cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਵਾਤੀ (ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ)
ਕੈਰੀਅਰ
ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ, ਸਵਾਤੀ ਗੋਲਕੀਪਰ ਵਜੋਂ ਸਪੇਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ 20 ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਈ ਤਾਲੀਮ
thumb|1940 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਚਿੱਤ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾਸਗੁਪਤਾ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ ਅਤੇ ਨਈ ਤਾਲੀਮ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ, ਮਾਝੀਹੀਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦਰਾਜ ਦੇ ਪਿੰਡ (ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਹਾਰ ਹੁਣ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ) ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ, ਮਾਝੀਹੀਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।  ਹੁਣ ਉਹ 100 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਰਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦਾ ਹੈ। ਨਈ ਤਾਲੀਮ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ: नई तालीम, نئی تعلیم) ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਅਸੂਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਲੀਮ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਪਰਮੋਟ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਵਾਕੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ 'ਸਭ ਲਈ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ'। ਪਰ, ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਬੱਚੇ ਅਲੱਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸੋਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ:ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਭਿਜਾਤ ਵਰਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਰੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵੱਧਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ।
ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪੈਡਾਗੋਜੀ ਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਤਿੰਨ ਥੰਮ ਸਨ: ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਤਾਉਮਰ ਚਰਿੱਤਰ, ਇਸਦਾ ਸਮਾਜਕ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਰਬੰਗੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਵਾਲਾ ਰੂਪ। ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਲਈ, ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਆਜੀਵਨ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਡਲ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ, ਖੁਦ-ਮੁਖਤਾਰ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਹਨਤੀ, ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਊ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਮੁਦਾਏ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਤਾਲੀਮ ਨੇ ਸਿਖਿਅਕ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪਰਿਲਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਮਾਨਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਜ਼ਬੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ: "ਇੱਕ ਐਸਾ ਸਿਖਿਅਕ ਜੋ ਸਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਦਾ ਵੀ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ, ਬੇਕਾਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲੋਂ  ਜਿਆਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਸਿਖਿਅਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਵਈਏ ਨਾਲ ਸਿਖਾਓਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਉਠਾਉਗੇ।" ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਵਿਨੋਭਾ ਭਾਵੇਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ: ਨਈ ਤਾਲੀਮ ਦਾ ਰਹੱਸ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਉਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।"  ਵਿਨੋਬਾ ਨੇ ਸਿਖਿਅਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ..." ਸਗੋਂ, ਸਿਖਿਅਕ ਕਲਾ/ਹੁਨਰ ਵਿੱਚ ਪਰਬੀਨ ਹੋਣਾ ਸੀ (ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਵੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ)। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਸਿਖਿਅਕ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ, ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਾ/ਹੁਨਰ - ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਕੋਡ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਜਾਲ ਆਦਿ ਸਿੱਖ ਜਾਏਗਾ/ਜਾਏਗੀ।"  ਆਖ਼ਿਰ ਵਿੱਚ, ਨਈ ਤਾਲੀਮ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਵੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਵਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ - ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਜਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਵੰਦਵਾਦ: ਇਸ ਦਵੰਦਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਸਗੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪੱਛਮ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।  ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਤਾਈ ਵਰਗੇ ਹਸਤਸ਼ਿਲਪਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪੇਡਾਗੋਗੀ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਜਾਂ ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਪੇਟੈਂਟ
ਪੇਟੈਂਟ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਖੋਜ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਤਾ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਸਾਲ 1911 ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਐਂਡ ਡੀਜ਼ਾਈਨਜ਼ ਐਕਟ ਦੂਜਾ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਬਣਾਉਣ, ਵੇਚਣ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਰੋਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਪੇਟੈਂਟ ਚੌਦਾ ਸਾਲ ਤਕ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਟੇਨਿਸੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼
ਟੇਨਿਸੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Tennessee Williams; 26 ਮਾਰਚ 1911 - 25 ਫ਼ਰਵਰੀ 1983) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਪੌ ਬਾਰਾਂ
'ਪੌ ਬਾਰਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਚੌਪੜ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਪੌ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪੈਰ' ਜਾਂ 'ਪਾਦ' ਜਾਂ 'ਕਦਮ'। ਚੌਪੜ-ਪਾਸੇ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿਚ ਪਾਸੇ ਸਿੱਟ ਕੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਬਾਰਾਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬਾਰਾਂ ਕਦਮ ਚੱਲਣ ਲਈ ਮਿਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਤੁਸੀਂ ਬੇਹਤਰੀਨ ਚਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹੋ।
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਉਪ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਉਪ ਗਵਰਨਰ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1934 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ 63 ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਹਨ।
ਦਫਤਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਦਘਾਟਨੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਜੇਮਸ ਬ੍ਰੈੱਡ ਟੇਲਰ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇ ਜੇ ਉਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਬਣਨ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਚਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਹਨ
ਵਾਣੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਵਾਣੀ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ವಾಣಿ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲ਼ਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ, ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਇੰਥੀ ਨੀਨਾ ਪ੍ਰੀਤੀਆ ਦੇ "ਮਧੂਵਨਾ ਕਰਦਾਰੇ" ਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਵਾਣੀ ਨੇ 2013 ਦੀ ਫਿਲਮ ਲੂਸੇਗਾਲੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾ-ਰੇ-ਗਾ-ਮਾ-ਪਾ ਸਿੰਗਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਵਾਣੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕੇ ਵੈਂਕਟੇਸ਼, ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ. ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਆਦਿਤਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ੈਰਨ ਮਿਸ਼ੇਲ
