cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕਾਦਰੀ ਸਿਲਸਿਲਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਹਨ। ਪ੍ਰੋ. ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਰਤ ਨਿਆਮਤ ਉਲਾੱਹ ਅਤੇ ਮਖ਼ਦੂਮ ਜੀਲਾਨੀ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸੰਚਾਲਕ ਸਨ।
ਡਾ. ਨਰੇਸ਼ ਨੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਬੰਦਗੀ ਗੌਂਸ ਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਕੁਮੈਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਹੈ।ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਅਬਦੁਰ ਰਜ਼ਾਕ, ਸ਼ੇਖ਼ ਹਮੀਦ, ਸ਼ੇਖ਼ ਦਾਊਦ, ਸ਼ੇਖ਼ ਇਸਹਾਕ ਕਾਦਿਰੀ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬਦੁਲ ਕੁਦੁੱਸ ਗੰਗੋਹੀ ਆਦਿ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਧਕ ਹੋਏ ਜਿਨਾ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੀਆਂ ਉਪ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨਾ ਵਿਚੋਂ ਕਿਊਮੀਸ਼ੀਆਂ, ਬਹਿਲੋਲ ਸ਼ਾਹੀ, ਮੁਕੀਮ ਸ਼ਾਹੀ, ਨਵਾਬ ਸ਼ਾਹੀ,ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹੀ, ਮੀਆਂ ਖੇਲ ਆਦਿ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹਨ।ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਉਂਦੇ ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ।ਨੱਚਦੇ ਨੱਚਦੇ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਹਾਲ ਪੈਣਾ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਸਾਧਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਕਾਦਿਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਵਿੱਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
1. ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸੂਫੀਵਾਦ - ਗੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ 2. ਸੂਫ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ - ਪ੍ਰੋਰ. ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ 3. ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੰਚਾਰ - ਵਿਧਾਨ - ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਰੂਬੀ 4. ਇਸਲਾਮੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ - ਡਾ. ਅਨਵਰ ਚਿਰਾਗ 5. ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਵਚਨ - ਡਾ. ਭਲਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ
'''ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ''' (1928 - 23 ਜਨਵਰੀ 2013) ਉੱਘੇ ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ, ਵਿਦਵਾਨ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ ਦੇ ਦਾਮਾਦ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਸੀ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਜੀਵਨੀ
ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ 1928 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ 294 ਜੀ ਬੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੀ। ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। 1950 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੁਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 17 ਸਾਲ ਪਾਰਟੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਮਜਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨਿਖਿਲ ਚਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੂਚਨਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 1993 ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਐਨਾਲਿਟੀਕਲ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਓਰੀਐਟਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
30 ਜਨਵਰੀ
17 ਮਾਘ ਨਾ: ਸ਼ਾ:
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਵਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਕੇਸਨ
ਕੇਸਨ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੈਨੇਤੋ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ 1,570 ਮੀਟਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਪਰਬਤ
ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ (ਕ੍ਰਿਕਟ)
ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਇੱਕ ਤਰਤੀਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚਲਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਿਆਰਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਟੀਚੇ ਉੱਪਰ ਨਾ ਪੁੱਜਣ (ਭਾਵ, ਜੇਕਰ ਪਾਰੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਾਰਨ ਪਾਰੀ ਛੇਤੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ)।
ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਜਿਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰਾਂ ਖਿਡਾਰੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਖੇਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਤੇ ਵੀ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਢੰਗ; ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼; ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਗੁਣ; ਦੂਜੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ; ਅਤੇ ਮੈਚ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਦਿ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਟੀਮ ਨੂੰ ਪਾਰੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਬਚਾਅਵਾਦੀ ਜਾਂ ਹਮਲਾਵਰ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਪਹੁੰਚ ਕਾਰਨ ਵਨਡੇ ਅਤੇ ਟੀ -20 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ
ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੀ ਖੇਡ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਾਂ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ, ਜੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਪਤਾਨ ਆਪਣੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਫ਼ਾਲੋਵਿੰਗ ਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਤ੍ਹਾਂ ਹੇਠੋਂ ਉੱਪਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਆਪਣੀ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਊਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਪਤਾਨ ਜਾਂ ਕੋਚ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇਮਰਾਨ ਤਾਹਿਰ ਨੂੰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਖੇਡਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਕੀਬ ਕਾਮਯਾਬ ਸਾਬਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਫਾਫ ਡੂ ਪਲੈਸੀ, ਜੋ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੈਸਟ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਿਸ ਆਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੂਸਰੇ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਡੂ ਪਲੈਸੀ ਨੇ ਜੇਪੀ ਡੁਮਿਨੀ ਨੂੰ ਨੰ. 5, ਅਤੇ ਕੁਇੰਟਨ ਡੀ ਕਾੱਕ ਨੂੰ 5 ਤੋਂ 4 ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੀ ਕੌਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੰਬਰ 7 ਤੋਂ 5 ਨੰਬਰ ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ), ਅਤੇ ਕਗੀਸੋ ਰਬਾਡਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਮੁਅੱਤਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਡੁਏਨ ਓਲੀਵੀਅਰ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਫਿਲਾਂਡਰ ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਉੱਪਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਥਿਊਨਿਸ ਡੇ ਬਰੂਯਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ ਮੌਰਿਸ ਦੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ 8 ਨੰਬਰ ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਪਿੰਚ ਹਿੱਟਰ
ਜੇ ਖੇਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਪਤਾਨ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੇਜ਼ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਕਟ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕੀਮਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਜੋ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਪਿੰਚ ਹਿੱਟਰ ਜਾਂ ਸਲੌਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਪਿੰਚ ਹਿੱਟਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਡੇਵਿਡ ਮਿਲਰ, ਗਲੈਨ ਮੈਕਸਵੈਲ, ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ ਅਤੇ ਥੀਸਾਰਾ ਪਰੇਰਾ
ਨਾਈਟ ਵਾਚਮੈਨ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਸੇ ਉੱਪਰੀ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਦੀ ਵਿਕਟ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇਠਲੇ ਕ੍ਰਮ (ਘੱਟ ਸਮਰੱਥ) ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਬਚਾਅ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰੱਥ ਖਿਡਾਰੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਘੱਟ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਊਟ ਹੋਣ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅੰਦਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਾਈਟ ਵਾਚਮੈਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੇਲੇ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੈੱਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਵਿਕਟ ਬਚਾਅ ਕੇ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗੇਂਦਾ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼
ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ 1 ਅਤੇ 2 ਨੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਕਟ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਪਾਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਛੇਤੀ ਆਊਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੱਧਕ੍ਰਮ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਉੱਪਰ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਚ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਉਛਾਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦਿੱਕਤ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਗੇਂਦਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਪਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪਿੱਚ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਉਛਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੱਧ ਕ੍ਰਮ
ਮੱਧ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚਤ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਮੱਧ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਗੇਂਦ ਖੇਡਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪਿਨਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਪਿਨਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਧੇਰੇ ਬਚਾਅ ਵਾਲੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਗੇਂਦਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲਾ ਕ੍ਰਮ ਜਾਂ ਪੂਛ
ਹੇਠਲਾ ਕ੍ਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਟੇਲੈਂਡਰ (ਟੇਲ ਐਂਡਰ ਜਾਂ ਟੇਲ-ਐਂਡਰ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵੀ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ
ਰੀਨਾ ਖੋਖਰ
ਰੀਨਾ ਖੋਖਰ (ਜਨਮ 10 ਅਪਰੈਲ 1993) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਨਾ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਹਾਕੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ 18-ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 2018 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਟੀਮ ਵਿਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕਲੱਬ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਖੋਖਰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਾਕੀ ਅਕਾਦਮੀ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਪਾਰਾਮਾਰੀਬੋ
ਪਾਰਾਮਾਰੀਬੋ (ਉਪਨਾਮ: ਪਾਰ′ਬੋ) ਸੂਰੀਨਾਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰਾਮਾਰੀਬੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰੀਨਾਮ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਲੱਖ ਹੈ ਭਾਵ ਸੂਰੀਨਾਮ ਦੀ ਅੱਧੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਰਾਮਾਰੀਬੋ ਸ਼ਹਿਰ 2002 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯੁਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰੀਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰੀਨਾ ਖੋਖਰ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਔਚਿੱਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਔਚਿੱਤ ਸਿਧਾਂਤ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ(ਸਾਹਿਤ) ਦੀ ਆਤਮਾ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਉੱਚਿਤ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਕਸ਼ੇਮੇਂਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਪੁਸਤਕ "ਔਚਿਤਯ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ" ਵਿੱਚ ਔਚਿੱਤ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਔਚਿੱਤ ਦੇ ਭੇਦ
ਕਸ਼ੇਮੇਂਦਰ ਨੇ ਉਚਿਤਤਾ ਜਾਂ ਔਚਿੱਤ ਦੇ 27 ਭੇਦ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ 27 ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਲੀਆਂ 4 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ:-
=== ਔਚਿਤਯ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਆਤਮਤੱਵ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ:- === ਆਚਾਰੀਆ ਕਸ਼ੇਮੇਂਦੂ ਨੇ ਲੋਕ - ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਔਚਿਤਯ ' ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਥਵਾ ਜੀਵਿਤ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਈ ਔਚਿਤਯ ਦਾ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਨਾ ਅਤਿਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰ ਜਾਂ ਆਨੰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਔਚਿਤਯ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਵਸ਼ਕ ਹੈ । ਕਾਵਿ ’ ਚ ਰਸ, ਗੁਣ , ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਯੋਜਨ ਕਰਨ ’ ਚ ਔਚਿਤਯ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨਾ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਔਚਿਤਯ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਨਿਰਰਥਕ ਜਾਪਦੇ ਹਨ । ਕਸ਼ੇਮੇਂਦਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਔਚਿਤਯ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ` ਚ ਵਿਆਪਤ ਹੈ ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਾਵਿ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਤ ਹੈ । ਸੋ , ਇਸਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜੀਵਿਤ ( ਪ੍ਰਾਣ ) ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ - ਵਿਵਹਾਰ ’ ਚ ਔਚਿਤਯ ਦਾ ਪਾਲਨ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਖੌਲ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਚਿਤਯ ਦਾ ਪਾਲਨ ਨਾ ਹੋਣ ' ਤੇ ਉਹ ਕਾਵਿ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਚ ਉਪਹਾਸ ਦਾ ਹੀ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ।
ਆਚਾਰੀਆ ਕਸ਼ੇਮੇਂਦਰ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦਲੀਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ' ਚ ਔਚਿਤਯ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇੰਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਔਚਿਤਯ ਦਾ ਕਾਵਿਆਤਮਤਵ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ “ ਔਚਿਤਯ ' ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਨਿਵਾਰਯ ਤੱਤ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ , ਪਰ ਉਹ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਕਾਵਿ ’ ਚ ਕਾਵਿਤੱਵ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਲਈ ਔਚਿਤਯ ਸਾਧਨ ( ਕਾਰਣ ) ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਧਯ ( ਕਾਰਯ ) ? ਜੇ ਔਚਿਤਯ ਸਾਧਯ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਾਧਯ ਆਤਮ - ਤੱਤ` ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਹੈ । ਕਵੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੁਹਿਰਦ ਨੂੰ ਰਸ ਦੀ ( ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ) ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਲਈ ਨਹੀਂ । ਅਸਲ ਚ ਔਚਿਤਯ ‘ ਰਸ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ , ਪਰ ਔਚਿਤਯ ਹੀ ਕਵੀ ਦਾ ਸਾਧਯ ਅਥਵਾ ਉੱਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸੁਹਿਰਦ ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਔਚਿਤਯ ਦੀ ਅਨਿਵਾਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਔਚਿਤਯ ਦੇ ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਰਸ ਆਦਿ ਦੀ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ’ ਚ ਔਚਿਤਯ ਦੀ ਬਜਾਏ ‘ ਰਸ ’ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਆਚਾਰੀਆ ਕਸ਼ੇਮੇਂਦੇਰ ਨੇ ਔਚਿਤਯ ਨੂੰ ਰਸਸਿੱਧ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜੀਵਿਤ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ' ਚ ‘ ਧਾਤੂਵਾਦਰਸਸਿੱਧ ’ ( ਅਰਥਾਤ ਪਾਰੇ ਰੂਪ ਰਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ) ਦਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ਰੀਰ ` ਚ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਆਦਿ ਰਸਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਕਾਵਿ ’ ਚ ਔਚਿਤਯ ਕਾਵਿ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਕਸ਼ੇਮੇਂਦਰ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਹੀ ਆਪਣੇ - ਆਪ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜੀਵਿਤ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਤੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਔਚਿਤਯ ਉਸ ਜੀਵਿਤ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੈ । ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ' ਚ , ਜਿਵੇਂ ਪਾਰਦ ( ਪਾਰੇ ) - ਰਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ( ਬਣੀ ਹੋਈ ) ਦਵਾਈ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੈ , ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਰਸਧੁਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਔਚਿਤਯ ਉਸਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੈ । ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਸ਼ੇਮੇਂਦਰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਅੰਤਰੰਗ ਤੱਤ ਰਸਧੁਨੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਹਤੱਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਹਨ । ਅਸਲ ` ਚ ‘ ਰਸਧੁਨੀ` ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ; ਇਹੋ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰ ਸਾਧਯ ਹੈ । ‘ ਰਸ ’ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ‘ ਔਚਿਤਯ ਉਸਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਅਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਤ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ‘ ਔਚਿਤਯ` ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਦ ’ ਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਰੂਥ ਜੈਬੇਟ
ਰੂਥ ਜੈਬੇਟ (ਜਨਮ 17 ਨਵੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਹ ਬਹਿਰੀਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਦੌਡ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀਨ ਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਭਾਗ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ 2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਜੈਬੇਟ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰੀਨ 'ਚ ਦੌੜਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 3000 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 5000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਜਿੱਤੀ।
ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਬਹਿਰੀਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਮੋਰੱਕੋ ਦੇ ਓਲੰਪੀਅਨ ਸਲੀਮਾ ਅਲ ਔਲੀ ਅਲਾਮੀ ਤੋਂ 2013 ਅਰਬ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 3000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਸਟੇਪਲੇਕਸ਼ਾ 'ਚ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ 9: 52.47 ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਬਹਿਰੀਨੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ 'ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬੜ੍ਹਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੁਤਬੇ ਤੋਂ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੀ-ਰੇਸ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੁਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਸੈਕਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ 9: 40.84 ਮਿੰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ ਇਸ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਚੋਟੀ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਸਟੇਪਲੇਚੇਸ ਦੌੜਾਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ 500,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ 52 ਮਿਲੀਅਨ ਕੀਨੀਅਨ ਸ਼ਿਲਿੰਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ, 800 ਮੀਟਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਡੇਵਿਡ ਰੁਦਿਸ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ ਕੀਨੀਆ ਲਈ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ ਡਾਲਰ, ਲਗਭਗ 10,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਰੂਥ ਜੇਬੇਟ ਨੂੰ ਈ.ਪੀ.ਓ. ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਵਰੀ 2018 ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਏਜੰਟ, ਮਾਰਕ ਕੋਰਸਟਜੈਂਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। 4 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਏ.ਆਈ.ਯੂ. ਦੁਆਰਾ 18 ਫਰਵਰੀ, 2018 ਨੂੰ ਈ.ਪੀ.ਓ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 01 ਦਸੰਬਰ 2017 ਤੋਂ 18 ਫਰਵਰੀ, 2018 ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਤੀਜੇ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਸੀ।
2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ 2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰੀਨ ਵੱਲੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਥਲੀਟ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 3000 ਮੀਟਰ ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼ ਵਿੱਚ 8:59.75 ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਈਵੈਂਟ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੀਰ ਜਾਫਰ
ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬਹਾਦਰ (মীর জাফর আলী খান বাহাদুর; c. 1691 — 5 ਫਰਵਰੀ 1765) ਬਰਤਾਨਵੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਜਫੀ ਨਵਾਬ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਯਦ ਅਹਮਦ ਨਜਫ਼ੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਲਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਸੀ। ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿਰਾਜ ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਗਲਾ ਨਵਾਬ ਬਣਨ ਲਈ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਲਈ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ 1757 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਵਾਬ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ, ਜਾਫਰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। 1758 ਵਿੱਚ, ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਏਜੰਟ ਖੋਜਾ ਵਜੀਦ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਫਰ ਨੇ ਚਿਨਸੁਰਹ ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਗਲੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡਚ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਦੇਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਤ ਚਿਨਸੁਰਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੇਨਰੀ ਵਾਨਸੀਟਾਰਟ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਾਫਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਤਾਂ ਜਾਫ਼ਰ ਦੇ ਦਾਮਾਦ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 1760 ਵਿਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਾ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਉਲਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ 1763 ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੀਰ ਕਾਸ਼ਿਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਜਾਫਰ ਨੇ 17 ਜਨਵਰੀ 1765 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜਾਫਰਗੰਜ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੱਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ 'ਨਿਮਕ ਹਰਾਮ ਡਿਓਢੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ
1747 ਵਿੱਚ ਰਾਘ ਜੀ ਭੌਂਸਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਣਾ-ਖੋਹ, ਮਾਰ-ਧਾੜ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਓਡਿਸ਼ਾ ਦੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਹੱਲ ਦੇ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਅਤਹੱਲਾਹ ਨੇ ਨੇ ਬ੍ਰਦਰਵਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਤਕ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਰਾਘ ਜੀ ਭੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਾਠਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭੱਜੀਆਂ ਸਨ. ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੂੰ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ
ਮੀਰ ਜਫਰ ਨੇ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਪਰ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ। ਸਿਰਾਜ ਉਦ ਦੌਲਾ ਦੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਬਾਅਦ, ਜਾਫਰ ਨੇ ਨਵਾਬੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਨਵਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਾਫਰ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕਲਕੱਤੇ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ 17,700,000 ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਛੇਤੀ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਚਾਹਤਾਂ ਬੇਅੰਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਡੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1759 ਵਿੱਚ ਚਿਨਸੁਰਾਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਡੱਚਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਈ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੇਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਸਿਮ ਯੋਗ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਾਜਕਾਜ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਖਲ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਬਕਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ 22 ਅਕਤੂਬਰ 1764 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਹੈਕਟਰ ਮੁਨਰੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ,ਅਵਧ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸੁਜਾ ਉਦ-ਦੁੱਲਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ II ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਲੜੀ ਗਈ। ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਨਵਾਬੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ; 1764 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਵਾਬ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1765 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਇਸ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।
ਵਿਰਾਸਤ
1750 ਤਕ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ (ਸਾਬਕਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ) ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਧਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਲਏ। ਬੰਗਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਾਫਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਸਿਰਾਜੂ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ 1793 ਵਿੱਚ ਨਿਜ਼ਾਮਿਤ (ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਦਾਰੀ) ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਗਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ। ਜਫਰ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ "ਮਿਰਜੱਰ" ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ "ਮੇਰ ਜਾਫਰ" ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੌਜ ਵਿੱਚ ਜੈਚੰਦ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਧੋਖੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਜਫ਼ਰ ਅਜ਼ ਬੰਗਾਲ, ਸਾਦਿਕ ਅਜ਼ ਡੈੱਕਨ, ਨੰਗ-ਏ-ਦੀਨ, ਨੰਗ-ਏ-ਮਿੱਲਤ, ਨੰਗ-ਏ-ਵਤਨ" ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਜਫਰ (ਮੀਰ) ਅਤੇ ਦਖਣ ਦਾ ਸਾਦਿਕ (ਮੀਰ) ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਹੈ।ਜਾਫਰ ਅਤੇ ਮੀਰ ਸਾਦਿਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1691 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1765 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ
ਕਿਰਨ ਮਨਰਾਲ
ਕਿਰਨ ਮਨਰਾਲ (ਜਨਮ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ, ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਦ ਰਿਲੈਕਟੈਂਟ ਡਿਟੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਰਮਿਕ ਕਿਡਜ਼ (2015) ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ। ਮਨਰਲ ਇੰਡੀਆ ਹੈਲਪਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਦਾ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
22 ਜੂਨ 1971 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮਨਰਾਲ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਡੁਰੇਲੋ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਮਿਠੀਬਾਈ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ DSJ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਕੌਸਮੋਪੋਲੀਟਨ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ, 2005 ਤੋਂ, ਇੱਕ ਬਲੌਗਰ "ਥਰਟੀਸਿਕਸੈਂਡਕਾਉਂਟਿੰਗ" ਅਤੇ "ਕਾਰਮੀਕਿਡਜ਼" ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਲੌਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਬਣਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, 2011 ਵਿੱਚ ਦ ਰਿਲੈਕਟੈਂਟ ਡਿਟੈਕਟਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ 2014 ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ ਕਰਸ਼ ਇੱਕ ਆਫਿਸ ਗਰਲ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਮਨਰਲ ਆਪਣੇ ਆਲ ਅਬੋਰਡ (2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੋਮਾਂਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸੇ ਸਾਲ, ਮਨਰਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਰਚਨਾ, ਕਰਮਿਕ ਕਿਡਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ "ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ", ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਵਾਂ ਲਈ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ, ਦਿ ਫੇਸ ਐਟ ਦਿ ਵਿੰਡੋ, ਨੂੰ "ਰਹੱਸਮਈ, ਛੁਪੀਆਂ ਪਛਾਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹੀ ਕਹਾਣੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ, ਸੇਵਿੰਗ ਮਾਇਆ, ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ, ਸਬੋਟਿਉਰ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਯੂਕੇ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ਮਿਸਿੰਗ, ਪ੍ਰੀਜ਼ਿਊਮਡ ਡੈੱਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਹਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।" 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੂਨੀ ਚੰਗੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ 13 ਕਦਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਉਸਨੇ ਲੇਖਕ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸਾਂਘੀ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਟਰੂ ਲਵ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਏ ਬੁਆਏਜ਼ ਗਾਈਡ ਟੂ ਗ੍ਰੋਇੰਗ ਅਪ ਫਾਰ ਜੁਗਰਨਾਟ, ਇੱਕ ਐਪ-ਆਧਾਰਿਤ ਰੀਡਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਲਾਗਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971
ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ
ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ (Thành phố Hồ Chí Minh; ), ਪੂਰਵਲਾ ਨਾਂ ਸਾਈਗੋਨ (Sài Gòn; ), ਵੀਅਤਨਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ
ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਨੂੰ ਸਰ ਐਡਰਿਕ ਲੁਟਬੇਨਜ਼ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 1914-21 ਦੇ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ 82000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾ 42 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਛੇ-ਭੁਜੀ ਰਕਬਾ 30600 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਵਿਆਸ 625 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਗਣਤੰਤਰ ਪਰੇਡ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ 'ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 10 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1921 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਂਵਾਂ
ਰਾਇਡਬ੍ਰਗ ਫਾਰਮੂਲਾ
ਰਾਇਡਬ੍ਰਗ ਫਾਰਮੂਲਾ ਐਟੋਮਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਕਈ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈਆਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੌਹਾੱਨਸ ਰਾਇਡਬ੍ਰਗ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ 5 ਨਬੰਬਰ 1888 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਟੌਮਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਨਿਆਦੀ ਕੁਆਂਟਮ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਮੋਂਟੇ ਕੇਵਾ
ਮੋਂਟੇ ਕੇਵਾ ਵੈਨੇਤੋ, ਇਟਲੀ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 225 ਮੀਟਰ (738 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਪਰਬਤ
ਵੀ. ਕੇ. ਵਿਸਮਿਆ
ਵੀ. ਕੇ. ਵਿਸਮਿਆ ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿਸ਼ਵ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਿਕਸਡ ਰਿਲੇਅ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰ ਸਕੀ ਅਤੇ 2021 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਮਿਆ ਦੀ ਥਾਂ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 59ਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਪਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਵੀ. ਕੇ. ਵਿਸਮਿਆ ਦਾ ਜਨਮ 1997 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕੁਨੂੰਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਵਿਜਿਸ਼ਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ ’ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਅਥਲੀਟ ਬਣਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਐੱਸ.ਟੀ. ਜਾਰਜ ਹਾਈ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਕੋਠੇਮੰਗਲਮ ਵਿੱਚ 11ਵੀਂ ਜਮਾਤ (2013) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਸਕੂਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਨਚਾਹੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਖਰ ਦੇ ਅਥਲੀਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਸਮਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਕੇਰਲਾ ਲਈ ਦੋ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਦੁਚਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਪਰ ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕੋਚਾਂ ਅਤੇ ਅਜ਼ੰਪਸ਼ਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਖੇਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।
ਵੀ. ਕੇ. ਵਿਸਮਿਆ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਮਹਿਲਾ ਸੀ। ਵਿਸਮਿਆ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤ ਸੀਮਿਤ ਹੀ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਸਮਿਆ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੀਟ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸੋਚਣਾ ਪਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ। ਵਿਸਮਿਆ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਕੇ ਵਿਸਮਾਯਾ ਦਾ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।”
ਵੀ. ਕੇ. ਵਿਸਮਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਅੜਿੱਕਾ (ਹਰਡਲ) ਸਪ੍ਰਿੰਟਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੱਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੱਧ-ਦੂਰੀ ਦੀ ਦੌੜਾਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜਿਮ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਕੜ ਦੀਆਂ ਪੱਟੜੀਆਂ ’ਤੇ ਦੌੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸਨ।
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਵੀ. ਕੇ. ਵਿਸਮਿਆਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ25 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। 200 ਮੀਟਰ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ, ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੱਪ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਚ ਦੀ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ।
ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਲ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ 2018 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ 4*400 ਮੀਟਰ ਦੀ ਰਿਲੇਅ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਇੱਕਸਾਲ ਬਾਅਦ 2019 ਵਿੱਚ ਵਿਸਮਿਆ ਨੇ ਚੈੱਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਤੇ ਬਰਨੋ ਵਿੱਚ ਅਥਲੈਟਿਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ 52.12 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ 400 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।
ਤਮਗੇ
● ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ, 2018, ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ 4*400 ਮਹਿਲਾ ਰਿਲੇਅ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ।
● ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ, 2019, ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ 4*400 ਮਹਿਲਾ ਰਿਲੇਅ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ।
● ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ, 2019, ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ 4*400 ਮਿਕਸਡ ਰਿਲੇਅ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ।
● ਅਥਲੈਟਿਕ ਮੀਟਿੰਗ, 2019, ਬਰਨੋ ਚੈੱਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ 400 ਮੀਟਰ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਆਰੰਭ
ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅਲੋਚਕ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਹਰ ਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਸਮੇਂ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਨ।
ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਰੰਭ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਾਵਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੀ ਬੀਜ ਰੂਪੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸਿਧਾਂਤ ਵਹਿਨ, ਵਿਵੇਕ ਵਹਿਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸੌਂਦਰਿਆ ਸ਼ਾਸਤ ਨੇਮ ਤੋ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੁੱਢਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਨਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੈ ਇਹ ਸਭ ਜੋ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ ਉਸ ਦਾ ਵਸਤੂ ਵਿਧਾਨ ਉਹ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਜੋ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿਚ ਸੀ।
ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਕਾਲੀਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਲਕੋ
ਵਿਲੀਅਮ ਜ਼ਾਲਕੋ (ਜਨਮ 14 ਜੂਨ 1984) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਡਿਫੈਂਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਡਿਆ। ਉਹ 2004 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਹਵਲਾੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੁਲੀਕਾਤ ਝੀਲ
ਪੁਲੀਕਾਤ ਝੀਲ (ਤਾਮਿਲ: Pazhaverkaadu Eri பழவேற்காடு ஏரி, ਤੇਲਗੂ: ਪੁਲੀਕਾਤ ਸਰਾਸੂ పులికాట్ సరస్సు) ਭਾਰਤ ਵਿਚਲਾ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲ਼ੀ ਝੀਲ ਜਾਂ ਲੈਗੂਨ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਮੰਡਲ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਕਾਤ ਝੀਲ ਪੰਖੇਰੂ ਰੱਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹਨੁਮਾ ਟਾਪੂ ਇਹਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਅੱਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਏਰੀਥ੍ਰੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦਾ ਪੇਰੀਪਲੱਸ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਅਗਿਆਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਪੋਡੂਕੇ (ਪੁਲੀਕੇਟ) ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਟਾਲਮੀ ਦੀ ਇਸ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪੋਡੂਕੇ ਐਂਪੋਰੀਅਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਖਲੀਫ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮੱਕਾ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਅਰਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖੰਡਿਤ ਚਿਣਾਈ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮ
ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਘੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ।
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
ਸੈਨਾ ਵਾਲਿਓ ਪੰਥ ਵਾਲਿਓ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਾਲਿਓ ਇਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਾਗਰ ਚੋਂ ਵੀ ਭਰ ਕੇ ਵੇਖੋ ਚੂਲੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ
ਪੈਂਗੋਲਿਨ
ਪੈਂਗੋਲਿਨ ਇੱਕ ਕੀੜੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਰੋਪੜ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜਿਹੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਲੇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਸਿਉਂਕ ਹੈ। ਪੈਂਗੋਲਿਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੀੜਿਆਂ, ਸਿਉਂਕ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਪੁੱਟਣ, ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਛਿੱਲੜ ਲਾਹ ਕੇ ਸਿਉਂਕ ਵਰਗੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਕੱਢਦਾ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜੀਭ 15 ਤੋਂ 16 ਇੰਚ ਦੇ ਲਗਪਗ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿਪਚਿਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੀ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਪੈਂਗੋਲਿਨ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਲਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਿਸਮ ਸਕੇਲਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੇਲਜ਼ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਜਿਸਮ 'ਤੇ ਸਕੇਲਜ਼ ਦਾ ਭਾਰ ਦਾ 20 ਫੀਸਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਮਾਸ ਤੇ ਖੂਨ ਤੋਂ ਤਾਕਤ ਦੇ ਕੈਪਸੂਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।
ਬਲਾਓ
ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਮਹਿਸੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਗੇਂਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਛਿੱਲੜ ਖੜ੍ਹੇ ਤੇ ਉਭਾਰ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਮਰਫੀ
ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਮਰਫੀ (ਜਨਮ:ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਐਨ ਬਰਤੋਲਤ; ਨਵੰਬਰ 10, 1977 – ਦਿਸੰਬਰ 20, 2009), ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977
ਕਲਾ ਝੀਲ
thumb| ਕਲਾ ਵੇਵਾ ਦਾ ਆਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ ਵੇਵਾ ਜਾਂ ਕਲਾ ਝੀਲ ( ਸਿੰਘਲਾ : කලා වැව) ਰਾਜਾ ਦਾਤੁਸੇਨਾ ਦੁਆਰਾ 460 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਜੁੜਵਾਂ ਸਰੋਵਰ ਕੰਪਲੈਕਸ (ਕਲਾ ਵੇਵਾ ਅਤੇ ਬਲਾਲੂ ਵੇਵਾ) ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 123 ਮਿਲੀਅਨ ਘਣ ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਲਾਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਸਪਿਲਵੇਅ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਲੂਇਸਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੇਜਰ ਸਲੂਇਸ ਤੋਂ, ਇੱਕ 40 ਫੁੱਟ ਚੌੜਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਝੋਨੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਲਾਬ  ਟਿਸਾ ਵੇਵਾ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ 87 km ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। 6 ਇੰਚ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀਲ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੀਲੋਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਹੂਲਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜੂਬਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਬੁੱਧ ਦੀ 12 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਖੜ੍ਹੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਅਵੁਕਾਨਾ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( අව්කන බුදු පිළිමය  ) ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਤਲਾਬ 'ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਰਾਜਾ ਧਥੁਸੇਨਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ 454 - 473 ਈਸਵੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਏ ਤਾਮਿਲ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ 429 ਤੋਂ 455 ਈਸਵੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਧਥੁਸੇਨ ਨੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਸਰੋਵਰਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਕਲਾ ਝੀਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜੇ ਨੇ ( බලලු වැව   ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ। ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਦੋ ਤਲਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਲਾਬ  ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਮਹਿੰਦਾ II ਜਿਸਨੇ 777 - 797 ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਥਿਸਾ ਵੇਵਾ ( තිසා වැව   ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ) ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ 54 mi ਲੰਬੀ ਨਹਿਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਯਾ ਗੰਗਾ ਉਰਫ਼  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( යෝධ ඇල   ) ਜਿਸਦੀ ਢਲਾਣ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀਲ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ਇੰਚ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀਲ ਹੈ।
ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ
ਰਾਜਾ ਧਾਥੁਸੇਨਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੇਂ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਤਲਾਬ  ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਲੱਭਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਦਵਾਰਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਾਦਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਇਸ ਅਜੀਬ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ; ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜੀਬ ਆਦਮੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਭੇਜੀ। ਕਦਵਾਰਾ ਫੜ ਕੇ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਕਦਵਾਰਾ  ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪ ਚੀਜ਼ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਕਦਵਾਰਾ  ਕਿਹਾ, "ਨਹੀਂ ਸਰ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਪਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ, ਕਲਾ ਨਾਮਕ ਬਨਸਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਉੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਉਹ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਲਾ ਵੇਵਾ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਰੂਟ
ਦਾਂਬੁਲਾ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕੇਕੀਰਾਵਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਸਕੱਤਰੇਤ ਵਿੱਚ ਕੇਕੀਰਾਵਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 6 ਮੀਲ (9.7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਫ਼ਾਇਰਫ਼ੌਕਸ
ਮੋਜ਼ਿਲਾ ਫ਼ਾਇਰਫ਼ੌਕਸ (ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਫ਼ਾਇਰਫ਼ੌਕਸ) ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਸਰੋਤ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਜ਼ਿਲਾ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਮੋਜ਼ਿਲਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿੰਡੋਜ਼, OS X, ਅਤੇ ਲਿਨਕਸ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਐਂਡ੍ਰਾਇਡ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਬਾਇਲ ਵਰਜਨ ਵੀ ਹੈ। ਵੈੱਬ ਸਫ਼ੇ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇਹ Gecko ਲੇਆਊਟ ਇੰਜਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਇਰਫ਼ੌਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 12% ਤੋਂ 22% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸਨੂੰ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ਰ
ਮੋਂਟੇ ਕੈਂਪੋਮੋਲਨ
ਮੋਂਟੇ ਕੈਂਪੋਮੋਲਨ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੈਨੇਤੋ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 1,853 ਮੀਟਰ (6,079 ਫੁੱਟ) ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਪਰਬਤ
31 ਜਨਵਰੀ
18 ਮਾਘ ਨਾ: ਸ਼ਾ:
31 ਜਨਵਰੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦਾ 31ਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 334 (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 335) ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਛੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਵਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਚੀਵਾਵਾ (ਰਾਜ)
ਚੀਵਾਵਾ, ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੀਵਾਵਾ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਰਾਜ (Estado Libre y Soberano de Chihuahua), ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ 31 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੀਵਾਵਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਰਾਜ
ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ
ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ (Centro Histórico de la Ciudad de México;ਸੈਂਤਰੋ ਇਸਤੋਰੀਕੋ ਦੇ ਲਾ ਸੀਊਦਾਦ ਦੇ ਮੈਖ਼ੀਕੋ) ਸੋਕਾਲੋ ਚੌਂਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਲਾਮੇਦਾ ਸੈਂਟਰਲ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਕਾਲੋ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚੌਂਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,00,000 ਲੋਕ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 9 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 668 ਬਲਾਕ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ 9,000 ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1,550 ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਸਬੰਧ 1325 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਜ਼ਤੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਨੋਸ਼ਤੀਤਲਾਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਪੂਰਬ-ਹਿਸਪਾਨੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਮ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ(ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ-ਦੱਖਣ) ਦੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਹਿਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਆਦਿ ਕਾਲ ਦਾ ਵਾਰ ਕਾਵਿ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਇੱਕ ਮਹੁੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਦੋਂ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤਵੱਜੋ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੋਜੂਦ ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁੰਨਾਂ ਉੱਪਰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮ ਪਿਆਰੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਾਰਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣਗੇ। ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ’ ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿੰਕਦਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਰਿਪੋਟਰ ਕਰਤਾ ਐਰੀਆਨੋਸਟ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਮਰ ਗਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬੂਰਜ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਪਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨੌ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌ ਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਵਾਰਾਂ ਆਦਿ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰਾਂ(ਮਲਕ ਮੁਰੀਦ ਤਥਾ ਚੰਦਹੜਾ ਦੀ ਵਾਰ, ਜੋਧੇ ਵੀਰ ਪੂਰਵਾਣੀ ਦੀ ਵਾਰ, ਰਾਣੇ ਕੇਲਾਸ਼ ਤਥਾ ਮਾਲਦੇਵ ਦੀ ਵਾਰ) ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਗਿਆਤ ਹੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਭੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦਾ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਾਏ ਕਮਾਲ ਅਤੇ ਮੌਜ ਦੀ ਵਾਰ
ਇਸ ਵਾਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਗਉੜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 5 ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਮੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਰਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕਮਾਲੁਦੀਨ ਨੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਾਰੰਗ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੌਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਉੱਪਰ ਕਮਾਲ ਦੇ ਕੀਤੇ ਜੁਲਮਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਮਾਲ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ ਸੀ।
ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਸਾ ਰਾਗ ਦੀ ਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਉਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਰਾਜੇ ਰਾਜੇ ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ `ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵੱਡ ਦਿੱਤੀ `ਤੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਟੁੰਡਾ ਰਾਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ `ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੰਗ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ `ਤੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਥਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਲੀ ਹੈ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਢਾਡੀਆਂ ਨੇ ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ
ਮੂਸੇ ਦੀ ਵਾਰ
ਮੂਸਾ ਇੱਕ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਜਿਸ ਮੁਟਿਆਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੂਸਾ ਉਸ ਜਗੀਰਦਾਰ `ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ `ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਸਾ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁਟਿਆਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ਮੂਸਾ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ `ਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ `ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਸੇ ਦੀ ਇਸ ਖੁੱਲੀ ਦਿਲੀ `ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਢਾਡੀਆਂ ਨੇ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ।
ਸਿਕੰਦਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਵਾਰ
ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰਂਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਗੁਜਰੀ ਦੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ਤੀਜਾ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਦਰਜ਼ ਹੈ। ਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਿਸੇ ਬਰਾਹਮਣ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੂਰਾ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਛੇੜ ਕੇ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਕਰਵਾਉਂਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੱਲਾ ਬਹਿਲੀਮਾ ਕੀ ਵਾਰ
‘ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਰ` ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਹ ਵਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਲੱਲਾ `ਤੇ ਬਹਿਲੀਮਾ ਦੋ ਜਗੀਰਦਾਰ ਕਾਂਗੜੇ੍ਹ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਦੋਵੇਂ ਮਿੱਤਰ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਲਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕੂਲਾਂ ਸਨ। ਲੱਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਬਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝੋਤਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਫਸਲ ਪੱਕਣ `ਤੇ ਲੱਲਾ ਬਹਿਲੀਮਾ ਨੂੰ ਫਸਲ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵੇਗਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਿਲੀਮਾ ਮੁਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ `ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਲਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰ ਵੀ ਬੀਰ ਰਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ।
ਹਸਨੇ ਮਹਿਮੇ ਕੀ ਵਾਰ
ਹਸਨਾ `ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦੋਵੇ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ ਹਸਨੇ ਨੇ ਮਹਿਮੇ ਦੀ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੋਲ ਸਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ `ਤੇ ਮਹਿਮੇ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੇ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਹਸਨੇ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਾਗੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਿਮੇ `ਤੇ ਹਸਨੇ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸਨਾ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਸਨੇ ਨੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗ ਲਈ `ਤੇ ਮਹਿਮੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਤਰਾਂ ਚਰਚਿਤ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਢਾਡੀ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਲਿਖੀ।
ਆਈ ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਰਜਣ ਭੂਮੀ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਰਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਹਨ ਜਦੇਂ ਭਾਰਤੀ ਜ਼ਗੀਰਦਾਰ ਹੁਕਮਰਾਨਾ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਉਂਣ ਦੇ ਅਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ “ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਵਾਰਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਗਲੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਉਨਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਮੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ”।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਰ ਕਾਵਿ
ਆਸੀ
ਆਸੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਅਪੰਗਤਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਉਡਾਣ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਨੇੜੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਆਸੀ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1965 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ, ਪਿਤਾ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਖਾਲੜਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਪੂਨਮ ਬਾਰਲਾ
ਪੂਨਮ ਬਾਰਲਾ (ਜਨਮ 10 ਫਰਵਰੀ, 1995) ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜੋ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਖਖਰਾ
ਖਖਰਾ ਇੱਕ ਗੁਜ਼ਰਤੀ ਵਿਅੰਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਆਟਾ, ਮੋਠ ਦਾਲ਼ ਅਤੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਨਾਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭੁੰਨਕੇ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਅਤੇ ਕੁਰਕੁਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਚਾਰ ਅਤੇ ਚਟਣੀ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਖਖਰਾ ਨੂੰ ਮੇਥੀ, ਜੀਰਾ, ਬਾਜਰਾ, ਮਠ ਅਤੇ ਮਸਲੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਅੰਡਾ ਹੈ।
ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ
ਆਟੇ, ਨਮਕ, ਮਸਾਲੇ ਪਕੇ ਇਸਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪਾਕੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਗੁੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਛੋਟੇ ਪੇੜੇ ਕਰਕੇ, ਇਸਨੂੰ ਬੇਲ ਲਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਟੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਦਿਖਦੀ ਹੈ। ਫ਼ੇਰ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੱਦ ਤੱਕ ਇਹ ਇਹ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਕੁਰਕੁਰੇ ਹੋ ਜਾਂ. ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਕੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ
ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ (5 ਫਰਵਰੀ 1902 – 28 ਮਾਰਚ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ। 1957 ਤੋਂ 1963 ਤੱਕ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1964 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਫਰਵਰੀ 1902 ਨੂੰ ਭੂਰੇਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਰਾਇਣਗੜ੍ਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1937 ਅਤੇ 1944 ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਫਿਲਾਸਫੀ (ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ.) ਡਿਗਰੀ ਹੋਲਡਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਲੈਟਰਜ਼ (ਡੀ.ਲਿਟ.) ਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਥੀਸਿਸ ਪਰੀਖਿਅਕ ਜਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਥੀਸਿਸ ਈਵੋਲੂਸ਼ਨ ਆਫ ਸਿੱਖ ਕਨਫੈਡਰੇਸੀਜ਼, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਐਡਵਰਡ ਮੈਕਲੈਗਨ ਨਾਲ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾੜੇ...ਪੰਜਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਦੌਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵੀ, ... ਨੂੰ ਪੂਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਬੁਨਿਆਦ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗੁਪਤਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਕੈਰੀਅਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਐਚੀਸਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੈਸ਼ ਕਾਲਜ, ਭਿਵਾਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪਰਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਫੋਰਸ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖੇ। 1957 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ 1963 ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਡੀਨ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1964 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ । ਉਹ ਉਥੇ 14 ਸਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਪਤਾ, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਇੰਦੂਭੂਸ਼ਨ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਕੋਹਲੀ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਨੇ "ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁ-ਜਿਲਦੀ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਸਿੱਖਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਛੇ ਜਿਲਦਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ,  ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਜਿਲਦਾਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ।  ਪਰ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।  1708 ਤੋਂ 1799 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਅਰਸੇ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਦਹਾਕੇ-ਲੰਬੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਮੁਗਲ ਇਤਿਹਾਸ  ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਜਿਲਦਾਂ ਦੀ   ਰਚਨਾ ਹੋਈ।  ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1944 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇਨ ਦਾ ਲੈਟਰ ਮੁਗਲ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ (1707–1793) ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਸੰਗ-ਏ-ਮੀਲ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਲਾਹੌਰ, ਦੁਆਰਾ ਲੇਟਰ ਮੁਗਲ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ (1707–1793) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ, ਸਰ ਜਾਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਖੰਡ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਾਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਜਿਲਦਾਂ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਪਤਾ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਜਾਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ਼ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਗੁਪਤਾ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਸਰ ਜਾਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ  ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਗੋਵਿੰਦ ਸਖਾਰਾਮ ਸਰਦੇਸਾਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਥਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦੇਸਾਈ, ਕਵਾਂਨਗੋ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਕਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਸਰ ਜਾਦੂਨਾਥ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਲੇਖ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਲੇਖ ਹਨ। ਇਹ ਖੰਡ 1958 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੇ.ਏ. ਨੀਲਕੰਤਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕੰਮ "ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ।" ਐਸ.ਕੇ. ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦੋ ਖੰਡ "ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਦਵਤਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਡੂੰਘੇ ਨੀਝ-ਨਿਰੀਖਣ, ਡੂੰਘੀ ਖੋਭ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਚੋਣ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।"
''ਵਿਲੀਅਮ ਟੀ. ਵਾਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ "ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ।" ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ  ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ, 1965'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁ-ਜਿਲਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਮਰਾਠੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਰਚਨਾ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਮਰਾਠਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਵਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਯਤਨ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਮਰਾਠਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਛੇ ਅਧਿਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਲੜਾਈ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਅਸਰਾਂ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902
ਤੇਲ
thumb|ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ [[ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਤੇਲ|ਜੈਤੂਨ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਤਲ ]] ਤੇਲ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਪੋਲਰ ਰਸਾਇਣਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਗਾੜਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਈਡਰੋਫੋਬਿਕ (ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਾ ਘੁਲਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਬਦਿਕ "ਪਾਣੀ ਦਾ ਡਰ") ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਪੋਫਿਲਿਕ (ਹੋਰ ਤੇਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣਯੋਗ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ "ਚਰਬੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ")। ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕਾਰਬਨ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਹ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇਲ ਦੀ ਆਮ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੈਮੀਕਲ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਣਤਰ, ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਤੇਲ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਭੋਜਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਤੇਲ), ਬਾਲਣ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਗਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇਲ), ਮੈਡੀਕਲ ਮੰਤਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਣਿਜ ਤੇਲ), ਲੇਬ੍ਰਿਕੇਸ਼ਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਟਰ ਆਇਲ), ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੇਂਟ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਤੇਲ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੈਵਿਕ ਤੇਲ
ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਚਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੌਦਿਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿਪਿਡ ਫੈਟ ਐਸਿਡ, ਸਟੀਰੌਇਡ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਰਸਾਇਣਾਂ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਜੀਵਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੇਲ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਵੈਕਸਜ (ਤੇਲ ਵਰਗੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਮ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਠੋਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਅਤੇ ਅਲਕਲਾਇਡਸ ਸਮੇਤ ਲਿਪੀਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੂਜੇ ਕੈਮੀਕਲਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।