cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਤਸ਼ੱਦਦ
right|thumb|ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਨੋਰਮਬਰਗ ਦੇ ਵੱਡੇ ਲੋਹੇ ਮੇਨਡਨ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਕਦੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਤਸ਼ੱਦਦ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਸ਼ੱਦਦ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਮ ਜੋ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਜਾਂ ਦਰਦ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਸ਼ੱਦਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਤਸ਼ੱਦਦ ਤੇ ਮੌਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਮਹੂਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਕਾਲਾ ਧੱਬਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਸਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਮਾਰਗੀ ਐਡਮ
ਮਾਰਗੀ ਐਡਮ (ਜਨਮ 1947 ਲੋਮਪੋਕ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂ.ਐਸ. ਵਿੱਚ ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਮਾਰਗੀ ਐਡਮ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਲੋਮਪੋਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਸੀ। ਐਡਮ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਐਡਮ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
1973 ਵਿੱਚ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਓਪਨ ਮਾਈਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ ਚੈਂਪੇਨ-ਅਰਬਾਨਾ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਡਮ ਨੇ ਮੇਗ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਨਾਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਸਹਿ-ਸਿਰਲੇਖਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਲਹਿਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਡਮ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ।
ਸੰਗੀਤ ਕਰੀਅਰ
ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ, ਮਾਰਗੀ ਐਡਮ, ਨੂੰ 50-ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਹਿਊਸਟਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਗੀਤ, "ਵੀ ਸ਼ਾਲ ਗੋ ਫਾਰਥ" ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗਾਣਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 1978 ਵਿੱਚ, ਵੂਮੈਨਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਫ੍ਰੀਡਮ ਆਫ ਦ ਪ੍ਰੈਸ (ਡਬਲਿਊ.ਆਈ.ਐੱਫ.ਪੀ.) ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਐਡਮ ਨੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਫੰਡਰੇਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਸੋਧ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 20-ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
ਐਡਮ ਨੇ ਗੀਤ ਬਣਾਇਆ, "ਬੈਸਟ ਫ੍ਰੈਂਡ (ਦ ਯੂਨੀਕੋਰਨ ਗੀਤ)", ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੀਟਰ, ਪਾਲ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1975 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ, ਐਡਮ ਨੇ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਾਰਬਰਾ ਪ੍ਰਾਈਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਲੇਅਡਸ ਰਿਕਾਰਡਸ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ। ਐਡਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟੂਰ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੀਆਂ-ਮਹਿਲਾ ਚਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। 1984 ਤੋਂ "ਰੈਡੀਕਲ ਸਬੈਟਿਕਲ" ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਐਲਬਮ, ਅਨਦਰ ਪਲੇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰੇ 'ਤੇ ਗਿਆ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਲਿਜ਼ ਸਟੋਰੀ ਅਤੇ ਬਾਰਬਰਾ ਹਿਗਬੀ ਨਾਲ ਥ੍ਰੀ ਆਫ ਹਾਰਟਸ ਟੂਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਸੇਵਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਟੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਉੱਤਰਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਉੱਤਰ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਰੁਚੀਆਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਪਹਿਲੀ ਰੁਚੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦੌਰ ਦਾ ਨਾਵਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨੂੰ ਰਚਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ,ਔਰਤ,ਰਾਜਨੀਤੀ ਆਦਿ ਹਨ।ਦੂਸਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਚੀ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਭਾਂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਰਾਹੀ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਜਾਂ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਦਿਸਣਹਾਰ ਸਰੂਪ ਦਾ ਸਪਾਟ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਉਹਨਾ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।ਚੌਥੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨੇ ਕਰੂਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫੱਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ, ਬਹੁਪਸਾਰੀ, ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਹੋਂਦਮੂਲਕ ਹੁੰਗਾਰਿਆ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਨਾਵਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਕਟਾਂ, ਸੰਤਾਪਾ, ਅਸਤਿਤਵੀ ਵਿਗਰਲ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਗੁਆਚਣ ਦਾ ਤੋਖਲਾ ਰਚਨਾ ਸੰਦਰਭ ਬਣਦੇ ਹਨ।ਨਾਇਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਅੱਜ ਦੇ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਸਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲਾਚਾਰੀਆਂ, ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਪਰਿਪੇਖ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੇ ਕੁੱਝ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ:-
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼
ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਸਮਕਾਲੀ ਹਿਰਸਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲਚਾ ਨਾਲ ਉਤਪੋਤ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਮਤਲਬਪ੍ਰਸਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕੇਂਦਰਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ‘ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ
ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ
ਮਿੱਤਰ ਸੈਨ ਮੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਨੈਤਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵਿਚਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਬਣਕੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਕਟਹਿਰਾ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਇਬ੍ਰਾਹਿਮਪੁਰ
ਇਬ੍ਰਾਹਿਮਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਉੱਤਰਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ
ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ, ਸ਼ਫਰਨਾਮੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਇਬ੍ਰਾਹਿਮਪੁਰ
ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 35 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 158 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 65 ਮਰਦ ਅਤੇ 93 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1431 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 895 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਵਧ, 1200 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 72.06% ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 81.82% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 65.43% ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਉੱਤਰਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਾ ਸੁਪਨੇ, ਯਥਾਰਥ ਤਣਾਉ ਅਤੇ ਮਜਾਹਮਤੀ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਡਾ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੌਂ ਵੱਧ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ।
ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ
ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਦਮਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ
ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵੀ ਸਮੱਅਿਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲਪੀ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚੰਦਰ ਨੇਗੀ
ਚੰਦਰ ਨੇਗੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।ਚੰਦਰ ਨੇਗੀ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੇ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੇਰੋਂ
ਜ਼ੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੇਰੋਂ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੋਰ ਬਰਾੜ
ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੋਰ ਬਰਾੜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਜਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੀੜਾ ਗ੍ਰਸਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਚਾਰਾ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।‘
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਏ ਕੇ ਗੋਪਾਲਨ
ਏ ਕੇ ਗੋਪਾਲਨ (1ਅਕਤੂਬਰ 1904 – 22 ਮਾਰਚ 1977), ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਏਕੇਜੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਘੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ
ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਟੇਨੈਸੀ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਰਜਿਨੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਟਾਰ ਹੀਲ ਰਾਜ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਹਾਮਿਦ ਮੀਰ
ਹਾਮਿਦ ਮੀਰ (ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1966) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਖਬਰ ਐਂਕਰ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਹ ਜੀਓ ਚੈਨਲ ਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੈਪੀਟਲ ਟਾਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2007 ਚ ਜਨਰਲ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੀ ਵੀ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਰੋਕ ਜੂਨ 2008 ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਲਾਈ।
ਹਾਮਿਦ ਮੀਰ ਨੇ 11 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੀਰ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੌਨ ਕੈਰੀ, ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ, ਟੋਨੀ ਬਲੇਅਰ, ਕੋਲਿਨ ਪਾਵੇਲ, ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮੋਨ ਪੇਰੇਸ ਦਾ ਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਲਈ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਿਵਲ ਐਵਾਰਡ ਹਿਲਾਲ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ਮੋਸਟ ਰੇਸਿਲੈਂਟ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਵਾਰਡ" ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜ਼ਫਰਉੱਲਾ ਖਾਨ ਜਮਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰਾਬਰਟ ਰੈੱਡਫੋਰਡ
ਚਾਰਲਸ ਰਾਬਰਟ ਰੈੱਡਫੋਰਡ ਜੂਨੀਅਰ (ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ, 1936) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ,ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਡੈਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਬਾਨੀ ਹੈ।
ਰੇਡਫੋਰਡ ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਵਾਇਸ ਆਫ ਚਾਰਲੀ ਪੋਂਟ (1962) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਐਮੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੇਡਫੋਰਡ ਨੇ ਵਾਰ ਹੰਟ (1962) ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਨਸਿਡ ਡੇਜ਼ੀ ਕਲੋਵਰ (1965) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵੇਂ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੂਚ ਕੈਸੀਡੀ ਅਤੇ ਸੁੰਡੈਂਸ ਕਿਡ (1969) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਿੲਸ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ। 1973 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੱਟ ਦੀ ਸਟਿੰਗ, ਜਿ ਕਿ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1995 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁਇਜ਼ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਪਿਕਚਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਦੂਜਾ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ, ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਰੇਡਫੋਰਡ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ "ਇੰਡੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਗੌਡਫਦਰ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 2016 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਰੈੱਡਫੋਰਡ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰੈੱਡਫੋਰਡ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੈੱਨ ਨਿਉਜਿਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੈਨ ਨਿਊਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਜੌ ਜੋ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੱਭਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। 1954 ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬਾੱਲਡਰ ਵਿਖੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕਾਲਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਪਾ ਸਿਗਮਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡਫੋਰਡ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਵਜੀਫਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਰੁਕਲਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰੈਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ।
ਟੌਡਾਹ ਝੀਲ
ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਮੂਲ
ਟੌਡਾਹ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਂ ਨੇਵਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਤਾ' ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਪ ਅਤੇ 'ਡਾਹ', ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਝੀਲ। ਝੀਲ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਕਾਠਮੰਡੂ ਸ਼ਹਿਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਨੇ ਘਾਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ "ਕੱਟ" ਚੋਬਰ ਘਾਟੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਤੰਗ ਰਸਤਾ ਜਿੱਥੋਂ ਬਾਗਮਤੀ ਨਦੀ ਕਾਠਮੰਡੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬ ਬਣ ਗਏ। ਟੌਡਾਹ  ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਝੀਲ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਹੋਇਆ, ਅਣਗਿਣਤ ਨਾਗ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜੀਵ ਜੋ ਅੱਧੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਸੱਪ ਸਨ, ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾਗਾ ਰਾਜਾ ਕਾਰਕੋਟਕ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਟੌਡਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਿਲ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੌਲਤ ਜੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੱਪ ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਵੇ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨਹੀਂ ਫੜਦੇ।
ਜਾਨਵਰ
ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ, ਕੁਝ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਿਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਪਤੰਗ, ਕਾਲਾ ਡਰੋਂਗੋ, ਕੈਟਲ ਈਗਰੇਟ, ਓਰੀਐਂਟਲ ਮੈਗਪੀ ਰੋਬਿਨ, ਕਾਮਨ ਮਾਈਨਾ, ਜੰਗਲ ਕਾਂ, ਗੁਲਾਬ-ਰਿੰਗਡ ਪੈਰਾਕੀਟ, ਸਫੈਦ-ਗਲੇ ਵਾਲਾ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਅਤੇ ਲਾਲ-ਵੈਂਟਡ ਬੁਲਬੁਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਰਨ ਨਿਗਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੋਇਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਮੋਰੈਂਟ, ਰਡੀ ਸ਼ੈਲਡਕ, ਉੱਤਰੀ ਸ਼ੋਵੇਲਰ, ਮੈਲਾਰਡ ਡਕ, ਗਡਵਾਲ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਕੂਟ, ਉੱਤਰੀ ਪਿਨਟੇਲ ਅਤੇ ਆਮ ਟੀਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪਸ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨ ਕਾਰਪ, ਸਿਲਵਰ ਕਾਰਪ, ਗ੍ਰਾਸ ਕਾਰਪ, ਬਿਗਹੈੱਡ ਕਾਰਪ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕਾਰਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਰ-ਮੂਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੱਦੀ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਟਫਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੱਪ ਦੇ ਸਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗਿੱਦੜ, ਭਾਰਤੀ ਸਲੇਟੀ ਮੂੰਗੀ ਅਤੇ ਕਈ ਚੂਹੇ ਵਰਗੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚੈਕਰਡ ਕੀਲਬੈਕ ਅਤੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਗਾਰਡਨ ਲਿਜ਼ਰਡ ਅਕਸਰ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਗਮਤੀ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੁਰੱਖਿਆ
ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: (ਜਿਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ; ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ; ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੈਮਰੇ)।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਦਰਭ (ਉਦਾਹਰਣਾਂ)
ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ (ਵਰਣਮਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ) ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਆਈ.ਟੀ. ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਡਿਵਾਈਸ ਦੀ ਸੁਰਖਿਆ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵੱਧ ਰਹੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਡਾਟਾ, ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸਿਸਟਮ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਜਾਸੂਸੀ, ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸਥਿਰਤਾ। ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਈਟੀ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜੀਵਵਾਦ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਵਨ-ਫਾਰਮ (ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਿਆ ਹੈ।
ਘਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਘਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਤਾਲੇ, ਅਲਾਰਮ ਸਿਸਟਮ, ਲਾਈਟਿੰਗ, ਫੈਂਸਿੰਗ ਸਮੇਤ); ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਹਨ, ਅਲਾਰਮ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਵਿੰਡੋਜ਼ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਆਦਿ)।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਰੱਖਿਆ
ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਉਭਰ ਰਹੇ ਪੈਰਾਡਾਇਮ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ, ਲੋਕਾਂ (ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ) ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ" ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਸਭ ਲੋਕ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕ, ਡਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ"।
ਬੁਰਜ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਪ੍ਰਿਸ਼ਵਿਨ
ਮਿਖਾਇਲ ਮਿਖੇਲੇਵਿਚ ਪ੍ਰਿਸ਼ਵਿਨ (Михаи́л Миха́йлович При́швин) (23 ਜਨਵਰੀ (ਨਵਾਂ ਕਲੰਡਰ 4 ਫਰਵਰੀ) 1873 - 16 ਜਨਵਰੀ 1954) ਇੱਕ ਰੂਸੀ/ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਿਖਾਇਲ ਪ੍ਰਿਸ਼ਵਿਨ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਜਨਵਰੀ (4 ਫਰਵਰੀ) 1873 ਨੂੰ ਓਰੇਲ ਸੂਬੇ (ਹੁਣ ਲਿਪੇਤਸਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਤਾਨੋਵਲਿਆਂਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਫਲ ਵਪਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜਗੀਰ ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੀਗਾ ਦੇ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਰਕਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1902 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਵਿਨ ਲਾਈਪਸਿਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਵਿਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਹਾਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1898 ਵਿੱਚ ਰਸਾਲੇ ਲਈ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ, "ਸਾਸ਼ੋਕ" 1906 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਜੈ ਭੀਮ ਕਾਮਰੇਡ
‘ਜੈ ਭੀਮ ਕਾਮਰੇਡ’ ਦਲਿਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਚੁਕਦੀ ਹੈ।
ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਆਰਸਅਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਮੀਰਾਤ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਲੰਡਨ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ
1999 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 178 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 75 ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ ਮੁੱਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਸ ਸਕੂਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ
ਚਕਰਾਤਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਚਕਰਾਤਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਅਨੁਸੂਚੀਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 86876 ਵੋਟਰ ਸਨ।
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਫ਼ਲੋਰੋਸਿਸ
ਫ਼ਲੋਰੋਸਿਸ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਝਾਈ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਧੂ ਫ਼ਲੋਰਾਈਡ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰ ਕੇ ਝਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗੜਬੜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਧ ਫ਼ਲੋਰਾਇਡ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਤਾਂ ਹਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਖਤਰਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਹਲਕੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਚਮਕਦਾਰ ਧੱਬਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਭੂਰੇ ਦਾਗਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਲ ਮੋਟਾ, ਖੁਰਦਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਫਾਈ ਔਖੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਲੋਰੋਸਿਸ ਦੇ ਦਾਗ ਪੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰਨ
ਦੰਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਈਡਰੌਕ੍ਸੀਐਪੇਟਾਇਟ ਅਤੇ ਕਾਰਬੋਨੇਟਿਡ ਹਾਈਡਰੌਕ੍ਸੀਐਪੇਟਾਇਟ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਫ਼ਲੋਰਾਈਡ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰ ਕੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰੋਐਪੇਟਾਇਟ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਦਾਗ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ
ਫ਼ਲੋਰੋਸਿਸ ਡਾ ਇਲਾਜ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬਲੀਚਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਹਲਾਤਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਬਦਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਢੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ
ਢੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਢੋਲ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਢੋਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਨਿਊ ਗੀਨੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਲਈ ਢੋਲ ਟੈਲੀਗਰਾਫ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀ ਯਾਤਰੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਨਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਲਭ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੁਨੇਹਾ 100 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਢੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਅਤੇ ਘਾਨਾ ਤੋਂ ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਸਮੇਂ ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਰਬੀਆਈ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਗੁਲਾਮ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੋਡ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।
ਢੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਤਰਾਸਦੀ
ਤਰਾਸਦੀ ਜਾਂ ਟ੍ਰੈਜਿਡੀ (τραγῳδία, tragōidia, τραγῳδία, tragōidia }}) ਅਜਿਹੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਵਿਰੋਧੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਝੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਰਾਸਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾੜਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਰਾਸਦਿਕ ਕਮੀ ("ਟ੍ਰੈਜਿਕ ਫਲਾਅ") ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਮੀ ਉਸ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਬੋਕੇ
ਉਬੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸੀਮਾ ਮੁਸਤਫ਼ਾ
ਸੀਮਾ ਮੁਸਤਫਾ (ਜਨਮ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1955) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਅਖਬਾਰ, ਦ ਸਿਟੀਜਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਦੀ ਮੁੱਖ-ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਉਬੋਕੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੀਮਾ ਮੁਸਤਫ਼ਾ
ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸੀਮਾ ਮੁਸਤਫਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਸਈਦ ਮੁਸਤਫਾ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱੱਚ ਇੱੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਫੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਰਫੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਮਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸ਼ਫੀ ਅਹਿਮਦ ਕਿਦਵਈ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ 1947 ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।   ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨੀਸ ਕਿਦਵਈ (ਸੀਮਾ ਦੀ ਨਾਨੀ) ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ੋ ਰੋਲਪਾ
ਸ਼ੋ ਰੋਲਪਾ ਜਿਸਨੂੰ ਛੋ ਰੋਲਪਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਝੀਲ, ਜੋ ਕਿ 4580 m ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਰੋਲਵਾਲਿੰਗ ਘਾਟੀ, ਦੋਲਖਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਘਲਣ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਝੀਲ ਆਪਣੇ ਅਸਥਿਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਫਟਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਮਾਕੋਸ਼ੀ ਨਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 6000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। 2012 ਵਿੱਚ, UNDP ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਝੀਲ ਤੋਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੋਖਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਗਮਤੀ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਪਿਆਰੀ
thumbnail|right ਉਹਨਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਪਿਆਰੀ (In Memory of Friends) ਆਨੰਦ ਪਟਵਰਧਨ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਬਣੀ, 60 ਮਿਨਟ ਲੰਮੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ 1987 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ ਮਨਾ ਰਹੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੋਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਢਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਸ ਖਾਸ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਸਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1987 ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਲਿੰਕ
In Memory of Friends (Films of Anand Patwardhan) Anand Patwardhan: Una Mitran Di Yaad Pyaari/In Memory of Friends
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਯਾਨਰ
ਵੀ. ਜੇ. ਚਿਤਰਾ
ਚਿੱਤਰਾ ਕਾਮਰਾਜ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Chitra Kamaraj; 2 ਮਈ 1992) – 9 ਦਸੰਬਰ 2020), ਵੀਜੇ ਚਿਤਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਐਂਕਰ ਸੀ। ਉਹ ਤਮਿਲ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਪਾਂਡੀਅਨ ਸਟੋਰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਾਲਜ਼ (2021) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਲਯਾਦੂ ਵਾਗੈ ਸੂਡੂ (2012), ਸੱਤਮ ਸੋਲਵਥੂ ਏਨਾ? (2013), ਸਾਰਾਵਨਨ ਮੀਨਾਚੀ (ਸੀਜ਼ਨ 2) (2013-16), ਨੋਡੀਕੂ ਨੋਦੀ ਅਥਿਰਦੀ (2014), ਓਰ ਸੁਥਲਾਮ ਵਾਂਗਾ (2014), ਮੰਨਨ ਮਗਲ (2014), ਐਨ ਸਮਾਲ ਅਰਾਈਲ (2014), ਓਸਥੀ ਕਾਮੇਡੀ ਕੁਸਤੀ (2014), ਰਿੰਗ ਓ ਰਿੰਗ (2014), ਚਿਨਾ ਪਾਪਾ ਪੇਰੀਆ ਪਾਪਾ (2014-18), ਡਾਰਲਿੰਗ ਡਾਰਲਿੰਗ (2016-17), ਡਾਂਸ ਜੋੜੀ ਡਾਂਸ ਸੀਜ਼ਨ 1 (2016-17), ਸਰਵਨਨ ਮੀਨਾਚੀ (ਸੀਜ਼ਨ 3) (2017), ਵੇਲੁਨਾਚੀ (2018) ਅਤੇ ਪਾਂਡੀਅਨ ਸਟੋਰਸ (2018-20)।
9 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਚਿਤਰਾ ਸਵੇਰੇ 9:32 ਵਜੇ ਨਾਜ਼ਰੇਥਪੇੱਟਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਈ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਿਤਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਲਗਾ ਕੇ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਫਵਾਹਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਚਿਤਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਹੇਮੰਥ ਰਵੀ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਅਫਵਾਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਝੂਠੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। 15 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਹੇਮੰਥ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਹਾਲ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਚਿਤਰਾ ਕਾਮਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਮਈ 1992 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ ਸੀ। ਚਿਤਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰਾਧਿਕਾ ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨਿਰੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਲਿਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਦਾਨ ਮੀਡੀਆਵਰਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਚਿਨਾ ਪਾਪਾ ਪੇਰੀਆ ਪਾਪਾ (2016) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ। ਲੜੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵਨਨ ਮੀਨਾਚੀ, ਵੇਲੁਨਾਚੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਸਾਈਨ ਅੱਪ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਪਾਂਡੀਅਨ ਸਟੋਰਸ ਵਿੱਚ, ਚਿਤਰਾ ਨੇ ਮੁਲੱਈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿਆ ਅਰਿਵੁਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਚਿੱਤਰਾ ਦੀ ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੇਮੰਤ ਰਵੀ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਮੋਲਦੋਵਾ
ਮੋਲਦੋਵਾ(ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੋਲਦੋਵਾ ਦਾ ਗਣਤੰਤਰ) ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਨੀਆ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨੋਂ ਪਾਸਿਓਂ ਯੂਕਰੇਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਮੌਕੇ "ਮੋਲਦਾਵੀਅਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਤੰਤਰ" ਵਾਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 29 ਜੁਲਾਈ, 1994 ਨੂੰ ਮੋਲਦੋਵਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੋਲਦੋਵਾ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਟੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਨਿਸਟਰ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਕਬਜਾ 1990 ਤੋਂ ਟ੍ਰਾਂਸਨਿਸਟੀਰਿਆ ਦੀ ਅਲੱਗ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਹੈ।
ਨਾਮ ਉਤਪਤੀ
ਮੋਲਦੋਵਾ ਨਾਮ 'ਮੋਲਦੋਵਾ' ਨਦੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਸੰਨ 1359 ਵਿੱਚ ਮੋਲਦੋਵਾ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਿਆਸੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡ੍ਰਾਗੋਸ ਨਾਮਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਔਰੌਕਸ (ਜੰਗਲੀ ਬਲ਼ਦ ਦੀ ਲੁਪਤ ਜਾਤੀ) ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮਗਰੋਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹੰਭਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤਾ 'ਮੋਲਦਾ' ਇਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਤ੍ਰੀ ਕਾਂਤੇਮੀਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਗੋਰੀ ਉਰੇਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਭੂਗੋਲ
ਮੋਲਦੋਵਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ 45° ਤੋਂ 49° ਉੱਤਰ ਅਤੇ 26° ਤੋਂ 30° ਪੂਰਬ ਤੱਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ 30° ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 33,851 ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦੋ ਨਦੀਆਂ, ਨਿਸਟਰ ਅਤੇ ਪਰੂਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਲਦੋਵਾ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਪਰੂਤ ਨਦੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਕਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਨੂਬ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਲਦੋਵਾ ਦਾ ਦਨੂਬ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਿਰਫ਼ 480 ਮੀਟਰ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਉਰਗਿਊਲੈਸਤੀ ਮੋਲਦੋਵਾ ਦੀ ਦਨੂਬ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਮਾਤਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਨਿਸਟਰ ਮੁੱਖ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਊਤ, ਬਾਕ, ਇਖੇਲ, ਬੋਤਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਆਲਪੂਗ ਨਦੀ ਦਨੂਬ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਗਾਲਨਿਕ ਨਦੀ ਕਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮੋਲਦੋਵਾ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਚਾਹੇ ਇਹ ਕਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਹੁਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਾੜੀ ਹੈ ਪਰ ਉੱਚਾਈਆਂ ਕਿਤੇ ਵੀ 430 ਮੀਟਰ (1411 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹਨ: ਸਿਖਰਲਾ ਸਥਾਨ ਬਾਲਾਨੈਸਤੀ ਹਿੱਲ ਹੈ। ਮੋਲਦੋਵਾ ਦੇ ਪਹਾੜ ਮੋਲਦੋਵੀ ਪਠਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਪਾਥੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ। ਮੋਲਦੋਵਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਠਾਰ ਦੇ ਉੱਪ-ਹਿੱਸੇ ਹਨ: ਨਿਸਟਰ ਪਹਾੜ (ਉੱਤਰੀ ਮੋਲਦੋਵੀ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਨਿਸਟਰ ਰਿੱਜ), ਮੋਲਦੋਵੀ ਮੈਦਾਨ (ਮੱਧ ਪ੍ਰੂਤ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਬਾਲਤੀ ਚਰਗਾਹਾਂ) ਅਤੇ ਮੱਧ ਮੋਲਦੋਵੀ ਪਠਾਰ (ਸਿਊਲੁਕ-ਸੋਲੋਨੇ ਪਹਾੜ, ਕੋਰਨੇਸਤੀ ਪਹਾੜ, ਹੇਠਲੇ ਨਿਸਟਰ ਪਹਾੜ, ਹੇਠਲੀ ਪ੍ਰੂਤ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਤਿਘੇਕੀ ਪਹਾੜ)। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੱਧਰ ਇਲਾਕਾ ਬੁਗੇਆਕ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਨਿਸਟਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੋਲਦੋਵਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪੋਦੋਲੀਅਨ ਪਠਾਰ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ਿਅਨ ਚਰਗਾਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚਿਸਿਨਾਊ (ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ), ਤਿਰਾਸਪੋਲ (ਟ੍ਰਾਂਸਨਿਸਟੀਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ), ਬਾਲਤੀ (ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਬੈਂਦਰ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ) ਹਨ। ਗਗੌਜ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਕੋਮਰਾਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਪੰਜਾਬੀ ਜੰਗਨਾਮੇ
ਜੰਗਨਾਮਾ ਵੀ ‘ਵਾਰ’ ਵਾਂਗ ਵੀਰ- ਕਾਵਿ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਧਾ ਹੈ, ‘ਵਾਰ’ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੰਮ-ਪਲ ਨਹੀਂ। ‘ਜੰਗਨਾਮਾ’ ‘ਜੰਗ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮਾ’ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਹਨ। ‘ਜੰਗ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਯੁਧ, ਲੜਾਈ, ਭੇੜ ਆਦਿ ਅਤੇ ‘ਨਾਮਾ’ (ਨਾਮਹ) ਦਾ ਅਰਥ-ਗਤ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਵਰਣਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ‘ਜੰਗਨਾਮਾ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਜੰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਨਾਮੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮਨਸਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਦੋਹਤੇ ਇਸਾਸ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਕਰਬਲਾ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਯਜ਼ੀਦ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਦੇਜੰਗਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦਾ ਚਿਤ੍ਰਣ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜੰਗਨਾਮਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਜੰਗਨਾਮੇ ਲਿਖ ਕੇ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
*“ਜੰਗਨਾਮੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਬਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।”2 ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਰਧ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਵਾਲ ਆਥਰਿਤ, ਮਿਆਰਾਜ-ਨਾਮੇ, ਵਫ਼ਾਤ ਨਾਮੇ ਤੇ ਜੰਗ ਨਾਮ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਲੜੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।’ *“ਜੰਗਨਾਮਾ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਉਹ ਭੇਦ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਦਿਤੇ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਨਾਮੇ ਹਜ਼ਰਤ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।”3 *ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜੰਗਨਾਮਾ ‘ਵਾਰ’ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਜੰਗਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਣ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। *ਜੰਗ-ਨਾਮਾ ਕਾਵਿ ਨੇ ਸਿੱਖ ਵਾਰਕਾਰਾਂ ‘ਵਾਰ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਕੇ ਵਰਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੀ ਨੂੰ ਅਰਥਾਤ ‘ਜੰਗਨਾਮਾ ਭੰਗਾਨੀ’ (1681ਈ) ਕਿਹਾ। ਗੁਰ-ਬਿਲਾਸ ਸੁਚਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਮਤ 1747 (1689 ਈ.) ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵਾਂ ਪਰਪਾਟੀ ਅਧੀਨ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਬੰਗਾਵਾਲੀਏ ਨੇ ‘ਜੰਗਨਾਮਾ ਲਾਹੌਰਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ।’ ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ 1839 ਤੋਂ 1845 ਈ. ਦੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਬੀ ਦੇ
‘ਜੰਗਨਾਮਾ ਕਰਬਲਾ’
ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਦਾਰ ਨੇ ਵੀ ਜੰਗਨਾਮਾ ‘ਇਮਾਮ-ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਔਰਗੰਗਜੇਬ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇਸ ਰਾਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪੀਰ ਮੁਹੰਤਦ ਕਾਸਬੀ ਨੇ ‘ਜੰਗਨਾਮਾ ਕਰਬਲਾ’ ਦੀ ਰਚਨਾ 1681 ਈ. (1092) ਈ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇੱਕ ‘ਰਿਸਾਲਾ’ (ਲਘੂ ਪੁਸਤਕ) ਹੈ:- ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਬੀ ਕੀਤਾ ਜੋੜ ਤਮਾਮ। ਜ਼ਾਹੀਰ ਬਾਤਨ ਮਨ ਤਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਦਾ ਇਸਲਾਮ। ਬਾਨਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹਿਕ ਪਿਛੇ ਪਾਕ ਰਸੂਲ ਏਹ ਰਿਸਾਲ ਜੋੜਿਆ ਕਰ ਹਵਾਸ ਮਾਅਕੂਲ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਮਲਿਕ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਕੇ ਤਾਜ ਬੁਕ ਡਿਪੋ ਲਾਹੌਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਨ 1982. ਈ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੇ ਇਯ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਪਹਿਲਾ ਜੰਗਨਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਗੱਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਪ ‘ਅਨੀਸੁਲਵਾਅਜ਼ੈਨ’ ਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰਬਲਾ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹਇਆ ਹੈ।
ਕਰਬਲਾ, ਇਰਾਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੂਫ਼ਾ ਤੋਂ 39 ਕਿ.ਮੀ ਦੀ ਵਿਥ ਤੇ ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਕਿ.ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਦਰਾਤ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਿਆ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਕਬਰੇ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਦੋਹਤਰੇ ਇਮਾਮ ਹੂਸੈਨ ਨੂੰ ਸੰਨ 680ਈ. ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਭੂੱਖਾ ਪਿਆਸਾ ਰਖ ਕੇ ਯਜੀਦ ਦਾ ਫ਼ੌਜ਼ ਨੇ ਬੜੀ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੁਫ਼ਾ ਨਗਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਖਿਲਾਫ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਗੁਪਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਪਰ ਦਮਿਸ਼ਕ ਦੇ ਹਕਮਗਨ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਯਜੀਦ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ਼ ਚੜ੍ਹਾਂ ਕੇ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਸ ਦਿਨ ਤਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਦੱਸਵੇਂ ਦਿਨ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੀਟਾਂ ਫ਼ਿਰਕੇ ਵਾਲਿਆ ਲਈ ਹਿਹ ਅਤਿਅੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਯ ਸਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸ ਜ਼ਿਆਰਤ ਲਈ ਨਿੱਤ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਹਸਨ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਬਚਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੰਗਲ ਵਲ ਜਾਣਾ, ਹਜ਼ਰਤ ਮੁੰਹਮਦ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣਾ, ਬਿਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਜੱਨਤ ਵਿੱਚੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉਣਾ, ਹਜ਼ਰਤ ਮਆਵੀਯਤ ਨੂੰ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਜਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਹਜ਼ਰਤ ਮਆਵੀਯਤ ਨੂੰ ਦਸਣਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਯਨ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਤਸਦ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਉੱਤੇਸ ਜੁਲਮ ਢਾਹੇਗੀ, ਇੱਕ ਬਿਰਧ ਔਰਤ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਾੳਣ ਅਤੇ ਯਜ਼ੀਦ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਰਨ, ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਯਜ਼ੀਦ ਕੋਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਮਰ (ਨਾਮਾਂਤਰ ਬਿਸਰ) ਰਾਹੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਸ਼ਿਮਰ ਅਤੇ ਤਿਮਰ ਦਾ ਸਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਹਨੀਫਾ ਨੇ ਯਜ਼ੀਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਅਨੀਸੁਲਵਾਅਜ਼ੈਨ (ਚੌਦਵੀਂ ਮਜਲਿਮ) ਦੇ ਬ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕਾਸਬੀ ਨੇ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਖੁਦ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਵਿਚ ਅਨੀਸੁਲਵਾਅਜ਼ੈਨ ਕੀਤਾ ਏਹ ਬਿਆਨ, ਯਾਰੀ ਨਾਲ ਰਸੂਲ ਦੀ ਕਰੇ ਫ਼ਕੀਰ ਬਯਾਨ।
ਜੰਗਨਾਮਾ ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਸਬੀ
ਅਜੇ ਤੀਕਰ ਦੀ ਖੋਜ ਮਜਬ ਕਰਬਲਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਾਕਾਇਦਾ ਜੰਗਨਾਮਾ ਏ। ਏਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਹਨੀਫ਼ਾ ਦੇ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵਲ ਭਾਵੇਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ‘ਅਨੀਸ਼ੁਲਵਾਜ਼ੈਨ` ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਏ ਪਰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤਫ਼ਸੀਰਾਂ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਵਾਕਿਆਤ ਪੀਰ ਮਹੁੰਮਦ ਕਾਸਬੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਕ ਉਕੇ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਆਏ।"4	ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਵੀਰ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੇ ਕਲ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਵੀਰ-ਕਾਵਿ ਰੂੜ੍ਹੀ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰ ਕੇ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਉਤਸਾਹ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਮਡੇਜੋਸ਼ ਨੂੰ ਬੜੇ ਭਾਵ ਪੂਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। 	ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿਰਜਨ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ‘ਵਾਰ` ਦੇ ਵਰਣਨ ਢੰਗ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੈ। ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ‘ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ` ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ: (1)	ਦੋਹੀਂ ਕੰਧਾਰੀ ਮੁੰਹ ਜੁੜੇ, ਧਰਗਾਂ ਦੀ ਅਰੜਾਕ। (2)	ਦੋਹਾਂ ਕੰਧਾਰਾਂ ਮੁੰਹ ਜੁੜੇ, ਆ ਖੜੇ ਵਿਚਕਾਰ। ਪੰਜਾਬੀ ਜੰਗਨਾਮਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਜੰਗਨਾਮਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮੁਕਬਲ ਅਤੇ ਹਾਮਦ ਨੇ ਕਰਬਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣਿਆਂ ਜੰਗਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਨਾਮੇ ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਅਤੇ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸ਼ੀਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਹੱਰਮ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸਲਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜੰਗਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਕੇ ਸੋਗੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਣੀਰਾਇ
ਕਵੀ ਅਣੀਰਾਇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ 52 ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਮੁਗਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਲੜੇ ਗਏ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਮੋਤੀਬਾਗ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਲਾਇਬੇ੍ਰਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰਖਿਅਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 68 ਬੰਦ ਹਨ। ਸਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ‘ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੰਗਨਾਮੇ` ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਲੋਂ ਸੰਨ 1950 ਈ. ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਦੇ ਨਾਲ ਅਣੀਰਾਇ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਨੌ ਪਉੜੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੀਰ ਰਸੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- ਖੁੰਡੇ ਧੂਹੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰੀ ਬਿਲਖਾਨੇ। ਜੁੱਟੇ ਦੁਹੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਿੱਜੂ ਧ੍ਰਰਲਾਨੇ।
ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਾਰ ਰਚਨਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਥਵਾ ਮਹਾਨਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨਗ, ਕੰਚਨ, ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਬਖ਼ਸ ਕੇਵਡਿ-ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ:- ਅਨੀਰਾਇ ਗੁਰੁ ਸੇ ਮਿਲੇ, ਦੀਨੀ ਤਾਹਿ ਅਸੀਸ। ਆਉ ਕਹਿਓ ਮੁੱਖ ਆਪਨੈ, ਬਹੁਰ ਕਰੀ ਬਖਸੀਸ।੧। ਨਗ ਕੰਚਨ ਭੂਖਨ ਬਹੁਰ ਦੀਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਏਹ। ਨਾਮਾ ਹੁਕਮ ਲਿਖਾਇ ਕੈ, ਦੀਨੋ ਸਰਸ ਸਨੇਹ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਥਾ-ਸੂਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜੁਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਵਜੋਂ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਅਜ਼ੀਖਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਣਾ, ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਕੜਾ ਯੁੱਧ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਤੇ ਅਜੀਮਖਾਂ ਦੀ ਦਵੰਧ ਯੁੱਧ, ਅਜ਼ੀਮਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ, ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਜਿੱਤ। ਕਵੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਵਿਵਰਣ ਬੜਾ ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਵੇਗਵਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰੀਆਂ ਧ੍ਵਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਯੁੱਧ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾ ਦੇ ੳਜਸਵੀ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਬੜੇ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੰਗਨਾਮਾ ਮੁਕਬਲ
ਜੰਗਨਾਮੇ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਮੁਕਬਲ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਰਚਨ ਕਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:- ‘ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ੀ ਕਾਦੋਂ ਪੰਜਵੀਂ, ਰੋਜ਼ ਦੋ ਸ਼ੰਬਾ ਪੀਰ ਯਾਰਾਂ ਸੈ ਤੇ ਅਠਵੀਂ ਹਿਜਰੀ ਕਰ ਤਹਿਰੀਰ ਅਹਿਦ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ, ਸੰਨਨ ਉਨੱਤੀ ਜਾਣ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਜੋੜਿਆ ਮੁਕਬਲ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਹਾਨ।`
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਤ ਦੀ ਭੁਲ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ 1108 ਹਿ ਤਾਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਉਨੱਤੀਵਾਂ ਸੰਨ ਜਲੂਸ 1159-60 ਹਿ. ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1161 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਬਲ ਨੇ ਕੇਵਲ ਕਰਬਲਾ ਦੀ ਖੂਨੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਘਟਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਰਜ਼ਮੀਆਂ ਨਜ਼ਮ ਵਾਂਗ ਸਮਨਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਦੋ-ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਜੋੜੇ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਕਾਫੀਆ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਜੰਗਨਾਮੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਮਾਂਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਿਆਨਨ ਸਾਦਾ ਤੇ ਸਰਲ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਅਰਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਾਫ਼ੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਜੜਤ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਹਸਨ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਦ ਜ਼ੈਨਬ ਕੀਰਨੇ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ। ‘ਲਕੜੀ ਹੋਵਾ ਜਲ ਬੁਝਾਂ, ਲੂਣ ਹੋਵਾ ਗਲ ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਜੰਮਣ ਰਾਤ ਤੋਂ ਸਾਈਆਂ। ਬਲ ਬਲ ਜਾਂ।`
ਜੰਗਨਾਮਾ ਹਾਮਦ
ਹਾਮਦ ਸ਼ਾਹ (ਜਨਮ 1161 ਹਿ.) ਨੇ ਜਿਥੇ ‘ਹੀਰ ਹਾਮਦ` ਰਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਅਖਬਾਰਿ-ਹਾਮਦ`, ਗੁਲਜ਼ਾਰਿ ਹਾਮਦ` ‘ਤਫ਼ਸੀਰ ਹਾਮਦ` ਆਦਿ ਜਿਹੇ ਇਸਲਾਮੀ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਜੰਗਨਾਮਾ ਹਾਮਦ 1181 ਹਿ. ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1191 ਹਿ. ਅਰਥਾਤ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ (1769-1779 ਈ.) ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ‘ਜੰਗਨਾਮਾ` ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਰਚਨਕਾਲ ਵਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ‘ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਂ ਉਮਰ ਸੀ ਆਹੀਵੀਹ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤਮਾਮ ਸੀ ਉਮਰ ਆਹੀ ਸੀ ਤ੍ਰੀਹ ਦਸਾਂ ਬਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਤਮਾਮ।` ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ ਇਮਾਮ ਹਸਨ ਤੇ ਹੁਸੈਨ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਕੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿੜ੍ਹਨ ਤੇ ਵਿਥਿਆ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਜੰਗਨਾਮਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਮਦ ਨਾਲ ਜੰਗਨਾਮਾ-ਕਾਵਿ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁਜਦਾ ਹੈ।
ਜੰਗਨਾਮਾ ਸ਼ਾਹ ਮਹੁੰਮਦ
ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਸਿਖ-ਰਾਜ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਵਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਲਲੀਕਿਆਂ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਕਾਰਣ ਕਾਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਰਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰ ਕੇ ਕਰਣਾ ਰਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। “ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਐਸ਼ ਮਾਪੇ ਸਦਾ ਨੀ ਜੇ ਬਾਲ ਵਰੇਸ ਮੀਆਂ।" ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਰਦੁਖਾਂਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਰਾਸਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲੀ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਦਾ ਮੇਲ ਸੁਭਾਵਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਬਲੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਮੁਲਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਪਸ਼ੋਰ, ਚੰਬਾ, ਜੰਮੂ, ਕਾਂਗੜਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਤ ਕੇ ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਜ ਹੋਵੇ ਸਰਕਾਰ ਤਾਂ ਮੁੱਲ ਪਾਵੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਤੇਗਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ। 	ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਨੂੰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਣ-ਭਾਗ ਅਤੇ ਜੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਜ ਭਾਗ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਭਾਗ 47 ਵੇਂ ਬੈਂਤ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੁਵੱਲੀ ਜੁੱਧ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ। 							 ਝੰਡੇ ਨਿਕਲੇ ਕੂਚ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘ ਦਲੇਰ ਮੀਆਂ। ਚੜ੍ਹੇ ਪੁੱਤ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਛੈਲ ਬਾਂਕੇ ਜੈਸੇ ਬੇਲਿਉ ਨਿਕਲਦੇ ਸ਼ੇਰ ਮੀਆਂ। ਫਰੰਗੀਆਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਚਿਤਰਣ ਕਥਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੁਖਾਂਤ ਵਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੀਰ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਸਕਤ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਅਨੰਦਮੂਰਤੀ ਗੁਰਮਾਂ
ਪੁਸਤਕਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ
ਹੋਰ ਕੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ:- ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਬਲਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸਤੂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਸਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵੀ ਲੋਕ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਤੇ ਹਨ ਵੀ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਸੱਜਰੀਆਂ......ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵਹਿੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਐਨੀ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੈ। ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਨੋਵਿਰਤੀਆਂ ਰਾਗ ਅਤੇ ਕੌਤਕ ਪਿਯਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਧਾਰਾ ਫੁਟ ਤੁਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਆਦਿ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੇ ਨਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪੁਸ਼ਤ-ਦਰ-ਪੁਸ਼ਤ ਸਾਡੇ ਤਕ ਪੁੱਜੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕ-ਮੂੰਹਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਨਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਯੂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ:- ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ। ਇਹ ਐਨੀਆਂ ਸੁਹਜ-ਭਰਪੂਰ, ਅਦਭੁੱਤ, ਰਸੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੰਵਨੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਫ਼ਸਲਾਂ, ਬਨਸਪਤੀ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ, ਘਰੇਲੂ, ਵਸਤਾਂ, ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਢਾਂ ਬਾਰੇ ਬੜੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਤੇ ਸੁਹਜ ਭਰਪੂਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ:-
(1) ਇਕ-ਤੁਕ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
(2) ਦੋ-ਤੁਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
(4) ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਦੋ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ
(6) ਤੁੁੁੁਕਾਂਤ ਯੁਕਤ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
(8) ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
(1) ਇਕ-ਤੁੁਕ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ:-
ਇਕ ਤੁੁਕ ਵਾਲੀਆ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਉਹ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆ ਨੂੰ ਸਿਆਣਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:-
1.ਪੰੰਜ ਸਿਰ ਉਸਦੇ ਵੇਖੋ, ਭਾਈ। (ਹੱਥਾ ਇਕੋ ਚੰਗਾ)
2. ਸੁੱਕਾ ਢੀਂਗਰ ਅੰਡੇ ਦੇਵੇ।  (ਚਰਖਾ)
3. ਇੱਕ ਬਟੇੇੇਰ ਪੋਲਾ ਪੋਲਾ।  (ਕੇਲਾ)
(2) ਦੋ-ਤੁਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ:-
ਦੋ ਤੁੁਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬੁਝਾਰਤ ਬੁਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:-
1.ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੁੜੀ
ਲੈ ਪਰਾਂਦਾ ਤੁਰੀ। (ਸੂਈ)
2. ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਐਸਾ
ਜਿਸ ਦੀ ਦੁੰਮ ਪਰ ਪੈਸਾ। (ਮੋਰ) (3) ਬਹੁ-ਤੁਕਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ:-
ਇਹ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਉਹ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਬਹੁ-ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ:-
ਸਭ ਦੇ ਸਿਰ ਪਰ ਉਲਟਾ ਧਰਿਆ
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਥਾਲ ਉਹ ਫਿਰੇ
ਮੋੋਤੀ ਉਸ ਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾ ਕਿਰੇ। (ਅਕਾਸ਼)
2. ਲੌਂਗ ਇਲਾਇਚੀ ਨਹਾਉਣ ਚੱਲੇ
ਲੌਂਗ ਸਿਰੋ ਸਿਰ ਪਿੱਟਣ
ਹਾਇ ਹਾਇ ਲਾਚੀ ਡੁਬੀ। (ਲੱਜ ਤੇ ਘੜਾ)
(4) ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਦੋ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ:-
ਕੁੁਝ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਦੋ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:-
ਪੰੰਜ ਮੱਝਾਂ ਦੋ ਕੱਟੀਆਂ
ਤਿੰਨ ਪੂੂਲੇ ਲਿਆਈਆਂ ਜੱਟੀਆਂ
ਪੂੂੂਲਾ-ਪੂੂੂਲਾ ਪਾਉਣਾ
ਭੰੰਨ ਕੇ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਣਾ।
ਅਤੇ
ਇਕ ਆਜੜੀ ਜੰਗਲ ਧਾਇਆ
ਤਿੰਨ ਲੈ ਗਿਆ ਚਾਰ ਲੈ ਆਇਆ
ਨਾ ਵਧੀ ਤੇ ਨਾ ਫੁਲੀ
ਚੌੌੌਥੀ ਬਕਰੀ ਕਿੱਥੋਂ ਰਲੀ ? (ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਦਾ ਅਰਥ ਚੁਗਣ ਤੋਂ ਹੈ)
(5) ਗੱੱਦ ਰੂਪੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ:-
ਗੱੱਦ ਰੂਪੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੁਕਾਂਤ ਮੁਕਤ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਕਾਂਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਾਂ ਗੱਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ:-
1.ਅੰੰਨੀ ਕੋਠੜੀ, ਪੰਜ ਚੋਰ।
2. ਤੂੂੰ ਚੱਲ ਮੈਂ ਆਇਆ।
1.ਹਨੇਰ ਹਨੇਰ ਘੁੱਪ ਥੰਮੀਆਂ
ਨੂੂੰਹ ਨੇ ਮਾਰੀ ਟੱਕਰ ਸਹੁਰਾ ਜੰਮਿਆ। (ਕੁੰਜੀ ਜੰਦਰਾ)
2. ਦੋ ਕਬੂਤਰ ਜੋੜੇ, ਜੋੜੀ ਖੰਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਲੇ।
ਚਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟਕੀ ਮਟਕੀ, ਰੱਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੇ। (ਅੱਖਾਂ)
1.ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਤੋਲੀ ਪਾਵਾਂ। 2.ਇਕ ਬਾਤ ਕਰਤਾਰੋ ਪਾਈਏ।
(8) ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬੁਝਾਰਤਾਂ:-
ਕੁਝ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ:-
ਪ੍ਰਸ਼ਨ:- ਅੱੱਠ ਪੱਤਣ ਨੇ ਬੇੜੀਆਂ, ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਘੁੰਮਣ ਘੇਰ
ਜੇ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਚਤਰ ਹੈ, ਦਸ ਪਾਣੀ ਕਿਤਨੇ ਸੇਰ
ਜਿਤਨੇ ਪਤ ਨੇ ਬਣੋਬਨਾਸ ਦੇ, ਪਾਣੀ ਉਤਨੇ ਸੇਰ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੇ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਫ਼ੇ
ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ
ਸੰਬੰਧ ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ :  ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਪੜਨਾਂਵ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੋਜਕ ਵਾਂਗ, ਇਕ ਵਾਕ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਾਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ   ਸੰਬੰਧ ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ   ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ:-
ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰਕ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਉਸਨੂੰ ਭੁ੍ਖ ਵੀ ਚੰਗੀ ਲਗੇਗੀ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ  "ਜਿਹੜਾ "     ਸੰਬੰਧ ਵਾਚਕ ਪੜਨਾਂਵ  ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੜਨਾਂਵ
ਅਮੀਰਾਤ ਸਟੇਡੀਅਮ
ਅਮੀਰਾਤ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਸਅਨਲ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 60,338 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਜ਼ੇਬਾ ਬਖ਼ਤਿਆਰ
ਜ਼ੇਬਾ ਬਖ਼ਤਿਆਰ (ਉਰਦੂ: زيبا بختيار‎) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ(ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਨਾਟਕ ਅਨਾਰਕਲੀ(1988) ਕੇ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਹੇਨਾ  ਰਾਹੀਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਨੇ ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ ਨਾਲ ਨਿਕਾਹ ਸਮੇਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।
ਅਭਿਨੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਦੀ ਟੀ.ਵੀ.ਨਾਟਕ ਅਨਾਰਕਲੀ(1988) ਇੱਕ ਉਦਾਸ ਪਿਆਰ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮਹੋਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਹੇਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਉੱਪਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੇਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ (1995) ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਗਮ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1991 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਹੇਨਾ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਹੇਨਾ ਨੇ ਜ਼ੇਬਾ ਨੂੰ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਆਰਜ਼ੂ (1994), ਸਟੰਟਮੈਨ (1994), ਜੈ ਵਿਕਰਾਂਤਾ (1995), ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ (1996) ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਹੇਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਸੈਯਦ ਨੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਗਮ (1995) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਫ ਸਾਹਿਬ (1996), ਕਾਇਦ (1996), ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ (2001) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਬੂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਸ਼ਨ 021 ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ੇਬਾ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਨਸਾਨ, ਲਗਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਦੇਖੋ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਨਿੱਜੀ ਜਿੰਦਗੀ
ਜ਼ੇਬਾ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰ੍ਸਿੱਧ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਅਟਾਰਨੀ ਜਰਨਲ ਯਾਹਿਆ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਅਦਨਾਨ ਸਾਮੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਪਰ 1997 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। 1989 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਾਵੇਦ ਜਾਫਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਫਵਾਹਾਂ ਦੱਸ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਜ਼ਾਨ ਸਾਮੀ ਖਾਨ ਹੈ। ਜ਼ੇਬਾ ਨੇ ਫਿਰ 2008 ਵਿੱਚ ਸੋਹੇਲ ਖਾਨ ਲੇਘਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਜ਼ੇਬਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਟਰਾਂਸਲਵਨਿਆਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣੀ।
ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ
ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸੰਘ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਸਥਿਤ ਦੀਆ ਡਬਲਯੂ.ਐਫ.ਸੀ. ਦੀ ਚੇਅਰਵੁਮੈਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਲੋਕ
ਬਰਾਬਰੀਵਾਦ
ਬਰਾਬਰੀਵਾਦ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Egalitarianism French  égal, ਮਤਲਬ "ਬਰਾਬਰ" ਤੋਂ; ਜਾਂ ਕਦੇ ਕਦਾਈ, equalitarianism ਜਾਂ equalism ਵੀ) ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ ਜਾਂ ਸਮਤਾਵਾਦ —ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਸੂਲ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਾਬਰੀਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਮੈਰੀਅਮ-ਵੇਬਸਟਰ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ  ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ, ਕਿ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ, ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਦੂਜੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਆਰਥਿਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ, ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਨ। ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ ਨੂੰ ਇਸ ਨੁਕਤਾ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਰਾਬਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ  ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਰੂਪ
ਕੁਝ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ, ਕਿਸਮਤ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ,  ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ, ਨਸਲੀ ਬਰਾਬਰੀ, ਸੰਪਤੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ, ਅਤੇ ਮਸੀਹੀ ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਮਾਨਤਾਵਾਦ ਦੇ ਆਮ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ
ਚੰਪਾਵਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਚੰਪਾਵਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਚੰਪਾਵਤ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 76311 ਵੋਟਰ ਸਨ।
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੰਕਸ਼ਨ (ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: LDH) ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਰੁਝੇਵੇਂ ਵਾਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਚੰਪਾਵਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਮੇਸ਼ ਖਕਰਵਾਲ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
left|thumb| ਪਲੇਟਫਾਰਮ 4 ਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਬੋਰਡ ਲੁਧਿਆਣਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 246 m ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ LDH ਕੋਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚੰਪਾਵਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਵਿਧਾਇਕ
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ - ਅੰਬਾਲਾ ਕੈਂਟ - ਸਹਾਰਨਪੁਰ - ਮੇਰਠ - ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਲਾਈਨ ਨੇ 1870 ਵਿੱਚ 483 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (300 ਮੀਲ) ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮੁਲਤਾਨ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ) ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਚੰਪਾਵਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਵਿਧਾਇਕ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਇਤਿਹਾਸ
ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਰੇਲਵੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ-ਜਾਖਲ ਲਾਈਨ 1901 ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।
1905 ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਰੇਲਵੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਮੈਕਲਿਓਡਗੰਜ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮੰਡੀ ਸਾਦਿਕਗੰਜ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹੈ) ਤੋਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੱਕ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।
ਸਾਹਨੇਵਾਲ - ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੇਲ ਲਿੰਕ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ - ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੇਲ ਲਿੰਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬਿਜਲੀਕਰਨ
1996-97 ਵਿਚ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਿਕੋਲਾਈ ਰੋਰਿਕ
ਨਿਕੋਲਾਈ ਰੋਰਿਕ (9 ਅਕਤੂਬਰ 1874 – 13 ਦਸੰਬਰ 1947) — ਜਾਂ ਨਿਕੋਲਾਈ ਕੋਂਸਤਾਂਤਿਨ ਰੋਰਿਕ (Никола́й Константи́нович Ре́рих) — ਰੂਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਥੀਓਸੋਫਿਸਟ, ਰੋਸ਼ਨਖਿਆਲੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ।