cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸੂਜ਼ਨ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ
ਕਰੀਅਰ
ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗਲਪ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਹਿਤਕ ਗਲਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਰੁਦਰ
ਰੁਦਰ ਰੁਦਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਤੇਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਰਾਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਈ ਵਾਰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰੂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਰੂਤ ਨੂੰ ਰੁਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੀਤੀ ਦੇ 49 ਪੁੱਤਰ, ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਭੈਣ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਰੁਦਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਨਾਮ
ਰਾਮਾਇਣ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ 33 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 11ਵੇਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 12 ਆਦਿੱਤਿਆ, 8 ਵਾਸੁਸ ਅਤੇ 2 ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਨ, ਜੋ 33 ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰਭੀ - ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ "ਭਰਪੂਰ ਗਊ" - ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਟੌਂਸਾ (ਬਲਾਚੌਰ)
ਟੌਂਸਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਬਲਾਚੌਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 41 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਬਲਾਚੌਰ ਤੋਂ 13 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਦੂਰੀ 50 ਕਿ.ਮੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 144533 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਅਸਰੋਨ ਹੈ। ਫਤਿਹਪੁਰ (3 ਕਿਮੀ), ਨੰਗਲ (4 ਕਿਮੀ), ਮਾਜਰਾ ਜੱਟਨ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਬੇਲਾ ਤਾਜੋਵਾਲ (5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਅਸ਼ਰਨ (5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਟੌਂਸਾ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।
ਟੌਂਸਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੂਪਨਗਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਤਹਿਸੀਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਮੋਰਿੰਡਾ ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
http://www.onefivenine.com/india/villages/Nawanshahr/Balachaur/Taunsa
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜਿਜ਼ਾਖ
ਜਿਜ਼ਾਖ (Jizzax / Жиззах; Джизак ਉਜਬੇਕਸਤਾਨ ਦੇ ਜਿਜ਼ਾਖ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ
ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ (ਜਾਂ ਵਿਹਾਰਵਾਦ) ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਵਿਵਹਾਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹਨ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਉਤੇਜਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੜ-ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਸਮੇਤ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਰਹੇ ਉਤੇਜਕਾਂ ਸਮੇਤ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਕਾਰਕ ਤੇ ਧਿਆਨ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ, ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਇਹ 19 ਵੀਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੇਸ਼ਗੋਈਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਾਂ ਨੂੰ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਐਡਵਰਡ ਥੋਰਨਡੀਕੇ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਤਾਕਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਜੌਨ ਬੀ. ਵਾਟਸਨ ਨੇ ਵਿਧੀਮੂਲਕ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਤਰ-ਝਾਤੀ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਦੇਖਣਯੋਗ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਬੀ. ਐੱਫ. ਸਕਿਨਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇਵੈਂਟਾਂ- ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ- ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਯੋਗ ਵਿਵਹਾਰ ਵਾਲੇ ਵੇਰੀਏਬਲਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਹਿਤ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੈਡੀਕਲ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਟਸਨ ਅਤੇ ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਦੇ ਉਤੇਜਕ-ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਛਾਣਬੀਨ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਕਿਨਰ ਨੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵ-ਕਾਰਕਾਂ (ਜਾਂ ਪੱਖਪਾਤੀ ਉਤੇਜਕਾਂ) ਉੱਤੇ ਇਸਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਮੁਲੰਕਣ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਓਪਰੈਂਟ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਸਕਿਨਰ ਦੀ ਖੋਜ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਤੀਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਸੂਲ ਨਹੀਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ। ਸਕਿਨਰ ਨੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਵਿਵਹਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੈਡੀਕਲ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਖੇਤਰ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਾਰਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਟਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵਿਵਹਾਰ ਵਰਗੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਸਮੇਤ।        .ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬੋਧਿਕ ਸਕੂਲ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਵਿਹਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਪੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ  ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਡਬਲਿਊ.ਆਰ.ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਰਮਤੇ ਕਬੀਲੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਲਬਰੂਨੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਹਿਮਾਚਲ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤੋਂ ਤੇਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁਰਾਨ ਦੂਰ ਦੂਰਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਭੂਮੀ ਲਈ ‘ਬੜੋ ਥਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਵੱਡੀ ਥਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਮਗਰੋਂ 1417 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ,1418 ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਰਜ਼ਰਲੈਂਡ, 1422 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਅਤੇ 1427 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਮਦ 1490 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲੇ 1512 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਜਿਥੇ ਕਿ 1914 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ। 16 ਅਗਸਤ 1759 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇਲਿਜਾਬੈਥ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟ ਪੀਟਰਵਰਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 1766 ਵਿੱਚ ਸੇਨੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਦੱਸ ਕੋਪਕ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਟੈਕਸ ਲਗਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਜ਼ਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਐਕਟ ਨੂੰ ਏਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਨੀਂਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਇਹ ਰਮਤੇ ਕਬੀਲੇ ਉਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ,ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ,ਆਸਟਰੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਤੁਰਕੀ ਇਰਾਨ ਤੇ ਇਰਾਕ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਵਸੇ ਕੁਰਦ ਕਬੀਲੇ ਵੀ ਇਸ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਕਿੱਤਾਗਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਰ ਭੈਂਜਿਲ ਇਬਟਸਨ ਆਪਣੀ 1883 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸ਼ਬਦ ਹੈ | ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਇੱਕ ਜਾਂਗਲੀ ਕਬੀਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ,ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਗਏ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮ ਸੁੱਰਖਿਆ ਹੀ ਸੀ| ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਏਨੇ ਜੁਲਮ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਸਨ| ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਥਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਇਹ “ਮੈਂ ਗੁਆਰ ਛੂੰ” ਆਖ ਦਿੰਦੇ| ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ| ਬਾਜ਼ੀਗਰਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਕਿੱਤਾਗਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ| ਸਰ ਭੈਂਜਿਲ ਇਬਟਸਨ ਆਪਣੀ1883 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸ਼ਬਦ ਹੈ| ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਇੱਕ ਜਾਂਗਲੀ ਕਬੀਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ| ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ,ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿ੦ਰਤ ਕਰ ਗਏ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮ ਸੁੱਰਖਿਆ ਹੀ ਸੀ| ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਏਨੇ ਜੁਲਮ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਸਨ| ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਥਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਇਹ “ਮੈਂ ਗੁਆਰ ਛੂੰ” ਆਖ ਦਿੰਦੇ| ਬਾਜੀਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਾੜੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸੂਈਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕ ਬਦਲੇ ਚ ਕਣਕ ਦੀ ਥਾਲੀ ਭਰ ਕੇ ਬਾਜੀਗਰਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ|
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ
ਬਾਜੀਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾ ਵਿਆਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਏ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗੁਥਲੀ ਫੜਾ ਦੇਣਗੇ, ਸਾਨੂੰ ਸੂਈਆਂ ਵੇਚਣ ਲਾ ਦੇਣਗੇ, ਸਾਨੂੰ ਸੂਈਆਂ ......,
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਰਸਮਾਂ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਗਰਭ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ !ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੁੰਡ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਹਰੜ ਦਾ ਚੂਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੀ ਰਸਮ, ਬੱਚਾ ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਅੰਨ ਛੁਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਸਮਾਨ ਦੀ ਰਸਮ, ਝੰਡ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਵੰਡਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਛੱਟੀ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ|
ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ| ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਠੇ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੰਗ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵ੍ਹ੍ਹੇ ਖੇਡ ‘ਵੀਣੀ ਫੜਨੀ* ਉਚੇਚੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਫਿਰ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀਆਂ ਗਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਬੋਦੀ ਗੁਦਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਬੋਦੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ, ਗਾਨਾ ਬੰਨਣਾ, ਵੱਟਣਾ ਮਲਣਾ, ਖਾਰੇ ਦੀ ਰਸਮ, ਖਾਰੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰਨਾ, ਸਿਹਰਾ ਬੰਨਣਾ, ਵਾਂਗ ਫੜਨਾ, ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਠੇ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ, ਡੋਲੀ ਚਾੜ੍ਹਨਾ, ਪਾਣੀ ਵਾਰਨਾ, ਗਾਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਸਾਂਡਾ ਖੇਡਣ, ਤੀਲੇ ਖੇਡਣਾ, ਚੌਂਕੇ ਚਾੜਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਦੀ ਰਸਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ|
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸੰਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸਾ ਸਾਈਂ, ਬਾਬਾ ਹਾਥੀ ਰਾਮ, ਬਾਬੂ ਬੇਪਰਵਾਹ, ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਗਿਰ, ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਚੰਦ, ਗੋਪਾਲ ਮੰਦਰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਬੀਬੀਆ ਦੀ ਕੰਦੂਰੀ ਦੇਣਾ, ਬਾਬਾ ਮੰਗਲ ਦਾਸ, ਸਾਈ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਾਹ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਲਾਲ ਦੀ ਬੜੀ ਸ਼ਹਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ| ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਲਾਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਣੇ ਹੋਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ|
ਲੋਕ ਨਾਚ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ^ਨਾਚ ਦੀ ਬਾਰ ਦੇ ਵੱਖ^ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਭੰਗੜਾ, ਲੁੱਡੀ, ਝੂੰਮਰ, ਧਮਾਲ, ਘੁੰਮਰ, ਜੱਲ੍ਹੀ, ਡੰਡਾਰਸ, ਸਿਆਲਕੋਟੀਆ ਨਾਚ, ਚੂਹੀ ਨਾਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਹਨ| ਸੰਮੀ, ਦੋ^ਤਾੜੀ ਨਾਚ, ਸਵਾਂਗ ਨਾਚ, ਬਾਗਾ ਸ਼ਹੂੰ,ਨਾਗ ਨਾਚ, ਪਠਾਣੀਆ ਨਾਚ, ਗੈਂਡਾ ਨਾਚ, ਅਰਜੋਈ ਨਾਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਹਨ| ਧਮਾਲ ਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲਾ ਰੂਹਾਨੀ ਨਾਚ ‘ਜੱਲੀ* ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ|
ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਜਿਥੇ ਬਾਜ਼ੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਰੁਚੀ ਰਖਦਾ ਹੈ| ਬਾਜੀ ਪਾਉਣੀ, ਵੀਣੀ ਫੜਨਾ, ਕ੍ਹੁਤੀ, ਭਾਜ, ਭਿੰਡੀ, ਕੋਟਲਾ, ਸੋਚੀ, ਗਾਂ ਚੁੰਘਣਾ, ਤੀਰ ਤੁੱਕਾ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਹਨ|
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਭੂਤਾਂ,ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਾਲੇ ਇਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਧਾਗੇ ਤਵੀਤਾਂ ਅਤੇ ਟੂਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਹਥੌਲਿਆਂ ਅਤੇ ਝਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਣ, ਆਤਮਾ ਤੇ ਜੂਨੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ|
ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਗਾਰੀਬਾਲਦੀ
ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਗਾਰੀਬਾਲਦੀ (4 ਜੁਲਾਈ, 1807 – 2 ਜੂਨ, 1882) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜੀਹਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਹਨੂੰ ਕਾਮੀਲੋ ਕਾਵੂਰ, ਵਿਕਤੋਰ ਇਮਾਨੂਅਲ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਮਾਤਸੀਨੀ ਸਮੇਤ ਇਟਲੀ ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਲੋਕ - ਕਹਾਣੀਆਂ
ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਗਾਰੀਬਾਲਦੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਜਨਰਲ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਖਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਕ ਲੰਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਤਰ ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕਬੀਲਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲੰਬਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਟੋਟਮ ਟੈਬ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰ ਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਗੁੰਮ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਵਾਚ ਗਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੌਖਿਕ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਲੋਕ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ‘ ਬਾਤਾਂ ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਤ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਗਤ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀ ਉਸਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
” 1. ਐਲਨ ਡੰਡੀਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕ -
ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ
ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਇਕ ਛੂਤ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।   ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਅਸਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਪਲੇਸਬੋ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਕਥਾ ਜਾਂ ਲੋਕ - ਵਾਰਤਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਕ - ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਵ ਉਸ ਲੋਕ - ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੋਕ - ਕਥਾ ਕਿਹਾ ਹੈ । ਉਹ ਲੋਕ - ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ , ਦਿੱਸਦੇ , ਅਣਦਿੱਸਦੇ , ਮਾਤਲੋਕ , ਅਕਾਸ਼ , ਪਾਤਾਲ , ਨਰਕ , ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਆਦਿ ਹਰ ਥਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਮਾਨਵੀ ਅਤੇ ਅਮਾਨਵੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜੀਅਜੀਅ - ਜੰਤੂ , ਪਸ਼ੂ - ਪੰਛੀ , ਅੱਗ , ਪਾਣੀ , ਹਵਾ , ਪਰੀਆਂ , ਭੈਣਾਂ , ਚੁਣੇਲਾਂ , ਭੂਤ , ਦੈਂਤ , ਦੇਵਤੇ , ਪਹਾੜ , ਸਮੁੰਦਰ , ਬ੍ਰਿਛ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ । ਲੋਕ - ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਰਸੇ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਹਨ ।
ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ
ਭੌਤਿਕੀ, ਰਸਾਇਣ, ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ। ਹੋਮੀਓਪੈਥਿਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਹੋਮੀਓਪੈਥਿਕ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਐਕਰੀ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲਾਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਵਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਆ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
'''2. ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਲੋਕ - '''
ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ - ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਧਿਅਮ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ,'ਇਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਰਥਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਲੋਕ - ਕਥਾਵਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਲੋਕ - ਵਿਸ਼ਵਾਵਾਂ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਵਹਿਣ ਹਨ । ... ਲੋਕ - ਕਥਾਵਾਂ ਸਮਾਜਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਦਰਾਂ - ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਸਰਵ - ਸਾਂਝੇ ਅਤੇ ਸਰਵ - ਪ੍ਰਵਾਨੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਰੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ । ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਥਾਵਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਕਬੀਲਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਸਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ‘ ਸਾਕੀਆਂ ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਣਾ ਕੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਬੀਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਥਾਹ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :-
1. ਲਾਲ ਵਛੇਰੀ ਕਥਾ : -
ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਜਿਗਿਆਸਾ ਭਰਭੂਰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰਤਾ ਪੂਰਵਕ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦਮ ਕੁਤਕੁਤਾੜੀਆਂ ਕੱਢਣ ਤੇ ਖਿੜਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਫੜਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਾਲਪਨਿਕ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਬੱਚਾ ਖਿੜਾ ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ । ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਇਕ ਸੰਜੀਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕਥਾ ਇੰਜ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ : - ਈ ਲਿਆਵਾ ਲੱਕੜੀ ਈ ਲਿਆਵਾ ਦੂਧ ਈ ਬਾਲਾ ਆਗ ਈ ਘਾਲਾ ਖੰਡ ਤੇ ਚਾਹ ਈ ਬਣਾਵਾ ਚਾਹ ਲੈ ਵਈ ! ਏਥੇ ਮੇਰੀ ਘੋੜੀ ਆਈ ਲਾਲ ਵਛੇਰੀ ਆਈ ਲੱਭਗੀ ਲੱਭਗੀ ਲੱਭਗੀ ! !
2. ਟੋਟੇ ਟੋ ਦੀ ਕਥਾ : -
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਏ ਡੇ ਟੋ ਦੀ ਕਥਾ ਬਹੁਤ । ਜਲਿਤ ਹੈ । ਇਹ ਕਥਾ ਲਗਭਗ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ । ਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਮੂਧੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਪਰ ਥੱਲੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਝੂਲਦਾ । ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਂਬਰ, ਸੌਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਹੋਇਆ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ : - ਟੋਡੇ ਦੋ ਟੋਡੇ ਟੋ ਲੱਲਾ ਝੂਟਾਂ ਟੋਡ ਟੋ ਖਾਲਾ ਬਾਟੀ ਟੋਡੇ ਟੋ ਪੀਲਾ ਪਾਣੀ ਟੋਡੋ ਟੋਲੇ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਮੰਤਵ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ ਟੋਡੇ ਟੇ ’ ਦੀ ਕਥਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ । 3. ਢੀਂਗਰੀ ਕਥਾ : - ਢੀਂਗਰੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਦਨਾਮੀ ਨਾਲ ਹੈ । ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਢੀਂਗਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਕਬੀਲ ਵਿੱਚ ਢੀਂਗਰੀ ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਭਾਵ ‘ ਮੁਸੀਬਤ ’ ਹੈ । ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ‘ ਢੀਂਗਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ : - ਇਕੋ ਤੋਂ ਛੋਰਾ ਫੇਰ ? ਫੇਰ ਕਾਈਂ ਓਰੇ ਮਗਰ ਇਕੋ ਢੀਂਗਰੀ ਲਾਗ ਗਈ ਫੇਰ ? ਫੇਰ ਕਾਈਂ ਤੇ ਢੀਂਗਰੀ ਪਾਲੇ ਪਿਛੋ ਛਡਾਵਾ ਢੀਂਗਰੀ ਕੱਤਾ ਮੇਲਾ ਫੇਰ? ਫੇਰ ਕਾਈਂ ਬੱਚਾ ਢੀਂਗਰੀ ਪਾਲੇ ਬੱਚੀਂ ਢੀਂਗਰੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ । ਏਂਗਰੀ ਕਥਾ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਟੋਟਮ ਟੈਬੂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀਗਲਤੀ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਚਾਰ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।
4. ਬੁਗਦੂ ਕਥਾ : -
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਪੀਣ, ਪਹਿਨਣ ' ਤੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣ ਬਾਰੇ ਬੁਗਦੂ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ‘ ਬਗਦ ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਿੱਧਵ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕਬੀਲਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਇਸ ਲਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਦ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕਥਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ : - ਇਕ ਤੋ ਬੁਗਦੂ ਫੇਰ ? ਫੇਰ ਕਾਈਂ ਨਾ ਤੂੰ ਖਾਵਾ ਨਾ ਉ ਪੀਵਾ ਨਾ ਉ ਘਾਲਾ ਨਾ ਤੂੰ ਜੀਵਾ ਫੇਰ ? ਫੇਰ ਕਾਈਂ ਇੱਕੋ ਤੋ ਬੁਗਦੂ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ‘ ਬੁਗਦੂ ਕਥਾ' ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਮੰਤਵ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਸ਼ਟ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਾ ਬੁਗਦੂ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ । ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਹੀ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬੁਗਦੂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਿਹਣਾ ਵੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਡਿਮ ਡੋਡੋ ਦੀ ਕਹਾਣੀ : - ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੰਤਵ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਮਝਾਉਣ ਤੇ ਵੀ ਬਾਜ਼ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ‘ ਡਿਮ ਡੋਡੋ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ :- ਓ ਬੱਚਾ ਸੋਜੋ ਨਹੀਂ ਤੇ ਡਿਮ ਡੋਡੋ ਆ ਜਈਆ ਓ ਤਾਜੀ ਸੋ ਜੋ ਨਹੀਂ ਤੇ ਡਿਮ ਡੰਡੇ ਆ ਜਈਆ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ ਡਿਮ ਡੋਡੋ ' ਕੋਈ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੈਂਤਨੁਮਾ ਔਰਤ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ' ਡਿਮ ਡੋਡ ’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਰੱਖਣ ਲਈ ਘੜੀ ਗਈ ਹੈ ।
5. ਕਮਲ ਕਾਦੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ : -
ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਕਾਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਕਬੀਲ ਵਿੱਚ ‘ ਕਾਦ ’ ਸਿੱਧੜ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । - ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੌਕੰਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮਲ ਦੇ ' ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਚਲਦੀ ਆਈ ਹੈ । ਮਜ਼ਾਕ ਵਜੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮਲਾ ਕੱਦ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।:- ਇਕੋ ਤੋ ਕਮਲਿਓ ਕਾਦੂ ਕਮਲਿਓ ਕਾਦੂ ਚੀਜ਼ੀ ਲੇ ਨੇ ਗਿਓ ਫੇਰ ? ਫੇਰ ਕਾਈਂ ਕਮਲਿਓ ਕਾਦੂ ਰਾਹੇ ਮਈ ਈ ਗ਼ਮ ਗਿਓ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ‘ ਕਮਲੇ ਕਾਦੂ ’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੌਕੰਨਾ ਤੇ ਫੁਰਤੀਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ । ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।
6. ਬਾਡੂ ਬਿੱਲੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ : -
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਚਾਉਣ ਸਬੰਧੀ ਬਾਡੂ ਬਿੱਲੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ “ ਬਾਡੂ ਬਿੱਲਾ ” ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਬੱਚੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਜਾਂ ਜਿੱਦ ਕਰਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ‘ ਬਾਡੂ ਬਿੱਲੇ ’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਬਾਡੂ ਬਿੱਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ ਇੰਨੀ ਕੁ ਮਾਰ ਵਾਤ ਓਪਰੇ ਪੜਗੀ ਰਾਤ ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ, ਜਿੰਨ , ਚੁੜੇਲਾਂ , ਫਲੋ ਡਿਆਂ , ਪਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਧਾਰਨ ਘਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਹਨ । ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਕਬੀਲਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਧਰਮ ,ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰ ਕੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਬੀਲੇ
ਫ਼ੀਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ
ਫ਼ੀਦੇਲ ਅਲੇਜਾਂਦਰੋ ਕਾਸਤਰੋ ਰਜ਼ (ਸਪੇਨੀ: Fidel Alejandro Castro Ruz; 13 ਅਗਸਤ 1926 - 25 ਨਵੰਬਰ 2016) ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 1959 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1976 ਤੱਕ ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1976 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 2008 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਹਾ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਸਤਰੋ 1979 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਅਤੇ 2006 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਦੇ ਲਈ ਗੁੱਟ-ਨਿਰਲੇਪ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਰਿਹਾ।
ਇਕ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਨਜਾਇਜ਼ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਸਤਰੋ ਹਵਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਉਸਨੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਸਾਮਰਾਜੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਆਸਤ' ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਡੋਮਿਨੀਕਨ ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫੁਲਗੇਂਸਿਓ ਬਤਿਸਤਾ ਦੀ ਫੌਜੀ ਜੁੰਡਲੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਲਈ, ਅਤੇ 1953 ਵਿੱਚ ਮੋਨਕਾਡਾ ਬੈਰਕਾਂ ਤੇ ਨਾਕਾਮ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਕੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਉਲ ਕਾਸਤਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 26 ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਕਿਊਬਾ ਪਰਤ ਕੇ, ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਸੀਅਰਾ ਮੇਸਤਰਾ ਦੇ ਪਰਬਤੀ ਬੀੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਤਿਸਤਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਗੁਰੀਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਫ਼ੀਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ ਦਾ ਜਨਮ 1926 ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਓਰੀਐਂਟ ਸੂਬੇ ਦੇ ਬੀਰਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਪੇਨੀ, ਫ਼ੀਦੇਲ ਅਲੇਜਾਂਦਰੋ ਕਾਸਤਰੋ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਅਮੀਰ ਗੰਨਾ ਉਤਪਾਦਕ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀ, ਲੀਨਾ ਰਜ਼ ਗੋਨਜ਼ਾਲੇਜ਼ ਨੂੰ ਰਖੇਲ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਊਬਾਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਫ਼ੀਦੇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਿਸਤੋਂ ਛੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਹੋਏ।
ਫ਼ੀਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਹਵਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਪਰਵਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਣ ਗਿਆ।
1953 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫੁਲਗੇਂਸਯੋ ਬਤਿਸਤਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹਥਿਆਰ ਉਠਾ ਲਏ। ਜਨਤਕ ਇਨਕਲਾਬ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ 26 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ 100 ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਤੀਯਾਗੋ ਡੀ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਬੈਰਕ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ।
ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਿਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਰਾਉਲ ਬੱਚ ਤਾਂ ਗਏ ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਲੇਕਿਨ ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਬਤਿਸਤਾ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੰਘਰਸ਼ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਉਸ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦੇ ਹੋਏ ਚਲਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਛਾਪਾਮਾਰ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਤਿਸਤਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲਗਾ ਸੀ।
ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਗੂ
ਵਾਈ-ਫਾਈ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਹਮਲਾ
ਇੱਕ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਹਮਲਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਡੇਨੀਅਲ-ਆਫ-ਸਰਵਿਸ ਅਟੈਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਵਾਇਰਲੈਸ ਐਕਸੈਸ ਪੁਆਇੰਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਕਨੀਕੀ ਵੇਰਵਾ
thumb|ਇੱਕ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਡੀਅਥਨੈਂਟਿਕੇਸ਼ਨ ਅਟੈਕ ਲਈ ਸੀਕੁਐਂਸ ਡਾਇਗਰਾਮ ਬਹੁਤੇ ਰੇਡੀਓ ਜੈਮਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਡੀਯੂਟੈਂਟਿਕੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਈ ਈ ਈ ਈ 802.11 (ਵਾਈ-ਫਾਈ) ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਵਿੱਚ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਫਰੇਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਐਕਸੈਸ ਪੁਆਇੰਟ ਤੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਫਰੇਮ ਭੇਜਣਾ ਇੱਕ ਮਨਜੂਰ ਤਕਨੀਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਠੱਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨੈਟਵਰਕ ਤੋਂ ਡਿਸਕਨੈਕਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਹਮਲਾਵਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਐਕਸੈਸ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਫਰੇਮ ਪੀੜਤ ਲਈ ਇੱਕ ਧੋਖੇ ਵਾਲੇ ਪਤੇ ਨਾਲ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਨੂੰ ਇਸ ਫਰੇਮ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਵਾਇਰਡ ਇਕੁਇਵੇਲੈਂਟ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ (ਡਬਲਯੂ ਈ ਪੀ) ਨਾਲ ਡਾਟਾ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਦੋਂ ਵੀ ਇਹਨੂੰ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪੀੜਤ ਦੇ ਮੈਕ ਪਤੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਨੈਟਵਰਕ ਸਨਿਫਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਈਵਿਲ ਟਵਿੰਸ ਐਕਸੈਸ ਪੁਆਇੰਟ
ਹੈਕਿੰਗ ਸਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕਲਾਇੰਟਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਈਵਿਲ ਟਵਿਨ ਐਕਸੈਸ ਪੁਆਇੰਟ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਲਾਇੰਟ ਅਤੇ ਆਰ ਏ ਪੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਨੈਟਵਰਕ ਪੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਮਲਾਵਰ, ਟਾਰਗੇਟ ਕਲਾਇੰਟ ਨੂੰ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਹਮਲਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨੈਟਵਰਕ ਤੋਂ ਡਿਸਕਨੈਕਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਾਇੰਟ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਈਵਿਲ ਟਵਿਨ ਐਕਸੈਸ ਪੁਆਇੰਟ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹੋਟਲ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ
ਫੈਡਰਲ ਕਾਮਯੂਨੀਕੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੇ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਨ-ਸਾਈਟ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਟੂਲਸੈੱਟਸ
ਏਅਰਕ੍ਰੈਕ -ਐਨ.ਜੀ ਸੂਟ, ਐਮ.ਡੀ.ਕੇ 3, ਵਾਈਡ 11, ਸਕੈਪੀ ਅਤੇ ਜ਼ੂਲੂ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਇੱਕ ਵਾਈਫਾਈ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਮਾਉਨਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਏਅਰਪਲੇਅ-ਐਨ.ਜੀ, ਇੱਕ ਏਅਰਕ੍ਰੈਕ-ਐਨ ਜੀ ਸੂਟ ਦਾ ਟੂਲ, ਇਕ-ਲਾਈਨ ਕਮਾਂਡ ਚਲਾ ਕੇ ਡੀਓਥੈਂਟੀਕੇਸ਼ਨ ਹਮਲੇ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਮਾਂਡ ਹੈ: aireplay-ng -0 1 -a xx: xx: xx: xx: xx: xx -c yy: yy: yy: yy: yy: yy wlan0
ਪਾਈਨਐਪਲੇ ਰੋਉਗ ਐਕਸੈਸ ਪੁਆਇੰਟ ਡੀਓਥ ਅਟੈਕ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਾਈ-ਫਾਈ-ਜੈਮਰ ਇਸਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਕੈਨ ਅਤੇ ਜਾਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਈ.ਐਸ.ਪੀ8266 ਕਰਨ ਅਤੇ ਡੀਓਥ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲਈ, ਵਾਈ-ਪੀ.ਡਬਲਯੂ.ਐਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐਂਡਰਾਇਡ ਤੇ, ਨੇਕਸਮੌਨ ਡੀਓਥ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰੌਡਕਾੱਮ ਡਬਲਯੂ.ਐਲ.ਏ.ਐਨ ਚਿੱਪ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੀਵਾਨ ਮਾਨਾ
ਦੀਵਾਨ ਮਾਨਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਕਲਪ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ 1982 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ, ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਜਰਮਨੀ, ਫਰਾਂਸ, ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ। 2014-15 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਤ੍ਰੀਏਨਾਲੇ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੱਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 2008 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2016 ਤੋਂ  ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤਹਿਤ, ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਓਫ ਆਰਟ, ਪੰਜਾਬ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ  ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਲਾ ਸ਼ਰੰਖਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਗਾਓ (ਏਲਿਏਨੇਸ਼ਨ) 1980,  ਹਿੰਸਾ (ਵਾਇਓਲੇੰਸ) 1985, ਸਿਵੇ ਜਗਾਣਾ (ਵੇਕਿੰਗ ਦ ਡੈੱਡ) 1996, ਉੱਥਲ ਪੁੱਥਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਆਫ਼੍ਟਰ ਦ ਟ੍ਰਮੋਇਲ) 2003, ਮਾਸਟਰ ਓਫ ਲਾਈਟ- ਲ ਕੋਰਬੂਜ਼ਿਏ 2006 ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਦੀਵਾਨ ਮਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1958 ਵਿੱਚ ਬਰੇਟਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ (ਪਹਿਲਾਂ ਬਠਿੰਡਾ) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਇਸਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬਰੇਟਾ ਤੋਂ 1975 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਗਲਪ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪਾਠਕ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਇਹ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਮਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।(1978-1982) ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਲਾਕਾਰ/ਪ੍ਰਿੰਟ-ਮੇਕਰ, ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰੰਗਮੰਗ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਕਰੀਅਰ
ਦੀਵਾਨ ਮਾਨਾ 1980 ਤੋਂ ਕਲਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਟਾਂਦਰੇ ਜ਼ਰੀਏ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ-ਇਤੀਏਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚਲੇ ਫਿਰਮਿਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ "ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ" ਆਰਟਿਸਟ-ਇਨ-ਰੇਜ਼ੀਡੈਂਸ ਵੀ ਰਿਹਾ, ਇਥੇ ਉਸਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੇ ਮਾਹਰ ਲ ਕੋਰਬੂਜ਼ਿਏ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 1993 ਤੋਂ 1996 ਦਰਮਿਆਨ ਕਲਾਤਮਕ ਵਟਾਂਦਰੇ 'ਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ਰਾਪਸ਼ਿਅਰ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
17 ਜੂਨ 2008 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 31 ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ। 2016 ਤੋਂ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ
ਉਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1995 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 1996 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕਲਾਕਾਰੀ
ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਤੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸੀ, ਦੀਵਾਨ ਮਾਨਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਮਾਧਿਅਮ ਪ੍ਰਤੀ ਇਸ ਨਵੇਕਲੀ ਸੋਚ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਧਾਰਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ “ਅਲਹਿਦਗੀ” (ਐਲੀਏਨੇਸ਼ਨ) ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਸਫਰ ਕਲਾ ਦੀ ਲੜੀ "ਹਿੰਸਾ" (ਵਾਇਓਲੇੰਸ) 1985, "ਸਿਵੇ ਜਗਾਣਾ" (ਵੇਕਿੰਗ ਦ ਡੈਡ) 1996, "ਅਣਪਛਾਤੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ" (ਸ਼ੋਰਜ਼ ਓਫ ਦ ਅਨਨੋਨ) 2000, "ਉੱਥਲ ਪੁੱਥਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ" (ਆਫ਼ਟਰ ਦ ਟਰਮੋਇਲ) 2003, "ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰੇ" (ਕੌਰੀਡੋਰ੍ਸ ਓਫ ਪੌਵਰ) 2005, "ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਈਟ-ਲ ਕੌਰਬੁਜ਼ਿਏ" 2006, ਜ਼ਰੀਏ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀਵਾਨ ਦਾ ਉਸਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸਣ ਦਾ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਾਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਬਣਾਏ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ "ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਯੁੱਗ" ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵਸੇਬਾ ਕਰਦਿਆਂ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੈ (ਮਨ), ਅਸਲ (ਸਟੂਡੀਓ), ਅਤੇ ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵੀ। ਉਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ (ਕਲਿੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ) ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹੂਬਹੂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਮਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਸੂਮ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੀਵਾਨ ਮਾਨਾ ਸੰਕਲਪਵਾਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਬਜੈਕਟ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਹਕੀਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਲਾ ਲੜੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਵਿਅਕਤੀਗਤ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
3 ਮਈ
3 ਮਈ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 123ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 124ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 242 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਵਾਕਿਆ
ਵਿਸ਼ਵ ਦਮਾ ਦਿਵਸ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਪਿੰਡੀ ਬਲੋਚਾਂ
ਪਿੰਡੀ ਬਲੋਚਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਮੁਕਤਸਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। thumb|ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੰਕੀ ਤੋ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ thumb|ਗੰਗ ਨਹਿਰ (ਪਿੰਡੀ ਬਲੋਚਾਂ) ਪਿੰਡ ਪਿੰਡੀ ਬਲੋਚਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 1075 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 1500 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਐਚ.ਡੀ.ਐਫ਼.ਸੀ. ਬੈਂਕ ਦੀ ਬ੍ਰਾੰਚ ਵੀ ਹੈ| ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਡਾਕਘਰ, ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151203 ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਸੜਕ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਗ ਨਹਿਰ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ (ਕਵੀ)
ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ (ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ 1960) ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ
ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1977 ਵਿੱਚ ਕਲਾਕੌਮੁਦੀ ਸਪਤਾਹਿਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਹਾਣੀ-ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੁਵਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ।
ਉਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਕਨਵੀਨਰ। ਉਸਨੇ ਸਮਸਥਾ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿੰਗ-ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਦੁਵਿਧਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਐਮ ਲੀਲਾਵਤੀ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵੀ ਬਾਲਮਣੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਜੋਂ ਵਿਜੇਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਰਾਜਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਰਾਜਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਸੀ। ਇਹ ਹਲਕਾ 2002 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਤਰਾਂਚਲ) ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸਨੂੰ 2008 ਦੇ ਪਰਿਸੀਮਨ ਦੌਰਾਣ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਵਿਧਾਇਕ
ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਆਬਰੂਤਸੋ
ਆਬਰੂਤਸੋ ਕੇਂਦਰੀ ਇਟਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਹਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹੱਦ ਰੋਮ ਤੋਂ 50 ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਾਰਕੇ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲਾਤਸੀਓ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੋਲੀਜ਼ੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਏਡਰਿਆਟਿਕ ਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਖੇਤਰ
ਜਿਹਾਦ
ਜਿਹਾਦ (جهاد jihād ) ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।  ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਸੇਧ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਤਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼,ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਯਤਨ ਦਾ ਬੋਧਕ ਹੈ।  ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰਖਣ ਲਈ ਇਹ ਮੁਸਲਿਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾਦ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਨਾ, ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਆਦਿ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਜਾਹਿਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,ਜਿਸਦਾ ਬਹੁਬਚਨ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਾਦ ਸ਼ਬਦ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਆਇਆ ਹੈ।
ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਗੈਰ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹਾਦ ਦੇ ਦੋ ਮਤਲਬ ਹਨ: ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੂਹਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਜੋ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਗੈਰ ਹਿੰਸਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਜਿਹਾਦ ਲਈ ਅਕਸਰ "ਪਵਿਤਰ ਯੁਧ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੁਦਾ ਰਹਿਆ। ਜਿਹਾਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਥੰਮ ਵਜੋ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੁਨਿਆਦ
ਮੌਡਰਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਰੇਬਿਕ ਵਿੱਚ ਜਿਹਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ,ਦੋਵੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ ਮੌਡਰਨ ਰਿਟਨ ਅਰਾਬਿਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਵਖ ਵਖ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ, ਲੜਾਈ,ਯੁਧ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਯੁਧ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਫਰਜ਼ ਵਜੋ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦਲ ਹਲੀਮ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹਾਦ ਸ਼ਬਦ ਤੋ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।
ਭਾਦਸੋਂ
ਭਾਦਸੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਅਮਲੋਹ-ਨਾਭਾ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ
ਸੇਪਰਾਮਦੂ ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ (සපරමාදු ලසිත් මාලිංග; ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1983), ਗਾਲੇ ਵਿੱਚ) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 2014 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟਵੰਟੀ20 ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। 7 ਮਾਰਚ 2016 ਤੱਕ ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਟਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਪਤਾਨੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਲਿੰਗਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤੇਜ-ਗੇਂਦਬਾਜ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਮਲਿੰਗਾ ਦਾ ਗੇਂਦ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਢੰਗ ਦੂਸਰੇ ਤੇਜ ਗੇਂਦਬਾਜਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੱਜੂ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਗੇਂਦ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਗੇਂਦ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਦਿੱਕਤ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗੇਂਦ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਢੰਗ ਸਦਕਾ ਉਸਨੂੰ "ਸਲਿੰਗਾ ਮਲਿੰਗਾ" ਅਤੇ "ਮਲਿੰਗਾ ਦਾ ਸਲਿੰਗਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਖਾਸ ਯੋਗਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯਾਰਕਰ ਲੈਂਥ ਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਇਕਲੌਤਾ ਗੇਂਦਬਾਜ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹੈਟਰਿਕ (ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣਾ) ਲਗਾਈ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹੈਟਰਿਕ ਲਗਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲਿੰਗਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਗੇਂਦਬਾਜ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਗੇਂਦਾ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਹੋਣ। 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਮਲਿੰਗਾ ਨੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਲਿੰਗਾ 140 ਕਿ:ਮੀ:/ਘੰਟਾ (87 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਦੀ ਔਸਤ ਗਤੀ ਨਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। 3 ਜਨਵਰੀ 2015 ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਗੇਂਦ 155.7 ਕਿ:ਮੀ:/ਘੰਟਾ(96.8 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਗੇਂਦ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਔਸਤ ਅਤੇ ਇਕਾਨਮੀ ਰੇਟ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੇਂਦਬਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਰਕਰ ਗੇਂਦਾਂ (ਉਹ ਗੇਂਦ ਜੋ ਬੱਲੇਬਾਜ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ) ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਲੋਅਰ ਗੇਂਦਾ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟਵੰਟੀ20 ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾਈ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਕਪਤਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 2007 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2011 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟਵੰਟੀ20 ਕੱਪ ਅਤੇ 2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟਵੰਟੀ20 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵੱਲੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਤੇਲਗੀ
ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਤੇਲਗੀ (1961 ਤੋਂ 2017) ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਭਾਰਤੀ ਜਾਅਲੀਦਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਸਟੈਂਪ ਪੇਪਰ ਛਾਪ ਕੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਇਆ ਸੀ। 23 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਿਆ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਤੇਲਗੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਰੀਫੈਬੀ ਲਾਡਸਾਬ ਤੇਲਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਲਗੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗ। ਉਸਨੇ ਸਰਵੋਦਯਾ ਵਿਦਿਆਲਾ ਖਾਨਪੁਰ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ 'ਤੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵੇਚ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾ ਦਾ ਕਰਚਾ ਕੱਢਿਆ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜਾਅਲੀਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਜਾਅਲੀ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ।
ਜਾਅਲੀਪੁਣੇ ਦਾ ਕਰੀਅਰ
17 ਜਨਵਰੀ 2006 ਨੂੰ, ਤੇਲਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਈ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। 28 ਜੂਨ 2007 ਨੂੰ, ਤੇਲਗੀ ਨੂੰ ਘਪਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂ ਲਈ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ 10 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨ ਲਈ ਤੇਲਗੀ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਮੌਤ
ਉਹ 20 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਏਡਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਤੇਲਗੀ ਮੈਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਹਸਪਤਾਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਸਿਰਾਜ ਮਾਜਰਾ
ਸਿਰਾਜ ਮਾਜਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਿਲੀ ਜਨੱਈਡਜ਼
ਮਿਲੀ ਜਨੱਈਡਜ਼ (ਜਨਮ 1986 ਸਿਡਨੀ ਵਿਚ) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਮੂਲ ਦੀ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।ਉਹ ਲੰਡਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਜਨੱਈਡਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਡਨੀ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਹ ਨਿਊਜੀਲੈੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਬੈਚਲਰ ਨਾਲ ਪੇਂਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੇ ਏਲਾਮ ਸਕੂਲ, ਆਕਲੈਂਡ ਵਿਚੋਂ ਕੀਤੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਾਸਲਡੋਰਫ ਆਰਟ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਆਪਣੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸੀਨ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ, ਜੰਜੀਰਾਂ, ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਗਲਾਸ ਅਤੇ ਕਦਮਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੰਗਲ 'ਚ ਖੜੀ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ
thumb|ਜੰਗਲ 'ਚ ਖੜੀ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਅਗਸਤ 1882, ਕੈਨਵਸ ਉੱਤੇ ਤੈਲ ਚਿੱਤਰ,, ਕਰੋਲਰ-ਮੂਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ (ਐਫ 8) ਜੰਗਲ 'ਚ ਖੜੀ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ 1882 ਵਿੱਚ ਵਿਨਸੈਂਟ ਵੈਨ ਗੌਂਗ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤੈਲ ਚਿੱਤਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ
ਮਨੂਭਾਈ ਪੰਚੋਲੀ
ਮਨੂਭਾਈ ਪੰਚੋਲੀ (15 ਅਕਤੂਬਰ 1914 - 29 ਅਗਸਤ 2001), ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਦਰਸ਼ਕ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ.
ਜੀਵਨੀ
ਮਨੂਭਾਈ ਪੰਚੋਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੰਚਸ਼ੀਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਤਿਤਵਾ ਲੁਨਸਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਉਹ ਵੈਂਕਨੇਰ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਾਬਰਮਤੀ, ਨਾਸਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1932 ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਗਰ ਵਿਖੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ, ਦਕਸ਼ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਰਿਕਟਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1938 ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮਦਕਸ਼ੀਨਮੂਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 1942 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਵਨਗਰ ਵਿਖੇ ਜੇਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਗਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਸੰਨੋਸਰਾ ਵਿਖੇ 1953 ਵਿੱਚ ਨਾਨਾਭੱਟ ਭੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰਾਮਵਿਦਿਆਪੀਠ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਰਦੋਲੀ ਦੇ ਵਰਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਟੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵਿਜੈਬੇਨ ਪਟੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਵਿਜੈਬੇਨ ਦੀ ਮੌਤ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995 ਨੂੰ ਹੋਈ।
ਉਹ 1967 ਤੋਂ 1971 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1975 ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1981 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ 1991 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
ਚੀਨ-ਰੂਸ ਸੰਧੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ
ਨਵਾਬਸ਼ਾਹ
ਨਵਾਬਸ਼ਾਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਅਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,135,131 ਹੈ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
ਨਵਾਬਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਾਂ ਸਈਦ ਨਵਾਬ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੇ 1912 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ 200 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ  ਨੂੰ ਨਵਾਬਸ਼ਾਹ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਸਥਿਤੀ
ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਮਾਰਗ ਐਨ -5 ਤੇ ਸਥਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ 4 ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ, ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1913 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਨਵਾਬਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੰਨੇ, ਅੰਬ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਜਲਵਾਯੂ
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 53 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ  ਜੂਨ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ 45 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀ  ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਸਥਾਨ
ਥੁਲ ਮੀਰ ਰੁਕਣ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਦੌਲਤਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਬਰ ਹੈ। ਕਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਪਜਬੋ ਪਿੰਡ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੜਕ ਥਲ ਰੁਕਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਬਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ 60 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈਨਰੀ ਕਾਸਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ "ਸਿੰਧੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ" (ਅਟਾ ਮੁਹੰਮਦ ਭਾਂਬਰੋ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਧੀ ਅਨੁਵਾਦ "ਸਿੰਧ ਜੱਸਮ ਆਸਾਗਰ") ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਬਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਬੋਧੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਪੇਂਟ ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿੰਧ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਹੀਨ ਜੋ ਦਾਰੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਨਵਾਬਸ਼ਾਹ ਤੋਂ 10 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਮਾਲਕੀਰੀਓ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
Coordinates: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Nawabshah&params=26_15_N_68_25_E_region:PK_type:city_source:enwiki-GNS <span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"> 26°15′N 68°25′E  ﻿ / ﻿ <span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">26.250°N 68.417°E ﻿ / 26.250; 68.417   ]
ਹਵਾਲੇ
Category:Coordinates on Wikidata ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਾਧੂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਸਾਧੂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ, ੩ ਸਤੰਬਰ ੧੮੮੯ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ੧੯੨੯ ਵਿੱਚ ਮੋਇਆ ਸੀ।
ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਸਾਧੂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਧੂ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਵ ਸਾਧੂਅੰਮ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਣਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇਸਾਈ ਸਕੁਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਸਿਖਣ ਭੇਜਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਈਇਬਲ ਖਰੀਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪੰਨਾ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਸਹਮਣੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰੈਲ ਪਟਰੀ ਉੱਤੇ ਆਤਮਦਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸਨਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਧੂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕੌਣ ਹੈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ। ਜੇਕਰ ਰੱਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਤਿਤਵ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਤ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤਮਦਾਹ ਕਰਦਾ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਵੇਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦਾ ਉਸਦੇ ਛਿਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਸਹਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
4 ਮਈ
4 ਮਈ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 124ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 125ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 241 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਸਿਹਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾ
ਸਿਹਰਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਸਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਾਵਿਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ,ਖਾਨਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬਰਾਤੀ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਹਰਾ ਲਿਖਾਰੀ ਵਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵਿਆਂਦੜ ਲੜਕੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਸੇਵਾਰਕੇ ਸਿਹਰਾ ਪੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਰਨੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਿਹਰਾ ਵਿਆਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਜਿਥੇ ਲਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਫੇਰੇ ਹੋਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਤੇ ਪੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਰ ਕੁ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਡੇ ਪਧਰ ਤੇ ਆਮਦ ਨਾਲ ਇਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1970 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਆਈ ਸਮਾਜਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਆਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਮੋਜ਼ਿਲਾ ਥੰਡਰਬਰਡ
ਮੋਜ਼ਿਲਾ ਥੰਡਰਬਰਡ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ, ਕ੍ਰਾਸ-ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਈਮੇਲ, ਖ਼ਬਰਾਂ, ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕਲਾਂਇਟ ਹੈ ਜੋ ਮੋਜ਼ਿਲਾ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7 ਦਿਸੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵਰਜਨ 1.0 ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਸ ਦੇ 500,000 ਡਾਊਨਲੋਡ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 1,000,000 ਡਾਊਨਲੋਡ ਹੋਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਲੱਲੇਸ਼ਵਰੀ
ਲੱਲੇਸ਼ਵਰੀ ਜਾਂ ਲੱਲ-ਦਇਦ (1320 - 1392) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੌਧਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਗਤ ਕਵਿਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸ਼ੈਵ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਕੜੀ ਸੀ। ਲੱਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਿਰੀਨਗਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਵਾਹਿਕ ਜੀਵਨ ਸੁਖੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਲੱਲਾ ਨੇ ਘਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਛੱਬੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਿੱਧ ਸ਼ਰੀਕੰਠ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਿਆ।
ਲਾਲ ਦੇਦ ("ਮਾਂ ਲਾਲ" ਜਾਂ "ਮਾਂ ਲੱਲਾ") ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕਈ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਦਿਆਦ (ਦਿਆਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦਾਦੀ"), ਲੱਲਾ ਅਰਿਫਾ, ਲਾਲ ਦਿਦੀ, ਲਲੇਸ਼ਵਰੀ, ਲੱਲਾ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰੀ/ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਲਲਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲਾਲ ਦੇਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਮਕਾਲੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੋਨਾਰਾਜਾ, ਸ੍ਰੀਵਾੜਾ, ਪ੍ਰਜਿਆਭੱਟ ਅਤੇ ਹੈਦਰ ਮਲਿਕ ਚਦੂਰਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਲਾਲ ਦੇਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਾਲ ਦੇਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤਲਕੀਰਤ-ਉਲ-ਆਰਿਫ਼ਿਨ (1587) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਮੁੱਲਾਂ ਅਲੀ ਰੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਦਾਊਦ ਮਿਸ਼ਕਾਤੀ ਦੇ ਅਸਾਰ-ਅੱਲ-ਅਕਬਰ (1654) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੈਕਸਟ 'ਚ, ਲਾਲ ਦੇਦ ਨੂੰ ਰਹੱਸਮਈ ਸੰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 1736 ਵਿੱਚ, ਖਵਾਜਾ ਆਜ਼ਮ ਦਿਦਮਾਰੀ ਦੀ ਤਾਰਿਕ-ਏ-ਅਜ਼ਮੀ 'ਚ ਲਾਲ ਦੇਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਵੀ ਵਕੀਅਤ-ਏ-ਕਸ਼ਮੀਰ (1746) ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਾਉ-ਉਦ-ਦੀਨ (1343–54) ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿਹਬ- ਉਦ-ਦੀਨ (1354–73) ਦੇ ਰਾਜ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਲਾਲ ਦੇਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਸੂਫੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਮੀਰ ਸੱਯਦ ਅਲੀ-ਹਮਦਾਨੀ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਵੀ
ਸਟੋਕ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਸਟੋਕ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਸਟੋਕ-ਔਨ-ਟਰੈਂਟ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਾਨੀਆ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਸਟੋਕ-ਔਨ-ਟਰੈਂਟ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ , ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਆਗੂ)
ਸੰੰਤ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਗੂ ਸਨ। ਧੰਨ ਜਨਨੀ ਜਿਨ ਜਾਇਆ ਧਨ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ।।   ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵ ਸੁਖ ਪਾਇਆ ਵਿਚਹੁ ਗਇਆ ਗੁਮਾਨ ॥                         ੨੭ ਅਕਤੂਬਰ, ੧੯੧੧ ਦਾ ਭਾਗਾਂ ਭਰਿਆ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਤਾ ਭਰਪੂਰ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕ ਨਾ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਹਸਤੀ , ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ , ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਸੰਤ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ । ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਬਦਿਆਲਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਜ਼ਿਲਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਚ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਤੋਂ ੭-੮ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ । ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸ : ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ : ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੀ । ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਵੀਰੋਕੇ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਲਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਉਘਾ ਪਿੰਡ ਹੈ । ਆਪ ਜੀ ਸਿੱਧੂ ਫੂਲਕਾ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਚਸ਼ਮ ਚਰਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਖਾਨਦਾਨ ਫੂਲਬੰਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਹੈ ।
ਨੈਚੁਰੋਪੈਥੀ
ਨੈਚੁਰੋਪੈਥੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Naturopathy) ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਾ- ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਹ ਅਭੌਤਿਕ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਅੰਦਰ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਵਾਇਟਲ ਫੋਰਸ (vital force) ਹੈ। ਇਹ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ-ਪਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਇਲਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰਥ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਅਨੇਕ ਪੱਧਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ – ਜਲ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਹੋਮਿਉਪੈਥੀ, ਸੂਰਜ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਐਕਿਊਪੰਚਰ, ਐਕਿਊਪ੍ਰੈਸਰ, ਮਿੱਟੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਆਦਿ। ਕੁਦਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚਿਕਿਤਸਾ ਪੱਧਤੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਯੋਗ ਔਰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦਾ ਨੇਚਰ ਕਿਉਰ।