cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਧੂਣੀ ਦਾ ਬਾਲਣ (ਕਹਾਣੀ)
ਧੂਣੀ ਦਾ ਬਾਲਣ (ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:To Build a Fire) ਉਘੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਲਪਕਾਰ ਜੈਕ ਲੰਡਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਨੁਸਖ਼ੇ ਹਨ, ਇੱਕ 1902 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਦੂਜਾ 1908 ਵਿੱਚ। 1908 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਨੁਸਖ਼ਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਕਲਾਸਿਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1902 ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਘੱਟ ਜਾਣੀ-ਜਾਂਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 1908 ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਬੇਨਾਮ ਪਾਤਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਯੂਕੋਨ ਟੈਰੀਟਰੀ ਦੇ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਟੁੰਡਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚਾਈ ਤੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਜਾਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਦਮੀ ਕਠੋਰ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਠੰਡ ਨਾਲ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਜਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹ ਹੰਭ ਹਾਰ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਈਪੋਥਰਮੀਆ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸਾਣੋਦਾ
ਸਾਣੋਦਾ (ਗੁਜਰਾਤੀ: સાણોદા (તા.દહેગામ)) ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 4 (ਚਾਰ) ਤਾਲੁਕੋ ਵਿੱਚ ਦਹੇਗਾਮ ਤਾਲੁਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਖੇਤੀ, ਖੇਤਮਜਦੂਰੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਾਲਨ ਸਾਣੋਦਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕੋ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ਾ ਹਨ। ਸਾਣੋਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਣਕ, ਬਾਜਰਾ, ਕਪਾਸ, ਅਰੰਡੀ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਦੀ ਫਸਲ ਉਗਾਂਈਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਣੋਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਉੱਚਤਰ ਮਿਡਲ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ, ਸਾਣੋਦਾ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਪੰਚਾਇਤਘਰ, ਆਂਗਨਵਾਡੀ, ਮੁਢਲੀ ਤੰਦਰੁਸਤ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਡੇਰੀ ਵਰਗੀ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਮੰਡਲ, ਸਾਣੋਦਾ ਭਗਤ ਸੇਵਾ ਸਮਾਜ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ।
ਸਾਣੋਦਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਜਦੀਕ ਖਾਰੀ ਨਦੀ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
੨੦੦੧ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਣੋਦਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ੫,੦੭੮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ੨,੬੩੧ ਮਰਦ ਅਤੇ ੨,੪੪੭ ਔਰਤਾਂ ਹਨ।
ਸੰਦਰਭ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ
ਨੜੀ ਘਾਹ
ਨੜੀ ਘਾਹ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Paspalum distichum) ਘਾਹ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਆਮ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਟਗ੍ਰਾਸ, ਵਾਟਰ ਫਿੰਗਰ-ਗ੍ਰਾਸ , ਸੋਫਾ ਪਾਸਪਲਮ, ਈਟਰਨਿਟੀ ਘਾਹ, ਜਿੰਜਰਗ੍ਰਾਸ, ਅਤੇ ਥੌਮਸਨ ਘਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਰੇਂਜ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਦੀਨ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਘਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਝੁੰਡ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਈਜ਼ੋਮ ਅਤੇ ਸਟੋਲਨ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ 60 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਾਈਕਲੇਟਸ ਨਾਲ ਕਤਾਰਬੱਧ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਸਪਲਮ ਡਿਸਟੀਚਮ ਕਈ ਏਵੀਅਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਪੂਛ ਵਾਲੀ ਵਿਡੋਬਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਾਹ
ਮਾਛੀਕੇ
' ਮਾਛੀਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਪੁਰੋਹਿਤ
ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਪੁਰੋਹਿਤ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Priyanka Purohit; ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1991) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 7 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2014 ਵਿੱਚ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 7 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੀ ਪਾਲ ਦੀ ਯੇ ਦਿਲ ਸੁਣ ਰਹਾ ਹੈ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪਿੰਕੀ ਅਤੇ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੱਲਵੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਪੂਰਵਾ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨੂੰ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਨ ਰੈੱਡੀ ਦੇ ਉਲਟ ਦਿਖਾਇਆ।
2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਕੱਕੜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੇਤਲ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। 2017 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ &amp;TV ਦੇ ਹਾਫ ਮੈਰਿਜ ਵਿੱਚ ਤਰੁਣ ਮਾਹਿਲਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਂਦਨੀ ਕਨੌਜੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
2018 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਆਪ ਕੇ ਆ ਜਾਣ ਸੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਜੋਤਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2019 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ SAB ਟੀਵੀ ਦੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਹੋਗਾ ਆਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰਸ਼ਦ ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਰਾ ਕੋਹਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੂਟ ਦੀ ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸ ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ: ਰਣਵਿਜੇ ਸਿੰਘਾ, ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਅਯਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡਜ਼।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਛੱਜੂ ਸਿੰਘ
ਛੱਜੂ ਸਿੰਘ (1901 - ) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ (ਕਿੱਸਾਕਾਰ) ਸੀ।
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੰਦਰਾਲਾ ਖਰੌੜ ਵਿੱਚ 1901 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਮਾਘੀ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ ਸਿੱਖੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ
ਦਫਰਪੁਰ
ਦਫਰਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ.ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ (ਅਖ਼ਬਾਰ)
ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਜੂਨ 1920 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਲਿਮਿਟਡ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਅਖ਼ਬਾਰਾਤ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਸ ਕੰਪਨੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਇਈਹ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਬੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਛਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇੱਕ ਲਿਮਿਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਸਨ। ਇਹ ਦਸ ਸਫਿਆਂ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਸੀ। ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਪਰਚੇ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪੈਸੇ ਸੀ, ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਡੇਢ ਰੁਪਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰੈਏ ਅਤੇ ਜੋਆਇੰਟ ਐਡੀਟਰ ਰਾਮ ਪਰਸਾਦ ਬੀ.ਏ ਸਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲਫੇ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਵਰਾਜ ਹਮਾਰਾ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਹੱਕ ਹੈ, ਛਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੇਅਰ ਦੇ ਬੰਦ ਛਪੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਮਜ਼ਹਬ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਤਾ ਆਪਸ ਮੇਂ ਵੈਰ ਰਖਣਾ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਬਾਥੂ ਮੰਦਰ
ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ
ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਚੌਂਕੀਆਂ ਤੇ ਗੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਥੂ ਹੀ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਕੋਲੋਂ ਕਦੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਪੌੜੀਦਾਰ ਖੂਹ ਜਾਂ ਬਾਉਲੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਦੋ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਹਰੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 75 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਚੌਕਸੀ ਮੀਨਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਇਸ ਗੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹੁਣ ਖੰਡਰ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ 6 ਮੰਦਰ ਤੇ ਮੀਨਾਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ।
ਪਾਣੀ 'ਚ ਮੰਦਰ ਦਾ ਡੁਬਣਾ
ਕਾਂਗੜਾ ਘਾਟੀ ਵਿਚੋਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਵਾਨੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਉੱਪਰ ਜਦੋਂ ਤਲਵਾੜਾ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੌਂਗ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਕਰੀਬ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਾਗਰ ਝੀਲ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ, ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਲ ਮਗਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਹਰ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਣ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਬੁਰਜ ਉੱਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਇਸ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਵਾਦੀ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬੇਹੱਦ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਝੀਲ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰੈਣ ਬਸੇਰਾ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਚੌਗਿਰਦਾ ਸਵਰਗ ਦੇ ਹਾਣ ਦਾ ਬਣਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਦਿਸਹੱਦੇ ਉੱਤੇ ਖਲੋਤਾ ਇਹ ਮੰਦਿਰ ਆਪਣੇ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਖਾਮੋਸ਼ ਗਵਾਹ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੰਦਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ
ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ
ਫਿਜਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਉਸ ਵਸਤੂ ਦਾ ਨਿਰਾਲਾ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦੇ ਵਕਤ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ‘ਚਕੱਰਪਥ’ ਜਾਂ ‘ਟਰੈਜੈਕਟਰੀ’ (ਜਿਵੇਂ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਕਰਪਥ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਕਸ਼ੇ ਤੇ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਦੀ ਟਰੈਜੈਕਟਰੀ) ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਯਾਮ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਫਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਬੰਧਿਤ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟਿਵਿਟੀ ਜਾਂ ਗਰੈਵਿਟੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਫਿਜਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੁਣ ਅਕਸਰ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ {ਯਾਨਿ ਕਿ ਸਪੈਸ਼ਲ ਤੇ ਜਨਰਲ ਰੀਲੇਟਿਵਿਟੀ ਵਿੱਚ}। ਫੇਰ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਆਮ ਵਰਤੋ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨਿੱਜੀ ਇਨਸਾਨੀ ਘਟਨਾਵਾਂ (ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਅਯਾਮਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ) ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਰਸਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ- ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ। ਇੱਕ ਜਹਾਜ ਦੀ ਲੌਗ-ਪੁਸਤਕ ਜਹਾਜ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਇਹ ਹਰੇਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬੰਧਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੋਲ ਸਤਹਿ ਲਈ ਸਹੀ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਦੂਰੀ ਦੇ ਨਾਪ(ਮੀਟ੍ਰਿਕ) ਤੇ ਜਹਾਜ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ
ਫਿਜਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਸਤੂ (ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ, ਇੱਕ ਕਣ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ) ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ, ਵਸਤੂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰਾਂ ਦੀ ਵਕਰ (curve) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝਾਈ ਜਾਵੇਗੀ: ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਰਗੀ ਵਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਵਕਤ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲੇਬਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਔਰਬਿਟ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 3-ਅਯਾਮੀ (ਬੰਦ) ਵਕਰ: ਧਰਤੀ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ (ਬਾਦ ਵਿੱਚ) ਵਕਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ (ਇੱਕ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕਰ) ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲੀਦਾਰ (helical) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ। ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਪੱਧਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼-ਅੰਕ ਸਿਸਟਮ ਨਾਲ ਜੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਘਟਨਾ ਚਾਰ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਲੇਬਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਵਕਤ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਪੇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ; ਇਸਲਈ ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਇੱਕ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਹੈ। ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗਣਿਤਿਕ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ 4-ਅਯਾਮੀ ਬਹੁ-ਪਰਤ (manifold) ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਉੱਚ-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਤੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 4-ਅਯਾਮਾਂ ਦੀ ਸਰਲ ਤਸਵੀਰ ਲਈ, ਦੋ ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਬਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਕਤ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼-ਅੰਕ (t) ਨਾਲ ਪਲੌਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਖੇਤਰਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਪੇਸ (x) ਲੇਟਵੇਂ ਤਲ (horizontally) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ F.R. Harvey ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ:: ਇੱਕ ਵਕਰ M ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਕਹੀ ਜਾਏਗੀ ਜੇਕਰ ਇਸਦੀ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਸਮੇਂ ਵਰਗੀ ਹੋਵੇ। ਵਕਰ-ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ (ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਸਮਾਂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ τ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। M ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਜਾਂ ਕਣ ਦਾ ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ M ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਣ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਗਿਰਾਵਟ (free fall) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਮੁਕਤ ਗਿਰਾਵਟ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਹੀ ਉਸਤੇ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਬਲ ਹੋਵੇ) ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਟਰੇਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ-ਸ਼ੀਟ 2-ਅਯਾਮੀ ਸਤਹਿ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ 1-ਅਯਾਮੀ ਰੇਖਾ (ਸਟਰਿੰਗ ਵਾਂਗ) ਦੁਆਰਾ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦੇ ਵਕਤ ਬਣਾਈ (ਟਰੇਸ ਕੀਤੀ) ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੁੱਲੇ ਸਟਰਿੰਗ (ਖੁੱਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ) ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸ਼ੀਟ ਇੱਕ ਪੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਸਟਰਿੰਗ (ਇੱਕ ਲੂਪ) ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸ਼ੀਟ ਇੱਕ ਘਣਫਲ (volume) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਸਤੂ ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਘਣਫਲ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ, ਫੇਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੀ ਜਗਹ ਸੰਸਾਰ-ਟਿਊਬ ਟਰੇਸ ਕਰੇਗੀ।
ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਔਜ਼ਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ, ਸੰਸਾਰ-ਸ਼ੀਟ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਘਣਫਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਣਾਂ, ਸਟਰਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਰੇਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ| ਇੱਕ 1-ਅਯਾਮੀ ਰੇਖਾ ਜਾਂ ਵਕਰ ਇੱਕ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਲ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸ-ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ x^{0} ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਦੇ ਬਦਲਾਓ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਟਰੇਸ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਇਸਲਈ ਗਣਿਤਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕਰ ਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ(ਜਿੱਥੇ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਹੈ) ਜੋ ਇੱਕ ਪੈਰਾਮੀਟਰ τ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ| ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼-ਅੰਕ ਜਾਲ (grid) ਵਕਰਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨਿਰਦੇਸ਼-ਅੰਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਸਥਿਰ ਰੱਖੇ ਜਾਣ| ਕਦੇ ਕਦੇ, ‘ਸੰਸਾਰ-ਰੇਖਾ’ ਸ਼ਬਦ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਕਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਗਲਤਵਹਿਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਹੋਰ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਵਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਣ, ਦਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਟਰੇਸ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵਕਰ ਪੈਰਾਮੀਟਰ τ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਵਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਨਾਂ
ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਥਿਰ ਸਪੀਡਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ| t ਸਮਾਂ ਹੈ ਤੇ x ਦੂਰੀ ਹੈ| ਇੱਕ ਵਕਰ ਜੋ ਇੱਕ ਲੇਟਵੀਂ ਰੇਖਾ ਦਾ ਭਾਗ (ਸਥਿਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਵਕਤ ਤੇ ਇੱਕ ਰੇਖਾ) ਹੈ, ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੌਡ (a rod) ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ| ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਰੌਡ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਟਰੇਸ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਸਥਿਰ ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ (ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਏ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇੱਕ ਖੜਵੀਂ ਰੇਖਾ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਅਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਗਤੀਹੀਣ ਦਰਸ਼ਕ) ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਇੱਕ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਰੇਖਾ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਸਪੀਡ (ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਤਬਦੀਲੀ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਜਿੰਨੀ ਜਿਆਦਾ ਰੇਖਾ ਖੜਵੀਂ ਰੇਖਾ ਨਾਲੋਂ ਝੁਕੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉੰਨੀ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਸਪੀਡ ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ| ਦੋ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਜੋ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਟਕਰਾਓ ਜਾਂ ‘ਮੁਕਾਬਲਾ’ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਦੋ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਘਟਨਾ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ, ਇੱਕ ਕਣ ਦਾ ਦੋ ਹੋਰ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ਦਰਸਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਣ ਦਾ ਦੂਜੇ ਕਣ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਦਰਸਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ| ਇੱਕ ਕਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਇੱਕ ਫੋਟੋਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਸਤਾ) ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਕਣ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਫੋਟੋਨ ਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਣ ਰਾਹੀਂ ਸੋਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)
ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਸਦਿਸ਼ ਸਪਰਸ਼ਰੇਖਾ, ਚਾਰ-ਵਿਲੌਸਿਟੀ
ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਫੰਕਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ τ ਦੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਕੈਲਕੁਲਸ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਭੇਦਿਤ (differentiated) ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ| ਮੀਟ੍ਰਿਕ (ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ) ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਗੈਰ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਮੁੱਲ ਤੇ ਵਕਰ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ p ਅਤੇ ਜਰਾ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਹੱਦ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਰਾਹੀਂ ਭਾਗ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ (ਸਦਿਸ਼) ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿੰਦੂ p ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਸਦਿਸ਼ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਹ 4-ਅਯਾਮੀ ਵੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿੰਦੂ p ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਇਹ ਵਸਤੂ ਦਾ ਸਧਾਰਨ 3-ਅਯਾਮੀ ਵੇਗ (velocity) ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਪਰ ਇਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ) ਅਤੇ ਇਸਲਈ 4-ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਜਿੱਥੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ (derivatives) ਬਿੰਦੂ p ਤੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ \tau=\tau_0 ਬਿੰਦੂ p ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਕਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪਰਸ਼ ਵੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਦੋ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਕਰ ਦੀ ਸਪਰਸ਼ ਵੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਿਸੇ ਸਕੇਲਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਸਲਈ ਬਿੰਦੂ p ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਵੈਕਟਰ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਸਪੇਸ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਿੰਦੂ p ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਸਪੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ,ਇੱਕ 2-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਕਰੀ (curved) ਸਤਹਿ, ਇਸਦੀ ਸਪਰਸ਼ ਸਪੇਸ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਵਕਰੀ ਸਪੇਸ ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਮਤਲ ਸਪੇਸ ਹੋਵੇਗੀ|
ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ
ਹੁਣ ਤੱਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ (ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਵੈਕਟਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ| ਮੁਢਲਾ ਗਣਿਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਸੰਭਵ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਦਬਾਓ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ| ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਸਪੈਸ਼ਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਸਿਸਟਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ (accelerate) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ (ਅਤੇ, ਇਸੇਤਰਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ) ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ ਸਿਸਟਮ (inertial coordinate systems) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਨਿਰਦੇਸ਼-ਅੰਕ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਤੀ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇੱਕ ਬਿਲਨੀਅਰ ਫੌਮ η (bilinear form) ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈਜੋ ਕਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਜੋੜੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਨੰਬਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਬਿਲਨੀਅਰ ਫੌਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਦੇ ਕਦੇ 0 ਮੁੱਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸਪੇਸਾਂ ਵਿਚਲੇ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਬਿਲੀਨੀਅਰ ਫੌਮ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਸਥਿਰ ਸਪੀਡ ਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਣ/ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਓਡੈਸਿਕਸ (geodesics) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਅਕਸਰ ਸਮਾਂ-ਯੂਨਿਟਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਤੀ ਇੱਕ ਫਿਕਸ ਕੋਣ ਤੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਮਤੌਰ ਤੇ ਖੜਵੇਂ ਵਕਤ ਦੇ ਧੁਰੇ ਨਾਲ 45 ਡਿਗਰੀ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ| ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਕਰਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ:
ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਨ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਮੇਂ-ਵਰਗੀਆਂ ਵਕਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਭੂਤਕਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਜੋ ਭੂਤਕਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਨ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਘਟਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹੋਣ)।
ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਨ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਘਟਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਿਰਫ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਨਾਂ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।'''
ਸਮਕਾਲੀਨ ਹਾਈਪਰਪਲੇਨ
ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਇੱਕ ਵਿਲੌਸਟੀ 4-ਵੈਕਟਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ-ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਫੌਮ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ N ਇਸ ਰੇਖਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੀ ‘ਨੱਲ ਸਪੇਸ’ (null space) ਹੈ। ਫੇਰ N ਨੂੰ v ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀਨ ਹਾਈਪਰਪਲੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਮਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਇੱਕ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ N ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ v ਤੇ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, N, η ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ v ਦਾ ਔਰਥੋਗੋਨਲ ਪੂਰਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ u ਅਤੇ w ਦਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮਕਾਲੀਨ ਹਾਈਪਰਪਲੇਨ ਸਾਂਝਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਾਈਪਰਪਲੇਨ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕੀ ਸਬੰਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਗਤੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਕੂਲੌਂਬ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ-ਸਟੈਟਿਕ ਬਲ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀਨ ਹਾਈਪਰਪਲੇਨ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਬਲ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਸਬੰਧ ਮੰਦ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਇੰਨਾ ਅੰਤਰ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਯੰਤਰਾਵਲੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਫੀਲਡ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਜ ਵੰਡ ਦੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਵਰਗੀਆਂ(ਨੱਲ), ਸਪੇਸ-ਵਰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਕਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਜਨਰਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਵਰਗੀਆਂ ਵਕਰਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਮੇਂ-ਵਰਗੀਆਂ ਵਕਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕੋਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ 45 ਡਿਗਰੀ ਤੇ ਝੁਕੀ ਹੋਵੇ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨਿਰਦੇਸ਼- ਅੰਕ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬਣਾਵਟੀ-ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇਕਨਰਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼-ਅੰਕ ਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਅਜ਼ਾਦੀ (diffeomorphism invariance) ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੇਂ ਵਰਗੀ ਵਕਰ ਇੱਕ ਜੁੜਿਆ ਦਰਸ਼ਕ (comoving observer) ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਮਾ ਧੁਰਾ ਉਸ ਵਕਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਨਿਰਦੇਸ਼-ਅੰਕ ਸਿਸਟਮ ਖੋਜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੋਨਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧੁਰੇ ਤੋਂ 45 ਡਿਗਰੀ ਤੇ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਐਡਿੰਗਟਨ-ਫਿੰਕੇਲਸਟਾਈਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ। ਮੁਕਤ- ਡਿੱਗਦੇ ਕਣਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪੇਸਯਾਤਰੀ) ਨੂੰ ਜੀਓਡੈਸਿਕਸ (geodesics) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ
ਇਨਸਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਵਰਣ J. C. Fields ਦੁਆਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਔਫ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਟੋਰਾਂਟੋ ਲਾਇਅਰ ਮੌਰਮਨ ਰੌਬਰਸਟਨ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ:
ਰੌਅਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ J. C. Fields ਦਾ ਲੈਕਚਰ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ- ਅਤੇ ਇਹ ਸੀ ਵੀ। ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੀ: ਉਸਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹਰੇਕ ਇਨਸਾਨ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਲੰਬੇ ਰੇਸ਼ੇ ਜਾਂ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਦਿੱਵਯ-ਜੋਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਜਟਿਲ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਐਨਟੈਂਗਲਮੈਂਟ ਦੇ ਵਿਵਰਣ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਇਨਸਾਨ ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਉਲਝਣਾਂ ਦਾ ਬਾਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੰਢਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸਰਲ ਕਰਕੇ 1-ਅਯਾਮੀ ਸਮਾਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਵਕਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਪਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਧਾਰੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਯੰਤਰ ਜਾਂ ਸੁੱਪਰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਇਨਸਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਗੈਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡੇਮ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ- ਪਰ ਉਸੇ ਸਪੇਸ ਦੇ ਜੀਊਗਰਾਫਿਕ ਬਿੰਦੂ ਤੇ, ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਰਕਸ਼ੌਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜਗਹ ਤੇ। ਫੇਰ ਵੀ, ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ, ਇਸਦਾ ਸੂਰਜ ਸਿਸਟਮ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਗਲੈਕਸੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਸਲਈ, ਵਕਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯੰਤਰਾਵਲੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਟੈਲੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ, ਅਨੰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਿਮ 3- ਅਯਾਮੀ ਸਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ, ਰੇਖਿਕ ਆਵੇਗ, ਅਤੇ ਕੋਣਿਕ ਆਵੇਗ ਵੀ ਮੋਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ Jeffrey Rowland' ਦੇ ਵੈੱਬਕੌਮਿਕ Wigu Adventures ਵਿੱਚ "Magical Adventures in Space" ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦਿਸੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਪਾਟੋ ਪੋਟੈਟੋ ਅਤੇ ਸ਼ੈਰਿੱਫ ਪੌਨੀ ਅਚਾਨਕ ਧੁਮਕੇਤੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਡਲੀਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਸਦੇ ਵੈਬਕੌਮਿਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨਾ ‘ਸੁਣਨ ਜਿੰਨਾ ਸਰਲ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ 3 ਨੰਬਰ ਦੱਬਣ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ Oliver Franklin ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾਮਕ ਕਲਪਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਛਪਵਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ laymen ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਲ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ Life-Line ਹੈ, ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ Robert A. Heinlein ਨੇ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦਰਸਾਈ।
ਉਸਨੇ ਰਿਪੋਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ। ‘ਮੰਨ ਲਓ ਅਸੀਂ ਤੁਆਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਆਡਾ ਨਾਲ ਰੋਜਰਜ਼ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ, ਰੋਜ਼ਰਜ਼, ਤੂੰ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਘਟਨਾ ਹੈਂ ਜਿਸਦਾ ਅਰਸਾ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਹੀ ਸਹੀ 6 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੂੰ ਲਗਭਗ 20 ਇੰਚ ਚੌੜਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ 10 ਇੰਚ ਮੋਟਾ। ਵਕਤ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਜਿਆਦਾ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਇਦ 19-16 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਹਿੱਸਾ ਅਸੀਂ ਵਕਤ ਦੇ ਧੁਰੇ ਤੇ ਇੱਥੇ ਕਰੌਸ ਸੈਕਸ਼ਨ 90 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੋਟਾਈ ਵਰਤਮਾਮ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਹੈ। ਦੂਰ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਖੱਟੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਰੱਖੇ ਛੋਟੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਲਾਰ ਸਿੱਟਦਾ ਹੋਇਆ। ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੇ, ਸ਼ਾਇਦ, ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਅਦਮੀ 19-80 ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜਗਹ। ‘ਇਸ ਸਪੇਸ ਸਮਾਂ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਰਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਗੁਲਾਬੀ ਕੀੜੇ ਵਰਗੀ, ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ, ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰਾ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ...।’ Heinlein ਦੇ Methuselah's Children ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ James Blish ਦੀ The Quincunx of Time ਵਿੱਚ ("ਬੀਪ"ਤੋਂ ਫੈਲਾਇਆ ਹੋਇਆ) ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। Steins;Gate ਨਾਮਕ ਇੱਕ visual ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਜੋ 5pb. ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। hypothetical science ADVਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਸਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗੜ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗੜ (ਜਨਮ 20-2-1960) ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ। ਆਪ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ
ਗੁਰੁਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗੜ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਕਾਂਗੜ ਤਹਿਸੀਲ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ
ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਰਪੰਚੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਅਜ਼ਾਦ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਿਕੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲੂਕਾ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਆਪ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਇਹ ਚੋਣ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਇਹ ਚੋਣ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸੇਲੇਨ
ਸੇਲੇਨ ਕਿਊਂਟਾਨੀਲਾ ਪਰੇਜ਼ (Selena Quintanilla-Pérez) (16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1971 – 31 ਮਾਰਚ 1995) ਇੱਕ ਮਕਸੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਮਾਡਲ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ-ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ੧੨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਦ ਸੇਲੇਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਆਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿਤਿਆ। 1995 'ਚ ਉਸ ਦਾ ਯੋਲਾਂਡਾ ਸਾਲਡੀਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਅਤੇ ੧੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੯੫ ਨੂੰ (ਕਤਲ ਦੇ ਦੋ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ) ਜੋਰਜ ਡਵਲਿਊ ਬੁਸ਼ (ਜੋ ਉਸ ਵਕਤ ਟੇਕਸਸ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ) ਨੇ ਸੇਲੇਨ ਦੇ ਜਨਮ-ਦਿਨ ਦੀ ਤਰੀਖ ਨੂੰ ਟੇਕਸਸ 'ਚ ਸੇਲੇਨ-ਡੈ ਰੱਖਿਆ।
ਕੁਇੰਟਨੀਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ, ਉਸ ਨੇ ਬੈਂਡ ਸੇਲੇਨਾ ਵਾਈ ਲੋਸ ਡਾਇਨੋਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਏ.ਬੀ. ਕੁਇੰਟਨੀਲਾ ਅਤੇ ਸੁਜ਼ੇਤੇ ਕੁਇੰਟਨੀਲਾ ਹਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਅਕਸਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਟੇਜਾਨੋ ਸੰਗੀਤ - ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਬੁਕਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 1987 ਵਿੱਚ ਫੀਮੇਲ ਵੋਕਲਿਸਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਲਈ ਤੇਜਾਨੋ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨੌਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 1989 ਵਿੱਚ EMI ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸੇਲੇਨਾ ਨੇ Entre a Mi Mundo (1992) ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਯੂਐਸ ਬਿਲਬੋਰਡ ਖੇਤਰੀ ਮੈਕਸੀਕਨ ਐਲਬਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਐਲਬਮ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ "ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ" ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ, "ਕੋਮੋ ਲਾ ਫਲੋਰ", ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤਾਖਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੀਓ! (1993) ਨੇ 1994 ਦੇ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਮੈਕਸੀਕਨ/ਅਮਰੀਕਨ ਐਲਬਮ ਜਿੱਤੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਤੇਜਾਨੋ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਬਣ ਗਈ। 1994 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਮੋਰ ਪ੍ਰੋਹਿਬਿਡੋ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਤੀਨੀ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤੇਜਾਨੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਕੀਟਯੋਗ ਯੁੱਗ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਾਤੀਨੀ ਸੰਗੀਤ ਉਪ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੇਲੇਨਾ ਨੂੰ 31 ਮਾਰਚ, 1995 ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੇਲੇਨਾ ਆਦਿ ਬੁਟੀਕ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਨੇਜਰ, ਯੋਲਾਂਡਾ ਸਲਦੀਵਰ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲਡੀਵਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਭਵ ਪੈਰੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਰਜ ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼, ਟੈਕਸਾਸ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਗਵਰਨਰ, ਨੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਸੇਲੇਨਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕ੍ਰਾਸਓਵਰ ਐਲਬਮ, ਡ੍ਰੀਮਿੰਗ ਆਫ ਯੂ (1995), ਬਿਲਬੋਰਡ 200 ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਰੰਭ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੇਲੇਨਾ ਇਸ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਤੀਨੀ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। 1997 ਵਿੱਚ, ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਨੇ ਸੇਲੇਨਾ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਣਜਾਣ ਜੈਨੀਫਰ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸੇਲੇਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ। 2020 ਵਿੱਚ, ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸੇਰਾਟੋਸ ਅਭਿਨੀਤ ਸੇਲੇਨਾ: ਦ ਸੀਰੀਜ਼ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਸੇਲੇਨਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 18 ਮਿਲੀਅਨ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲਾਤੀਨੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ
Selena y Los Dinos albums
ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਪ੍ਰਾਗਰਾਮਿੰਗ
True crime documentaries
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਕੌਲਗੜ੍ਹ
ਕੌਲਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਾਜੇਂਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ (ਕਵੀ)
ਰਾਜੇਂਦਰ ਅਨੰਤਰਾਏ ਸ਼ੁਕਲਾ ਇਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵੱਡੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
thumb| [[ਚਿਨੂ ਮੋਦੀ ਮਾਈਕ ਤੇ, ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸ਼ੇਠ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਰਾਮਾਨੁਜ ਵਲੱਭ ਵਿਦਿਆਨਗਰ ਵਿਖੇ, 1992 ]] ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1942 ਨੂੰ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੰਟਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਧਵਾਨ ਦਾ ਮੂਲ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਜਾਮਨਗਰ, ਭਾਵਨਗਰ, ਬੰਟਵਾ ਅਤੇ ਮਜੇਵਾੜੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿਖਿਆ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਹਾਉਦੀਨ ਕਾਲਜ, ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1965 ਵਿਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਐਲ.ਡੀ. ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਐਮ.ਏ. 1967 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲੈਂਗੁਏਜਜ਼, ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1982 ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।
ਸ਼ੁਕਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਨਯਾਨਾ ਜਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਾਹੋਦ ਵਿਖੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਆਪੇ ਘਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ 1982 ਵਿੱਚ ਸਵੈਇੱਛਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ
ਉਹ ਮੱਧਕਾਲੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੰਤ ਕਵੀ ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰੇ ਮੈਥ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਕਾਵਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 1962 ਵਿਚ ਕੁਮਾਰ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ: ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ (1970), ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰ (1981) ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਜਿਲਦਾਂ (2005)। ਸਵਾਵਾਚਕਨੀ ਸ਼ੋਧ (1972) ਉਸਦੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ।
ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ
ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ ਲਈ 1970 ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕਵੀ ਰਮੇਸ਼ ਪਰੇਖ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰ ਲਈ 1981 ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1981 ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰ ਲਈ 1980-1981 ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨਹਨਲਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉਮਾ- ਸਨੇਹਰਾਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਗਜ਼ਲ ਸੰਹਿਤਾ ਲਈ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਅਵਾਰਡ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1980 ਵਿਚ ਸੰਸਕਾਰ ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ 2006 ਵਿਚ ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਹਿਤਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ, 2009 ਵਿੱਚ ਵਲੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਵਾਰਡ, 2001 ਵਿੱਚ ਲੇਖਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਪੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ [: ग़दर पार्टी (ਦੇਵਨਾਗਰੀ), غدر پارٹی (ਨਸਤਾਲੀਕ਼)]; ਗੁਲਾਮ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆ ਨੇ 25 ਜੂਨ 1913 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤਟ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (Hindi Association of the Pacific Coast) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਗ਼ਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪੱਤਰ ਵੀ ਕੱਢਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਛਿੜਦੇ ਹੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਦਲ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1922 ਵਿੱਚ ਤੁਰ ਕੇ 24 ਸਤੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਈ 1923 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਠਹਿਰ ਕੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਨਵੀਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਲਏ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਜਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਓਟ ਲਈ।
ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ
ਗ਼ਦਰ ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਬਗਾਵਤ ਜਾਂ ਵਿਦਰੋਹ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: “ਅੱਜ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ‘ਗਦਰ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ। ਸਾਡਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ? ਗ਼ਦਰ। ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ? ਗ਼ਦਰ। ਇਨਕਲਾਬ ਕਿੱਥੇ ਹੋਏਗਾ? ਭਾਰਤ ਵਿਚ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਜਲਦੀ ਆਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਰਾਈਫਲਾਂ ਅਤੇ ਖੂਨ ਕਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਹੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣਗੇ। ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ" ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਆਸਤ
ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਸਾਹਮਣੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਆਸੀ ਬਦਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਸਮਝ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਤੀਬਰ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੱਲ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰਿਆ|ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵਰਗੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਿਥਿਆ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਪਰ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਖਮੀਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ’ਚੋਂ ਰੌਲਟ ਐਕਟ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ, ਕਿਰਤੀ ਲਹਿਰ, ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਦੋਲਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ
ਗੱਦਰੀ ਬਾਬੇ ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਤੇ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਸਿੱਖ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਬਾਣੀ ਤੇ ਬਾਣੇ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਕਨੇਡਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋ ਉਹ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਮਰੀਕਾ ਕਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਚ ਗਏ ਸਨ। ਤਾ ਉਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਸੀ। ਗੱਦਰੀ ਤਾ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜਾ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹਨਾ ਗੱਦਰੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੀ ਨੀ ਲੱਗੇ ਕਿਵੇ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਏ।
ਗੱਦਰੀ ਬਾਬੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਕੇ ਧਰਮੀ ਸੀ
ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਉਹਨਾਂ ਗਰੀਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਨ। ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਬਾਬੇ ਪੱਕੇ ਧਰਮੀ ਸੀ। ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਜੀ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਪੰਡਤ ਕਾਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਕੱਤਰ ਕਰੀਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਜੀ ਸਨ।
ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ
ਹੁਣ ਇਹ ਯਰਕਾਊ ਅਤਿਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਆਸਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵੱਲ ਅਗਰਸਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗ਼ਦਰੀ ਸਿਆਸਤ ਨੇ ਕਿਰਤੀ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀਆਂ ਵਾਗਾਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੇਵਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ, ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ, ਰਜਵਾੜੇ ਆਦਿ ਵੀ ਕਿਰਤੀਆਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ। ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਰੋਧ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਦਰੀ ਸਿਆਸਤ ਤਤਕਾਲੀਨ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਧਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ|
ਗ਼ਦਰੀ ਕਵਿਤਾ
ਗ਼ਦਰੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਤ੍ਹਰਾਂ ਗ਼ਦਰੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਲਹਿਰ ਕਿਰਤੀ-ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ’ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੇਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦਲਾਲ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਵੀ ਸਨ। ਗ਼ਦਰੀ ਸਿਆਸਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਹਿਰੂਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਾਇਆ ਕਰਕੇ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਲੋਕ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ। ਗ਼ਦਰੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੇਵਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣੀ ਸਗੋਂ ਲੋਕਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਕੇ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਆਸਤ ਸਿਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗ਼ਦਰੀ ਸਿਰ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਤੇ ਸਿਦਕਦਿਲੀ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਵਿਤਾ
ਡੇਰਾ ਆਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਚ ਲਾਇਆ, ਹਰਿਦਿਆਲ ਹੋਰੀਂ ਮੇਹਰਵਾਨ ਹੋਏ ਪਾਜ ਖੋਲਿਆ ਕੁੱਲ ਫਰਗੀਆ ਦਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਗਦਰ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਆਣ ਹੋਏ। ਅਸੀਂ ਦੇਸ ਦਾ ਛੱਡ ਖਿਆਲ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਹੀਓ ਦੋਸਤੋ ਕੰਮ ਵੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਗੋਰੇ ਗੱਲ ਕੀ ਅਸਾ ਦੇ ਹੈਨ ਅੱਗੇ, ਲੜਨ ਮਰਨ ਦੇ ਜਦੋਂ ਧਿਆਨ ਹੋਏ। ਚਲੋ ਦੇਸ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ ਜੁਧ ਕਰਨੇ, ਇਹੋ ਆਖ਼ਰੀ ਬਚਨ ਫ਼ਰਮਾਨ ਹੋਏ। ਗਿੱਦੜ ਪਿਛਾਂਹ ਤੇ ਜਾਣਗੇ ਸ਼ੇਰ ਅਗੇ, ਜਦੋਂ ਬਿਗਲ ਲੜਾਈ ਦੇ ਆਣ ਹੋਏ। ( ਇਹ ਕਵਿਤਾ 10 ਮਾਰਚ 1914 ਦੇ ਗਦਰ ਦੇ ਅੰਕ ਸਫਾ 113 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ।)
ਗ਼ਦਰੀ ਮੈਂਬਰ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ਼ਦਰੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਸੁਆਰਥ ਤੇ ਤਿਆਗਮਈ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਅਜੋਕੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
ਗ਼ਦਰੀ ਸਿਆਸਤ
ਗ਼ਦਰੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸਤ ਉਹ ਸਿੱਟੇ ਨਾ ਕੱਢ ਸਕੀ ਜੋ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਕਦੇ ਸੋਚੇ ਸਨ। ਅਜੋਕੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਨਵ-ਸਾਮਰਾਜੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਉਭਾਰ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ‘ਲੋਕ-ਪੱਖੀ’ ਸਿਆਸਤ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਖੜੀ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਾਰਥਕ ਸਬਕ ਨਾ ਸਿੱਖਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਲਗਪਗ ਅਣਹੋਂਦ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਅਜੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜਨਮ-ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ।ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਗ਼ਦਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਅਹਿਮ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਵੀਂ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗ਼ਲਬੇ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਚੇਤਨਤਾ ਦਾ ਰੰਗ ਚਾੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਬਦਲਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਇਆ-ਕਲਪ ਲਈ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮਾਡਲ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹਕੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਉੱਪਰ ਅੰਦੋਲਨ, ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਸੰਘਰਸ਼, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਸਵਾਲ ਆਦਿ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਦਕਾ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ।
2 ਮਾਰਚ 1915
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵਾਸਤੇ ਚੱਲੀ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੌਜੀ ਪਲਟਨਾਂ ਤੇ ਪਿਆ।ਸਤੰਬਰ 1914 ਵਿੱਚ ਜਦ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਗਦਰੀ ਬਾਬੇ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਆਉਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵੱਸਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਤੇ ਉਥੇ ਆਉਂਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਗਦਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦੇ। ਉਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਵੀਂ ਨੇਟਿਵ ਲਾਈਟ ਬਟਾਲੀਅਨ ਤੇ ਮਲਾਇਆ ਰਿਆਸਤੀ ਗਾਇਡ ਨਾਮੀ ਪਲਟਨਾਂ ਸਨ। ਇਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੀ ਇਕ ਟੁਕੜੀ,ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਟੁੱਕੜੀਆਂ, ਇਕ ਗੋਰਾ ਪਲਟਨ ਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵੰਲਟੀਅਰ ਕੋਰ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਪਲਟਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤ ਸਿੰਘ, ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਗਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤ ਵੰਡਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮਲਾਇਆ ਰਿਆਸਤੀ ਗਾਇਡ ਪਲਟਨ ਨੂੰ ਪੀਨਾਂਗ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ 36ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਪਲਟਨ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਵਾ ਲਏ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਜਵੀਂ ਲਾਈਟ ਪਲਟਨ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਕਿ 15 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1915 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਲਈ ਮੇਜ ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਹੈ ,ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਉਨਾਂ ਨੂੰ 15 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 16 ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਹਥਿਆਰ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਜਦ ਉਹ ਅਸਲਾ ਜਮਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਹੋਈ ਇਸ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ 8 ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ,9 ਫੌਜੀ,ਇਕ ਔਰਤ ਤੇ 16 ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ,ਬੈਰਕ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। 17 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਜੰਗੀ ਜ਼ਹਾਜ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ 422 ਬਾਗੀ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ। 2 ਮਾਰਚ 1915 ਨੂੰ ਪੰਜਵੀਂ ਨੇਟਿਵ ਲਾਈਟ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਹਵਾਲਦਾਰ ਸੁਲੈਮਾਨ, ਕਸੂਲਾ, ਰੁਕਨਦੀਨ, ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ, ਲਾਇਸ ਨਾਇਕ ਅਬਦੁਲ ਹਜਾਰ ਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ਜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫੜੇ ਕੁਲ ਬਾਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 41 ਨੂੰ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਰਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 125 ਨੂੰ ਕੈਦ ਦੀਆਂ ਸ਼ਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇੱਟ
thumb|ਇਕ ਇੱਟ thumb|ਇਕ ਕੰਧ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਹਨ। thumb|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਂਡ ਚ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਟ ਦੀ ਕੰਧ। ਇਕ ਇੱਟ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: brick) ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕੰਧਾਂ, ਫੁੱਟਪਾਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ ਇੱਟ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਮੋਰਟਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਇਤਾਕਾਰ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਇੱਟ ਮਿੱਟੀ, ਰੇਤਾ, ਅਤੇ ਚੂਨੇ, ਜਾਂ ਠੋਸ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਰਗਾਂ, ਕਿਸਮਾਂ, ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਲਕ (ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ) ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਅੱਗ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਬਿਨਾ-ਅੱਗ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਟਾਂ।
ਬਲਾਕ ਇੱਕੋ ਸਮਾਨ ਸਮਗਰੀ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਬਿਲਡਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਅਵਧੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਇੱਟ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਲਾਈਟਵੇਟ ਇੱਟਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ ਹਲਕੇ ਬਲਾਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਮਿੱਟੀ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਨਕਲੀ ਪੱਥਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 4000 ਬੀ.ਸੀ। ਤੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਵਾ-ਸੁੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਡਬ੍ਰਿਕਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਰਗੀ ਯੰਤਰਿਕ ਬਾਇਡਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਸਾਮੱਗਰੀ ਹੈ।
ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਕਈ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭੱਠੇ
thumb|ਕੱਚੀ (ਹਰੀ) ਭਾਰਤੀ ਇੱਟ left|thumb|2007 ਵਿੱਚ ਨੈਂਕਬੋ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਟੇਨ ਵਿੱਚ ਭੱਠਾ ਕਈ ਆਧੁਨਿਕ ਇੱਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸੁਰੰਗ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੰਟੇਨਰ, ਰੇਲਜ਼ ਜਾਂ ਭੱਠੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਨੁਕੂਲ ਇੱਟ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਚੂਨਾ, ਸੁਆਹ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਲਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਭੱਠੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਬੂਲ ਟ੍ਰੇਨ ਕਿਲਨ (ਬੀਟੀਕੇ), ਜੋ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਡਬਲਯੂ. ਬੱਲ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅੰਬਰ ਜਾਂ ਚੱਕਰੀ ਵਿੱਚ ਖਾਈ ਖੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 6-9 ਮੀਟਰ ਚੌੜੀ, 2-2.5 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ 100-150 ਮੀਟਰ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਐਮਹਾਊਟ ਚਿਮਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਧ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਖਾਈ ਵਿੱਚ "ਕੱਚੀਆਂ (ਅਣ-ਬਣਾਈ) ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗਲੀਟੀ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਸਟੈਕਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਏਅਰਫਲੋ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਜਾਫਰੀ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਇੱਟ ਦੀ ਛੱਤ ਪਰਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਚ, ਨਵੇਂ ਹਰੇ ਇੱਟਾਂ, ਛੱਤ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਟ ਦੇ ਢੇਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸਟੈਕ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਠੰਢਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਲਈ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਖਾਈ ਦੇ ਉੱਪਰ ਛੱਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈੱਸ ਮੋਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲਣ (ਕੋਲਾ, ਲੱਕੜੀ, ਤੇਲ, ਮਲਬੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਫਾਇਰਿੰਗ ਜ਼ੋਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
BTK ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਕਲੈਂਪ ਜਾਂ ਕਵੀ ਭੱਠਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਊਰਜਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਟ ਧਾਤ ਜਾਂ ਬੋਰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਟ ਦੇ ਜਾਫਰੀ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਾੜੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਫਿਰ ਸਰਗਰਮ ਬਰਨਿੰਗ ਜ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ। ਹਵਾ ਗ੍ਰੀਨ ਇੱਟ ਦਾ ਜ਼ੋਨ (ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀ-ਗਰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਕਾਉਣ) ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਚਿਮਨੀ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਧ ਰਹੇ ਗੈਸ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਗਰਮ ਹਵਾ ਦਾ ਮੁੜ ਉਪਯੋਗ ਤੇਲ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੇਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੀ.ਟੀ.ਕੇ. ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਘੜੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਮਜਦੂਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 15,000-25,000 ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੇਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਉਲਟ, ਬੀ.ਟੀ.ਕੇ. ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਟਿਕਾਣੇ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਟਾਂ ਨੂੰ ਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨਾਰਕ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖਾਈ ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਲਡਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ
ਹਿੰਦ-ਚੀਨੀ ਟਾਈਗਰ
thumb|left|ਹਿੰਦ-ਚੀਨੀ ਟਾਈਗਰ ਹਿੰਦ-ਚੀਨੀ ਟਾਈਗਰ (Panthera tigris corbetti), ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਰਬੇਟਜ਼ ਟਾਈਗਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਮਬੋਡੀਆ, ਚੀਨ, ਲਾਓਸ, ਬਰਮਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟਾਇਗਰ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਨਰ ਦਾ ਭਾਰ ੧੫੦ ਤੋਂ ੧੯੦ ਕਿਲੋਗਰਾਮ, ਅਤੇ ਨਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ੧੧੦ ਤੋਂ ੧੪੦ ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਤਰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਬਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦ-ਚੀਨੀ ਟਾਈਗਰਾਂ ਦੀ ਜਨ-ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ੧੨੦੦ ਤੋਂ ੧੮੦੦ ਤੱਕ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸੇਂਕੜੇ ਹੀ ਜੰਗਲੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਘਟਣ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਘਟਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਭਵਿਖ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਕ੍ਰਿਸ
ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਯਾਕੋਵਲਿਵਚ ਕ੍ਰਿਸ  (Russian: Григорий Яковлевич Крисс) (ਜਨਮ 24,ਦਸੰਬਰ 1940, ਕੀਵ, ਯੂਕਰੇਨ ਏਸ.ਏਸ.ਆਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ) , ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸੀ, ਏਪੇ ਈਵੰਟ ਦਾ ਵਰਲਡ ਚੈੰਪਿਯਨ ਫੈਨਸਰ (ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼) ਸੀ।
ਖੇਡ ਜੀਵਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼
ਪੀਏਮੋਂਤੇ
ਪੀਏਮੋਂਤੇ ਜਾਂ ਪੀਡਮਾਂਟ (Piemonte, ; ਪੀਏਮੋਂਤੀ ਅਤੇ Piemont; Piémont) ਇਟਲੀ ਦੇ 20 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 25,402 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 44 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੂਰਿਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਖੇਤਰ
ਦੁੰਬੀ ਘਾਹ
ਦੁੰਬੀ ਘਾਹ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Perotis indica L.  ) ਪੇਰੋਟਿਸ ਜੀਨਸ ਦਾ ਘਾਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ, ਅਫਰੀਕੀ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ।
ਟੁੱਕ ਖੋਹ ਲਏ ਕਾਵਾਂ
ਟੁੱਕ ਖੋਹ ਲਏ ਕਾਵਾਂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬਾਲ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾਂ ਤੋ ਬਿਨਾ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਰੂਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ
ਮਰੂਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਟੁੱਕ ਖੋਹ ਲਏ ਕਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਨਾਵਲ
ਦੁੰਬੀ ਘਾਹ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਾਹ
ਹਥੌੜਾ
ਹਥੌੜਾ ਦਸਤੇ ਵਾਲਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਲ ਠੋਕਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ, ਕਿਸੇ ਬੀਜ ਬਗੈਰਾ ਨੂੰ ਤੋੜਨ, ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਵੱਡਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਥੌੜੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜਾਇਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਥੌੜੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ - ਹੱਥਾ ਅਤੇ ਸਿਰ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਰ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
16 ਜੂਨ
16 ਜੂਨ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 167ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 168ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 198 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੂਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਵੀਐੱਲਸੀ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ
ਵੀਐੱਲਸੀ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ (ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀਐੱਲਸੀ) ਵੀਡੀਓਲੈਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਲਿਖਿਆ (ਬਣਾਇਆ) ਇੱਕ ਪੋਰਟੇਬਲ, ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਸਰੋਤ, ਪਾਰ-ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਅਰ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਮੀਡੀਆ ਸਰਵਰ ਹੈ।
ਵੀਐੱਲਸੀ ਅਣਗਿਣਤ ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਫ਼ਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਵੀਡੀਓਲੈਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਮੋਰਨੀ (ਪਿੰਡ)
ਮੋਰਨੀ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਪੰਚਕੂਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਮੋਰਨੀ ਹਿਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਅਤੇ  ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਾਨ ਹੈ. ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (28 ਮੀਲ), ਪੰਚਕੂਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਝਲਕਾਂ, ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ, ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਰਨੀ ਦਾ ਨਾਮ, ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਿਆ ਜਿਸਨੇ  ਇਕ ਸਮੇਂ ਇਸ  ਖੇਤਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ.
ਜੁਲਾਈ
thumb|Sign board showing the altitude of Morni Hills ਮੋਰਨੀ ਹਿਲਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੋ ਸਮਾਂਤਰ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਰੇਂਜ ਦੀਆਂ ਸਾਖਾਵਾਂ ਹਨ. ਮੋਰਨੀ ਪਿੰਡ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1220 ਮੀਟਰ (4000 ਫੁੱਟ) ਉੱਪਰ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਵੱਸਿਆ ਹੈ. ਪਹਾੜੀਆਂ ਉਤੇ ਦੋ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਪਗ 550 ਮੀਟਰ (1,800 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 460 ਮੀਟਰ (1,510 ਫੁੱਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ  ਲਗਪਗ 365 ਮੀਟਰ (1,198 ਫੁੱਟ) ਹੈ. ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੋਨਾਂ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿੰਕ ਕਰਨ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਚੈਨਲ ਹੋਣ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਮੋਰਨੀ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ.
Overview
thumb|Haryana Tourism's Hotel Mountain Quail
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
Coordinates: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=Morni&params=30_42_N_77_05_E_region:IN_type:city_source:GNS-enwiki <span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"> 30°42′N 77°05′E  &#xFEFF; / &#xFEFF; <span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">30.700°N 77.083°E &#xFEFF; / 30.700; 77.083   ]
ਮਾਣਕ ਢੇਰੀ
ਮਾਣਕ ਢੇਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਏਮੀਲੀਆ-ਰੋਮਾਞਾ
ਏਮੀਲੀਆ-ਰੋਮਾਞਾ (, Emélia-Rumâgna, ਰੋਮਾਞੋਲ: Emélia-Rumâgna) ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਲੇ ਖੇਤਰ ਏਮੀਲੀਆ ਅਤੇ ਰੋਮਾਞਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੋਲੋਞਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 44 ਲੱਖ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਖੇਤਰ
ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਿਕਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
thumb ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੂਬਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ। ਇਸ ਦੀ ਲੋਕ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 44% ਰਕਬੇ ਉੱਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸਿੰਧ, ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਈਰਾਨ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਪਾਸੇ ਅਰਬੀ ਸਾਗਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਲੋਚੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਪੰਜਾਬੀ, ਸਿੰਧੀ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 1947 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸਰਕਾਰ
ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸਰਕਾਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Priyanka Sarkar) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਚਿਰੋਦਿਨੀ ਤੁਮੀ ਜੇ ਅਮਰ (2008 ਰਾਜ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਹੁਲ ਬੈਨਰਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਧਰਮਗੜ੍ਹ (ਅਮਲੋਹ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਮਲਾ ਸੋਹੋਨੀ
ਕਮਲਾ ਸੋਹੋਨੀ(1912–1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕਮਲਾ ਸੋਹੋਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 1912 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ। ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ
ਆਈ.ਆਈ.ਐਸ.ਸੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲਾ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸ੍ਰੀਨ੍ਰੀਵਾਸਯ ਸੀ। ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦੁੱਧ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ (ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ)। ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੂਝ ਨੇ ਪ੍ਰੋ: ਰਮਨ ਦੇ 1936 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਈ.ਆਈ.ਐਸ.ਸੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।
ਮੌਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ
ਕਮਲਾ,ਗ੍ਰਾਹਕ ਗਾਈਡੈਂਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਸੀਜੀਐਸਆਈ) ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1982–83 ਦੇ ਅਰਸੇ ਲਈ ਸੀਜੀਐਸਆਈ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ‘ਕੀਮਤ’ ਨਾਮਕ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰਸਾਲੇ ਲਈ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਕਮਲਾ ਸੋਹੋਨੀ ਦਾ 1998 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ (ਆਈਸੀਐਮਆਰ) ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਮੂੰਡੀਅਾਂ ਜੱਟਾਂ
ਮੂੰਡੀਆਂ ਜੱਟਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹੋਲੀਡੇ ਇਨ
ਹੋਟਲ ਹੋਲੀਡੇ ਇਨ LSE - ਸੂਚੀਬੱਧ ਇਟਰਕੋਨਟੀਨੈਟਲ ਹੋਟਲਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਬ੍ਰਾਡ ਹੋਟਲ ਹੈ. ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਮੋਟਿਲ ਚੇਨ, ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਹੋਟਲ ਚੇਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ. ਇਸ ਚੇਨ ਵਿੱਚ 3.463 ਹੋਟਲ ‘ਚ 435,299 ਬੈਡਰੂਮ ਹਨ ਜੋਕਿ ਹਰ ਸਾਲ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਮਹਿਮਾਨ ਰਾਤ ਹੋਸਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਹੋਟਲ ਚੇਨ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਐੈਟਲਾਨਟਾ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਰਿਓ ਦੇ ਜਨੇਯਰੋ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ.
ਇਤਿਹਾਸ
1950-1970 ਕੈਮਨ ਵਿਲਸਨ ਜੋਕਿ ਟੈਨਿਸੀ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਹੋਟਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪਰੇਰਨਾ ਮਿਲ਼ੀ ਜਦੋਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਘਟਿਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀਆ ਰਹਿਾਸ਼ਈ ਸੇਵਾਵਾ ਮਿਲ਼ੀਆ. ਹੋਟਲ ਹੋਲੀਡੇ ਇਨ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਨੂੰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਏਡੀ ਬਲੁਸਟੇਨ ਨੇ ਮਜਾਕ ਵਿੱਚ 1942 ਕ੍ਰਿਸਮਸ - ਸਰੂਪ ਬਿਨ ਕਰੋਸਬੀ ਅਤੇ ਫਰੈਡ ਐਸਟਰੇਨ ਅਭਿਨੀਤ, ਸੰਗੀਤਕ ਫਿਲਮ ਹੋਲੀਡੇ ਇਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦੀਤਾ ਸੀ. ਅਗਸਤ 1952 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਹੋਟਲ ਹੋਲੀਡੇ ਇਨ, 4925 ਸਮਰ ਐਵਨਿਊ ਮੈਮਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਨੈਸ਼ਵਿਲ ਤੱਕ 'ਤੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ. 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਈਟ ਦੀ ਯਾਦ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ.
ਵਿਲਸਨ ਮੈਮਪਸ ਦਾਖਲ ਸੜਕ 'ਤੇ ਹੋਰ ਮੋਟਲਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੈਲਸ ਈ ਜਾਨਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨੂੰ ਭਾਈਵਾਲੀ ਕੀਤੀ. ਹੋਟਲ ਹੋਲੀਡੇ ਇਨ ਦੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਜਾਨਸਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਪਲੰਬਿੰਗ ਵਹਾਏ ਵਿੱਚ ਸੀ. 1953 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹੋਟਲ ਬਣਾਏ ਜੋਕਿ ਮੈਮਪਸ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਪਹੁੰਚ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਸੀ. ਦੂਜੀ ਮੋਟਲ ਅਮਰੀਕਾ 51 ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. 1953 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦੋ
ਹੋਟਲ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਹਾਈਵੇ 51 ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਇੱਕ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 61 'ਤੇ ਇਕ. 1988 ਵਿੱਚ ਜਾਨਸਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਵਿਲਸਨ ਦੇ ਕਿਹਾ ਸੀ “"ਮੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅੱਜ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ. ਉਸ ਤੋ ਵਧੀਆ ਭਾਗੀਦਾਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ”