇੱਕ ਜੱਟ ਮਲਾਹ ਜਲਾਲਦੀਨ ਉਰਫ ਜੱਲੇ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦੀ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਮਾਂ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ਜੱਲੇ ਨੇ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਬੜੇ ਲਾਡਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲ਼ਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਠੇਲ੍ਹਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਪਿਓ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਸਦਕਾ ਛੱਲਾ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਭਰ ਜੁਆਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਕੰਮ ਤੇ ਹੀ ਜੱਲੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਧਰੋਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ। ਜੱਲੇ ਨੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਬੇੜੀ ਲਿਜਾ ਸਕਣ ਤੋਂ ਬੇਬਸੀ ਜਾਹਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੇ ਧੀ ਦੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਪੁੱਤਰ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਬੇੜੀ ਲੈ ਕੇ ਪਾਰ ਛੱਡ ਆਉਣ ਦੀ ਜਿੱਦ ਕੀਤੀ। ਜੱਲਾ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿ ਹਾਲੇ ਬੇੜੀ ਦਾ ਮਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬੇੜੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੇੜੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਛੱਲਾ ਵਾਪਸ ਨਾ ਪਰਤਿਆ। ਜੱਲਾ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਉਸਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਦਿਨ ਢਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਛੱਲਾ ਮੁੜ ਨਾ ਲੱਭਿਆਂ ਤਾਂ ਜੱਲਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਰੋਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ:
ਛੱਲਾ ਮੁੜਕੇ ਨੀ ਆਇਆ, ਰੋਣਾ ਉਮਰਾਂ ਦਾ ਪਾਇਆ, ਮੱਲਿਆ ਈ ਦੇਸ ਪਰਾਇਆ, ਓ ਗੱਲ ਸੁਣ ਛੱਲਿਆ ਕਾਵਾਂ, ਓ ਮਾਵਾਂ ਠੰਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜਾਂ 'ਚ ਪਰੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦਰਦ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ 'ਛੱਲੇ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ:-
ਛੱਲਾ ਬੇੜੀ ਪੂਰ ਏ, ਵਤਨ ਮਾਹੀ ਦਾ ਦੂਰ ਏ, ਜਾਣਾ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰ ਏ ਓ ਗੱਲ ਸੁਣ ਛੱਲਿਆ ਕਾਵਾਂ, ਓ ਮਾਵਾਂ ਠੰਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ
ਛੱਲਾ ਨੌ ਨੌ ਖੇਵੇ, ਪੁੱਤਰ ਮਿਠੜੇ ਮੇਵੇ, ਅੱਲਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਗੱਲ ਸੁਣ ਛੱਲਿਆ....
ਛੱਲਾ ਚੀਚੀ ਪਾਇਆ, ਧੀਆਂ ਧੰਨ ਵੇ ਪਰਾਇਆ, ਮੁੜਕੇ ਫੇਰਾ ਨਾ ਪਾਇਆ, ਓ ਗੱਲ ਸੁਣ....
ਛੱਲੇ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਪਹਿਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲੋਕ ਦਾਸਤਾਨ ਗਾਇਕ ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਗੋਦ ਲਏ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ਿਕ ਹੁਸੈਨ ਜੱਟ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਫਜ਼ਲ ਜੱਟ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਂ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵੀ ਜਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੱਲੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੰਞ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਛੱਲੇ ਦੀ ਮਾਂ ਜਿਓਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਛੱਲੇ ਨੂੰ ਨਾ ਗੁਆਉਂਦਾ:
ਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਸੁਣਾਵਾਂ, ਚੰਨ ਨੂੰ ਚਿਰਾਗ ਵਿਖਾਵਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਏਹੋ ਗਾਵਾਂ, ਕਿ ਮਾਵਾਂ ਠੰਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ।
ਪਹਿਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕ ਸੁਰਿੰਦਰ ਛਿੰਦੇ ਨੇ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਹੀ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਝਨਾਂਅ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਵਾਪਰੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੱਲੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਲਕਵਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕ ਭਰਾਵਾਂ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਇਨਾਇਤ ਅਲੀ ਦਾ ਵੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 'ਛੱਲੇ' ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵੀ ਇਨਾਇਤ ਅਲੀ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਨੇ ਵੀ ਛੱਲਾ ਗਾਇਆ। ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਛੱਲਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੂਸਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਾਕੀ ਕਹਾਣੀ ਓਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਛੱਲੇ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਬੇੜੀ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਪਿਓ-ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਝਗੜੇ ਦੀ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅਲੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਛੱਲੇ ਅਰੰਭ ਇੰਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
ਜਾਵੋ ਨੀ ਕੋਈ ਮੋੜ ਲਿਆਵੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗਿਆ ਅੱਜ ਲੜ ਕੇ। ਅੱਲਾ ਕਰੇ ਆ ਜਾਵੇ ਸੋਹਣਾ, ਦੇਵਾਂ ਜਾਨ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰ ਕੇ।
ਇਨਾਇਤ ਅਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:-
ਅੱਖੀਂ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਕੰਡ ਕਰ ਤੁਰਿਆ, ਹੁਣ ਰੋ ਰੋ ਦੇਵਾਂ ਦੁਹਾਈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਝੋਕਾਂ ਵਸਦੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਕਦੀ ਸਾਡੀ ਵੀ ਵਸਦੀ ਆਹੀ