cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਬੁ਼ਝਾਰਤ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
1) ਸੰਜਮ: ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਫਤ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਸਰਲ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਕੁੱਜੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜੇ, ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2) ਮੌਖਿਕਤਾ: ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਲੋਕਮਾਨਸ ਦੀ ਮੌਖ਼ਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂੰਹੋਂ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
3) ਕਲਪਨਾ: ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸਿਰਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬੁਝਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਉਡਾਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
4) ਰਸ: ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌ ਰਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਵਿਸਮਾਦ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਬੀਭਤਸ, ਆਦਿ ਨੌ ਰਸਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
1) ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਕਸਰਤ: ਬੁਝਰਾਤਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਕਸਰਤ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੰਨਾ ਦੇ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬੁੱਝਣ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਕਸਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਂ ਜੰਮੀ ਨੀ ਪੁੱਤ ਕੋਠੇ ਤੇ- (ਅੱਗ, ਧੂੰਆਂ)
2) ਮਨੋਰੰਜਨ: ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾ ਕੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਥੜੇ ਉੱਤੇ ਥੜਾ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਕਬੂਤਰ ਖੜਾ -(ਦੀਵਾ)
3) ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਿੱਤਰਣ: ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹਨ ਇੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਾ ਸਵਾਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-
ਇੱਕ ਬਰੂਟੀ ਝੁਰਮਟ ਝੂਟੀ ਫਲ ਵੰਨਾ ਵੰਨਾ ਦਾ ਜਦੋਂ ਬਰੂਟੀ ਪੱਕਣ ਲੱਗੀ ਝੁਰਮਟ ਪੈ ਜਾਏ ਰੰਨਾਂ ਦਾ (ਤੰਦੂਰ)
4) ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ: ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਿਤ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਡਿੰਗ ਬੜਿੰਗੀ ਲੱਕੜੀ ਕਲਕੱਤਿਉ ਟੁਰੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਅਪੜੀ-(ਸੜਕ)
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਤੇ ਹਵਾਲੇ
1। ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ-2003
2। ਪੂਨੀ, ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਲੋਕਧਾਰਾ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-1993
3। ਥਿੰਦ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ-1996
5। ਜੋਸ਼ੀ, ਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-1998
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਕਿਤਾਬ ਦਿਵਸ
thumb|250px|ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਕਿਤਾਬ ਦਿਵਸ (ICBD) ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਇਵੈਂਟ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ, ਯੁਵਕਾਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡ (IBBY), ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1967 ਵਿੱਚ, Andersen ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਾਗੇ, 2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲਜੋਲ ਦੇ ਸਿਲਸਲੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਸੰਗਠਨ
ਮੈਰੀ ਸਾਰਾ
ਮੈਰੀ ਸਾਰਾ ਦਾ (ਜਨਮ ਮੈਰੀ ਬੋਰਸਿਲਰ ; ਜਨਮ 27 ਜੂਨ, 1964 ਬੁਲੌਗਨ -ਬਿਲੈਂਕੌਰਟ ਵਿੱਚ )ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬੁੱਲਫਾਈਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1991 ਵਿਚ ਉਹ ਯੂਰਪ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਰੀਜੋਨੋਏਡਰ (ਰੀਨੀਓਨਾਡੋਰਾ) ਸੀ। ਜੀਨ-ਲੂਸ ਗੋਡਾਰਡ ਉਸ ਦਾ ਗੌਡਫਾਦਰ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਐਂਟੋਇਨ ਬੋਰੀਸਿਲਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਚੈਂਟਲ ਡਾਰਗੇਟ (ਜਨਮ ਮੈਰੀ ਚੈਂਟਲ ਚੌਵੇਟ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੋਜ਼ਾਲੀ ਵਰਦਾ ਉਸ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਭੈਣ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟੋਫੇ ਬੋਰਸਿਲਰ (ਐਨ. ਗਿੰਟਜ਼ਬਰਗਰ) ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ-ਭਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬੁੱਲਫਾਈਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਐਨ ਮਾਰਕੇ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਆਰਕੀਮਿਡੀਜ਼
ਸੇਰਾਕਿਊਸ ਦਾ ਆਰਕੀਮਿਡੀਜ਼ (Ἀρχιμήδης; ਈ.ਪੂ.– ਈ.ਪੂ.) ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ ਹਿਸਾਬਦਾਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਕਾਢਕਾਰ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ
ਆਰਕਿਮੀਡੀਜ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਸਿਸਲੀ ਦੇ ਸਿਰਾਕੀਊਸ ਨਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 287 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਿਤਾਮਾ ਯੂਨਾਨੀ ਨਸਲ ਦੇ ਸਨ। ਆਰਕਿਮੀਡੀਜ਼ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿਰਾਕੀਊਸ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੀਰੋ ਨਾਲ ਸੀ। ਆਰਕਿਮੀਡੀਜ਼ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆਰਕਿਮੀਡੀਜ਼ ਨੇ 'ਅਲੈਕਜ਼ੈਂਡਰੀਆ'(ਮਿਸਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ) ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹੋਰ
ਆਰਕਿਮੀਡੀਜ਼ ਯੂਕਲਿਡ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਗਣਿਤ ਰੇਖਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲ ਨੂੰ ਬਡ਼ੇ ਸਾਦੇ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਝ ਖੋਜਾਂ
ਜੋ ਗਿਆਨ ਆਰਕਿਮੀਡੀਜ਼ ਨੇ ਛੱਡਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਥੋਡ਼੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ-
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਰੇਸ਼ਮੀ ਘੋਸ਼
ਰੇਸ਼ਮੀ ਘੋਸ਼ ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਸਸੁਰਾਲ ਸਿਮਰ ਕਾ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰਾਵਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਕਮਾਮਲ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਜੋਗਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਲੜਕੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਮਾਡਲ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਘੋਸ਼ ਨੇ 1 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ੋਭਾ ਸੋਮਨਾਥ ਕੀ ਦੇ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਸਿਧਾਰਥ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਬੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਜੋੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਕਰੀਅਰ
ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਰਥ 2002 ਦਾ ਤਾਜ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, Ghosh has appeared in several Bollywood films ਘੋਸ਼ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ [5] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਵੀਨ ਡਬਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ 'ਪਿਆਰ ਝੁਕਤਾ ਨਹੀਂ' ਦੇ ਇੱਕ ਗੀਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ "ਤੁਮਸੇ ਮਿਲਕਰ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਟੀ-ਕਰਨਲ
ਟੀ-ਕਰਨਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:T-Kernel) ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਸਰੋਤ ਵਾਲਾ ਸਕਾਲ ਪ੍ਰਚਾਲਨ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 32-ਬਿੱਟ ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਨੱਤ ਟੀ-ਇੰਜਨ ਫੋਰੁਮ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੀਅਲ ਟਾਇਮ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ
ਸੰਡਰਲੈਂਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਸੁੰਦਰਲਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਸੁੰਦਰਲਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਡੀਅਮ ਓਫ ਲਾਈਟ, ਸੁੰਦਰਲਡ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਜਗਦੀਸ਼ ਵਿਓਮ
ਡਾਕਟਰ ਜਗਦੀਸ਼ ਵਿਓਮ (ਜਨਮ 1 ਮਈ 1960; ਫਰੂਖਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ) ਪ੍ਰਸਿਧ ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।
ਲਵਲੀਨ ਕੌਰ ਸਸਨ
ਲਵਲੀਨ ਕੌਰ ਸਸਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੌਰ ਤੇ ਸਟਾਰ ਪੱਲਸ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਸਾਥ ਨਿਭਾਨਾ ਸਾਥੀਆ ਵਿੱਚ ਪਰਿਧੀ ਮੋਦੀ ਦੀ ਭੁਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਨਾਟਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ
ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
right|thumb|ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 2012 ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਐਲਵਿਨ ਈ ਰੌਥ, ਬ੍ਰਾਇਨ ਕੋਬਿਲਕਾ, ਰਾਬਰਟ ਜੇ ਲੇਫਕੋਵਿਜ਼, ਡੇਵਿਡ ਜੇ ਵਾਈਨਲੈਂਡ, ਅਤੇ ਸਰਜ਼ ਹੈਰੋਸ
ਇਨਾਮ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਾਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਨੋਬਲ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਹਰ ਇਨਾਮ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ, ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਅਤੇ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਕੈਰੋਲਿਨਸਕਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫ਼ਿਜ਼ਿਆਲੋਜ਼ੀ ਦੇ ਇਨਾਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਨਾਰਵੇ ਨੋਬਲ ਕਮੇਟੀ ਅਮਨ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੈਡਲ, ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ, ਤੇ ਪੈਸੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।   1901 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ 150782 SEK ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਮਿਲੇ ਜੋ ਦਸੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ 7,731,004 SEK ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। 2008 ਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰੋੜ SEK ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਮਿਲੇ।  ਇਹ ਇਨਾਮ ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਅਲਫ਼ਰੈਡ ਦੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਾਲਗਿਰਾਹ ਤੇ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ
1901 ਅਤੇ 2012 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪੁਰਸਕਾਰ  863 ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ 555 ਵਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ 835 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ 21 ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ। ਅਡੌਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਰਿਚਰਡ ਕੁਹਨ (ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, 1938), ਅਡੌਲਫ਼ Butenandt (ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, 1939), ਅਤੇ Gerhard Domagk (ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ, 1939) ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬੋਰਿਸ ਪਾਸਤਰਨਾਕ (ਸਾਹਿਤ, 1958) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਐਵਾਰਡ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ।  ਦੋ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ:  Jean-Paul Sartre (ਸਾਹਿਤ, 1964) ਅਤੇ  ਲੀ ਡੱਕ ਥੂ (ਅਮਨ, 1973) ਨੇ ਆਪ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਸਾਰਤਰ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇਹ ਇਨਾਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਲੀ ਡੱਕ ਥੂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੇਤਨਾਮ ਚ ਚੱਲਦੀ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।
ਛੇ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਇਨਾਮ ਇੱਕ ਵੱਧ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਛੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। UNHCR ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ Nobel Peace Prize ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰ ਜੌਨ ਬਰਦੀਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਰੈਡਰਿਕ ਸੈਂਗਰ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ: ਮੈਰੀ ਕਿਯੂਰੀ (ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਅਤੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ) ਅਤੇ ਲੀਨੁਸ ਪੌਲਿੰਗ (ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਮਨ)। 826 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿਚ, 43 ਔਰਤਾਂ ਹਨ;  ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੈਰੀ ਕਿਯੂਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1903 ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ (ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ) ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 1911 ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ।
ਹਰਾ
ਹਰਾ ਜਾਂ ਸਾਵਾ ਇੱਕ ਰੰਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦਿਖਣਯੋਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ 495–570 nm ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਸਬਟ੍ਰੈਕਟਿਵ ਰੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰਾ ਰੰਗ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਆਰ.ਜੀ.ਬੀ ਰੰਗ ਨਮੂਨੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੀਲੇ ਤੇ ਸਯਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਸਮੇਤ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੰਗ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗ
ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ  Penn ਜਾਂ UPenn) ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਫਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿਟੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪੈੱਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ 14 ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰਟਰ ਨੌਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ, ਪੈਨ ਦਾ ਬਾਨੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਸੀ ਜੋ ਕਲਾਸਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਿਹਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ਼ ਲਾਲ ਚੀਫ਼ ਤੇ ਇੱਕ ਡਾਲਫਿਨ ਹੈ, ਜੋ ਫੈਂਕਲਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ਼ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।   ਪੈੱਨ ਪਹਿਲੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕੋ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀਪਲ "ਫੈਕਲਟੀਜ਼" (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਲਾਸਿਕਸ, ਮੈਡੀਸ਼ਨ) ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਏ ਗਏ ਬਹੁ-ਵਿਸ਼ਾਮੂਲਕ ਮਾਡਲ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।  ਇਹ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਦਿਅਕ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ (ਪੇਰੇਲਮੈਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ, 1765), ਪਹਿਲਾ ਕਾਲਜੀਏਟ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ (ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ, 1881) ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ "ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ (ਹਾਊਸਟਨ ਹਾਲ, 1896) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।   $12.21 ਬਿਲੀਅਨ (2017) ਦੇ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੈੱਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ। ਪੈਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੋਜ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਪੈੱਨ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਬਜਟ $851 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਕਲਟੀ, 1,100 ਪੋਸਟ ਡੌਕਟਰਲ ਫੈਲੋ ਅਤੇ 5,500 ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਟਾਫ਼/ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਹਾਇਕ ਸਨ।
ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅਲੂਮਨੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੇ 14 ਮੁਖੀ (ਦੋ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ); 25 ਅਰਬਪਤੀ - ਅੰਡਰ ਗਰੈਜੁਏਟ ਪੱਧਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ; ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜੱਜ; 33 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੈਨੇਟਰ, 42 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ ਦੇ 158 ਮੈਂਬਰ; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ 8 ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਤਾ; ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ 12 ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 35 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, 169 ਗੁਗਨਹੈਮ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ 80 ਮੈਂਬਰ ਪੈਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।   ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਾਰਚੂਨ 500 ਸੀਈਓ ਪਾਈਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
