cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਮੇਰਾ ਰੂਸੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ
ਕੁਝ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਬਾਰੇ
ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਚੌਥੀ ਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰੂਸੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਜੋ ਕਿ ਨਵੰਬਰ, 1964 ਨੂੰ ਇਸਕਸ(ਇੰਡੋ-ਸੋਵੀਅਤ ਕਲਚਰਲ ਸੁਸਾਇਟੀ) ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠਾ ਕੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਰਵੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਤਰੱਕੀ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਰੂਸ ਨੇ ਅਥਾਹ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਤਰੱਕੀ ਪਿੱਛੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵੱਡਮੁੱਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਬਹਿਰੀਨੀ ਦਿਨਾਰ
ਦਿਨਾਰ (دينار ਦੀਨਾਰ ਬਹਿਰੀਨੀ) (ਨਿਸ਼ਾਨ: .د.ب ਜਾਂ BD; ਕੋਡ: BHD) ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨਾਰ ਵਿੱਚ 1000 ਫ਼ਿਲਸ (فلس) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਨਾਰ ਨਾਂ ਰੋਮਨ denarius (ਦਿਨਾਰੀਅਸ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਖਾੜੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਥਾਂ 10 ਰੁਪਏ = 1 ਦਿਨਾਰ ਦੀ ਦਰ ਉੱਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ .د.ب (ਅਰਬੀ) ਜਾਂ BD (ਲਾਤੀਨੀ) ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ
ਸਾਕਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
ਸੰਨ 1704 ਈ. ਪੋਹ ਦੀ ਕਕਰੀਲੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਏ ਘੇਰੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਜਾਨੀ-ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਮੋਲਕ ਹਸਤ-ਲਿਖਤ ਗ੍ਰੰਥ ਸਰਸਾ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਕਲਗੀਧਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੁਝ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਖ਼ਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਏ ਹਨ।
ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਯੁੱਧ ਅਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉ। ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਦਾਰ ਨਾਹਰ ਖਾਂ ਜੋ ਕਿ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਬੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੱਤੀ ਗਈ। ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰ, ਗੋਲੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਬੀਰਤਾ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਅਖੀਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ’ਤੇ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਜਦ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਣ-ਤੱਤੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਣ ਲਈ ਘੱਲਿਆ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ’ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾੜੀ ਮੌਤ ਵਿਆਹੁਣ ਲਈ ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬੜਾ ਲੰਮੇਰਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਵੱਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਸਿੱਖਧਰਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨੇ ਉਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾਕਰਦਿਆਂ ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਨਿਆਂ ਤੇ ਨੇਕੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ੁਲਮ, ਜਬਰ, ਅਨਿਆਂ, ਝੂਠ ਤੇ ਬਦੀ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਰਾਜੇ ਸੀਂਹ ਮੁਕੱਦਮ ਕੁੱਤੇ ਕਹਿ ਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਨੂਠੀਆਂ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚਦੁਰਲੱਭ ਹਨ। ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਨਿਆਂ, ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਝੂਠ ਵਿਰੁੱਧ ਗਵਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਮੁਕਾਮ ਬਹੁਤ ਉਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾਤੇ ਨਿਭਾਹੁਣਾ ਸਰਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਹਾਦਤ ਐਸੀ ਮਰਨੀ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਣ ਮਹਿ ਜੂਝਕੇ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਅਸਹਿ ਤੇ ਅਕਹਿ ਕਸ਼ਟ ਸਹਾਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬਲੀਦਾਨ ਵੀਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ। 'ਰਣ ਤੱਤੇ ਜੂਝਕੇ' ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬੜੀ ਭਾਗਾਂ ਭਰੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ
ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੇਜੋੜਤੇ ਅਸਾਵੀਂ ਜੰਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਚਾਲ੍ਹੀ ਦੇ ਕਰੀਬਭੁੱਖੇ ਭਾਣੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਕੁੰਮਦ। ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ, ਭੁੱਖੇ ਢਿੱਡ 'ਨਾ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ' ਬਸ! ਕੋਲਤੇਗਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਬਰਛੇ ਸਨ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਨੀਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਅਸਵਾਰ ਬਾਜਾਂ ਵਾਲਾ ਨਾਲਸੀ ਫਿਰ ਡਰ ਕਿਸ ਦਾ? ਬੁ¦ਦ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਰਣ ਤੱਤੇ ਖਾਲਸਾ ਜੂਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਰਿਹਾ, ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਰੂਪ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਯੋਧੇ ਖੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਝੂਮ-ਝੂਮ ਵਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਜੋਧੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਪਾਤਸ਼ਾਹਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਲਖਤੇ ਜਿਗਰ ਲੈ ਕੇ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕੋਲ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਲਖਤੇ ਜਿਗਰ ਹੋ। ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ। ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆਲਈ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ 'ਜੁਧ ਚਾਉ' ਉਠ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਿਲੀ ਭਾਵਨਾਲੈ ਕੇ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੂਝ ਕੇ ਜੁਧ ਚਾਉ ਪੂਰਾਕਰਨ ਦੀ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ। ਹਜ਼ੂਰ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਗਿਆ। ਘਮਸਾਨ ਦਾ ਯੁੱਧਕੀਤਾ। ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿੱਚ ਲਲਕਾਰਦੇ ਸਿੱਖ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ। ਆਖ਼ਰੀ ਦਮ ਤੱਕਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ।
ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਜੰਗ 'ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘਦਾ ਖੂਨ ਵੀ ਖੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਦੋ ਹੱਥ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂਪਿਤਾ ਪਾਸੋਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਨੰਨ੍ਹੀ, ਜਿੰਦ ਉਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭੀੜ ਆ ਝਪਟੀ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੁਝਾਰੀ ਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਆਹੂ ਲਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਸਾਕਾ ਚਮਕੌਰ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਭਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਉਥੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਣ ਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰਭੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਲਈ ਉਹ ਆਪਾ ਵਾਰ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਕਾ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਆਪਣੇ ਹਮ ਉਮਰ ਵੱਡੇ ਵੀਰਾਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ) ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰਤੱਕੋ। ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ। ਧਰਮੀ ਸੂਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤਕ ਪੱਕਿਆਂ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਸ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਲਈ ਆਪਾ-ਨਿਛਾਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਥ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
ਮੀਰਾ ਦੀਵਾਨ
ਮੀਰਾ ਦੀਵਾਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, "ਗਿਫਟ ਆਫ ਲਵ", ਭਾਰਤ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਹੇਜ ਵਿਰੋਧੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ 21 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੀਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਓਕੋਮੀਡੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਫੈਸਟੀਵਲ ਡੀ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਡੂ ਫੇਮਸ, ਓਬਰਹਾਉਸਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲੀਪਜ਼ਿਗ ਫ਼ਿਲਮ  ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਲੀਪਜ਼ਿਗ, ਓਕੋਮੀਡੀਆ, ਓਬਰਹੌਸੇਨ, ਫਰੀਬਰਗ, ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਨੋਰਾਮਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਦੇ ਜਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। right|thumb|250x250px| ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਆਈ. 2012 ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ (ਖੱਬੇ) ਉਸਨੇ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਨਵੀਨਤਮ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ "ਇਨ ਹਿਜ਼ ਇਨਰ ਵਾਇਸ: ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ (ਹੇਠਾਂ ਲਿੰਕ) ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗੁਲਜ਼ਾਰ, ਅਰਪਨਾ ਕੌਰ, ਨੂਰ ਜ਼ਹੀਰ, ਦੀਪਮਾਲਾ ਮੋਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ।
2017 ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਦੀਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੀ.ਐਸ.ਬੀ.ਟੀ. ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਧੁਨ ਮੈਂ ਧਿਆਨ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ" ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਹੁ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ, 13ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨੀਆ ਭਾਈ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਠੁਮਰੀ ਗਾਇਕ ਵਿਦਿਆ ਰਾਓ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਰਪਨਾ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਛੰਦ ਹਨ।
ਉਸਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਵੰਡਣ ਦੀ ਲੰਗਰ ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮ, "ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦ: ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ" ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਮੀਰਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਆਈ., ਗੋਆ ਲਈ ਮਹਿਮਾਨ ਕਿਊਰੇਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਲ ਆਫ ਏਸ਼ੀਆ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ ਸੈਕਸ਼ਨ ਜੋ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਕਿਊਰੇਟ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਦੇ — ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ —'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਰੂਥ ਪ੍ਰਵਰ ਝਾਬਵਾਲਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ "ਥ੍ਰੀ ਕੰਟੀਨੇਂਟਸ " ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਮੀਰਾ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਵੁਕ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਕਸਫੈਮ ਸਮੇਤ ਮੀਡੀਆ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਮੀਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਾਰਾਹ ਫਾਰੋ
ਅਮਰੀਕੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ '''ਸਾਰਾਹ ਈ. ਫਾਰੋ''' ਦਾ ਜਨਮ 1859 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਮਾਪੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਸਲ 1880 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ “ਕਾਲੇ” ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਰਾਹ ਫਾਰੋ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਵਜੋਂ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰਲੇਮ ਰੇਨੈਸੇਂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1859
ਸਾਓ ਪਾਉਲੋ
ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ (ਸੰਤ ਪਾਲ) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੱਖਣੀ ਅਰਧ-ਗੋਲੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ ਉਤਲੇ ਦਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਓ ਪਾਓਲੋ ਰਾਜ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੁਤਬਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਤਾਰਸੂਸ ਦੇ ਸੰਤ ਪਾਲ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਐਸ਼ਲੇ ਸੀ. ਫੋਰਡ
'''ਐਸ਼ਲੇ ਸੀ. ਫੋਰਡ' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਪੋਡਕਾਸਟਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਹੈ ਜੋ ਨਸਲ, ਲਿੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਬਾਡੀ ਇਮੇਜ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੋਡਕਾਸਟ 112 ਬੀ ਕੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਫਾਇਨਰੀ 29 ਵਿੱਚ ਫ਼ੀਚਰ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਫੋਰਬਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ "ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ 30 ਅੰਡਰ 30" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਫੋਰਡ ਫੋਰਟ ਵਏਨ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਫੋਰਡ ਨੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਮੁੰਸੀ ਵਿਖੇ ਬਾਲ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਫੋਰਡ ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੁਈਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਸਹਿਰਾ ਉਹ ਬਾਲ ਸਟੇਟ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗਤਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਫੋਰਡ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ, ਈਐਲਈ, ਬੁਜ਼ਫੀਡ, ਅਤੇ ਸਲੇਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਫੋਰਡ ਨੇ ਬਰੁਕਲਿਨ- ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਕਾਸਟ 112ਬੀ.ਕੇ. <i id="mwLg">ਬੁਜ਼ਫੀਡ</i> ਨਿਊਜ਼ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ, ਪੋਡਕਾਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਓਡੀਬਲ.ਕਾਮ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਫਾਇਨਰੀ 29 ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਫੀਚਰ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫੋਰਬਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ "ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ 30 ਅੰਡਰ 30" ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਦੀ ਬਹੁਤੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕੁਈਰ ਲੇਖਕ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਤਜੁਰਬੇ, ਉਸਦੇ ਜਿਣਸੀ ਸ਼ੋਸਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਦੇ ਤਜੁਰਬੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਫੋਰਡ ਦਾ ਲੇਖ “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ 30 ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਹਰ ਹੈ। ” ਲੌਂਗਰੇਡ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ 2017 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਰੋਕਸਨ ਗੇ ਨੂੰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਤੱਕ ਉਹ ਫਲੈਟਰਨ ਬੁਕਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਇੱਕ ਯਾਦ-ਪੱਤਰ, ਸਮਬੋਡੀ'ਜ ਡਾਟਰ, ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਫੋਰਡ ਨੇ ਦ ਨਾਈਟਮੇਅਰ ਬੀਫ਼ੋਰ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੀ ਕੈਬਰੇ ਫੇਨਸਟਾਈਨ / 54 ਹੇਠਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸਰਗਰਮਤਾ
ਫੋਰਡ ਨੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਹਰਾ 2014 ਵਿੱਚ ਫਰਗਸਨ, ਮਿਸੂਰੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲਈ $ 450,000 ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ 2017 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ 100,000 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਈਅਰ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਦੇਧਨਾ
ਦੇਧਨਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਾਤੜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਘੱਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਧਨਾ ਪਿੰਡ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇਧਨਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ। ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਧਨਾ ਦੇ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡਿਆ ਨੇ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਮੁੰਹਿਮ ਚਲਾਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇਧਨਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨੰਗਲ ਖੁਰਦ
ਨੰਗਲ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਮਾਨਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਨੰਗਲ ਖੁਰਦ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2339 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 10.93 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਿਟ
ਰਿਟ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਕੋਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਹਥੌੜਾ ਅਤੇ ਦਾਤਰੀ
ਹਥੌੜਾ ਅਤੇ ਦਾਤਰੀ (☭) ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹਥੌੜਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਤਰੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਸਮਾਜਵਾਦ ਲਈ, ਰੂਸੀ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਸਮੇਂ ਪਿਛਾਖੜੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਖਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ।
ਰੂਸੀ ਸਿਵਲ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਥੌੜਾ ਅਤੇ ਦਾਤਰੀ, ਪੁਰਅਮਨ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨਾਂ, ਮਾੜੇ ਮੋਟੇ ਸਥਾਨਕ ਫਰਕ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਹਥੌੜਾ ਅਤੇ ਦਾਤਰੀ ਰੂਸ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਗਣਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਬਕਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਡਿਸਪਲੇਅ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ
ਕਾਲਾ (ਬਲਾਕ ਫਿਲੌਰ)
ਕਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਫਿਲੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਸੰਨ 2000 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਇਹ ਉੱਤਰਾਂਚਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਮਕਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਤਰਖੰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਬਾਦ ਭਾਰਤ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਦੇ ਸਤਾਈਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਦੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਾਜ ਹਨ। ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਸੀ। ਹਿਕਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਗਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਰਚਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਉਦਗਮ ਥਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੰਗੋਤਰੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਬਸੇ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥਸਥਾਨ ਹਨ।
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਗਯਾਦਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੁੁਰੂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜ (ਮਹਾਜਨਪਦ) ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੁਣਿਂਦ ਸਨ, ਜੋ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿਚ ਕੁਮਾਉਂ ਵਿਚ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਕਤ ਸਨ। ਕਾਲਸੀ ਵਿਖੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ ਕੁਮਾਊਂ ਅਤੇ ਗੜਵਾਲ ਨਾਮ ਕੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਕ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਗੋਰਖਿਆਂ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। 1816 ਵਿਚ, ਸੁਗੌਲੀ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਰਾ ਉਤਰਾਖੰਡ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਤਰਾਖੰਡ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਭਾਭਰ ਅਤੇ ਤਰਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਇਸਨੂੰ ਦੇਵਭੂਮੀ (ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਜੱਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਗੜ੍ਹਵਲੀ ਜਾਂ ਕੁਮਾਓਨੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 10,086,292 ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 20 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੈ। ਗੈਰਸੈਣ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦੇ ਚਲਦੇ ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਅਸਥਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੈਨੀਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ
ਉਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਉਤਤਾਰ ਅਤੇ ਖਾਂਡ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ "ਕੇਦਾਰਖੰਡ" (ਵਰਤਮਾਨ ਦਿਨ ਗੜਵਾਲ) ਅਤੇ "ਮਾਨਸੱਕੰਡ" (ਵਰਤਮਾਨ ਦਿਨ ਕੁਮਾਊਂ) ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, 1998 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਉਤਰਾਂਚਲ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਮ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਨ ਬਹੁਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਐਕਟ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਤਰਾਂਚਲ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਗਸਤ 2006 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਨੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਰਾਂਚਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਵਿਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਇਸ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ. ਬਿੱਲ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਏ ਪੀ ਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ 1 ਜਨਵਰੀ 2007 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
ਉਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ 53,483 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ 86% ਹਿੱਸਾ ਪਹਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ 65% ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸ਼ੇਤਰ ਵਿਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਉਂਚੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੜਕਾਂ, ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਦੀਆਂ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ: ਗੰਗੋਤਰੀ ਵਿਖੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨੋਟੀ ਦੇ ਯਮੁਨਾ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਝੀਲਾਂ, ਪਿਘਲਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਨਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹਨ। ਬਦਰੀਨਾਥ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋਨੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ "ਛੋਟਾ ਚਾਰ ਧਾਮ" ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਤਰਾਖੰਡ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਢਲਾਣ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਵੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉੱਚੇ ਉਚਾਈ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਬਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਜੰਗਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬਰਫੀਲੇ ਅਤੇ ਰਾਕੀ ਪਹਾੜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, 3,000 ਤੋਂ 5,000 ਮੀਟਰ (9, 800 ਤੋਂ 16,400 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਊੰਚਾਈ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਅਨ ਐਲਪਾਈਨ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਦਾਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੇਠਾਂ ਟੇਮਪਰੇਟ ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਐਲਪਾਈਨ ਸ਼ੱਕੀਨਾਮੀ ਜੰਗਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 3,000 ਤੋਂ 2,600 ਮੀਟਰ (9,800 ਤੋਂ 8, 500 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਉਹ ਬਦਲ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪੱਛਮੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਚੌੜੀ ਪੱਟ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ 2,600 ਤੋਂ 1,500 ਮੀਟਰ (8,500 ਤੋਂ 4,900 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1,500 ਮੀਟਰ (4,900 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਹੇਠਾਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਸਬਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਪਾਈਨ ਜੰਗਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜੱਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਗੜਵਾਲੀ ਜਾਂ ਕੁਮਾਓਨੀ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੜਵਾਲ ਜਾਂ ਕੁਮਾਊਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ। 2011 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 10,086,292 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 5,137,773 ਮਰਦ ਅਤੇ 4,948,519 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੀ 69.77% ਆਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 20 ਵੀਂ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 0.83% ਹਿੱਸਾ 1.63% ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਘਣਤਾ 18.9 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ 2001-2011 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਇਹ 18.61% ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਮਰਦਾਂ ਲਈ 963 ਔਰਤਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਜੰਮਣ ਦੀ ਦਰ 18.6 ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਰ 2.3 ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਮੌਤ ਦਰ 43, ਮਾਦਾ ਮੌਤ ਦਰ 188, ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਮੌਤ ਦਰ 6.6 ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਥਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਰਾਕ ਆਸਰਾ, ਪੁੱਲੋਥਲੀਥਿਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੰਦ, ਅਤੇ ਮੈਗਿਲੀਆਥ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਵੈਦਿਕ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੌਰਵ, ਕੁਸ਼ਨ, ਕੁਨੀਦਾ, ਗੁਪਤਾ, ਗੁਰਜਰਾ-ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ, ਚੰਦ, ਪਰਮਾਰ ਜਾਂ ਪੰਨਵਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: -
खण्डाः पंच हिमालयस्य कथिताः नैपालकूमाँचंलौ।
केदारोऽथ जालन्धरोऽथ रूचिर काश्मीर संज्ञोऽन्तिमः॥
ਅਰਥਾਤ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਹਨ: ਨੇਪਾਲ, ਕੂਰਮਾਂਚਲ (ਕੁਮਾਊਂ), ਕੇਦਾਰਖੰਡ (ਗੜਵਾਲ), ਜਲੰਧਰ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੂਰਮਾਂਚਲ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰਖੰਡ ਖੇਤਰ ਅੱਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ ਸਮੇਤ ਉੱਤਰੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਲਕਾਪੁਰੀ (ਬਦਰੀਨਾਥ ਤੋਂ ਉਪਰ) ਨੂੰ ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ, ਕਈ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਿਐ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਹੂਣ, ਸ਼ਕ, ਨਾਗ, ਖ਼ਸ ਆਦਿ ਜਾਤੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ "ਦੇਵ ਭੂਮੀ" ਅਤੇ "ਤਪੋ ਭੂਮੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਅਤੇ ਕੁਮਾਊਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਵਿਚ ਇਥੇ ਕੁਨਿੰਦਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਥੇ ਸ਼ਿਵਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਨਾਲ ਲੂਣ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਪੱਛਮੀ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਵਿਚ ਕਾਲਸੀ ਤੋਂ ਲੱਭਿਏ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਦੀ ਬੌਧ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਨਿਕ ਅਭਿਆਸ ਵੀ ਇਥੇ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਅਤੇ ਕੁਮਾਊਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਹੋਈ।
thumb|ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਸੀ ਪੁਲ (1784-94) 4 ਵੀਂ ਅਤੇ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਕਟਯੂਰੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕੁਮਾਉ ਵਿੱਚ ਕਟਯੂਰ (ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਨ ਬਿਜਨਾਥ) ਵਾਦੀ ਤੋਂ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਗੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਟਯੂਰਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਤੀਬਾਟੋ-ਬਰਮਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਨਾਲੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਭੂਤਿਆ, ਰਾਜੀ, ਬੁਕਸ ਅਤੇ ਥਾਰੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਗੜਵਾਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਕੁਮਾਊਂ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਇੱਥੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ (ਪਹਾੜੀ ਪੇਟਿੰਗ) ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਕਾਟੂਰੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਗੜਵਾਲ 52 ਛੋਟੇ "ਗੜ੍ਹ" ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਗੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ 'ਰਾਣਾ', 'ਰਾਏ' ਜਾਂ 'ਠਾਕੁਰ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 823 ਵਿੱਚ ਮਾਲਵਾ ਪ੍ਰਿੰਸ, ਕਨਕਪਾਲ ਬਦਰੀਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ "ਚੰਦਪੁਰ ਗੜ੍ਹੀ" ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਾਣੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਹੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਗੜ੍ਹੀ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਗੜ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵਧਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀਆਂ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਨਕਪਾਲ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਗੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਰ ਜਾਂ ਪੰਡਾਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੁੱਚੇ ਗੜਵਾਲ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ 1358 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
thumb|left|[[ਚੰਪਾਵਤ ਦੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਝਲਕ। (1815) ਕੁਮਾਊਂ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ 1568 ਤਕ ਚੰਪਾਵਤ ਕੁਮਾਉਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।]] ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਮੁਊਨ ਵਿਚ ਚੰਦ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੋਮ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਾਨੂਜ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਟਯੁਰੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕੁਰਮਨਕਲ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਾਲੀ-ਕੁਮੁਊਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਪਾਵਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 11 ਅਤੇ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬਾਲੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਨਾਗਨਾਥ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 13 ਵੀਂ ਤੋਂ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਕੁਮਾਊਂ ਚੰਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। 1790 ਵਿੱਚ, ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਗੋਰਖਾ ਫੌਜ ਨੇ ਅਲਮੋੜਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੁਮਾਅਨ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1803 ਵਿਚ, ਗੋਰਖ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਗੜਵਾਲ ਰਾਜ 'ਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਅਧੀਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਲੋਕਜਨ ਵਿਚ ਗੋਰਖਾਲੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਰਖਾ ਨੇ 1815 ਤਕ ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਗੜਵਾਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਅਵਧ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਗੋਰਖਾ ਫੌਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਰਾਜ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 11 ਫਰਵਰੀ 1815 ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਗਾਰਡਨਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀਪੁਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਲਮੋੜਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਟੁਕੜੀ ਨੇ ਅਪਰੈਲ 25, 2015 ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਨਿਕੋਲਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਲਮੋੜਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ. 27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਅਲਾਰਮਰਾ ਦੇ ਗੋਰਖਾ ਅਫਸਰ ਬਰਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਪਾਏ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਕੁਮਾਓਂ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਨੇ ਅਖੀਰ ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ 1815 ਵਿਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਨੇੜੇ ਗੋਰਖਾ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਗੜਵਾਲ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਖਰਚੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਪੂਰੇ ਗੜਵਾਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪਿਆ। ਉਹ ਅਲਕਨੰਦਾ-ਮੰਡਕਾਨੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਮ੍ਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗੜਵਾਲ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਭੂਮੀ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗੜਵਾਲ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਫਿਰ 28 ਦਸੰਬਰ 1815 ਨੂੰ ਟਿਹਰੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ.
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਅਤੇ ਕੁਮਾਊਨ ਡਵੀਜਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। 1998 ਤਕ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਤਰਾਖੰਡ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਲ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੜਵਾਲ ਅਤੇ ਕੁਮਾਊਣ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਗੋਲ, ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਪੂਰਕ ਸੁਭਾਅ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਬਣਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਂਡਾਂ ਨੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
ਉਤਰਾਖੰਡ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਜਨਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿੱਪਕੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਚਿਪਕੋ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ। ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮੁਖਰਜੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਗੌਰਾ ਦੇਵੀ ਮੁੱਖ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਚੰਦੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੱਟ, ਸੁੰਦਰਲਾਲ ਬਹੁਗੁਣਾ ਅਤੇ ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਰਤੂਰੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਰਾਮਪੁਰ ਤਿਰਹਾ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਾ ਕੇਸ ਸੀ ਜੋ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1994 ਦੀ ਰਾਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। 24 ਸਤੰਬਰ 1998 ਨੂੰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਿਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਨਰਗਠਨ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ 2000 ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦੀ 27 ਵੀਂ ਸੂਬਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਉਤਰਾਖੰਡ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬੇਬੀ ਰਾਣੀ ਮੌਰ੍ਯ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਵਤ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ।
ਗਵਰਨਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਮੁਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬੇਬੀ ਰਾਣੀ ਮੌਰਯਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਵਤ ਹਨ। ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ 71 ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਧਾਇਕ ਜਾਂ ਐਮਐਲਏ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਦਨ ਵਿਚ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ 5 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ 3 ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੈਨੀਤਾਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਐਕਟਿੰਗ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਜਸਟਿਸ ਰਾਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ ਹਨ।
ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ 13 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ, ਕੁਮਾਉਂ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 15 ਦਸੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਰਮੇਸ਼ ਪੋਖਰਿਆਲ ਦੁਆਰਾ ਡੀਡੀਹਾਟ, ਕੋਟਦੁਆਰ, ਰਾਨੀਖੇਤ ਅਤੇ ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਚਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਠਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹੇਠ ਦੋ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ:
ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਚਾਇਤਾਂ (ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਕੌਂਸਲਾਂ) ਅਤੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਬਲਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰਿਦੁਆਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਅਤੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ
ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਥੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ, ਜੰਗਲਾਤ ਭੰਡਾਰ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਹਿੱਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਿਖਰ ਹਨ ਜੋ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ 44 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ ਹਨ। ਮਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਓਕ ਗਰੋਵਰ ਸਕੂਲ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਉਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹਨ।
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਨੂੰ "ਦੇਵਭੂਮੀ" (ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਲਾਂ ਤਕ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੰਗੋਤਰੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨੋਤਰੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਬਦਰੀਨਾਥ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ) ਅਤੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ (ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ) ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਛੋਟਾ ਚਾਰ ਧਾਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਰਿਦੁਆਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਦੁਆਰ", ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਚ ਹਰ 12 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਕੁੰਭ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਹੀ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਰੁੜਕੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿਰਨ ਕਲਿਆਹਰ ਸ਼ਰੀਫ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਮੱਠਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੀਤਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਰਾਜ ਵਿਚ ਤਿੱਬਤੀ ਬੌਧ ਧਰਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਕਲੇਮੈਂਟ ਟਾਊਨ ਵਿਚ ਮਾਈਂਡਰੋਲਿੰਗ ਮਠ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੁੱਧ ਸਤੂਪ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਤੁਪ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਹਨ। ਮਸੂਰੀ, ਨੈਨੀਤਾਲ, ਧਨੌਲਟੀ, ਚਕਰਾਤਾ, ਟਿਹਰੀ, ਲੈਂਸਡਾਉਨ, ਪੌੜੀ, ਅਲਮੋੜਾ, ਕੌਸਾਨੀ, ਭੀਮਤਾਲ ਅਤੇ ਰਾਨੀਖੇਤ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਾੜੀ ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਔਲੀ ਅਤੇ ਮੁਨਸਿਆਰੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਏ ਜਾਣੇ ਵਾਲੇ ਸਕੀਇੰਗ ਰਿਜ਼ਾਰਟ ਹਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ 12 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚਯਰੀਜ਼ ਹਨ ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਕੁਲ ਖੇਤਰ ਦਾ 13.8 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ 800 ਤੋਂ 5400 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਅਲਗ ਅਲਗ ਅਲੱਗ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਜਿਮ ਕਾਰਬੇਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਖਿੱਚ ਹੈ। ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾਜੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜ ਦੇ ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਦੀ ਵਾਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੈ। ਬਦਰੀਨਾਥ ਦੇ ਨੇੜੇ 122 ਮੀਟਰ (400 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਾਲਾ ਵਸੁੱਧਰਾ ਝਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਤਰਾਖੰਡ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹਾਈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਜੋਕੇ ਅਜੂਬਿਆਂ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ, ਚੜ੍ਹਨਾ, ਸਕੀਇੰਗ, ਕੈਂਪਿੰਗ, ਪਹਾੜੀ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਪੈਰਾਗਲਾਈਡ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਰੂਪਕੰਡ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਸਾਈਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਝੀਲ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਰਹੱਸਮਈ ਕਤਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਰਾਜ ਵਿਚ 30 ਸਤੰਬਰ 2010 ਤੱਕ 15,331 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ 1,040,139 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ 22,118 ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ।  2001 ਵਿਚ ਰਾਜ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 71.62% ਸੀ ਜੋ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਸਮੇਂ ਵਧ ਕੇ 78.81% ਹੋ ਗਈ। 2011 ਵਿਚ 87.4% ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 70% ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਸੀ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕੂਲ ਉਤਰਾਖੰਡ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਸਕੂਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਐਗਜਾਮੀਨੇਸ਼ਨਜ਼, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਓਪਨ ਸਕੂਲਿੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਨੂੰ ਉਤਰਾਖੰਡ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਤੈਯਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਤਰਾਖੰਡ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਵੇਦ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਮਹਾਭਾਰਤ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਪਿਕ, ਮਹਾਭਾਰਤ, ਇਸੀ ਰਾਜ ਮੈ ਸਥਿਤ ਮਾਣਾ ਗਾਂਵ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਾਜ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਕੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਨ ਹਨ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਨ ਅਕਾਦਮੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੈਨਾ ਦੇ, ਅਤੇ ਆਈਐਫਐਸ ਕੈਡਰ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸੂਰੀ ਵਿਚ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਕਾਦਮੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਆਈਏਐਸ, ਆਈਐਫਐਸ, ਅਤੇ ਔਰ ਸਿਵਿਲ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਵਨ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 1878 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਫਾਰੈਸਟ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1906 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਫਾਰੈਸਟਰੀ ਸੇਵਾ ਅਧੀਨ ਆਊਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਫਾਰੈਸਟ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਤਨਗਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਗੋਵਿੰਦ ਵੱਲਭ ਪੰਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 17 ਨਵੰਬਰ 1960 ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ "ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ" (ਯੂ.ਪੀ.ਏ.ਯੂ.) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਚ ਇੱਕ ਆਈਆਈਟੀ, ਇੱਕ ਐਇਮਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਈਆਈਏਮ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਖੇਡ
ਉਤਰਾਖੰਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਉਤਰਾਖੰਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੀ ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਚ 25000 ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵਾਲੇ ਦੋ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹਨ: ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਹਲਦਵਾਨੀ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਟੇਡੀਅਮ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਰਾਖੰਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਰਾਜ ਵਿਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਉਤਰਾਖੰਡ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੀਗ ਵਿਚ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਨ
'''ਡਾ. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ''' (15 ਸਤੰਬਰ 1923 - 9 ਜੂਨ 2011) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।
ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਧਮਿਆਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਐੱਮ.ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 1947 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਐੱਮ.ਏ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1953 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਨ 1964 ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ (গুরুদুয়ারা নানকশাহী) ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ 9-10 ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਦੌਰੇ (1506-1507) ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਇਹ 1830 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1988-1989 ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਰੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ 1830 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ, ਭਾਈ ਨੱਥਾ ਜੀ ਨੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (1469-1539) ਦੇ ਇਥੇ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1988 - 1989 ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਬਰਾਂਡਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਰਦਾਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਮਾਰਤ ਬਾਰੇ
ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਕਲਾ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂਹ, ਕਬਰਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ ਸੀ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਹਰ ਪਾਸਾ 30 ਫੁੱਟ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਧ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੰਜ ਦੁਆਰ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਮਰਾ ਹੈ। ਵਰਗ ਅਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਰਾਂਡਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਰੇਕ ਕੋਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੱਜ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। 1988-1989 ਵਿੱਚ ਮੁਰੰਮਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਚੰਗੀ ਸੁਹਣੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਦੋ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਬੀੜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 18 X 12 ਇੰਚ ਆਕਾਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ 1336 ਅੰਗ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਪਾਇਲ ਕਪਾਡੀਆ
ਪਾਇਲ ਕਪਾਡੀਆ ਇੱਕ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਏ ਨਾਈਟ ਆਫ ਨੋਇੰਗ ਨਥਿੰਗ ਲਈ 2021 ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਆਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।   2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਫਟਰੂਨ ਕਲਾਉਡਸ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜੋ 70ਵੇਂ ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ
ਜੀਵਨ
ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂਗ ਕੇ (孟轲) ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ੋਊ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ੈਨਡੌਂਗ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਚੈਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕੂਫ਼ੂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦਾ ਜਨਮਸਥਾਨ ਹੈ।
ਉਹ ਇੱਕ ਘੁਮੰਕੜ ਚੀਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਜ਼ੀਸੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਲੋਕ-ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪੂਰੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਘੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਲਾਹਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਝਗੜਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਾਲ (403–221 ਈ.ਪੂ.) ਦੌਰਾਨ ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ ਨੇ ਕੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿਕਸੀਆ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ 319 ਤੋਂ 312 ਈ.ਪੂ. ਤੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਕੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਸੀ। ਸਮਕਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਾ ਲਿਆ ਸਕਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ ਨੂੰ ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ ਕਬਰਿਸਤਾਨ (孟子林, ਮੈਂਗਜ਼ੀ ਲਿਨ, ਜਿਸਨੂੰ 亚圣林, ਯਾਸ਼ੇਂਗ ਲਿਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ੋਚੈਂਗ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ
ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਨੇ ਆਪ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਮਾਂਦਰੂ ਚੰਗਿਆਈ ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ– ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ– ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾੜਾ ਨੈਤਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਅਧਿਕਤਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। and "the way of learning is none other than finding the lost mind."
ਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ (ਜਾਂ ਪੁੰਗਰਨਾ)
ਜਮਾਂਦਰੂ ਚੰਗਿਆਈ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਮੈਨਸ਼ੀਅਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਗਵਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਡਰ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਉੱਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਾ ਸਕੇ [ਜਾਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾਇਆ।]..
ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ; ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਨਾਪਸੰਦੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ; ਮਾਣ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਅਨੁਰੂਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾ ਸਹੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ;
ਆਦਮੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਹਨ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਚਾਰ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਧਾ ਸਕਦੇ।
ਜੀਨਾ ਵੈਲਨਟਾਈਨ
ਜੀਨਾ ਵੈਲਨਟਾਈਨ (ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1979, ਬਰਵਿਨ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ) ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਚਿਤਰਣ ਲਈ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਰਾਇੰਗ, ਪੇਪਰਮੇਕਿੰਗ, ਫਾਉਂਡ-ਆਬਜੈਕਟ ਕੋਲਾਜ ਅਤੇ ਰੈਡੀਕਲ ਆਰਕਾਈਵ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਵੈਲਨਟਾਈਨ ਨੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਫ.ਏ. ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਐੱਫ.ਏ. ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਲਕੋਸਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸੈਂਟਰ ਫਾੱਰ ਆਰਟਸ, ਵੂਮਨ ਸਟੂਡੀਓ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਸਕਲਪਚਰ ਸਪੇਸ, ਸਕੋਹੇਗਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਐਂਡ ਸਕਲਪਚਰ, ਸੈਂਟਾ ਫੇ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਸੀਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨੇਲ ਡੇਸ ਆਰਟਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਜੋਨ ਮਿਸ਼ੇਲ ਐਮ.ਐਫ.ਏ. ਗ੍ਰਾਂਟ, ਇੱਕ ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਆਰਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕੈਪੀਟਲ ਇਮਰਜਿੰਗ ਫੀਲਡਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ 2015 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ 'ਸਾਉਥਰਨ ਕਲਚਰਜ਼' ਦੇ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਲਨਟਾਈਨ ਨੇ 2005 ਵਿਚ ਕਲਾਕਾਰ ਹੀਦਰ ਹਾਰਟ ਦੇ ਨਾਲ ਬਲੈਕ ਲੰਚ ਟੇਬਲ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੌਖਿਕ ਪੁਰਾਲੇਖ, ਸੈਲੂਨ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਐਡਿਟ-ਆ-ਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ
ਤਾਨਿਆ ਹੋਪ
ਤਾਨਿਆ ਹੋਪ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Tanya Hope) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨੜ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਪ ਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਕੋਲਕਾਤਾ 2015 ਬਣੀ। ਉਹ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2015 ਦੀ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਅਪੈਟਲੋ ਓਕਾਦੁਦੇਵਾਡੂ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
2016 ਵਿੱਚ ਅਪੈਟਲੋ ਓਕਾਦੁਦੇਵਾਡੂ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਜਗਪਤੀ ਬਾਬੂ ਅਭਿਨੀਤ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਪਟੇਲ ਐਸਆਈਆਰ ਵਿੱਚ ਏਸੀਪੀ ਕੈਥਰੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹੋਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਥਦਾਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮੈਗਿਜ਼ ਥਿਰੂਮੇਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਦੀਪ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵੈਂਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹੀਰੋਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਉਪੇਂਦਰ ਅਭਿਨੀਤ ਅਤੇ ਸੁਜੇ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਹੋਮ ਮਨਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਜੈਸੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਤੋਸ਼ ਸੋਭਨ ਨਾਲ ਪੇਪਰ ਬੁਆਏ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ
250px|thumb|ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ 1 ਨਵੰਬਰ ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋ ਅਲੱਗ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਾਇਪੁਰ ਹੈ। ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 135190 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ 17 ਵਾਂ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਸਟੀਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੋਹਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ 15% ਸਟੀਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿਹਨਾਂ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਨ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ, ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ |
ਨਾਮ
ਅੰਗ੍ਰੇਜ ਖੋਜਕਾਰ ਮੈਕਫਾਰਸਨ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਹਏ ਬੰਸਰੀ ਆਰਿਆ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਵਲੋਂ ਪੂਰਵ ਵੀ ਇੱਥੇ ਗੜ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਗੋਂਡ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗੋਂਡ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੋਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹੈਹਏ ਬੰਸਰੀ ਸ਼ਾਸਕੋ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਾਇਕ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਗੜ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਅਨਾਰਿਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਛੱਤੀਸਗੜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਦਾਈ, ਮਾਈ, ਦਾਊ ਆਦਿ ਵੀ ਗੋਂਡੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੈਹਏ ਬੰਸਰੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ ਇੱਥੇ ਗੋਂਡ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੜ ਵੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈਹਏ ਬੰਸਰੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੱਤੀਸਗੜ ਨਾਮ 1000 ਸਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ
thumb|250x250px| [[ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਵੁਲਫਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਫੋਕਸਵੈਗਨ ਦਾ ਕਾਰਖਾਨਾ]] ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੇਂਡੂ ਮਕਾਨ ਜੋ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀਆਂ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਕਣ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੱਡੇ ਗੁਦਾਮ ਜਾਂ ਗੋਦਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਾਈਨ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਭਾਰੀ ਉਪਕਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਿਧੀਆਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰੇਲ, ਹਾਈਵੇਅ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਅਨੌੜ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਆਦਿ।
ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਉਤਪਾਦ ਜਾਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਸਾਇਣ, ਮਿੱਝ ਅਤੇ ਪੇਪਰ, ਜਾਂ ਰਿਫਾਈਨਡ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦ. ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪੌਦੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ - ਟੈਂਕਾਂ, ਦਬਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ, ਰਸਾਇਣਕ ਰਿਐਕਟਰ, ਪੰਪ ਅਤੇ ਪਾਈਪਿੰਗ - ਬਾਹਰਵਾਰ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਮ ਤੋਂ ਚਲਦੇ ਹਨ. ਤੇਲ ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪਕਰਣ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਖੰਡਿਤ ਉਤਪਾਦ ਅੰਤਿਮ ਖਪਤਕਾਰ ਸਾਮਾਨ, ਜਾਂ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਉਪ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਫਾਈਨਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੰਤਰ ਉਤਪਾਦਨ ਉਦਯੋਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਿੱਲ ਸ਼ਬਦ ਅਨਾਜ ਦੀ ਮਿਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹਵਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਪਨ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਣਕ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਰੋਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਟੀਲ ਮਿੱਲ, ਪੇਪਰ ਮਿੱਲ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। right|thumb|250x250px|ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਜ਼ੀਲੀਨਾ (ਸਲੋਵਾਕੀਆ) ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੈਕਟਰੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਪਾਰਿਕ ਫਰਮ ਵਿਟਨਬਰਗ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਲਈ 1915 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
thumb|ਵੇਨਟੀਅਨ ਅਰਸਨਲ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਨੇਲੈਟੋ 1732 thumb|ਲਾਈਮ ਰੈਜੀਟਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦਰਲਾ ਪਾਸਾ, ਬਰਤਾਨੀਆ (14 ਵੀਂ ਸਦੀ) ਮੈਕਸ ਵੇਬਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਰੰਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ. ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਯਤਨ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਯਤਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਅਜ਼ਾਦਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉਦਯੋਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸਰੀ ਫ਼ੈਲੋ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਲੇਵ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਕਰਮਚਾਰੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਰਤ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਰਮਾਣ ਪਲਾਂਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਡੇਰਾ ਬੋਹੜ ਵਾਲਾ
ਡੇਰਾ ਬੋਹੜ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਾਤੜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਰਗਿਸ ਫ਼ਾਖਰੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ
ਫਾਖਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1979 ਨੂੰ ਕੁਈਨਜ਼, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਫਾਖਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੈਰੀ ਫਾਖਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਚੈੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਆਲੀਆ ਹੈ। ਫ਼ਾਖਰੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਚੈਕ ਨਸਲੀਅਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਫਾਖਰੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਗਲੋਬਲ ਨਾਗਰਿਕ" ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੈਕਸਟ ਟਾਪ ਮਾਡਲ (2004) ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਾਖਰੀ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਤੀਜੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫਾਖਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਦੋਂ ਵਧੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 2009 ਦੇ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਕੈਲੰਡਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਰੌਕਸਟਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ "[ਉਸਦੇ] ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕੇ" ਅਤੇ "[ਆਪਣੀਆਂ] ਜੜ੍ਹਾਂ [ਪਾਕਿਸਤਾਨ] ਦੇ ਨੇੜੇ" ਜਾ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲੀਆ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ (2016–ਮੌਜੂਦਾ)
ਫਾਖਰੀ ਨੇ 2016 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਸਾਗਸਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ "ਦੇਸੀ ਗਰਲ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।   ਗੀਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਪੀ "ਬਾਰ ਨੰਬਰ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਜੂ ਸੁੰਦਰਮ ਦੁਆਰਾ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਾਧੂ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਫਾਖਰੀ ਅੱਗੇ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇਸਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨੀ ਸਪੋਰਟਸ ਡਰਾਮਾ ਅਜ਼ਹਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤਾ ਬਿਜਲਾਨੀ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਜ਼ਹਰੂਦੀਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਮਿਡ-ਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਅਜ਼ਹਰੂਦੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਸ ਦੇ ਰੱਬ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਉਦੋਂ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੀਬੀਆਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਟੇਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰੂਦੀਨ ਨੇ ਮੈਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਆਉਟਲੁੱਕ ਦੀ ਨਮਰਤਾ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ "ਪਸੰਦ" ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਮੀਕਰਨ" ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮੱਧਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹਾਊਸਫੁੱਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕਿਸ਼ਤ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬਰਾਟ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇੱਕ ਕੋਨ-ਮੈਨ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ) ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਨ। ਫਸਟਪੋਸਟ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਭਾਸ਼ ਕੇ. ਝਾਅ ਨੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵੱਲ ਉਸ ਦੇ ਝੁਕਾਅ ਲਈ ਫਾਖਰੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ "ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖਿੱਚ [...] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ₹1.88 ਬਿਲੀਅਨ (US$25 ਮਿਲੀਅਨ) ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਾਖਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਹਸੀ ਕਾਮੇਡੀ ਡਿਸ਼ੂਮ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਟਾਰ ਸਾਕਿਬ ਸਲੀਮ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ "ਕੈਮਿਓ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ।