cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਰਾਣੀ ਚੰਦਰਾ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1976
ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
thumb| ਸਤਾਰਾ 1896 ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਮਰਾਠੀ ਉਚਾਰਨ: (saːtaraː) ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 10,480 km2 ਹੈ। ਅਤੇ 3,003,741 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 14.17% ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਨ। ਸਤਾਰਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਧਾ, ਵਾਈ, ਕਰਾੜ, ਮਲਕਾਪੁਰ, ਕੋਰੇਗਾਓਂ, ਰਹਿਮਤਪੁਰ,ਪੁਸੇਗਾਓ, ਦਹੀਵੜੀ, ਕੋਯਨਾਨਗਰ, ਫਲਟਨ, ਲੋਨੰਦ, ਮਹਾਬਲੇਸ਼ਵਰ, ਪੰਚਗਨੀ, ਵਡੁਜ ਅਤੇ ਮਹਸਵੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਣੇ, ਸਾਂਗਲੀ, ਸੋਲਾਪੁਰ ਅਤੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੋਲਾਪੁਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਾਂਗਲੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਹਿਆਦਰੀ ਰੇਂਜ, ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲਦੀ ਹੈ,ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਰਤਨਾਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਦੇਓ ਰੇਂਜ ਲਗਭਗ 10 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਬਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਾਟਰਸ਼ੈੱਡਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭੀਮਾ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ, ਮਹਾਦੇਓ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਉੱਪਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਡੇਕਨ ਟਰੈਪਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਹਿਰ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ।
ਵਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੰਧਰਾਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਮੰਡੇਰ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ, ਕਾਲੂਬਾਈ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ 1417 m ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਬਾਗ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਬਾਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੰਦਰ 400 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਥੇ 25 ਜਨਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਭਗਦੜ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
left|thumb| ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1884 ਈ 200 ਈ: ਪੂਰਵ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਕਰਾਡ ਹੈ (ਕਰਹਾਕੜਾ)। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਜਲਾਵਤਨੀ ਸਮੇ ਵਾਈ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਸਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ 'ਵਿਰਾਟਨਾਗਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮਾਨਕ ਨੇ 350 ਤੋਂ 375 ਈ: ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਮਾਨਪੁਰਾ" (ਹੁਣ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਕਾਟਕਾਂ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਚਾਲੂਕੀਆਂ ਦੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਬਣ ਗਏ।
ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਿੰਦਰਾ ਦਿੱਤਿਆ ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ ਪਹਿਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦੱਖਣ ਦੇ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 451 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 455 ਈ: ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ 550 ਈ: ਤੋਂ 750 ਈ: ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ "ਸਤਵਾਹਨਾਂ " ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ।
ਦੱਖਣ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾ 1296 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਨ 1636 ਵਿਚ ਨਿਜ਼ਾਮ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1663 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਪਰਾਲੀ ਜਿੱਤਣ ਪਿਛੋਂ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ,ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1706 ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। 1708 ਵਿੱਚ, ਸਤਾਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੱਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤੀਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਯੁੱਧ 1818 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਮਰਾਠਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਸੀ ,ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਤਾਰਾ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਸੀ। ਸਾਜ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1839 ਵਿੱਚ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ਾਹਜੀ ਨੂੰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ 1848 ਵਿਚ ਇਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਤਾਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਸਤ 1943 ਤੋਂ ਮਈ 1946 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਹੁਣ ਸਤਾਰਾ ਅਤੇ ਸਾਂਗਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)
ਵੰਡ
ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਬ ਡਵੀਜਨਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਤਾਰਾ, ਵਾਈ, ਕਰਾੜ ਅਤੇ ਫਲਟਨ ,ਗਿਆਰਾਂ ਤਾਲੁਕਾਂ (ਤਹਿਸੀਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ ਸਤਾਰਾ, ਕਰਾੜ, ਵਾਈ, ਮਹਾਬਲੇਸ਼ਵਰ, ਫਲਟਨ, ਮਾਨ, ਖਟਾਵ, ਕੋਰੇਗਾਓਂ, ਪਾਟਨ, ਜੌਲੀ ਅਤੇ ਖੰਡਾਲਾ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ, ਕਰਾਡ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਤਾਰਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਵਾਂ ਮੇਧਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੌਲੀ ਅਤੇ ਖਟਾਵ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,
ਜਨਸੰਖਿਆ
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 3,003,741 ਹੈ ਲਗਭਗ ਅਲਬਾਨੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਰਾਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 122 ਵੀਂ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਕੁੱਲ 640 ਵਿੱਚੋਂ)। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 287 PD/sqkm ਹੈ। । 2001-2011 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 6.93% ਸੀ। ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ 1000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 988 ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 82.87% ਹੈ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 10.76% ਅਤੇ 0.99% ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾ
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, 95.05% ਆਬਾਦੀ ਮਰਾਠੀ, 3.60% ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ 0.90% ਉਰਦੂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ NDA ( ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ) UPSC ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਨੇਵੀ ਅਤੇ ਏਅਰਫੋਰਸ  ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਪਹਿਲਾ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ, ਕਾਲਜ 100 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ NEET ਰਾਹੀਂ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ (MBBS) ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ 15% AIQ ਕੋਟਾ ਹੈ ਅਤੇ 85% ਸੂਬੇ ਦਾ ਕੋਟਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਰਿਆਤ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕਾਲਜ ਵੀ ਹਨ। ਕਰਮਵੀਰ ਭਾਉਰਾਓ ਪਾਟਿਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਤਾਰਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।
