cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਮਿੰਸਕ
ਮਿੰਸਕ (Мінск, ; Минск, ; Minskas) ਬੈਲਾਰੂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਸਵਿਸਲਾਚ ਅਤੇ ਨਿਆਮੀਹਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਮਿੰਸਕ ਦਾ ਬੈਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਦਰਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਿੰਸਕ ਖੇਤਰ (ਵੋਬਲਾਸਤ) ਅਤੇ ਮਿੰਸਕ ਰੇਆਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,836,808 ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਾਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜਲੀਲਾ ਹੈਦਰ
ਜਲੀਲਾ ਹੈਦਰ (ਬੀ. ਦਸੰਬਰ 10, 1988) ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਕਵੇਟਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਟਾਰਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਹੈਦਰ ਨੂੰ ਕਵੇਟਾ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਤਾਏ ਹੋਏ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕੀਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਵਾਮੀ ਵਰਕਰਜ਼ ਪਾਰਟੀ, ਵੂਮਨ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ ਦੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਆਗੂ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਤਹਾਫੁਜ਼ ਮੂਵਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ, 'ਵੀ ਦ ਹਿਊਮਨਜ਼ - ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਜਲੀਲਾ ਹੈਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਦਸੰਬਰ 1988 ਨੂੰ ਕਵੇਟਾ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਹੈਦਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਲੋਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲਾਪਤਾ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਨਸਲੀ ਸਫਾਈ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਧਰਨੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੈਦਰ ਨੇ ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ ਕਵੇਟਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਤੂਨ ਤਹਫੁਜ਼ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਦਰ ਨੇ ਕਵੇਟਾ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕੈਂਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ।  ਹੈਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਕਮਰ ਜਾਵੇਦ ਬਾਜਵਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦੇ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ।   ਹੈਦਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਰ ਅਬਦੁਲ ਕੁੱਦੁਸ ਬਿਜੇਂਜੋ, ਫੈਡਰਲ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਹਿਸਾਨ ਇਕਬਾਲ, ਸੂਬਾਈ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਮੀਰ ਸਰਫਰਾਜ਼ ਬੁਗਤੀ ਨਾਲ ਬੇਸਿੱਟਾ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਕਮਰ ਜਾਵੇਦ ਬਾਜਵਾ ਵੱਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ ਕਬਾਇਲੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ, ਮੀਆਂ ਸਾਕਿਬ ਨਿਸਾਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਖੁਦ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ। 11 ਮਈ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਨਸਲੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਸਾਰ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੈਦਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਨਿਆਂ, ਗੈਰ-ਨਿਆਇਕ ਕਤਲ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਝਗੜੇ, ਜਿਨਸੀ ਉਤਪੀੜਨ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ।
ਹੈਦਰ ਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਰਸੱਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ ਕੇ ਅਤੇ ਔਰਤ ਮਾਰਚ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
2020 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰ ਨੇ ਸਸੇਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਫਲਮਰ, ਸਸੇਕਸ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੈਲੋ ਦੀ ਇੱਕ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਕੌਂਸਲ ਉਭਰਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਸਰਕਲ ਫੈਲੋਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 'ਨਿਊਜ਼ ਵੂਮਨ ਪਾਵਰ 50' ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 2016 ਦੀ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਯੰਗ ਕਨੈਕਟਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਫਿਊਚਰ ਫੈਲੋ ਵੀ ਸੀ।
ਉਸਦਾ ਨਾਮ 2019 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਸੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਹਮ ਟੀ.ਵੀ. ਵੂਮਨ ਲੀਡਰਸ ਅਵਾਰਡ 2020 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਧਮਕੀਆਂ
ਹੈਦਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਾਜੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਪਸ਼ਤੂਨ ਤਹਾਫੁਜ਼ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੇ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਐਗਜ਼ਿਟ ਕੰਟਰੋਲ ਲਿਸਟ (ਈ.ਸੀ.ਐਲ) ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਰੋਤ
ਇਹ ਲੇਖ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 11,12 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਈਵੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਕੀਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਿਲਾ ਆਗੁਆਸ ਮਾਨਸਾਸ
ਕਿਲਾ ਆਗੁਆਸ ਮਾਨਸਾਸ (ਸਪੇਨੀ: Castillo de Aguas Mansas) ਆਗੋਨਸੀਯੋ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1983 ਵਿੱਚ ਬੀਏਨ ਦੇ ਇੰਤੇਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
੯ ਫ਼ਰਵਰੀ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਵਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਸੁਰੇਸ਼ ਦਲਾਲ
ਸੁਰੇਸ਼ ਪਰਸ਼ੋਤਮਦਾਸ ਦਲਾਲ, (11 ਅਕਤੂਬਰ 1932 - 10 ਅਗਸਤ 2012) ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸੁਰੇਸ਼ ਦਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮਦਾਸ ਅਤੇ ਭਾਨੂਮਤੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. 1955 ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1956 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਕੇ ਸੀ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1958 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਕਿਰਤੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1960 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਐਚਆਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਕੇ ਜੇ ਸੋਮਈਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਸ ਐਨ ਡੀ ਟੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ; ਅਤੇ ਯੂਜੀਸੀ ਲਈ ਇੱਕ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਕਚਰਾਰ" ਰਿਹਾ। ਉਹ 1983 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਾਵਿ ਰਸਾਲੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿਵੇਚਨਾ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹੈ।
ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ 10 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਕਵਿਤਾ
ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇਟ, ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਂਤ (એકાન્ત, 1966), ਤਾਰਿਖਨੂੰ ਘਰ (તારીખનું ઘર, 1971), ਅਸਤਿਤਵ (અસ્તિત્વ, 1973), ਨਾਮ ਲਖੀ ਦਓ (નામ લખી દઉં, 1975), ਹਸਤਾਕਸ਼ਰ (હસ્તાક્ષર,1977), ਸਿੰਫਨੀ (સિમ્ફની, 1977), ਵਿਸੰਗਤੀ (વિસંગતિ, 1980), ਏਕ ਅਨਾਮੀ ਨਦੀ (એક અનામી નદી, 1982) ਘਟਨਾ (ઘટના, 1984) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭੂਰਾ ਅਕਾਸ਼ਨੀ ਆਸ਼ਾ (ભૂરા આકાશની આશા, 1982) ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਇਨਾਮ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਅਖੰਡ ਜ਼ਾਲਰ ਵਾਗੇ ਲਈ 2005 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 5 ਵਾਰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਗਦ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਗਾਇਕ)
ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਜਨਮ 28 ਮਈ 1984) ਇੱਕ ਡੱਚ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਖਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੰਗਲ "ਨੀ ਨਚਲੇਹ" ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟਾਰਡਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਖਾਨ ਨੂੰ 2007 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸਟੀਜ ਰਿਕਾਰਡਸ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੇਬਲ ਉੱਤੇ ਸਿੰਗਲ "ਨੀ ਨਚਲੇਹ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, "ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ", 13 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2022 ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਗੀਤ " ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ " 800 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਯੂਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਵੀਡੀਓ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ 15-ਟਰੈਕ ਐਲਬਮ ਅਨਫੋਰਗੇਟੇਬਲ 27 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸਟੀਜ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਏਰੇਨ ਈ.
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੇਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖਾਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਹ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੈਸਟੀਜ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ ਨੀ ਨਚਲੇਹ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਖਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਸ਼ਾਹਿਦ ਮਜ਼ਹਰ ਨੇ ਪ੍ਰੈਸਟੀਜ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਮਰਾਨ ਦੇ ਗਾਣੇ - ਨੀ ਨਚਲੈ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਇਮਰਾਨ ਨੇ ਗਾਣਾ ਐਮਪਲੀਫਾਇਰ 12 ਜੁਲਾਈ,2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਬੇਵਫਾ ਗਾਣੇ ਨੂੰ 30, ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਅਨਫਾਰਗੈੱਟੇਬਲ 27, ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੋਲਾਂ ਗਾਣੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 8, ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਇਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਣੇ - ਸੈਟਿਸਫਾਈ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਯੂਟਿਊਬ ਤੇ ਪਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਖਾਨ ਨੇ ਬੀ ਬੀ ਸੀ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵੀਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕੀ ਓਹਦੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਗਾਣੇ ਹੋਣਗੇ।
ਖਾਨ ਨੇ 8 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ "ਕਲਪਨਾ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਸਿੰਗਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਏਰੇਨ ਈ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਗਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ, IK ਰਿਕਾਰਡਸ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾਨ ਨੇ ਡੇਵਿਡ ਜ਼ੈਨੀ ਨਾਲ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਏਕਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ। "Imaginary" ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਯੂਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ YouTube 'ਤੇ 91 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਯੂਜ਼ ਹਨ। ਖਾਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੀਤ, "ਹੈਟ੍ਰਿਕ" ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 2 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਊਜ਼ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ 32 ਮਿਲੀਅਨ+ ਵਿਊਜ਼ ਹਨ।
28 ਸਤੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਖਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਿੰਗਲ, "ਨਾਈਟਰੀਦਾਹ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।
2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 14 ਮਈ ਨੂੰ ਦੋ ਸਿੰਗਲ, "MOB" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਜੇ ਐਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ 28 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ "ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ"।
ਖਾਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਐਲਬਮ 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਆਗਾਮੀ ਸਿੰਗਲ 2023 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="0"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਐਬੀ ਸਟੇਨ
ਐਬੀ ਸਟੇਨ (ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1991) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੇਖਕ, ਕਾਰਕੁੰਨ, ਬਲੌਗਰ, ਮਾਡਲ, ਰੱਬੀ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੈਸੀਡਿਕ ਕਮਿਊਨਟੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਸੀਡਿਕ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਲ ਸ਼ੇਮ ਤੋਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਟਰਾਂਸ-ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਟੇਨ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੱਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 2016 ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸਟੇਨ ਦਾ ਜਨਮ 1991 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮਸਬਰਗ, ਬਰੁਕਲਿਨ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈਸੀਡਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ 13 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 6 ਵਾਂ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੋਲਿਸ਼, ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ / ਰੋਮਾਨੀਆ, ਸਰਬੀਆਈ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕ੍ਰੇਨ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਯਿੱਦੀਸ਼ ਅਤੇ ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਦਿਵਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਮਿਊਨਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਲੱਗ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਆਮੇਸ਼ਾ ਲੇਕ, ਅਪਸਟੇਟ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਨੀਜ਼ ਯੀਸ਼ਿਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਵਜੋਂ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹੈਸੀਡਿਕ ਕਮਿਊਨਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ (ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਯਹੂਦੀ ਕਮਿਊਨਟੀਆਂ ਵਿੱਚ " ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਜਨਰਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
left|thumb| ਐਬੀ ਸਟੇਨ ਯੂ.ਸੀ. ਬਰਕਲੇ 'ਚ ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਸਟੇਨ ਨੇ ਸੁਰਖੀਆਂ ਬਟੋਰੀਆਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲੌਗ 'ਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੀਡੀਆ ਆਊਟਲੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੀਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਪੋਸਟ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ, ਡੇਲੀ ਡੌਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਟੀ.ਵੀ. ਉੱਤੇ ਸੀ.ਐਨ.ਐਨ, ਫੌਕਸ ਨਿਊਜ਼, ਹਫ਼ਪੋਸਟ ਲਾਈਵ ਅਤੇ ਵਾਈਸ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀ.ਵੀ. ਨੈਟਵਰਕਸ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਹਿਰ ਹੋਈ।
ਜਦੋਂ ਸਟੇਨ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ "ਤੁਸੀਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋ, ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਹੋ।" ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਟਰਾਂਸਫ਼ਰ ਵਜੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਕਮਿਊਨਟੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਫ਼ਰਤ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੇਜ਼ਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ (ਇੱਕ ਫੌਕਸ ਨਿਊਜ਼ ਸ਼ੌਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਫ਼ਰਤ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਸਟੇਨ ਨੂੰ 2016 ਦੀ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜੀ 'ਡਾਰਕ ਨੈਟ ' ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 8 -"ਰਿਵਾਲਟ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਾਮ ਤਬਦੀਲੀ
4 ਜੂਨ, 2016 ਨੂੰ ਸਟੇਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ ਰੋਮਿਯੂ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਐਬੀ ਚਾਵਾ ਸਟੇਨ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਦ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ:
ਸਰਗਰਮਤਾ
ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੇਨ ਨੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਹੇਲਪਲਾਈਨ ਸਪੋਰਟ ਸਮੂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 2015 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਸਟੇਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੇਸਬੁੱਕ ਅਤੇ ਅਨਲਾਈਨ ਸਮਰਥਨ ਕਮਿਊਨਟੀ ਉਸ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨਲਾਈਨ ਕਮਿਊਨਟੀ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ।
ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਸਟੇਨ ਨੇ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਮੂਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ 12 ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਾਥੀ ਹੈਸਿਡਸ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਟੇਨ ਦੇ ਏਵਿਡ ਬਲੌਗਿੰਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਨੁਸਰਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਅਤਿ-ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਊ. ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਰਿਫ਼ਾਇਨਰੀ 29 ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ [ਸ਼ੂਟਿੰਗ] ਪਸੰਦ ਸੀ, ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ," ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵੋਗ ਅਤੇ ਇਨਸਟਾਈਲ ਨਾਲ ਕਈ ਫੋਟੋ ਸ਼ੂਟ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵੀ ਕੀਤੇ।
ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਐਕਟੀਵਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਟੇਨ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਜੋ ਅਲਟਰਾ-ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਕਮਿਊਨਟੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਫੁੱਟਸਟੈਪਸ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਸਟਰ ਸੰਸਥਾ ਫਾਰਵਰਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਜੰਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਮਾਂਟ੍ਰੀਅਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਹੈਸੀਡਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਈ.ਡੀ. ਨਾਲ ਕੁਝ ਵਕਾਲਤ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
2010 ਵਿੱਚ ਸਟੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਫਰਾਈਡੇ ਹੋਰੋਵਿਟਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਬੇਟਾ ਡੁਵਿਡ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਮੈਚ ਮੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਵਿਆਹ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਸਿਰਫ ਕੁੜਮਾਈ ਤੋਂ 15 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟੇਨ ਨੇ ਕਮਿਊਨਟੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਤਲਾਕ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ," ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ "ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਹਿਰਾਸਤ ਸਮੇਤ" ਇੱਕ "ਆਮ ਸਮਝੌਤਾ" ਵੱਖਰੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੂਸਰੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਨਿਕੀ ਮਿਨਾਜ
ਓਨਿਕਾ ਤਾਨੀਆ ਮਾਰਾਜ (8 ਦਸੰਬਰ 1982), ਖਾਸਕਰ ਆਪਣੇ ਮੰਚੀ ਨਾਮ ਨਿਕੀ ਮਿਨਾਜ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਨਿਦਾਦ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਮਿਨਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ, ਤ੍ਰਿਨਿਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਵੀਂਸ ਬੋਰੋ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਗਈ।
2007-2009 ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿਕਸ-ਟੇਪ ਕੱਢਣ, ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ "ਯੰਗ ਮਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ" ਨਾਲ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਸੰਧੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮਿਨਾਜ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਪਿੰਕ ਫਰਾਈਡੇ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਫਾਲੋ-ਅਪ ਐਲਬਮ, ਪਿੰਕ ਫਰਾਈਡੇ: ਰੋਮਨ ਰੀਲੋਡਡ (2012), ਨੇ ਮਿਨਾਜ ਨੂੰ ਡਾਂਸ-ਪੌਪ ਧੁਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ, ਦ ਪਿੰਕਪ੍ਰਿੰਟ (2014) ਅਤੇ ਕੁਈਨ (2018), ਨੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, "ਐਨਾਕਾਂਡਾ", YouTube 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਵਿਯੂਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਫੀਮੇਲ ਰੈਪ ਵੀਡੀਓ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੈਰੋਲ ਜੀ, "ਟੂਸਾ" ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਿਨਾਜ ਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਡੋਜਾ ਕੈਟ ਦੇ "ਸੇਅ ਸੋ" ਦੇ ਰੀਮਿਕਸ ਅਤੇ 6ix9ine "ਟ੍ਰੋਲਜ਼" ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਯੂਐਸ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਬਣਾਇਆ, 22 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 100 ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੌਟ 100 ਐਂਟਰੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਵੀਹ US ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸ ਸਿੰਗਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਬੀਮ ਮੀ ਅੱਪ ਸਕਾਟੀ (2009) ਦੀ ਮੁੜ-ਰਿਲੀਜ਼ ਨਾਲ ਯੂ.ਐਸ. ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੋ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਰੈਪ ਮਿਕਸਟੇਪ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੈਬਿਊ ਹੈ।
ਕਈ ਮੀਡੀਆ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ "ਰੈਪ ਦੀ ਰਾਣੀ" ਅਤੇ "ਹਿਪ ਹੌਪ ਦੀ ਰਾਣੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਨਾਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਪਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਪੰਜ ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਛੇ ਐਮਟੀਵੀ ਯੂਰਪ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਬਾਰਾਂ ਬੀਈਟੀ ਅਵਾਰਡ, ਚਾਰ ਬਿਲਬੋਰਡ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2016 ਵਿੱਚ, ਟਾਈਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਉਸਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮਾਂ ਆਈਸ ਏਜ: ਕਾਂਟੀਨੈਂਟਲ ਡਰਾਫਟ (2012) ਅਤੇ ਦ ਐਂਗਰੀ ਬਰਡਜ਼ ਮੂਵੀ 2 (2019) ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦ ਅਦਰ ਵੂਮੈਨ (2014) ਅਤੇ ਬਾਰਬਰਸ਼ੌਪ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਦ ਨੈਕਸਟ ਕੱਟ (2016)। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 175 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੈਪਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੋਪ ਗਾਇਕ
ਵਿਜਾਯਾ ਮਹਿਤਾ
ਵਿਜਾਯਾ ਮਹਿਤਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Vijaya Mehta; ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ 1934), ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ, ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਰਵਿੰਦ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਲਾਗੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ-ਅਧਾਰਤ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ, ਰੰਗਯਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਪਾਰਟੀ (1984) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਉੱਦਮਾਂ, ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ (1986) ਅਤੇ ਪੈਸਟਨਜੀ (1988) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਰੰਗਯਾਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਵਿਜੇ ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਜੇ ਜੈਵੰਤ ਬੜੌਦਾ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ 1934 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਆਦਿ ਮਰਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ, ਅਰਵਿੰਦ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਲਾਗੂ ਦੇ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਰੰਗਯਾਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਸੀਟੀ ਖਾਨੋਲਕਰ ਦੀ ਏਕ ਸ਼ੂਨਿਆ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦੀ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦ ਕਾਕੇਸ਼ੀਅਨ ਚਾਕ ਸਰਕਲ ( ਅਜਬ ਨਿਆਏ ਵਰਤੁਲਾਚਾ ) ਅਤੇ ਆਇਓਨੇਸਕੋ ਵਿਦ ਚੇਅਰਜ਼ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਨਾਲ ਬਰਟੋਲਡ ਬ੍ਰੇਚਟ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਜਰਮਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਬੇਨੇਵਿਟਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਡੋ-ਜਰਮਨ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਸਾ ਦੇ ਮੁਦਰਾਰਕਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੇਸਟਨਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ 1975 ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, 1986 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ (1986) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੁਰਗਾ ਖੋਟੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰੀਨ ਖੋਟੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਦੋ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫਾਰੂਖ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ
ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Tarim Basin, ਓਈਗੁਰ : تارىم ئويمانلىقى, ਚੀਨੀ : 塔里木盆地) ਏਸ਼ਿਆ ਵਿਚਕਾਰ (ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ) ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੰਦ ਜਲਸੰਭਰ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,020,000 (390,000 sq mi) ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ (ਯਾਨੀ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੱਗਭੱਗ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਖੇਤਰਫਲ)। ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਚੀਨੀ ਜਨਵਾਦੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਸ਼ਿਆਜਿਆਂਗ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਤੀਆਂ ਸ਼ਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਸੀਮਾ ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਉਈਗੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੁਰਕੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ, ਕਿਉਂਕੀ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਏਸ਼ਿਆ ਦਾ ਅੰਤਮ ਇਲਾਕਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ। ਤਾਰਿਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਿਆਓਹੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਰਥੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੰਮੀ ਬੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਾਬੁਤ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਡੀਏਨਏ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਣ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਰਿਹਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸਨ। ਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਸੀ ਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ-ਕੁੱਝ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਐਚ (ਹੈਪਲੋਗਰੁਪ ਐਚ) ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਕੇ (ਹੈਪਲੋਗਰੁਪ ਕੇ) ਤੋਂ ਵੀ ਸਨ। ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਵਲੋਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖ ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਆਰ1ਏ1ਏ (ਹੈਪਲੋਗਰੁਪ ਆਰ1ਏ1ਏ) ਦੇ ਪਾਏਗਵਾਂਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਦੀ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆਈ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤਾਰਿਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੱਖਣ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜਾਂਦੀ ਤਾਰਿਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸੀ। ਤਾਰਿਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਆਰਿਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰਵਾਰਿਕ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਤੁਸ਼ਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਮੁਡੁਪਲਾਨੀ
thumb| ਤੰਜੌਰ ਨਾਇਕ ਰਾਜ ਮੁਡੁਪਲਾਨੀ (fl. c. 1750) ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤੰਜੌਰ ਦੇ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ (1739-63) ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਦੇਵਦਾਸੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 1739-90 ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਤੰਜਾਵੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਾਗਵਾਸਰਾਮ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਮੁਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਧਿਕਾ-ਸੰਤਵਨਮ ("ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ") ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
thumb| ਤੰਜਾਵੁਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮੁਡੁਪਲਾਨੀ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਡਾਂਸਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇਵਦਾਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ: "ਮੁਡੁਪਲਾਨੀ ਤੰਜਨਾਇਕੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦਰਬਾਰੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਬਲਕਿ ਨਵ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੋਇਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ... ਉਹ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਰਸਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ, ਅਯਾਵਯਾ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ ਨੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਨੇ ਮੁਥਿਆਲੂ ਰੱਖਿਆ, ਨੂੰ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਲਈ ਪਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਮ ਵਧੂਤੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼ਿਕਾ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਵਾਨ ਸੁਬਰਾਮਣਿਆ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਮੁਥਿਆਲੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਮੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਲਾਨੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਯੋਧੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਦਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਥਾ, ਨਾਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੱਡੂ ਉਪਨਾਮ ਰੱਖਣਾ, ਮੁਡੁਪਲਾਨੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ, ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।"ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਦਰਬਾਰ ਕਲਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਘੁਨਾਥ ਨਾਇਕ (ਆਰ. 1600-34) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕੁਸ਼ਲ ਮਹਿਲਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮਭਦਰੰਬਾ ਅਤੇ ਮਧੁਰਾਵਨੀ :"ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਔਰਤ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਮੁਡੁਪਲਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਹਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੁਡੂਪਲਾਨੀ ਨੂੰ ਜਿਸ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ।"thumb| ਬਰੁਕਲਿਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ - ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਛੱਤ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ
ਵੀਣਾਈ ਧਨਾਮਲ
ਵੀਣਾਈ ਧਨਾਮਲ ( வீணை தனம்மாள்  ) (1867–1938) ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਨਾ ਵਿਚ ਇਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦੋਨੋਂ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਗੇਤਰ "ਵੀਨਾਈ" ਇਸ ਸਾਜ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ। right|thumb| ਵੀਣਾਈ ਧਨਾਮਲ (ਖੱਬੇ) ਆਪਣੀ ਧੀ ਟੀ. ਲਕਸ਼ਮੀਰਾਥਨਮ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਨਾਲ 1910-15 ਦੌਰਾਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਧਨਾਮਲ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਰਜ ਟਾਊਨ, ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ ਚੇਨਈ ) ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਕਮਕਸ਼ੀ ਇਕ ਨਾਮੀ ਡਾਂਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸੁਨਬਾਰਾਇਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤ੍ਰਿਏਕ ਦੇ ਸਯਾਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਨਾਮਲ ਨੇ ਵਾਲਜਾਪੇਤ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ("ਪਦਮ ਬਾਲਦਾਸ"), ਜੋ ਕਸ਼ੇਤਰਿਆ ਦੇ ਪਦਮਿਆਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਨੂਰ ਪੰਕਨਾਥ ਅਈਅਰ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ।
ਕਰੀਅਰ
ਉਸ 'ਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 03-ਦਸੰਬਰ-2010 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1938 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1867 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸੰਪਤ ਪਾਲ ਦੇਵੀ
ਸੰਪਤ ਪਾਲ ਦੇਵੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਲਾਬੀ ਗੈਂਗ, ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼-ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ, ਦੀ ਬਾਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਲਈ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕੰਮ ਕਰਦੀ  ਹੈ। ਉਹ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਰਿਏਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ "ਬਿਗ ਬੋਸ 6" ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਰਹਿ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਸੰਪਤ ਪਾਲ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਪੀ ਦੇ ਬਾਂਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰਵੱਈਆ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਨੇੜਲਾ ਗੁਆਂਢੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਲ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਮੁਆਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗ ਲੈਂਦਾ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ਿਵਹਾਰਵੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਔਰਤ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਗੁਲਾਬੀ ਗੈਂਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਈ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ, ਕਈ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਸੌ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕੰਮ
ਸੰਪਤ ਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਗੁਲਾਬੀ ਗੈਂਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਿਤ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। 31 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ, ਰੰਗਪਯਾਣ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਰਾਜਗੁੜੋ ਹੋਸਕੋਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੰਪਤ ਪਾਲ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਉੱਪਰ "ਗੁਲਾਬੀ ਗੈਂਗ" ਨਾਮਕ ਨਾਟਕ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ।  ਹੁਣ ਤੱਕ, ਸੰਪਤ ਪਾਲ ਨੇ 270,000 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਮਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ ਗੁਲਾਬੀ ਸਾੜੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ, ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਸਮੇਂ ਵਰਤਦੀਆਂ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਫੈਜ਼ਾ ਖਾਨ
ਫੈਜ਼ਾ ਖਾਨ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ (ਮੂਰਤੀ ਅਯੂਬ) ਕਲਾਕਾਰ, ਕਿਊਰੇਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਅਗਸਤ 1975 ਵਿੱਚ ਐਬਟਾਬਾਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਟਾਆਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਤੇਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ, ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਫੈਜ਼ਾ ਖਾਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਫੈਜ਼ਾ ਖਾਨ ਪ੍ਰੋ. ਅਯੂਬ ਸਬੀਰ  ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਨ ਅਯੂਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ  ਔਲਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਐਬਟਾਬਾਦ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਜਿਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਡਾ: ਅਯੂਬ ਸਬੀਰ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ Sabir ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਖਾਨ ਦੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਨਿਕਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਨੇ ਫੈਜ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਲਿਆ। ਖਾਨ ਅੰਦਰ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਕਲਾਕਰੀ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਰਮੀ ਬਰਨ ਕਾਲਜ ਐਬਟਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕਲਾਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਤੀਆ
ਰਤੀਆ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਭੌਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਰਤੀਆ ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 23 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਘੱਗਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਔਸਤਨ ਉਚਾਈ 210 ਮੀਟਰ (688 ਫੁੱਟ) ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਹਰਪਾਲ ਬਰਾੜ
ਹਰਪਾਲ ਬਰਾੜ (ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1939) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਮੂਲ ਦਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ–ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਦਾ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ।
ਬਰਾੜ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ  ਅਤੇ 1962 ਦੇ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਫਿਰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਹੈਰੋ ਕਾਲਜ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾ ਲਿਆ। ਬਰਾੜ ਵੈਸਟ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਹ ਸੀਪੀਜੀਪੀ-ਐਮਐਲ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੁਕਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਮੈਡਲੇਨ ਤਰੇਹੀਰਨ ਐਂਡ ਹਰਪਾਲ ਬਰਾੜ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,  ਜਿਥੇ ਸ਼ਾਲ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਰਾੜ  ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਸਿਆਸੀ ਅਖਬਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਲਲਕਾਰ  ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਇਲਹਾਕ ਬਰਾੜ ਵਲੋਂ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਡੀਅਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੀ। ਬਰਾੜ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਪਬਲੀਕਨ, ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ, ਜਿਓਨਵਾਦ-ਵਿਰੋਧ, ਬਸਤੀਵਾਦ-ਵਿਰੋਧ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਨਰਲ ਹੜਤਾਲ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹੈਂਡਜ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਵੀ ਹੈ।
ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ
ਯੂਕੇ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਚੋਣਾਂ ਲੰਡਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ (ਸਾਰਾ ਲੰਡਨ ਸ਼ਹਿਰ)
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਅਲੂਣਾ ਮਿਆਨਾ
ਅਲੂਣਾ ਮਿਆਨਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖੰਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ
ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ, ਗੈਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਲੋਪੇਜ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਲਾਈਬੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਪਾਲਮਾਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਰੇਖਾਂਸ਼ (ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਰੇਖਾਂਸ਼ ਦੋਹੇਂ ਸਿਫ਼ਰ ਡਿਗਰੀ) ਇਸੇ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਬਨਾਸਰ ਬਾਗ
ਬਨਾਸਰ ਬਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਂਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਭਵਨ, ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਪਾਰਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲੂਸੀ ਗਰੇ
ਲੂਸੀ ਗਰੇ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕਵੀ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ‎ ਦੀ 1799 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਲਿਰੀਕਲ ਬੈਲਡਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੁਆਨ ਹੋ ਰਹੀ ਕੁੜੀ ਲੂਸੀ ਗਰੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲਟੇਨ ਲੈ ਕੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਗੁੰਮ ਗਈ ਤੇ ਮੁੜ ਘਰ ਨਾ ਆਈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਡੋਰੋਥੀ ਦੀ ਦੱਸੀ ਹੇਲੀਫੈਕਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਅਸਲ ਬੀਤੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ‎ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "1799 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਗਲੋਸਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੀ ਦੱਸੀ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਨਾਲ ਬੀਤੀ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਯਾਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਹੇਲੀਫੈਕਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪੈੜ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪੁਲ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਮਿਲੇ। ਆਖਰ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਸ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ।" ਲੂਸੀ ਗਰੇਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਰੀਕਲ ਬੈਲਡਸ  ਦੇ 1800 ਵਾਲੇ ਅਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ‎ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਕੈਥੇਰੀਨ ਹੋਕ
ਕੈਥੇਰੀਨ ਹੋਕ, ਡੇਫੀ ਵੇਨਚਰਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ-ਅਧਾਰਿਤ 501(c)(3) ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਕ ਕੈਦ, ਮੁੜ-ਵਿਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਸਮੱਸਿਆਂਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਕੈਥੇਰੀਨ ਹੋਕ, ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕਾ ਫੈਲੋ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 2014 ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਹੋਕ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਂਟਰੀਅਲ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਕ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਕਉਰਿਟੀਜ਼ ਕੈਪੀਟਲ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੀ।
ਜੇਲ੍ਹ ਉੱਦਮਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
2004 ਵਿੱਚ, ਹੋਕ ਨੇ ਟੈਕਸਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੈਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲੀ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੁਨਰ, ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਗੁਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੈਂਗ ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਰਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਿਯਮਾਂ, ਬੁੱਕੀਪਿੰਗ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਹੋਕ ਨੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨੇ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਉੱਦਮੀਕਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਪੀਈਪੀ), ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿਕਾਸ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਏ ਸਨ।
2009 ਵਿੱਚ, ਹੋਕ ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਸ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੀਈਪੀ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਟੈਕਸਾਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਜਸਟਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮਝਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ 'ਸਟੇਅ ਟਿਉਂਡ ਵਿਦ ਪ੍ਰੀਤ' 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਡਿਫਾਈ ਵੈਂਚਰ
ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਪੀਈਪੀ ਤੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਕ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਿਫਾਈ ਵੈਂਚਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ "ਉੱਚ ਉੱਦਮ ਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉੱਦਮਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਲਝਾਉਣਾ ਜਿਸ ਨੇ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੁਨਰ-ਸਮੂਹ ਸਿਖਾਇਆ" ਹੈ।
ਹੱਸਲ 2.0
ਹੋਕ ਨੇ ਹੁਣ ਹੱਸਲ 2.0 ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਇੱਕ TEDx ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਖੋਜੀ ਔਰਤਾਂ
ਧੁਨੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ( ਸੋਧ)
'ਧੁਨੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੋਢੀ ਆਚਾਰੀਆ ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਧਵਨਯਲੋਕ’ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।ਭਾਰਤੀ ਸੀਮਿਖਿਆ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੰਪਰਦਾਇ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉੰਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸ੍ਰੰਪਰਦਾਇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ:-
ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਧੁਨੀ:ਧੁਨੀਕਾਰ ਨੇ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦ ਜਾਨ ਹੈ। ਏਸੇ ਲਈ ਧੁਨੀਕਾਰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਰੂਪੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਖ ਸਮਝ ਕੇ ਧੁਨੀ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਉਸਦਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਰੀਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅੰਗ- ਗਠਨ ਤੇ ਗੁਣ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਵਾਂਗ ਆਤਮਾ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਲੌਂਗ, ਤਵੀਤੀ ਵਾਂਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਵਿਆਕਰਣੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਨੰਤ,ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ।ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੜੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਿਹੜਾ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ,ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ, ਹਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸੁਹਜ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਤੱਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਰਯ ਪੈਂਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਅਨੰਦਵਰਧਨ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਧਵਨਿਆਲੋਕ ਧੁਨੀਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਅਨੰਦਵਰਧਨ ਹੀ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਤੇ ਉਪਅੰਗ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਸਪੱਸ਼ਟ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਕਾਵਿ-ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਧੁਨੀ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ : ਧੁਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਪ੍ਰਚਿਲਤ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਧੁਨੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਲੈ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ , ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਇਕਾਈ ਧੁਨੀ ਹੈ । ਆਮ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਧੁਨੀ ਇੱਕ ਗੂੰਜ ਹੈ , ਇੱਕ ਰਮਜ਼ ਹੈ , ਇੱਕ ਸੁਝਾਓ ਹੈ । ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਭੇਦ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਧੁਨੀ - ਕਾਵਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਰਣ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਅਲਚੋਕਾਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਧੁਨੀ ਰਮਜ਼ੀਆ ਕਾਵਿ,ਸੁਝਾਊ ਕਵਿਤਾ,ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਬਾਨੀ:ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਕ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਸਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਉੱਠ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਅਨੋਖੇ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਉਹ ਕਾਵਿ ਧੁਨੀ ਕਾਵਿ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਦੋਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਆਮ ਅਤੇ ਸਥੂਲ ਅਰਥ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਭਾਵੁਕ ਪਾਠਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰੋਏ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਭਾਵ ਢੂੰਡ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਹੈ | 'ਰਾਮ ਚੁਕੰਨਾ ਹੈ ' ਵਾਕ ਵਿਚ ਚੁਕੰਨਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਰਥ ਹੋਰ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਧੁਨੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਉਹ ਹੋਰ ਹੈ । ਚੁਕੰਨਾ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਅਤੇ ਆਮ ਅਰਥ ਹੈ ਚਾਰ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰੰਤੂ ਅਸੀਂ ਕਾਵਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਸ ਵਿਆਕਤੀ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਬੜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ, ਚਾਲਾਕ ਜਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ। ' ਚੁਕੰਨਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਅਰਥਾਤ ਰਮਜ਼ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਧੁਨੀਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਾਵਿ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਰੂਪ
ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ -
ਉਪਰੋਕਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਧੁਨੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਧੁਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ
ਧੁਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥ ਆਵਾਜ਼, ਸ਼ਬਦ, ਸੁਰ, ਗੂੰਜ ਜਾਂ ਨਾਦ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ `ਤੇ ਧੁਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ - ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਅਰਥ। ਧੁਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਅਰਥਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਓਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੁਕਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਿਮਨਲਿਖਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-
ਉਹ (ਵਿਅੰਜਕ) ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਜਾਂ ਰਮਜ਼ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਦਿਵਾਏ।
ਜਿਵੇਂ - ਸਾਵਧਾਨ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਮਜ਼ ਵੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਚੁਕੰਨੇ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ (ਵਿਅੰਜਕ) ਅਰਥ, ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਜਾਂ ਰਮਜ਼ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਦਿਵਾਵੇ। ਹਾਥੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਤੇ ਭੌਂਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਪਰੋਕਤ ਅਖਾਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਅਖਾਣ ਵਿੱਚ ਰਮਜ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਅਕਸਰ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਿਸ (ਵਸਤੂ, ਅਲੰਕਾਰ, ਰਸ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਅ ਜਾਂ ਰਮਜ਼ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ:- ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਨਾ ਆਦਤਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਕੱਟੀਏ ਪੋਰੀਆਂ-ਪੋਰੀਆਂ ਜੀ ਉਹ ਕਾਵਿ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ (ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ) ਸੁਝਾਅ ਜਾਂ ਰਮਜ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਅਸੀਂ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਤੁਕਾਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ: ਵਿਦਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ ਨਹੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਟੀਰ ਹੈ ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ `ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਦੋਵਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਟੀਰ ਭਾਵ ਧੋਖਾ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਅ ਜਾਂ ਰਮਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਧੁਨੀ ਹੈ।ਉਦਾਹਰਣ- ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬੰਦੇ ਮਾਰੀ ਜਾਨਾਂ ਏਂ ਤੇਰੇ ਪੰਡਤ, ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ।
ਉਪਰੋਕਤ ਕਾਵਿ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ `ਤੇ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਉਪਰੋਕਤ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਲੱ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਕੱਢੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਰਮਜ਼ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਧੁਨੀ ਸ਼ਬਦ ਵਿਅੰਜਕ ਸ਼ਬਦ, ਵਿਅੰਜਕ ਅਰਥ, ਵਿਅੰਜ, ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਾਵਿ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ, ਉਸ ਚਮਤਕਾਰਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਅਲੋਕਾਰੀ ਰਮਜ਼ ਜਾਂ ਵਿਅੰਜ ਵਿੱਚ ਸਮੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਘੰਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਜੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ‘ਟੰਨ’ਨਨਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਮਜ਼ ਵਿਦਮਾਨ ਹੰੁਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਲਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਰਾਗਾਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਵੀ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਮਜ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਧੁਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਤੱਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰਗ, ਅਲੰਕਾਰ, ਗੁਣ, ਰੀਤੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਰੂਪੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪੋਸ਼ਕ (ਸਹਾਇਕ) ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਇਸ ਨਿਰੁਕਤੀ ਤੋਂ 'ਧੁਨੀ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਂ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁਝਾਉ, ਸੰਕੇਤਕ, ਰਮਜ਼ੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤੀਮਾਨ ਅਰਥ, ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਕਾਵਿ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਧੁਨੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥ ਹੈ- ਸੁਰ, ਗੂੰਜ
੩. ਸਬਦ, ਅਰਥ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਸੰਬੰਧ
ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ-ਕਲਾ ਹੈ । ਸੰਗੀਤ-ਕਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਜਿਥੇ ਲੈ, ਸੁਰ, ਰੰਗ ਆਦਿ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕੰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੰਦਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਅੱਖਰ-ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਇਕ ਇਕ ਸਾਧਨ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਲਾਕਾਰ ਜਾਂ ਕਵੀ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪਰਿਚਯ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਅਤੇ ਅਰਥ ਤੇ ਭਾਵ ਦਾ ਸੰਬੰਧ - ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਏਨੇ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਇਹ ਵਿਆਕਰਣ, ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ
ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਅਸਲ ਵਿਚ 'ਸ਼ਬਦ' ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਕ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਏਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ :
ਉਪਰ ਅਸੀਂ ਦੱਸ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁਖਤਾ ਹੈ । ਇਸ 'ਸ਼ਬਦ' ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਵੰਤਿਆਂ ਨੇ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ । 'ਸ਼ਬਦ' ਦਾ ਧਾਤੂ ਸਬੰਧੀ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਢ ਕੱਢਣਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਕਰਨਾ। ਹੈਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਅੱਖਰ, ਵਾਕ, ਧੁਨੀ (ਆਵਾਜ਼) ਤੇ ਸ੍ਵਣ ਵੀ ਹੈ । ਡਾਕਟਰ ਵਯਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਸ਼ਬਦ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਸ ਧੁਨੀ-ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਰਥ ਦੇ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਤੇ ਅਰਬ ਦੇ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ।” ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਹੋਰ ਕਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਜਿਹੜਾ ਇੱਛਿਤ (desired) ਅਰਬ ਦਾ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਸੂਚਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ 'ਮਹਾਭਾਸ਼ਯ' ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜੋ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਧ ਵਰਤੋਂ (ਯੋਗ) ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਬਦ ਲੋਕ-ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਦਹਿਮ ਮਿਸ਼੍ਰ ਨੇ ਦਸਿਆਂ ਹੈ ਕਿ "ਆਵਾਜ਼ (ਧੁਨੀ) ਤੇ ਅਰਥ (Sense) ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ (ਸੰਯੋਗ) ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਪਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਜਿਥੇ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਉਥੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤਿਤ ਅਰਥ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਅਰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਸੂਚਕ (ਬੋਧਕ) ਕੋਈ ਨ ਕੋਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸ਼ਬਦ ਅਵਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਨਿੱਤ (ਅਮਰ) ਹੈ ਜਾਂ ਅਨਿੱਤ (ਨਾਸ਼ਮਾਨ) ਹੈ ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਉਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਹੈ । ਮੀਮਾਂਸਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਕਾਰਾਂ (ਮੀਮਾਂਸਕਾਂ) ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਨਿੱਤ (ਨਿਤਯ) ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਿਆਇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਕਾਰਾਂ (ਨਿਆਇਕਾਂ) ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਨਿੱਤ ਦਸਿਆ ਹੈ । ਸ਼ਬਦ, ਧੁਨੀ-ਤੰਤਰੀਆਂ, ਮੂੰਹ ਆਦਿ ਕਾਰਣਾਂ (reasons) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ 'ਕਾਰਯ' (effect) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਰਯ-ਰੂਪ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕਾਰਯ ਵਾਂਗ ਅਨਿੱਤ ਤੇ ਅਸਥਾਈ ਹੈ । ਵਿਆਕਰਣਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਧੁਨੀਆਤਮਕ (ਧੁਨੀ ਯਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਰੂਪ) ਤੇ ਵਰਣਾਤਮਕ ਦੋ ਰੂਪਾਂ (ਕੋਟੀਆਂ) ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਨਿੱਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ । ਵਿਆਕਰਣੀਏ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ਅਰਥਾਤ ਧੁਨਿਆਤਮਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ‘ਸਫੱਟ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਧੁਨੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ
ਆਚਾਰੀਆ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਅਨੁਸਾਰ
ਉਪਰੋਕਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ # ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਏਨਾਂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਏ ਕਿ ਧੋਖਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੱਚ ਤੱਕਣਾ ਹੈ, ਜ਼ਰਾ ਤੂੰ ਧੁੰਧਲਕਾ ਦੇਦੇ
ਇਹਨਾਂ ਕਾਵਿ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਲੰਕਾਰੀ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਪਰੋਕਤ ਧੁਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਰਥ ਇਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੁਨੀ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੇ ‘ਕੁੱਝ ਹੋਰ’ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਆਨੰਦ ਵਰਧਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਧਾਰਣਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਆਧਾਰ `ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੁਨੀ ਸਿਧਾਂਤ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਆਪਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਈ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਚੁਯ ਅਰਥ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਗੌਣ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੁਨੀ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ
ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਨਾਲੋਂ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੇ ਕਾਵਿਕ ਸੁਹਜ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾ: ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਯਤ
ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਰਥ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਆਨੁਸਾਰ,
" ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਅਰਥ ਖ਼ੁਦ ਸਾਧਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਅਰਥ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਉਹ ਧੁਨੀ ਕਾਵਿ ਹੈ"।
ਪ੍ਰੋ. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਤਾਂਘ ਅਨੁਸਾਰ
ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਜੋਗ ਤੇ ਵਿਜੋਗ ਭਾਵ ‘ਲਿਖਦਿਆਂ’ ਤੇ ਲਿਖ ਦਿਆਂ ਆਦਿ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਫੋਟ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਤੇ ਵਿਜੋਗ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਫੋਕਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਅਨੁਸਾਰ
ਉਪਰੋਕਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ, ਰਮਜ਼ੀਆਂ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਮਜ਼ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਝਾਊ ਕਵਿਤਾ, ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੇ। ਜਿੱਥੇ ਸੰਕੇਤਿਤ ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਚਮਤਕਾਰੀ ਤੇ ਰਮਣੀਕ ਅਰਥ ਦੀ ਝਲਕ ਉੱਭਰਦੀ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜੀ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਧੁਨੀ ਕਾਵਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧੁਨੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ-ਭੇਦ
ਧੁਨੀ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਾਰੀਆ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ `ਤੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਹਨ
ਉਤਮ ਕਾਵਿ
ਮੱਧਮ ਕਾਵਿ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਧਾ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਕਸ਼ਣਾ ਅਰਥ ਵੀ ਵਿਅੰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਣੀਭੂਤ ਵਿਅੰਗ ਕਾਵਿ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਧਮ ਕਾਵਿ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਧਾ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰ ਕਾਵਿ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧੁਨੀ ਦੇ ਭੇਦ
ਅਨੰਦਵਰਧਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਮੰਮਟ ਧੁਨੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਵਸਤੂ ਧੁਨੀ
(ਜਿੱਥੇ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਯਥਾਰਥ ਭਾਂਤ ਆਮ ਵਸਤੂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਕੋਈ ਅਲੰਕਾਰ ਜਾਂ ਰਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਵਸਤੂ ਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵਸਤੂ ਵਾਦਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਆਦਿ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਸਤੂ ਧੁਨੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਖੁਲ੍ਹਾ ਲੜਨਾ, ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਰਲਾ ਕੇ। ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਗੱਭਰੂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ। ਉਹ ਮਸਫੁਟ ਗੱਭਰੂ ਸਰਾਭੇ ਦਾ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੀ ਸੂਰਾ। ਉਨ੍ਹੀ ਸੌ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਸ ਹੱਸ, ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਗਿਆ ਪੂਰਾ। ਅਲੰਕਾਰ ਧੁਨੀ
(ਅਲੰਕਾਰ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਕਿਸੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਂਦਾ ਹੈ)
ਜਿਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੀ ਧੁਨੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਮੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ, ਸੂਹੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੋਟਿਆਂ ਤੇ ਛਾਲੇ ਊਠਦੇ ਸਨ। ਜਿਸਦੇ ਡਲ੍ਹਹਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਸੋਟ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਨੂਰ ਝੁਲਦੇ ਸਨ। ਰਸ ਧੁਨੀ
ਜਿੱਥੇ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਕੋਈ ਰਸ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਰਸ ਧੁਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਰਸ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਸ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕੰਧਾਰ ਦਾ, ਸੁਣੇ ਬੁਰਜੀ ਢਾਹਾਂ। ਏਹ ਸਾੜਾਂ ਬਾਲਾਗਾਹ ਮੈਂ, ਦੇ ਅੱਗੀਂ ਤਾਹਾਂ। ਕਾਬਲ ਰੋਣ ਪਠਾਣੀਆਂ, ਕਰ ਖਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ।
ਵਸਤੂ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਖਿਆਲ ਹੈ । ਜਿਸ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਝਾਇਆ ਜਾਵੇ ਉਥੇ ਵਸਤੂ ਧੁਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸੁਝਾਅ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਅਕਤ ਹੋਵੇ ਉਹ ਅਲੰਕਾਰ ਧੁਨੀ ਹੈ। ਰਸ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ,ਰਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਭੇਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਸ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ:
ਵੇਖ - ਵੇਖ ਸੂਰਜ ਦਾ ਘੇਰਾ
ਚੇਤੇ ਆਵੇ ਖੇਹਨੂੰ ਤੇਰਾ
ਜਿਉਂ- ਜਿਉਂ ਪੈਂਦਾ ਜਾਏ ਹਨੇਰਾ
ਤਿਉਂ-ਤਿਉਂ ਨ੍ਹੇਰ ਮਚਾਵਨ ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਤੇਰੀਆਂ
ਇਸ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਰਸ ਧੁਨੀ ਵੀ ਹੈ, ਅਲੰਕਾਰ ਧੁਨੀ ਵੀ । ਵਿਯੋਗ ਰਸ ਦੀ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਅਤੇ 'ਨ੍ਹੇਰ'ਮਚਾਵਣਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ ਪਰ ਨ੍ਹੇਰ ਦਾ ਅਰਥ ਕਹਿਰ ਢਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਹਨੇਰਾ ਪਾਉਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਹ ਅਲੰਕ੍ਹਿਤ ਬਿਆਨ ਹੈ।
ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ''' ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ: ਸਰੂਪ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ’ ਵਿਚਲੇ ਅਧਿਆਇ,ਧੁਨੀ ਸੰਪਰਦਾਇ''' ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦੇ ਦੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਭੇਦ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ ਅਨੁਸਾਰ
ਭਾਵੇਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸੂਖਮ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ `ਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਹੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ - ਅਵਿਵਕਸ਼ਿਤ ਵਾਚਯ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਵਿਵਕੁਸ਼ਿਤ ਵਾਚਯ ਧੁਨੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਕਸ਼ਣਾ - ਮੂਲਾ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਅਭਿਧਾ-ਮੂਲਾ ਧੁਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧੁਨੀ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ
ਅਵਿਵਕੁਸ਼ਿਤ ਵਾਚਯ ਧੁਨੀ
ਇਸ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਲੱਖਣਾ ਮੂਲਾ ਧੁਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਚਯ ਅਰਥ ਵੀ ਵਿਵਕਸ਼ਾ ਭਾਵ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਚਯ ਅਰਥ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ (ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ) ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਇਸ਼ਕ ਸਰਾਪੇ ਜਾਂਦੇ, ਏਥੇ ਕੋਈ ਹੁਸਨ ਨਾ ਪੁੱਗੇ। ਸਭੋ ਰਾਤਾਂ ਸਾਖੀ ਹੋਈਆਂ, ਅੱਖੀਆਂ ਬਹਿ ਬਹਿ ਤਾਰੇ ਚੁੱਗੇ।
ਅਵਿਵਕੁਸ਼ਿਤ ਵਾਚਯ੍ ਧੁਨੀ ਦੇ ਅੱਗੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੇਦ ਹਨ
ਅਵਿਵਕੁਸ਼ਿਤ ਵਾਚਯ੍ ਧੁਨੀ
ਅਰਥਾਂਤਰ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਵਾਚਯ੍ ਧੁਨੀ
ਇਸ ਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਵਾਚਯ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ (ਪ੍ਰਵੇਸ਼) ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਣ `ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋਰ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਅੰਤ ਤਿਰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਾਚਯ੍ ਧੁਨੀ
ਵਿਵਕੁਸ਼ਿਤ ਵਾਚਯ੍ ਧੁਨੀ
ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਿਧਾ ਸੂਲਕ ਧੁਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਹੋਰ ਅਰਥ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੇ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਵਾਚਯ੍ ਅਰਥ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਚਯ੍ ਅਰਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣ `ਤੇ ਹੀ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਸਦੀ ਇਸ ਘਰ ਪੁੰਨਿਆ, ਹਰ ਦਿਲ ਤੇ ਹਰ ਵਾਰ। ਅੜੀਏ! ਤੇਰਾ ਮੁੱਖੜਾ, ਚਾਨਣ ਭਰੀ ਬਹਾਰ।
ਅਵਿਵਕੁਸ਼ਿਤ ਵਾਚਯ੍ ਧੁਨੀ ਦੇ ਅੱਗੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੇਦ ਹਨ: