cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨਵ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ
ਲੱਛਣ
ਸਮੁੱਚੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਖੜਵੇਂ ਲੱਛਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ: 1. ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਾਧਕ ਲਈ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਓੁਹ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਓੁਹ ਸੱਚ ਨੂੰ ਖੋਜ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਚ ਨੂੰ ਹੀ ਨੇਕੀ ਗੀਤ ਆਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੰਸਾ ਆਖਦਾ ਹੈ| 2. ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਾਧਕ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਪੁਰਾਤਨ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਾਧਕ ਵਾਂਗ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਨਹੀਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਓੁਸ ਦਾ ਸਾਧਨ ਓੁਹ ਅੰਤਰ-ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਵਿਗਾਆਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਬੌਧਿਕਤਾ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਅਨੁਭਵ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ| 3. ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਾਧਕ ਦੀ ਮਨੋ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਣਾਓ ਅਤੇ ਦੁਚਿਤੀਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ| ਓੁਹ ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਾਧਕ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਦੁਬਿਧਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਰੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ| 4. ਪੂਰਬਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਚੰਗੇ/ਮਾੜੇ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਬੰਧਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| 5. ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਾਧਕ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਅਭੇਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੇਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਓੁਸ ਅਨੁਸਾਰ ਚੇਤਨਤਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ| 6. ਨਵੀਨ ਚੇਤਨਾ ਅਧੀਨ ਅਸੀਮ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਰੁਚੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਦਾਰਥਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ| 7. ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਬੰਧ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| 8. ਸੰਸਾਰ/ਜੀਵ ਉਤਪਤੀ ਆਦਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੁਰਤਾਨ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਨਵੀਨ ਵਿਗਾਆਨਕ ਆਧਾਰਾਂ'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ| 9. ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜੋਤ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ| ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੈ| ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਓੁਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਘਾਣ ਦਾ ਸਮਾਨ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਹਨ| 10. ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| 11. ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੋਰੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| 12. ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਲਈ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲੇ ਪ੍ਸ਼ਨਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| 13. ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| 14. ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਕਰਕੇ ਬਿੰਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| 15. ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ| ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੜੀ ਹੈ ਜੋ ਰਹੱਸਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹਰ ਰਹੱਸ ਨੂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਵੀ ਰਹੱਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਰਗ ਮਾਤਰ ਹੈ| ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਓੁਸ ਪੜਾਅ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ-ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੀ ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦ ਹੈ|
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਤਙ ਸ਼ਿਆਉਫਿਙ
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਸਾਮਵਾਦੀ
ਮਨੋਰੰਜਨ
ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ
ਇਨਸਾਨ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ  ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਕੰਮ, ਨੀਂਦ, ਸਮਾਜਿਕ ਫਰਜ਼, ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੇ ਖਰਚਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਸਮਾਂ  ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਆਰਾਮ ਵਾਧਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ  ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਘਟਦੇ ਘੰਟੇ  ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਚਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਧਿਆ, ਕਈ ਬਹਿਸਦੇ ਹਨ ਕਿਆਧੁਨਿਕ ਲੋਕ ਉਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਦਬਾਅ  ਵੱਧ ਹੈ,  ਕਿਉਂਕੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਹੋਰ ਤੱਥ ਜੋ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ ਅਮੀਰਤਾ, ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਭੇਂਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕਕਰਨ ਹਨ।, ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ,  ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਿਰਫ"ਖਾਲੀ ਸਮਾਂ" ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਨਾਂ ਖਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ,  ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ  ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈ,ਅਤੇ' ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਗੌਰ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੁੰਝ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ, ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵਧਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੰਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਇਨਾਮ, ਅਤੇ "ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁਥਾਜ" ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਘੋਸ਼ਣਾ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲੇਜ਼ਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੇਡ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਕੰਮ
ਮਨੋਰੰਜਨ ਖੇਡ ਦੇ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਖੇਡ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡਣ ਜਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਾਧੂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਆਊਟਲੈਟ ਹਨ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਜਬੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਹੈ, ਮਨੋਰੰਜਨ "ਬੈਟਰੀ ਰੀਚਾਰਜ" ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਕੰਮ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਗਠਿਤ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵੀ ਅਨੰਦਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਲਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਈ, ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣਾ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਗਣਿਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੰਜਨ
ਉਸ਼ਨਸ
ਨਟਵਰਲਾਲ ਪਾਂਡਿਆ (ਗੁਜਰਾਤੀ: નટવરલાલ પંડ્યા) (28 ਸਤੰਬਰ 1920 - 6 ਨਵੰਬਰ 2011), ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ, ਉਸ਼ਨਸ (ਗੁਜਰਾਤੀ: ઉશનસ્) ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੇ ਕਵੀ ਸਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ 28 ਸਤੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਵਡੋਦਰਾ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਵਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਹਸਾਣਾ, ਸਿਧਪੁਰ, ਸਾਲਵੀ ਤੇ ਦਾਬੋਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੜੌਦਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰੋਜ਼ਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਨਵਸਰੀ ਦੇ ਗਾਰਡਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਜੇ.ਪੀ. ਸ਼ਰਾਫ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਵਲਸਾਡ. ਉਸਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਘ (ਗੁਜਰਾਤੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ 1991 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯੂਰਪ, ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
6 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਲਸਾਦ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਕੰਮ
ਪ੍ਰਸੂਨ, ਜੋ 1955 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ,ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਥਯ (1956), ਅਰਦਰਾ (1959), ਮਨੋਮੁਦਰਾ (1960), ਤ੍ਰੂਨ ਨ ਗ੍ਰਾਹ (1964), ਸਪੰਦ ਅਨੇ ਛੰਦ (1968), ਕਿਨਕਿਨੀ (1971), ਭਾਰਤ ਦਰਸ਼ਨ (1974), ਅਸ਼ਵਤੱ (1975), ਰੁਪਾਨਾ ਲੇ (1976), ਵਿਆਕੁਲ ਵੈਸ਼ਨਵ (1977), ਪ੍ਰੂਥਵਾਈਨ ਪਾਸ਼ਿਮ ਚਾਹਰੇ (1979) ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੂਲੋਕ (1984)। ਵਾਲਵੀ, ਬਾ ਆਵੀ ਅਤੇ ਸਦਮਾਤਾਨੋ ਖਾਨਚੋ ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਤੁਜੀ, ਦੋਸ਼ੀਨੀ ਵਾਹੁ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣ ਨੋ ਗ੍ਰਹਿ ਵਰਗੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖੇ।
ਅਵਾਰਡ
ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਚੰਦਰਕ, 1963 ਵਿੱਚ ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਗੌਰਵ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਸ਼ਵਥਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਉਸ਼ਨਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 6 ਨਵੰਬਰ 2011 ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ
ਨੂਰਪੁਰ (ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਦੇਖੋ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ‎
ਖਾਣਾ
ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਅੰਨ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੌਦਿਆਂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ, ਚਰਬੀ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ, ਜਾਂ ਖਣਿਜ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਜੀਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਲਾਉਣ, ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਚਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿੱਤਾ: ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੁਆਰਾ। ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਊਰਜਾ, ਅੰਨ ਸਨਅਤ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ
ਭਗਵਾਨਪੁਰਾ (ਅਮਲੋਹ)
ਭਗਵਾਨਪੁਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਪਰਦਾਇ ਅਲੰਕਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਖੁਦ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 'ਕਾਵਿ-ਅਲੰਕਾਰ' ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਾਮਹ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਹੀ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਭਾਵ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਈਸਾ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਅਲੰਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਉਪਰੰਤ ਇਸਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿੰਤ ਸੰਕੋਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਣਤਾ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ- ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਗੁਣ' ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ' ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ, ਗੁਣ, ਬਿਰਤੀ, ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ, ਰਸ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ' ਅਲੰਕਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਉਤਪੱਤ ਅਰਥ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਲੰਕਾਰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਈਸਾ ਦੀ 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦੌਰ ਅਜਿਹਾ ਆਇਆ ਕਿ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਜਾਵਟੀ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਕੇਵਲ' ਸ਼ਬਦ, ਅਰਥ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਰਥ' ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਲੰਕਾਰ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਹ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੁਣ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਰਸ ਅਤੇ ਧ੍ਵਨੀ ਸਿਧਾਂਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸਰਟਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ।" ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਅਨੇਕ ਆਚਾਰੀਆ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਹੋਰ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਗੌਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਵੀ ਸਾਡੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹੜੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਕਿਹੜੇ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਕਿਹੜੇ ਨਵੇਂ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਲਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਇਆ ਆਦਿ ਨੁਕਤਿਆ ਤੇ ਪਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤਮੁਨੀ ਦੇ 'ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ'ਨਾਲ ਸ਼ੂਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰਿਆ ਭਰਤਮੁਨੀ
ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ'ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ'।ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ'ਦੇ 16 ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਅੰਲਕਾਰ-ਉਪਮਾ, ਯਮਕ, ਦੀਪਕ ਅਤੇ ਰੂਪਕ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਭਰਤਮੁਨੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਸਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੇ ਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਰਤਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ 26 ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ 36 ਕਾਵਿ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਦਾਹਰਨ, ਅਤਿਸ਼ਯ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਏ ਗਏ।
ਭਾਮਹ
ਭਾਮਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਿਯਾਲੰਕਾਰ' ਰਾਹੀਂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਤੱਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗਹਿਣਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਭਾਮਹ ਦੁਆਰਾ ਕੁਲ 38 ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਦੰਡੀ
ਦੰਡੀ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕਾਵਯਾਦਰਸ਼' ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ 35 ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਦਹਿਨ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਵਿ-ਸੁਹਜ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਹਜ ਭਾਵੇਂ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾ ਦਾ। ਭਾਵਾਂ ਨੂਂੰ ਸਜਾਉਣਾ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੱ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਰਮਣੀਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕੰਮ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਲੰਕਾਰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਕ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਉਪਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਰਗੀਕਰਨ
ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕ੍ਰਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਵਿਕਾਸ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ-ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਭਾਮਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਮਨ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 52 ਰਹੀ। ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਰੁਦ੍ਰਟ ਤੇ ਰੁੱਯਕ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 51 ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 103 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਜਯਦੇਵ ਤੋਂ ਜਗਨਨਾਥ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ 88 ਹੋਰ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 191 ਹੋ ਗਈ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਓੁਸੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਵਾਗੇ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਧ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਸ਼ਬਦ ਅੰਲਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਉਸ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚਮਤਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉੁਦਾਹਰਨ ਬੰੰਦੌ ਗੁਰੂ ਪਦ ਪਦੁਮ ਪਰਾਗਾ! ਸਰੁਚੀ ਸੁਬਾਸਸਸ
ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ
ਅਨੁਪਾ੍ਸ ਸ਼ਬਦ ਅਨੁ+ਪ੍+ਆਸ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦੇ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ  ਅੱਖਰਾਂ ਅਰਥਾਤ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਸ੍ਵਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ। ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਕਟ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਦਰਸਨ ਪਰਸਨ ਸਰਸਨ ਹਰਸਨ ਰੰਗ ਰੰਗੀ ਕਰਤਾਰੀ ਹੈ।
ਵਿਆਖਿਆ- ਇੱਥੇ,ਰਸ਼ਨ,ਅੱਖਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਏ ਹਨ। ਇਉਂ ਇਥੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਜਿਹਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਕੰਨ ਇੰਦਰੀ ਨੂੰ ਰਸਮਈ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਉਦਹਾਰਨ2 ਬੰਦੌ ਗੁਰੂ ਪਦ ਪਦੁਮ ਪਰਾਗਾ !ਸਰੁਚੀ ਸੁਬਾਸ ਸਰਸ ਅਨੁਰਾਗਾ!! 49
ਯਮਕ--- ਅਲੰਕਾਰ ਯਮਕ ਦਾਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋੋੋੋੜਾ ਜੁਗਲ ਜੁੜਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆੳਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰਥਕ ਜਾ ਨਿਰਾਰਥਕ ਵਰਣ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆੳਦੇ ਹਨ ਉਦਾਹਰਨ "ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਬਨ ਬਨ ਅਵਗਾਹ
ਸ਼ਲੇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਸਲੇਸ ਸ਼ਬਦ ਦ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਯੋਗ ਮੇਲ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾ ਸਲੇਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ. ਉਦਾਹਾਰਨ " ਮੋਹਨ,ਤੇਰੇ ਊਚੇ ਮੰਦਿਰ ਮਹਲ ਅਪਾਰਾ
ਵਿਪਸਾ ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਪਸਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੁਹਰਾੳ ਜਿੱਥੇ ਵਿਸਮਿਕ ਭਾਵ (ਹੈਰਾਨੀ ਘਿ੍ਣਾ ਆਦਰ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਪ੍ਗਟਾਉਣ ਕਈ ਸ਼ਬਦਾ ਦਾ ਦੋ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾੳ ਹੋਵੇ ਉਦਾਹਾਰਨ --"ਹਉ ਹਰਿ ਜਪਿ ਭਈ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ ਨਿਹਾਲ! 64
ਵਕ੍ਰੋਕਤਿ ਅਲੰਕਾਰ
ਚਿਤ੍ਰਾਲੰਕਾਰ
ਪੁਨਰੁਕਤਵਦਾਭਾਸ ਅਲੰਕਾਰ
ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ
ਜਦੋਂ ਚਮਤਕਾਰ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਅਰਥ ਅੰਲਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਰੱਖ ਦਿਂਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਅਰਥ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਗ ਵੰਡ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਮਾਨਤਾਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ
ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾਮੂਲਕ (ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ) ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਥਵਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਉਪਮਾ ਸ਼ਬਦ ਉਪ ਅਤੇ ਮਾ ਜੋੜ ਨਾਲ ਬੜਿਆਂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨੇੜੇ ਰੱਖਕੇ ਵੇਖਣਾ ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੀ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਜਮੀ ਗੁਣ:
ਉਪਮੇਯ: ਉਪਮੇਯ ਉਸ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਵੇ।
ਉਪਮਾਨ: ਉਪਮਾਨ ਉਹ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਮੇਯ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਇਨਕਲਾਬੀ
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਨਕਲਾਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਲੋਕ
ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ
ਵਾਚਕ: ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ "ਵਾਚਕ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਝਾ ਧਰਮ: ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਵਿਚਲਾ ਸਮਾਨ ਗੁਣ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ: ਸੋਹਣਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਨੀ ਸਈੳ. ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਅੰਦਰ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਨੀ ਸਈੳ
ਗੋਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ,
ਸੁਲਫੇ਼ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗੀ।
"ਗੋਰੀ" ਉਪਮੇਯ ਹੈ,'ਸੁਲਫੇ਼ ਦੀ ਲਾਟ' ਉਪਮਾਨ ਹੈ।'ਵਰਗੀ'ਵਾਚਕ ਹੈ। ਅਤੇ'ਸੁੰਦਰ'ਤੇ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਂਣਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ।
ਉਪਮੇਯੋਪਮਾ
ਰੂਪਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੂਪ+ਕ =ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਭਾਵ ਰੂਪ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਭੇਦ ਰਹਿਤ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਅੱਜ ਫੇਰ ਤਾਰੇ ਕਹਿ ਗਏ
ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲੀ ਅਜੇ ਵੀ
ਹੁਸਨਾ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਲ ਰਹੇ
ਅਪਹਨੁੱਤੀ
ਅਪਹੁੱਨਤੀ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਤੱਖ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਗਾ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਮੂਲਕ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ, ਖੜਗ ਦਸਮੇਸ ਦੀ "
ਅਨਨਵੈ
ਉਤਪ੍ਰੇਕਸ਼ਾ
ਸੰਦੇਹ
ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਕ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਮੂਲਕ ਅਭੇਦ ਪ੍ਧਾਨ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਚ ਸਮਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਉਹੋ ਵਸਤੂ ਹੈ ਉਦਾਹਰਨ "ਇਹ ਲਿਟਾਂ ਨੇ ਕਿ ਘੁਪ ਹਨੇੇਰੇ ਨੇ!
ਸੁਰਖ. ਬੁੱਲੀਆਂ ਨੇ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਨੇ!
ਭ੍ਰਾਤੀਮਾਨ
ਭਾ੍ਂਤੀਮਾਨ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਭੁਲੇਖਾ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਪਮੇਯ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੋਰ ਤੇ ਉਪਮਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਇਹ ਵਰਣਨ ਚਮਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਭਾ੍ਤੀਮਾਨ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਉਦਾਹਾਰਨ " ਜਦੋਂ ਬਿਸ਼ਨੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਈ
ਭੋਰਿਆ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਗਿਆ"!!
ਅਰਥ-ਸ਼ਲੇਸ
ਸਮਾਸੋਕਤੀ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਸਲੇਸ਼ਯੁਕਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਅਰਥ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਮਾਸੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀਰ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਉਕਤੀ ) ਜਿਵੇਂ -
"ਹੇ ਵੀਰ! ਤੇਰੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਜਿਹੜੇ ਅਣੋਖੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਰੂਪੀ ਲੱਛਮੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਬਿਰਹ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਲਿੱਸੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।"
ਨਿਦਰਸ਼ਨਾ
ਨਿਰਦਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ ਦਿ੍ਸਟਾਤ! ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਮੂਲਕ ਅਭੇਦ ਪ੍ਧਾਨ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਉਪਮਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦਾ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਉਦਾਹਾਰਨ "ਪਿ੍ਥੀ ਵਿੱਚ ਛਿਮਾ ਜੋ ਹੈ ਧੀਰਜ ਸੋ ਗੁਰੂ ਵਿਚ,
ਸੀਤਲਤਾ ਚੰਦ ਦੀ ਜੋ ਸਾਂਤਿ ਦੀ ਜੋ ਸਾਂਤਿ ਸੋ ਹੈ ਗੁਰੂ ਦੀ"
ਅਪ੍ਰਸਤੁਤਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ
ਅਪ੍ਰਸਤੁਤਪ੍ਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤਪ੍ਸ਼ੰਸਾ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਮਾਸੋਕਤੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਖਾਲ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਉਢ ਕੈ ਗਧਾ ਨ ਕਰਿ ਸਿਰ ਭੁੰਜ "!
ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ
ਦੀਪਕ
ਦੀਪਕ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਕਾਸ ਫੈਲਾਉਣਾ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ੰਥ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਗੁਣਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੋੜਿਆ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ ਦੀੀੀਪਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ " ਆਪੇ ਮਾਲੀ ਆਪੇ ਸਭ ਸਿੰੰਚੈ ਆਪੇੇ ਹੀ ਮੁਇ ਪਾਏ!
ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਆਪੇ ਭੁਗਤਾ ਆਪੇ ਦੇਇ ਦਿਵਾਏ!
ਆਪੇ ਸਾਹਿਬ ਆਪੇ ਹੈ ਰਾਖਾ ਆਪੇ ਰਹਿਆ ਸਮਾਏ!
ਤੁੱਲਯੋਗਿਤਾ
ਤੁੱਲਿਆਯੋਗਿਤਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਬੰਧ! ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਗਟਾਈ ਜਾਦੀਂ ਇਹ ਵਿਅੰਗ ਅਰਥ ਸਕਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਉੁਪਮੇਯਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਕਈ ਉਪਮਾਨਾ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਗੁਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਅਤੀਰੇਕ
ਅਰਥਾਂਤਰਨਿਆਸ
ਵਿਆਜਸਤੁਤੀ
ਵਿਰੋਧਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ
ਜਿਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ'ਚ ਕਵੀ ਦੇ ਕਥਨ'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਆਭਾਸ ਹੋਵੇ, ਅਸਲੀ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਆਭਾਸ ਕਰਕੇ ਉਕਤੀ ਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਚ ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਵਿਰੋਧ ਵਾਲੇ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੇਠਲੇ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਰੋਧਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿਰੋਧ ਅਲੰਕਾਰਾ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਈ ਅਲੰਕਾਰਾ ਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ
"ਯਾ ਅਨੁੁਰਾਗੀ ਚਿੱਤ ਕੀ ਗਤੀ ਸਮੁਝੈ ਨਹਿ ਕੋਇ!
ਜਿਉ ਬੂੜੇ ਸਿਆਗ ਰੰਗ ਤਿਉ ਤਿਉ ਉੁੁਜੱਵਲ ਹੋਇ! "
ਵਿਭਾਵਨਾਗਤੀ
ਵਿਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿ+ਭਾਵਨਾ ਭਾਵ ਵਿਸੇਸ ਪ੍ਕਾਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵਿਭਾਵਨਾ ਵਿਰੋਧ ਮੂਲਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇੇ ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਸਿਧ ਕਾਰਨ ਹੁੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ "ਅੱਖੀ ਬਾਝਹੁ ਵੇਖਣਾ ਵਿਣ ਕੰਨਾ ਸੁਨਣਾ, ਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ
ਅਸੰੰਗਤੀ
ਲਾਲੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੜਕੇ!
ਵਿਸ਼ਮ
ਵਿਸਮ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਬੇਮੇਲ ਅਯੋਗ ਸੰਬੰਧ ਵਿਸ਼ਮ ਵਿਰੋਧ ਮੂਲਕ, ਪਾ੍ਚੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਉਦਾਹਾਰਨ ਹਮ ਨੀਵੀ ਪ੍ਭ ਅਤਿ ਊਚਾ,
ਕਿਉਕਰ ਮਿਲਿਆ ਜਾਏ ਰਾਮ? "
ਸ੍ਰਿੰਖਲਾਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ
ਸ੍ਰਿੰਖਲਾਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਪਦਾਂ ਜਾਂ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿੰਖਲਾ (ਸੰਗਲੀ ਜਿਹੀ) ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਜਾਂ ਪਦ ਕੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕਵੀ ਦੀ ਉਕਤੀ ਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿੰਖਲਾਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿੰਖਲਾ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਗਲੀ ਹੈ।
ਕਾਰਣਮਾਲਾ
ਕਾਰਣਮਾਲਾ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਕਾਰਨਾ ਦੀ ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਲੜੀ ਕਾਰਣਮਾਲਾ. ਦੇ ਤਿੰਨ. ਨਾ. ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਾਰਣਮਲਾ, ਗੂੰਮਫ, ਹੇਤੂਮਾਲਾ ਇਹ ਇੱਕ ਸ੍ੰਖਲਾ ਮੂਲਕ ਨਵੀਨ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਾਰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ
ਅੰਤਰਗਤਿ ਤੀਰਥ ਮਲਿ ਨਾੳ!"
ਏਕਾਵਲੀ
ਏਕਾਵਲੀ ਦਾ ਸਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਇੱਕ ਵਿਸੇਸ ਪ੍ਕਾਰ ਦੀ ਲੜੀ ਇਹ ਸ੍ੰਖਲਾ ਮੂਲਕ ਨਵੀਨ ਅਰਥ ਹੈ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਚ ਮੂੂੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਿਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸਕ -ਵਿਸ਼ੇਸਣ ਭਾਵ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ੍ੰਖਲਾ ਲੜੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ ਏਕਾਵਲੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.
ਉਦਾਹਾਰਨ "ਮਨੁੱਖ ਵਹੀ ਜੋ ਹੋ ਗੁਣੀ ਜੋ ਕੋਬਿੰਦ ਰੂਪ !
ਕੋਬਿੰਦ ਜੋ ਕਵੀ ਪਦ ਲਹੈ, ਕਵੀ ਜੋ ਉਕਤੀ ਅਨੂਪ!!
ਤਰਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ
ਜਿਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰਕ ਜਾਂ ਯੁਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਵੀ ਕਥਨ ਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਰਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਦੋ ਤਰਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਮੰਨੇ ਹਨ:
ਕਾਵਿਲਿੰਗ: ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ-ਕਾਰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਥਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਣਿਤ ਵਸਤੂ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਉਤਪਾਦਕ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ,ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਧੂੰਏ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਸੂਚਕ ਕਾਰਨ ਵਸਤੂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਆ ਅੱਗ ਦਾ ਸੂਚਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਾਵਿਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ-ਕਾਰਨ ਭਾਵ ਵਿਅੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਵਾਚਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ।
ਓੁਦਾਹਰਨ:
" ਥਾਪਿਆ ਨ ਜਾਇ ਕੀਤਾ ਨ ਹੋਇ,
ਅਨੁਮਾਨ
ਵਾਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ
ਜਿਹੜੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਚ ਕਿਸੇ ਨਿਆਇਪਰਕ ਵਾਕ ਦੁਆਰਾ ਕਵੀ ਕਥਨ ਚ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓੁਹ ਵਾਕਨਿਐਇਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੋ ਨਿਆਇ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾਸੰਖਯ: ਯਥਾਸੰਖਯ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੰਖਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸੇ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸੇ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਯਥਾਸੰਖਯ ਅੰਲਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੁ ਪਾਰਬਤੀ ਮਾਈ।"
ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਹੀ ਪਾਰਬਤੀ ਭਾਵ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਓੁਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਾ, ਓੁਸੇ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤ ਤਕ ਵਰਣਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯਥਾਸੰਖਯ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ।
ਪਰਿਵ੍ਰਿੱਤੀ
ਪਰਿਆਇ
ਪਰਿਸੰਖਿਆ
ਲੋਕਨਿਆਇਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ
ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਚ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਆਇਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟ ਅਰਥ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੀਲਿਤ: ਮੀਲਿਤ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਛੁਪਾ ਲੈਣਾ, ਮਿਲ ਜਾਣਾ, ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਜਿਥੇ ਦੋ ਸਮਾਨ ਗੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਮੇਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਓੁਹਨਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਓੁਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਗੌਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
"ਜਿਓੁਂ ਜਲ ਮਹਿ ਜਲ ਆਇ ਖਟਾਨਾ,
ਤਿਓੁ ਜੋਤੀ ਸੰਗਿ ਜੋਤਿ ਸਮਾਨਾ।"
ਵਿਆਖਿਆ:ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ, ਓੁਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਸਮਾਓੁਣ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਮੀਲਿਤ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ।
ਓੁੱਤਰ
ਭਾਵਿਕ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ  ਜਿੱਥੇ ਬੀਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਾਂਗ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਾਵਿਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ
"ਤੇਰੀਆਂ ਇਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਜਲ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੀ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ । ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈ ।"
ਪੂਰਵਾਰਧ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਪ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਪਮਾਨ ਦਾ ਆਪੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹੇਠੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਉਪਮੇਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤੀਪ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਪ ਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਉਪਮਾਨ ਦਾ ਆਖੇਪ
ਉਪਮਾਨ ਦੀ ਉਪਮੇਯ ਨਾਲ ਉਪਮਾ ਵਿਖਾਉਣਾ
ਸਾਮਾਨਯ
ਗੂੜ੍ਹਾਰਥਪ੍ਰਤੀਤੀਮੂਲਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ
ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਚ ਕਵੀ ਦਾ ਮਤੰਵ ਵਾਚਯਾਰਥ ਦੀ ਅਪੇਖਿਆ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰ ਵੀ ਵਿਅੰਗਾਰਥ ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹੋ ਗੂੜ੍ਹਾਰਥਪ੍ਰਤੀਤੀਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਭਾਵੋਕਤੀ: ਗੂੜ੍ਹਾਰਥ-ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਜਾਤੀ,ਗੁਣ,ਕ੍ਰਿਆ ਜਾਂ ਸਰੂਪ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰਪੂਰਣ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਬੜਾ ਵਿਆਪਕ ਅਵੰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਬਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ,ਰੂਪ ਜਾਂ ਸੋਂਦਰਯ, ਨੀਚ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਧ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਚਿਤ੍ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
"ਮਨਮੁਖ ਮਨ ਨਾ ਭਿਜਈ, ਅਤਿ ਮੈਲੇ ਚਿਤ ਕਠੋਰ।
ਸਪੈ ਦੁਧ ਪੀਆਈਐ, ਅੰਦਰ ਵਿਸ ਨਿਕੋਰ।"
ਵਿਆਖਿਆ:ਇਥੇ ਨੀਚ ਪਾਤਰ ਮਨਮੁਖ ਦੇ ਸੁਭਾ ਦਾ ਬੜਾ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਪੇਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਆਜੋਕਤੀ
ਵਿਆਜੋਕਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਆਜ ਬਹਾਨਾ +ਉਕਤ ਵਰਣਨ ਭਾਵ ਬਹਾਨੇ ਭਰਿਆ ਵਰਣਨ ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਗਟ ਹੋਏ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦਾ ਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਪ੍ਗਟ ਹੋ ਗਈ ਰਹੱਸਮਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਛੁਪਾਉਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ ਵਿਆਜੋਕਯ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਉਦਾਹਾਰਨ ਸਾਵੰਤ ਨਿ੍ਪ ਤੁਵ ਤਾ੍ਸ ਅਰਿ, ਫਿਰਤ ਪਹਾਰ ਪਹਾਰ!
ਬਿਨ ਪੂਛੇ ਲਾਗਤ ਕਰਨ ਖੇਲਨ ਆਏ ਸਿਕਾਰ!
ਸੂਖਮ
ਸੰਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਾਂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਜਿਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਯਥਾ ਸੰਭਵ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਜਾਂ ਅਰਥਰੂਪ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣਾਰੂਪ ਸੰਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਓੁਭਯਾਲੰਕਾਰ
ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਰੂਪ ਮੌੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓੁਥੇ ਓੁਭਯ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਜਾਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਓੁਦਾਹਰਨ:
ਮੌੈਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਰਹਿਣਗੇ,
ਵਿਆਖਿਆ- ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਕਵੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਓੁਤੇ ਲੀਕ ਅਤੇ ਗੀਤ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਕਮਿਕਤਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਕ ਓੁਪਮੇਯ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਾਕ ਓੁਪਮਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਓੁਭਯ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ'ਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰਿਆ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਲੰਕਾਰ (ਗਲੇ ਦਾ ਹਾਰ ਟੂਮਾਂ-ਕੰਗਣ ਆਦਿ) ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਸ਼ੋਭਾਕਾਰੀ ਤੱਤ (ਸਾਧਨ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਕਾਵਿ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਦੇ ਉਤਕਰਸ਼ਕਾਰੀ ਤੱਤ (ਉਪਮਾ-ਰੂਪਕ) ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿਗਤ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ- ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ, ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ, ਉਭਯਾਲੰਕਾਰ (ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ)- ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਗੁਣ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੁੱਝ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ-ਉਪਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ੰਕਰ ਅਲੰਕਾਰ : ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਿਹੜੇ ਅਲੰਕਾਰ ਨਾ ਬਣਦੇ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਤੇ ਅੰਗੀ ਭਾਵ ਹੋਣ ਨਾਲ ( ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ) ਸੰਕਰ ਅਲਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਮਾਤਰ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਪਰਸਪਰ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਅ ਅਨੁਗ੍ਰਾਹਕ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸੰਕਰ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਨ : ਹੇ ਰਾਜਨ ! ( ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ) ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ) ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਨਾਰਾਂ ਦੇ ਮਰਕਤ ਮਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਣ ਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਕੰਨ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਤੜਾਗੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਪਾਇਜੇਬਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਰਗੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਭਾ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਰ ਨੂੰ , ਘੁੰਘਚੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਹੈ , ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਭੀਲ ਨਹੀਂ ਖੋਂਹਦੇ ਹਨ " | ਪਰਿਵ੍ਰਿਤੀ ਅਲੰਕਾਰ : ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਪਰੀਵਰਤਣ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਪਰਿਵਿੱਤੀ ਅਲੰਕਾਂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।‘ ‘ ਇਹ ਹਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਹਰ ਨਿਰਤ ਕਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋ ਅਨੁਪਮ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਜੀ ਭਰ ਕੇ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੇਲਾਂ ਤਾਂ ਪਾਂਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਅਚਾਣਕ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜ , ਵਿਆਧੀ , ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ , ਰੋਣਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਛੋਹ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ’ | ਇੱਥੇ ਪੂਰਵਾਰਧ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿਚ ਉਤੱਮ ਨਾਲ ਘਟੀਆ ਦਾ ਪਰੀਵਰਤਣ ਵਰਣਿਤ ਹੈ ।
ਸਾਮਾਨਿਅ ਅਲੰਕਾਰ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਗੁਣ ਸਮਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਇਕਰੂਪਤਾ ਦਾ ਸਾਮਾਨਿਅ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਵਿਚ ਉਸ ਅਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਵੀ ਪਸਤ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਉਸ ਅਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਮਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਅਪਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ਦਾ ਉਸ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤ ਵਸਤੂ ) ਦਾ ਇਕਮਿਕਤਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸਾਮਾਨਿਅ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਨ ' ਚੰਦਨ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ , ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਸਵੱਛ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਅਭਿਸਾਰਿਕਾਵਾ ( ਰਾਤ ਵਿਚ ) ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਚਾਣਨੀ ਵਿਚ ਵਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਣ ਕਰ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ ਅਲੰਕਾਰ : ਜਿੱਥੇ ਉੱਤਰ ਸੁਣਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਜਿਹੜਾ ਅਸੰਭਵ ਜਿਹਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਣ “ ਹੇ ਵਿਆਪਾਰੀ ! ਜਦੋਂ ਤਕ ਘਰ ਵਿਚ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ ਨੂੰਹ ਬੈਠੀ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤਕ ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਅਤੇ ਬਘਿਆੜ ਦੀ ਖੱਲ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਕਿਉਂਕਿ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ।
ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਹੀ ਵਾਕ ਵਿਚ ਕਈ ਅਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣ ਉੱਥੇ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਅਰਥਾਤ ਇਕ ਹੀ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ ਉੱਥੇ ਅਰਥ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਅਰਥ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ : ‘ ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਵਿਭਾਕਰ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਚਲ ਨੂੰ ਜਾਂ ਉੱਨਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਦਰਿੱਦਰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਲੰਕਾਰ : ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਿੰਬ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਨ : ‘ ਉਸ ( ਨਾਇਕਾ ) ਦਾ ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਮਨ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਖਿੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਸਮਾਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਹੈ । ਵਿਰੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨਾਲ ਹੇਠਲਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ : ਖ ‘ ( ਹੇ ਰਾਜਨ ! ) ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤਲਵਾਰ ਵਲ ਹੱਥ ਵਧਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਯੋਧੇ ਤਿਤਰ ਬਿਤਰ ਗਏ । ਹਵਾ ਨਾ ਚੱਲਣ ਤੇ ਹੀ ਧੂੜ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ” ।
ਸੂਖਮ ਅਲੰਕਾਰ : ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਸੂਖਮ ਪਦਾਰਥ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸੂਖਮ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਜਦੋਂ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਦੋਂ ‘ ਵਿਤਾਵਾਂ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ : ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਆਏ ਅੰਗਿਆਰੇ ਬਰਸਾਂਦੇ ਆਏ । ਏਥੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਅੰਗਿਆਰੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਣ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਣ, ਕਾਰਣ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ‘ ਵਿਭਾਵਨਾ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ । ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਾਂ ਬਲਵਾਨ ਕਾਰਣ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕਾਰਜ ਨ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ‘ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹਦੇ ਮੈਂ ਪਿਆਸੀ ਦੀ ਪਿਆਸੀ ਬਰਖਾ ਰੂਪੀ ਕਾਰਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਪਰ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਰੂਪੀ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ । ਏਸ ਲਈ ਏਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ । “ ਵਾਹ ਜਵਾਨੀ ਵਾਹ ਜਵਾਨੀ ਤੇਰੇ ਜਹੇ ਨਾ ਹੋਣੀ               ਅੱਖੋਂ ਅੰਨ੍ਹੀ ਕੰਨੋਂ ਬੋਲੀ ਫਿਰ ਸੋਹਣੀ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ।
ਅੰਨ੍ਹੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਮੌਜੂਦਕੁਸੋਹਣੀ ਕਾਰਜ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਸਾਰ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਅਗਲੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਜਾਂ ਹੀਨਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ‘ ਸਾਰ ’ ‘ ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਣ ਵੇਖੋ ਜੱਗ ਵਿਚ ਦੁਰਲੱਭ ਜੂਨ ਬੰਦੇ ਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ । ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਦੁਰਲੱਭ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ ਮਨੁਖੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆ, ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ , ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਇਉਂ ਪਹਿਲੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲੋਂ ਅਗਲੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਇਕ ਸੰਗਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਉਣ ਕਰਕੇ ਏਥੇ ‘ ਸਾਰ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ । ਸੁਭਾਵਕਤੀ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਾਵੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਉਦਾਹਰਣ ਵੇਖੋ
ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਇੰਜ ਆਈ ਜਾਣੋ ਠੇਕੇ ਦੇ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਰੁਖ ਜਿਸਦਾ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਰੁੰਡ ਮੁੰਡ ਆਕਾਰ ਤੁਲ ਚੁਕਾ ਹੋਵੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ‌ਹਰੇ ਪਤਰਾਂ ਲਹਿਲਹਾਉਂਦੀ ਬਹਾਰ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਪੀਲੇ, ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਫਿੱਜੇ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਮੁੱਲ ਪਤਰੇ ਵਰਜ਼ੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ।
ਮਾਨਵੀਕਰਣ ਮਾਨਵੀਕਰਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਰਸਾਨੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਰੂਪ ਹੈ । ਅਜੇਹੇ ਥਾਂ ਜੜ੍ਹ, ਨਿਰਜਿੰਦ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ , ਚੇਤਨਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨ - ਪ੍ਰਾਣ ਭਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ ਸਚੇਤਨ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਉਦਾਹਰਣ ਵੇਖੋ : ਵਗ ਵਾਏ ! ਪਰਸੁਆਰਥ ਭਰੀਏ ਤੂੰ ਜਾਈਂ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ । ਆਖੀ ਯਾਰ ਰੱਬਣ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਤੈਂ ਕਿਉਂ ਮਨਹੂੰ ਵਿਸਾਰੇਂ ।
3.   “ ਗੱਲ ਸੁਣ ਆਪਣੇ ਨੀ ! ਮੇਰੀਏ ਸਾਥਣੇ ਨੀ ‌ਵਰਕੇ ਜਿੰਦੜੀ ਦੇ ਚਿੱਟੇ, ਸੂਟ ਜਾਂ ਰੰਗ ਦੇ ਦੋ ਚਿੱਟੇ ।
4. ” ਆਉ ਬੁਲਬੁਲੇ ! ਬੇਗਮ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਤੇ ਜ਼ਰਾ ਰੱਲਮਿਲਕੇ ਚਹਿਚਹਾ ਲਈਏ । ਆਉ, ਭੰਬਟੇ , ਹੁਸਨ ਦੀ ਸਮ੍ਹਾ ਉਤੇ ਰਲਮਿਲ ਕੇ ਜਾਨਾਂ ਘੁਮਾ ਲਈਏ । ” ਏਥੇ ਹਵਾ ਅਤੇ ਮੇਘ ( ਬੱਦਲ ) ਨੂੰ ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁਖ ਜਿਹੇ ਚੇਤੰਨ ਗੁਣ ਹੋਣ । ਜੜ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁਖੀ ਅਰਥਾਤ ਮਾਨਵਵਤ ਸਮਝਣਾ ਹੀ ਮਾਨਵੀਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਬੋਧਨ - ਕਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵ - ਬਿਹਬਲਤਾ, ਸੂਖਮ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਕਿ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ‌   ਵਿਅਤਿਰੇਕ ਉਪਮਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਉਪਮੇਯ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ‘ ਵਿਅਤੀਰੇਕ ’ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ : ਚੰਦਰਮਾ ਕਲੰਕਤ ਹੈ ਉਸਦਾ ਮੁਖੜਾ ਨਿਹਕਲੰਕ ਹੈ ” ਏਥੇ ( ਉਪਮੇਯ ) ਮੁਖ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ( ਉਪਮਾਨ ) ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਏਸ ਲਈ ਵਿਅ ਤਿਰੇਕ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ । ਵਿਅਤਿਰੇਕ ( ਵਿ + ਅਤਿ + ਰੇਕ = ਵਧਣਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ excellence, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਭਾਵ ।
। "::ਹਵਾਲੇ::"
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਡਾ ਪੇ੍੍ਮ ਪ੍ਕਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਰਾਜਪੁਰਾ, ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ
ਰਾਜਪੁਰਾ  ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਬੋਹਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਅਮਰਪੁਰਾ, ਰਾਮਸਰਾ, ਦੋਦਾ, ਸ਼ੇਰੇਵਾਲਾ, ਰਾਮਪੁਰਾ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਵਾਲੇ
http://www.onefivenine.com/india/villages/Firozepur/Abohar/Rajpura
ਰਿਤੂ ਰਾਣੀ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)
ਰਿਤੂ ਰਾਣੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Ritu Rani; ਜਨਮ 25 ਮਈ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।
ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ
ਰਿਤੂ ਅਲਖਪੁਰਾ ਐਫ. ਸੀ. ਲਈ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲਾ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਰਿਤੂ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2019 ਕੋਟੀਫ ਮਹਿਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੈਪ ਕੀਤੀ।
ਪਾਰਸੀ
ਪਾਰਸੀ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ
ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ- ਭਾਸ਼ਾਈ ਜ਼ੁਰਮ-ਰੋਮਾਂਚਕ ਵੈੱਬ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 15 ਮਈ 2020 ਨੂੰ ਅਮੇਜ਼ਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲੀਨ ਸਲੇਟ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰੇ ਜੈਦੀਪ ਆਹਲਾਵਤ, ਗੁਲ ਪਨਾਗ, ਨੀਰਜ ਕਬੀ, ਸਵਸਥਿਕਾ ਮੁਖਰਜੀ, ਈਸ਼ਵਕ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੈਨਰਜੀ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਟੀਜ਼ਰ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਲਰ 5 ਮਈ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ ਤਰੁਣ ਤੇਜਪਾਲ ਦੇ 2010 ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਅਸੈਸੀਨਜ਼ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਫਪੋਸਟ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਪਾਟਲ ਲੋਕ ਨੂੰ 2020 ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ/ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਰਿਤੂ ਰਾਣੀ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)
ਸਨਮਾਨ
ਭਾਰਤ
ਪਾਰਸੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ
ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ
ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪੱਖ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵੰਡ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸੰਕਲਪ ਭਾਵ ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ (ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਨਰਕ) 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਦਾ ਪਲਾਟ ਦਿੱਲੀ 'ਤੇ ਹੂ ਜਿਥੇ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਸਵਰਗ, ਵਸੰਤ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਨੋਇਡਾ ਧਰਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਜਮਨਾ ਪਾਰ ਨਰਕ ਹੈ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾ 'ਤੇ ਵੀ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਅਕ ਪੱਖ
ਸੀਰੀਜ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਮਰਾਨ ਅੰਸਾਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ, ਚੀਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰ-ਜਿਨਾਹ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਹਥੌਡਾ ਤਿਆਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰਿਤੂ ਰਾਣੀ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)
ਸਨਮਾਨ
ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲਾ
ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ
ਸਾਰ
ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਹਾਥੀ ਰਾਮ ਚੌਧਰੀ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਮ ਜਿਹੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਉੱਚ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੇਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੇਸ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਭੇਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ ਅੰਡਰਵਰਲਡ (ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ) ਦੇ ਸੰਗੀਨ ਅਤੇ ਗਹਿਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸੂਝ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਅਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਪਰਾਧ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼
ਰਿਤੂ ਰਾਣੀ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997
ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ
ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ ( ਜਾਂ ;, January River), ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਰਿਓ, ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 63 ਲੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ 26ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
1883
1883 88 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1880 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਅਰਨੈਸਟੋ ਟੇਓਡੋਰੋ ਮੋਨੇਟਾ
ਅਰਨੈਸਟੋ ਟੇਓਡੋਰੋ ਮੋਨੇਟਾ(ਸਤੰਬਰ 20, 1833 ਮਿਲਨ, ਲੋਮਬਾਰਦੀ ਵਿੱਚ – ਫਰਵਰੀ 10, 1918) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ
thumb|right|ਅਰਨੈਸਟੋ ਟੇਓਡੋਰੋ ਮੋਨੇਟਾ ਨੋਬੇਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ।
ਕੁਨਿਹਾਰ ਰਿਆਸਤ
ਕੁਨਿਹਾਰ ਰਿਆਸਤ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਅਜੋਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ । ਕੁਨਿਹਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਪਾਲ ਸਿਰਫ 32.4 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ।ਇਹ ਸੋਲਨ ਤੋਂ 36 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਬਾਘਲ ਰਿਆਸਤ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1154 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾ ਜੰਮੂ ਦੇ ਅਖਨੂਰ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਇਥੇ ਆਏ।
ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਕੁਨਿਹਾਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਇੱਕ ਵਾਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੋਲਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਨਦੀ ,ਜਿਸਨੂੰ ਕੁਨੀ ਖੱਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ,ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾਏ ਹਾਰ ਵਾਂਗ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁਨੀ + ਹਾਰ ਕੁਨਿਹਾਰ ਪਿਆ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ ''ਛੋਟੀ ਵਲਾਇਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਕੁਨਿਹਾਰ ਰਾਜ 1154 ਵਿਚ ਅਬੋਜ ਦੇਵ, ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਜੰਮੂ ਦੀ ਅਖਨੂਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਘੂਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਆਸਤ 1803 ਤੋਂ 1815  ਤੱਕ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੀ ਹੈ।     The rulers of the state used the title of 'Thakur'.
ਤਸਵੀਰਾਂ
15 ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ,ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਜਬਾਨੀ |
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਅਨੁਰਾਗ ਸਾਗਰ
ਅਨੁਰਾਗ ਸਾਗਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪਰਮ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਆਪ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਧਨੀ ਧਰਮ ਦਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਅਨੁਰਾਗ ਸਾਗਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
2015 ਤਿਆਂਜਿਨ ਧਮਾਕੇ
2015 ਤਿਆਂਜਿਨ ਧਮਾਕੇ: ਚੀਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤਿਆਂਜਿਨ ਵਿੱਚ 12 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ 30 ਸੈਕੰਡ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ। ਦੋਨੋਂ ਧਮਾਕੇ ਚੀਨ ਦੇ ਤਿਆਂਜਿਨ ਦੇ ਬਿੰਹਾਈ ਨਿਊ ਏਰੀਆ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਗੁਦਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਧਮਾਕਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਗਿਆਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਆਰੰਭਿਕ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਦਯੋਗਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਰਾਜ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪਹਿਲਾ ਧਮਾਕਾ ਰੁਈਹਾਈ ਫੌਜੀ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਮਾਲਿਕਾਨਾ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਖਤਰਨਾਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਮਿਲਿਆ ਖਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਜੋ ਕਈ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਚਾਲ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ 2.3 ਤੋਂ 2.9 ਤੀਵਰਤਾ ਦਾ ਮਿਣਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਮੀਟਰ ਉੱਚੀਆਂ ਸੀ। ਚੀਨ ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੇਂਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਧਮਾਕਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ 3 ਅਤੇ 21 ਟਨ ਟੀਐਨਟੀ ਦੇ ਤੁਲ ਸਨ।
ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਿਹਾੜਾ
17 ਨਵੰਬਰ 1965 ਨੂੰ ਯੁਨੇਸਕੋ ਨੇ 8 ਸਿਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਿਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1966 ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ, ਸਮੁਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਸਵ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੱਗਪਗ 77.5 ਕਰੋੜ ਜਵਾਨ ਸਾਖਰਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ; ਅਰਥਾਤ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਸਾਖਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 6.7 ਕਰੋੜ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤਤਾ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚਾਲੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ
2015 ਤਿਆਂਜਿਨ ਧਮਾਕੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਅਹਿੰਸਾ
ਗੰਧਾਰੀ (ਪਾਤਰ)
ਗੰਧਾਰੀ (Sanskrit ਗੰਧਾਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ) ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਧਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਰਾਜਾ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਗੰਧਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨੇਕ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਗੰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਮਤੀ, ਬੁੱਧੀਵਤਾ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੁਬਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦਾ ਨਾਮ 'ਗੰਧਾਰੀ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੰਧਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਂਅ (ਸੱਤਿਆਵਤੀ, ਕੁੰਤੀ ਜਾਂ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੇ ਉਲਟ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ 'ਗੰਧੜਾ ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ' ਹੈ।
ਵਿਆਹ
ਗੰਧਾਰੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਧਿ੍ਰਾਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਰੂ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਰਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ, ਕੁਰੂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਸੀ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨੇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਰਪਤ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਵਾਨ ਲੜਕੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚੱਲਦਾ ਹੋਣਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਰਾਵਤੀ ਕਰਵੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਇਹ ਕੰਮ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਸਤੀਨਾਪੁਰ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦੇਵੇ। thumb|204x204px| ਗੰਧਾਰੀ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦੇ ਹੋਏ
ਨੰਗਲ ਕਲਾਲਾਂ
ਨੰਗਲ ਕਲਾਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ (ਕਹਾਣੀ)
ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ  ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਤੇ ਛਪਣ ਬਾਰੇ
ਰਾਸ ਲੀਲ੍ਹਾ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜੀ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਪੰਜ-ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਈ ਰਹੀ। ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਛਾਪਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਇਸ ਦੀ ਕਾਪੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਕਹਾਣੀ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਲਾਹੌਰ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਮੰਗੀ। ਛਾਪਣ ਵਾਲੀ ਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੁਜਾਨ ਸਿਂਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੀਜੈਕਟ ਫਾਈਲ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਥੋਂ ਕਹਾਣੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਫਿਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿਂਘ ਨੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਛਾਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਤਾਰੀਫ ਕੀਤੀ।
ਲੂਈ ਰੇਨੌ
thumb|ਲੂਈ ਰੇਨੌ ਲੂਈ ਰੇਨੌ (ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ: Louis Renault, 21 ਮਈ 1843 – 8 ਫਰਵਰੀ1918) ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਗੇਟੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ
ਗੇਟੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (, GI, ਗੇਟੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟe) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਕਲਚਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਜਰਮਨ ਕਲਚਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਾਦਲੇ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ 159 ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਹਨ।
ਭੁੱਟੀਵਾਲਾ
ਭੁੱਟੀਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
25 ਜੂਨ
25 ਜੂਨ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 176ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 177ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 189 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੂਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਪੰਜਾਬ ਟਾਇਮਜ਼ (ਬਰਤਾਨੀਆ)
ਪੰਜਾਬ ਟਾਇਮਜ਼ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਨਿੱਕਲਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹਫਤਾਵਾਰ ਅਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਛਪਦਾ ਹੈ।
ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਫਤਾਵਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੰਜਾਬ ਟਾਇਮਜ਼ (ਯੂ.ਕੇ) ਨੂੰ ਇੱਕਲੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਾਫਤ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਟਾਇਮਜ਼ ਯੂ.ਕੇ ਵਿੱਚ 1965 ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਚਾ ਪੰਜਾਬ ਟਾਇਮਜ਼ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੰਪਾਦਕ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਨੀ ਵੱਲੋਂ ਲੰਦਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਿਓ ਪਰਚਾ ਸਾਊਥ ਹਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਰਚਾ 1990 ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਟਰਸਟ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਇਸ ਪਰਚਾ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ 1992 ਤੋਂ ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ ਆਪਣੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਪਦੇ ਹਨ - ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਹਾਕਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਲ ਮੁਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਪੌਂਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਮਿਠਾਈ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਇਸ ਦਾ ਔਨਲਾਈਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ
thumb|right|ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ thumb|right|ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ '''ਥਿਓਡੋਰ "ਟੀ.ਆਰ." ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ, ਜੂਨੀਅਰ''' (27 ਅਕਤੂਬਰ 1858 – 6 ਜਨਵਰੀ 1919) ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 26ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (1901–1909) ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਹਬਦਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਰੇਂਜ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ, ਔਰ ਆਪਣੀ "ਕਾਓਬੁਆਏ" ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਣੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ("ਬੁਲ ਮੂਸ") ਪਾਰਟੀ 1912 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਵਤਾਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪ੍ਰਾਂਤਕ, ਅਤੇ ਫੈਡਰਲ ਪਧਰ ਤੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ. ਪ੍ਰ੍ਕਿਰਤੀਵਾਦੀ, ਖੋਜੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਵਜੋਂ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦਾ ਓਨਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਹੁਦਾ। ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ 42 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ 1901 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁਕੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ; ਉਹ ਚੋਣ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਜਾਹਨ ਐਫ਼. ਕੈਨੇਡੀ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਨਾਮ ਟੈਡੀ ਬੀਅਰਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟੈਡੀ ਕਹਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ.
ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ
ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ (23 ਸਤੰਬਰ 1953 – 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 1984) ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸੀ। 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੁਮੀਤ ਨੇ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ 1981 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਸਮੀਆ ਸਿੰਘ
ਸਮੀਆ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਮਾਂ ਬਾਪ
ਬਾਪ: ਰੱਤੀ ਕੰਤ ਸਿੰਘ
ਮਾਂ:ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ
ਭੋਲੀਆਂ
ਭੋਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੂਨਮ ਯਾਦਵ (ਵੇਟਲਿਫਟਰ)
ਪੁਨਮ ਯਾਦਵ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Punam Yadav; 9 ਜੁਲਾਈ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 63 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿਖੇ 2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਓਲਾਉਵਾਟੋਯਿਨ ਅਦੇਸਨਮੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਧੀ ਪੁਨਮ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਪੁਨਮ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕੋਲ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਫੰਡ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁਨਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੱਝ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹਨ, ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਓਬੀਸੀ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੈਰੀਅਰ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸਾਂ ਲਈ ਭੂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।
ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਪੁਨਮ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੇਟਲਿਫਟਿੰਗ ਲਈ ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 69 ਕਿਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 222 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 100 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ 122 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 202 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (ਸਨੈਚ ਵਿੱਚ 88 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਕਲੀਨ ਐਂਡ ਜਰਕ ਵਿੱਚ 114 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪੀਠ ਵਿਖੇ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਲਈ ਗਈ ਸੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