cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਲੇਵੀ ਸਤਰੋਸ
ਸਾਕਾਦਾਰੀ
ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਟਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਸਮਝਕੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । “ ਇਸ ਨਾਲ ਰੀਤੀ - ਰਿਵਾਜਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਭਵ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ ਜਿਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ , ਕਲਾ , ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਜੋ ਉਪਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਭਿੰਨ ਜਾਪਦੇ ਹਨ । ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਸਮੂਹਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੂਹਕ ਚੇਤਨ ਉਚਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ । " ( 1977 : 65 ) ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਸਥੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ । ਇਹ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਤੌਰ ' ਤੇ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਦਵੰਦ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ( ਵਿਆਹ ) ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕਿਆਂ ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵਟਾਂਦਰਾ ਦੋ ਕੋੜਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੱਟਾ - ਸੱਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਰੀਤ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਦੂਸਰਾ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਸਾਧਾਰਨੀਕ੍ਰਿਤ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ । ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਬਹੁਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਟਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਸਥਾਈ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ , ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਧਾਰਨ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਵਚੇਤਨ ਵਰਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਥੂਲ , ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਚਾਚਾ , ਮਾਮਾ , ਤਾਇਆ , ਫੁੱਫੜ , ਮਾਸੀ , ਭੂਆ , ਨਣਦ , ਭਰਜਾਈ , ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ , ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ' ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਵਚੇਤਨ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ , ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅੰਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਚੇਤਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਮਿੱਥ ਦੀ ਜੁਗਤ
ਲੈਵੀ ਸਤ੍ਰਾਸ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਥ ਦੁਪਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਪਰਤ ਰੂਪ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਸਾਰ ਦੀ ਤਹਿ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਥਕ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਭਾਵ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ( 1977 : 210 ) ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸੁਝਾਊ ਸੂਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1. ਜੇਕਰ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਕਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਿੱਥ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਅਰਥਵਾਨ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਤੱਤ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2. ਭਾਵੇਂ ਮਿੱਥ ਉਸੇ ਵੰਨਗੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮਿੱਥ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖ਼ਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਭਾਵ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਚ - ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਤਰਾਂ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਪੱਧਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ' ( 1977 : 210 )
ਉਕਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਥਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਘਟਕ ਇਕਾਈਆਂ ( Constituent Units ) ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਸੰਘਟਕ ਇਕਾਈਆਂ , ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਸੰਘਟਕ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਫੁਨੀਮ , ਮਾਰਫੀਮ ਅਤੇ ਸੀਸੀਮ ਵਿਚ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਮੂਲ ਸਥਾਈ ਇਕਾਈਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ । ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਮਸਤ ਸੰਘਟਕ ਇਕਾਈਆਂ ( Gross Constituent units ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਮਿੱਥ ਵਿਚ ਵਿਚਰਿਆਂ ਕੋਈ ਕੱਲਾ - ਕਾਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸਗੋਂ ਸੰਘਟਕ ਇਕਾਈਆਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ( Bundles Of Such Relations ) ਹੀ ਅਰਥਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਕੋ ਬੰਡਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਸਿਰਜ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਡਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿੱਥ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਉਂਤ ਵਿਚਦੋ - ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਸਮਾਂ ਸੰਕੇਤ ; ਜਿਹੜਾ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਇਕਾਲਕੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਵੀ ਹੈ, ਮਿੱਥ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੈਰੋਲ ਅਤੇ ਲਾਂਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ । ਮਿੱਥ ਇਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ । ਮਿੱਥ ਸਪਰਿੰਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪਰਤ ਉੱਤੇ ਅਗਲੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਮਿੱਥ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਅਨੇਕ ਮਿੱਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਉਸਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਮਾਤਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਚਾਲਬਾਜ਼ ( Trickster ) ਦੀ ਮਿੱਥ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
=ਅਮਰੀਕਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਾਲਬਾਜ਼ ਦਾ ਰੋਲ ਬੁਝਾਰਤ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਉਤਰੀ - ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਹ ਰੋਲ ਕਾਇਓਟਿ ( Coyote ) ਜਾਂ ਰੇਵਨ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿਰੋਧਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਸਮਾਧਾਨ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸਾਫ਼ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਧਾਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਪਦ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਲਸ ਜਾਂ ਮਧਿਆਸਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿਲਵੇਂ ਪਦਾਂ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸਾਲਸ ਜਾਂ ਮਧਿਆਸਥ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਵਿਚ ਤੀਸਰੀ ਸਾਲਸ ਧਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਸਾਲਸੀ ਸੰਰਚਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ । ਸਾਲਸੀ ਸੰਰਚਨਾ ( Mediating Structure )
ਮੁਢਲਾ ਜੋੜਾ lnitial pair ਜੀਵਨ
ਦੂਸਰੀ ਤਿੱਕੜੀ Second Triad
ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ
ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣੇ ਜਾਨਵਰ
ਸ਼ਿਕਾਰ
ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਜਾਨਵਰ
ਲੜਾਈ / ਯੁੱਧ Warfare ਮੌਤ
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦਾ ਮਿੱਥ ਦਾ ਮਾਡਲ
ਇਸ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਹਨ , ਮਾਰਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਪਹਿਲ ' ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਉਹ ਜੋ ਖਾਂਦੇ ਹਨ , ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਪੂਈਬੋਲ ਕਬੀਲਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਉੱਤਮ ਹੈ । ਇਸ ਮਿੱਥ ਵਿਚ ਰੇਵਨ ( ਸੋਗੜ ਕਾਂ ) ਅਤੇ ਕਾਇਉਟਿ ਉਤਰੀ - ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵੰਨਗੀ ਦਾ ਬਘਿਆੜ ਹੈ । ਧਰਾਤਲੀ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਕਾਇਉਟਿ ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਇਸਨੂੰ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਦਾ ਸਾਲਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ , ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਧੁੰਦ ਹੈ , ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਖੋਪੜੀ ਹੈ , ( ਖੋਪੜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ) ਦੱਬ ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਲਸ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਹਿਣੇ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ , ਰਫ਼ਿਊਜੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਲਸ ਹੈ । ਸਾਲਸੀ ਦੀ ਇਹ ਕੜੀ ਦੇਵੀ - ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਵਿਰੋਧਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਚਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿਥਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਲੈਵੀ - ਸਤਾਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪਾੜਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਮਿਥਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰਕ ਬੋਧਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹੈ । ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਹੈ , ਜਿਹਨਾਂ ' ਤੇ ਮਨ ਅਮਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ; ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਵਿਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਵਧੀਆ ਹਨ । ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ - ਵੱਖਰੇ ਹਨ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਿਹੜਾ ਤਰਕ ਮਿਥਿਕ ਕਥਾ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ , ਉਹੀ ਤਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਾਨ ਸੋਚ ਨਿਰੰਤਰ ਹੈ , ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਾਰਨ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ । ' ( 1977.230 )
ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ( 1988 : 51-70 ) ਨੇ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਉਪਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਖਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਚਿੜੀ ਅਤੇ ਕਾਂ ਦੀ ਮਿੱਥ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਰੇਵਨ ਅਤੇ ਕਾਇਉਟਿ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ । ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਹੀ ਮਾਡਲ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ : ਮੁੱਢਲਾ ਜੋੜਾ
ਪਹਿਲੀ ਤਿੱਕੜੀ ਦੂਸਰੀ ਤਿੱਕੜੀ ਜੀਵਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ( ਚਿੜੀ ) ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਕਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਮੌਤ ਲੜਾਈ / ਯੁੱਧ
ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦੀ ਮਿੱਥ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ
ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਥਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਿੜੀ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਚਿੜੀ ਦੇ ਮੂਲ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ । ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਵਿਰੋਧਤਾਵਾਂ, ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਸੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਕਾਂ : ਲੋਭੀ : ਆਲਸੀ ਲੁਟੇਰਾ : ਸ਼ਾਸਕ ਮੌਤ ::
ਚਿੜੀ : ਸੰਤੋਖੀ, ਕਾਮੀ : ਲੁਟੀਦੀ ਜੀਵਨ , ਪੂਜਾ ਸਾਲਸ ਕੁਦਰਤ ਕੁਦਰਤ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ । ਆਖ਼ੀਰ ਵਿਚ ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਦਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਿੜੀ ਸੱਲ੍ਹਰੇ ਤੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਥਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਦਵੰਦ ਨੂੰ ਚਿਤਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਸਮਾਜਕ , ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਚਾਰ ਲੁੱਟ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਅਚੇਤ ਤੌਰ ' ਤੇ ਇਹ ਲੋਟੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹਨ ।
ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ( 1974 : 9 ) ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ ਇਕ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਕਥਾ , ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਜੋਗੀ , ਪਿਉ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ , ਜੀਵ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਜਿੱਠਦੀ ਹੈ । ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਰਖਣਾ ਵਿਰਕਤੀ ਹੈ । ਉਸਦਾ ਲੂਣਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ , ਮਾਰ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁਟਣਾ ਤੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋ ਜਾਣਾ । ਇਹ ਕਥਾ ਮੌਤ ਉਪਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਤੇ ਪਿਉ ਉਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸਾਲਸ ਬਣਦੀ ਹੈ । ” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਮਿੱਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ , ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ । ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ' ਤੇ ਭਾਰੂ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਆਖਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਇਕਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਪਾਸਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ' ਸਟੱਕਚਰ ਐਂਡ ਹਿਸਟਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ । ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨ ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਤਥਾ - ਕਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ' ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਵਰਗੀਕਰਨ , ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੰਡ , ਵਿਰੋਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤਾ , ਜੋੜ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸਾਰਦੀ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧ , ਸੰਜੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਮਾਨ ਹੈ , ਤਾਂ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ( 1974:5 )
ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਰੋਹਰ ਖੰਡਰ , ਪੁਰਾਤਤਵ ਤੱਥ ਜਾਂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ? ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂੰਹ - ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਚਲਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਰੋਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇਕਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਕਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਦਵੰਦ ਤਾਂ ਫਰਦੀਨਾ ਦਿ ਸੋਸਿਯੂਰ ਨੇ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੋਉਊਰ ਇਕਾਲਕੀ ਅਧਿਐਨ ਮਾਡਲ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਅਧਿਐਨ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵੱਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ , ਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਉਸਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਦੂਸਰੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਾਰਜ - ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਇਹਨਾਂ ਵਿਰੋਧਾਂ ਤੋਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੈ । ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ' Structural Anthropology  ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ , ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨ ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਫਰਾਂਜ਼ ਬੇਅਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ , ' ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇ ਓਨੀ ਦੇਰ ਪਕੜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ , ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ । ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਦੇ ਵੀ ਚੇਤਨ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ , ਜਾਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਭਾਵੇਂ ਅਵਚੇਤਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚੇਤਨ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪੱਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰ - ਵਿਆਖਿਆ ਸੰਭਵ ਹੈ । ( 1977 : 19 )
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਮੇਟਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਮਾਨਵ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ, ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਚੇਤਨ ਤੋਂ ਅਵਚੇਤਨ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਵਚੇਤਨ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ , ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਸਮਾਨ ਹੈ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਾਹੀਂ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉੱਥੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਵਲ ਵਧਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਨਿਰਧਾਰਨ ਵੱਖਰਾ - ਵੱਖਰਾ ਹੈ।' ( 1977 : 24 ) ਲੈਵੀ ਸਤ੍ਰਾਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ , ਨਾ ਪੁਰਾਤਤਵ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਜਾਂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ , ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੀ ਲੋਕ - ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੰਰਚਨਾ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ । ਇਸ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਇਕਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਪਾਸਾਰ ਸੰਭਵ ਹੈ ।
ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਵਚੇਤਨ
ਲੈਵੀ - ਸਤਰਾਸ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਦੇ ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਅਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲ ਗਹਿਨ ਸੰਰਚਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਇਹ ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲ ਅਧੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਧੂਰੇ ਮਾਡਲ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਮਾਡਲ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਗਹਿਨ ਸੰਰਚਨਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ । ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸਾਮਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਬਣਤ ਤੇ ਬੁਣਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਦ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਨਿਯਮਾਂ ਹੀ ਗਹਿਨ ਸੰਰਚਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਅਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਮਾਪ - ਤੋਲ ( Structure And Measure ) :
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ - ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਕਾਨਕੀ ਜਾਂ ਔਕੜਾਮਈ ਮਾਡਲ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਣ । ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਨਾਲ , ਸਮਾਜਕ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਅੱਡ - ਅੱਡ ਪੱਧਰਾਂ ' ਤੇ ਰਚੇ ਗਏ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਆਪਣੀਆਂ ਰੂਪਕੀ , ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ , ਨਾ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ' ( 1977 : 283 )
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ‘ ਕਿਸੇ ਵਰਤਾਰੇ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋਵੇਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ : ਮਕਾਨਕੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾਮਈ । ਜਿਵੇਂ ਆਤਮ - ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ' ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ , ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ - ਪੋਸਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ , ਸਮਾਜ , ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ - ਪੋਸਣ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ ਮਕਾਨਕੀ ਮਾਡਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਸਮੂਹ , ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮ - ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਤਮ - ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ , ਅੰਕੜਾਮਈ ਮਾਡਲ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ' ( 1977 : 285 )
ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ, ਸਮਾਜਕ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਵਰਗਾਕਾਰੀ ( classificatory ) ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ  ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤਾਸ ਦਾ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਚੇਤ ਅਤੇ ਮਕਾਨਕੀ ਮਾਡਲਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਰੁਚਿਤ ਹੈ ।
ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ( Observation and Experimentation )
ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚ ਅੰਤਰ - ਨਿਖੇੜ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ, ਵੰਡੀ ਇਹਤਿਹਾਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਮਾਡਲ ਉਸਾਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉਪਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਮੁਢੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਜ ਹਨ । ਸਹੀ ਤੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਮਾਡਲ ਉਸਾਰਨਾ ਇਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਸੂਝ - ਬੂਝ , ਕਲਪਨਾ , ਵਿਦਵਤਾ , ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਜ - ਵਿਧੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਛਾਣ - ਬੀਣ ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਲੈਵੀ - ਸਤਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ( 1977 : 280 ) ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਪੰਥ ਹਨ । ਪਹਿਲਾ ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗ । ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਪੜਚੋਲ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਪੂਰਵ - ਧਾਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਹੜਾ ਤੱਥ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ , ਕਿਹੜਾ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ । ਸਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ । ਹਰ ਤੱਥ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ , ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਰੱਖਕੇ ਘੋਖ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ । ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਪੜਚੋਲ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਆਪਕ ਹਨ । ਇਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਅਮਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਮਾਡਲਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ , ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਕਾਰਜ ਹੈ । ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨਾ , ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਰਲਗੱਡ ਕਰਕੇ ਤੀਸਰੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ । ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਇਕ ਵਿਧੀ ਹੈ । ਇਸ ਸਿਰਜਤ ਮਾਡਲ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਦੂਸਰੀ ਵਿਧੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
ਸੰਰਚਨਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਨੁਭਾਵਕ ਯਥਾਰਥ ( Structure, Model and Empirical Reality )
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ । ( 1 ) ਸਮਾਜਕ ਅਮਲ, ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ( 2 ) ਸਮਾਜਕ ਤਰਕ ਜਾਂ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ( 3 ) ਸੰਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਸੋਚ ਸ਼ਕਤੀ । ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ ਹੀ ਚਿਤਵੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਲੈਵੀ ਸਤ੍ਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਨੁਭਾਵਕ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲ ਹੈ , ਜਿਹੜੇ ਅਨੁਭਾਵਕ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ , ਸਮਾਜਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹਰ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਤੱਥ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਕ ਹੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੂਸਰੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾ ਬਣਨ ਲਈ ਲਚਕੀਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ , ਤਾਂ ਕਿ ਸਮਾਨ ਮਾਡਲਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ । ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੰਜਮੀ , ਰੂਪਾਂਤਰਤ ਤੇ ਸੰਜਮੀ ਹੋਵੇ । ਅਜਿਹੇ ਮਾਡਲ ਸੁਚੇਤ , ਅਚੇਤ ਅੰਕੜਾਮਈ ਜਾਂ ਮਕਾਨਕੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ( 1977 , vol .ii , p. 71 )
ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਸੰਰਚਨਾ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਕ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਹੇਠ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ । ਵਾਕ ਦੇ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਵਾਕ ਵਿਚ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ , ਵਾਕ - ਵਿਗਿਆਨ , ਧੁਨੀ - ਵਿਉਂਤ ਅਤੇ ਧੁਨੀ - ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਰ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਸੰਚਾਰ ਮਾਡਲ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸੰਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਮਾਜ ਵਿਚਕਾਰ , ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ , ' ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸੰਚਾਰ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ ' ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਚਾਰ , ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਰਥ - ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਮਾਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਹੈ । ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਚੌਥੇ ਪੱਧਰ ਵਜੋਂ ਨਿਖੇੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਸਭਿਆਚਾਰ , ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਚਾਰੀ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਹੈ । ( 1977 : 296 ) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ ਗਤੀ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਇਸਦੇ ਧੀਮੇ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੰਚਾਰਤ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਸਮਾਨ ਹਨ । ਭਾਵ ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਉਹ ਸਮਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰ ਕੀਤੇ ਵਾਕ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੂਲ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਲੈਵੀ ਸਤ੍ਰਾਸ ਇਸ ' ਮੂਲ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ , ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਰਥ - ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਢੰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ( Problem Of Method ) : ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਢੰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ , “ ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਅਨੁਭਾਵਕ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਦੋ ਵੱਖਰੇ - ਵੱਖਰੇ ਪਿੜ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਾਂ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਹਨ , ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ । " ( 1977 : 279 )
ਢੰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਕੱਲੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰਖਦੀ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ । ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ' ਭਾਵਲੋਕ ' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ( ਪੰਨਾ 1-23 ) ਤੱਕ, ਢੰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਘੋਖਦਾ ਤੇ ਪੜਤਾਲਦਾ ਹੈ । ਢੁੱਕਵੇਂ ਮਾਡਲ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਿਰ ਹੈ । ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੱਥਾਂ , ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ , ਬਣਤਰਾਂ ਤੇ ਬੁਣਤਰਾਂ ਦਾ ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਾਡਲ ਉਸਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਘੜੇ - ਘੜਾਏ ਮਾਡਲਾ ਜਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ , ਜਿਹੜੇ ਕਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਣ । ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਹ ਹਨ : ( 1 ) ਪਹਿਲਾ ਸੰਰਚਨਾ ਇਕ ਸਿਸਟਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਥ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਿਚ ਆਇਆ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ । ( 2 ) ਦੂਸਰਾ , ਮਾਡਲ ਲਚਕੀਲਾ ਹੋਵੇ , ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੋਂ ਕਈ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ । ਮਾਡਲ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ( 3 ) ਉਪਰੋਕਤ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜਾ ਲਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਕਿ ਇੱਕ ਤੱਥ ਨੂੰ ਛੇੜਨ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਤੱਥਾਂ ' ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ , ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? ਮਾਡਲ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੱਥਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ ।
ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਪਹਿਲੇ ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਿਯਮਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਦੇ ਖੱਪੇ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਲੋਕ ਮਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਪਰਖਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਹੈ । ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਜੁਗਤ ਘੜੀ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਿਹੜੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਪਾਸ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਹਿਤ , ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ , ਉਹਨਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ , ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਵਰਤਾਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ - ਵਿਗਿਆਨ , ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਰਥ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਮਾਨ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਾਵਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ' ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਸੋਸਿਯੂਰ ਦੀ ਉਸ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਕ ਪਿਆਦਾ ਚਲਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰੀ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ , ਸਭਿਅਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ - ਉਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸਮਾਜਕ ਦਵੰਦ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਨਵੀਨ ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਮੌਤ
ਲੇਵੀ ਸਤਰੋਸ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜੋ 100 ਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ 2008 ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਰਨ ਫਰੈਂਚ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਡੀਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਉਸਦੇ 101 ਵੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾ 30 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਚਾਰ ਦਿਨਾ ਬਾਅਦ ਐਲਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੋਲਸ ਸਰਕੋਜੀ (Nicolas Sarkozy) ਨੇ ਲੇਵੀ ਸਤਰੋਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਹਾਨ ਈਥਨੋਲੋਜੀ(ethnology) ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਰਿਹਾ।”
ਹਵਾਲੇ
1. ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ, ਸੰਪਾਦਕ - ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ , ਲੁਧਿਆਣਾ ( 2020 ) ISBN : 978-93-89997-73-6
2. ਗਿੱਲ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ , ਭਾਖਾ ਸੰਜਮ , ਅੰਕ ਸਤਵਾਂ , ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ , ਪਟਿਆਲਾ ।
3. ਖਹਿਰਾ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ , ਭਾਵ ਲੋਕ , ਕਮਲ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨਜ , ਸਮਰਾਲਾ ( ਲੁਧਿਆਣਾ ) 1980
4. ਖਹਿਰਾ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ , ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਥਿਕ - ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ - ਜੁਗਤ , ਪੈਪਸੂ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ ਪਟਿਆਲਾ , 1998 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੰਤਕ
ਵਾਈ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੱਖਰ)
Y (ਨਾਮ ਵਾਈ, plural wyes) ਆਈ.ਐਸ.ਓ (ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ) ਬੇਸਿਕ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 25ਵਾਂ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਖਰ ਆਖਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸਵਰ ਕਦੇ ਵਿਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈ.ਐਸ.ਓ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲਾਤੀਨੀ ਅੱਖਰ
ਝਵਾਂਸਾ
ਝਵਾਂਸਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ.ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ
ਹੈਲਨ ਐਡਮਜ਼ ਕੈਲਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Helen Adams Keller; 27 ਜੂਨ 1880 – 1 ਜੂਨ 1968) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਬਹਿਰੀ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਹੈਲਨ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਐਨੀ ਸੂਲੀਵੈਨ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ, ਇਹ ਸਭ ਦ ਮਿਰੇਕਲ ਵਰਕਰ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ 27 ਜੂਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ
ਹੈਲਨ ਐਡਮਜ਼ ਕੈਲਰ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜੂਨ 1880 ਨੂੰ ਤੁਸਕੁੰਬੀਆ, ਅਲਾਬਾਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਘਰ ਆਈਵੀ ਗਰੀਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੈਲਨ ਦੇਖ ਅਤੇ ਸੁਣ ਸਕਦੀ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ 19 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਬਹਿਰੀ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਸੋਈਏ ਦੀ 6 ਸਾਲਾ ਲੜਕੀ, ਮਾਰਥਾ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। 7 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਇਸ ਕੋਲ ਸੰਚਾਰ ਲਈ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਕੇਤ ਸਨ।