1960 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
1960 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਜਾਂ XVII ਓਲੰਪੀਆਡ ਇਟਲੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰੋਮ ਵਿੱਖੇ 25 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 11 ਸਤੰਬਰ, 1960 ਤੱਕ ਹੋਈਆ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ 50ਵੇਂ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਜੋ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਰਿਸ 'ਚ 15 ਜੂਨ, 1955 ਨੂੰ ਰੋਮ ਨੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਤਿਆ।
ਪੈੜੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਪੈੜੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਗੜਵਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਅਨੁਸੂਚੀਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 85182 ਵੋਟਰ ਸਨ।
1960 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਪੈੜੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਲਾਲ ਮੰਦਰਵਾਲ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ
ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਰਜੀਆ, ਜੋ ਸਾਵਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੋਂ ਇਹ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ 13 ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮੁਕਟ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਬਸਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚਾਰਲਸ ਦੂਜੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲਸ ਪਹਿਲੇ (Carolus ਕੈਰੋਲਸ Charles ਚਾਰਲਸ ਦੀ ਲਾਤੀਨੀ ਹੈ) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਰਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ
ਵਰਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Varsha Bhosle; 1956 – 8 ਅਕਤੂਬਰ 2012) ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਭੌਸਲੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਵਰਸ਼ਾ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪੇਡਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਿੱਲ ਗ੍ਰੇਂਜ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ISC ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਲਫਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਾਂਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ 1997 - 2003 ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ Rediff ਲਈ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ; 1994 - 1998 ਦੌਰਾਨ ਸੰਡੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਕਾਲਮ; ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ। ਉਸਨੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਰਕਸ਼ਕ - ਦ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਰ ਪੁਲਿਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕੁਝ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਖੇਡ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੇਮੰਤ ਕੇਂਕਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਜੋੜੇ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 9 ਸਤੰਬਰ 2008 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਵਾਈ ਦੀ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਲੈ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜਸਲੋਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। 8 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ, ਭੌਸਲੇ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੁੰਜ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸੋਫੇ 'ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲਾਇਸੈਂਸੀ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956
ਅਕਿਤਮ ਅਚੂਤਨ ਨਮਬੂਦਿਰੀ
ਅਕਿਤਮ ਅਚੂਤਨ ਨਮਬੂਦਿਰੀ (ਜਨਮ 18 ਮਾਰਚ 1926), ਅਕਿਤਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਹੈ। ਲਿਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਕਿਤਮ 2019 ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨ, ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਏਜੂਥਾਚਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੇਂਦਰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਓਡੱਕੂਜ਼ਲ ਅਵਾਰਡ, ਵਲਾਤੋਲ ਅਵਾਰਡ, ਵਯਲਾਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਆਸਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ।.
ਜੀਵਨੀ
left|thumb|135x135px| ਅਕਿਤਮ ਅਚੂਤਨ ਨਮਬੂਦਿਰੀ ਅਕਿਤਮ ਅਚੂਤਨ ਨਮਬੂਦਿਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਮਾਰਚ, 1926 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਮਰਾਨਲੂਰ ਨੇੜੇ ਅਮੇਟੀਕਰਾ ਵਿਖੇ ਅਮੇਟੂ ਅਕਿਤਾਤੂ ਮਨਯੇਲ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨਮਬੂਦਿਰੀ ਅਤੇ ਚੈਕੁਰ ਮਨੇਯਕਲ ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਤਰਜਨਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਜੋਤਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਨੀ ਨਮਬੂਦਿਰੀ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੰਗੋਲਾਦਯਾਮ ਅਤੇ ਯੋਗਕਸ਼ੇਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1956 ਵਿਚ, ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ (ਏ.ਆਈ.ਆਰ.) ਦੇ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1975 ਤਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਏ.ਆਈ.ਆਰ. ਦੇ ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਨਾਦੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸੀ।
ਅਕਿਤਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਅੰਤਰਾਜਨਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਨਰਾਇਣਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਸ਼੍ਰੀਜਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਮੇਟੀਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਂਟਰ ਅਕਿਤਮ ਨਾਰਾਇਣਨ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਅਕਿਤਮ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ 1950 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਧਿਆਨ ਖਿਚਣਾ  ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਰੂਪਤਮ ਨੂਤਨਡਿੰਟੇ ਇਤਿਹਾਸਮ (20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ), ਖੰਡਾਕਾਵਿ ਮਲਯਾਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ  ਕਿਤਾਬ ਨੇ1952 ਵਿੱਚ ਸੰਜਾਯਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 45 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਅਖ਼ਤਰ
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਅਖ਼ਤਰ (ਮੌਤ- 17 ਜਨਵਰੀ 2016) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਅਖਤਰ ਦੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਨਵੀਦ ਅਖਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕੁਛ-ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਵੀ 'ਤੁਝੇ ਯਾਦ ਨਾ ਮੇਰੀ ਆਈ' ਵਰਗਾ ਯਾਦਗਾਰ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਜਨਮ 1963 ਜਾਂ 1964 ਵਿੱਚ ਕੋਟਕਪੂਰਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਨਮ ਸਾਲ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਈਕੀ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਾਲਿਦ ਕੇਰੇ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ੌਕੀਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਸਾਬਰ ਹੁਸੈਨ ਸਾਬਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਈਕੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਥੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਭਾਈ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਅਖ਼ਤਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਗਾਇਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 1995 ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 17 ਜਨਵਰੀ 2016 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ
'
ਸੋਨੀ ਪਾਬਲਾ
