cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਇਕ
ਪਲਾਟ ਬਣਤਰ
ਤੀਜਾ ਕਥਾਕਾਰ ਪੇਚੋਰਿਨ ਆਪ ਹੈ। ਪਰ, ਪਹਿਲੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਰਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੇਚੋਰਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੇਨਾਮ ਕਥਾਕਾਰ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ। ਇਹ ਡਾਇਰੀਆਂ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੂਤਕਾਲ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਿੱਚ ਕਰ ਗਈਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ।  "ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਇਕ" ਦਾ ਹੀਰੋ, ਪੇਚੋਰਿਨ ਮੈਕਸਿਮ ਮੈਕਸੀਵਿਚ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਦੇ ਆਵੇਗਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਕਦੇ ਹਿਸਾਬੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਿਸਾਬੀ, ਗੈਰ-ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਨਕੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਕਹਾਣੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਰਿਯਮ, ਵਿੱਚ ਪੇਚੋਰਿਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ  ਆਸ਼ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵੇਰਾ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਗਰੁਸ਼ਨਿਤਸਕੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਦੁਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਵੰਦ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਖੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ  ਇਸ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਅਖੀਰ ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖਬੰਧ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰ ਬਾਰੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: "ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਇਕ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪਾਠਕੋ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੌੜ ਵਿੱਚ ਮਸਤੀਆਂ ਕੁੱਲ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਾ ਕੇ ਬਣਦਾ ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋਗੇ, ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਏਨਾ ਦੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖਲਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ ਕਿ ਇੱਕ ਪੇਚੋਰਿਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਘਿਰਣਾ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਤਰਸਵਾਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਇਹ ਫਰਜ਼ੀ ਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਇਹਦਾ ਕਰਨ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਸਕਦੇ ਹੋ?"
ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੋਵਿਚ ਪੇਚੋਰਿਨ
ਪੇਚੋਰਿਨ ਬਾਇਰਨਿਕ ਹੀਰੋ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਬਾਇਰਨ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਲਰਮਨਤੋਵ ਨੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਇਰਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੇਚੋਰਿਨ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਨਕੀ ਦੋਨੋ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰੇ ਦੇ ਘਮੰਡ ਦਾ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰਖੁਦ ਆਪਣੇ ਚਰਿਤਰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਨਾਇਕ ਦੀ ਘੋਰ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਂਦ ਦੀ ਅਨਰਥਤਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸੱਚ ਤੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਚੋਰਿਨ ਦਾ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਸਰਵਨਿਖੇਧਵਾਦ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਹਟਵੀਂ, ਵਿਜੋਗੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।* ਪੇਚੋਰਿਨ ਨਾਮ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਪੇਚੋਰਾ ਨਦੀ ਤੋਂ  ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਯੇਵਗੇਨੀ ਓਨੇਗਿਨ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਓਨੇਗਾ ਨਦੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਗਾਥਾ
ਲੋਕਗਾਥਾ ਜਾਂ ਕਥਾਤਮਕ ਗੀਤ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ‘ਬੈਲੇਡ’(Ballad)  ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਲੈਟਿਨ ਦੇ ‘ਵੇਪਲੇਰ’ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਨੱਚਣਾ’। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਿਰਫ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇਸ ਵੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਝੁਕਾਅ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ।
ਲੋਕਗਾਥਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ-
ਜੀ. ਐੱਨ. ਕਿਟਰੇਜ ਨੇ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਕਥਾਤਮਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗੀਤਕਥਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੈਂਕ ਸਿਜਵਿਕ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਸਰਲ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਗੀਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੇਵਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਐੱਫ. ਬੀ. ਗੁਮੇਰ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਗਾਥਾ ਗਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਲਿਖੀ ਗਈ ਅਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉਦਭਵ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਮੂਦਾਇਕ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਡਾ. ਮੇਰ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ ਪਦਾਂ ਵਿਚ ਰਚੀ ਕਵਿਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਲੂਸੀ ਪੌਂਡ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਕਥਾਤਮਕ ਗੀਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਭੇਤਪੂਰਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤਾਤਮਕਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਥਾਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਵਹੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਤਲਬ ਉਸਦੇ ਰਚੇਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਧਰੋਹਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਭਵ ਜਨਸਧਾਰਨ ਦੀ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾ ਦਾ ਇਸ ਵਿਚ ਅਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਗਥਾਵਾਂ
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਪਾਂਵੜਾ’ ਗੁਜਰਾਜ ਵਿਚ ‘ਕਥਾਗੀਤ’ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ‘ਗੀਤਕਥਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਘੂ ਅਤੇ ਦੀਰਘ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੀਰਘ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਡਾ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦੇਵ ਉਪਾਦਿਆਇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ:
1.     ਪ੍ਰੇਮਕਥਾਤਮਕ ਗਾਥਾ
3.    ਰੋਮਾਂਚ ਕਥਾਤਮਕ ਗਾਥਾ
ਪਹਿਲੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਲੋਕਗਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਸਬੰਧੀ ਵਰਣਨ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਅਨੇਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿਚ ਪਲਦਾ ਅਤੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਪੁਰੀ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ‘ਕੁਸੁਮ ਦੇਵੀ’, ‘ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ’ ਅਤੇ ‘ਲਚਿਆ’ ਆਦਿ ਗਾਥਾਵਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ‘ਬਿਹੁਲਾ ਬਾਲਾ ਲਖੰਦਰ’, ‘ਸ਼ੋਭਾਨਾਇਕਾ ਬਣਜਾਰਾ’ ਅਤੇ ‘ਭਰਥਰੀ ਚਰਿਤ’ ਵਿਚ ਵਿਯੋਗ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਅਵਸਥਾ ’ਤੇ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ‘ਢੋਲਾ ਮਾਰੂ’ ਦੀ ਗਾਥਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ  ‘ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ’ ਅਤੇ ‘ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਲ’ ਨਾਮਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵੀਰ ਕਥਾਤਮਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀਰ ਯੋਧੇ ਦੇ ਸਾਹਸਪੂਰਨ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਬਹਾਦੁਰ ਯੋਧੇ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਫਸੀ ਔਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਨਿਆ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ‘ਆਲਹਾ’ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ‘ਲੋਰਿਕੀ’ ਅਤੇ ‘ਕੁੰਵਰ ਵਿਜੈਮਲ’ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਵਰਗ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂਚ ਜਾਂ ਰੁਮਾਂਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਨਾਇਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦਾ ਲੌਕਿਕ ਜੀਵਨ ਰੋਮਾਂਚਕਾਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹਨ- ‘ਸੋਰਠੀ’ ਅਤੇ ‘ਵਿਹੁਲਾ ਬਾਲਾ ਲਖੰਦਰ’। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸੱਚ ਦੀ ਝੂਠ ਉਪਰ ਜਿੱਤ ਹੈ।
ਡਾ. ਸਤਿਆਵਰਤ ਸਿੰਨਹਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰਗ ਮੰਨਿਆ ਹੈ- ਜੋਗਕਥਾਤਮਕ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ।
ਕਥਾ ਵਿਚ ਨਾਇਕ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੋਗ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜੋਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੱਖ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਰਗ ’ਚ ‘ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ’ ਅਤੇ ‘ਰਾਜਾ ਗੋਪੀਚੰਦ’ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ
ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ-
ਸੋਰਠੀ
ਇਹ ਇਕ ਪ੍ਰੇਮ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਭੋਜਪੁਰੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ‘ਸੋਰਠੀ’ ਅਤੇ ‘ਬ੍ਰਿਜਮਾਰ’ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਬੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਰਠੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਘਰ ਪਲਦੀ ਹੈ। ਸੋਰਠੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਜਮਾਰ ਅਨੇਕ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਵਿਚ ਉਪਲਭਦ ਹਨ। ਇਹ ਮਗਹੀ ਵਿਚ ਵੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਇਕਾ ਵਣਜਾਰਾ
ਭਾਰਤੀ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮਕਥਾ ਬੜੀ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਨ ਹੈ। ‘ਸ਼ੋਭਾ’ ਇਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੈ ਜੋ ਵਪਾਰ ਦੇ ਲਈ ਮੋਰੰਗ ਦੇਸ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਨਾਇਕਾ ‘ਜਸੁਮਤੀ’ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਥਾ ਵਿਚ ਵਿਰਹਾ ਅਤੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਧਰਮ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਉੱਪਰ ਰੌਚਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਦੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਮਗਹੀ ਅਤੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਆਲਹਾ
ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡੀ ਲੋਕਗਾਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਦਿ ਕਾਲ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਜਗਨਿਕ’ ਦਾ ਇਸ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਦੇ ਨਾਇਕ ‘ਆਲਹਾ’ ਅਤੇ ‘ਊਦਲ’ ਨਾਮਕ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮਹੋਬਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪਰਮਰਦਿਦੇਵ ਨਾਲ ਹੈ। ਮਹੋਬੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਲੜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੋਧੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਵਿਚ ਬੀਰ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਢੋਲ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਰਿਕੀ
ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅਹੀਰਾਂ ਦੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਭੋਜਪੁਰੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਵਿਚ ਅਹੀਰ ਲੋਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਭ ਅਵਸਰਾਂ ’ਤੇ ਲੋਰਿਕੀ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਨਾਇਕ ਲੋਰਿਕ ਦੇ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰਪੂਰ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਲੋਰਿਕ ਦਾ ਚਰਿਤਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਗਾਥਾ ਲੋਰਿਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਲੋਰਿਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਤੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕਗਾਥਾ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਬੀਰ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭੋਜਪੁਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਮੈਥਿਲੀ, ਛਤੀਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਵਿਜੈਮਲ
ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਜੈਮਲ ਦਾ ਮੱਲ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਵੀਰ ਗਾਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਲ ਸੂਰਵੀਰਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਗਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹੋਵੇ।
ਬਾਬੂ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੋਕਗਾਥਾ
ਇਹ ਭੋਜਪੁਰੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਰੋਹ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰ ਗਾਥਾ ਭੋਜਪੁਰੀ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਬੂ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਇਕ ਭੋਜਪੁਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਨ। 1857 ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਗਾਥਾ ਐਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸ੍ਰੋਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਿਚ ਝੂਮਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਭੋਜਪੁਰੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਵਿਚ ਬਾਬੂ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈ ਕੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬਿਹੁਲਾ
ਇਸ ਲੋਕਗਾਥਾ ਨੂੰ ਭੋਜਪੁਰੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਵਿਚ ਬਿਹੁਲਾ ਬਾਲਾ ਲਖੰਦਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਤੀਵਰਤਾ ਦਾ ਬੜਾ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਚਿਤਰਣ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ‘ਸਾਵਿਤਰੀ ਸਤਿਆਵਾਨ’ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਬਿਹੁਲਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਬਾਲਾ ਲਖੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੱਪ ਲੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਨਾਗਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਬਿਹੁਲਾ ਸਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗਾਥਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਦਾ ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਰੂਪ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਗੋਪੀਚੰਦ
ਰਾਜਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾਥ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨੌ ਨਾਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨਾਥ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਗੋਪੀਚੰਦ ਰਾਜਭਾਗ, ਭੋਗਵਿਲਾਸ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਤਾ ਮੈਨਾਵਤੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਿਆਗ ਦੀ ਕਥਾ ਹੀ ਲੋਕਗਾਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ’ਚ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੀ ਇਹ ਗਾਥਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਾਲ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਗਾਥਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਗਾਥਾ ਭੋਜਪੁਰੀ, ਮਗਹੀ, ਮੈਥਿਲੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਸਿੰਧੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ
ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਵੀ ਰਾਜਪੰਥੀ ਸੀ। ਨੌ ਨਾਥਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸਾਮਦੇਈ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੋਗੀ ਹੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਉਜੈਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋਗੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਚੇ ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਗੋਪੀਚੰਦ ਦੇ ਭਾਂਣਜੇ ਸਨ।
ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ-
·        ਲੇਖਕ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਣਾ
·        ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੂਲ ਪਾਠ ਦਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ
·        ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨਾਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
·        ਸਥਾਨਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
·        ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਅਭਾਵ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਦਾ ਅੰਸ਼
·        ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਭਾਵ
·        ਰਚੈਤਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦਾ ਅਭਾਵ
·        ਲੰਬੀ ਕਥਾਵਸਤੂ
·        ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉ
·        ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਦੇਹਪੂਰਨ
ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉਲੇਖਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਲਾਪ੍ਰਵਾਹ ਸਨ ਲੰਬੀਆਂ-ਲੰਬੀਆਂ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਖਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਚੱਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਜੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੂਲ ਪਾਠ ਦਾ ਅਭਾਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਚੈਤਾ ਦੇ ਅਗਿਆਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਦ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਨਿਰੰਤਰ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਣ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕਦੇ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਸੰਪਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਗਵੱਈਆ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਜੋੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਇਕ ਗਵੱਈਏ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਗਵੱਈਏ ਤਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸੂਖਮ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਿਕਤਾ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਚ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਗੌਣ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਚਾਹੇ ਕਿਥੋਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਹੋਣ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਪਣਾ ਹੀ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕਤਾ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਲੋਰਿਕੀ’ ਵਿਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ‘ਢੋਲਾਮਾਰੂ’ ਦੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਵਿਚ ਉੱਠ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੋਂ ਦਾ ਯਾਤਾਯਾਤ ਸਾਧਨ ਹੀ ਉੱਠ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਉਂਕਿ ਠੰਡ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ(ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ) ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਕਰਿਓ ਜਿੱਥੇ ਗਰਮੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਂਦੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਤੰਗ ਹੋਵਾਂ। ਮੈਥਲੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੀ ਝਾਕੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਇਸੇ ਗੁਰੂ-ਚੇਲੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਲਿਪੀਬਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਲਿਪੀਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਚਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੀ ਉਦੋਂ ਤਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਹ ਲਿਪੀਬਧ ਨਾ ਹੋਣ। ਲਿਪੀਬਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਹ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਦੋਂ ਤਕ ਲੋਕ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਲਿਪੀਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਅਭਾਵ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਚਿਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਦਾ ਗਾਇਣ ਕਰਨਾ ਹੀ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।
ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦਾ ਪੂਰਨ ਅਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚੈਤਾ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਥਾਤਮਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਕਥਾ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਆਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨਮਰਜੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਵਾਧਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੇਵਲ ਕਥਾ ਕਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਹੈ। ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਦੁਰਹਾ ਕੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ’ਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਲਾਭ ਵੀ ਹਨ। ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਰਗ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਦੁਹਰਾਓ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਰਗ ਵੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਇਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਆਧਾਰ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਦੇਹਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਆਲਹਾ’, ‘ਰਾਜਾ ਗੋਪੀਚੰਦ’, ‘ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ’, ‘ਬਾਬੂ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ’ ਆਦਿ ਲੋਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ‘ਸ਼ੋਭਾਨਾਇਕ ਬਣਜਾਰਾ’, ‘ਲੋਰਿਕੀ’, ‘ਸੋਰਠੀ’ ਆਦਿ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਸੰਦਰਭ ਪੁਸਤਕਾਂ
·        भोजपुरी लोकगाथा: डॉ. सत्य्व्रत सिन्हा
·        लोकसाहित्य की भूमिका: डॉ. कृष्णदेव उपाध्याय
·        नाथ संप्रदाय: डॉ. हजारीप्रसाद व्दिवेदी
·        भोजपुरी भाषा और साहित्य: डॉ. उदय नारायण तिवारी
ਗਾਰਸਨ ਕਾਰਿੰਨ
ਗਾਰਸਨ ਕਾਨਿਨ (1912--) ਅਮਰੀਕਨ ਡਰਾਮਾ ਕਾਰ ਹੈ 'ਕੱਲ ਜੰਮਿਆ "Born Yesterday(1946) ਵਿੱਚ ਡ੍ਰਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬ੍ਰ੍ਨ੍ਡ ਸਾਹ ਦੇ ਡਰਾਮੇ "ਪਿਗ੍ਮੇਲੀਆਂ " ਤੇ "ਗਲਤਾਚਾਹ" ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਰਖੱਦੀ ਹੈ ਕਾਨਿਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਯੁਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰ੍ਭਾਬ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਾਲਚ ਤੇ ਭ੍ਰਿਸਟਾਚਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ |ਪਾਲ ਨਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ |ਉਹ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ |ਇਸ ਡ੍ਰਾਮਾ ਦਾ ਟਾਇਟਲ ਵੀ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਾਲੀਂ ਕੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ |ਹੇਰੀ ਬਰੁਕ ਇੱਕ ਖਰਚੀਲੀ ਸਟੇਟ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਨਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਸਨੇਤਰ ਹੇਜ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿਸ਼ਾ ਲੈ ਲੈਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਨ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਪਧਿਆਣਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨੀਲੀ ਟਿਕ ਟਿਕੀ
ਨੀਲੀ ਟਿਕ ਟਿਕੀ {(verditer flycatcher) (Eumyias thalassinus)} ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉੱਡਣ-ਬੋਚ (flycatcher) ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹੇਠਲੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਦੇ ਰੰਗ, ਜੋ ਕਿ ਨੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਾਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
੪੩੭
437 (43 ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸਿਰਮੌਰ ਰਿਆਸਤ
ਸਿਰਮੌਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1616 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਹੁਣ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਜਿਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਕਾਰਡ ਰੀਡਰ
ਇੱਕ ਮੈਮਰੀ ਕਾਰਡ (ਚਿੱਪ) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਪੈਕਟ ਫਲੈਸ਼ (ਸੀ.ਐੱਫ.), ਸੈਕਿਊਰ ਡਿਜੀਟਲ (ਐਸਡੀ) ਜਾਂ ਮਲੀਟੀਮੀਡੀਆ ਕਾਰਡ (ਐੱਮ ਐੱਮ ਸੀ) ਦੇ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਐਕਸੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਵਾਈਸ ਹੈ | ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਡ ਰੀਡਰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਰਡ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਪੈਨ ਡ੍ਰਾਈਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ |
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਟੋਰੇਜ ਯੰਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਰਟ ਕਾਰਡ
ਕਨਿਕਾ ਤਿਵਾਰੀ
ਕਨਿਕਾ ਤਿਵਾਰੀ (ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ, 1996 ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਅਗਨੀਪੰਥ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਕਨਿਕਾ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ "ਬੋਏ ਮਿਟਜ਼ ਗਰਲ", ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ "ਰੰਗਨ ਸਟਾਇਲ" (2014 ) ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਆਵੀ ਕੁਮਾਰ (2015) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।)''.
ਜੀਵਨ
ਕਨਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ, 1996 ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਤਿਵਾਰੀ ਨੇ ਭੋਪਾਲ ਦੇ "ਸ਼ਾਰਦਾ ਵਿੱਦਿਆ ਮੰਦਿਰ" ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀਵਿਆਂਕਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੀ ਭੈਣ (ਕਜ਼ਨ) ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਕਨਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਅਗਨੀਪੰਥ (2012) ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ, "ਵਸੰਤ ਦਯਾਕਰ" ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ "ਬੋਏ ਮਿਟਜ਼ ਗਰਲ" ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। 2014 ਵਿੱਚ, ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ "ਰੰਗਨ ਸਟਾਇਲ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ 2015 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਆਵੀ ਕੁਮਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਪਾਲ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਜਾਤੀ ਮਾਜਰਾ
ਜਾਤੀ ਮਾਜਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਂਤੋ ਤੋਮੇ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਪਰੀਆਂਦੀ)
ਸਾਂਤੋ ਤੋਮੇ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਪਰੀਆਂਦੀ) ਆਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ
ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ (20 ਨਵੰਬਰ, 1922 – 13 ਅਕਤੂਬਰ 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1922 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਰ ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਸੂਦੇਵੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਫਿਰ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਏ. (1942), ਐੱਮ. ਏ. (1944) ਅਤੇ ਡੀ.ਫ਼ਿਲ (1948) ਆਰ ਪੀ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਹੇਠ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦਾ ਥੀਸਸ ' ਤੇ ਸੀ: 8ਵੀਂ ਸਦੀ  ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ।
ਚੰਦਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਵਿਤਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। 13 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਚੰਦਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜੇਐਨਯੂ) ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ।  ਇਸ ਤੋਂ  ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ 1971 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਸਮਟਸ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੀ। ਚੰਦਰ 1973 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।  ਐਸ ਗੋਪਾਲ, ਬਿਪਨ ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਰੋਮਿਲਾ ਥਾਪਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ. ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਟਡੀਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਲ ਲਈ ਇਹਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਸੀ
ਚੰਦਰਾ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ, ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ, ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ 1980 ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੋਕੀਓ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ  ਮੇਜ਼ਨ ਡੇ ਸਾਇੰਸ ਡੀ ਲੌਮ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਿਹਾ।  1988 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਰੋਮੀਲਾ ਥਾਪਰ, ਆਰ. ਐਸ. ਸ਼ਰਮਾ, ਬਿਪਨ ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ 'ਖੱਬੇਪੱਖੀ' ਜਾਂ 'ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ।  2004 ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017
ਕੋਰਾਪੁਟ
ਕੋਰਾਪੁਟ ( ਉੜਿਆ :  କୋରାପୁଟ  )  ਉੜੀਸਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।  ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਦੱਖਣ ਉੜੀਸਾ  ਦੇ ਕੋਰਾਪੁਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਜੱਮਕੇ ਬਿਖੇਰੀ ਹੈ।  ਇੱਥੇ  ਦੇ ਹਰੇ - ਭਰੇ ਘਾਹ  ਦੇ ਮੈਦਾਨ,  ਜੰਗਲ ,  ਝਰਨੇ ,  ਤੰਗ ਘਾਟੀਆਂ ਆਦਿ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।  8534 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇਹ ਜਿਲਾ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ।  ਦੇਵਮਾਲੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ 5484 ਫੁੱਟ ਹੈ।  ਦੁਗੁਮਾ ,  ਬਾਗਰਾ ਅਤੇ ਖਾਂਡਾਹਾਟੀ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ਼  ਇਹ ਜਿਲਾ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।  ਕੋਰਾਪੁਟ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਮੰਦਿਰ,  ਮੱਠ, ਮੱਧ  ਕਾਲ  ਦੇ ਸਮਾਰਕ ,  ਆਦਿ ਅਤੀਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਨੇਮੀ ਆਣਾ - ਜਾਣਾ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
438
438 (43 ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਚੰਪਾਰਨ
ਚੰਪਾਰਨ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ ਪੂਰਬੀ ਚੰਪਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ  ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਬਕਾ ਮਿਥਿਲਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਹੱਦਾਂ
ਚੰਪਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1866 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਦਸੰਬਰ 1971 ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: ਪੂਰਬੀ ਚੰਪਾਰਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਚੰਪਾਰਨ। ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬੇੱਤੀਆ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਚੰਪਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਮੋਤੀਹਾਰੀ।ਪੂਰਬੀ ਚੰਪਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਬਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਤਾਈ ਬਲਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਚੰਪਾਰਨ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ
left|thumb|283x283px|(ਬੈਠਾ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ) ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿਨਹਾ  [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ 1917 ਵਾਲੇ ਚੰਪਾਰਨ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਦੌਰਾਨ]] ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੰਪਾਰਨ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਲੇ ਮੋਤੀਹਾਰੀ ਹੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਪਾਰਨ ਛੱਡ ਜਾਣ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚ  ਡਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਬ੍ਰਿਜਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਆਚਾਰੀਆ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ, ਡਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿਨਹਾ, ਮਹਾਦਿਓ ਦੇਸਾਈ, ਸੀ ਐਫ਼ ਐਂਡਰੀਊਜ਼, ਐਚ. ਐਸ. ਪੋਲਕ, ਰਾਜ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਰਾਮ ਨਾਵਾਮੀ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਸ਼ੰਭੂ ਸਰਨ ਅਤੇ ਧਰਨੀਧਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਲਾਈ ਪਾਬੰਦੀ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ (ਗੈਰ-ਹਿੰਸਕ ਸਿਵਲ ਨਾਫਰਮਾਨੀ) ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਰੈਂਕ ਸਲਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਇੱਕ ਪੜਤਾਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ। ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਰਸਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਚੰਪਾਰਨ ਜਰੈਤੀ ਕਾਨੂੰਨ (ਮਾਰਚ 1918 ਦਾ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਐਕਟ ਪਹਿਲਾ) ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬੀਲਾ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖਦੀਜਾ ਆਮਿਰ ਯਾਰ ਮਲਿਕ
ਖਾਦੀਜਾ ਆਮਿਰ ਯਾਰ ਮਲਿਕ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਤੰਬਰ 2010 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਪੀਪੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਖੇਤਰ NA-184 (ਬਹਾਵਲਪੁਰ-2) ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ 64,175 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਨਜੀਬੁਦੀਨ ਅਵੈਸੀ ਤੋਂ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਈ।
ਉਸਨੇ 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ (ਪੀ.ਟੀ.ਆਈ.) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਖੇਤਰ NA-173 (ਬਹਾਵਲਪੁਰ-IV) ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੀਟ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ 60,211 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਪੀਐਮਐਲ-ਐਨ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਜੀਬੁਦੀਨ ਅਵੈਸੀ ਤੋਂ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="0"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਾਲੇ-ਬੌਪ ਧੂਮਕੇਤੂ
ਹਾਲੇ-ਬੌਪ ਧੂਮਕੇਤੂ (ਉਪਚਾਰਿਕ ਨਾਮ C/1995 O1) ਪਿਛਲੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕੀਲਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਧੂਮਕੇਤੂ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਨੰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲੇ-ਬੌਪ ਧੂਮਕੇਤੂ 23 ਜੁਲਾਈ 1995 ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਦੂਰੀ ਉੱਪਰ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘੇਗਾ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸਟੀਕਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦੀ ਚਮਕ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਹਾਲੇ ਅਤੇ ਬੌਪ ਦੇ ਕਿਆਸ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਇਹ ਧੂਮਕੇਤੂ ਪਰੀਹੀਲੀਅਨ ਤੋਂ 1 ਅਪਰੈਲ, 1997 ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਇਸਨੂੰ 1997 ਦਾ ਮਹਾਨ ਧੂਮਕੇਤੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਧੂਮਕੇਤੂ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹਾਲੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਧੂਮਕੇਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਹ ਧੂਮਕੇਤੂ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸਤਹਿ ਤੇ ਬਲਣ ਵਾਲੀ ਭਾਫ਼ ਸੂਰਜ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਜਿੰਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇੰਨੀ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪਥ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸਕੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਸਦੀ ਪੂਛ ਤੇ ਉਲਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇ।
ਖੋਜ
ਹਾਲੇ-ਬੌਪ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੋ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਐਲਨ ਹਾਲੇ ਅਤੇ ਥੌਮਸ ਬੌਪ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ 23 ਜੁਲਾਈ 1995 ਨੂੰ ਸੰਯੁੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਾਲੇ ਨੇ ਧੂਮਕੇਤੂਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਘੰਟੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਹ ਲੱਭੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਧੂਮਕੇਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਹਾਲੇ-ਬੌਪ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦਾ ਐਪਰੈਂਟ ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ 10.5 ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਗਲੋਬੂਲਰ ਕਲਸਟਰ ਐਮ70 ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਐਮ70 ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪਦਾਰਥ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਖੋਜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਧੂਮਕੇਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪਦਾਰਥ ਪਿਛਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਬੀਊਰੋ ਔਫ਼ ਐਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮਜ਼ ਨੂੰ ਈ-ਮੇਲ ਭੇਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਖਗੋਲੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਰਸਾਇਣਿਕ ਪਦਾਰਥ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਹਾਲੇ-ਬੌਪ ਧੂਮਕੇਤੂ ਉੱਪਰ ਕਾਰਬਨੀ ਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਜਿਹੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਧੂਮਕੇਤੂ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਆਰਗਨ ਗੈਸ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਪੂਛ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੱਬੇ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪੂਛ ਵਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਯੂ.ਐਫ਼.ਓ. ਦੇ ਦਾਅਵੇ
ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਚਕ ਸ਼੍ਰਾਮੇਕ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਚਮਕੀਲਾ, ਸ਼ਨੀ ਵਰਗਾ ਪਦਾਰਥ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹਾਲੇ-ਬੌਪ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਰਟ ਬੈਲ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਵੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕੋਈ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਗੋਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਲਨ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਹੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੈਵਨਜ਼ ਗੇਟ ਕਲਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੂਮਕੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 1997 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਲੁਧਿਆਣਾ
ਲੁਧਿਆਣਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ 2011 ਵਿੱਚ 1,618,879 ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਕਾਰਨ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਕਰੀਬ 159 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐੱਨ. ਆਰ. ਆਈ. ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਅਬਾਦੀ ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂ.ਕੇ. ਅਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ. ਏ. ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਰਸਿਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੋਹਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੀ. ਐਮ. ਡਬਲਿਊ. ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਦੌੜਦੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
ਲੁਧਿਆਣਾ 244 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ 30.9°N, 75.85°W. ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਪੀਲੇ ਸੈਂਡਸਟੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੀਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਪੇੜ ਕਿੱਕਰ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ 13 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ 'ਲੁਧਿਆਣਵੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 100 ਕਿ.ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗ 95 ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਂਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗ 1 ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਹਵਾ, ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਬਖੂਬੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਆਰਜ਼ੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 16,18,879 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9,50,123 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 7,43,530 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 82.50 ਫੀਸਦੀ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਜਨਰਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਆਈਲੈਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਬਤ ਸੰਸਥਾਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਅਤੇ ਪੱਖੋਵਾਲ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਸਕੂਲ
ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ 398.770 ਵਿਦਿਆਰਥੀ, 361 ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ, 367 ਉੱਚ, 322 ਮੱਧ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ 1129 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹਨ । ਇਹ ਸਕੂਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਵਿੱਚ ਵਰਧਮਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, BCM ਸਕੂਲ, ਰਿਆਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ।
ਮੈਡੀਕਲ
ਮਸੀਹੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਲੁਧਿਆਣਾ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਮਹਿਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਸੰਨ 1894 ਵਿਚ ਦਯਾਨੰਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਡਾ: ਡਮੇ ਈਡਥ ਮਰਿਯਮ ਭੂਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਇਕ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ । ਇਹ ਕਾਲਜ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੋਰਸ
ਕਾਰੋਬਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬੈਚਲਰ ਕੋਰਸ, ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (ATHM), ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੈਚਲਰ (ਬੀਸੀਏ), ਅਤੇ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਬੈਚਲਰ (B.Com ) ਕੋਰਸ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ 'ਏ' ਇਲਾਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਿਵੇ ਕਿ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ (ਯੂ ਬੀ), ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖੇਤਰੀ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਕਾਲਜ (PCTE) ਇਹ ਕੋਰਸ ਦੋਨੋ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੂਰਾ-ਟਾਈਮ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਹਨ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀ.ਏ.ਯੂ.), ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (SACCM) ਅਤੇ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸ੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ ਕਾਲਜ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਵੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕਾਲਜ ਹਨ।
ਆਵਾਜਾਈ
ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਕਾਨਪੁਰ, ਜੈਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੜਕੀ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ-ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮਾਰਗ ਲੁਧਿਆਣਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਹੈ ।
ਰੇਲ ਮਾਰਗ'
ਲੁਧਿਆਣਾ ਕਈ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ - ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ
ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ (3.1 ਮੀਲ) ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ । ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 130 ਏਕੜ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਣਜ
ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੂੰ 2009 ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ । ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਯੂਨਿਟ ਹਨ । ਕੱਪੜੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਇਕਲ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ । ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ
ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ (22 ਮਾਰਚ 1938 - 19 ਨਵੰਬਰ 2013) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 38 ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਜੀਵਨ
ਚਰਨਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਮਾਰਚ 1938 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭਾਮ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਲਈ ਰਾਮਜਸ ਕਾਲਜ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਥੋਂ ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ। 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹੰਸਰਾਜ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਆਫਰ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਹੋਰ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਵਿਸਕੋਨਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸਕੋਨਸਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1970 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। 45 ਦਿਨ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਖੁਦ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਵਾਪਸ ਆਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਏ।
ਸਨਮਾਨ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਨਾਟਕ ਤਿੱਕੜੀ ਲਈ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ
ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1972 ਨੂੰ ਸਤੌਜ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ, ਪੰਜਾਬ, ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਕਿੱਟਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਮੇਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੈਰੀਅਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਕਾਲਜ ਮਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੁਨਾਮ ਕਾਲਜ ਲਈ ਦੋ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ। ਇਹ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ 16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਾਸੰਦ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ।
ਕਾਮੇਡੀ ਕੈਰੀਅਰ
2008 ਵਿਚ, ਮਾਨ ਨੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਲਾਫਟਰ ਚੈਲੇਜ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।
ਮਾਨ ਨੇ ਐਮ.ਐਚ. ਵੰਨ ਤੇ ਜੁਗਨੂੰ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੈ ਤੇ ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਮਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸੁਖਮਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਵਿਆਹ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ 2015 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਇੰਤਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਮਾਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੱਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ (48) ਨੇ 7 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿਹੋਵਾ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਡਾ: ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ (32) ਨਾਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ ਲਈਆਂ। ਮਾਨ ਤੇ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਵਿਆਹ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।
ਰਾਜਨੀਤੀ
2011 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਮਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ. 2012 ਵਿਚ, ਉਹ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਨੇ ਸੰਗਰੂਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ 200,000 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
2019 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ ਸੀਟ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 111,111 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।
ਚੈਰਿਟੇਬਲ/ਦਾਨੀ ਕਾਰਜ
ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ, "ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭੌਤਿਕ ਨੁਕਸ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ
ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਤਾਈਵਾਨ, ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਰਵਾਸ ਤੋਂ 3000 ਤੋਂ 1500 ਈਪੂ ਤੋਂ ਹਨ ਜੋ ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਅਨ ਵਿਸਥਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ, ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਮਾਲਾਗਾਸੀ, ਮਾਲੇ ਅਤੇ ਪੋਲੀਨੇਸੀਅਨ ਅੰਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਮਾਲ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 1708 ਵਿੱਚ ਡੱਚ ਓਰੀਐਂਟਲਿਸਟ ਐਡਰਿਅਨ ਰੇਲੈਂਡ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਪੋਲੀਨੀਸ਼ੀਆ ਤਕ “ਸਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ” ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੱਚ ਐਕਸਪਲੋਰਰ ਕੌਰਨੇਲਿਸ ਡੀ ਹਾਉਟਮੈਨ ਨੇ ਵੀ 1603 ਵਿੱਚ ਰੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਅਤੇ ਮਾਲੇਈ ਆਰਕੀਪੇਲਾਗੋ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ। left|thumb| ਮਈਵੋ, [[ਵਨੁਆਤੂ|ਵੈਨੂਆਟੂ ਦੇ ਆਗਾਜ਼ੀ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਕਿਆਟੂ ਨਕਾਬ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮੇਲੇਨੇਸ਼ੀਅਨ (1891) ਚਿੱਤਰਕਾਰ: ਰਾਬਰਟ & nbsp;  ਕੋਡਰਿੰਗਟਨ ]] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫਿਲੋਲਾਜਿਸਟ ਲੋਰੇਂਜ਼ੋ ਹਰਵੀਸ ਵਾਈ ਪਾਂਡੋਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਈਡੀਆ ਡੈਲ 'ਯੂਨੀਵਰਸੋ (1778-1787) ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ, ਮਾਲਦੀਵਜ਼, ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ, ਸੁੰਡਾ ਆਈਲੈਂਡਜ਼, ਮੋਲੁਕਸ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਈਸਟਰ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ (ਮਾਲਦੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ) ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ " ਮਲਾਯੋ-ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ " ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਬੋਪ ਨੇ 1841 ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਸੀ ( ਜਰਮਨ: malayisch-polynesisch)। ਸ਼ਬਦ "ਮਲਾਯੋ-ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ" ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 1842 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੇਮਜ਼ ਕੌਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਚਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਸਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ। thumb| ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ [[ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ( ਬਲਾਸਟ, 1999) ]] ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਲਾਯੋ-ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲੇਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਲੋਓ-ਪੋਲੀਸਨੀਅਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਉਘੜਵੇਂ ਸਰੀਰਕ ਭੇਦ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ। ਐਪਰ, ਮਲਯੋ-ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਬੂਤ ਸਨ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਾਰਜ ਵਾਨ ਡੇਰ ਗੈਬਲੇਂਟਜ਼, ਰਾਬਰਟ ਹੈਨਰੀ ਕੋਡਰਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਹਰਬਰਟ ਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮੇਲਾਨੇਸ਼ੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ. ਕੋਡਰਿੰਗਟਨ ਨੇ ਮੇਲੇਨੇਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ, 1891 ਵਿੱਚ "ਮਲਾਓ-ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ" ਦੀ ਬਜਾਏ "ਓਸ਼ਨ" ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੇ ਨੇ ਅਪਣਾ ਲਿਆਸੀ ਜਿਸਨੇ "ਓਸ਼ੀਅਨ" ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ
ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ (5 ਸਤੰਬਰ 1928 - 19 ਸਤੰਬਰ 2004) ਕਥਕ ਨਾਚ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਟਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਸੀਤਾਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਕਥਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਮਾਹਰ ਡਾਂਸਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਚਨ ਮਹਾਰਾਜ, ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਲਖਨਾਉ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੋਵਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹ 1950ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੂੰ 1970 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, 1968 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲਖਨਾਉ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਪੀ. ਕਥਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ
ਸੰਨ 1928 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਜਨਰਲ ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਸੋਖੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੀਲਾ ਸੋਖੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਈ, ਜੋ ਮੈਡਮ ਮੇਨਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਡਮ ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੱਚਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮਾਂ ਵਤਸਲਾ ਜੋਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਾਂਝੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ। ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਟਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਡਿਤ ਸੀਤਾਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਕਥਕ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ। ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸੋਖੇਜ਼ ਨੇ ਦਮਯੰਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਡਮ ਮੇਨਕਾ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਨ ਵਾਜੀਫਦਾਰ, ਪਾਰਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਸੀ।
ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਾਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਭਰਤਨਾਟਿਆ ਕਲਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਆ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਟੀ.ਕੇ. ਮਹਲਿੰਗਮ ਪਿਲਾਈ, ਨੱਤੂਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
1950 ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਮਯੰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਸੋਲੋ ਕੱਥਕ ਨ੍ਰਿਤਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪੰਡਿਤ ਅਚਨ ਮਹਾਰਾਜ, ਲੱਛੂ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਲਖਨਊ ਘਰਾਣੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਹੀਰਾਲਾਲ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਕਥਕ ਕੇਂਦਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਹ ਕਥਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਜੋਂ " ਸਾੜੀ " ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਖਹਿਰਾਗੜ ਅਤੇ ਲਖਨਾਉ ਦੇ ਕਥਕ ਕੇਂਦਰ, ਇੰਦਰਾ ਕਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1968) ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1970) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਰੇਸ਼ਵਰ ਗੌਤਮ ਦੀ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸੀ।
ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਜ਼ ਡਵੀਜ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 1971 ਵਿੱਚ ਕਥਕ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਸਰੀਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ "ਦਮਯੰਤੀ ਜੋਸ਼ੀ" ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ 1973 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ 19 ਸਤੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਮੁੰਡਿਆ ਦੇ ਦਾਦਰ ਸਥਿਤ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸੁਜੋਕਾਲੀਆ
ਸੁਜੋਕਾਲੀਆ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
੪੩੯
439 (43 ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਹੈਨਰੀ ਡੇਵਿਡ ਥੋਰੋ
ਹੈਨਰੀ ਡੇਵਿਡ ਥੋਰੋ (12 ਜੁਲਾਈ 1817 - 6 ਮਈ 1862) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਦਾਰਸ਼ਨਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਲਾਮੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਕ (abolitionist), ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਵਾਦੀ, ਕਰ-ਵਿਰੋਧੀ, ਵਿਕਾਸ ਆਲੋਚਕ, ਸਰਵੇਖਿਅਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਆਗੂ ਅੰਤਰਗਿਆਨਵਾਦੀ (transcendentalist) ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਾਲਡਨ (Walden) ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਦਾ ਲੇਖ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ (Civil Disobedience) ਪੁਰਅਮਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਧੀ ਬਣ ਨਿਬੜਿਆ।
ਖਿਆਲਾ, ਜਲੰਧਰ
ਖਿਆਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਆਦਮਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚਕਵਾਲ
ਚਕਵਾਲ , ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ 90 ਕਿਮੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਨਾਮ ਜੰਮੂ ਦੇ ਮੀਰ ਮਿਨਹਾਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਚੌਧਰੀ ਚਾਕੂ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿੱਚ 1525 ਦੇ ਨੇੜ ਤੇੜ ਇਸਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
੪੪੦
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ
ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੀ ਨਾਹਨ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਮਨਾ ਨਦੀ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਹਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਦਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ’ਤੇ 1685 ਨੂੰ ਨਾਹਨ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਮੌਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਸੀਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਰਾਜਬਨ, ਬਿਜਲੀ ਘਰ, ਸੰਨ ਫਾਰਮਾਸਿਉਟੀਕਲ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਮੈਨਕਾਈਡ ਫਾਰਮਾ ਲਿਮਿ:, ਜੀ ਲੈਬ ਲਿਮਿ: ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਅਦਾਰੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਚਾਹਖ਼ਾਨਾ
thumb|220x220px|ਚੀਨ ਦੇ [[ਨਾਨਜਿੰਗ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਹਖ਼ਾਨਾ]] ਚਾਹਖ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਐਸੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਗਾਹਕਾਂ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹ ਪਿਲਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ, ਇਰਾਨ, ਚੀਨ, ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹਖਾਨੇ ਲੋਕ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਮੇਲਜੋਲ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹਨ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਚਾਹਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਲਕੇ - ਫੁਲਕੇ ਨਾਸ਼ਤੇ ਵੀ ਪਰੋਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਹਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ, ਤਾਸ਼, ਸਮੋਕਿੰਗ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੁੱਕਾ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਲਕੀਆਂ ਸਾਮੂਹਿਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੂਲ
ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਖ਼ਾਨਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਕੋਈ 'ਕਮਰੇ' ਜਾਂ 'ਘਰ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਗਲਖ਼ਾਨਾ, ਗੁਸਲਖ਼ਾਨਾ, ਮੈਖ਼ਾਨਾ, ਇਤਆਦਿ। ਚਾਹਖ਼ਾਨਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚਾਹ ਦਾ ਘਰ ਜਾਂ ਕਮਰਾ। 'ਖ਼ਾਨਾ' ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ 'ਖ਼' ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ, ਬਿੰਦੂ ਬਗੈਰ 'ਖ਼' ਨਾਲੋਂ ਥੋੜਾ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਹਖ਼ਾਨੇ
ਮੌਲੀ ਡੇਵ
ਮੌਲੀ ਡੇਵ (ਜਨਮ 3 ਜੂਨ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀ ਵੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਸਾ ਰੇ ਗ ਮਾ ਪਾ (2007) ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਇਨਲ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਇਸ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀ. ਵੀ. ਦੇ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ਚਲੋ ਅਮਰੀਕਾ ਬੂਗੀ 2003 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਟੈਕਸਾਸ 2007 ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਮੌਲੀ ਨੇ ਫਿਰ ਮੁੰਬਈ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀ ਫਿਲਮ ਅਣਹੋਣੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੇਅਰ ਫੈਕਟਰ ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀਜ਼ਨ 4 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
441
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸਾਨ ਪੇਦਰੋ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਲਾ ਫ਼ੈਲਗੇਰਾ)
ਸਾਨ ਪੇਦਰੋ (ਲਾ ਫੇਲਗੁਏਰਾ)  ਆਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਤੇਰੇ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ
ਉੱਤੇਰੇ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ' (, तेरे बिन लादेन) 2010 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਅੰਗ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ।
ਪੀਲਕ
ਪੀਲਕ (en:Eurasian golden oriole) ਜਾਂ golden oriole (Oriolus oriolus) ਇੱਕ ਉੱਤਰੀ ਹੇਮੀਸਫ਼ੀਅਰ ਟੇਮਪਰੇਟ ਖੇਤਰਾਂ (Hemisphere temperate regions) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰੋਪ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਅਜੇ ਸੁਰਖਿਅਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ
ਸਾਹਿਤ ਦਰਪਣ
ਭੂਮਿਕਾ
(ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: साहित्यदर्पणम्) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਮਹਾਨ ਗਰੰਥ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਦਰਪਣ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ 14ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਦੇ ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਨੰਤਰ ਸਾਹਿਤ ਦਰਪਣ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਵਣੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰਭੇਦਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੁਸਪਸ਼ਟ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਇਸ ਗਰੰਥ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਦਾ ਵਿਭਾਜਨ 10 ਪਰਿਛੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਿਵੇਚਨ ਵੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਰੂਪੀ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਦਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 'ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ' ਜਿਸਦਾ ਉਲਥਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਰਤਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਠੀਕ ਸਰੂਪ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਬਦ ਕਾਵਿ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਰਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੀ ਹੈ- ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਰਨਣ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਰਿਛੇਦ
ਤੀਸਰੇ ਪਰਿੱਛੇਦ ਵਿੱਚ ਰਸ ਨਿਸਪਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸ-ਨਿਰੂਪਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਪਰਿੱਛੇਦ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ/ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 'ਜਿਹੜਾ ਭਾਵ ਰਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਟਿਕਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਵ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਹਨ- ਆਲੰਬਨ ਅਤੇ ਉਦੀਪਨ। ਨਾਇਕ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਹਨ- ਧੀਰੋਦਾਤ, ਧੀਰੋਧੱਤ, ਧੀਰਲਲਿਤ ਅਤੇ ਧੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ। ਨਾਇਕਾ ਦੇ 48 ਭੇਦ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਰਸਾਂ ਦਾ ਆਪੋ ਵਿਚਲੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਚੌਥੇ ਪਰਿੱਛੇਦ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਭੇਦ ਧੁਨੀਕਾਵਿ ਅਤੇ ਗੁਣੀਭੂਤ - ਵਿਅੰਗਕਾਵਿ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਗੁਣੀ ਭੂਤ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਭੇਦ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ- ਲਕਸ਼ਣਾ ਮੂਲਕ ਅਤੇ ਅਭਿਧਾ ਮੂਲਕ। ਅਭਿਧਾ ਮੂਲਕ ਧੁਨੀ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਅਸੰਲਕਸ਼ਯਕਰਮ ਵਿਅੰਗਯ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਯ ਕ੍ਰਮ ਵਿਅੰਗਯ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅਰਥਾਤ ਅਸੰਲਕਸ਼ਯਕਰਮ ਰਸਭਾਵਾਦਿ ਇਸ (ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਗਿਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ (ਵਿਅੰਗਯ) ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਭੇਦ ਵੀ ਅਨੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗਿਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਲਕਸ਼ਯਕ੍ਰਮ ਵਿਅੰਗਯ ਧੁਨੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਕਹੇ ਹਨ-ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਅਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਰਮਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਥ ਸ਼ਕਤੀ ਮੂਲਕ ਵਿਅੰਗਯ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਭੇਦ ਕਰੇ ਹਨ। ਧੁਨੀ ਕਾਵਿ ਦੇ 18 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਭਿਧਾਮੂਲ ਵਿਵਕਸ਼ਿਤਾਨਿਅਮਰ ਵਾਚਯ 16 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਗੁਣੀਭੂਤ ਵਿਅੰਗਯ ਦੇ ਅੱਠ ਭੇਦ ਕਹੇ ਹਨ।
ਪੰਜਵੇਂ ਪਰਿੱਛੇਦ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ-ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਰੇ ਮਤਾਂ ਦਾ ਤਰਕਪੂਰਣ ਖੰਡਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਦਾ ਲੱਛਣ- ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸੰਧੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਸ, ਰਿਧੀ ਆਦਿ ਗੁਣ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰਜਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਤੋਂ ਦਸ ਤੱਕ ਅੰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਉੱਘੀ ਕੁੱਲ ਦਾ ਰਾਜਰਿਖੀ, ਧੀਰੋਦਾਤ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭਾਵੇਂ ਦਿੱਬ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਦਿੱਬਿਆਦਯ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਸ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਵੀਰ, ਹੋਰ ਸੱਭੇ ਰਸ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਇਕ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਰੋਜ਼ਾ ਉਤਨਬਾਈਵਾ
ਰੋਜ਼ਾ ਉਤਨਬਾਈਵਾ (Kyrgyz and Russian: Роза Исаковна Отунбаева; ਜਨਮ ਅਗਸਤ 23, 1950) ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੈ।
ਘੜਿਆਲ (ਪਿੰਡ)
ਘੜਿਆਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਆਦਮਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਦਰਪਣ
ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਰਿਛੇਦ
ਬਿੰਦੂ- ਜਦ ਨਾਟਕ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਥਾ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਬਿੰਦੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਰੋਜ਼ਾ ਉਤਨਬਾਈਵਾ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਘੜਿਆਲ (ਪਿੰਡ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਹਿਤ ਦਰਪਣ
ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਰਿਛੇਦ
ਸੱਤਵੇਂ ਪਰਿੱਛੇਦ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਨਿਰੂਪਣ। ਕਾਵਿ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ, ਗੁਣਾਂ, ਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਦੇ ਰਸ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭੇਦ 5 ਮੰਨੇ ਹਨ- ਪਦ, ਪਦ ਦੇ ਅੰਸ਼, ਵਾਕ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਰਸ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਾਕਾਂ ਦੇ 23 ਦੋਸ਼ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਥ ਦੇ ਵੀ 23 ਦੋਸ਼  ਅਤੇ ਰਸ ਦੋਸ਼ 14 ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਠਵੇਂ ਪਰਿੱਛੇਦ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਗੁਣ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ- ਮਧੁਰਤਾ, ਓਜ, ਪ੍ਰਸਾਦ।
ਮਧੁਰਤਾ- ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਪਿਘਰਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਧੁਰਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਤ (ਕਰੁਣਾ) ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਧੁਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਰਣ- ਟ,ਠ,ਡ,ਢ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਣ', 'ਰ' ਉਸ ਮਧੁਰਤਾ ਨੂਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਓਜ- ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੋਸ਼ ਉਤਸ਼ਾਹ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਓਜ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਰਸ, ਰੌਦਰ ਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਰਯ ਦੇ ਉਲਟ ਓਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟ, ਠ, ਡ, ਢ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।