1886 ਦੀ ਹੈਲਨ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਚਾਰਲਜ਼ ਡਿਕਨਜ਼ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅਮੈਰੀਕਨ ਨੋਟਸ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹਿਰੀ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੀ ਔਰਤ, ਲੌਰਾ ਬ੍ਰਿਜਮੈਨ, ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਕੇ ਉਸਨੇ ਹੈਲਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਅਨ ਚੀਸ਼ੋਮ ਨਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਚੀਸ਼ੋਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲੈਕਜ਼ਾਂਦਰ ਗਰਾਹਮ ਬੈਲ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੈਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਕਿਨਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਬਲਾਈਂਡ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਿੱਥੇ ਲੌਰਾ ਬ੍ਰਿਜਮੈਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਮਾਈਕਲ ਅਨਾਗਨੋਸ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਐਨੀ ਸੂਲੀਵੈਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲਗਭਗ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 49 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸੂਲੀਵੈਨ ਹੈਲਰ ਦੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਰ ਉਸਦੀ ਸਾਥਣ ਬਣੀ।
ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਮਈ 1888 ਵਿੱਚ, ਕੈਲਰ ਨੇ ਪਰਕਿੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ "ਦ ਬਲਾਇੰਡ" ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1894 ਵਿੱਚ, ਕੈਲਰ ਅਤੇ ਸੂਲੀਵਾਨ "ਰਾਈਟ-ਹੁਮਸਨ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਡਿਫ਼" ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਡਿਫ਼ ​​ਹੋਰੇਸ ਮਾਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਹ ਫੁੱਲਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਗਏ ਸਨ। 1896 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ "ਕੈਂਬਰਿਜ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਯੰਗ ਲੇਡੀਜ਼" ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, 1900 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੈਡਕਲਿਫ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਊਥ ਹਾਊਸ ਦੇ ਬ੍ਰਿਗਜ਼ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ, ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟੈਂਡਰਡ ਓਇਲ ਦੇ ਮਗਨੈਟ ਹੈਨਰੀ ਹਟਲਨ ਰੋਜਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਐਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਖਰਚਾ ਲਿਆ ਸੀ। 1904 ਵਿੱਚ, 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚਵਿੱਚਕੈਲਰ ਰੈਡਕਲਿਫ ਤੋਂ ਫੀ ਬੀਟਾ ਕਾਪਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ , ਜੋ ਆਰਟਸ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਨ੍ਹੇ-ਬੋਲੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਵਿਲਹੈਲਮ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਨਾਲ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਿਆ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ, ਕੈਲਰ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਸਪੀਚਾਂ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ "ਸੁਣਨਾ" ਸਿੱਖਿਆ - ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਜ਼ੋਲੇਨਰ ਕੁਆਰਟੇਟ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਗੂੰਜਦਾ ਟੈਬਲੇਟ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗੀ
ਐਨ ਸੂਲੀਵਾਨ ਕੈਲਰ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਰਹੀ। ਸੂਲੀਵਾਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਜੌਹਨ ਮੈਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ 1914 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਪੌਲੀ ਥੌਮਸਨ (20 ਫਰਵਰੀ 1885 - 21 ਮਾਰਚ, 1960) ਨੂੰ ਘਰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹੇ-ਬੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਕੈਲਰ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਈ।
ਕੈਲਰ, ਸੁਲੀਵਾਨ ਅਤੇ ਮੈਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਫੌਰੈਸਟ ਹਿਲਜ਼, ਕੁਈਨਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਮੇਰਿਕਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਬਲਾਇੰਡ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਘਰ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ।
ਐਨ ਸੁਲੀਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ 1936 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਕੈਲਰ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਲਰ ਅਤੇ ਥੌਮਸਨ ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਥੌਮਸਨ ਨੂੰ 1957 ਵਿੱਚ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਵਿੰਨੀ ਕੋਰਬਲੀ, ਇੱਕ ਨਰਸ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1957 ਵਿੱਚ ਥੌਮਸਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਥੌਮਸਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੈਲਰ ਦੀ ਸਾਥੀ ਰਹੀ।
ਪੁਰਾਲੇਖ ਸਮੱਗਰੀ
ਹੈਲਨ ਕੈਲਰ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਮਰੀਕੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਬਲਾਇੰਡ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1880 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (कुरुक्षेत्र विश्वविद्यालय) 11 ਜਨਵਰੀ, 1956 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ (ਹਰਿਆਣਾ) ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ । 1 ਇਹ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ ਗਵਰਨਰ, ਚੰਦੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕਲੋਤਾ ਵਿਭਾਗ ਮੋਜੂਦ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੈੰਪਸ 400 ਏਕਡ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
20 ਅਕਤੂਬਰ
20 ਅਕਤੂਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 293ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 294ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 72 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਤੂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਮਾਈਕਲ ਫੇਰੇਰਾ
ਮਾਈਕਲ ਫੇਰੇਰਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Michael Ferreira; ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1938 ਮੁੰਬਈ), ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ “ਬਾਂਬੇ ਟਾਈਗਰ” ਵੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਿਲੀਅਰਡਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੁਕੀਨ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਕੀਨ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1960 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਲੀਅਰਡਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਰਲਡ ਅਮੇਚਿਯਰ ਬਿਲੀਅਰਡਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਡਬਲਯੂ.ਏ.ਬੀ.ਸੀ.) ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। 1977 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੌਕੀਆ ਬਿਲੀਅਰਡਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਓਪਨ ਬਿਲੀਅਰਡਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਕੋਲ ਦੋ ਹੋਰ ਡਬਲਯੂਏਬੀਸੀ ਸਿਰਲੇਖ ਹਨ। 1978 ਵਿਚ, ਉਹ ਬਿਲਿਅਰਡਜ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ, 1000 ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੁਕੀਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1,149 ਅੰਕ ਬਣਾ ਕੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ੁਕੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਫਰੇਰਾ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਸਕੂਲ, ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ, ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਿਲੀਅਰਡ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਜੀਵਨ
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੇਰੇਰਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਕਿਊਨੈੱਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਹਾਨ ਡਾਇਰੈਕਟ ਸੇਲਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ 80% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਊਨੈੱਟ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਹੈ। ਫੈਰੀਰਾ ਨੂੰ ਕਿਨੇਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਫੇਰੇਰਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਘਿਨਾਉਣੇ, ਭੈੜੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ” ਕਿਹਾ ਹੈ। 30 ਸਤੰਬਰ, 2016 ਨੂੰ, ਫੇਰੇਰਾ, ਵਿਹਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਕਿਊਨੈਟ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਖਾ (ਈ.ਡਬਲਯੂ) ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਅਵਾਰਡ
ਫਰੇਰਾ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੌਕੀਆ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੁਨੀਲ ਗਾਵਸਕਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵੱਕਾਰੀ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਬਿੱਲੀਅਰਡ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੌਕੀਆ ਬਿਲੀਅਰਡਜ਼ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1971), ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ (1973) ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੇਅਰ ਪਲੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਧਾਈ ਪੱਤਰ (1983) ਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 2001 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਿਲੀਅਰਡਜ਼ ਅਤੇ ਸਨੂਕਰ ਵਿੱਚ ਕੋਚਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਮੱਤ
ਮੱਤ, ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਖ਼ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਿਚੋੜ ਵਜੋਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਂ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਜੁੱਟ, ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਬੰਦੀ ਜਾਂ ਸੰਕੇਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਅਪਰਾਧ
ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਅਪਰਾਧਜਾਬਤਾ ਫੋਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਈ ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਅਪਰਾਧ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ .ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਵਰੰਟ ਤੋ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਰਾ ਆਮ ਤੋਰ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਘਤਾ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 121,124,302,304,379 ਅਤੇ 384 ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਬੇਰੂਤ
ਬੇਰੂਤ (ਅਰਬੀ‎: بيروت)‎ ਲਿਬਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਸ਼ੇਣੀ: ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ace:Beirut Beiroet ቤይሩት Beirut بيروت ܒܝܪܘܬ arz:بيروت Beyrut Beirots Beirut Горад Бейрут Бэйрут Бейрут বৈরুত པེ་རུ་ཐེ། Beirout Bejrut Beirut ckb:بەیرووت Bejrút Beirut Beirut Beirut Βηρυτός Beirut Bejruto Beirut Beirut Beirut fa:بیروت Beirut Beyrouth Beirût Béiriút gag:Beyrut Beirut Beirut Beirut Beirut ביירות बेयरूत hif:Beirut Beirut hsb:Beirut Bewout Bejrút Պէյրութ (արևմտահայերեն) Beirut Beirut Beirút Beirut ベイルート Beirut ბეირუთი kab:Birut Бейрут Beirut ಬೈರುತ್ 베이루트 Bêrût Бейрут Berytus Beirut Beirut Beirut Beirutas Beirūta mdf:Бейрут ошсь Бејрут ബെയ്റൂത്ത് Бейрут बैरूत Beirut ဘေရွတ်မြို့ mzn:بیروت Beirut Beiroet Beirut Beirut nov:Beyrut Beirot Бейрут Beirut Bejrut Beirut pnb:بیروت Beirute Beirut Бейрут sah:Бейрут Beirut Beirut Bejrut Beirut Bejrút Bejrut Bejrut Бејрут Beirut Beirut பெய்ரூத் Beirute Бейрут เบรุต Beirut Beyrut Бәйрут بېيرۇت Бейрут بیروت Beirut Bäyrut Beirut wuu:贝鲁特 xmf:ბეირუთი ביירוט Beirut 贝鲁特 Beyrouth
ਡੋਰਗੋਨ ਝੀਲ ਝੀਲ
ਡੋਰਗੋਨ ਝੀਲ ( Дөргөн нуур, 德尔贡湖 ) ਖੋਵਡ, ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਟ ਲੇਕਸ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਝੀਲ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 4% ਹੀ ਖਾਰਾਪਣ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੋਹਫ਼ੇ ਗਹਿਣੇ, ਫਰਨੀਚਰ, ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਕਰ ਕੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਨਾ ਦੇਣਾ ਨਿਰਾਦਰੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਵਲ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਾਜ ਰੋਕੂ ਐਕਟ 1961 ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ
ਯਾਕੁਸ਼ਿਮਾ
ਯਾਕੁਸ਼ੀਮਾ (屋 久 島) ਕਾਗੋਸ਼ੀਮਾ ਪ੍ਰੀਫੈਕਰੇਟ, ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਸਮੂਮੀ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਟਾਪੂ 504.88 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (194.94 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ੲਿਸਦੀ ਅਾਬਾਦੀ 13,178 ਹੈ। ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹਾਈਡਰੋਫੋਇਲ ਫੈਰੀ (ਸੀਜ਼ਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਗੋਸ਼ੀਮਾ ਤੋਂ 7 ਜਾਂ 8 ਵਾਰ), ਹੌਲੀ ਕਾਰ ਫੈਰੀ (ਕਾਗੋਸ਼ੀਮਾ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ), ਯਾਕਸ਼ੀਮਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ (3 ਤੋਂ 5 ਵਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਾਗੋਸ਼ਿਮਾ, ਇਕ ਵਾਰ ਫੁਕੂਓਕਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਓਸਾਕਾ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ) ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਾਰਾ ਟਾਪੂ ਯਾਕੁਸ਼ੀਮਾ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਆਂਢੀ ਕਚੀਨੋਅਰਬੂਜਿਮਾ ਵਿਖੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਾਪੂ ਕਿਰੀਸ਼ੀਮਾ-ਯਾਕੁ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।
ਨੀਨਾ ਬਿਚੂਇਆ
thumb| ਨੀਨਾ ਬਿਚੂਇਆ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿਚ ਨੀਨਾ ਬਿਚੂਇਆ (ਜਨਮ 24 ਅਗਸਤ 1937) ਇੱਕ ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਯਾਕੁਸ਼ਿਮਾ
ਯਾਕੁਸ਼ੀਮਾ ਦੀ ਬਿਜਲੀ 50% ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਗੋਸ਼ੀਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਗੈਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਹੌਂਡਾ ਦੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਫਿਊਲ ਸੈੱਲ ਵਹੀਕਲ ਖੋਜ ਲਈ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਸਾਈਟ ਹੈ।(ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਕਾਰਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹਨ ਪਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਕਾਰਾਂ ਮਿਉਂਸਪੈਲਟਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
ਨੀਨਾ ਬਿਚੂਇਆ
ਬਿਚੂਇਆ ਨੇ ਲਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਥੀਏਟਰ ਫਾਰ ਯੰਗ ਪੀਪਲ (Перший український театр для дітей та юнацтва) ਵਿਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੇਖਕ ਵਲੇਰੀ ਸ਼ੇਵਚੁਕ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਉਹ ਯੂਕਰੇਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਲਪ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਜ ਉਸ ਨੂੰ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਹਾਲੀਆ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਵੇਲੀਕੀ ਕੋਰੋਲੀਵਸਕੀ ਲਵੀ (ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਰਾਇਲ ਹੰਟ, 2011) ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਪੂਰਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਸ਼ਹੀਦਗੜ੍ਹ
ਸ਼ਹੀਦਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜ਼ੈਡ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੱਖਰ)
Z (ਨਾਮ ਜ਼ੈੱਡ ਜਾਂ zee  ) ਆਈ.ਐਸ.ਓ (ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ) ਬੇਸਿਕ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦਾ 26ਵਾਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈ.ਐਸ.ਓ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲਾਤੀਨੀ ਅੱਖਰ
ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜਥੇਦਾਰ
ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ (18 ਜਨਵਰੀ, 1892-6 ਅਗਸਤ, 1976) ਦਾ ਜਨਮ ਸ: ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਗੰਗੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘਣੀਏ ਕੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 15 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਬਰਮੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਮਾ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। 1921 ਈ: ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਵਾਲਦਾਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ
ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕੇ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧੁਰ ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜਥੇਦਾਰ ਭਾਈ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। 1921 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਲਈ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਕਾਂਗ ਕਾਰਨ ਫੌਜੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਸੈਂਟਰਲ ਮਾਝਾ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਏ। 10 ਫਰਵਰੀ, 1924 ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਰਸੇ ਪਿੱਛੋਂ 7 ਮਈ 1924 ਨੂੰ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ: ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤੀ। ਇਥੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। 1955 ਈ: ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਆਪ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਹੇ। ਆਪ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧੜੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੇਵਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਧੜੇ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 1962 ਈ: ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਜਥੇਦਾਰ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਆਖਰ 6 ਅਗਸਤ, 1976 ਈ: ਨੂੰ ਪੰਜ-ਭੂਤਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ।
ਸਵਾਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ
thumb|right|ਸਵਾਹਿਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇਲਾਕਾ
ਸਵਾਹਿਲੀ (ਸਵਾਹਿਲੀ: Kiswahili) ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਨਤੂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ੪੫ ਤੋਂ ੧੦੦ ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਸਵਾਹਿਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਹਿਲੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂ ਦੂਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸਵਾਹਿਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੱਖਣੀ ਸੋਮਾਲੀਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਾਤੇ, ਪੈਮਬਾ, ਜ਼ਾਨਜ਼ੀਬਾਰ ਅਤੇ ਮਾਫੀਆ ਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਵਾਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਕੇਨੀਆ, ਕੋਨਗੋ (ਲੋਕਤਾਨਤਰਿਕ ਗਣਰਾਜ), ਯੂਗਾਂਡਾ, ਬੁਰੂਨਡੀ, ਜ਼ਾਮਬੀਆ ਅਤੇ ਮਲਾਵੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਹਿਲੀ ਨਾਮ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਫਜ਼ "ਸਾਹਿਲ" ਤੋ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕੰਢਾ ਹੈ। ਸਵਾਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਸਵਾਹਿਲੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਵਕਤ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦ ਅਰਬ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਵਾਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਰਬੀ ਲਫਜ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸਵਾਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ੧੭੨੮ ਈ. ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਵਾਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਛੱਪਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹਾਬਾਰੀ ਯਾ ਮਵੇਜ਼ੀ (Habari Ya Mwezi) ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਈਸਾਈ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ੧੮੮੫ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਰਪੀ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਹਿਲੀ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਬੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਸਵਾਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ
thumb|right|ਸਵਾਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ
ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼ਿਕਾਇਤ
ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਜਾਬਤਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਬਾਰੇ ਦਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਿਖਤੀ ਜਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੱਜ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੱਜ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਕੀਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨੰ: 51 ਹੈ। ਇਹ ਰਾਖਵਾ ਹਲਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਨਾਵਲ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਸਰੂਪ
ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ
1)	ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮੇਲ, ਲਾਹੋਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ। 2)	ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ, ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ। ਨਿਊ ਬੁਕ ਕੰਪਨੀ, ਜਲੰਧਰ। 3)	ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਨਵਚੇਤਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
26 ਅਪ੍ਰੈਲ
26 ਅਪਰੈਲ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 116ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 117ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 249 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਵਾਕਿਆ
ਵਿਸ਼ਵ ਬੋਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਦਿਵਸ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਪ੍ਰੈਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਨਿਕੋਲਾ ਟੈਸਲਾ
ਨਿਕੋਲਾ ਟੈਸਲਾ (10 ਜੁਲਾਈ 1856 – 7 ਜਨਵਰੀ 1943) ਇੱਕ ਸਰਬਿਆਈ ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜੀ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਅਲਟਰਨੇਟਿੰਗ ਕਰੰਟ ਪਾਵਰ ਸਪਲਾਈ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੈਸਲਾ ਨੇ ਐਡੀਸਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮਤਭੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਐਡੀਸਨ, ਡਰੈਕਟ ਕਰੰਟ(ਡੀ.ਸੀ.) ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਮੰੰਨਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੈਸਲਾ,ਅਲਟਰਨੇਟਿੰਗ ਕਰੰਟ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਟੈਸਲਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੁੁੰਬਕੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਘਣਤਾ(ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫਲੱਕਸ ਡੈਂਂਸਟੀ) ਦੀ ਐਸ.ਆਈ. ਇਕਾਈ ਟੈਸਲਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰੀਅਰ
ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰੀਅਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Rajashree Warrier) ਇੱਕ ਭਰਤ ਨਾਟਿਅਮ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਰਾਜਸ੍ਰੀ ਵਾਰੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, ਕੇਰਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵੀ ਮਿਥਿਲੀ ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ ਸੁਬਰਾਮਈਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਭਰਥਨਾਟਿਅਮ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲਾਮੁਡੂ ਹਰੀਹਰਾ ਅਈਅਰ, ਪੇਰੁੰਬਾਵੂਰ ਜੀ. ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ, ਪਾਰਸਾਲਾ ਪੋਨਮਲ ਅਤੇ ਬੀ. ਸ਼ਸੀਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਵਾਰੀਅਰ ਕੋਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਹੈ।
ਮੀਡੀਆ
ਵਾਰੀਅਰ ਨੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ 'ਤੇ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਸੁਪਰਭਾਥਮ ਦਾ ਐਂਕਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਡੀਡੀ ਕੇਰਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਐਂਕਰਿੰਗ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਵਾਰੀਅਰ ਨੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, 2013 ਵਿੱਚ ਡੀਸੀ ਬੁੱਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਰਥਕੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਰੂਥਕਲਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਘੁੰਮਡਗੜ੍ਹ
ਘੁੰਮਡਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟ
ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਬਤਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਹ ਰਿਪੋਰਟ ਜਿਹੜੀ ਜਾਬਤਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੰਘਤਾ 1973 ਦੀ ਧਾਰਾ 173 (2) ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੱਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀ ਪੁਲਿਸ
ਟੇਲ ਮੇਗੀਡੋ
ਟੇਲ ਮੇਗੀਡੋ (ਇਬਰਾਨੀ: ਮਿਗਿਡੌ, ਅਰਬੀ: مجیدو, Tell al-Mutesellim, "ਦ ਟੈਲ ਆਫ ਦੀ ਗਵਰਨਰ") ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ (ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਟੀਚਾ) ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਬਬੂਟਸ ਮਗਿੱਦੋ ਨੇੜੇ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਾਇਫਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਗਿੱਦੋ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਮ ਆਰਮਾਗੇਡਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ. ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਗਿੱਦੋ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਨਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ ਅਤੇ ਆਇਰਨ ਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ. ਮਗਿੱਦੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀ ਵਗੀ ਆਰਾ ਢਹਿਣ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਕਰਮਲ ਰਿਜ ਰਾਹੀਂ ਪਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਯਜਿੱਰੀਲ ਵੈਲੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਹੈ। ਖੁਦਾਈਆਂ ਨੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੀਆਂ 26 ਪਰਤਾਂ ਲੱਭੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
21 ਅਕਤੂਬਰ
21 ਅਕਤੂਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 294ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 295ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 71 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਤੂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਜੋਲਾ ਖੁਰਦ
ਜੋਲਾ ਖੁਰਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ.ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ
ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 1000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਲਾ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਦੌਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਕਲਾ, ਸ਼ੈਲੀਆਂ, ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਡੋਰਗੋਨ ਝੀਲ
ਡੋਰਗੋਨ ਝੀਲ ( Дөргөн нуур, 德尔贡湖 ) ਖੋਵਡ, ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਟ ਲੇਕਸ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਝੀਲ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 4% ਹੀ ਖਾਰਾਪਣ ਹੈ।
ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ
ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਦੌਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ। ਇੱਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਅਰਲੀ ਈਸਾਈ ਕਲਾ, ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪੀਰੀਅਡ ਆਰਟ, ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਕਲਾ, ਇਨਸੁਲਰ ਆਰਟ, ਪ੍ਰੀ-ਰੋਮਨੈਸਕ, ਰੋਮਨੇਸਕ ਕਲਾ, ਅਤੇ ਗੌਥਿਕ ਕਲਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਹੋਰ ਦੌਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਕਲਾ ਜਾਂ ਵਾਈਕਿੰਗ ਕਲਾ।
ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ, ਰੰਗੀਨ ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਧਾਤੂ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਮੋਜ਼ੇਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ੍ਰੇਸਕੋ ਕੰਧ-ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚ ਬਚਣ ਦੀ ਦਰ ਹੈ। ਜਾਂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਟੇਪੇਸਟ੍ਰੀ ਸਮੇਤ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀਰੀਅਡ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਖੌਤੀ "ਮਾਮੂਲੀ ਕਲਾਵਾਂ" ਜਾਂ ਸਜਾਵਟੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਾਤੂ ਦਾ ਕੰਮ, ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਢਾਈ, ਸ਼ਾਇਦ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤੀ ਸਨ।
ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਈਸਾਈ ਚਰਚ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਇਹਨਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਰਾਸਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ "ਬਰਬਰ" ਕਲਾਤਮਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ, ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਮੁਢਲੇ ਈਸਾਈ ਅਤੇ "ਬਰਬਰੀਅਨ" ਕਲਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਲਾਸਿਕਵਾਦ ਦੇ ਰਸਮੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ ਜੋ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇਵਾਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਊਰਜਾਵਾਨ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ. ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਲਾ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਅਨੁਭਵੀ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਰਿਕਵਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। thumb|400x400px| ਚੰਗੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਸਿਏਨਾ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਐਂਬਰੋਜੀਓ ਲੋਰੇਨਜ਼ੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਸਕੋ, 1338। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ - ਲਗਭਗ 800 ਈਸਵੀ ਤੱਕ - ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਗਈ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ 1350 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝਟਕੇ ਤੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਆਮ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਬਾਦੀ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 650 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 18 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ 1000 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1340 ਤੱਕ 70 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। 1450 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰਫ 50 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ, ਇੱਕ ਉੱਚਾ। ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਕਾਲੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਲਗਭਗ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯੂਰਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਣਵਰਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਗਰਮ ਦੌਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 1315 ਤੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ left|thumb| ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ-ਕੇਸ 'ਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਪੈਰਿਸ, 1300-1330। ਮੱਧਯੁਗੀ ਦੌਰ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਘੁਸਪੈਠਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ। 7ਵੀਂ ਅਤੇ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਇਸਲਾਮੀ ਜਿੱਤਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸਲਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨ ਸਾਮਰਾਜ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਈਬੇਰੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਮੱਠਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਰਚਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੇ ਵਸਤੂਆਂ ਸਨ ਅਤੇ, ਜੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਕਲਾਤਮਕ ਰੁਚੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੁਰਜੂਆ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਉਦਯੋਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੁਣ ਅਪਵਾਦ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੇਂਟ ਬੈਨੇਡਿਕਟ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨੇ ਮੱਠਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਕਲਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਮੱਠ ਸਮਾਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਆਮ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਗੇ।
ਬਚੇ ਹੋਏ ਕੰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ। ਇਹ ਕੇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਲਾ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕਲਾ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ, ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸੰਤ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਦੇ ਉਲਟ, ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਬਾਰੋਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦੌਰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਝੁਕਦੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਲਗਜ਼ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤ, ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ-ਕਵਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸੀ; ਕਵਰਾਂ ਲਈ ਰੀ-ਬਾਉਂਡ ਪੰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀਆਂ ਰਾਹਤਾਂ ਪੂਰੇ ਕਵਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਚੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। left|thumb| ਸੇਂਟ ਐਮਰੇਮ ਦੇ ਕੋਡੈਕਸ ਔਰੀਅਸ ਦਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਵਰ, ਸੀ. 870, ਇੱਕ ਕੈਰੋਲਿੰਗੀਅਨ ਇੰਜੀਲ ਦੀ ਕਿਤਾਬ । ਬਹੁਤੇ ਚਰਚਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਕਈ ਵਾਰ, ਪਰ ਮੱਧਯੁਗੀ ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਰ 'ਤੇ ਗੁਆਚ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਚਰਚ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹਰ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ - ਇਕੱਲੇ ਨਾਰਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 40 ਮੱਧਕਾਲੀ ਚਰਚ ਹਨ - ਪਰ ਦਰਜਨਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਵਿਗਨਨ ਵਿੱਚ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੈਲੇਸ ਡੇਸ ਪੇਪਸ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ - ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸਨ ਫੁਲਰ ਬਰੋਚ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸੰਭਵ ਜਾਅਲੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਫਰੀ-ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਸੈਕੂਲਰ ਵਜੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਇੰਨੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ ਕਿ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੀ ਮਿਤੀ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਵੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਹੈ; ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਭਿਕਸ਼ੂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚਰਚਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਨਿੱਜੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫਿਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ - ਕੱਚ ਦੇ ਟੈਸੇਰੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਫਿਕਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ - ਮੋਜ਼ੇਕ ਲਈ ਇੱਕ ਠੋਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਪੈਨਲ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਜੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਇਸ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰਾਫਾ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ-ਸਿਰਫ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਸਾ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਵੱਡੇ ਜੋਖਮ ਜਾਂ ਵਿਆਜ ਦੇ ਕੇ। thumb|360x360px| ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਿਚਰਡ II ਲਈ ਛੋਟਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿਲਟਨ ਡਿਪਟੀਚ, ਸੀ. 1400, ਸਟੈਂਪਡ ਗੋਲਡ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਲਟਰਾਮਰੀਨ ਦੇ ਨਾਲ।
ਅਰੋਗਿਆ ਸੇਤੂ
ਅਰੋਗਿਆ ਸੇਤੂ ( 'ਹੈਲਥ ਬ੍ਰਿਜ') ਇੱਕ ਕੋਵਿਡ-19 ਟਰੈਕਿੰਗ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।