ਸ਼ੈਰਨ ਮਿਸ਼ੇਲ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਕਸੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। 1998 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਬਾਲਗ ਉਦਯੋਗ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਐਮ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ 2011  ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੀਕ ਮੁਤਾਬਿਕ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰ੍ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਟੈਸਟ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨੇ ਕੀਤਾ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਮਿਸ਼ੇਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ,ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ, ਵਜੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ ' ਤੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਫ਼ ਬ੍ਰੋਡਵੇਅ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਮਾਰਥਾ ਗ੍ਰਾਹਮ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ 1970 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ  ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਕੈਰੀਅਰ
ਆਪਣੇ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਮਨੋਰੰਜਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ਼ੇਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੇਟ ਡਿਗਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫ਼ਾਰ ਐਡਵਾਂਸ ਸਟਡੀ ਆਫ਼ ਹੁਮਨ ਸੈਕਸਉਐਲਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਅਵਾਰਡ
ਮਿਸ਼ੈਲ ਏਵੀਐਨ ਅਵਾਰਡਸ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਅਤੇ ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ (1988 ਦੌਰਾਨ) ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜਨਾਇਆ ਖਾਨ
ਜਨਾਇਆ ਖਾਨ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਖਾਨ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ।  ਖਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਾਲੇ, ਕੁਈਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਅਨੁਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਅੰਤਰ -ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਅੰਦੋਲਨ, ਕੁਈਰ ਸਿਧਾਂਤ, ਬਲੈਕ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਵਿਰੋਧ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਿਊਯਾਰਕ ਪੋਸਟ ਨੇ 29 ਜਨਵਰੀ, 2022 ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, ਕਿ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਗਲੋਬਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਰਕਮ ਜਨਾਇਆ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਚੈਰਿਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਿਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖੇ ਗਏ ਟੋਰਾਂਟੋ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਐਮ.ਬੀ.ਜੇ., ਖਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਟੋਰਾਂਟੋ-ਅਧਾਰਤ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ 10,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਇਦਾਦ $6.3 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਨਕਦੀ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੀ। ਖਾਨ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਪੋਸਟ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ 'ਤੇ $3.2 ਮਿਲੀਅਨ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਖਾਨ ਨੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਘਰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬੀ.ਐਲ.ਐਮ. ਦਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਡੀਅਨ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਮਾਇਕਨ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖਾਨ ਨੇ ਯੌਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਖਾਨ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਕਲਰ ਆਫ ਚੇਂਜ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕੇਪਲਰ ਸਪੀਕਰਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਖਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਪੈਟਰਿਸ ਕਲਰਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖਾਨ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸ਼ੁਕੀਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ।
ਸਰਗਰਮੀ
ਖਾਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਪਰਾਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਉਹ (ਖਾਨ) ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ "ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਿਆਂ ਟੀਮਾਂ" ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੈਕਲੀਨ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ 2016 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਤ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਤਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਵਾਦ ਬਾਰੇ ਤਜੁਰਬਾ ਹੈ। ਖਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਰਡਿੰਗ (ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੁਲਿਸ ਨੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਧਿਰ ਕਦੋਂ ਵੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਰਗਰਮੀ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੀ ਅੰਤਮ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੈਂਡੀ ਹਡਸਨ ਨੇ 33 ਸਾਲਾ ਜੇਰਮੇਨ ਕਾਰਬੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ 24 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਬਰੈਂਪਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਸਟਾਪ ਦੌਰਾਨ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ 9 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕਲ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰੀ ਹੈ। ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਗਭਗ 4,000 ਲੋਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੌਂਸਲੇਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ -ਅਧਾਰਤ ਪੈਟਰਿਸ ਕਲਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਖਾਨ ਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਧਰਨੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਵਰਦੀਧਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਮੇਤ ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਏ ਸਨ।
ਭਾਸ਼ਣ
ਖਾਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਈ ਕੈਂਪਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਇਨ ਮਾਵਰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਐਮਰਸਨ ਕਾਲਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਲੈਕ ਲਾਈਵਜ਼ ਮੈਟਰ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਓਪਲ ਟੋਮੇਟੀ ਨਾਲ ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਦੇ "ਵੇਨ ਐਂਡ ਵੇਅਰ ਆਈ ਐਂਟਰ" ਸਿੰਪੋਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਖਾਨ ਨੂੰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅਤੇ ਯੌਰਕ ਰੀਜਨ ਲੇਬਰ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ 2015 ਦਾ ਬਰੋਮਲੇ ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਅਵਾਰਡ, 2016 ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਲਾਈਫ ਦੁਆਰਾ "ਟੋਰਾਂਟੋ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦ ਰੂਟ, ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ, ਅਤੇ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੁਡੋਲਫ਼ ਦੈਜ਼ਲਰ
ਰੁਡੋਲਫ਼ ਐਡੀ ਦੈਜ਼ਲਰ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਰਮਨ ਕੰਪਨੀ ਪੁਮਾ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਅਡੋਲਫ ਦੈਜ਼ਲਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਐਡੀਡਾਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸੰਥਾਪਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਰੁਡੋਲਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1974 ਵਿੱਚ ਹੇਰਜ਼ੋਗੇਨੌਰਾਚ, ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੌਤਮ (ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ)
ਲਕਸ਼ਮੀ ਗੌਤਮ (ਜਨਮ c. 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ "ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾ ਦੂਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਓਰੀਐਂਟਲ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਗੌਤਮ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਭਗ 1963 ਵਿੱਚ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਗਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਓਰੀਐਂਟਲ ਫਿਲਾਸਫੀ, ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿਖੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਬਣ ਗਈ।
ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ਕਿ ਚਿੱਟੇ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲ ਦੁਲਹਨ ਔਰਤਾਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧਵਾ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਤਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1995 ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਮੇਅਰ ਸੀ।
ਗੌਤਮ ਨੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਇੱਕ NGO ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਬੇਰਹਿਮ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੌਤਮ ਛੱਡੀਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜਿਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ 35 ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
2015 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸੜਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 500 ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਭੋਜਨ, ਪੀਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਬਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਡੇਬੋਰਾਹ ਹੇਰੋਲਡ
ਡੇਬੋਰਾਹ ਹੇਰੋਲਡ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Deborah Herold; ਜਨਮ 18 ਫਰਵਰੀ 1995 ਏਬਰਡੀਨ, ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਹੇਰੋਲਡ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਨਿਕੋਬਾਰੇਜ਼ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਰ ਨਿਕੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਾਰ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ 2004 ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ ਆਈ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੱਕ 'ਤੇ ਬਚੇ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (SAI) ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਤੋਂ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। 2011 ਤੋਂ, ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਵੇਲੋਡਰੋਮ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
2014 ਵਿੱਚ, ਹੇਰੋਲਡ ਨੇ ਹੇਰਾਲਡ ਟ੍ਰੈਕ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ 500 ਮੀਟਰ ਟਾਈਮ ਟਰਾਇਲ ਅਤੇ ਟੀਮ ਸਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਾਈਵਾਨ ਕੱਪ ਟ੍ਰੈਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਾਸਿਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ, ਫਿਰ ਟ੍ਰੈਕ ਇੰਡੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਗਮੇ। ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ UCI ਰੈਂਕਿੰਗ - 500m ਟਾਈਮ ਟ੍ਰਾਇਲ - ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2017 ਏਸ਼ੀਅਨ ਇਨਡੋਰ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ
ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਜਾ ਫਿਰ ਨੋਟੀਫਾਇਡ ਏਰੀਆ ਕੌਂਸਲ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਹਿਤ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਕਿਹੰਦੇ ਹਨ।
ਡੇਬੋਰਾਹ ਹੇਰੋਲਡ
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰ
ਨਾਗਮਤੀ
ਨਾਗਮਤੀ, ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਰਤਨ ਸੇਨ (ਰਤਨਾਸੀਮਹਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣ), ਮੇਦਾਪਾਤਾ (ਹੁਣ ਮੇਵਾੜ) ਦਾ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਸੀ।  ਨਾਗਮਤੀ ਦਾ ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ ਦੀ ਐਪਿਕ ਕਵਿਤਾ ਪਦਮਾਵਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਹੈ।
ਪਦਮਾਵਤ ਵਿੱਚ
ਪਦਮਾਵਤ ਵਿੱਚ, 1540 ਵਿੱਚ ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਵਿਤਾ ਹੈ,  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਗਮਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਰਤਨ ਸੇਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਹਰਮ ਦੀ ਦੀ ਮੁੱਖੀ ਸੀ।
ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਸੇਬਾਸਟੀਅਨ ਕੋ
ਸੇਬਾਸਟੀਅਨ ਨਿਊਬੋਲਡ ਕੋ, ਬੈਰਨ ਕੋ (ਜਨਮ 29 ਸਤੰਬਰ 1956), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੇਬ ਕੋ ਜਾਂ ਲਾਰਡ ਕੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੱਧ-ਦੂਰੀ ਦੇ ਦੌੜਾਕ ਵਜੋਂ, ਕੋਇ ਨੇ ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 1980 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 1500 ਮੀਟਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੱਧ-ਦੂਰੀ ਦੇ ਟਰੈਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਇਨਡੋਰ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1979 ਵਿਚ, 41 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ - ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਜੋ ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ 800 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ 1997 ਤਕ ਅਟੁੱਟ ਰਿਹਾ। ਸਾਥੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸਟੀਵ ਓਵੇਟ ਅਤੇ ਸਟੀਵ ਕ੍ਰਾਮ ਨਾਲ ਕੋਇ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੱਧ-ਦੂਰੀ ਦੀ ਰੇਸਿੰਗ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ।
ਕੋ ਦੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1992 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਕੌਰਨਵਾਲ ਵਿੱਚ ਫਲੈਮਥ ਲਈ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਅਤੇ 16 ਮਈ 2000 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਈਫ ਪੀਅਰ ਬਣੇ।
ਉਹ 2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਡਨ ਦੀ ਸਫਲ ਬੋਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ। 2007 ਵਿਚ, ਉਹ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਜ਼ (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਜ਼) ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਅਗਸਤ 2015 ਵਿਚ, ਉਹ ਆਈਏਐਫ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
2012 ਵਿੱਚ ਕੋਇ ਨੂੰ ਲੌਬਰਬਰੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ. ਉਹ 24 ਅਥਲੀਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਈਏਏਐਫ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਸਪੋਰਟਸ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਵਿਖੇ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਮਨਨਚੀਰਾ
thumb| ਜੈਸੇਕ ਟਾਇਲਕੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ: "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਦਿਓ - ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲੈਕੇ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਲੈਜੋ " thumb| ਮਨਚਿਰਾ ਗਾਰਡਨ ਮਨਨਚੀਰਾ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਲਾਬ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ (ਕਾਲੀਕਟ) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਲਾਬ  ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ  3.49 ਏਕੜ (14,120 ਮੀਟਰ 2 ) ਹੈ, ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਇਤਾਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਤੇ ਵੱਲੋਂ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਮਨਨਚੀਰਾ ਤਲਾਬ ਨੂੰ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਦੇ ਜਗੀਰ ਸ਼ਾਸਕ ਜ਼ਮੋਰਿਨ ਮਾਨ ਵਿਕਰਮਾ ਵਲੋਂ  ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਹਾਉਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ  ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵੱਜੋਂ  ਇਹ ਤਲਾਬ  ਸੱਯਦ ਜਿਫਰੀ ਲਈ  ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਇੱਕ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ  ਸੀ। ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਲੈਟਰਾਈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੋ ਮਹਿਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। thumb| ਮਨਨਚੀਰਾ ਵਿਖੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਥੁਮਾ ਦੀ ਬੱਕਰੀ
ਓਇਟੀ ਰੋਡ
ਓਇਟੀ ਰੋਡ ਮਨਨਚੀਰਾ ਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
Ayyar, K.V. Krishna (1966). A short history of Kerala. Pai.
Nagarlok. Centree for Training and Research in Municipal Administration. 6. 1974. : Missing or empty |title= (help)
"Water Quality Status on Mananchira Lake in Kozhikode, Kerala". Environmental crisis and security in the new millennium. Delhi: Anmol Publications. 2000. ISBN 81-261-2178-5.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਅਰਚਨਾ ਰਾਵੀ
ਅਰਚਨਾ ਰਵੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Archana Ravi; ਜਨਮ 17 ਜੂਨ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਦਾ ਮਾਡਲ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਧਾਰਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਲਈ "ਬੱਡੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996
ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਖਾਂ
ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਖਾਂ (1881-1946) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਿਤਰ ਵੀਣਾ ਦੀ ਕਾਢ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਖਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਸੀ।  ਇਸ ਬਿਨ ਪਰਦਾ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਬੱਟਾ ਬੀਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਟੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬੱਟਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਗੋਲ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁਕੜਾ ਹੈ ਜੋ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਜਰਾਬ ਨਾਲ਼ ਛੇੜਦਾ ਹੈ।
ਅਬਦੁਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਖਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾ ਦੀਆਂ ਖਾਂ ਬ੍ਰਿਟੂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ ਦੇ ਘਰ ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ ਦੇ ਕਸਬੇ ਸਫੈਦੋਂ ਵਿਖੇ 1881 ਵਿਚ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ
ਅੰਸ਼ੂ ਮਲਿਕ
ਕੈਰੀਅਰ
ਅੰਸ਼ੂ ਨੇ 60 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੈਡੇਟ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਜਿੱਤਿਆ।
2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2020 ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 57 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਰਬੀਆ ਦੇ ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2020 ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 57 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2021 ਵਿੱਚ, ਮਲਿਕ ਨੇ ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਾਟ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਕਾਕਰਾਨ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲਡ ਜਿੱਤਿਆ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਲਾਨਬਾਤਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 57 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
2022 ਦੀਆਂ ਬਰਮਿੰਘਮ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 57ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਨਾਲ ਸਬਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਫਾਈਨਲ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਹ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਦਾਨੀ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਭਰਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਪੋਰਟਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੋਚ ਜਗਦੀਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਸ਼ੂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਧਰਮਵੀਰ ਮਲਿਕ, ਖੁਦ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ CISF ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੇਰਲ ਦਾ ਸੰਗੀਤ
thumb| ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ thumb| ਦੇਸਾਥੁਡੀ ਫੋਕਗਰੁੱਪ, ਪੱਟੰਬੀ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੇਰਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵਿਤਾ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਵਿਤਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਤੱਥ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਗੱਦ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਮਲਿਆਲਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਐਡਕਲ - 5 ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ (ਕਰੀਬ 4ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.) ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵਿਤਾ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਡੇਟਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਫਿਊਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ। ਪੱਟੂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ, ਰਾਮਾਚਰਿਤਮ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਕਤੰਤਰ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ।
ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ
ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਪਨਾ ਸੰਗੀਤਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਪਾਨਾ ਸੰਗੀਤਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੋਪਨਮ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਪਨਮ ਜੈਦੇਵ ਦੀ ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਜਾਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਸੋਪਾਨਾ ਸੰਗੀਤਮ (ਸੰਗੀਤ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪੌੜੀਆਂ (ਸੋਪਾਨਮ) ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਛੋਟੇ, ਘੰਟਾ ਗਲਾਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਨਸਲੀ ਡਰੱਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਡੱਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੇਂਗੀਲਾ ਜਾਂ ਧੜਕਣ ਲਈ ਸੌਖਾ ਧਾਤੂ ਗੋਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਪਨਮ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਾਰ ਅਤੇ ਪੋਠੂਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਬਾਲਾਵਾਸੀ (ਅਰਧ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੋਪਨਮ ਗਾਇਕ ਹਨ ਨੇਰਲੱਟੂ ਰਾਮਾ ਪੋਡੁਵਾਲ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇਦੁੰਗੜੀ ਅਤੇ ਦਾਮੋਦਰਾ ਮਾਰਰ।
ਕੇਰਲ ਕਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ। ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੁਨਲ, ਇਰਾਯਿਮਨ ਥੰਪੀ, ਸ਼ਦਕਲਾ ਗੋਵਿੰਦਾ ਮਾਰਾਰ, ਚੇਂਬਈ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਭਾਗਵਤਾਰ, ਵੀ. ਦਕਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ, ਕੇਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ, ਕੇਜੀ ਜਯਾਨ (ਜਯਵਿਜਯ), ਪਾਲਘਾਟ ਮਣੀ ਅਈਅਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਗੋਪਾਲਾ ਪਿੱਲਈ, ਐੱਮਡੀ ਨੈਕਰਨਾਨਨਕੰਬੋ, ਐੱਮ.ਡੀ., ਮਾਵੇਲੀਕਾਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨਕੁਟੀ ਨਾਇਰ, ਨੇਯਾਤਿਨਕਾਰਾ ਮੋਹਨਚੰਦਰਨ, ਨੇਯਤਿਨਕਾਰਾ ਵਾਸੁਦੇਵਨ, ਟੀ ਐਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ, ਟੀ ਐਸ ਨੰਦਕੁਮਾਰ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਉੱਘੇ ਵਾਇਲਨ ਵਿਜ਼ਾਰਡ ਐਲ. ਅਥੀਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਗਾਇਕ ਪੀ. ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ
ਕੇਰਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਇਸਦੀ ਉੱਚ ਵਿਕਸਤ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਖਾ ਦੁਆਰਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਸੰਗੀਤ, ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਕਥਕਲੀ ਸੰਗੀਤ
ਕਥਕਲੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੀਪ੍ਰਵਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਮਾਈਕ੍ਰੋਟੋਨ-ਹੈਵੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਦੇ-ਨੋਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਪਨਮ ਸ਼ੈਲੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਰਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ (ਕਈ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ)। ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਇਰ ਸਨ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰਨੂਰ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਲਾਥੋਲ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਥਕਲੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਹੈਦਰਅਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੈਦਰਲੀ ਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਮੂਲ ਅਸੁਰ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਗੰਗਾਧਰਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਸੀਨ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ
ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਰਲ ਦਾ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੇਰਲੀ ਲੋਕ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਦਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1948 ਦੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰ ਪੀਜੇ ਚੈਰਿਅਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪਲੇਅ-ਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪੀ.ਐਸ. ਦਿਵਾਕਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੀਤ ਪੀ. ਲੀਲਾ, ਟੀਕੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਰਾਓ, ਵਾਸੂਦੇਵਾ ਕੁਰੂਪ, ਸੀਕੇ ਰਾਘਵਨ, ਸਰੋਜਨੀ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਵਿਮਲਾ ਬੀ. ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ ਮਲਿਆਲਮ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਤਾਮਿਲ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਪਰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਲੱਭਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣਨ, ਜੀ. ਦੇਵਰਾਜਨ, ਵੀ. ਦਕਸ਼ੀਨਮੂਰਤੀ, ਐਮ.ਐਸ. ਬਾਬੂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇ. ਰਾਘਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗੀਤਕਾਰ ਵਾਇਲਰ ਰਾਮਾ ਵਰਮਾ, ਪੀ. ਭਾਸਕਰਨ, ਓ.ਐਨ.ਵੀ. ਕੁਰੂਪ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਕੁਮਾਰਨ ਥੰਪੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮੁਕਾਰ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਕੇ.ਪੀ. ਉਦੈਭਾਨੂ, ਏ.ਐਮ. ਰਾਜਾ, ਪੀ. ਲੀਲਾ, ਸੰਥਾ ਪੀ. ਨਾਇਰ, ਪੀ. ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਪੀ. ਮਾਧੁਰੀ ਅਤੇ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹਨਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ (1960 ਤੋਂ 1970) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਾ ਡੇ, ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ, ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ, ਹੇਮਲਤਾ ਅਤੇ ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ ਵਰਗੇ ਕਈ ਗੈਰ-ਮਲਿਆਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ, ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ, ਐੱਮ.ਬੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਬੰਬੇ ਰਵੀ, ਸ਼ਿਆਮ, ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇਲਾਲ, ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ, ਇਲਿਆਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਏ.ਰਹਿਮਾਨਸ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਉਦਯੋਗ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਪੈਟਰਨ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ]। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਦੌਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਐੱਮ. ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਸੁਰੀਲਾ ਸੁਰੀਲਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ ਸਨ।
1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਛੋਹ ਵਾਲੇ ਵਧੇਰੇ ਤਾਲ-ਅਧਾਰਿਤ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ, ਕੇਜੇ ਜੋਏ, ਜੈਰੀ ਅਮਲਦੇਵ ਆਦਿ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਆਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧੁਨ ਅਨੁਸਾਰ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ 1979 ਤੋਂ 1980 ਤੱਕ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਵੀਨਦਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੌਹਨਸਨ ਅਤੇ ਐਮਜੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਹ ਨਾਲ ਸੁਰੀਲੇ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਓਰੀਐਂਟਿਡ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੂਵਾਚਲ ਖਾਦਰ, ਕਵਲਮ ਨਰਾਇਣ ਪਾਨਿਕਰ ਅਤੇ ਬਿਚੂ ਥਿਰੂਮਾਲਾ ਵਰਗੇ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੈਥਾਪ੍ਰਮ ਦਾਮੋਦਰਨ ਨੰਬੂਥਿਰੀ, ਗਿਰੇਸ਼ ਪੁਥੇਨਚੇਰੀ ਇਸ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨੂਰ ਰਾਜਨ, ਬੰਬੇ ਰਵੀ, ਐਸਪੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼, ਮੋਹਨ ਸੀਥਾਰਾ, ਓਸੇਪਚਨ, ਸ਼ਰਤ, ਵਿਦਿਆਧਰਨ, ਰਘੂਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸੀ। ਕੇਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ ਅਤੇ ਕੇਐਸ ਚਿਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਐਮ.ਜੀ. ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ, ਜੀ. ਵੇਣੂਗੋਪਾਲ ਉਨੀਮੇਨਨ ਅਤੇ ਸੁਜਾਤਾ ਮੋਹਨ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਉਦੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਸੀ, ਚਿਤਰਾਮ (1988), ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੇਸ ਅਬਦੁੱਲਾ (1990), ਭਰਥਮ (1991), ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਗਮ (1992) ਅਤੇ ਸੋਪਨਮ (1993)।
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਮ. ਜੈਚੰਦਰਨ, ਬਿਜੀਬਲ, ਰੇਕਸ ਵਿਜਯਨ, ਰਾਹੁਲ ਰਾਜ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਪਿੱਲੈ, ਸ਼ਾਨ ਰਹਿਮਾਨ, ਸੁਸ਼ੀਨ ਸ਼ਿਆਮ, ਜੈਕਸ ਬੇਜੋਏ, ਗੋਪੀ ਸੁੰਦਰ, ਅਲਫੋਂਸ, ਰਾਜੇਸ਼ ਮੁਰੂਗੇਸਨ, ਗੀਤਕਾਰ ਰਫੀਕ ਅਲੀ, ਅਨਵਰ ਅਹਿਮਦ।, ਬੀ ਕੇ ਹਰੀਨਾਰਾਇਣਨ, ਵਿਨਾਇਕ ਸ਼ਸੀਕੁਮਾਰ, ਵਾਇਲਰ ਸਾਰਥ, ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਵਿਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ, ਸ਼ਵੇਤਾ ਮੋਹਨ, ਮੰਜਰੀ ਅਤੇ ਜਯੋਤਸਨਾ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜੌਹਨਸਨ (1994, 1995), ਬੰਬੇ ਰਵੀ (1995), ਔਸੇਪਚਨ (2008), ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ (2010), ਇਸੈਕ ਥਾਮਸ ਕੋਟੂਕਾਪੱਲੀ (2011), ਬਿਜੀਬਲ (2012) ਅਤੇ ਐਮ. 2015)। 2009 ਤੱਕ, ਸੁਕਰੁਥਮ (1994) ਦੇ ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਲਈ ਜੌਹਨਸਨ ਨੂੰ 1995 ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬੰਬਈ ਰਵੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਫਿਲਮ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 2010 ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਲਈ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ: ਪਜ਼ਹਸੀ ਰਾਜਾ (2010; ਸਕੋਰ: ਇਲੈਯਾਰਾਜਾ) ਅਤੇ ਐਡਮਿੰਟੇ ਮਾਕਨ ਅਬੂ (2011; ਸਕੋਰ: ਇਸਕ ਥਾਮਸ ਕੋਟਕਪੱਲੀ)। ਰਵਿੰਦਰਨ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਭਰਥਮ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਵਾਇਲਰ ਰਾਮਵਰਮਾ (1973), ਓਐਨਵੀ ਕੁਰੂਪ (1989) ਅਤੇ ਯੂਸਫ ਅਲੀ ਕੇਚਰੀ (2001)। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ (1972, 1973, 1987, 1991, 1993, 2017), ਪੀ. ਜੈਚੰਦਰਨ (1986) ਅਤੇ ਐਮਜੀ ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ (1991, 2000) ਹਨ। ਯੇਸੁਦਾਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ (1977) ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ (1983) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਦੋ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੱਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸ. ਜਾਨਕੀ (1981) ਅਤੇ ਕੇ.ਐਸ. ਚਿੱਤਰਾ (1987, 1989) ਹਨ। ਚਿਤਰਾ ਨੇ ਤਾਮਿਲ (1986, 1997, 2005) ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ (1998) ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਛੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਮਾਪਿਲਾ ਪੱਟੂ
ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਖੇਤਰ, ਵੱਡੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ, ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਹਸਤਾਖਰ ਸੰਗੀਤ ਧਾਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਟ੍ਰੀਮ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਮੈਪਿਲਾ ਪੱਟੂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਓਪਨਾ ਅਤੇ ਕੋਲ ਕਾਲੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੁਸਲਿਮ ਨ੍ਰਿਤ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀ। ਕਵਿਤਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇਸ ਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਰਬੀਮਾਲਿਆਲਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਪਿਲਾ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸੁਹਜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਚਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਮ, ਪਿਆਰ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹਨ।
ਕੰਨਿਆ ਲੋਕ ਗੀਤ
thumb| ਕਨਾਯਾ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਪਾਮ ਲੀਫ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਕਨਾਯਾ, ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਈਸਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1910 ਵਿੱਚ ਕਨਾਯਾ ਵਿਦਵਾਨ ਪੀਯੂ ਲਿਊਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਾਠ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਟੂਕਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖੁਦ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਪਰ ਲੂਕ ਦੁਆਰਾ ਕਨਾਯਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਮ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਗਾਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਸੀਰੀਆਕ, ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਦੇ ਬੋਲ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਰਸੂਲ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਨਾਯਾ ਦਾ ਆਵਾਸ), ਬਾਈਬਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਚਰਚਾਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ. ਗੀਤ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਨਾਯਾ ਦੇ ਗੀਤ ਕੋਚੀਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰਚਨਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਬੋਲ ਹਨ।
ਓਤਮਥੁੱਲਾਲ ਗੀਤ
ਓਤਮਥੁੱਲਾਲ ਗੀਤ ਓਟਾਮਥੁੱਲਾਲ ਨਾਮਕ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹਨ। ਓਟਾਮਥੁੱਲਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੱਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਥਕਲੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਉਲਟ, ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਤ ਮਲਿਆਲਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲ ਅਜਿਹੇ ਤਾਲਾਂ 'ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਤਮਥੁੱਲਾਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮਲਿਆਲਮ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ
ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ, ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਵਿਜਯਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਆਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਨਾਲ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਵਿਜਯਨ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਪੌਪ ਐਲਬਮ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੁਦ ਇੱਕ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਵਿਜਯਨ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਨਿਨਾਕਾਈ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਲਿਖੀ, ਜੋ 1998 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਬਾਲਾਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੀਜੂ ਨਰਾਇਣਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਗੀਤ " ਨਿਨੱਕੇ ਥੋਝੀ ਪੁਨਰਜਨਿਕਮ " ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ, ਵਿਜਯਨ 'ਨਿਨੱਕਾਈ' ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਆਧਿਆਮਈ' ਸੀ, ਜੋ ਬਾਲਾਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਜਯਨ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ " ਇਨਿਆਰਕੁਮ ਅਰੋਡਮ " ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। 2001 ਵਿੱਚ, ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਓਰਮਾਕਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਮ ਜੈਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਐਲਬਮ ਦਾ ਗੀਤ " ਓਰਮਾਕਾਈ ਇਨਿਓਰੁ ਸਨੇਹਗੀਥਮ ", ਵਿਜਯਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੇਜੇ ਯੇਸੁਦਾਸ ਅਤੇ ਕੇਐਸ ਚਿੱਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਕਲਾਸਿਕ ਹਿੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪੌਪ ਐਲਬਮਾਂ ਨੇ ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਸੀ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਡੇ । ਆਈਜ਼ਕ ਥਾਮਸ ਕੋਟੂਕਾਪੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਐਲਬਮ ਦਾ ਗੀਤ " ਨਿਰੰਜਾ ਮਿਝਿਯੂਮ " ਅਤੇ ਗਿਰੇਸ਼ ਪੁਥਨਚੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਆਡੀਓ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫਰੰਟ ਰਨਰ ਜੌਨੀ ਸਾਗਰਿਕਾ, ਸਤਿਅਮ ਆਡੀਓਜ਼, ਮੈਗਨਮ ਆਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਓਕਟੇਵ ਆਡੀਓਜ਼ ਸਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਧਿਆ। 2006 ਵਿੱਚ, ਸਤਿਅਮ ਆਡੀਓਜ਼ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਐਲਬਮ ਚੈਂਪਕਾਮੇ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਗਾਇਕੀ ਸਨਸਨੀ ਫਰੈਂਕੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਿਆਮ ਧਰਮਨ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ। "ਸੁੰਦਰੀਏ ਵਾ " ਅਤੇ " ਚੰਬਕਾਮੇ " ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਹਿੱਟ ਰਹੇ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਸ਼ਾਨ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਸੀਜੂ ਸਿਵਾਨ ਅਤੇ ਦੀਪੂ ਸਕਾਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ 'ਡਿਸਿਨੋਇਸ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਬੈਂਡ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ 'ਇਨਕਲਾਬ' ਐਲਬਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਐਲਬਮ ਦੇ ਗੀਤ "ਆਸ਼ਾ ਨਿਰਸ਼ਾ" ਅਤੇ "ਓ ਨੀਲਾਵੇ" ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪਿਕਚਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਜੌਨੀ ਸਾਗਰਿਕਾ ਐਲਬਮ ਮੋਹਮ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਅਤੇ ਸਵਰਨਲਥਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨਸੂਰ ਅਹਿਮਦ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਗੀਤ " ਕੁਦਾਜਾਦਰੀਲ " ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਲਿਆਲੀ ਪੌਪ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਵਾਧਾ ਸੀ।
ਬਾਲਾਭਾਸਕਰ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇਵ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੀਤ " ਨੋ ਟੈਂਸ਼ਨ ਪਲੀਜ਼ " ਹਿੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬੈਂਡ ਟੀਮ ਮਲਿਆਲੀ ਦਾ ਆਉਣਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਐਲਬਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਟੀਮ ਮਲਿਆਲੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, ਜੈਕਸ ਬਿਜੋਏ, ਸ਼ਾਨ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਸਾਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮਲਿਆਲੀ ਐਲਬਮ ਦੇ ਗੀਤ " ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ 4 ਏਵਰ " ਅਤੇ " ਮਿੰਨਲਾਝਕੇ " ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਏ ਸਨ। 2008 ਵਿੱਚ, ਵਿਨੀਤ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਕੌਫੀ @ ਐਮਜੀ ਰੋਡ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਲਿਆਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਲੀਮ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤ " ਪਲਾਵੱਟਮ " ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਹਿੱਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡ ਯੁਵਾ ਦਾ ਉਭਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ਜ਼ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। YUVA ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਨੀਤ ਮੋਹਨਦਾਸ, ਸੰਤੋਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸੀਨੂ ਜ਼ਕਰਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਦਯੋਗ ਤਾਮਿਲ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੀਡੀਓ ਗੀਤ " ਰਵਿਨ ਨੀਲਾਕਯਾਲੀਲ " ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਲ 2009 ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਚਾਰਟ ਟਾਪਰ ਰਿਹਾ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਧੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ " ਪੋਵੁਕਾਯਾਨੋ " ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਜੋ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। 2010 ਵਿੱਚ, ਐਰੋਜ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਦੇ ਆਈਡੀਆ ਸਟਾਰ ਗਾਇਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਰੁਣ ਗੋਪਨ, ਰੋਸ਼ਨ ਐਨਸੀ, ਵਿਲੀਅਮ ਆਈਜ਼ੈਕ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਆਚਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 6 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਨਿਨਾਕਾਈ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 6ਵੀਂ ਐਲਬਮ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਏਨੇਨਮ । ਐਲਬਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ 30 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ 60 ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।  ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਐਲਬਮ ਵਿਜੇ ਕਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸਟ ਕੋਸਟ ਵਿਜਯਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ੀ (ਅਲੋਨ, ਲਵਡ ਐਂਡ ਲੌਸਟ), ਡੀਜੋ ਜੋਸ ਐਂਟਨੀ (ਲਾ ਕੋਚੀਨ), ਨਿਤਿਨ (ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ), ਮਿਥੁਨ ਰਾਜ (ਵਾਇਲੇਟ) ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਲਿਆਲਮ ਐਲਬਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਲੇਬਲ ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੁਵਵ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਚਿਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਜੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਐਲਬਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ ਨੇਨਜੋਡੂ ਚੇਰਥੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ 3 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ 150,000 ਵਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਮਲਿਆਲਮ ਵਾਇਰਲ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਗਵਾਹ ਹਨ। ਥਾਈਕੁਡਮ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੀਥਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਵਲਮ ਨਰਾਇਣ ਪਨੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲੋਕ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਭਵਨ ਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਮਰਥਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪੁਲੁਵਨ ਪੱਟੂ
ਪੁਲੁਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੱਪ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸਰਪਪੱਟੂ, ਨਾਗਮ ਪੱਟੂ, ਸਰਪਮ ਠੁੱਲਾਲ, ਸਰਪੋਲਸਵਮ, ਪੰਮਬਮ ਠੁੱਲਾਲ ਜਾਂ ਪੰਮਬੁਮ ਕਲਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ਕਲਾਮੇਜ਼ੁਥੂ (ਕਲਾਮ ਦੀ ਡਰਾਇੰਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਕਲਾ), ਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ।
ਮੰਦਰ ਸੰਗੀਤ
ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਚਾਰੀ ਮੇਲਮ ਅਤੇ ਪਾਂਡੀ ਮੇਲਮ ਹਨ, ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਚੀਂਡਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਥਲਮ (ਝਾਂਜ), ਕੁਜ਼ਲ ਅਤੇ ਕੰਬੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਥਾਇਮਬਾਕਾ ਹੈ - ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਕੁਝ ਚੇਂਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚੇਂਡਾ ਅਤੇ ਇਲਾਥਲਮ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੀ ਸੋਲੋ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤਰਵਾਦਮ ਅਤੇ ਸੋਪਨਮ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਪੰਚਵਦਯਮ ਵੀ ਹੈ, ਪੰਜ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ - ਮਡਲਮ, ਥਿਮਿਲਾ, ਕੋਂਬੂ, ਇਲਾਥਲਮ ਅਤੇ ਇਦੱਕਾ ।
ਜਮੀਲੇਹ ਕਾਦੀਵਾਰ
ਜਮੀਲੇਹ ਕਦੀਵਰ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਕਾਦੀਵਰ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਫਾਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਤਹਿਰਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਅਤਾਉੱਲ੍ਹਾ ਮੋਹਜੇਰਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਵਾਨ ਮੋਹਸੇਨ ਕਾਦੀਵਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬਰਲਿਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ
ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Shashi Sinha) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਪਨ ਕੰਪਨੀ IPG ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ CEO ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਪੀ.ਜੀ. ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੋਂ ਮੀਡੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲੋਡਸਟਾਰ, ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਅਤੇ ਬੀਪੀਐਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਵਨੀ ਪਿੱਲਈ
ਸ਼ਰਵਨੀ ਪਿੱਲਈ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sharvani Pillai) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਰਾਠੀ ਸੀਰੀਅਲ ਅਵੰਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਨਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਲ 1998 ਦੀ ਫਿਲਮ ਤੂ ਤਿਥੇ ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਖੇਤਰੀ ਮਰਾਠੀ ਡੇਲੀ ਸੋਪਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ IIT ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ IIM ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਰਵਨੀ ਪਿੱਲਈ
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
ਸ਼ਰਵਨੀ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੋਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੁੜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਦਾਮਿਨੀ, ਅਵੰਤਿਕਾ, ਤੁਝਾ ਨੀ ਮਾਝਾ ਘਰ ਸ਼੍ਰੀਮੰਤਾਚਾ ਅਤੇ ਅੰਬਤ ਗੋਡ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਅਵੰਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਟਕਾਮ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਮੁਲਗੀ ਜਾਲੀ ਹੋ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ ਸਵਰਾਜਯਰਕਸ਼ਕ ਸੰਭਾਜੀ ਵਿੱਚ ਸਕਵਰਬਾਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਖੇਤਰੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼ਰਵਨੀ ਨੇ ਤੂ ਤਿਥੇ ਮੈਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਕੇ ਸਟਾਰਡਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕ ਦੀ ਨੂੰਹ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਅਨੁਭਵੀ ਮਰਾਠੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ "ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਾਵਾ ਅੰਗਥਾ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ
ਕੈਰੀਅਰ
ਸ਼ਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਾਰਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸ਼ਰਵਨੀ ਪਿੱਲਈ
ਬਾਲੀਵੁੱਡ
ਸ਼ਰਵਾਨੀ ਨੇ ਪਰੇਸ਼ ਰਾਵਲ ਅਤੇ ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ ਅਭਿਨੀਤ  'ਅਤਿਥੀ ਤੁਮ ਕਬ ਜਾਉਗੇ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਬੀਏਆਰਸੀ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਵਨੀ ਪਿੱਲਈ
ਮਰਾਠੀ ਡਰਾਮਾ
ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮਾ ਮਕਦਾਚਿਆ ਹਾਟੀ ਸ਼ੈਂਪੇਨ ਅਤੇ ਅਲੀਬਾਬਾ ਅਨੀ ਚਲਿਸ਼ਿਤਲੇ ਚੋਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਖਬਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਈਏਏ ਇੰਡੀਆ ਚੈਪਟਰ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਕਾਰੀ 'ਮੀਡੀਆ ਪਰਸਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਐਮ ਬੰਗਲੌਰ ਦੁਆਰਾ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਐਲੂਮਨੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ
ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ वैष्णवसम्प्रदायः) ਜੌਹਨਸਨ ਐਂਡ ਗ੍ਰਿਮ ਦੇ 2010 ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੰਦੂ ਫਿਰਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 641 ਮਿਲੀਅਨ ਜਾਂ 67.6% ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਧਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂੰ।  ਇਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (IAST: Vaπav), ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵਾਦ ਅਤੇ ਰਾਮਵਾਦ ਵਰਗੇ ਉਪ-ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ (ਅਕਸਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ (ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ, ਉਪ-ਸਕੂਲ) ਹਨ: ਰਾਮਾਨੁਜ ਦਾ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਯੁੱਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਦਵੈਤਾ ਸਕੂਲ, ਮਧਵਾਚਾਰਿਆ ਦਾ ਦਵੈਤ ਸਕੂਲ (ਤੱਤਵਾਦ), ਨਿੰਬਰਕਾਚਾਰਿਆ ਦਾ ਦਵੈਤਦਵੈਤ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਵਲਭਚਾਰੀਆ ਦਾ ਪੁਸ਼ਤੀਮਾਰਗ। ਰਾਮਾਨੰਦ (14 ਵੀਂ ਸਦੀ) ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਮ-ਮੁਖੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੱਠ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਮੁੱਢ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Deity_Krishna-Vasudeva_on_a_coin_of_Agathocles_of_Bactria_190-180_BCE.jpg/180px-Deity_Krishna-Vasudeva_on_a_coin_of_Agathocles_of_Bactria_190-180_BCE.jpg|thumb|ਲਗਭਗ 190-180 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ, ਬੈਕਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਗੈਥੋਕਲਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਕੇ ਉੱਤੇ ਵੁਸੁਦੇਵਾ। ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਦਾ "ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਚਿੱਤਰ" ਹੈ। ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉਭਾਰ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਸਬੂਤ ਅਸੰਗਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਵਾਦ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਸੂਰਜਾ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੈਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਘੱਟ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਸੀ।
ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਨਾਓਮੀ ਸਕਾੱਟ
ਨਾਓਮੀ ਗ੍ਰੇਸ ਸਕਾੱਟ (ਜਨਮ 6 ਮਈ 1993) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਿਜ਼ਨੀ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਕਲਪਨਾਮਈ ਫ਼ਿਲਮ ਅਲਾਦੀਨ (2019) ਦੇ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜੈਸਮੀਨ ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਈ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਲਾਦੀਨ ਦੇ ਸਾਉਂਡ-ਟਰੈਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਸਕਾੱਟ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਟੇਰਾ ਨੋਵਾ (2011) ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਟੀਨ ਫ਼ਿਲਮ ਲੈਮੋਨੇਡ ਮਾਉਥ (2011) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਵਰ ਰੇਂਜਰਜ਼ (2017) ਵਿੱਚ ਕਿਮਬਰਲੀ ਹਾਰਟ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸਕਾੱਟ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹੌਨਸਲੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਊਸ਼ਾ ਜੋਸ਼ੀ ਭਾਰਤੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਨਾਓਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਨ। ਸਕਾੱਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜੋਸ਼ੁਆ ਸਕੌਟ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰੈਡਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਬ੍ਰਿਜ ਚਰਚ, ਵੁੱਡਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਪਾਦਰੀ ਹਨ। ਸਕਾੱਟ ਨੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਲੌਸਟਨ, ਏਸੇਕਸ ਵਿੱਚ ਡੇਵੇਨੈਂਟ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਸਕਾੱਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਿਜ ਚਰਚ ਯੂਥ ਬੈਂਡ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਡੇਵੇਨਟ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਕੂਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਗਰਲ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਕੇਲੇ ਬਾਇਰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਇੰਟ ਵਜੋਂ ਸਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜ਼ੇਨੋਮਾਨੀਆ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਉਬ ਚੈਨਲ "ਰੀਲੋਡ" ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ "ਰੀਲੋਡ ਲੋਡ ਸੈਸ਼ਨਾਂ" ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਵੀਡੀਓ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਭੂਮਿਕਾ ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਾਈਫ ਬਾਇਟਸ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ "ਮੋ" ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਡਿਜਨੀ ਚੈਨਲ ਦੀ ਅਸਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲੈਮੋਨੇਡ ਮਾਉਥ (2011) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਾਇੰਸ-ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਲੜੀ ' ਟੈਰਾ ਨੋਵਾ' ਵਿੱਚ ਮੈਡੀ ਸ਼ੈਨਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਫੌਕਸ ' ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੀਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਰੀਨਿਉਡ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਸਕਾੱਟ ਲੈਮੋਨੇਡ ਮਾਉਥ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ ਬਰੀਗਿਟ ਮੇਂਡਲਰ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਈਪੀ ਇਨਵਿਸੀਬਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਰਿਡਲੇ ਸਕਾਟ ਦੀ ਦ ਮਾਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਕਾੱਟ ਨੇ ਰਯੋਕੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਸੀਨ ਫ਼ਿਲਮਾਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਕ੍ਰੀਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ ਸਕਾੱਟ ਨੂੰ ਸਟਾਰਜ਼ ਆਫ ਟੂਮਾਰੋ 2015 ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਿਮਬਰਲੇ ਹਾਰਟ, ਪਿੰਕ ਰੇਂਜਰ, ਪਾਵਰ ਰੇਂਜਰਜ਼ (2017) ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਆਫ ਦ ਸੇਮ ਨੇਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 24 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕਾੱਟ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਨ ਚੁਆਇਸ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ 105 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਜਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 142 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਸਕਾੱਟ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਡੇਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਜੌਰਡਨ ਸਪੈਂਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਕਾੱਟ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993
ਜ਼ੀਨਤ ਮਹਲ
ਬੇਗਮ ਸਾਹਿਬਾ ਜ਼ੀਨਤ   ਮਹਿਲ,  ਸਮਰਾਟ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਸਰਾ ਜਫਰ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਸਲੀ ਸਮਰਾਟ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
left|thumb|ਜ਼ੀਨਤ ਮਹਲ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਗਿਆਤ ਤਸਵੀਰ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਗਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜ਼ੀਨਤ ਮਹਲ ਨੇ 19 ਨਵੰਬਰ 1840 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਸਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਖਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹ ਲਾਲ ਕੂਆਂ, ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਮੌਤ
17 ਜੁਲਾਈ 1886 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ   ਯਾਂਗਨ ਦੇ  ਦਾਗੋਨ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਵੇਡਗੋਨ ਪੈਗੋਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ II ਦਾ ਪੋਤਾ ਵੀ ਜੋੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਗੁੰਮੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1991 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹਾਲੀ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਬਰ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਈ। thumb|ਜ਼ੀਨਤ ਮਹਿਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ. ਲਗਪਗ 1840
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੰਤਾ
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੰਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਸੀ।
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੰਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਚੌਂਤਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਫਤੇਜੰਗ ਵਿਖੇ 1903 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਤੇ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ,ਇਸਤਰੀ ਸੁਧਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਲਏ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ (ਜਨਮ 8 ਮਾਰਚ 1934) ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਰਸੀਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਾਰਚ 1934 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਜੌੜਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1964 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਜੁਆਨੀ ਵਿੱਚ ਰੁਸਤਮੇ ਜ਼ਮਾਂ ਗਾਮੇ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੋ ਗਿਆ। 1964 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨ (1635-1987) ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਸਕਾਰਲੈਟ ਜੋਹਾਨਸਨ
ਸਕਾਰਲੈਟ ਇੰਗਰਿਡ ਜੋਹਾਨਸਨ (ਜਨਮ ਨਵੰਬਰ 22, 1984) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਫ਼ੋਰਬਸ ਸੈਲੀਬਰਿਟੀ 100 ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਫ਼ੇਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮੈਨਹਟਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਟੇਜ ਉੱਪਰ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਆਫ਼-ਬਰਾਡਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜੋਹਾਨਸਨ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਕਾਲਪਲਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੌਰਥ (1994) ਤੋ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੈਨੀ ਐਂਡ ਲੋ (1996) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਸਪਿਰਿਟ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲਤਾ ਦ ਹਾਰਸ ਵਿਸਪਰਰ (1998) ਅਤੇ ਗੋਸਟ ਵਰਲਡ (2001) ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ।
2010 ਵਿੱਚ ਜੋਹਾਨਸਨ ਨੇ ਬਰੌਡਵੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਏ ਵਿਊ ਫ਼ਰੌਮ ਦਿ ਬਰਿੱਜ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸਨੇ ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਵਿਡੋ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹਰ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਡਰ ਦਿ ਸਕਿਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲੂਸੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਈ 2017 ਤੋਂ ਉਹ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।