ਸੋਨੀ ਪਾਬਲਾ, (29 ਜੂਨ 1976 - 14 ਅਕਤੂਬਰ 2006) ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਗਾਏ। 14 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਪਾਬਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਜੀਵਨ
ਸੋਨੀ ਪਾਬਲਾ (ਤੇਜਪਾਲ ਸਿੰਘ) ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਸੈਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੋਨੀ ਪਾਬਲਾ, 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ ਮਾਲਵਾਨੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਪਲੈਨਟ ਰਿਕੈਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਂਦਾ। 2002 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੀਰੇ ਹੀਰੇ ਸੀ। 2004 ਵਿਚ, ਸੋਨੀ ਨੇ ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ, "ਗੱਲ ਦਿਲ ਦੀ"  ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਟੀਮ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਹਨ। ਐਲਬਮ ਐਟਰਨਟੀ (ਨਸੀਬੋ) ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਲੈਨਟ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸੋਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਐਲਬਮ ਉਹ ਨਵੇਂ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੋਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਐਲਬਮ ਲਈ ਚੁਣੇ ਸੀ। ਇਸ ਐਲਬਮ ਦੇ ਕੁਝ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਨਿਰੰਜਨ ਜੋਤੀ
ਨਿਰੰਜਨ ਜੋਤੀ (ਜਨਮ 1967), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਧਵੀ ਨਿਰੰਜਨ ਜੋਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 30 ਮਈ 2019 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ 2019 ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ 2014 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਫਤਿਹਪੁਰ ਹਲਕੇ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2012 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹਮੀਰਪੁਰ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਨਿਰੰਜਨ ਜੋਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1967 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਟੇਵੇਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਚਯੁਤਾਨੰਦ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਿਵ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਦ -ਜਾਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
14 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ, ਭਾਨੂ ਪਟੇਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਜੋਤੀ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਵਾਸ ਵਿਕਾਸ ਕਾਲੋਨੀ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਭੂਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬਚੀ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਜੋਤੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ।
ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ
1 ਦਸੰਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਰਾਮ (ਰਾਮਜ਼ਾਦੇ) ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਘਟੀਆ (ਹਰਾਮਜ਼ਾਦੇ) ਦੁਆਰਾ" ਵਿਰੋਧੀ ਨੇਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।ref name=IE-ApoloRemark> ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਹੰਗਾਮਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ 'ਤੇ ਅਫਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਕਮਾਲ ਲੋਹਾਨੀ
ਕਮਾਲ ਲੋਹਾਨੀ (ਜਨਮ 26 ਜੂਨ 1934) ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਏਕੁਸ਼ੇ ਪਦਕ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਲੋਹਾਨੀ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਿੱਲਤ ਵਿੱਚ 1955 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ, ਛਾਯਾਨਾਤ ਵਿੱਚ 1962 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਗਠਨ – ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ  1967 ਵਿੱਚ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
1960 ਵਿੱਚ, ਲੋਹਾਨੀ ਨੇ ਦੀਪਤੀ ਰਾਣੀ (ਮੌਤ 2007) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਣਕਪੁਰਾ
ਮਾਣਕਪੁਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਨਾ ਦਾਈ
ਪੰਨਾ ਦਾਈ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Panna Dai) ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਸੰਗਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪੁੱਤ ਉਦੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਾਈ ਮਾਂ ਸੀ। ਪੰਨਾ ਦਾਈ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਕਾਰਣ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਰਾਣਾ ਸੰਗਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤਰ ਉਦੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁਧ ਪਿਲਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਸਨੂੰ ਦਾਈ ਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਨਾ ਦਾਈ ਦਾ ਪੁਤਰ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਉਦੇ ਸਿੰਘ ਹਮਉਮਰ ਸਨ। ਰਾਨੀ ਕਰਨਾਵਤੀ ਦੇ ਜ਼ੋਹਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਬਲਿਦਾਨ ਕਾਰਣ ਪੰਨਾ ਨੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪੁਤਰ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿਮੇਦਾਰੀ ਲਈ ਸੀ।
ਬੇਗਮ ਤਬੱਸੁਮ ਹਸਨ
ਬੇਗਮ ਤਬੱਸੁਮ ਹਸਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਲਈ ਕੈਰਾਨਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਐਮਪੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਦਲ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ ਉੱਪ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਜੀਵਨ
ਤਬੱਸੁਮ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਚੌਧਰੀ ਮੁਨੱਵਰ ਹਸਨ 2004 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2009 ਵਿੱਚ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਖਾਲੀ ਹੋਈ ਸੀਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2018 ਵਿੱਚ ਕੈਰਾਨਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਪ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ
ਤੁਸ਼ਾਰ ਅਰੁਣ ਗਾਂਧੀ (तुषार गांधी) (17 ਜਨਵਰੀ 1960) ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਰੁਣ ਮਨੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੜਪੋਤਰਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਦੀ 75 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ-ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2007 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ, ਉਹ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਈਕਰੋ-ਐਲਗੀ ਸਪਿਰੂਲਿਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਆਰ.ਆਈ.-ਆਈ.ਐਸ.ਪੀ. ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਤੁਸ਼ਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਸੈਂਟਾਕਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਨੈ ਮੰਦਰ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਗੁਜਰਾਤੀ-ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੋਨਲ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਵਾਨ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਕਸਤੂਰੀ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਸਤੂਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਾਜਨੀਤੀ
1998 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। 2001 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਵਿਵਾਦ
2001 ਵਿੱਚ, ਤੁਸ਼ਾਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫਰਮ ਸੀ.ਐੱਮ.ਜੀ. ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਕਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ) ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਕਥਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਸੌਦਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸ਼ਾਰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਲੈਟਸ ਕਿਲ ਗਾਂਧੀ' ਵਿੱਚ, ਅਸਲ 'ਚ ਉਹ 1904 ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਕਾਤਲ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਸ਼ਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪੁਣੇ ਦੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ [ਜੋ] ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਵਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਤ ਲੋਕ
ਚਿੱਠੀਅਾਂ ਬਿਨ ਸਿਰਨਾਵਿਓਂ
'ਚਿੱਠੀਆਂ ਬਿਨ ਸਿਰਨਾਵਿਓਂ' ਪੁਸਤਕ "ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼-ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ" ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜੀ. ਵੀ. ਪਲੈਖ਼ਾਨੋਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਛਾਪਕ '''ਐਚ.ਐਸ. ਆਫਸੈਟ''' ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧਾ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਨੁਕਤਾਨਿਗ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪੁਨਰ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਚਿੱਠੀਆਂ
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ "ਛੇ"(ਅਸਲ 'ਚ "ਪੰਜ" ਕਿਉਂਕਿ 'ਚੌਥੀ' ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਪਹਿਲੀ, ਦੂਸਰੀ, ਤੀਸਰੀ, ਪੰਜਵੀਂ ਤੇ ਛੇਵੀਂ ਚਿੱਠੀ ਹੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਹੈ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਮਾਜ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ/ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਨਾਲ਼ੋ ਨਾਲ਼ ਕਰਦੀਆਂ, ਨਵਾਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-
ਪਹਿਲੀ ਚਿੱਠੀ
ਇਸ ਚਿੱਠੀ 'ਚ ਕਲਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਕਬੀਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਸੁਹਜ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਤੇ ਮਨੋ-ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਭੇਦ ਦੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਬਾਰੇ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। 'ਕਾਸਾਲਿਸ' ਇਹ ਗੱਲ ਬਾਸੂਤੋ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ 'ਚ ਧਾਤ (ਲੋਹੇ) ਦੇ ਚੂੜੇ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੱਲਣ ਵੇਲ਼ੇ ਛਣਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫ਼ਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਹਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਨਾਲ਼ ਆਮੀਰੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਜੁੜੀ ਹੈ । ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ 'ਕੁਣ' ਕਬੀਲੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵੇਲ਼ੇ ਲੈਅਆਤਮਿਕ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਾਵਿ-ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦੂਸਰੀ ਚਿੱਠੀ
ਇਹ 'ਆਦਿਮ ਲੋਕਾਂ' ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰਹੱਸ ਖੋਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਚ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਚਿੱਠੀ ਹੈ। ਜਿਸ 'ਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਦਿਮ ਮਾਨਵ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ 'ਜੁੱਟ' 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ 'ਇੱਕ-ਜੁੱਟਤਾ' ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਸਾਂਝੀ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਲੋਕ ਜੁੱਟਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਕਦੇ ਕਲਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਤੀਸਰੀ ਚਿੱਠੀ
ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇਰੇ ਪੜ੍ਹਾਅ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਖੁ਼ਰਾਕ ਲਈ ਕੱਲ-ਮਕੱਲੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ 'ਚੋਂ ਅਰਥਚਾਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ? ਬੂਚਰ ਅਨੁਸਾਰ, "ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।" ਅਰਥਚਾਰੇ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਯਤਨ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ-ਕਿਸੇ ਸੁਚੇਤ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਾਂ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਈਆਂ, ਫ਼ਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਸਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਇਆ ਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮਦਾਰੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ 'ਕਲਾ' ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਪਰ ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਆਦਿਮ ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਕਾ ਸਾਡੇ ਸਮਝ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾ 'ਕੰਮ' ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਖੇਡ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਪਜਾਉ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਕਿਰਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਉਪਯੋਗੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਥਾਨ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ ਭਾਵ ਉਪਯੋਗੀ ਕਿਰਿਆ ਖੇਡ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਡ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਖਪਤ ਹੋਂ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਸੀ ਤੇ ਫ਼ਿਰ ਇਹ ਸਿਰਜਨਾਤਮਿਕ ਕਾਰਜ ਦ3 ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ਼ ਵੀ। ਉਪਯੋਗ ਕਿਰਿਆ ਨੇ ਹੀ ਮੁੱਢਲੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਆਰੰਭਿਕ ਸਮੇਂ 'ਚ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਕਲਾ ਦੇ ਸੁਖ਼ਮ ਰੂਪ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਸੀ, ਇਉਂ "ਕਲਾ" ਦਾ ਆਦਿਮ ਸਮਾਜ 'ਚ ਵੀ ਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ 'ਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। "ਸਪੈਂਸਰ" ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਹੈ। ਸੋ, ਕੰਮ ਕਲਾ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਰੰਭਿਕ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਕੰਮ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ "ਕਲਾ" ਨਾਲ਼ ਜੁੜ ਗਿਆ।
ਚੌਥੀ ਚਿੱਠੀ
'ਚੌਥੀ ਚਿੱਠੀ' ਮੂਲ ਕਿਤਾਬ 'ਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਲੀ, ਦੂਸਰੀ, ਤੀਸਰੀ, ਪੰਜਵੀਂ ਤੇ ਛੇਵੀਂ ਚਿੱਠੀ ਹੀ ਪੁਸਤਕ 'ਚ ਦਰਜ਼ ਹੈ।
ਪੰਜਵੀਂ ਚਿੱਠੀ
ਇਸ ਚਿੱਠੀ 'ਚ ਆਦਿਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਲੋਕ ਨੇਚਰਵੋਕਰ(Natur-Voker) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੁਇਸ ਐੱਚ. ਮੌਰਗਨ ਨੇ ਮਿਥਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਚੀਨ ਸਮਾਜ 'ਚ "ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਯੁੱਗ" ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਵੱਰ-ਲਿਪੀ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 'ਨਾਚ' ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ "ਆਦਿਮ ਸਮਾਜ" ਦੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਿਸ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਹਨ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਉਪਯੋਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਫ਼ਿਰ ਇਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ 'ਕਲਾ' ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨੇ ਸਨ।
ਛੇਵੀਂ ਚਿੱਠੀ
ਇਸ 'ਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਤੇ ਨਿਉ ਗਿਨੀ ਦੇ ਪਾਪੂਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੰਘੀ ਦੇ ਰੂਪ, ਫਲਾਂ(ਜਾਂ ਸ਼ਬਜੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ-ਕੱਦੂ) ਨੂੰ ਬਰਤਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਵੀਚਾਰ, ਰੇਖਾ ਗਣਿਤ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਭੂਗੋਲ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਉਸਦੀ ਲੋੜ ਨੇ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ- ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਤੇ ਮੂਰਤੀਕਲਾ "ਵਾਨ ਦੇਨ ਸਤੇਨੇਨ" ਨੇ ਬਹੁਤ ਉਚਿਤ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ੀਸ਼ਨੇਨ(Zeichnen) ਆਦਿਮ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ-ਕਲਾ ਦੇ ਮੁੱਢ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਜ਼ੀਸ਼ੇਨ(Zeichen) ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਚਿਹਨ'। ਵਾਨ ਦੇਨ ਸਤੇਨੇਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਹਨ-ਰਚਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ। ਇਉਂ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ।
ਕਲਾ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ
ਇਸ 'ਚ ਕਲਾ ਦਾ ਸਮਾਜ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਮਾਜੀ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਕ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ 1912 ਈ: 'ਚ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਲੀਗ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਜ਼ੁਬਾਨ 'ਚ ਦਿੱਤਾ ਵਖਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ 'ਚ ਢਾਲ ਕੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ਼ੋਂ ਫ਼ੇਰ ਵੀ ਕੁਝ ਕੁ ਅੰਸ਼ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਭਾਗ ਦੂਸਰਾ
ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕਾਂ, ਜੋ 'ਦੂਜੀ ਸਲਤਨਤ' ਦੇ ਸਨ, ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਕਲਾ ਕਲਾ ਲਈ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਦਾਹਰਨ ਵੱਜੋਂ ਅਗੈਗਜ਼ਾਂਡਰ ਡੂਮਾ(ਸਪੁੱਤ੍ਰ) ਨੇ ਕਲਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ, "ਕਲਾ ਕਲਾ ਲਈ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਭਾਗ 'ਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚੇ ਹਨ।
ਭਾਗ ਤੀਸਰਾ
ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸੇ ਕਲਾ ਕਿਰਤ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਮਿਥਿਆ ਵਿਚਾਰ ਕਲਾ-ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨੋ-ਬਿਰਤੀ ਇੱਕ ਝੂਠੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਥਿਆ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿਗਾੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।, ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ, "ਇੱਕ ਗੀਤ" ਮਿਸਿਜ਼ ਹਿਪੀਅਸ' ਇਉਂ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਇਹਨਾਂ ਸਤਰਾਂ 'ਚ ਗੱਲ ਲੁਕੀ ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ 'ਚ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਦੁੱਖ ਸਾਝਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਪੁੱਤ੍ਰ ਸਰਗੇਯੇਵ-ਜ਼ੈਂਸਕੀ ਦਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਬਾਬਾਯੇਵ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ, "ਕਲਾ ਲਹੂ ਦੀ ਘਾਟ 'ਚੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।" ਪਰ ਇਹ ਆਂਸ਼ਿਕ ਸਹੀ ਹੈ, ਸੋ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖ਼ੇਤਰਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਗੋਦਾਨ
ਗੋਦਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਤਾਂਬਾ
ਤਾਂਬਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Copper) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 29 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Cu ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 63.546 amu ਹੈ। thumb|280px|alt=| ਤਾਂਬਾ ਕਾਪਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਡਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸਾਮੱਗਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮੋਟਲ ਅਲੌਇਲਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਹਿਣੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਟਰਲਿੰਗ ਚਾਂਦੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਪਰੋਨੀਕਲ ਅਤੇ ਥਰਮਾਕੋਪਲਜ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੌਤਿਕ
ਕਾਪਰ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਨਿਯਮਿਤ ਸਾਰਣੀ ਦੇ 11ਵੇਂ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਾਤਾਂ ਇੱਕ ਭਰੇ ਹੋਏ ਡੀ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਸ਼ੈਲ ਦੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਆਬਜੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚ ਲਚਕੀਲੇਪਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਵਹਾਅ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਡੀ-ਸ਼ੈੱਲ ਇੰਟਰਟੋਮਿਕ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਧਾਤੂ ਬਾਂਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਐਸ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਧੂਰੇ ਡੀ-ਸ਼ੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਧਾਤ ਦੇ ਉਲਟ, ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਧਾਤੂ ਬਾਂਡ ਇੱਕ ਸਹਿਕਾਰਾਤਮਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ। ਇਹ ਅਲੋਚਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਸਖਤਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਲਚਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ
ਪਹਿਲੇ ਹਮ ਅਵਾਰਡਸ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਡਰਾਮੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਹਮ ਅਵਾਰਡਸ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਇਹ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ 12 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ ਜਦਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ਹਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਪ੍ਰ੍ਯੋਜਕ ਸਰਵਿਸ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ।
ਅਵਾਰਡਸ
ਮੇਰੇ ਕ਼ਾਤਿਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕ਼ਾਤਿਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲਦਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਣ ਵਾਲਾਂ ਡਰਾਮਾ ਸੀ। ਮਾਹਿਰਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨੋਮਨ ਏਜ਼ਾਜ਼ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਹੇਠਾਂ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਦਾ ਨਾਂ ਗੂੜੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਹ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਰਾਮੇ
ਹੇਠਲੇ 21 ਡਰਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈਆਂ:
ਹੇਠਲੇ ਡਰਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਹੋਏ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਵਾਰਡਸ ਸ਼ੋਅ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੋਅ
ਲੈਨਿਨਵਾਦ
ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਗੂ ਲੈਨਿਨ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੁਗ ਦੀਆਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਢੰਗ ਦੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਸਰਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਲੇ ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦੀ ਸਿਰਜਨਸ਼ੀਲ ਆਤਮਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਵੀਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਵਹਾਰਾ ਵਰਗ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸੰਬੰਧੀ ਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਮੁਕੇਸ਼ ਖੰਨਾ
ਪੇਸ਼ਾ
ਮੁਕੇਸ਼ ਖੰਨਾ 23 ਜੂਨ 1958 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆਂ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1882 'ਚ ਫ਼ਿਲਮੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਹਮਜਾਤੀ ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ ਸਨ। ਮੁਕੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਭਾਰਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁੱਪਰ ਹੀਰੋ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸੀਰੀਅਲ ਰਾਹੀ ਮਿਲੀ। ਮੁਕੇਸ਼ ਨੇ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਖੇਡਣ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੰਨਾ ਨੇ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਲੜੀ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਖੰਨਾ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ 'ਅਰਿਆਮਾਅਨ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਕਾ ਯੋਧਾ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਖੰਨਾ ਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਫਿਲਮ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਹਿਲਕਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਖਿਲਾੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਮਾਰਾਏ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕੀ ਵਿੱਚ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਏਕਤਾ ਦਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਫਲਾਪ ਹੋਣਾ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਵਿੱਚ "ਮਾਡਲ" ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ (1986), ਮਹਾਭਾਰਤ (1988 ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼), ਯੁਗ (ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ), ਚੰਦਰਕਾਂਤਾ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼), ਮਹਾਂਯੁਧ, ਵਿਰਾਟ, ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ (1997), ਆਰੀਅਮਾਨ - ਬ੍ਰਹਮਾਂਦ ਕਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਟੀਵੀ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਯੋਧਾ (2002) ਅਤੇ ਸੌਦਾਗਰ (1991), ਯੈਲਗਰ (1992), ਹਹਲਕਾ (1992), ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ (1993), ਮੈਂ ਖਿਲਾੜੀ ਤੂੰ ਅਨਾੜੀ (1994), ਬਰਸਾਤ (1995), ਰਾਜਾ (1995) ਪੁਲਿਸਵਾਲਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਗੁੰਡਾ (1995), ਵੀਰ (1995), ਹਿੰਮਤ (1996), ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ (1995), ਜੱਜ ਮੁਜਰੀਮ (1997), ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ (2000) ਅਤੇ ਪਲਾਨ (2004) ਆਦਿ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਲੜੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ 'ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਮੁਕੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਯੂ ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਭੀਸ਼ਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ' 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੀਰੀਜ਼ ਨੂੰ 3 ਡੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਾਰਮੈਟ' ਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਈਵ-ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਮਾਂ-ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ, ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੀਮੀਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ।
ਖੰਨਾ ਜੈਪੁਰ, ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਐਕਟਿੰਗ ਸਕੂਲ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਕੋਰਸ ਲਈ ਟੀਮ ਬਣਾਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ
ਕੋਬਰਾਪੋਸਟ
ਕੋਬਰਾਪੋਸਟ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਤਹਿਲਕਾ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਨਿਰੁਧ ਬਹਿਲ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਲੇਖ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ (1818-1883) ਅਤੇ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼ (1820-1895),ਜੋ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਆਗੂਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।‌‌ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ।ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ।ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਰਥਿਕ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ।ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਰਸ਼ਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਰਚਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਹੈ,ਨਾ ਹੀ ਹੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਹੈ।ਹਰ ਮੁੱਦੇ ਉਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਆ ਹਨ।
ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ
ਲੈਨਿਨ ਅਨੁਸਾਰ
ਲੈਨਿਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦਦ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਸਾਰ ਇਸਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ, ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਠੋਸ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ-ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਉਪਜ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਥਾਪਿਤ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟਣ-ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ।ਇਸ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ (ਪੂੰਜੀਵਾਦ)ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਲੋਕ ਬੁਰਜੁਆਜੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਅਧੀਨ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਜਾਗੀਰੂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਾਹੀਕਾਰ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਜਮਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਜਾਗੀਰੂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਟੀਂਦੀ ਜਮਾਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਕਾਮੇਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣੇ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
'ਇਤਿਹਾਸਕਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਨਾਂ ਵੀ.ਆਈ.ਲੈਨਿਨ(1870-1924)ਦਾ ਹੈ। ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦਾ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਤੋਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਮਲ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਉਤੇ ਲਾ ਕੇ ਸੱਚਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ। ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਲਭਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਸਮਰੱਥ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ।
ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ
ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਮੋਹਰੀ, ਮਾਉ-ਜੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਦਰਸ਼ਨ ਸੰਬੰਧੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ on practice ਅਤੇੇ on contradiction ਨਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਉਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਚਾਈ, ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਮਲ ਤੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਚ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਕਸਵੱਟੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਮਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਉਂ ਨੇ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹੱਤਵ ਵਿਰੋਧਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ
ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਲੈਟੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟੇਬਲ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਟੇਬਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਵਿਚਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈ।ਪਰ ਮਾਰਕਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਦਵੰਦਾ ਵਿਚੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਦਵੰਦ ਆਤਮਕ ਹੈ।ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜਾਣਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਸਿਰਫ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂ ਸਕਦਾ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਾਕਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਨ।ਇਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਤਰ ਹੈ।
ਦਵੰਦਵਾਦ
ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਦਵੰਦਵਾਦ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਦਵੰਦਵਾਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਾਮਾਨਯ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਛਾਲ ਵਾਂਗ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਮਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੁਚ ਵਜੋਂ ਅਧਿਐਨ, ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ, ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਹੈ।
ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਨਿਯਮ
ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ।
1: ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਿਯਮ।
2:ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਫਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਨਿਯਮ।
3:ਨਿਖੇਧ ਦੇ ਨਿਖੇਧ ਦਾ ਨਿਯਮ।
ਉਪਰੋਕਤ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ,ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਂਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਹੱਲ‌ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।1)ਸਾਮਾਨਯ 2)ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ 3)ਤੱਤ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਾ 4)ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਕਾਰਜ 5)ਸਬੱਬ ਅਤੇ ਲੋੜ 6)ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ
ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਮਾਨਯ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ,ਸਮਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੀਜੋ, ਥੀਏਰੀ,ਨਿਮੀਏ, ਸਮਿੱਥ, ਰਿਕਾਰਡੋ, ਸਾਈਮਨ ਆਦਿ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਗਵਾਨੂੰਆਂ ਵਜੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ ਕਿ'ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ'ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਹ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮੂਹ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਰਥਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚੁਣਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਕਲਪ'ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ'ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਹੀ ਰੱਖੀ ਸੀ।'ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ,ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਤੇ ਠੋਸ ਸਮਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਜੋ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਧੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਗਿਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ'ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਆਧਾਰ-ਸਿਲਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਵਸਤੂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ, ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ, ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਢੰਗ, ਆਧਾਰ, ਉਪਰਲੀ ਬਣਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਉਨਤੀ ਆਦਿ ਸੰਕਲਪ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ ਹਨ।
ਕਿਰਤ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮੂਲ-ਆਧਾਰ ਹੈ। ਕਿਰਤ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਉਤਪਾਦਨ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮੂਲ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਤ ਅਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਿਰਤ ਦੀ ਵਸਤੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨਾਂ,ਸੰਦ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਆਦਿ ਕਿਰਤ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਕਿਰਤ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੇ ਸੰਦ ਮਿਲ ਕੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੋਮੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਦ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮਿਲ ਕੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਜਿਹੜੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੌਰ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਧੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਉਪਰ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਉਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ‌ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਹਤ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਰੂਪ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਉਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸਥਿਰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਦੋਂ ਅਜਿਹੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇਧ ਕਰਕੇ ਆਪ ਵੀ ਉਚੇਰੀ ਸਮਾਜਿਕ -ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਲਈ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਾਰ/ਨੀਂਹ
ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਜੋੜ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚਾ, ਇਹਦਾ ਆਧਾਰ ਜਾਂ ਨੀਂਹ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਨੀਂਹ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਸਦਾ ਢਾਂਚਾ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ, ਕਾਨੂੰਨ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਧਰਮ,ਕਲਾ ਆਦਿ ਉਸਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸਮੁਚ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸਾਰ ਜਾਂ ਉਪਰਲੀ ਬਣਤਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਨੀਂਹ ਦੇ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੋਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਾਲ ਵੰਡ ਲਈ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ
ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਨਾਂ ਸਯਦ ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਜੇ ਐਨ ਯੂ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (ਡੀਐਸਯੂ) ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਆਗੂ ਸੀ।। ਉਸ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜਧ੍ਰੋਹ ਦੀ ਧਾਰਾ ਤਹਿਤ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 24 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਤਮ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਸ 'ਤੇ ਅਫਜ਼ਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ
2: ਗ਼ੁਲਾਮਦਾਰੀ(slavery)
4: ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ (feudalism)
5: ਕਮਿਉਨਿਜ਼ਮ (communism)
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਸ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਹੈ,ਜੋ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਦਵੰਦਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਰਤਾਇਆ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੂਰਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਂ ਮਨ ਘੜਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਸਮੂਹ ਵਰਤਾਇਆ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ,ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਸ਼ਾ ਨਾਇਰ
ਉਸਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1995 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਕ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਵਿਸਥਾਪਨ, ਘਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੂਮੈਨੀਫੇਸਟੋ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਲਾ ਸਮੂਹਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜੋ ਕਿ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 1997 ਅਤੇ 2008 ਦਰਮਿਆਨ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾਕਾਰ-ਅਗਵਾਈ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਕਲਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੈਟ ਮਾਡਰਨ (ਲੰਡਨ), ਹਾਉਸ ਡੇਰ ਕਲਚਰੇਨ ਡੇਰ ਵੇਲਟ (ਬਰਲਿਨ), ਫੋਂਦਾਜ਼ਿਓਨ ਸੈਂਡਰੇਟੋ ਰੀ ਰੀਬੌਡੇਂਗੋ (ਟਿਊਰਿਨ), ਆਰਟ ਇਨ ਜਨਰਲ ( ਨਿਊਯਾਰਕ), ਸਾਰਜੇਵੋ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰਰੀ ਆਰਟ (ਸਾਰਾਜੇਵੋ), ਐਕਸਪੀਰੀਮੈਂਟਾ ਮੀਡੀਆ ਆਰਟਸ (ਮੈਲਬੋਰਨ), ਲਾਸਾਲੇ-ਐਸਆਈਏ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਦੇਵੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ), ਅਤੇ ਦਿ ਗਿਲਡ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ (ਮੁੰਬਈ)। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ n.paradoxa, Southeast of Now: ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ, ArtAsiaPacific, ਅਤੇ Ctrl+P ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰਰੀ ਆਰਟ । ਨਾਇਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ
ਸਾਹਿਤ/ਕਲਾ ਉਸਾਰ ਦੇ ਇਕ ਅੰਗ ਵਜੋਂ
ਵਰਸ਼ਾ ਨਾਇਰ
ਕਲਾਕਾਰੀ
2006 ਵਿੱਚ, ਨਾਇਰ ਨੇ ਟੇਟ ਮਾਡਰਨ ਦੇ ਟਰਬਾਈਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਐਨਕਾਊਂਟਰ (ਆਂ) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਲਾਈਵ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਜਲ ਸ਼ਾਹ (ਮੁੰਬਈ ਦੇ) ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਸਟ੍ਰੈਟ ਜੈਕੇਟ ਪਹਿਨੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੇਤੁਕੇ ਲੰਬੇ ਸਲੀਵਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਟਰਬਾਈਨ ਹਾਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਈ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਆਰਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਟਿਊਰਿਨ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਪਲਾਜ਼ੋ ਕੈਰੀਗਨਾਨੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ
ਇਹ ਚਿੰਤਨ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੈਵੀ-ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਜਾਂ ਰੱਬੀ ਦੇਣ ਸਮਝਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸਿਥਤੀਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਨੀਹ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਅੰਗ ਇਸਦਾ ਉਸਾਰ ਹੈ।
ਵਰਸ਼ਾ ਨਾਇਰ
ਕਲਾਕਾਰੀ
2014 ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਅੰਡਰਕਰੇਂਟ ਯਾਂਗੋਨ ਯਾਂਗੋਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਸ਼ਾ ਨਾਇਰ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੋਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਬਿਓਂਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ
ਸੁਹਜ ਚੇਤਨਾ ਸਮਾਜਿਕ ਹੈ ਜਮਾਂਦਰੂ ਨਹੀਂ
ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਜੜ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਉਚੇਰਾ ਪੜਾਅ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।ਇਕ ਚਿੰਤਕ ਨੇ ਸੁਹਜ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਗਲਜ਼ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁਹਜ ਚੇਤਨਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੈ।