cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਐਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਕ੍ਰਿਆਬੀਨ
right|thumb|194x194px|ਐਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਕ੍ਰਿਆਬੀਨ ਐਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਕ੍ਰਿਆਬੀਨ (Alexander Nikolayevich Scriabin ; ਰੂਸੀ: Алекса́ндр Никола́евич Скря́бин ; ; 6 ਜਨਵਰੀ 1872 – 27 ਅਪਰੈਲ 1915 ) ਰੂਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1872 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1915
ਨਿਰਮਲਾ ਦੇਵੀ (ਪਹਿਲਵਾਨ)
ਨਿਰਮਲਾ ਦੇਵੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Nirmala Devi; ਜਨਮ 26 ਜੂਨ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਫਰੀਸਟਾਈਲ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗ਼ਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਈਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਿਰਮਲਾ ਈਸ਼ਵਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਪੂਨਮ ਵੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਨਿਰਮਲਾ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਲਈ।
ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 2007 ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿੱਚ ਸਬ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984
ਬੈਲ ਹੁਕਸ
ਗਲੋਰੀਆ ਜੀਨ ਵੈਟਕਿਨਜ਼ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Gloria Jean Watkins; ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1952 - ਦਸੰਬਰ 15, 2021), ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਂ ਬੈਲ ਹੁਕਸ(bell hooks) ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।
ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲ, ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਦੇ ਅੰਤਰਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਗਲੋਰੀਆ ਜੀਨ ਵੈਟਕਿਨਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1952 ਹੋਪਕਿਨਸਵਿੱਲ, ਕੈਂਟਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 5 ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਮੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵਿਉਦਿਸ ਵੈਟਕਿਨਜ਼ ਇੱਕ ਕਸਟੋਡੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਰੋਜ਼ਾ ਬੈਲ ਵੈਟਕਿਨਜ਼ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ।
ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਬੈਲ ਹੁਕਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਕਿਤਾਬ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ: ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਤੱਕ 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ,"ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਮੁੱਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣਾ ਪਰ ਮੁੱਖ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ।"
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਤਪਾਦਾਂ, ਫੀਡ, ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਹ ਡਾਟਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਕੇ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਉਵਸ ਝੀਲ
ਵਸ ਝੀਲ ( Увс нуур    , pronounced [ʊw̜s ˈnʊːr] ; Озеро Убсу-Нур     ) ਇੱਕ ਐਂਡੋਰਹੀਕ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਾਰੀ ਝੀਲ ਹੈ - ਯੂਵੀਐਸ ਨੂਰ ਬੇਸਿਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ, 3,350 ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ 759 'ਤੇ km 2 ਮੀਟਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਝੀਲ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸਿਰਾ ਰੂਸੀ ਸੰਘ ਦੇ ਟੂਵਾ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਸਤੀ ਉਲਾਂਗੌਮ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਖੋਖਲਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਾਰਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਨਾਮ
ਨਾਮ ਉਵਸ ਨੂਰ (ਕਈ ਵਾਰ ਉਬਸਾ ਨੋਰ ਜਾਂ ਉਬਸ੍ਨੂਰ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ) ਸਬਸੇਨ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ/ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਐਰਾਗ (ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਾਈਨ) ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਕੌੜੇ ਡ੍ਰੈਗਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੂਰ, ਝੀਲ ਲਈ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਸ਼ਬਦ। ਇਹ ਨਾਮ ਝੀਲ ਦੇ ਖਾਰੇ, ਪੀਣ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
thumb| ਸਪੇਸ ਤੋਂ [[ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ|ਗ੍ਰੇਟ ਲੇਕਸ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ । ਉਵਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ]] ਇੱਕ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਲੋਕ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸਰਟਕਾਈ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਅਦਭੁਤ ਨਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਖੋਦ ਕੇ ਉਵਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੇੜਲੀ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਵਸ  ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਕਟਾਈ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ "ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਬਸੇਨਰ ਬਣੋ!" ਇੱਕ ਨਾਮ ਜਿਸਨੂੰ "ਬੁਰਾ ਵਾਈਨ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਡਰੈਗਜ਼ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਥਿਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। . ."
ਉਵਸ ਝੀਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 84 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ 79 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੈ, 6 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਬੇਸਿਨ ਖਾਨ ਖੋਖੀ ਰਿਜ ਦੁਆਰਾ ਬਾਕੀ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਫਟ ਝੀਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਅਯਾਨ ਅਲੀ
ਅਯਾਨ ਅਲੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Ayyan Ali) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਡਲ, ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਸ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਅਯਾਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਸਗੋਂ "ਅਯਾਨ ਅਲੀ" ਨਹੀਂ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
14 ਮਾਰਚ, 2015 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰਪੋਰਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤੇ ਨੇ ਅਯਾਨ ਅਲੀ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਅਯਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਉਭਰ ਰਹੀ ਮਾਡਲ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸਨ ਸ਼ੇਰਯਾਰ ਯਾਸੀਨ, ਕਰਮਾ, ਚਨੀਅਰ (ਬਰੀਜ਼) ਅਤੇ ਗੁਲ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2010 ਵਿੱਚ, ਅਯਾਨ ਨੂੰ ਕੈਲਵਿਨ ਕਲੀਨ ‘ਬਿਊਟੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ 2010’ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣ ਗਈਸ਼ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਉਭਰ ਰਹੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਮਾਡਲ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੀਡੀਆ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ 2012 ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਮਾਡਲ ਜਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਿਊਜਿਕ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਸਿੰਗਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੁਲਾਇਆ ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ ਈਦ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ
14 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰਪੋਰਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਅਯਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਉਹ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੋਂ ਯੂਏਈ ਲਈ ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਅਯਾਨ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਦੁਬਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਏਅਰਪੋਰਟ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਫੋਰਸ (ਏ.ਐੱਸ.ਐੱਫ.) ਨੇ ਕਾਊਂਟਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ US$506,800 ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਸਟਮ ਜੱਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 14 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਰਿਮਾਂਡ 'ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਲਈ ਮੈਡੀਕਲ ਸਹੂਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਸੂਟਕੇਸ ਵਿੱਚ $500,000 ਨਕਦੀ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ $10,000 ਹੈ। ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੀ ਲਾਂਡਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ। 16 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ, ਅਯਾਨ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
2019-20 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ 9 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਰਾਜ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ  ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ  ਰਿਕਵਰੀ ਕੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ 23% ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦਾ 46% ਹੈ। 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ, ਰਾਜ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਦਰ 4.8% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੇ ਦੂਜੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਮੁੰਬਈ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ (ਐਮਐਮਆਰ) ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। 1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ 10 ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜਵਾਬ
13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁੰਬਈ, ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ, ਪੁਣੇ, ਪਿੰਪਰੀ-ਚਿੰਚਵਾੜ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਰੋਗ ਐਕਟ, 1897 ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੱਕੀ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਹਾਲ, ਮਾਲ, ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ ਅਤੇ ਜਿੰਮ ਵਰਗੇ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਉਧਵ ਠਾਕਰੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਹੈ। ਪੁਣੇ ਮਿਊਸੀਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੇ 14 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜਨਤਕ ਬਗੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕਲ ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਠਾਕਰੇ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਟੈਸਟਿੰਗ ਲੈਬਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ। 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ 45 ਕਰੋੜ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।
17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਨਾਗਪੁਰ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਿਕ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 144 ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪੁਣੇ ਦੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਟ੍ਰੇਡ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਫਾਰਮੇਸੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 40,000 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਮਿਉਂਸਿਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਬੀਐਮਸੀ) ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਭੀੜ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕਈ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਵੇਂ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਡੱਬੇਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਠਾਕਰੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੁੰਬਈ, ਮੁੰਬਈ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ, ਪੁਣੇ, ਪਿੰਪਰੀ-ਚਿੰਚਵਾੜ ਅਤੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸਥਾਨ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਬੀਐਮਸੀ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਪਿੱਚਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਮਾਡਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ, ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਰੋਨ ਦੇ ਨਾਲ 5,000 ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਠਾਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੰਬੜਾ ਅਤੇ ਭਿਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਡੀਓ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਡਰੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਠਾਕਰੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ "ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ" ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਕੋਵਿਡ-19 ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਗਠਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।
17 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲਾਕਡਾਊਨ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਕੰਟੇਨਮੈਂਟ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਮਐਮਆਰ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਢਿੱਲ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ
ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪੜ੍ਹਾਈ, ਅਤੇ ਫੌਜ
ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਇਤਚਸਿਨ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਥਲੈਟਿਕਸ, ਹਾਕੀ, ਟੈਨਿਸ, ਤੈਰਾਕੀ, ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਆਰੋਹਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵੱਕਾਰੀ ‘ਰਿਵਾਜ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ’ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲੀਸ ਟਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਫਿਲੌਰ ਤੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 11ਵੀਂ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਪੁਲੀਸ ਬਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਚੈਂਬਰ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਚਸਿਨ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਸਨ।
ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ, ਖੇਡਾਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੰਮ
ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਘਰੋਂ-ਬੇਘਰ ਹੋਏ ਲੱਖਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇਹੱਦ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭੇਜੇ ਗਏ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਆਏ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਰਫਿਊਜੀਆਂ ਦੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਖੇਡਾਂ, ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਣ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬੁਝ ਰਹੇ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਸ ਨੂੰ ਜਗਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਲੋਅ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੁਸ਼ਨਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਬੁਲਾਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਲ ਖਿੱਚ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ।
ਮਹਾਰਾਜਾ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੁਰਗਵਾਸ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕੇਵਲ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਮਗਰੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਾਧੂ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਚੇਚੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। 1939 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਆਲਮੀ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਟਲੀ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਮਲਾਇਆ ਵਿਖੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਜ਼ ’ਤੇ ਵੀ ਗਏ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਰਲੇਵੇਂ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ 21 ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਰਲੇਵੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਾ-ਦੇਖੀ ਬਾਕੀ ਰਾਜੇ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਏ। ਪਟਿਆਲੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਸਦਕਾ ਪੈਪਸੂ [ਪਟਿਆਲਾ ਐਂਡ ਈਸਟ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ] ਨਾਮਕ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸੂਬਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨਵੇਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਣੇ। ਅੰਤ 1956 ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਰਲੇਵਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ
ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਹਿਤ ਯਾਦਵਿੰਦਰਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਖੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਯੂ.ਐਨ. ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਚੋਣ
ਪੰਜਾਬ ਪਰਤ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਰਹੇ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ।
ਮੌਤ
ਉਹ 1971 ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ’ਚ ਭਾਰਤੀ ਸਫ਼ੀਰ ਬਣੇ। ਉੱਥੇ ਹੀ 17 ਜੂਨ 1974 ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ 61 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।
ਸਨਮਾਨ
(ਫੀਤਾ ਸਨਮਾਨ ਬਾਰ ਜਿਵੇ ਅੱਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ)
ਨਿੱਕੀ ਅਤੇ ਸੈਮੀ ਐਲਬੋਨ
ਨਿੱਕੀ ਅਤੇ ਸੈਮੀ ਐਲਬੋਨ (ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1992) ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੂਟਿਊਬ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹਨ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਨਿੱਕੀ ਅਤੇ ਸੈਮੀ ਐਸੈਕਸ ਦੇ ਕੈਨਵੇ ਆਈਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਹੈਮਪਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਨਿੱਕੀ ਕੋਲ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਮੀ ਕੋਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ।
ਨਿੱਕੀ 2020 ਵਿੱਚ ਗੇਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ।
ਯੂਟਿਊਬ
ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟੀਟੀਕੇ (ਟਵਿਨਜ਼ ਟਾਕ ਕੇਪੋਪ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਚੈਨਲ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕੇਪੋਪ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀਚੀ ਪੋਡਕਾਸਟ ਤੋਂ ਕੇਪੋਪ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀ.ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਾਰਟ ਸ਼ੋਅ, ਇੱਕ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਰੇਡੀਓ 1 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਐਂਟੀ-ਬੁਲਿੰਗ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹਨ। ਉਹ 2016 ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਸ ਦੇ ਬੈਕਸਟੇਜ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ। 2018 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਿਟ ਅਵਾਰਡ ਸੋਸ਼ਲ ਸਕੁਐਡ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵੈਂਬਲੇ ਏਰੀਨਾ ਵਿਖੇ ਗਰਲ ਗਾਈਡਸ ਗਿਗ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। 2015 ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਲੇਬਰ ਲੀਡਰ ਐਡ ਮਿਲੀਬੈਂਡ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ।
ਦ ਪੀਚੀ ਪੋਡਕਾਸਟ
ਨਿੱਕੀ ਐਂਡ ਸੈਮੀ'ਜ ਪੀਚੀ ਪੋਡਕਾਸਟ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੋਡਕਾਸਟ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਰੇਡੀਓ 1 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਲੜੀ 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 ਅਤੇ 7 ਮਈ 2018 ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲੀ, ਇਹ ਲੜੀ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸਟੀਵ ਆਓਕੀ, ਮੋਨਸਟਾ ਐਕਸ ਅਤੇ ਟਿਫ਼ਨੀ ਯੰਗ ਸਮੇਤ ਕਈ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਯੂਟਿਊਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਮੇਰੀਲੇਬੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ
ਮੇਰੀਲੇਬੋਨ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ (ਐੱਮਸੀਸੀ)  ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1787 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਮੈਂਬਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਹਨ।  ਇਹ ਲੰਦਨ ਏਨ ਡਬਲਿਊ 8 ਦੇ ਸੇਂਟ ਜਾਨਸ ਵੁਡ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡਸ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਐੱਮਸੀਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਸ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕਾਈ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ (ਆਈਸੀਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਐੱਮਸੀਸੀ ਨੇ 1788 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ (ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ) ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਇਟ ਧਾਰਕ ਬਣਾ ਰਿਹਾ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਟੀਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤ  ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ: ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਹਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੀਜਨ (ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ)  ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਐੱਮਸੀਸੀ ਲਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਖਿਡਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਐੱਮਸੀਸੀ  ਦੇ ਪੱਖ ਨੇਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੌਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ 2006 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਹਰ ਸੀਜਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ
left|thumb|200x200px|ਡੋਰਸੇਟ ਸਕਵਾਇਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਟਿਕਾ ਲੋਰਡਸ ਦੇ ਮੂਲ ਗਰਾਉਂਡ ਦੀ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਏਮਸੀਸੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਤੀ ਹੈ । ਸਾਮਾਨਿਇਤ: ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਮਸੀਸੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1787 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਥਾਮਸ ਲੋਰਡ ਨੇ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਗਰਾਉਂਡ ਖੋਲਿਆ. ਹੁਣ ਇਸ ਉੱਤੇ ਡੋਰਸੇਟ ਸਕਵੇਇਰ ਦਾ ਕਬਜਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਕਲੱਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਸਥਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਨਾਇਆ. ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, 1787 - ਏਮਸੀਸੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕਲੱਬ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ 18 ਵੀਆਂ ਸਦੀ  ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸੰਭਵਤਆ ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ । ਪੂਰਵ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਮੇਨਸ ਅਤੇ ਜੇਂਟਲ ਮੇਨਸ ਕਲੱਬ ਜਾਂ ਦ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ  ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤਕ ਪਾਲ  ਮਾਲ ਉੱਤੇ ਦ ਸਟਾਰ ਐਂਡ ਗਾਰਟਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ ।  ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਸਾਮਾਜਕ ਅਤੇ ਗੇੰਬਲਿੰਗ ਕਲੱਬ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਖੇਲ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਜੁਡ਼ੇ ਸਨ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਲੰਦਨ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ ,  ਜਾਕੀ ਕਲੱਬ ,  ਹੇੰਬਲਦਨ ਕਲੱਬ ,  ਵਹਾਈਟ ਕੋਨਡਿਉਟ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਕਈ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ।
ਜਦੋਂ 1780 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲਈ ਵਹਾਈਟ ਕੋਨਡਿਉਟ ਕਲੱਬ  ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਇਸਲਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਵਹਾਈਟ ਕੋਨਡਿਉਟ ਫੀਲਡਸ ਉੱਤੇ ਖੇਡਿਆ ਲੇਕਿਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ  ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਲੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਦੀ ਸਾਈਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਹੈ ।  ਥਾਮਸ ਲੋਰਡ ਵਹਾਈਟ ਕੋਨਡਿਉਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗੇਂਦਬਾਜ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਵਾਪਰੇ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਸਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ,  ਤਾਂਕਿ ਲੰਦਨ ਦੀ ਆਸਾਨ ਦੂਰੀ  ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿਆਦਾ ਨਿਜੀ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ. ਜਦੋਂ ਲੋਰਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਗਰਾਉਂਡ ਖੋਲਿਆ ਜੇਂਟਲਮੇਨਸ ਕਲੱਬ ਇੱਥੇ ਚਲਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦ ਮੇਰੀ - ਲੈ - ਬੋਨ ਕਲੱਬ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ.
20 ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਲੋਂ, ਏਮਸੀਸੀ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਟੀਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੇਸਟ ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ , ਦੌਰੇ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਟੀਮ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਏਮਸੀਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ । ਇਸਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਦਾ 1976 / 77 ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਸਹਮਿਲ ਸੀ । ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਦੌਰਾ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਾਲ ਅਤੇ ਪਿਲੀ ਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨੀ , 1996 / 97 ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰਿਲੇਬੋਨ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦਾ ਇਹੀ ਰੰਗ ਸੀ ।
ਏਮਸੀਸੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਮੂਲ ਉਤਪੱਤੀ ਅਗਿਆਤ ਹੈ,   ( ਅਤੇ ਸੰਭਵਤਆ ਅਗਿਆਤ ਹੀ ਰਹੇਗੀ )  ,  ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੇ ਖਿਲਾਡੀਆਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਅਸਮਾਨੀ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ 19 ਵੀਆਂ ਸਦੀ  ( ਸੰਜੋਗ ਵਲੋਂ ਇਹ ਏਟਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਕੈੰਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ  ਦੇ ਰੰਗ ਵੀ ਸਨ )  ਤੱਕ ਪਹਿਨੀ. ਓੜਕ ਕਲੱਬ ਨੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਪਿੱਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ( ਉਰਫ ਬੇਕਨ ਅਤੇ ਆਂਡਾ ). ਇੱਕ ਸਿੱਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਏਮਸੀਸੀ ਨੇ ਇਸ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜੇ ਐਂਡ ਡਬਲਿਊ ਨਿਕਲਸਨ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਗਿਣ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ,  ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ  ਦੇ ਚੇਇਰਮੇਨ ਅਤੇ ਏਮਸੀਸੀ  ਦੇ ਬੇਨੇਫੇਕਟਰ ਵਿਲਿਅਮ ਨਿਕਲਸਨ ਨੇ ਲੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕਰਜ  ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ । ਇੱਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤ, ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਏਮਸੀਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰੱਖਿਅਕ  ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ,  ਇਹ ਰੱਖਿਅਕ ਗੁਡਵੁਡ ਫੇਮ  ਦੇ ਚਾਰਲਸ  ( ਦੂਸਰਾ )  ਡਿਊਕ ਆਫ ਰਿਚਮੰਡ ਸੀ ।
ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਨਿਯਮ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਏਮਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕਾਪੀਰਾਇਟ ਹੋਲਡਰ ਵੀ ਹੈ,  ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਈਸੀਸੀ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ ਖੇਲ  ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ।  ਹਾਲ ਹੀ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਮੈਚ  ਦੇ ਵਿਨਿਅਮਨੋਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ ,   ( ਉਦਾਹਰਣ ਇੱਕ ਦਿਨਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ )  ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਏਮਸੀਸੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਆਦਾ ਪਰਾਮਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਨਾਲ ਹੀ ,  ਇਸਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਲੋਰਡ ਵਲੋਂ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਮੁੰਤਕਿਲ ਕਰਕੇ ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਏਮਸੀਸੀ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਵਲੋਂ ਹੱਟਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ  ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸੀ ,  ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਰਾਧਾਨ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ।  ਕ੍ਰਿਕੇਟ  ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅੱਜ ਵੀ ਏਮਸੀਸੀ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ,  ਲੇਕਿਨ ਕੇਵਲ ਆਈਸੀਸੀ  ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਾਮਰਸ਼  ਦੇ ਬਾਅਦ. ਫਿਰ ਵੀ, ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ  ਦੇ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਏਮਸੀਸੀ  ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਬਰਾਂ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । right|thumb|240x240px|ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਏਮਸੀਸੀ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਮੇਨੁਅਲ
ਵਿਵਾਦ
ਕਲੱਬ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੇ 1990  ਦੇ ਦਸ਼ਕ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰੀ ਵਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ,  ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਮਤਦਾਨ  ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।   ਸਿਤੰਬਰ 1998 ਵਿੱਚ ਤੀਵੀਂ ਮੈਂਬਰੀ ਨੂੰ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਿਆ ,  ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ 212 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ ।  ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਰੰਕਸ਼ਕ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵੀਨ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਤੀਵੀਂ ਸਨ  ( ਘਰੇਲੂ ਸਟਾਫ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ )  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਲ  ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੇਵਿਲਿਅਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼  ਕਰਣ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖਿਡਾਰੀ ਮੈਬਰਾਂ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ।
ਅਗਲਾ ਵਿਵਾਦ 2005 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਸ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਬੋਰਡ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਣ ਲਈ ਕਲੱਬ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ( ਇਸਦੇ ਕੁੱਝ ਆਪਣੇ ਮੈਬਰਾਂ ਸਹਿਤ ). ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲੱਬ ਨੇ ਟੇਸਟ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੇ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਸਕਾਈ ਪ੍ਰਸਾਰਣ  ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ।   ਉਸ ਸਮੇਂ  ਦੇ ਏਮਸੀਸੀ  ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਰੋਜਰ ਨਾਈਟ ਨੇ ECB  ਦੇ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਕਲੱਬ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਫੈਸਲੇ  ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨ ।
ਇੱਕ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ ਕਿ ਏਮਸੀਸੀ ਨੇ ਮੈਬਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਾਉਂਡ ਉੱਤੇ ਸੀਮਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਏਲਕੋਹਲ ਮਿਲਾਉਣ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਪਦਾਰਥ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਆਈਸੀਸੀ ਨੂੰ ਚੁਣੋਤੀ ਦਿੱਤੀ,  ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ।  ਏਮਸੀਸੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਈਸੀਸੀ ਨੂੰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਰਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਗਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਏਲਕੋਹਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ. ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗਰਾਉਂਡ ਪ੍ਰਾਧਿਕਰਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਮੈਬਰਾਂ ਲਈ ਏਲਕੋਹਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਈਸੀਸੀ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੋ. ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਥੇ ਏਲਕੋਹਲ ਪਾਣੀ ਵੇਚਕੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਵੇ.
ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਏਮਸੀਸੀ ਨੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਲੋਰਡਸ ਨੂੰ ਪਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਟੇਸਟ ਮੈਚ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਾਨ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,  ਇਹ ਮੈਚ ਆਈਸੀਸੀ  ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਆਸਟਰੇਲਿਆ  ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ;  ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਖੇਲ ਦਾ ਪਰਿਵਾਮ ਵਿਵਾਦਾਸਪਦ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ,  ਆਤੰਕਵਾਦ ਵਲੋਂ ਤਰਸਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦਾ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ।  ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਫੋਲਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਰਿਹਾ. ਕਲੱਬ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਸ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਬੋਰਡ  ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀਥ ਬਰੇਡਸ਼ਾ  ( ਵਰਤਮਾਨ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ )  ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਕੋਚ ਡੰਕਨ ਫਲੇਚਰ  ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਲੋਂ ਹਟਾਣ ਵਿੱਚ ਪਰਭਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਮਸੀਸੀ
ਏਮਸੀਸੀ ਟੀਮਾਂ ਨੇਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਖੇਡਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਜ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗ ਪੱਧਰ  ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹੈ ।  ਕਲੱਬ ਨੇ ਪਾਰੰਪਰਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਏਮਸੀਸੀ ਕੋਚਿੰਗ ਮੇਨੁਅਲ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਕਰਿਕੇਟ ਕੌਸ਼ਲ  ਦੀ ਬਾਇਬਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਇਹ ਜਵਾਨ ਕਰਿਕੇਟਰੋਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਸਞਚਾਲਨ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ,  ਇਸਵਿੱਚ ਲੋਰਡਸ ਵਿੱਚ ਇਨਡੋਰ ਸੇਂਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ।
ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਬਿਸ਼ਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਅਰਥਾਤ ਸਥਾਪਨਾ ) ,  ਕਲੱਬ ਨੇ ਮਿਡਿਆ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ  ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਦੇਰ ਵਲੋਂ ਸੁਧਾਰਿਆ ਹੈ ,  ਭੋਰਾਕੁ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਅਜਿਹਾ ਇਸਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੋਰਾਕੁ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਸਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਛਵੀ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਕਦਮ   ਚੁੱਕੇ ਹਨ ।  ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਣਾ ਲੋੜ ਵਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਏਮਸੀਸੀ ਨੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ,  ਏੰਡਰਿਊ ਮਿਲਰ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ,  ਲੇਕਿਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਖੇਲ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਉਥੱਲ ਪੁਥਲ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ NW8  ਦੇ ਰੰਗ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਲੋਂ ਜੁਡੀ ਹਰ ਗਲਤ ਚੀਜ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭਤੋਂ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕਬਿੰਦੁਵਾਂਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਣ  ਦੇ ਬਜਾਏ ਖੇਲ  ਦੇ ਪਾਰੰਪਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਵਿੱਚ ਮੁਂਬਈ ਵਿੱਚ ਇੰਡਿਅਨ ਪ੍ਰੀਮਿਅਰ ਲੀਗ ਨੂੰ ਏਮਸੀਸੀ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸਨੇ ਕਲੱਬ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਭਾਵਨਾ  ਅਭਿਆਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਉੱਤੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ. ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਏਮਸੀਸੀ ਨੇ ਟਵੇਂਟੀ 20 ਨੂੰ ਲੋਰਡਸ ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ।
ਕਲੱਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ( ਏਚ ਆਰ ਏਚ ਡਿਊਕ ਆਫ ਏਡਿਨਬਰਗ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਇਸ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ )  ਹਰ ਪ੍ਰਧਾਨ  ਦੇ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਵਾਰਿਸ  ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾਨੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਰਾਜਕੋਟ)
ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਜਿਹੜਾ ਮੋਹਨਦਾਸ ਰਾਹੁਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ
ਬਾਲਗ਼-ਵਿੱਦਿਆ
thumb|ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਕੂਲ, ਗਿਨੀ-ਬਿੱਸਾਊ, 1974 ਬਾਲਗ਼ ਵਿੱਦਿਆ ਜਾਂ ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗ਼ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ,ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ, ਸਾਖਰਤਾ, ਵਿਚਾਰ,ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਕੂਲੀ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਬਨਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਵੇ।
ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿੱਖਣ ਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਝਲਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਣਾ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਖੁਦ ਜਿੰਮੇਦਾਰੀ ਚੁਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।
ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਧੀਆਂ, ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਉਕੰਦਵਾਲਾ
ਉਕੰਦਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਸੰਬੰਧੀ
ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 362 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 1170 ਹੈ। ਨੇੜੇ ਦਾ ਡਾਕਘਰ ਜੈਤੋ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151202। ਇਹ ਜੈਤੋ ਬਰਨਾਲਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਾਰੀਅਮ ਮਾਰਟਿਨਹੋ
ਮਾਰੀਅਮ ਮਾਰਟਿਨਹੋ (ਜਨਮ 1954) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ 1980 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੇਸਬੀਅਨਵਾਦ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਲੈਸਬੀਅਨ-ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਲੀ ਰੋਥ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1983 ਵਿੱਚ ਫੇਰੋ ਬਾਰ ਵਿਖੇ "ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਸਟੋਨਵਾਲ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਮਾਹਰ ਗਵਾਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਮਾਰੀਅਮ ਮਾਰਟਿਨਹੋ ਦਾ ਜਨਮ 1954 ਵਿੱਚ ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸਾਓ ਪਾਉਲੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀ ਸਮਲਿੰਗੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਹਸਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, 1975 ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪੌਲਿਸਟਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਫੁੱਟ ਪੈ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਲਈ ਕੇਂਦਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਮਾਤ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੱਖਵਾਦ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੜਬੜ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਜਿਨਸੀਅਤ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿੱਚ। ਮਾਰਟੀਨਹੋ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਮੂਹ, ਗਰੂਪੋ ਲਾਸਬੀਕੋ-ਫੈਮਿਨੀਟਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਨੇ ਭੰਨਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਗਰੂਪੋ ਆਓ ਲਾਸਬਿਕਾ- ਫੇਮਨੀਸਟਾ (ਜੀਏਐਲਐਫ) ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਮਾਰਟੀਨਹੋ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਲੀ ਰੋਥ ਸਨ। 1989 ਵਿੱਚ ਗੇਲ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਨ.ਜੀ.ਓ. ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਅਮ ਉਟਰੋ ਓਲਹਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ
ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਖੇਡਾਂ 'ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਮਪਾਇਰ ਗੇਮਸ' ਦੇ ਨਾਂਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ (ਲੋਗੋ) ਦਾ ਆਰੰਭ 1966ਈ: ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ। 1942 ਅਤੇ 1946 ਈ: ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ
ਭਾਰਤ
ਭਾਰਤ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 38 ਸੋਨ, 27 ਚਾਂਦੀ ਤੇ 36 ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਕੁੱਲ 101 ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਤਗਮਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਸੀ।
1 3 ਟੀਮ ਵਾਲੀਆ ਖੇਡਾਂ 2 4 ਟੀਮ ਵਾਲੀਆ ਖੇਡਾਂ 3 3 ਟੀਮ ਵਾਲੀਆ ਖੇਡਾਂ 4 3 ਟੀਮ ਵਾਲੀਆ ਖੇਡਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ
ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਭਾਸ਼ੋ (ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1958) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਵੀ ਹਨ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਲ ਪਰ ਡੂੰਘੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਭਾਸ਼ੋ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਾਨਸਾ ਮੰਡੀ, ਬਠਿੰਡਾ (ਹੁਣ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ 26 ਅਗਸਤ 1958 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਭੁੱਟਾ (ਖਮਾਣੋਂ)
ਭੁੱਟਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੀਮਨਜ਼
ਸੀਮਨਜ਼ ਏ.ਜੀ.   ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬਰਲਿਨ, ਮਿਊਨਿਖ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਅਰਲੈਂਗੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ 15 ਹਿੱਸਿਆਂ ਸਣੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ: ਸਨਅਤ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ।
ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ
ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ (ਜਨਮ 10 ਅਪਰੈਲ 1950) ਹੈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਵਿਧਾਇਕ) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ  ਸੀ। 26 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਹੁੰ ਚੁਕਾਈ ਗਈ ਸੀ. ਸੇਖਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਜਗਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਤੋਂ 1977 ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖਵਾਂ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 14 ਸਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1997 ਵਿੱਚ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਲ, ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਅਸਤਰਾਖਾਨ
ਅਸਤਰਾਖਾਨ (Астрахань) ਰੂਸ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੋਲਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਰੂਸ ਦੇ ਅਸਤਰਾਖਾਨ ਓਬਲਾਸਤ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੋਲਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੋਲ ਹੈ।
ਯਾਖੀ ਝੀਲ
ਯਾਖੀ ਝੀਲ ( Яхь нуур, 亚黑湖 ) ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਦੋਰਨੋਦ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚੋਇਬਲਸਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ 670 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹੈ, 20.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 11.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 97 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ 4 ਮੀਟਰ ਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਤਾਨਾ ਭਗਤ ਅੰਦੋਲਨ
ਤਾਨਾ ਭਗਤ ਅੰਦੋਲਨ (1914-1919) ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇਨਾਗਪੁਰ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜੱਟਰਾ ਓਰਾਓਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਤਾਨਾ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਓਰੌਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ।
ਤਾਨਾ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਟੈਕਸਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ (ਸਿਵਲ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਲਹਿਰ) ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ, ਬਾਣੀਆਂ (ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ), ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਤਾਨਾ ਭਗਤ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ
ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ-ਕੱਚੀ ਉਮਰ ਕੇ ਪੱਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:ਚਾਈਲਡ ਬ੍ਰਾਇਡ) ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 21 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਕਲਰਜ਼ ਟੀ ਵੀ ਉੱਪਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਬਾਲ ਵੀਹ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਲਾਟ
"ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ" ਨਾਟਕ ਅਨੰਦੀ ਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਗਦੀਸ਼ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਹ ਅਨੰਦੀ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਿਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਜਾ ਕੇ ਗੌਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੰਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕਲਿਆਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਨੰਦੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਪਰ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵਰਾਜ਼ ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਜਗਦੀਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮਿਹਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਿਸ ਅਉਂਦਾ ਹੈ,ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੰਦੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਧੱਕਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਕੁੜੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੋਹਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਤਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਨਰਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਮੰਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਨੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਆਤੰਕਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨੰਦੀ ਦੋ ਜੋੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਿਵਮ ਅਤੇ ਨੰਦਨੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੰਗਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਦੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਕਿਡਨੈਪ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਡਨੈਪਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁੰਦਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਨੰਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਨੇਤੀ ਅਜੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲਭਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਗਦੀਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 11 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਨੰਦੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਜੋ ਨਿੰਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮ ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਦੀ "ਸ਼ਿਵ ਨਿਕੇਤਨ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਇੱਕਲੀ ਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਲੈ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ (السعودية ਅਲ-ਸਊਦੀਆ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਸਲਤਨਤ (ਅਰਬੀ: ‎المملكة العربية السعودية ਅਲ-ਮਮਲਕਹ ਅਲ-ਅਰਬੀਆ ਅਲ-ਸਊਦੀਆ), ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਰਬ ਮੁਲਕ (ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ ਅਰਬ-ਜਗਤ ਦਾ ਦੂਜਾ (ਅਲਜੀਰੀਆ ਮਗਰੋਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਰਡਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਵੈਤ, ਕਤਰ, ਬਹਿਰੀਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮਨ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਤਕਰੀਬਨ 2,250,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 2.7 ਕਰੋੜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 90 ਲੱਖ ਲੋਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਅਤੇ 20 ਕੁ ਲੱਖ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਵਾਸੀ ਹਨ। ਸਾਊਦੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1.6 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਨਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹਿੱਸੇ
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 13 ਸੂਬਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। (ਮਨਤੀਕ ਇਦਾਰੀਆ, – ਇੱਕ-ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਮਿੰਤਕਾਹ ਇਦਰੀਆ). ਇਹ ਸੂਬੇ ਅੱਗੋਂ 118 ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ (ਅਰਬੀ: ਮਨਤੀਕ ਇਦਾਰੀਆ, منطقةإدارية‎,)। ਇਸ ਵਿੱਚ 13 ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (ਅਮਨਾਹ) ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਮੁਖੀ ਮੇਅਰ (ਅਮੀਨ) ਹਨ। ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਅੱਗੋਂ ਉਪ-ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ (ਮਰਕੀਜ਼, ਇੱਕ-ਵਚਨ 'ਚ ਮਰਕਜ਼)।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
ਮੱਧਕਾਲੀ ਥੀਏਟਰ
ਮੱਧਕਾਲੀ ਥੀਏਟਰ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਮੱਧਯੁਗੀ ਥੀਏਟਰ" ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਹੱਸਮਈ ਨਾਟਕਾਂ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਸਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਥੀਮ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸਨ. ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਾਈਕਲ ਡਰਾਮੇ, ਯੌਰਕ ਮਿਸਟਰੀ ਪਲੇਜ਼, ਚੇਸਟਰ ਮਿਸਟਰੀ ਪਲੇਜ਼, ਵੇਕਫੀਲਡ ਮਿਸਟਰੀ ਪਲੇਅਜ਼, ਅਤੇ ਐਨ-ਟਾਊਨ ਪਲੇਅਜ਼, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਐਵਰੀਮੈਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਾਟਕ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਦ ਇੰਟਰਲਿਊਡ ਆਫ਼ ਦਾ ਸਟੂਡੈਂਟ ਐਂਡ ਦਾ ਗਰਲ (ਸੀ. 1300)।
ਬਚੇ ਹੋਏ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਆਮ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਾਖਰਤਾ, ਅਤੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀ ਦੌਰ ਦੇ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੇਰ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਕਿਉਂਕਿ ਥੀਏਟਰ ਬਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪੂਰਵ-ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, "ਮੱਧਯੁਗੀ" ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ (500-1500) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ, "ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਸੀ: ਲੁਡਸ, ਜੀਊ, ਓਰਡੋ, ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ, ਆਫੀਸ਼ਿਅਮ, ਪੇਜੀਨਾ, ਮਿਰੈਕੁਲਮ, ਮਿਸਟਰੀ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਸ, ਇੰਟਰਲਿਊਡ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਮੂਮਿੰਗ, ਭੇਸ, ਅਤੇ, ਬੇਸ਼ੱਕ, ਖੇਡ।" ਇਹਨਾਂ ਦਾ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਰੋਮ ਤੋਂ ਤਬਦੀਲੀ, 500-900 ਈ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ 4 ਵੀਂ ਅਤੇ 5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਰੋਮਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੀਟ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨ ਸਾਮਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨ ਥੀਏਟਰ ਬਾਰੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਬੂਤ ਮਾਮੂਲੀ ਹਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਈਮ, ਪੈਂਟੋਮਾਈਮ, ਸੀਨ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਦੇ ਪਾਠ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨੋਪਲ ਦੇ ਦੋ ਥੀਏਟਰ ਸਨ ਜੋ ਕਿ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਨ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਟਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹੱਤਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੂਨਾਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੂਡਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰੀਕ ਥੀਏਟਰ 'ਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸਮਰਾਟ ਜਸਟਿਨਿਅਨ ਨੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਖੂਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ
ਖੂਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ 1827 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਐਕਫਰਡ ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਸੰਨ 1845 ਵਿੱਚ ਪੈਥਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਰੂਡੌਲਫ ਵਰਚੌ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਊਕੀਮੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਖੂਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨੂੰ ਲਿਊਕੀਮੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਲਿਊਕੀਮੀਆ’ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੰਜ ਹੈ: ਲਿਊਕੋਸ-ਸਫੈਦ ਜਾਂ ਚਿੱਟਾ+ਹਾਇਮਾ-ਲਹੂ ਜਾਂ ਖੂਨ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਕੈਂਸਰ (ਲਿਊਕੀਮੀਆ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੂਨ ਤੇ ਹੱਡੀ ਦੀ ਮਿੱਝ (ਬੋਨ ਮੈਰੋ) ਵਿਚਲੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸੈੱਲ ਕੱਚੇ (ਇਮ-ਮੈਚਿਓਰ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਿਊਕੀਮੀਆ ਇੱਕ ਕਾਮਨ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਖੂਨ, ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਤੇ ਲਿੰਫਾਇਡ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੱਛਣ
ਧੌਣ, ਨਲਾਂ ਕੱਛਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਲਿੰਫ ਨੋਡਜ਼ ਦੇ ਵੱਧਣ ਨਾਲ ਗਿਲਟੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਿੰਫੈਟਿਕ ਕਿਸਮ ਵਾਲੇ ਲਿਊਕੀਮੀਆਂ ਵਿਚ।
ਕਾਰਨ
ਅਜੇ ਤੱਕ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਿਆ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਰਿਸਕ ਫੈਕਟਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੈਕਟਰ ਹਨ:
ਧਿਆਨ ਯੋਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਰਈਆ (ਖਮਾਣੋਂ)
ਰਈਆ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ (cultura), ਸ਼ਬਦਾਰਥ: " ਤਰਬੀਅਤ (cultivation)" ) ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾਈ ਤੱਕ ਵਿਆਪਤ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੋਚਣ, ਵਿਚਾਰਨ, ਕਾਰਜ ਕਰਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਬੋਲਣ, ਨਾਚ, ਗਾਉਣ, ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏ ਡਬਲਿਊ ਗਰੀਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਗਿਆਨ, ਵਿਵਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਰਸ਼ ਪਧਤੀਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ 5 ਅੰਗ ਮੰਨੇ ਹਨ; ਪਦਾਰਥਕ ਅੰਗ, ਸਮਾਜਕ ਅੰਗ, ਸੰਚਾਰਤ ਅੰਗ, ਧਾਰਮਕ ਅੰਗ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ ਦੁਆਰਾ, ਰੀਸ ਮੈਕਗੀ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ 3 ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ। ਇਹ ਵੰਡ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੈ।
ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਲਈਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਹੈ। ਉਂਝ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਜੁੱਟ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਦੂਜੇ ਅੰਗੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਲਗਭਗ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਲੋੜਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਿਰਜੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹੋਣ।ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ ਅਨੁਸਾਰ - ‘ਫੁੱਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਜਾਂ ਵਿਹੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਸਤੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਫੁੱਲ ਵੀ ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਸ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਸ ਆਸ਼ੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਅੰਗ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ੈਰੀ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ- “ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਅੰਗ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ।" ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ, ਸਾਜੋ ਸਮਾਨ, ਪਹਿਰਾਵਾ, ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ,
ਕੰਮ ਧੰਦੇ
ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿਖੜ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਰਥਕਤਾ ਸਮੇਤ ਸੁਮੱਚੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਰੋਟੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ - “ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਤਰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਲਈ ਪਾਲਤੂ ਪੌਦਿਆਂ (ਫ਼ਸਲਾਂ) ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਧੰਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸਾਜ਼ੋ ਸਮਾਨ
ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸੰਦਾ ਵਲੇਵਾਂ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ੋ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਗੰਡਾਸਾ, ਬਰਛਾ, ਭਾਲਾ, ਕੁਹਾੜੀ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਆਦਿ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਦ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਮਾਜ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਲ, ਸੁਹਾਗਾ, ਕਹੀ, ਰੰਬਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਸੰਦ ਉਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਖਾਣ-ਪੀਣ
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਸਧਾਰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਧਾਰਨ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ, ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਕਵਾਨ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੇ-ਭੋਜ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਖਾਸ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ(ਦਕਸ਼ਿਰਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਚਾਰ, ਸਦਾਚਾਰ, ਤਾਬੂ, ਕਾਨੂੰਨ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਨਿਮਨਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਮੂਲਕ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਚਿਹਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇੱਕ ਧਿਰ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਅਪਰਵਾਨ। ਪਰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਉਹ ਅੰਗ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਨਿਯਮ ਤੇ ਨਿਸ਼ੇਧਾਤਮਕ ਨਿਯਮ
ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਤੋਂ ਭਾਵ ‘ਇਹ ਕਰੋ` ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੇਧਾਤਮਕ ਤੋਂ ਭਾਵ ‘ਇਹ ਨਾ ਕਰੋ` ਇਹ ਨਿਯਮ ‘ਪ੍ਰਤੱਖ` ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ‘ਪ੍ਰੋਖ` ਵੀ। ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਿਯਮ ਉਹ ਨਿਯਮ ਹਨ ਜੋ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ: ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਤੇ ਕਰੋ, ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਨਾ ਲਵੋ ਜਾਂ ਉਬਾਸੀ ਲੈਣ ਲੱਗਿਆ ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਲੋਵ। ਪ੍ਰੋਖ ਨਿਯਮ ਉਹ ਨਿਯਮ ਹੰੁਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿਖਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਰ ਕੱਢ ਲੈਣ, ਹੱਸਦਿਆਂ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ,ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਰ ਢੱਕ ਲੈਣਾ ਹੈ।
ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਨਿਯਮ
ਨਿਯਮ ਆਦਰਸ਼ਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਵੀ। ਆਦਰਸ਼ਕ ਨਿਯਮ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੇ ਉਦਾਹਰਣੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਹੋਵੇ। ਆਦਰਸ਼ ਕਦੇ ਵਿਆਪਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਆਦਰਸ਼ਕ ਨਾ ਰਹੇ। ਜੇਕਰ ਆਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਦਾ ਪਾੜਾ ਵਧ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਸੰਗਠਨ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਉਹ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਵਾਏ, ਜਿਹੜੇ ਨਿਯਮ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੰੁਦੇ ਹਨ।
ਸਦਾਚਾਰ
ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਮਾਜਕ ਸਦਾਚਾਰ ਜਾਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ਼ਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਲ ਹੰੁਦੇ ਹਨ। “ਸਮਾਜਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।`` ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਆਦਰਸ਼ਕ ਵਤੀਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਪਹਿਲ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੈਸਲਾ ਤਰਕ-ਸੰਗਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਵੱਲ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਗਾਹਲਾ ਕੱਢੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਫੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਟੈਬੂ
ਇਹ ਉਹ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਮਾਜ ਇਹ ਕਿਆਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। “ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਟੈਬੂ ‘ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ` ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਟਾਬੂ` ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।`` ਹਰੇਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਤਾਬੂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੂਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣਾ, ਯੂਨਾਨੀ ਈਡੀਪਸ ਮਿੱਥ ਟੈਬੂ ਦੀ ਅਵਤੇਲਨਾ ਅਤੇ ਉਪਜੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗਊ ਹੱਤਿਆ ਆਦਿ। “ਟੈਬੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਕਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਕ ਕੀਮਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਸਾਕਾਰਕ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟਸ਼ੀਲ ਮੌਕਿਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੈਬੂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੂਤ, ਨਵਜਨਮ ਬਾਲ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਟੈਬੂ ਵਿਆਹੰਦੜ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀ ਬਾਰੇ ਟੈਬੂ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।`` ਟੈਬੂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੰਸਕਾਰਕ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟੈਬੂ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਰ ਟੈਬੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੈਬੂਆਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਪਤ ਮਨੋਰਥ ਛੁਪੇ ਹੰੁਦੇ ਹਨ। “ਟੈਬੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੰਸਾਕਾਰਕ ਕਾਰਜ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਕਾਰਜ ਹੰੁਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:- ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਮੀਟ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਨਿੱਚਰਵਾਰ ਲੋਹਾ ਖਰੀਦਣ ਨੂੰ ਟੈਬੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਟੈਬੂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅੰਗ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। “ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ, ਵਤੀਰੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਧਰਮ, ਮਿਥਿਹਾਸ, ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇਸ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।”1 ਜੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ ਜਾਂ ਅਣਉਚਿਤਤਾ ਬਾਰੇ ਮਿਆਰ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸੋਮਾ ਉਹ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ, ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਪਰੋਕਤ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। “ਮਿਥਿਹਾਸ ਨਿਰਾ ਕਲਪਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਰਾਲੌਕਿਕ ਜਗਤ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”2 ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਨ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। “ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ `ਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ, ਧਰਮ, ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ, ਵਤੀਰੇ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।”3
ਸਾਹਿਤ
ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗ, ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। “ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਤੱਤ ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਧਰਾਤਲ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਜ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।”5 ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਾਹਿਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਬੋਧਿਕ ਅਮਲ ਦੀ ਅੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਦਕਾ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾ
ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਾਹਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਜਣਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮਾਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਤਮਕ ਹੈ। “ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਅਨੁਵਾਦ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”6
ਕਲਾ
ਕਲਾਵਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹਨ। ਕਲਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਅਨੂਠਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾ-ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨੁਭਵਾਂ, ਅਹਿਸਾਸਾਂ, ਸੰਕਟਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ।
ਧਰਮ
ਧਰਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਬਲ ਤੇ ਫੈਸਲਾਕੁਨ ਅੰਗ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨਿਖੜਵੀ ਪਛਾਣ, ਨਾਮਕਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਰੋਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਦੀ ਆਈ ਹੈ। “ਆਦਿ-ਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਮਲ, ਵਿਵਹਾਰ, ਉਦੇਸ਼, ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ, ਕੀਮਤਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰੇਰਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਵਿਭਿੰਨ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਹਿੰਦੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਦਿ।”7
ਵਿਵਹਾਰ/ਵਤੀਰਾ
ਵਿਵਹਾਰ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹੈ। “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰਿਆਉਣ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ-ਜੁਗਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦੇ ਦਮ ਤਕ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।”8 ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਸਿੱਖਿਆ, ਸੁਚੇਤ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਲਾਘਾ/ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਵਿਭਾਵ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਅਨਿਖੜ ਅੰਗ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। “ਸਮੇਂ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੋਚਣੀ ਦਾ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਗਟਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਕਿਸਮ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।”9 ਲੋਕਧਾਰਾ ਇੱਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਅੰਗ (ਪਦਾਰਥਕ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਕ, ਬੋਧਾਤਮਿਕ) ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ: ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ =;ਵਸ ਇਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਪਰ ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ =;ਵਸ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਗ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਦੂਸਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਸਿਸਟਮ ਹੈ।
ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ
ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿਮਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਰਬ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਤਕਰਾਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਉੱਚਾਈ 1,400 ਮੀਟਰ ਤੋਂ 4,100 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹੇਠਲੇ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੜੀ ਹੈ। ਸਤਲਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੋਲ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਾ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਝਨਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।