cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਾਧਗੁਰੂ
ਜੱਗੀ ਵਾਸੂਦੇਵ ਜਾਂ ਸਾਧਗੁਰੂ (ਜਨਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1957), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਯੋਗੀ, ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਈਸ਼ਾ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਈਸ਼ਾ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਸਹਿਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਲੇਬਨਾਨ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਪਰੋਗਰਾਮ ਸਿਖਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇਕ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਪਰਿਸ਼ਦ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: ECOSOC) ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪ‍ਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਜੱਗੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਜਨ‍ਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ‍ ਦੇ ਮੈਸੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਬਾਲਕ ਜੱਗੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਖੂਬ ਲਗਾਉ ਸੀ। ਅਕ‍ਸਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠਕੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲੀ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਉਂਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਹੈ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੱਗੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਯੋਗ ਸਿਖਿਅਕ ਸੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਰਾਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਲ‍ਲਾਡਿਹਾਲੀ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪ‍ਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੋਗੀ
ਸਿਕਲੀਗਰ
ਸਿਕਲੀਗਰ ਇੱਕ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਵੱਸੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 5 ਕਰੋੜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।  ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਨ ਸਮੂਹ,ਜਨ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਤੇ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਵਧੇਰੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਵੇਸ਼ ਭੂਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿਕਲੀਗਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਵਾੜੀ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।
ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਐਂਥਰੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇਖਣ ਅਧਾਰਤ ਪਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਨਿਮਨ ਲਿਖਿਤ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
“ਸਿਕਲੀਗਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਾਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦੋਵੇਂ ਹਨ।  ”
ਮੂਲ .ਸਿੱਖ ਸਿਕਲੀਗਰ
ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਵਾਇਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸਿਕਲੀਗਰ ਜਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਲੋਗ ਮੂੰਹੋਂ ਮੂਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਥਿਆਰ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਲਹੌਰ ਵਾਸੀ ਲੁਹਾਰ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਤੇ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਘਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਘਟੀਆ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਮੇਵਾੜ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਲੋਹਾਰ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਤਲਵਾਰ, ਨੇਜ਼ਾ, ਬਰਛਾ, ਗੁਪਤੀ ਸਗੋਂ ਤੋੜੇਦਾਰ ਬੰਦੂਕਾਂ ਵੀ ਇਤਿਆਦਿਕ ਹਥਿਆਰ ਬਣਵਾਏ।ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁੱਝ ਕਾਰੀਗਰ ਅਸਾਮ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਨਾਲ ਗਏ।ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰੀਗਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਗੜ ਕਿਲੇ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਛੇ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪਾਸਾ ਪਲਟਣ ਵਾਲੇ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਪਰਵਾਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਨਾਲ ਗਿਆ ਤੇ ਕਈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਏ।
= ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ = ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਪਿੱਛੋਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡ ਪੁੰਡ ਗਏ।
= ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਗੋਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਗ ਵੰਡ = ￼ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਗੋਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਗੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੋਤਰ ਹਨ -
1) ਜੂਨੀ                     8) ਪਤਲੋੜੇ
2) ਡਾਂਗੀ                    9) ਘਾਸੀ ਟਾਂਕ
4) ਟਾਂਕ                      11) ਘਟਾੜੇ
5) ਖੀਚੀ                     12) ਪਿਆਲਾ
6) ਤਲਬਿਥੀਆਂ            13) ਜਿਊਣੀ
7) ਬਊਰੀ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਗੋਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਰਹੇ ਨੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਜਿਆਦਾ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਗਰੀਬੀ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਪੱਛੜੇਪਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1) ਬਸਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ
2) ਉਠਣੀਏ  ਸਿਕਲੀਗਰ
3) ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ
2) ਉਠਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ -  ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਟਪਰੀਵਾਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਘੁਮੰਤੂ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਢੋਲ, ਪੀਪੇ, ਪਾਪੀਆਂ 'ਤੇ ਢੱਕਣ ਲਾਉਣੇ ਆਦਿ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚਾਕੂ, ਛੁਰੀਆਂ, ਕੈਂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਾਣ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਿੰਡੀ - ਪਿੰਡੀ ਜਾਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ।
3) ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ - ਪਿੰਡਾਂ ਜਾਂ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 'ਸੀਜ਼ਨ' ਹਿੱਤ ਟਿਕ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ 'ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਅਰਧ ਘੁਮੰਤੂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਘਰੇਲੂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੰਜੀਆਂ ਲਾਉਣਾ, ਚਾਕੂ, ਛੁਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਣ ਲਾਉਣਾ ਆਦਿ। ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਬਸਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਸ਼ੁਕੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ
ਸਿਕਲੀਗਰ ਜਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਹਨ।ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਜਾਂ ਡੇਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਖਾਲ਼ੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਖਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇਤਿਆਦ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਂਉਦੇ ਹਨ।ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਪੱਟੇ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖਾਨਾ ਬਦੋਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਬਣਜਾਰਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ 30-40 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਲਾਓ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਣਜਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਪੱਕੇ ਰਿਹਾਈਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਹੁਤ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪੇਟੀਫੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਕ ਅਕੀਦੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੱਕੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅੱਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਲੋਕ ਕਬਾੜਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਾਤੂ ਉਪਕਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਧੇੜ ਕੇ ਲੋਹਾ ਆਦੀ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਾ ਪਰਵਾਰ ਚਾਕੂ,ਛੁਰੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਕੜ੍ਹਾਈਆਂ ਆਦਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਸਿਕਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪਾਲਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਔਰਤਾਂ ਜਿਆਦਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਮਰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਪਰੰਤੂ ਘਰ ਅੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲੋਹਾ ਕੁੱਟਣ ਜਿਹੇ ਭਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ,
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਗਰਿਲਾਂ, ਗੇਟ ਵਗੈਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।ਕੁੱਝ ਸਿਕਲੀਗਰ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਕੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀਗਰ ਵੀ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ,ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਆਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਅੱਤ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਥੀਸਿਸ ਤੇ ਪੰਜ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਉਥੇ ਕੁੱਝ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿਕਲੀਗਰ ਵੀ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਜਨ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਨਗਣਨਾ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਿਕਲੀਗਰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਸਿੱਖ ਨਾਂ ਲਿਖਾ ਕੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਧਰਮ ਲਿਖਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਜਨਜਾਤੀ ਹੈ।ਹਾਲਾਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਦੋ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (SC) ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਾਂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਕਰਨਾਟਕ,ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਜੰਮੂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ,ਝਾਰਖੰਡ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ,ਮੱਧ ਪਰਦੇਸ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੀਆਂ ਪਿਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ (OBC) ਵਿੱਚ ਤੇ ਰਾਜ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰ (ਮੁਸਲਮ) ਨੂੰ ਦੂਸਰੀਆਂ ਪਿਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਲਿਖਣ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪਤੇ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਦੀਆ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੋਂ,ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵਜੀਫਿਆਂ ਤੋਂ ਮਰਹੂਮ ਤੇ ਪਿਛੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰ ਚਮਕਾਉਣ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੱਛੜੇ ਤੇ ਗਰੀਬ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਵਰਗ ਜਾਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਜਨਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ, ਵਜ਼ੀਫ਼ਿਆਂ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਮਰਹੂਮ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਜਿਵੇੱ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ,ਦਿੱਲੀ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼,ਗੁਜਰਾਤ,ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ 5 ਕਰੋੜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ,ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛੜੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ।ਗੁਜਰਾਤ,ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਸੋਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸੇ ਪੱਛੜੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਦਿੱਲੀ,ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਜਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ।1999 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20000 ਸਿਕਲੀਗਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੇਵਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਮੁਹੱਲਾ ਵਿੱਚ ਹੀ 1999 ਦੌਰਾਨ 500 ਸਿਕਲੀਗਰ ਪਰਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਸਦੀ ਗਿਣਤੀ 3000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੀ।ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।10 ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ਼ ਦੇ ਲੇਖ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋ 100 ਪ੍ਰਤੀ ਕੇਸਾਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਨ ਹੁਣ 30 ਪ੍ਰਤੀ ਕੇਸਾਧਾਰੀ ਹਨ।ਬਾਕੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕੇਸ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਛੋਟੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆ ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਘਿਰੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਰੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ
ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ ਦੀ1966 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੁਲਾਈ 1962 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ 663 ਸਿਕਲੀਗਰ ਟੱਬਰਾਂ ਦਾ ਐਂਥਰੋਪੋਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ।ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਟਿਕਾਣਿਆਂ
ਵਿੱਚ 663 ਟੱਬਰਾਂ ਵਿੱਚ 3358 ਜੀਅ 1947 ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਬਾਦ ਇਥੇ ਵਸਾਏ ਗਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮਿਡਲ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਔਸਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਸਲਾਨਾ ਆਮਦਨ 197 ਰੁਪਏ ਸੀ ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ 1962 ਵਿੱਚ 330 ਰੁਪਏ ਸੀ।ਕੱਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 178 ਸਿਕਲੀਗਰ ਪਰਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 126 ਪਰਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਤੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ,114 ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ, 3 ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚੋਂ, 177 ਲਾਇਲਪੁਰ, ਲਹੌਰ, ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ,ਸਰਗੋਧਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ,ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲ਼ਾ ਆਦਿ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੌਂ ਉਜੜ ਕੇ ਤੇ ਬਾਕੀ 243 ਪਰਵਾਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਸ ਗਏ ਸਨ।ਸਿਕਲੀਗਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਸ਼ਾਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਲਗਭਗ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਾਰਸੀ ਜਾਂ ਭਾਰਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਨ- ਸਿਕਲੀਗਰ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਝੌਪੜ-ਪੱਟੀਆਂ ਦੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਯੋਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਉਜਾੜ ਕੇ ਤਰਿਲੋਕਪੁਰੀ, ਕਲਿਆਨਪੁਰੀ ਆਦਿ ਜਮਨਾਪਾਰ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ।ਇਹ ਬਸਤੀਆਂ ਕਾਂਗਰਸ(ਇੰਦਰਾ) ਦੇ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਬਣ ਗਈਆਂ।
ਦਿੱਲੀ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕਲੋਨੀਆਂ ਤਰਿਲੋਕਪੁਰੀ,ਕਲਿਆਨਪੁਰੀ, ਮੰਗੋਲਪੁਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ 1984 ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਈਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰਾ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਇਆ।ਕਾਂਗਰਸ (ਇੰਦਰਾ) ਦੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਿਆ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਹਤਿਆਵਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ।ਸਿਕਲੀਗਰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਗਿਣ ਕੇ ਗੈਰਸਿਕਲੀਗਰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਵਲੋਂ ਵੀ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦੇ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਦੇ ਅਤੀ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਮਾਜਕ ਤੇ ਆਰਥਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ।ਪਹਿਲੇ 1947 ਦੀ ਵੰਡ, ਫਿਰ ਰਾਜਸੀ ਸੰਕਟ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ, 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਗੈਰ-ਸਿਕਲੀਗਰ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਰਾਹੀਂ,1984 ਤੋਂ ਬਾਦ ਰਾਜਨਾਇਕਾਂ ਜਨ-ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਦਵਾਰਾ,ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਹਿਤ,ਹੁੰਦੇ ਧਾਰਮਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ।
,
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ,ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਦਾ ਹੈ। ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣਾ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਸ਼ਤੈਨੀ ਹੁਨਰ ਤੇ ਕਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਗਰਦਾਨਿਅਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਨੂੰਨੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹਨ।ਔਰਤਾਂ ਸਿਲਾਈ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵੱਲ ਤੇ ਮਰਦ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਕਾਰਬੋਾਰ ਜਿਵੇਂ ਘਰੇਲੂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਕੜਾਹੀਆਂ ਆਦਿ, ਇਮਾਰਤੀ ਲੋਹੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਗਰਿਲਾਂ ਆਦਿ ਬਨਾਉ ਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ।ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਇੰਦੋਰ ਦਾ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਊਟ ਇਸੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਲਵਰ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ, ਏ ਲਿਟਲ ਹੈਪੀਨੈੱਸ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਟੇਲਰਿੰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਏ ਹਨ।ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 19 ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2018 ਦੌਰਾਨ 9400 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4807 ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4593 ਦਰਸਾਈ ਹੈ।ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਬੜਵਾਨੀ, ਖ਼ਰਗੋਨ, ਧਾਰ, ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1760, 1730,1530 ਤੇ 1170 ਹੈ।
ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ
ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਆਂਧਰਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਆਪਣਾ ਵਿਸਥਾਪਣ ਨੰਦੇੜ ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਸਾਜ਼ੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਟਰਿੰਗ, ਗਰਿਲਾਂ ਬਣਾਉਣ, ਤਾਲਾ ਚਾਬੀ ਬਣਾਉਣ ਆਦਿ ਦੇ ਵਪਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਲੋਰ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੀ “ਅੱਖਰ ਸੇਵਾ ਆਫ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀ” ਸੁਸਾਇਟੀ ਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਿੱਖ ਵੈਲਫੇਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੱਕੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਰਗਰਮ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਾਰਜ
ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਕੀਦਿਆਂ ਤੋਂ ਡਾ. ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਝ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਵਿਅੱਕਤੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਕ ਰੀਤੀ ਰਵਾਜ ਸੰਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਤਬਕਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਤਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਯਤਨ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਬਗੈਰ ਨਿਗੂਣੇ ਹਨ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਈਨੋਰਿਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਵਾਰਾ ਸਰਵੇੱਖਣ
2007 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਈਨੋਰਿਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁੱਝ ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੈਂਬਰ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਜਾਨਣ ਲਈ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 300 ਡੇਰਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ (2010 ਤੱਕ) ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਂ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ ਵੀ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਿਤ 1000 ਤੋ ਵਧੇਰੇ ਡੇਰੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਛੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਰਗ ਸਰਕਾਰੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਾਰਨ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਾਈਮੇਟੌਲੋਜੀ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੇਲਿਆਨਟੌਲੋਜੀ, ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਈਥੋਲੋਜੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਭਰੂਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਹੋਰ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 8.5 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਗਰਲੇ ਕਰੇਟੇਸੀਅਸ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪਥਰਾਟ ਲਗਭਗ 5.5 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਲੀਓਸੀਨ ਪੀਰੀਅਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ।
ਹੋਮੀਨੋਈਡੀਆ (ਏਪਸ) ਸੁਪਰਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹੋਮੀਨੀਡਾਏ ਪਰਿਵਾਰ 15-20 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਈਲੋਬੈਟਿਡਾਏ (ਗਿੱਬਨ) ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਨ ਏਪਸ (ਉਪ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਮੀਨਿਨਾਏ) 14 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰੰਗੁਟਾਨਾਂ (ਪੌਂਗਿਨਾਏ) ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੋਮੀਨਿਨੀ ਕਬੀਲੇ (ਮਾਨਵ, ਆਸਟਰਾਲੋਪਿਥੇਸਾਈਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਦੋਪਾਏ ਅਤੇ ਚਿੰਪਾਜ਼ੀ) 9 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਗੋਰੀਲਿਨੀ ਕਬੀਲਿਆਂ (ਗੋਰੀਲਿਆਂ) ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ; ਅਤੇ, ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ, ਉਪਕਬੀਲੇ ਹੋਮੀਨੀਨਾ (ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦੋਪਾਏ ਪੂਰਵਜਾਂ) ਅਤੇ ਪਾਨੀਨਾ (ਚਿੰਪਸ) ਤੋਂ 7.5 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ 4 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਏ ਸੀ।
ਸਰੀਰ-ਰਚਨਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ
thumb|500x500px|ਹੋਮੀਨੋਇਡਜ਼ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਪੁਰਖੇ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਪੈਂਜੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਂਝੇ ਪੂਰਵਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨਿਕ, ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ, ਸਰੀਰਕ, ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਬਦਲਾਓ ਆਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹਨ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ, ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਂਟੋਜਨੀ (ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭਰੂਣ ਪੂਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵਧ ਜਾਣਾ), ਅਤੇ ਲਿੰਗੀ ਬਿਖਮਰੂਪਤਾ ਦਾ ਘਟ ਜਾਣਾ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਕੜ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਤਬਦੀਲੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਐਚ. ਇਰੈਕਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।  ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਕੜ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਤਬਦੀਲੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਐਚ.ਇਰੈਕਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਾਈਪੈਡਲਿਜ਼ਮ (ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ)
ਬਾਈਪੈਡਲਿਜ਼ਮ ਹੋਮੀਨਿਡ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਨੁਕੂਲਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਈਪੈਡਲ ਹੋਮੀਨਿਡਾਂ ਦਾਨ ਸਾਂਝੀਆਂ ਪਿੰਜਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਨਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੋਪਾਇਆਵਾਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹੋਮੀਨਿਨ ਨੂੰ,  ਸਾਹੇਲਐਂਥਰੋਪਸ ਜਾਂ ਓਰੌਰਿਨ,  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ 6 ਤੋਂ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਪਮਾਨ ਹੋਏ ਸੀ।ਗੈਰ-ਬਾਈਪੈਡਲ ਨਕਲ-ਵਾਕਰ, ਗੋਰੀਲਾ ਅਤੇ ਚਿੰਪਾਜ਼ੀ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੋਮੀਨਿਨ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਹੇਲਐਂਥਰੋਪਸ ਜਾਂ ਓਰੌਰਿਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਪੂਰਵਜ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਰਡੀਪਿਥੇਕਸ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਪਾਇਆ ਸੀ, ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਆਇਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
ਪੜ੍ਹਨਾ (ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ)
ਪੜ੍ਹਨਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਲਣ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ "ਬੋਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ" ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਰਥ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਪਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨਾ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਾਠ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ, ਅਨੁਭਵ, ਰਵੱਈਏ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੁਧਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਹਰ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੋਸ਼ਗਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਹੱਟ ਕੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀਆਂ ਅਣਜਾਣ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਕੰਟਰੋਲ ਜਾਂ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਆਪ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।   ਪਾਠਕ ਡੀਕੋਡਿੰਗ (ਸੰਕੇਤਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਤਰਜਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾਉਣ) ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਅਗਿਆਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਸੁਰਾਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਇਕਸੁਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਢਾਂਚੇ ਜਾਂ ਸਕੀਮਾ (ਸਕੀਮਾਟਾ ਥਿਊਰੀ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੜ੍ਹਨ ਦੀਆਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂਭਾਸ਼ਣ ਅਧਾਰਤ ਲਿਖਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤ-ਸੰਕੇਤ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ-ਸੰਕੇਤ। ਸਾਂਝਾ ਲਿੰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਜਾਂ ਸੰਪਰਕ ਸੰਕੇਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰੇਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਅਵਲੋਕਨ
thumb|ਵਲੰਟੀਅਰ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ([[ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਫੋਟੋ]] ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਸਿਆਹੀ ਜਾਂ ਟੋਨਰ ਨਾਲ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਤਾਬ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਅਖ਼ਬਾਰ, ਲੀਫ਼ਲੈਟ, ਜਾਂ ਨੋਟਬੁੱਕ, ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀਆਂ ਡਿਸਪੈਂਸਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਜਾਂ ਈ-ਪਾਠਕ ਵਰਗੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ। ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਫਾਈਟ ਪੈਨਸਿਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਠ ਆਬਜੈਕਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿਫਾਫੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪਤਾ, ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਬਾਰੇ ਉਤਪਾਦ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜਾਂ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਜਾਂ ਸੜਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਟੈਕਸਟ। ਇੱਕ ਨਾਅਰਾ ਇੱਕ ਕੰਧ ਤੇ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੰਧ ਜਾਂ ਸੜਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਪਾਠ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪ੍ਰਿੰਟਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਾਠ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਿਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੱਥਰ, ਲੱਕੜ, ਜਾਂ ਧਾਤ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਦਾਇਤਾਂ ਇੱਕ ਘਰ ਉਪਕਰਣ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਹਾਉਸਿੰਗਾਂ ਤੇ ਰਿਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ।
ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ (ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਤੇ, ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲਾਈਟਿੰਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਟਰਨ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ) ਵਿਚਕਾਰ ਵਧੀਆ ਟਕਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਫੌਂਟ ਸਾਈਜ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਸਕਰੋਲਿੰਗ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਪਾਠ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਾਈਨ ਦੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਖੇਤਰ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।   ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਠ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੂਲ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਅੱਖ ਦੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ। ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕੰਮ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਟਿੱਕਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਝਪਕਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਟਿੱਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਿੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਾਈ ਬਾਕਾਇਦਗੀਆਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Multiple names: authors list ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਖੁੰਡੇ ਹਲਾਲ
ਖੁੰਡੇ ਹਲਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ "ਨਾਨਾ" ਪਾਟੇਕਰ (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਦੇ ਰਾਏਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਰੁਦ-ਜੰਜੀਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਨਕਰ ਪਾਟੇਕਰ (ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਜਨਾ ਬਾਈ ਪਾਟੇਕਰ ਦੇ ਘਰ  ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪਾਟੇਕਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰ ਜੇ.ਜੇ. ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ।
ਸੂਤਕੀ ਬੁਖਾਰ (ਮਿਲਕ ਫੀਵਰ)
ਕਾਰਨ
ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਲਹੂ ਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਿਕਦਾਰ ਦਾ ਘਟਣਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ੯੯ ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ੧ ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੀ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ੇ ਸੂਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਬਹੁਲੀ ਵਿੱਚ ੨.੩ ਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਇਸ ਤਰਾਂ ੧੦ ਲੀਟਰ ਬਹੁਲੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਵਿੱਚੋਂ ੨੩ ਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੁੱਧ ਥਾਣੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਣ ਵੇਲੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਤੋਂ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਰਚਣਾ ਵੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚਲਾ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਵੀ ਛੇਤੀ ਦੇਣੀ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਜੇਸ ਕਾਰਨ ਸੂਣ ਤੋਂ ਯੱਕਦਮ ਮਗਰੋਂ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਘਾਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਕਾਜ਼ਮੀ
ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਕਾਜ਼ਮੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤਕੀ ਬੁਖਾਰ (ਮਿਲਕ ਫੀਵਰ)
ਲੱਛਣ
ਇਹ ਰੋਗ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਕਾਹਲ਼ੀ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ, ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਛੱਡ ਘੱਤਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਬਾਨ ਬਾਹਰ ਰੱਖਦਾ ਏ, ਦੰਦ ਪੀਂਹਦਾ ਹੈ, ਮਗਰਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਆਕੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵੇਰਾਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਬੁਖਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਕਾਜ਼ਮੀ
ਜੀਵਨ
1992 ਵਿੱਚ ਜਦ ਜ਼ਾਹਿਦਾ 33 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ 6 ਬੱਚਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਬਣਨ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ।
ਸੂਤਕੀ ਬੁਖਾਰ (ਮਿਲਕ ਫੀਵਰ)
ਲੱਛਣ
ਦੂਸਰੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਏ, ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਖੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੰਨ੍ਹ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧੌਣ ਆਮ ਕਰਕੇ ਖੱਬੀ ਵੱਖੀ ਵੱਲੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੰਨ ਤੇ ਥਣ ਠੰਢੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਨੌਂ-ਨਿੱਸਲ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਏ।
ਜ਼ਾਹਿਦਾ ਕਾਜ਼ਮੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ
ਸੂਤਕੀ ਬੁਖਾਰ (ਮਿਲਕ ਫੀਵਰ)
ਬਚਾਅ
ਸੂਣ ਮਗਰੋਂ ਥਣਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਨਈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸੂਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹੂ ਨੂੰ ਦਾਣਾ ਵਧੇਰੇ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓ।
ਗੱਭਣ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਖੀਰਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪਹੂ ਨੂੰ ਔਸਤਨ ੩੦ ਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਫ਼ੀ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੂਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹੂ ਨੂੰ ੧੦੦ ਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਫ਼ੀ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓ। ਸੂਣ ਤੋਂ ੨ ਦਿਨ ਪਹਿਲੋਂ ਤੇ ਸੂਣ ਤੋਂ ੧੫ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਤੀਕਰ ੧੫੦ ਗ੍ਰਾਮ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।
ਇਲਾਜ
ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਘਾਬਰਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਤੁਰਤ ਪਸ਼ੂ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਦਾ ਅਸਰ ਜਾਦੂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਏ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਈ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਤੀ ਆਸਰਾਨੀ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਸਰਾਨੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Preethi Asrani; ਜਨਮ 2000 ਜਾਂ 2001 ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਨ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਤਮਿਲ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਮਿਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੁੱਕਰ (2020) ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਅਸਰਾਨੀ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਸਿੰਧੀ ਹੈ। ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਚਲੀ ਗਈ। 2020 ਤੱਕ, ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਨਜ਼ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ, ਅੰਜੂ ਅਸਰਾਨੀ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਸਰਾਨੀ ਨੇ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ਫਿਦਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨੇਤਰਹੀਣ ਕੁੜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡੈਬਿਊ ਪਾਕਿੰਤੀ ਅੰਮਾਈ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਮੱਲੀ ਰਾਵਾ (2017) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।
ਮੱਲੀ ਰਾਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸਰਾਨੀ ਨੇ ਨਾਗਾ ਸ਼ੌਰਿਆ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾ ਰੇਬਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਫਿਲਮ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਨ ਟੀਵੀ ਦੇ ਮਿਨਾਲੇ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅਸਰਾਨੀ ਨੇ ਸਾਈ ਰੌਨਕ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੁੱਕਰ (2020) ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਖੇਤਰ (Río Muni); ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਟ ਲਾਗਲੇ ਟਾਪੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਿਸਕੋ, ਏਲੋਬੀ ਗਰਾਂਦੇ ਅਤੇ ਏਲੋਬੀ ਚੀਕੋ, ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂਵਰਤੀ ਖੇਤਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਨੋਬੋਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਬਿਓਕੋ ਟਾਪੂ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਲਾਬੋ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਖਜੂਰ
ਫੀਨਿਕਸ ਦੈਕਟਾਈਲੀਫੇਰਾ (ਖਜੂਰ ਜਾਂ ਡੇਟ ਪਾਮ ) ਖਜ਼ੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਰੀਕਾਸੀਏ ਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਾ, ਇਸ ਦੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਦੇ ਲਈ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਦਾ ਅਸਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਰਾਕ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ.
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ
ਅੰਨੋਬੋਨ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਟਾਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਿਓਕੋ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੱਖ-ਧਰਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਮਰੂਨ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਗੈਬਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਓਕੋ ਅਤੇ ਅੰਨੋਬੋਨ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਓ ਟੋਮੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪੇ ਦਾ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮਗਰੋਂ ਪਿਆ ਨਾਮ ਇਸ ਦੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਕੋਲ ਪੈਂਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮਰਾਕੋ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦੇ ਦੋ ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਸੇਊਤਾ ਅਤੇ ਮੇਲੀਯਾ, ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮੁੱਖ-ਧਰਤ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਨੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਖਜੂਰ
ਖਜੂਰ
ਖਜੂਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗਿਰੀ (ਬੀਜ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਮਿਠਾ ਤੇ ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਖਜੂਰ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਖਜੂਰ ਦੇ ਲਾਭ
1)ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਰੋਜ ਖਜੂਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦਮਾ (ਅਸਥਮਾ)ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸੁੱਕੀ ਖੰਘ ਵੀ ਖਜੂਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ
28,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮੀਰ ਵੀ ਹੈ ; ਪਰ ਦੌਲਤਮੰਦੀ ਬਹੁਤ ਅਪੱਧਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। 650,702 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਖਜੂਰ
ਖਜੂਰ ਦੇ ਲਾਭ
2)ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਧ ਨਾਲ ਖਜੂਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜੋਰੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ ਸੱਤ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਕਮਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ):
ਖਜੂਰ
ਖਜੂਰ ਦੇ ਲਾਭ
3)ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਖਜੂਰ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ,ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
ਸੂਬੇ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਖਜੂਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ
ਲੰਮੀਏ ਨੀ ਲੰਝੀਏ, ਸੁਣ ਮੁਟਿਆਰੇ, ਵਧਕੇ ਗਈ ਏ ਖਜੂਰ ਵਾਗੂੰ, ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਤੇ ਤੱਪ ਗਈ ਏ ਤਦੁਂਰ ਵਾਗੂੰ .........., ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਤੇ ......
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਗਿਨੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਮਿੱਤਰਾ ਜਸ਼ਨੀ
ਮਿੱਤਰਾ ਜਸ਼ਨੀ (ਜਨਮ 16 ਦਸੰਬਰ 1976) ਕੁਰਦ ਨਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਈਰਾਨੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।   ਉਹ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸਮੂਹ, ਫਰਾਸ਼ਗਾਰਡ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਜਸ਼ਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ 16 ਦਸੰਬਰ 1976 ਨੂੰ ਮਸ਼ਾਦ, ਪਹਿਲਵੀ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਹਿਰਾਨ ਦੀ ਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
, ਉਸ ਨੇ ਇਰਾਨ, ਕਨੇਡਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਤੌਰ ਕਲਾਕਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976
ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ ਔਰਤ
ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ ਔਰਤ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਥਾ ਜਪਾਨੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦਜ਼ਾਈ ਓਸਾਮੂ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਔਰਤ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਭਾਵ ਅਤੇ ਤਹਿ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਜ਼ਾਈ ਰਹਿਮਦਿਲੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦਿਲੀ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਕਥਾਨਕ
ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮੈਂ ਪਾਤਰ (ਉਮਾ) ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਲਕਿਨ,ਔਰਤ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ,ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਮਾ ਆਪਣੀ ਮਾਲਕਿਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਉਮਾ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਦਾ ਪਤੀ ਟੋਕੀਯੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੌਜੀ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਦੱਖਣੀ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਕਦੀ ਲੋਟ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਨੂੰ '''ਪ੍ਰੋ. ਸਾਸਾਜੀਮਾ''' ਮਿਲ ਗਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਦਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਮਾਲਕਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਸਾਜੀਮਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਆਂਡੀ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਨਵੇਂ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਸਾਜੀਮਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬਧ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਸਾਸਾਜੀਮਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਮਾਲਕਿਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਮਾ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਸਾਸਾਜੀਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸਾਸਾਜਿਮਾ,ਉਮਾ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ ਭਾਵੁਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲਈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਰਹੀ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਸਾਜੀਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਹ ਭੱਜ-ਭੱਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ,ਮਾਲਕਿਨ ਨੂੰ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਤੇ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸਾਸਾਜੀਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਮਾ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਕੁੱਝ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲਈ ਕੇ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋ. ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਮਾ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਰਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਗੈਸਟ-ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਪੀਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਮਾ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਾਰਨ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਲਸਲਾ ਰੋਜ਼-ਰੋਜ਼ ਚਲਣ ਲਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਪ੍ਰੋ. ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੇ ਤੇ ਬੇਸਹਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਘੱਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕੰਮ ਕਰਣ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਬੀਮਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਮਾ,ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਉਲਟੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਲਕਿਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਆਉਣ ਲਈ ਦੋ ਟਿਕਟਾਂ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਸਕੇਗਾ। ਉਮਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖਿੜਕਿਆਂ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਲਕਿਨ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਲਈ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਉਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਜਦੋਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰੋ. ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਵਾਲਾ ਬੈਗ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਾਨ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੈਗ ਫੜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਮਾ ਬੈਗ ਖੋਲ ਕੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਦੀ ਟਿਕਟ ਦੇ ਦੋ ਟੋਟੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਟੁਕੜੇ ਮਾਲਕਿਨ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਮਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਟਿਕਟ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਗ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਓਹਾਰ
ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਚਾਅ ਮਲਾਰ, ਸੱਧਰਾਂ, ਯਾਦਾਂ, ਕਾਮਨਾਵਾਂ, ਮਨੌਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਜਜਬਾਤੀ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ, ਮਨਮੋਹਕ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਮੀਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ| ਉਹ ਰਾਜ ਜੋ 5 ਗਾਰਲਿੰਗ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਸਾਰ ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
ਤੀਆਂ
ਇਹ ਜਵਾਨ ਦਿਲ ਦੀ ਹੂਕ ਨੂੰ ਤੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਪੀਘ ਦੇ ਜੋਰ ਜੋਰ ਦੇ ਹੁਲਾਰਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆ ਜੋਰਦਾਰ ਉਮੰਗਾ ਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਬਾਈਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਤੋ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਦਾ ਹੈ।
ਛਮ,ਛਮ,ਛਮ,ਛਮ ਪੈਣ ਫੁਹਾਰਾ
ਬਿਜਲੀ ਭਗੳ ਗਿੱਧਾ ਪਾਈਏ
ਸਾਨੂੰ ਸਾਉਣ ਸੈਨਤਾਂ ਮਾਰੇ।
ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ
ਵਿਸਾਖੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਲੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਵੈਸਾਖ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਵਾ ਸਾਲ ਵਿਸਾਖੀ ਤੋ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ੀ ਮੇਖ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਖ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਦਾ ਹੈ।ਰਪ
ਇਸ ਦਿਨ ਹਾੜੀ ਦੀ ਵਢਾਈ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤਿ੍ਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ:
ਤੂੜੀ ਤੰਦ ਸਾਂਭ ਹਾੜੀ ਵੇਚ ਵੱਟ ਕੇ,
ਲੰਬੜਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕੱਟ ਕੇ,
ਸੰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਡਾਂਗ ਉੱਤੇ ਤੇਲ ਲਾਇ ਕੇ,
ਕੱਛੇ ਮਾਰ ਵੰਝਲ਼ੀ ਆਨੰਦ ਛਾ ਗਿਆ
ਵਿਸਾਖੀ ਪਿਛੋ ਨਿਰਜਲਾ ਇਕਾਦਸੀ ਮਨਾਈ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਇਸੇ ਤਿਥ ਤੋ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਰਜਵੇ ਖਰਬੂਜੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਛਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।(3)
ਰੱਖੜੀਆਂ
ਸਾਵਨ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਰੱਖੜੀਆਂ ਬੰਨਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰੱਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਭੈਣਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਤੇ ਲੋਗੜੀ ਦੀਆਂ ਰੱਖੜੀਆਂ ਬੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਖੱਤਰੀ ਲੜਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਖੱਤਰਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਗਾਨੜਾਂ ਬੰਦਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਮਰੋ ਤੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆਂ ਕਰੋ।
ਸ਼ੀਸ਼ ਪਰੀ
ਸ਼ੀਸ਼ ਪਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿਤਲੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਖੰਭ ਸੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗੂ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਓਹਾਰ
ਵਿਸਾਖੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਵਾ ਸਾਲ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਸੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਮੇਲਾ ਨਹੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।ਲੋਕ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਇਸਨਾਨ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਗਾ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਹਾੜੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ੀਸ਼ ਪਰੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਓਹਾਰ
ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਛਪਾਰ ਪਿੰਡ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ ਪਾਸ ਜਿਲ੍ਹਾਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਾਦੋ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਚੋਦਸ ਨੂੰ ਭਰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੇਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਝੁਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।(5)
ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ
ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪਿੰਡ ਜਰਗ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਇਲ ਤੇ ਜਿਲ੍ਹਾਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਚੇਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ। ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸੀਤਲਾ ਮਾਈ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆਂ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਕਈ ਬੋਲੀਆ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
“ਜੇਹੀ ਤੇਰੀ ਗੁੱਤ ਦੇਖ ਲੀ, ਜੇਹਾ ਦੇਖਿਆਂ ਜਰਗ ਦਾ ਮੇਲਾ”(6)
ਜਗਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਜਗਰਾਵਾਂ ਜਿਲ੍ਹਾਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਫਕੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਤੇ 14, 15 ਅਤੇ 16 ਫੱਗਣ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਇੱਥੇ ਚੋਕੀਆਂ ਭਰਨ ਨਾਲ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। ਇਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋ ਹੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਪਿਆ ਹੈ।(7)
ਲੋਪੋ ਦਾ ਮੇਲਾ
ਲੋਪੋ ਦਾ ਮੇਲਾ ਪਿੰਡ ਲੋਪੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਵਿੱਖੇ ਚੇਤ ਸੁਦੀ ਚੌਦੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਮਹਿਮਾਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਮਹਿਮਾਸ਼ਾਹ ਨਿਰਮਲਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਵਿੱਚੋ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਜੁੜੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ।(8)
ਮੇਲਾ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ
ਵੈਸੇ ਤਾ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਰ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖਾਸ ਮੇਲਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
ਲਾਲਾ ਵਾਲੇ ਪੀਰ ਦਾ ਮੇਲਾ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ਼ ਦਾ ਮੇਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੇਲਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਖੇ ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ਼ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ਼ ਕੋਟਲੇ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ।ਇਹ ਮੁਲਾ ਨਿਮਾਣੀ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭਰਦਾ ਹੈ।ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੱਖ ਵਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਲਾਲਾਂ(ਪੁੱਤਰ)ਦੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਲਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿਚ ਰੋਟ(ਮੰਨ੍ਹੀਆਂ) ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ।ਜਿਹਨਾ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਵਰ ਆ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ,ਉਹ ਪੀਰ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਬੱਕਰੇ ਜਾਂ ਕੁੱਕੜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਹੈਦਰਸ਼ੇਖ਼ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਛਾਇਆ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ
ਇਹ ਇਕ ਧਾਰਮਕ ਅਕੀਦੇ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ ਹੈ।ਇਕ ਹੱਥ ਇਹ ਨਵੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਲੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੇਲਾ ਚੇਤਰ ਸੁਦੀ ਚੌਦੇ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਭਰਦਾ ਹੈ।ਭੀੜ ਤੇ ਜੁੜੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਾ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੌਤਕ ਭਰੇ ਖੇਡ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਮੇਲੇ ਤੇ ਮੇਲੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਤੇ ਟਰਾਲੀਆ ਸਜਾ ਕੇ ਕੇਸਰੀ ਜਾ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਝੰਡੇ ਲਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਆਪਣੀ ਸਰਦਾ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਮੇਲਾ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ
ਇਹ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਮੇਲਾ ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿਖੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਇਥੇ ਇਕ ਪਵਿਤਰ ਸਰੋਵਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।ਮਾਘੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੋਕੀ ਸ਼ਰਦਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਸ਼ਨਾਨ ਪਿਛੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਜਲੂਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ,ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜ ਪੈਆ
ਪੰਜ ਪੈਆ,ਜੇਠ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਨਵੇਂ ਅਨਾਜ ਭਾਵ ਕਣਕ ਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਉ ਆਇਆਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਥਾਲੀਆਂ ਭਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਢੇਰੀ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੀਆਂ ਹਨ।ਕਣਕ ਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘੂੰਗਣੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਚਬਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ
1. ਪਰਮਜੀਤ ਪੰਮੀ, “ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾ, ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ”, ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ, 368135 ਬੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ - ਪੰਨਾ 67
2. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 68
4. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 74
5. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 136
6. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 137
7. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 138
8. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 139
9. ਉਹੀ ਰਚਨਾ ਪੰਨਾ 141
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਬੀ.ਵੀ. ਨਾਗਰਥਨਾ
ਬੰਗਲੌਰ ਵੈਂਕਟਾਰਮਿਆ ਨਾਗਰਥਨਾ (ਜਨਮ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1962) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2008 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਈ.ਐਸ. ਵੈਂਕਟਾਰਮੀਆ, 1989 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਸਨ
ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ 2027 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਬਣਨ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਨਾਗਰਥਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਈਐਸ ਵੈਂਕਟਾਰਮੀਆ, ਭਾਰਤ ਦੇ 19ਵੇਂ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਸਨ। ਉਹ 19 ਜੂਨ 1989 ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 17 ਦਸੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ
ਨਾਗਰਥਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1984 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਵਧੀਕ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਉਸ ਨੂੰ 17 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
26 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 31 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਉਹ ਸਾਲ 2027 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਬਣਨ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ
ਨੋਟਬੰਦੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਮਤੀ
ਜਸਟਿਸ ਬੀਵੀ ਨਾਗਰਥਨਾ, ਜਸਟਿਸ ਐਸ ਅਬਦੁਲ ਨਜ਼ੀਰ, ਬੀਆਰ ਗਵਈ, ਏਐਸ ਬੋਪੰਨਾ, ਵੀ ਰਾਮਸੁਬਰਾਮਣੀਅਨ ਅਤੇ ਬੀਵੀ ਨਾਗਰਥਨਾ ਦੀ ਪੰਜ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਬੈਂਚ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ, 2022 ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। 02 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ, ਇਹੀ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ 4:1 ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਨੋਟਬੰਦੀ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਵੈਧਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਜੇ. ਨਾਗਰਥਨਾ ਨੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ।
ਉਸ ਦੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ 500 ਅਤੇ 1000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਜ਼ਟ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਵਈ ਜੇ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਰੇਕ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਨਿਰਣੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਉਪਾਅ ਨੇਕ ਇਰਾਦਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਬਲੈਕਮਨੀ, ਟੈਰਰ ਫੰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਜਾਅਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਮਾਪ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
ਦੇਹਰੀਵਾਲ
ਦੇਹਰੀਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਬੀ.ਵੀ. ਨਾਗਰਥਨਾ
ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਖ਼ਬਰ
2012 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੱਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਉਦਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਵੈ-ਨਿਯਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਗੀ।
ਦੇਹਰੀਵਾਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੀ.ਵੀ. ਨਾਗਰਥਨਾ
ਵਾਹਨ ਟੈਕਸ
2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੱਜ ਦੇ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ "ਜੀਵਨ ਭਰ ਟੈਕਸ" ਅਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਵਪਾਰਕ ਸਥਿਤੀ
2019 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹੋਰ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੰਦਰ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗ੍ਰੈਚੁਟੀ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਉਪਬੰਧ ਮੰਦਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ
15 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੱਜ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ।
ਵਕੀਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ
2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੱਜ, ਵੈਂਕਟ ਗੋਪਾਲਾ ਗੌੜਾ, ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ, ਪੀਡੀ ਦਿਨਾਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਵਕੀਲਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰੀ, ਜੋ ਪੀ.ਡੀ. ਦਿਨਾਕਰਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਗਰਥਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਸੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।"
ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਉਹ ਉਸ ਬੈਂਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕੋਵਿਡ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਡੇਅ ਮੀਲ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬੈਂਚ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਡਿਜੀਟਲ ਵੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਔਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੈਂਚ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਆਪਨ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਫਰੰਟ ਲਾਈਨ ਵਰਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ (1850-1950)
ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਧਾਰਣੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਕਾਲਖੰਡ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰੰਪਰਕ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਨਵੀਨ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਸਰੇ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਲ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੱਥਲੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਅਧਿਐਨ ਕਾਲ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਚਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੂੱਚੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਪਾਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਧਾਰਣੀ ਇਹ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਕਿੰਨਾ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੋਕਾਰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਧਿਐਨ ਕਾਲ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਤੱਥ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਵ ਅਧਿਐਨ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਨ, ਸਾਮੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਆਈ. ਸੇਰੋਬੀਰੀਆਕੋਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸ੍ਰੋਤ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।” ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਾਹਿਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਝਾਤ ਮਾਰਦਿਆ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਿੱਸਾ ਰਚਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੱਥ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਕਿੱਸਾ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾਵਾਂ ਹੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਹਰਾਈਆਂ ਜਾਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਖੱਦੇ ਹਨ, “ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀਆਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਦੁਹਰਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਹਰਾਉ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਗਤੀਯੋਗਤਾ ” ਦਾ ਸੂਚਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਐਨ ਕਾਲ ਤੱਕ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਕਥਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਦਹਰਾਉ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾਵ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਧਿਐਨ ਕਾਲ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਜਾਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਵਿਸ਼ੇ ਰਲਗੱਡ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂਗੇ। ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਕਿੱਸਾ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਚੋਂ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਰੁਮਾਂਚਕ, ਸਦਾਚਾਰਕ, ਬੀਰਰਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ,, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਫੁਟਕਲ ਸਾਡੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਵੀਂ ਚੇਤਨਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਨ ਚੇਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਰਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਸਥਾਪਤ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀਆਂ ਦਮਨਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ, ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਰੋਧ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਕਮ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ- ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਨਵਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਰਜਣ ਵਲ ਰੁਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਅਧਿਐਨ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜੀਵਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਾਕਮ ਦੀਆਂ ਦਮਨਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਰੁਮਾਂਚਕ ਕਿੱਸੇ:
ਰੁਮਾਂਚਕ ਕਿੱਸਿਆ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਰਚਿਤ ਕਿੱਸਾ ‘ਕਾਮਰੂਪ ਵ ਕਾਮ ਲਿਟਾਂ` ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਥਾਂ ਰੁਮਾਂਚ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈੇ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾਸਰੀਰਕ ਅੰਸ਼, ਕਰਾਮਾਤਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਅਮਾਨਵੀ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੁਮਾਚਕ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀ ਥਾਂ ਅਦਭੁੱਤ ਰਸ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਚਰਜ਼ ਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਐਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰੁਮਾਂਚਕ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਰੋਮਾਂਚਕ ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ‘ਰੂਪ ਬਸੰਤ`, ‘ਸੈਫੁਲ ਮਲੂਕ`, ‘ਦਹੂਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ`, ‘ਦਿਲ ਖੁਰਸ਼ੈਦ`, ‘ਬਦੀਹ ਜਮਾਲ`, ‘ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ`, ‘ਜਾਨੀ ਚੋਰ`, ‘ਦਿਲਬਰ ਚੋਰ`, ‘ਦਰਿਆਈ ਪਰੀ`, ‘ਰਾਣੀ ਪਦਮਾਵਤੀ`, ‘ਹੁਸਨ ਬੇਗੀ`, ‘ਕੇਸਰਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ` ਤੇ ‘ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਸੈਨ` ਆਦਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪੂਰਵ ਅਧਿਐਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧਤਾ ਪ੍ਰੀਤ ਕਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਰੁਮਾਚਕ ਕਿੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼ ਰਚਿਤ ਸੈਫੂਲ ਮਲੂਕ, ਪੰਡਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੰਦ, ਰਚਿਤ, ਜਾਨੀ ਚੋਰ, ਦੌਲਤ ਰਾਮ ਰਚਿਤ, ‘ਰੂਪ ਬਸੰਤ`, ਰੌਸ਼ਨ ਦੀਨ ਰਚਿਤ ‘ਦਹੂਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ` ਆਦਿ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਹਸਤਾਖਰੀ ਕਿਰਤਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈੈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਉੱਪਰੰਤ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਨਵੀਂ ਚੇਤਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁਝਾਨ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਬੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖਕਾਲੀਨ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਗੌਰਵ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਕਿੱਸਾਾਕਾਰ ਨਵੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖਣ ਢੁੰਡਣੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ।" ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਕ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕਿੱਸਾ ਰਚਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਆਦਰਸ਼ਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਲਈ ਜੋਗੀ, ਨਾਥ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”
ਸਦਾਚਾਰਕ ਕਿੱਸੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਈ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ‘ਪੂਰਨ ਭਗਤ’, ‘ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ`, ‘ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ`, ‘ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ`, ‘ਰਮਾਇਣ`, ‘ਰਾਜਾ ਗੋਪੀ ਚੰਦ`, ‘ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ` ਆਦਿ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਿੱਸਾ ਰਚਨਾ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਦੁਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਿੱਸਾ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਉੱਪਰ ਪੈ ਰਹੇ ਸਰਬਪੱਖੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਡਾ. ਜ਼ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ, “ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਉਭਰ ਰਹੀ ਸੁੰਤਤਰਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਅੰਗ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਅਲਹਿਦਗੀ ਦਾ ਮਤ ਪੁਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਰੂਪ ਪੁਰਾਤਨ ਧਾਰਮਿਕ ਆਦਰਸ਼ਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਰੂੜ੍ਹੀਗਤ ਅਨੁਕਰਣ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ।" ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਸਥਾਪਿਤ ਅੰਗਰਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਗੈਰ ਮਾਨਵੀਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਤਿਆਗੀ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕਿੱਸਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।