KSD ਸ਼ਾਨਭਾਗ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਅਕੈਡਮੀ, ਨਰਮਦਾ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੋਦਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ। ਮਰਾਠੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰਿਆਤ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅੰਨਾ ਸਾਹਿਬ ਕਲਿਆਣੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕੂਲ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸ੍ਰੀਜਾ ਸ਼ੇਸ਼ਾਦਰੀ
ਸ੍ਰੀਜਾ ਸ਼ੇਸ਼ਾਦਰੀ (ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। FIDE ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (WGM) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੈਰੀਅਰ
ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (WIM) ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮੁੰਬਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (WGM) ਆਦਰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅੱਗੇ ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਜਾਹ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ WGM ਆਦਰਸ਼ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ ਨੇ ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮੇਅਰਜ਼ ਕੱਪ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਸ਼ਤਰੰਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ WGM ਮਾਪਦੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਸੇਸ਼ਾਦਰੀ ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਏਕਰਸ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮੇਅਰ ਕਲੱਬ ਸ਼ਤਰੰਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਸਟਰ (IM) ਆਦਰਸ਼ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਕਰਾਈਕੁਡੀ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 46ਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਰਾਂ ਗੇੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਅੰਕ ਲੈ ਕੇ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997
ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ
ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਸ਼ਣ ਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 8 ਜਨਵਰੀ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੈਸਰਗੰਜ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਏਂਗਸ ਡੀਟਨ
ਏਂਗਸ ਸਟੀਵਰਟ ਡੀਟਨ (ਜਨਮ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1945) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਪਤ, ਗਰੀਬੀ, ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
ਜੀਵਨੀ
ਡੀਟਨ ਦਾ ਜਨਮ ਏਡਿਨਬਰਗ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫੇੱਟਿਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਮਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਦਰਜੇਦਾਰ, ਸਨਾਤਕੋੱਤਰ ਅਤੇ ਡੀ॰ਫਿਲ॰ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਲ 1975 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਡਲਸ ਆਫ ਕਨਜਿਊਮਰ ਡਿਮਾਂਡ ਐਂਡ ਦੇਅਰ ਏਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਟੂ ਦ ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ (ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਖਪਤਕਾਰ ਮੰਗ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ) ਵਿਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਥੀਸੀਸ ਲਿਖਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਿਟਜਵਿਲਿਅਮ ਕਾਲਜ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਡੀਪਾਰਟਮੇਂਟ ਆਫ ਅਪਲਾਇਡ ਇਕੋਨੋਮਿਕਸ (ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ) ਵਿੱਚ ਰਿਚਰਡ ਸਟੋਨ ਅਤੇ ਟੇਰੀ ਬਾਰਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਡਿਟਨ 1983 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥਮਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਡਬਲਿਊ॰ਡਬਲਿਊ॰ਏਸ॰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਡੀਨ ਜਾਨ ਪੀ॰ ਲੁਈ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੂਡਰੋ ਵਿਲਸਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਬਰੀਤਾਨੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦੋਨਾਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸਾਬਰੀ ਨਦੀ
ਸਾਬਰੀ ਨਦੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਬਰੀ ਨਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਸਗੜ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾਬ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਬਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ੧੨੫੦ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤਨ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ
ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਅਸਾਮ ਸੂਬਾਈ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਦਿਘਾਲੀਪੁਖੁਰੀ ਤਲਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗੁਹਾਟੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਸਾਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਾਮਰੂਪ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸਮਿਤੀ (ਅਸਾਮ ਰਿਸਰਚ ਸੋਸਾਇਟੀ) ਵੱਲੋਂ 1940 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਰਹੂਮ ਕਨਕਲਾਲ ਬਰੂਆ ਇਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਸਾਲ 1953 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੰਗ੍ਰਹਿ
left|thumb|155x155px| ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਹੋਮ ਬਰਛੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਐਪੀਗ੍ਰਾਫੀ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਫੁਟਕਲ, ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ, ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਸਾਮ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ - ਪੱਥਰ, ਲੱਕੜ, ਧਾਤ ਅਤੇ ਟੈਰਾਕੋਟਾ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ।
ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ 1985 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਲਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮਿਥਿਹਾਸ, ਜੀਵਨੀ, ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲੇ, ਰਸਾਲੇ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ।
ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਘੰਟੇ
ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਵੇਰੇ 10:00 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵੇਰੇ 10:00 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 4:30 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ 06 ਦਿਨ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਛੁੱਟੀਆਂ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿੰਗਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ, ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਓਵਰਲੈਪ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਮੇਸੋਡਰਮ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਲਗ਼ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਭਰੂਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਰੂਣ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭ੍ਰੂਣਿਕ ਢਾਂਚੇ ਮੇਸੋਨੇਫ੍ਰੀਕ ਨਕਲਾਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੁਲਫੀਨ ਡੈਕੇਟਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਪੈਰਾਮੇਸਨਫ੍ਰਿਕ ਡੈਕੇਟਸ (ਮੂਲਰਿਅਨ ਡੈਕੇਟਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹਨ।ਮੇਸੋਨੇਫ੍ਰਿਕ ਡੈਕੇਟਸ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾੜ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਾਮੇਸਨਫ੍ਰਿਕ ਡੈਕੇਟਸ ਜਿਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਸ਼ੇਸ਼
right|thumb|500x500px| Section of the fold in the mesonephros of a chick embryo of the fourth day.
ਸ਼ਬਦੰਗਲ
ਸ਼ਬਦੰਗਲ ("ਆਵਾਜ਼ਾਂ") ਵਾਈਕੋਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ ਦਾ 1947 ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਯੁੱਧ, ਅਨਾਥਪਣ, ਭੁੱਖ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਹੈ। ਸਿਪਾਹੀ ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੋਟ ਲਿਖਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਪਲਾਟ
ਚਾਰ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਜੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ ਗੋਦ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਸਿਫਿਲਿਸ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ ਪਰ ਇਸ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੀ ਹਿੰਮਤ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸੈਕਸ ਬਾਰੇ ਉਸਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਧੋਖ਼ੇਬਾਜ਼ੀ ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਭੋਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਨੋਰੀਆ ਅਤੇ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਘਰ ਭਟਕਣ ਵਾਲ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਾਗਲਪਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਕਰਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਰਥਹੀਣਤਾ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਦਰਦ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਕਬਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕੀਤਾ ਉਸ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੂਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ, ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲਹੂ ਹੈ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੋਸਤ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਚਮੜੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਿਪਾਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ। ਉਹ "ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜਿਆਂ", ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਝੰਡਿਆਂ 'ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਹ  ਮਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ: ਛਾਤੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ. ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 'ਔਰਤ' ਔਰਤ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨੀ ਮਰਦ ਵੇਸਵਾ ਹੈ। "ਉਹ.. " ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਲੀ ਉਸਦਾ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਈ।
ਸਿਪਾਹੀ ਫਿਰ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ, ਮਾਂ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲੱਤ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਕਨੀਕ
ਸ਼ਬਦੰਗਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ 'ਸੁਣ' ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ 'ਆਵਾਜ਼ਾਂ' ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਬਦੰਗਲ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਅਰਥ 'ਧੁਨੀਆਂ' ਹੈ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਂ ਹੋਰ 'ਧੁਨੀਆਂ'। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਪਾਠਕ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲੇਖਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਭੰਗਣਾ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਚਾਲਤ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ, ਸਿਪਾਹੀ ਖ਼ੁਦ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦੰਗਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਥਾਨਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 15 ਅਗਸਤ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਭਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ 1947 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਵੱਲ ਸਿਰਫ ਛੋਟੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ. ਕਹਾਣੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਾਪਰਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਮ, ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਆਦਿ। ਆਵਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਵਲ
ਡਾਇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ
ਡਾਇਨੇ ਮੈਰੀ ਹੈਂਡਰਿਕਸ (née ਸਮਿਥ ; ਜਨਮ 1947) ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਬਪਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਹੂਮ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕੇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਓਸੀਓ, ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਡੇਅਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਧੀ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿੱਲਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਬੁਆਏ ਬੰਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਓਸੀਓ-ਫੇਅਰਚਾਈਲਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕੇਨ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
1975 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਸਟਮ-ਬਿਲਟ ਘਰ ਵੇਚ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਨ ਇੱਕ ਛੱਤ ਦਾ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਏ। 1982 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ABC ਸਪਲਾਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਲਈ ਛੱਤਾਂ, ਖਿੜਕੀਆਂ, ਗਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਡਿੰਗ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਥੋਕ ਵਿਤਰਕ ਹੈ।
ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਏਬੀਸੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2012 ਵਿੱਚ, ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਅਗਸਤ 2021 ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ US$2.8 ਬਿਲੀਅਨ, ਅਤੇ $11.1 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ।
2018 ਵਿੱਚ, ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਸਵੈ-ਬਣਾਈ ਔਰਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿਆਸੀ ਦਾਨ
ਉਸਨੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਕਾਟ ਵਾਕਰ ਦੀ 2012 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ $500,000 ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਾਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਲ ਰਿਆਨ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ੍ਰੀਡਮ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਫੰਡ ਲਈ $1 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋ- ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਸੁਪਰ PAC ਕੋਚ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 2015 ਅਤੇ 2016 ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ੍ਰੀਡਮ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਫੰਡ ਵਿੱਚ $2 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾਨ ਕੀਤੇ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਕਾਟ ਵਾਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ PAC ਨੂੰ $5 ਮਿਲੀਅਨ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ $4 ਮਿਲੀਅਨ ਆਖਿਰਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
2016 ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਿਫਾਰਮ ਅਮਰੀਕਾ ਫੰਡ ਨੂੰ $5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੁਪਰ PAC ਜਿਸ ਨੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਤੋਂ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟਰ ਰੌਨ ਜੌਨਸਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੇ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟ ਪ੍ਰੂਟ ਦੇ ਅਸਤੀਫੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਸਕਾਟ ਪ੍ਰੂਟ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖਰਚੇ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ $50,000 ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੇ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮਾਰਜੋਰੀ ਟੇਲਰ ਗ੍ਰੀਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਟੈਕਸ ਵਿਵਾਦ
ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਨੇ 2010 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਾਜ ਆਮਦਨ ਕਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਹੈਂਡਰਿਕਸ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਫਟਨ, ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਐਡਲਿਨ ਸਮਿਥ
ਐਡਲਿਨ ਸਮਿਥ (15 ਮਾਰਚ, 1918 – 19 ਮਾਰਚ, 2013) ( ਲੋਅਰ ਐਲਵਾਹ ਕਲਾਲਮ ਟ੍ਰਾਈਬ ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਕੋਸ਼ਕਾਰ, ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਭਾਲਵਾਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮ ਦੇ ਚਾਰ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਲਾਲਮ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਸਮਿਥ ਕਲਾਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੋ ਮੂਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਸਮਿਥ ਨੇ ਕਲਾਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਐਡਲਿਨ ਸਮਿਥ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਟੈਕਸਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਟਿਮੋਥੀ ਮੋਂਟਲਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਲਮ ਵਰਣਮਾਲਾ ਬਣਾਈ। ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਮੋਂਟਲਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾਲਮ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ 12,000 ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਕਲਾਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਸਮਿਥ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1918 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪੋਰਟ ਏਂਜਲਸ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ ਐਲਵਾਹ ਨਦੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕਲਾਲਮ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਿਥ ਕੋਲ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅਣਲਿਖਤ, ਮੌਖਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
ਸਮਿਥ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਲੇਮ, ਓਰੇਗਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ, ਚੇਮਾਵਾ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਤੀਜੀ, ਬੀਆ ਚਾਰਲਸ ਨਾਲ ਸੀਏਟਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ। (ਬੀ ਚਾਰਲਸ, ਜਿਸਦੀ 2009 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬਣ ਗਈ)।
ਸਮਿਥ ਨੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਵੇਟਰੈਸ ਅਤੇ ਗੁੱਡਵਿਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲੱਭਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਸਮਿਥ ਨੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਣਡੁੱਬੀ ਫੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਸੀਏਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਇੰਗ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਲਡਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ
ਇਤਿਹਾਸ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਲੌਗ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 'ਥਾਮ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਲੱਕੜ ਦਾ ਲੌਗ) ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਾਲ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਥੰਮ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਥੰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ 'ਦੁਖਨ ਦਾ ਥੰਮ' ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਥੰਮ੍ਹ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਥੜ੍ਹਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੁਆਰਾ 1757 ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਮੌਜੂਦਾ 7 ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਢਾਂਚਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਕੰਧ ਵਾਲੇ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ 15 ਮੀਟਰ ਵਰਗਾਕਾਰ, ਦੋਹਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲਾ, ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਫਲੋਰ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਵਰਗਾਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਛੇ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੀ ਸਿਖਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਦੁਆਰਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿਖਰ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕੋਲ 100 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਚੌਬਾਚਾ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਵਿਆਹ ਅਸਥਾਨ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨ
ਹਬੀਬ ਉੱਲਾ ਫ਼ਕੀਰ
ਹਬੀਬ ਉੱਲਾ ਫ਼ਕੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ।
ਹਬੀਬ ਉੱਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਚੰਦੋਵਾਲ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ- ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦਰਜ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। 1104 ਹਿਜਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ 'ਅਖ਼ਬਾਰ-ਉਲ-ਆਖ਼ਰਤ' ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 1600 ਬੈਂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਆਮਤ,ਬਹਿਸ਼ਤ, ਦੋਜ਼ਖ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਆਇਸ਼ਾ ਰੁਬੀਨਾ
ਆਇਸ਼ਾ ਰੁਬੀਨਾ (عائشہ روبینہ; ਜਨਮ 1969) ਗ੍ਰੇਟਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (GHMC) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਅਤੇ (GHMC) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿ-ਚੁਣਤੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।  ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਰਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋਲੀ ਮੈਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਡਿਗਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਕੰਮ
ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰਡ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਪਾਰਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ 8,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ 10 ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ 4500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ "ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ" ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵੱਕਾਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਆਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਗ੍ਰੀਨਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਕੂਲ
ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਡੀਕਲ ਥੈਰੇਪੀਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲ ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਪਾਲਤੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਇਸ਼ਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ
ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਹੋਰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ 'ਰਵਾਇਤੀ' ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਈ-ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਓਲਡ ਸਿਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਤਰਜੀਹ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ/ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ : ਉਹ ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ - ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
1. ਜੇਸੀਆਈ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੁਆਰਾ ਪਰਲ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ : ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾ, ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਜੇਸੀਆਈ) ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਚੈਪਟਰ ਦੁਆਰਾ 'ਪਰਲ ਆਫ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
2. IVLP ( ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ) - ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ: ਯੂਐਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IVLP) ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 19 ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 4 ਰਾਜਾਂ-ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ, ਟੈਕਸਾਸ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
3. ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ : ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ 'ਲੀਡ ਇੰਡੀਆ' ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ - ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਖੋਜ। ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਫਾਈਨਲ 8 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
4. ਰੋਟਰੀ ਕਲੱਬ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵੱਲੋਂ ਯੰਗ ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ ।
5. ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਵਨੀਤਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਐੱਮ.ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼) ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="0">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਬੋਸਨਾ (ਨਦੀ)
ਨਦੀ ਦਾ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੋਮਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮਾਰਕਸ ਵੇਲੀਅਸ ਪੈਟਰਕੁਲਸ ਦੁਆਰਾ ਬਾਥਿਨਸ ਫਲੂਮੇਨ ਨਾਮ ਹੇਠ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਕ ਹੋਰ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਜੋ ਹਾਈਡ੍ਰੋਨੀਮ ਬਾਥਿਨਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਡਾਲਮੇਟੀਆ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਪਬਲੀਅਸ ਕਾਰਨੇਲੀਅਸ ਡੋਲਾਬੇਲਾ ਦਾ ਸਲੋਨੀਟਨ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਥਿਨਮ ਨਦੀ ਬਰੂਸੀ ਨੂੰ ਓਸੇਰੀਏਟਸ ਤੋਂ ਵੰਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਸੰਤੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ. ਫਿਲੋਲੋਜਿਸਟ ਐਂਟੋਨ ਮੇਅਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਸਨਾ ਨਾਮ ਇਲੀਰਿਅਨ ਬਾਸ-ਐਨ-ਅਸ(-ā) ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲ * bhoĝ - ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਇਵਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਵਗਦਾ ਪਾਣੀ" ਹੈ।
ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ
ਬੋਸਨਾ ਨਦੀ ਨੇ ਬੋਸਨਾ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਜ਼ੇਲਜੇਜ਼ਨੀਕਾ, ਮਿਲਜਕਾ, ਫੋਜਨੀਕਾ, ਲਾਸ਼ਵਾ, ਗੋਸਟੋਵਿਕ, ਕ੍ਰਿਵਾਜਾ, ਉਸੋਰਾ ਅਤੇ ਸਪਰੇਕਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸਦਾ ਸਰੋਤ ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵੀਨਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਰਾਜੇਵੋ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ, ਮਾਉਂਟ ਇਗਮੈਨ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਉੱਤੇ, ਬਸੰਤ ਵਰੇਲੋ ਬੋਸਨੇ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਬਸੰਤ ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵਿਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਥੋਂ, ਬੋਸਨਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਬੋਸਨੀਆ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ, ਆਖਰਕਾਰ ਬੋਸਾਂਸਕੀ ਸਮੈਕ ਵਿੱਚ ਸਾਵਾ ਨਦੀ ਦੀ ਸੱਜੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੋਸਨਾ ਕਈ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਾਜੇਵੋ ਕੈਂਟਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ, ਇਹ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ੇਨਿਕਾ-ਡੋਬੋਜ ਕੈਂਟਨ, ਡੋਬੋਜ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਪੋਸਾਵਿਨਾ ਕੈਂਟਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਸਨਾ ਨਦੀ ਵੀਸੋਕੋ, ਜ਼ੈਨਿਕਾ, ਮਗਲਾਜ, ਡੋਬੋਜ, ਮੋਦਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬੋਸਾਂਸਕੀ ਸਮੈਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਆਂ
ਪ੍ਰਸੂਤੀ
ਪ੍ਰਸੂਤੀ (ਜਪੁਜੀ) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੈਂਭੂਵ ਮਨੂ ਅਤੇ ਸਤਰੂਪ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਦਕਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕਈ ਬੇਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ
ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਧੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ: ਸਵਾਹਾ (ਅਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ), ਸਵਧਾ (ਪਿਤਰਸ ਦੀ ਪਤਨੀ), ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ (ਦੋਵੇਂ ਕਸ਼ਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ) ਅਤੇ ਸਤੀ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੇਟੀ, ਖ਼ਿਆਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੱਚੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ - ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ
ਸਿਰਲੇਖਿਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਲਗ ਅਲਗ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਵਜੋਂ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ(ਪ੍ਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਸਕੂਲ, GNDU ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਕਬੂਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਤਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਇਸਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵੰਨਗੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੋਟਮ, ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ, ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ, ਤਿਉਹਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਦ ਬਿੰਦ ਅਤੇ ਵਹਿੰਗੀ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਮੈਲੀਨੋਵਿਸਕੀ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦਾ ਹੋਇਆ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿਭਾਉ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਖਾਸ ਸਥੀਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਹਰੇਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੰਸਗ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਚੁਟਕੁਲੇ, ਮੁਹਾਵਰੇ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਟਕੁਲਾ ਸੁਣਾਵੇ ਤੇ ਦੂਜਾ ਜਵਾਬ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਪਾਵੇ ਤਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬੇਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮਝੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ.. ਊਠਾਂ ਵਾਲੇ ਸਦਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਮਹੀਆਂ ਵਾਲੇ ਅੱਧੇ ਭੇਡਾਂ ਵਾਲੇ ਸਦਾ ਰਾਜ਼ੀ ਭਾਵੇਂ ਮਰ ਜਾਣ ਸੱਭੇ। ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਲੋਕ ਸਿਆਣਪ ਭਾਵੇਂ ਵਰਤਮਾਨ ਬੁੱਧ-ਵਿਵੇਕ ਉੱਪਰ ਖਰੀ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਦੀ ਪਰ ਇਹ ਬੀਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਰੂਪ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਟੁੱਕ ਤੇ ਡੇਲਾ' ਡੇਲਾ ਸੁਣਕੇ ਮਾਲਵੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਫਲ ਨੂੰ ਸਮਝੇਗਾ ਪਰ ਮਾਝੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਅੱਖ ਦੇ ਡੇੇਲੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਯਾਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਇਤਾਹਿਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਸੀ ਗੁਲਾਮੀ, ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਲਤਾੜੀ ਜਨਤਾ, ਸਮਾਜਕ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਲੋਕਧਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾ ਬਗੈਰ ਸਮਝਣੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਅੰਤ ਲੇਖਕ ਅਨੁਯਾਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਠ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਮਲਟੀ ਮੀਡੀਆ
ਮਲਟੀ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੰਨਗੀ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਮੋਟਿਫਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਸੰਚਾਰ, ਪਰਚਾਰ ਜਾਂ ਪਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਆਵਿਸ਼ਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ(ਰੇਡੀਓ, ਟੀ.ਵੀ. ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਆਦਿ) ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚਾਹੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਨੂੰ ਸਰੋਤੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਤੋਂ ਦੂਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕ/ਸਰੋਤੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਦਾ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਆਲੋਪ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਜੋ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਉਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਖਪਤ ਸਭਿਅਾਚਾਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਸਟੇਟਸ ਦੀ ਮਿੱਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਪਭੋਗੀ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ, ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮਨਇੱਛਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੇ popular culture ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਾਪੂਲਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲਾ ਜਨ ਸਮੂਹ ਮੰਡੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਇਸ ਦਾ ਉਪਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਧਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ, ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਅਤੇ ਖਪਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਜਦੋਂ ਟੀ.ਵੀ. ਜਾਂ ਫਿਲਮ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਹਾਂਡੂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਅਧਾਰਾਂ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। *ਮਿਥ ਅਧਾਰਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ *ਅਰਧ ਮਿਥਿਕ ਫਿਲਮਾਂ *ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਲੇਖਕ ਅੱਜ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਧਦੇ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਲੈਣ ਲਈ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਟੋਟਮ : ਸਮਾਜ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ
ਲੇਖਕ ਟੋਟਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਰਥ, ਉਦਭਵ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਇਸਦੇ ਗਹਿਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਟੋਟਮ ਨੂੰ ਮਿੱਥ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਟੋਟਮ ਅਜਿਹਾ ਜਾਨਵਰ, ਪੌਦਾ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਹਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਟੋਟਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਗਾਂ, ਪਿੱਪਲ਼ ਆਦਿ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਟੋਟਮ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮੈਕਲੇਨਿਨ (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੋਟਮ ਸ਼ਬਦ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ), ਫਰੇਜਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸਦੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਸਪੈਂਸਰ, ਗਲਿਨ, ਦੁਰਖੀਮ, ਗੇਜਾ ਰਹੀਮ, ਲੈਵੀ ਸਤ੍ਰਾਸ, ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਆਖਿਰ ਲੈਵੀ ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਤ੍ਰਾਸ ਟੋਟਮ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਅੈਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਟੋਟਮਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਪੂਜਾ, ਨਾਵਾਂ, ਗੋਤਾਂ, ਆਦਿ ਪਿੱਛੇ ਟੋਟਮ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੋਟਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਰੀਤਾਂ, ਮਨੌਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਖਦਾ ਹੈੈ।
ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ
ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਰੀਤ ਜਾਂ ਫਿਰ ਰਸਮ ਉਹ ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਰਹੱਸਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਦੂ ਆਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਰਸਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਭੰਧਿਤ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਜਾ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅਸਵਿਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਨਰ ਬਲੀ ਦੀ ਰੀਤ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ ਅਨਾਜ ਬਲੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਸਮੂਹ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਤ ਕਾਰਜ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਮਿੱਥ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਥ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਵਜੋਂ ਉਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਨੂੰ ਸਵਿਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਮਿੱਥ ਰਲਕੇ ਰਹੱਸਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਭ ਪਿੱਛੇ ਮਨਇੱਛਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਾਰਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕੁਝ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਠੀਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ, ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਆਦਿ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਐੱਚ. ਏ. ਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਹੁਭਾਂਤੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਅਤੇ ਡਾ. ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਵਿੰਭਿਨਤਾ ਗਾਇਬ ਹੈ। ਖੋੋਜਕਾਰ ਲਈ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਲੇਖਕ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲੋਕ ਦਾਇਰਿਆਂ(ਪੁਲਿਸ, ਅਧਿਆਪਕ, ਵਕੀਲ, ਡਾਕਟਰ ਆਦਿ) ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰੀ ਵਿਚ ਵਧਦੇ ਰੁਝਾਨ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਘਟਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਅਤੇ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਅਭਾਵ ਨੂੰ ਕਬੂਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਠ ਵਿਚ ਉਹ ਟਰੱਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਬੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਉਡੀਕਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕੌਣ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣੇ
ਚੰਦਰੇ ਨੋਟਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਚੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਕੀਤਾ
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੇਰਾ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਸਤਰ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੇਕੀ ਕਰ ਤੇ ਛਿੱਤਰ ਖਾਹ ਮੈਂ ਵੀ ਖਾਧੇ ਤੂੰ ਵਾ ਖਾਹ। ਲੇਖਕ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਯੋਗਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਖਾਣ-ਪਾਣ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰੀ ਦੇ ਹੋਰ ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਸੜਕਨਾਮਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਸੇ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲੋਕ ਵਾਰਤਕ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਟੋਟਕੇ, ਚੁਟਕਲੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਸਾ, ਵਿਅੰਗ, ਸਮਾਜਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਨ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਵਾਰਤਕ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਜ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੇਖਕ ਲੋਕ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਵਿਧਾਗਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚ ਪਈ ਇੱਕ-ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਛੁਟਿਆਉਣ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਹਾਸ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤਨਾਉ ਅਤੇ ਕੜਵਾਹਟ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕੜਵਾਹਟ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਤਿੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਦੇ ਲੇਖ ਵਿਚਲੀ ਗੁਪਤ ਰਿਪੋਕਟ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ:- ਖੱਤਰੀਆਂ ਮਾਰਿਆ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਸਾਰੇ ਹੋਏ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸ ਗੀਤ ਨਾਲ ਫ਼ਿਰਕੂ ਕੜਵਾਹਟ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੜਵਾਹਟ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਲਈ ਇਹ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗੀ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਵਿਰੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹੀਣਾ ਦਿਖਾਕੇ ਮਖੌਲ ਉਡਾਕੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਕਈ ਗਿਲਾਨੀ ਅਤੇ ਚੁਭਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵਿਅੰਗ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚ ਪਏ ਸਾੜੇ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ
ਲੇਖਕ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਆਖਦਿਆਂ ਇਸਦੀ ਤਿੱਥ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਉਹ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਨਵ-ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਲੋਰੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲੋਹੜੀ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਪਿੱਛੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਿੱਥ ਕਥਾ ਦੇ ਵਿਵਰਣ ਉਪਰੰਤ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਠੰਢ ਤੋਂ ਨਿਵਾਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੱਗ ਬਾਲਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਉਘਾੜਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚਲੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੁੱਤ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਜਨਮ, ਜੁਆਨ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ, ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਚ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਦੁੱਲੇ ਭੱਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀਅਾਂ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਰਚਿਤ ਵਹਿੰਗੀ ਮਿਥ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ
ਲੇਖਕ ਮਿੱਥ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਵੰਨਗੀਆਂ (ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ, ਕਵਿਤਾ ਆਦਿ) ਸੰਕੇਤਕ ਜਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਮਿਥਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰੰਭਲਾ ਅਧਿਐਨ ਕੇਵਲ ਮਿੱਥ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਤੀਕਰ ਸੀਮਿਤ ਸੀ ਪਰ ਐਲਨ ਡੰਡੀਜ਼, ਡੇਨੀਅਲ ਆਰ. ਬਾਰਨੀਸ, ਜੀ. ਗਰਾਬਮਾਨ ਰਚਨਾ ਅੰਦਰਲੀ ਭੂਮੀਕਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ.. ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ ਰਹਿਤ ਸ਼ਾਖਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਵਹਿੰਗੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਲੈਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਹਿੰਗੀ ਦੇ ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਿਆਂ ਰਮਾਇਣ ਕਥਾ ਵਿਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਸਰਵਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੇ ਮਿੱਥ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਿਵਸਥਾ ਟਿੱਪਣੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਥ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੋਜ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਖੋਜ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਬਿਉਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਢੰਗ, ਵਿਧੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਅਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਣੀ ਹਾਮਿਦ
ਰਾਣੀ ਹਾਮਿਦ (ਜਨਮ 14 ਜੁਲਾਈ 1944) ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ 1985 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਸਟਰ ਬਣੀ। ਉਹ ਕੁੱਲ 20 ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 38ਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਪਹਿਨੀ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਆਪਣੀ 20ਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ 2018 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2018 ਵਿੱਚ ਜਰਨਲਿਸਟ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਸ਼ਤਰੰਜ 2017 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
thumb| ਹਾਮਿਦ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਐਮ ਏ ਹਾਮਿਦ ਨਾਲ, 1959 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਹਾਮਿਦ ਦਾ ਜਨਮ 1944 ਵਿੱਚ ਸਿਲਹਟ ਵਿੱਚ ਸਈਦਾ ਜਾਸੀਮੁੰਨੇਸਾ ਖਾਤੂਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 34 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ FIDE ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (WIM) ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
ਹਾਮਿਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲ 19 ਖ਼ਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1979 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇ ਸਾਲ ਕੌਮੀ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ 1983, 1985 ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ
ਹਾਮਿਦ 2018 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਹਾਮਿਦ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2018, ਰੂਸ ਵਿੱਚ "ਜਰਨਲਿਸਟ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ" ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਸ਼ਤਰੰਜ 2017 ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਹਾਮਿਦ ਦਾ ਵਿਆਹ 1959 ਤੋਂ 2008 (ਉਸਦੀ ਮੌਤ) ਤੱਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਐਮਏ ਹਾਮਿਦ, ਇੱਕ ਖੇਡ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੈਸਰ ਹਾਮਿਦ ਮੁਹੰਮਦਨ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਹੇਲ ਹਾਮਿਦ, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਜਹਾਨ ਹਾਮਿਦ ਬੌਬੀ (ਡੀ. 2022), ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈਂਡਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਸਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਜਬੀਨ ਹਾਮਿਦ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ
ਚੌਧਰੀ ਦੇਵੀ ਲਾਲ (ਜਨਮ ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ ; 25 ਸਤੰਬਰ 1915 - 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਵੀਪੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 1989-91 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ 6 ਵੇਂ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ 1977–79 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ 1987–89 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਅਜੋਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤੇਜਾ ਖੇੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੁਗਨਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲੇਖ ਰਾਮ ਸਿਹਾਗ ਸੀ। ਲੇਖ ਰਾਮ ਚੌਟਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜਾਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ 2750 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਨੇ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟਾ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ ਵੀ ਚਾਰ ਵਾਰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੀਆਂ ਜੱਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਦੇ ਪਰਦਾਦਾ ਤੇਜਾਰਾਮ ਆਏ ਸਨ। ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੇਖਰਾਮ 1919 ਵਿੱਚ ਚੌਟਾਲਾ ਪਿੰਡ ਚਲੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। 1928 ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਨੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਢੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੋਗਾ ਦੇ "ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਪਬਲਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮੋਗਾ "ਚ ਦਸਵੀਂ ਕਲਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜਦੋਂ 1930 ਵਿੱਚ  ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ 'ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1952 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ
ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸਾਹਿਬ ਰਾਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ ਜੋ 1938 ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਰ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣਿਆ। ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸਿਰਫ਼ ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ 1960 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕ ਦਲ ਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ
ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਨੂੰ ਹਿਸਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1932 ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਦਰ ਦਿੱਲੀ ਥਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1938 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਡੈਲੀਗੇਟ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 1938 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਉਪ-ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 1940 ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਬ ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ 100 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਤੇ 9 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ । ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਨੂੰ 1942 ਦੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1942 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 1943 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਲਈ ਪੈਰੋਲ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਅਗਸਤ 1944 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ ਛੋਟੂ ਰਾਮ ਚੌਟਾਲਾ ਪਿੰਡ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ, ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਅਲਖਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਹਿਬ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਨੇ, ਸਮਰਪਿਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਉਹ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।
ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 1998 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ ਵੀ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।
1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ। ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਫੈਸਲਿਆ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਤਾਊ '’ (ਬਜ਼ੁਰਗ ਅੰਕਲ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੀ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2001 ਨੂੰ 85 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਥਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ
ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ (1947-2005) ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ/ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਬੈਨਰ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਕਿਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1970 ਤੋਂ 2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਜੀਤ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਕਿਰਨ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਤਿਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਿਲਮ ਐਤਬਾਰ ਦਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਸੁਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1984 ਦੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮ ਪਾਨ ਖਾਏ ਸਾਈਆਂ ਹਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ
ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਨੁਭਵ ਸੀ ਜੋ 1986 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੁਜੀਤ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਇਹ ਚਰਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ, ਪਦਮਿਨੀ ਕੋਲਹਾਪੁਰੇ ਅਤੇ ਰਿਚਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਸੁਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵੀ ਕੀਤੀ। 2015 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 19 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਖਬਾਰ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਡ ਐਨਾਲਿਸਿਸ (ਡੀਐਨਏ) ਦੁਆਰਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸਰਵੋਤਮ ਸੈਕਸ ਕਾਮੇਡੀਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਪਰੋਕਤ ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮਾਂ, ਪਾਨ ਖਾਏ ਸਾਈਆਂ ਹਮਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ, ਘੱਟ ਬਜਟ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ ਭਾਕੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਨੇ ਉੱਚ ਬਜਟ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਟਾਰ ਪਾਵਰ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਸਮਾਨ ਸੇ ਉਂਚਾ (1989) ਵਿੱਚ ਜਿਤੇਂਦਰ, ਰਾਜ ਬੱਬਰ, ਅਨੀਤਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਤਾਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ, ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੇ ਖੇਲ (1992) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਖੇਲ 1992 ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਖੇਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸਮਾਨ ਸੇ ਉਂਚਾ, ਅਤੇ ਖੇਲ ਦੋਵੇਂ ਕਿਰਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਸੁਜੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਜਦੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਦਾ ਬੈਨਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿਰਨ ਅਤੇ ਸੁਜੀਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਬਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਦਰਾਰ (1996) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਰਬਾਜ਼ ਖਾਨ ਸਨ। ਇੱਕ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਅਰਬਾਜ਼ ਖਾਨ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਖਲਨਾਇਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ ਐਤਬਾਰ ਲਈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜੋੜੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਗਾਸਟਾਰ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