cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਲਿਖਤਾਂ
(ਕ)The country and the city,1973
(ਖ)Writing in society,1983
ਡਿਟਰੋਇਟ
ਡੈਟਰੋਇਟ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ-ਕੈਨੇਡਾ ਸਰਹੱਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੀ ਵੇਨ ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੈਟਰੋਇਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ
ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ
ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ (Алтан Орд, Altan Ordu, Зүчийн улс, Züchii-in Uls; Золотая Орда; Алтын Урда Altın Urda) ਇੱਕ ਮੰਗੋਲ  ਬਾਅਦ ਚ ਤੁਰਕ ਅਸਰਾਂ ਵਾਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮੰਗੋਲ ਸਮਰਾਜ  ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1259 ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਠੀਕ ਵੱਖਰਾ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ. ਇਹ ਕਿਪਚਕ ਖਨਾਟੇ ਜਾਂ ਜੋਚੀ ਦੇ ਉਲੁਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ  ਹੈ
1255 ਵਿੱਚ ਬਾਤੂ ਖਾਨ (ਤੁਲਾਈ ਓਰਦੂ ਦੇ ਬਾਨੀ) ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼, 1359  ਤੱਕ, ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸਦੀ ਲਈ ਵਧੀ ਫੁੱਲੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੋਗਾਈ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੇ 1290ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ. ਓਰਦੂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਜ਼ਬੇਗ (1312-1341) ਜਿਸਨੇ ਇਸਲਾਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁੱਜੀ। ਸਲਤਨਤ ਤੁਲਾਈ ਉਰਦੂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਯੂਰਪ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਇਲਾਕਾ ਕੋਹ ਯੂਰਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਡੈਨੀਊਬ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸਨ। ਦੱਖਣ ਚ ਤੁਲਾਈ ਉਰਦੂ ਦੇ ਕਾਲ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਕੋਹ ਕਾਫ਼ ਤੇ ਈਰਾਨ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਆਲੀ ਮੰਗੋਲ ਇਲਖ਼ਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਸ਼
ਅਦਰਕ
thumb ਅਦਰਕ ਦਾ ਅਸਲ ਬਨਸਪਤੀ ਨਾਮ ਜ਼ਿਜੀਬੇਰਓਫਿਫ ਚਿਨਾਲੇ ਰੋਸਕੋ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਜਿੰਜਰ’(Ginger) ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕੰਕਰੀਟ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਮੋਰਨੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਕਈ ਹੇਠਲੇ ਛੋਟੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁੰਢ
ਅਦਰਕ ਤੋਂ ਸੁੰਢ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਰੰਪਰਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮੋਰਨੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਦਰਕ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੁੰਢ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਲੇ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਅਦਰਕ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।
ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ
ਅਦਰਕ ਸੁਆਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਤੜਕਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਹੈ। ਅਦਰਕ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀਆਂ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਲਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੰਘ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਬਵਾਸੀਰ, ਪੇਟ ਦੀ ਗੈਸ, ਪੇਟ ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬਲਗਮ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਜ਼ੁਕਾਮ, ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਦਰਕ ਇੱਕ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦਰਕ ਵਾਲੀ ਚਾਹ ਪੀਣੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਬਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਅਲੀਪੁਰ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ)
ਅਲੀਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਠੱਠੀਆਂ ਖੁਰਦ 1 km
ਬੁਰਜ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ 2 km
ਰੱਤਾ ਗੁਦਾ 2 km
ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਹਨ ]] ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਪੱਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ
ਡਾ. ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ (26 ਦਸੰਬਰ 1926 – 21 ਜੂਨ 2012) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਸੀ। ਉਹ 1992 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ ਅਤੇ 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸ ਨੇ "ਹਿੰਦ-ਚੀਨ ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਦੀਪ ਚ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ', (1977) ਦੀ ਲੇਖਕ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਾਰਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਇਰਸ਼ਾਦ ਪੰਜਾਤਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਮਾਈਮ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਜਰਮਨ ਫਿਲਮ  Der Schuh des Manitu 'ਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹੁਸੈਨ, ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ (ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ।
ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ डा ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੈਂਸਰਿਸ਼ਪ, ਲਿੰਗ ਮੁੱਦੇ, ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਪੇਖਵਾਦ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਲੀ ਸਮਕਾਲੀ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕੜਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
21 ਜੂਨ 2012 ਨੂੰ, ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਦਿਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਚੈੱਕ ਸਾਹਿਤ
ਚੈੱਕ ਸਾਹਿਤ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਚੈੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਚੈੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਚੈੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਚੈੱਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਾਹਰਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਫ਼ਰੈਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀਆਂ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ
ਵਾਲੀਬਾਲ
right|thumb|300px|ਵਾਲੀਬਾਲ ਦਾ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਾਲੀਬਾਲ ਇੱਕ ਟੀਮ ਖੇਡ ਹੈ। ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਛੇ-ਛੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 18 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੋੜਾਈ 9 ਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਾਊਂਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜਾਲ ਲਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਪਾੜੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸਾ 9 ਮੀਟਰ ਦਾ ਵਰਗਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ ਦੇ ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਸੁਟ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੂਆਇਟ ਲੈਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਖੇਡ 1964 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਖੇਡ 9 ਫ਼ਰਵਰੀ 1895 ਈ. ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਮੋਰਗਨ ਦੁਆਰਾ ਹੋਲਯੋਕ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੋਰਗਨ ਵਾਈ ਐਮ ਸੀ ਏ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।
ਕੋਰਟ ਦੇ ਮਾਪ
ਇੱਕ ਵਾਲੀਬਾਲ ਕੋਰਟ 9 ਮੀਟਰ × 18 ਮੀਟਰ (29.5 ਫੁੱਟ. 59.1 ਫੁੱਟ) ਹੈ, ਇੱਕ ਮੀਟਰ (39.4 ਇੰਚ) ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ ਨੈੱਟ ਦੁਆਰਾ ਬਰਾਬਰ ਵਰਗ ਅੱਧੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ 2.43 ਮੀਟਰ (7 ਫੁੱਟ 11 11/16 ਇੰਚ) ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ 2.24 ਮੀਟਰ (7 ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ 3/16 ਇੰਚ) ਮਹਿਲਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ, ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਕੋਰਟ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਚਾਈ ਦੀ ਕਮੀਬੰਦੀ 7 ਮੀਟਰ (23.0 ਫੁੱਟ) ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ 8 ਮੀਟਰ (26.2 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਲ
ਐਫਆਈਵੀਬੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੇਂਦ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਚਮੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, 65-67 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦਾ ਘੇਰਾ, 260-280 ਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਭਾਰ ਅਤੇ 0.30-0.325 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ 2 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਬਾਅ ਹੋਵੇ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਿਯਮ ਹਨ।
ਗੇਮ
ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਛੇ ਖਿਡਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸਿੱਕਾ ਟੌਸ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਕੋਰਸ 'ਤੇ ਨੈੱਟ' ਤੇ ਪਾਸ ਕਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਰਟ (ਸੇਵਾ) ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ. ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਨੈੱਟ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਵਾਲੀਬਾਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਪਰਕਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਪਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬੰਪਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਲ ਦੇ ਟ੍ਰੈਜੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ; ਸੈਟਟਰ ਦੁਆਰਾ ਸੈੱਟ ਦੇ ਦੂਜੀ ਭਾਗ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਗੇਂਦ ਤੇ ਉਂਗਲੀ-ਟਿਪਸ ਧੱਕਣ ਲਈ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਸ ਪਾਸ) ਤਾਂ ਕਿ ਬੈਟ ਦੇ ਟ੍ਰੈਜੈਕਟਰੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵੱਲ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੋਨੀਤ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਪਾਇਕ (ਜੰਪਿੰਗ, ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਅਦਾਲਤ 'ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹੇਠਾਂ ਚਲੇਗਾ) ਬਾਲ' ਤੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ। ਗੇਂਦ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਅਪਰਾਧ 'ਤੇ ਹੈ।
ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਬਚਾਅ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਟੀਮ: ਨੈਟ ਜੰਪ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨੈੱਟ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਉਪਰ (ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਉੱਪਰ) ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗੇਂਦ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਉਪਰ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਰਾਹੀਂ ਹਿੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਖੋਖਲਾਪਣ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਾਰਡ-ਡੁੱਲਡ ਬੱਲ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪਾਸ) ਦੇ ਨਾਲ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟੀਮ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖੇਡ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਿ ਗੇਂਦਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਛੋਹਣ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰਵਾਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨੈੱਟ 'ਤੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਾਂ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਉਤਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੇਂਦ "ਅੰਦਰ" ਹੈ ਜੇ ਇਸਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖੋਖਲੀ ਜਾਂ ਅਖੀਰਲੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸਪੀਕਰ ਕਾਫੀ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਾਲ ਖੇਡਣ ਲਈ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਅਖੀਰਲੀ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।
ਸਕੋਰਿੰਗ
ਜਦੋਂ ਗੇਂਦ ਅਦਾਲਤ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫ਼ਰਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਟੀਮ ਨੇ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਾਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਗੇਂਦ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਟੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਜਿਹੜੀ ਟੀਮ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ ਉਹ ਅਗਲੀ ਬਿੰਦੂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਿਛਲੀ ਬਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਅਦਾਲਤ' ਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੇਡ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ 25 ਪੁਆਇੰਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋ-ਪੁਆਇੰਟ ਮਾਰਜਿਨ ਦੁਆਰਾ ਸੈੱਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੈਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਪੰਜ ਸੈੱਟ ਦੇ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸੈੱਟ, ਜੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 15 ਅੰਕ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (ਸਕੋਰਿੰਗ ਲੀਗ, ਟੂਰਨਾਮੇਂਟ, ਅਤੇ ਲੈਵਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਕਦੇ-ਕਦੇ 3 ਤੋਂ 25 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; 2008 ਵਿੱਚ ਸੀਸੀਏਏ ਦੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੋਂ 25 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੈਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ
2000 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਨੈੱਟ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈੱਟ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਵਿਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਾਈਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਣ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ' ਦੂਜੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਡਬਲ-ਛੋਹ ਲਈ ਨੁਕਸ 'ਤੇ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੀਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਖਿਡਾਰੀ ("ਡਬਲ-ਹਿੱਟ") ਦੁਆਰਾ ਮਲਟੀਪਲ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਪਲੇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਲੀਬਾਲ
ਆਈਆ ਸੋਫ਼ੀਆ
ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ  ਜਾਂ ਆਇਆਸੋਫੀਆ (ਚਰਚ ਆਫ਼ ਹੋਲੀ ਵਿਸਡਮ ਜਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਆਇਆਦਫਆ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ) ਇੱਕ ਪੂਰਵ ਪੂਰਵੀ ਆਰਥੋਡੋਕਸ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਜਿਸਨੂੰ 1453 ਵਿੱਚ ਕਸੰਨੀਆ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਮਾਨ ਬਿੱਜਾਂਤੀਨਾਂ ਨੇ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1935 ਵਿੱਚ ਆਤਾਤੁਰਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗਿਰਜੇ ਅਤੇ ਮਸਜਦ ਦੇ ਰੂਪ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸਤਨਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਲਾਸ਼ਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੈਟੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ "ਸੇਂਕਟਾ ਸੋਫੀਆ" (Sancta Sophia) ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਆਇਆਸੋਫੀਆ" (Ayasofya) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ "ਸੇਂਟ ਸੋਫੀਆ" (Saint Sophia) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਗਿਰਜੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਰਜੇ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਬਾਅਦ ਕਸਨਟਿਅਨ ਪੰਨਾ ਬੇਟੇ ਕਸਨਟਿਅਸ ਸਮਿਖਿਅਕ ਇਸਨੂੰ ਬਣਵਾਇਆ ਪਰ 532 ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਵੀ ਦੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮਿਆਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਜਸਟੇਨੀਨ ਪੰਨਾ ਨੇ ਫਿਰ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ 27 ਦਸੰਬਰ 537 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਆਸ਼ਬੈਲੇਹ ਦੇ ਗਿਰਜੇ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾ ਘਰ ਹੈ। ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਕਈ ਵਾਰ ਜਲਸਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 558 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਗੁੰਬਦ ਗਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ 563 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਫਿਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੁੰਬਦ ਵੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। 989 ਦੇ ਭੁਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਅੱਪੜਿਆ। 1453 ਵਿੱਚ ਕਸੰਨੀਆ ਦੇ ਉਸਮਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਇੱਕ ਮਸਜਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ 1935 ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਕਮਾਲ ਆਤਾਤੁਰਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਬੀਜਾਂਟਿਨ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਮਾਨ ਵਾਸਤੂਸ਼ਿਲਪ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਤਮਾਨੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਰ ਮਸਜਦਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮਸਜਦ ਸੁਲੈਮਾਨ ਮਸਜਦ ਅਤੇ ਰੁਸਤਮ ਪਾਸ਼ਾ ਮਸਜਦ ਆਈਆ ਸੋਫੀਆ ਦੇ ਵਾਸਤੁਸ਼ਿਲਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਉਸਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਸਾਰੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਹਰ ਉਸਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸਨਾਨ ਪਾਸ਼ਾ ਉਸਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੇਨਾਰੋਂ ਸਥਾਪਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਸਜਦ ਵਿੱਚ ਮਿੰਬਰ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹਜਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਸਲਿਮ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਰਿਫਾਈਂ ਰਾਸ਼ਦੀਨ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰਤਆਂ ਸਥਾਪਤ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੁੰਬਦ ਦਾ ਵਿਆਸ 31 ਮੀਟਰ (102 ਫੀਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 56 ਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ
ਕਬੀਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਭੂਮਿਕਾ:-
ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਵਿਚਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਬੀਲੇ, ਝੁੰਡ, ਗੋਤਾਂ, ਦੂਹਰੇ ਸੰਗਠਨ, ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਆਦਿ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਕੁਝ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਵਿਚਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਬੀਲਾ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਇਹ ਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਰੀਆ, ਸਾਂਸੀ, ਗਾਡੀ ਲੁੁੁਹਾਰ, ਗੁੱਜਰ, ਸਿਕਲੀਗਰ, ਬਾਜ਼ੀਗਰ, ਢੇਹੇ, ਕੀਕਣ, ਬੱਦੋ, ਮਾਹਤਮ ਆਦਿ ਕਬੀਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ।
ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਅਰਥ :-
ਅਰਬੀ -ਫਾਰਸੀ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਕਬੀਲਾ ਪਦ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਇੱਕ ਦਾਦੇ ਦੀ ਔਲਾਦ,ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਕੁਨਬਾ ਅਤੇ ਟੱਬਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।" ਕਬੀਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਟਰਾਇਬ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਟਰਾਇਬ ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਟਰਾਇਬੁਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ।
"ਟਰਾਇਬ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਹਨਾਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਫਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਪੱਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਪਾਸਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤੱਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕਬੀਲਾ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।"
ਕਬੀਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ :-
"ਡਾ.ਦਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ":- "ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਇਲਾਕਾ, ਸਾਂਝੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ, ਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਨਿਆਂ -ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਵਿਆਹ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਰੀਤਾਂ -ਰਸਮਾਂ, ਸਾਂਝੇ ਕਾਰਜ, ਸਾਂਝਾ ਵਿਰਸਾ ਅਤੇ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ਼ ਪਾਲਣਾ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਕਬੀਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣ:-
(1) ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ।
(2) ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ।
(3) ਰੋਜੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ।
(4) ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ।
(5) ਸਧਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ।
(6) ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਇਲਾਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(7) ਕਬੀਲਾ ਉਹ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਂਝੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੋਵੇ।
(8) ਕਬੀਲਾ ਸੰਗਠਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ।
(9) ਕਬੀਲਾ ਲੋਕ -ਚਕਿਤਸਾ ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਸ਼ਠਾ
(10) ਹਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਬੀਲਾਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਪਰਿਪੇਖ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਧਰਮਾਂ, ਨਸਲਾਂ, ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ -ਜਿਵੇਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ -ਤਿਵੇਂ ਜਾਤਾਂ ਤੇ ਕਬੀਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੁਹਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲੇ ਵੱਸਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਅੰਤਰ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਕਬੀਲੇ :-
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਂਸੀ, ਬਾਜ਼ੀਗਰ, ਬੋਰੀਆਂ, ਨਾਥ, ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ, ਢੇਹ, ਕੀਕਨ ਅਤੇ ਮਦਾਰੀ, ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਆਬਾਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਮੋਗਾ ਆਦਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਥਾਈ ਤੋਰ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੰਦਾ ਭੇਡਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਚਾਰਨਾ ਸੀ।
ਜੇਕਰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਵਿਭਿੰਨ-ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ:-
ਕਬੀਲਾ ਸੰਗਠਨ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਕੜੇ ਕਬੀਲੇ ਹਨ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਕਠਿਨ ਹੈ ਪਹਿਰਾਵਾ, ਰਹਿਤਲ, ਰਸਮਾਂ -ਰੀਤਾਂ, ਵਿਵਸਾਇਕ, ਮਾਤਾਵਾਂ (ਟੌਟਮ)ਮਨਾਹੀਆ (ਟੈਬੂਜ)ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਵਜੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲੌ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਹਨ। ਇਹ ਭਿੰਨਤਾ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੁ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਆਦਿਵਾਸੀ, ਟਪਰੀਵਾਸ, ਅਰਧ ਵਸੇਬੇ ਵਾਲੇ, ਅਪਰਾਧੀ ਕਬੀਲੇ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨ-ਜਾਤੀਆਂ ਆਦਿ।
ਕਬੀਲਾ :-
ਕਬੀਲਾ ਗੋਤ ਸਬੰਧਾਂ ਉਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਹ ਖੇਤਰ ਐਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੌ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੌਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਮਤੀ ਦਾ ਸਹਿਭਾਗੀ ਹੰਦਾ ਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿਆਂ ਪ੍ਬੰਧ ਹੰਦਾ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ:
ਪ੍ਰਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਮਾਰਵਾੜੀ ਸੀ ਮਰਦ ਚੋਲਾ ਪਾਉਂਦੇ, ਵਲਦਾਰ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕੋਪਰ ਨੰਗਾ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪੈਰੀਂ ਧੌੜੀ ਦੀ ਪਿਥਲੀ ਜੁੱਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਜੌ ਪੈਰ ਦੇ ਛੱਪਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ :-
ਸਾਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਲਾਕੇ, ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਪਿਡਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (ਅਜੇ ਵੀ ਹਨ) ਪਰ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਾਗਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੇਂਡੂ ਵੀ ਹੁਣ ਇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਹਰ ਕਬੀਲੇ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਚਿੰੰਨ੍ਹ ਉਕਰ ਲਿਆ ਇਹ ਚਿੰੰਨ੍ਹ ਜਿੰਨੇ ਕਬੀਲੇ ਉਤਨੀਆ ਹੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੀਨ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਉਤਰੀ ਨਾਈਜੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਈਬੋ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ ਕਬੀਲਾ ਚਿੰੰਨ੍ਹ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਚਿੰੰਨ੍ਹ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਚੀ:
ਈਬੋ ਕੁੜੀ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਉਹਨਾਂ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਕਦੀ ਜਦ ਕਿ ਉਹਦੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਚਿਨ੍ ਮੂੰਹ, ਠੋਡੀ, ਪਿੱਠ ਤੇ ਉਕਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਹਰ ਹਲਾਤ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕਬੀਲਾ ਚਿਨ੍ ਦੀ ਖਣਾਈ ਕਰਨੀ ਲਾਜਮੀ ਹੈ।
ਬਦਲਦਾ ਕਬੀਲਾਈ ਸਭਿਆਚਾਰ :
ਇਸ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਚ ਕਬੀਲਾਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਪ੍ਮੁੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸਾਮ,ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਦੂਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਰਵਾੜ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲਾ ਕੁਝ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਵਸੋਂ ਘਰ ਬੇ-ਘਰ ਹੋ ਤੁਰਿਆ।
1ਭੋਗਿਲਕ ਹਲਾਤਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਅਕਾਲ ਪੈ ਜਾਣ ਤੇ
2 ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ।
3 ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵਧ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਚ ਘੁਲਣ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੜ੍ ਲਿਖ ਕੇ ਉਚੀਆਂ ਪਦਵੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਬੋਰੀਆ ਕਬੀਲਾ :
ਬੋਰੀਆ ਕਬੀਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂ- ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋ ਭਰਵੀਂ ਵਸੋਂ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਨ-ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਪੂਤ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜ ਗੋਤ ਮਸ਼ੂਹਰ ਹਨ ਚੋਹਾਨ, ਪਰਮਾਰ, ਸੋਲੰਕੀ, ਭੱਟੀ ਹਨ।
ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ -ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਹਰੀ ਸਮਾਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਭਿੰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਬੀਲਾ ਰੀਤੀ -ਰਿਵਾਜ ਆਪਣੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁੱਚਤਾ ਦਾ ਬਲ ਲੈ ਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁੱਲਾ ਤੋ ਵੱਧ ਮਨਾਹੀਆ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ :
ਉਤੇ ਨਜ਼ਰਮਾਨੀ ਕਰਿਦਆ ਕਈ ਤੱਥ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਗੀਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਗਾਇਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮੋਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਇਆ ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਮਧੱਕਾਲੀਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲਿਆਂ ਰਾਹੀ ਉਸਾਰਿਆ ਸਮਾਜ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਵਾਲਾ ਸੰਗਠਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਇਸ ਕਬੀਲਾ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਲਗਭਗ 30 ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਬੀਲਾਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਲੋਕਪਾਗਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।
ਕਬੀਲਾਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨ:-
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਕੀਕਨ,ਬੌਰੀਆ,ਮਦਾਰੀ, ਢੇਹ,ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਗਾਡੀ-ਲੁਹਾਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੋਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ।
ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਲਿਦ ਬੱਟ
ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਲਿਦ ਬੱਟ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਹ ਏਕ ਨਈ ਸਿੰਡ੍ਰੇਲਾ (ਜੀਓ ਟੀਵੀ) ਅਤੇ ਔਨ ਜ਼ਾਰਾ (ਏ-ਪਲੱਸ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ) ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੋਲ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿਤ ਹੋਇਆ।
ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸਮਾਨ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ 9 ਫਰਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਖ਼ਾਲਿਦ ਸੈਦ ਬੱਟ ਇੱਕ ਚਰਚਿਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਲੇਖਕ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਗਵਾਹ
ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ, ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਅਥਾਰਿਟੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਵੈਇੱਛਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਅਜਿਹੇ ਗਵਾਹੀ ਲੈਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਵਾਹ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ: ਦੇਖਣਾ, ਸੁਣਨਾ, ਸੁਗੰਧਣਾ, ਛੋਹਣਾ)। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬੇਅੰਤ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਧਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ: ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪ ਜਾਂ ਸਟੇਥੋਸਕੋਪ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਖਰੜਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਗਵਾਹ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸੰਦ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੂਜੀ ਗਵਾਹੀ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਜਾਂ ਭੌਤਿਕ ਸਬੂਤ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ) ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਬੂਤ ਦੇ ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਗਵਾਹ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੀੜਤ ਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਗਵਾਹ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਬਾਰੇ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਝਗੜੇ ਲਈ ਮਾਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ / ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਜਿਊਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਟਰਾਇਬਯੂਨਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਅਫ਼ਸਰ ਅੱਗੇ, ਜਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ (ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਿਆਂ ਦੇਣਦਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ) ਕਈ ਵਾਰ ਗਵਾਹੀ ਜਨਤਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਿਉਰੀ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕੋਰਟਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ)।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਗ਼ੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਇੱਕ ਸੂਚਨਾ ਪੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਸੂਚਨਾ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸਦੀ ਪਛਾਣ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਰਾਧਕ ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀ) ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੁਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜ ਵਾਰੰਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਣੀਆਂ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲਮੁਕੰਦ
ਜੀਵਨ
ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ 1889 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੱਕਵਾਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਰਿਆਲਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਥਰਾ ਦਾਸ ਛਿੱਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।) ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਭਾਈ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਜੁੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਭਰਾ ਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਸਤੀ ਕਰਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਚੱਕਵਾਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ. ਟੀ. ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਪਰੰਤ ਅਲਬਰਟ ਵਿਕਟਰ ਐਂਗਲੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਐਬਟਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਹੀ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ ਤੇ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ ਹੋ ਗਿਆ।
23 ਦਸੰਬਰ  1912  ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਚਾਰਲਸ ਹਾਰਡਿੰਗ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਹਾਥੀ ਉੱਪਰ ਸਵਾਰ ਇਕ ਜਲੂਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਇਕ ਦੇਸੀ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ, ਲਾਲਾ ਹਨੂਮੰਤ ਸਹਾਏ, ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ, ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਅਵਧ ਬਿਹਾਰੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 'ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ' ਦਰਜ ਕੀਤਾ ।
ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਸਮੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ  ਇਕ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਡਾਕ ਦੀ ਬਾਕਾਇਦਾ ਛਾਣਬੀਣ ਹੋਣ ਲੱਗੀ । ਇਕ ਦਿਨ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਇਕ ਜੋਗੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ । ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਪੈ ਗਿਆ। ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ  ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਭੇਤ ਕਢਵਾ ਲਏ।
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ 21  ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਤੋਂ 5  ਅਕਤੂਬਰ  1914  ਤਕ ਚੱਲੀ।  ਲਾਲਾ ਹੇਮੰਤ ਸਹਾਏ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ, ਬਾਕੀ ਚਾਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਦਾਇਰ ਅਪੀਲ ਵੀ  1  ਮਈ  1915  ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਤਾਰ ਪਿੰਡ ਕਰਿਆਲਾ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਗਿਆ। 8 ਮਈ 1915 ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਚ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਨੂੰ ਸਿਰਫ 26  ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
ਖਾਲਿਦ ਹਮੀਦ
ਖਾਲਿਦ ਹਮੀਦ ਨੂੰ ਸੰਨ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਹਨ।
ਬਦਰੀਨਾਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਬਦਰੀਨਾਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਚਮੋਲੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 85758 ਵੋਟਰ ਸਨ।
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ
ਜਾਣ ਪਛਾਣ:-ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਹਹਿਣ ਕਰਨ ਦਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਤ- ਦਰ- ਪੁਸ਼ਤ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਮੈਕਾਨਿਜ਼ਮ ਇਹ ਪ੍ਤੀਕ ਹਨ। ਪ੍ਤੀਕ ਬੋਧਾਤਮਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਧ ਹੀ ਕਰਾਉਦੇਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਗਟਾ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਣਾਲੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕਾਂ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜੀ ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਸਕਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ:-ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਉਪੱਰ ਆਧਾਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਸਕਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਸਤਾਂ, ਵਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਨਿਖੇੜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੱਪ ਉੱਡਦਾ ਹੈ ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਗਟਾਉ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਗਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੰਤਵ:-
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਤੀਕ ਘੜਣਾ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਵਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕਾਂ ਉਪੱਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ।ਪਰ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਖਾਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਉਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਤਵ ਸੰਚਾਰ ਨਹੀ, ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਦੂਜੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਤੀਕ ਪ੍ਬੰਧ:-
ਅੱਜ ਕੱਲ੍ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਉਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਸਕਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਵਸਤਾਂ, ਵਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਨਿਖੇੜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕਾਤਮਕ- ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਸਗੋਂ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਤੀਕ ਵਜੋਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੱਪ ਉਡਦਾ ਹੈ, ਖਿਆਲ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਦਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਗਟਾਓ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਗਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇ. ਹੈਲੇਨ ਡੇਵਿਡਸਨ
'''ਜੇ. ਹੈਲਨ ਡੇਵਿਡਸਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਹਲਕੇ ਵਲੋਂ 15ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਹੈਲਨ ਡੇਵਿਡਸਨ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਨਾਦਰ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 1993 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡਸਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੈਲਨ ਦ੍ਰਵਿਦਾ ਮੁਨੇਤਰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਡੀਐਮਕੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਹੈਲੇਨ ਡੇਵਿਡਸਨ ਨੇ ਲਿਟਲ ਫਲਾਵਰ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਨਗੇਰਕੋਇਲ ਤੋਂ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਲੀ ਕਰਾਸ ਕਾਲਜ, ਨਗੇਰਕੋਇਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਕਾਲਜ, ਅਗਾਸਥੀਸ਼ਵਰਮ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਅੰਨਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਅਵੀਚੀ
ਟਿਮ ਬਰਜਲਿੰਗ (8 ਸਤੰਬਰ 1989 – 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018), ਜੋ ਅਵੀਚੀ (Avicii) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਡੀਜੇ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ।
ਅਵੀਚੀ ਨੂੰ 2012 ਅਤੇ 2013 ਦੇ ਡੀਜੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੀਤ "ਸਨਸ਼ਾਈਨ" (2012) ਅਤੇ "ਲੈਵਲਸ" (2013) ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਗ੍ਰੈਮੀ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਆਈ ਕੁਡ ਬੀ ਦ ਵਨ", "ਵੇਕ ਮੀ ਅਪ", "ਯੂ ਮੇਕ ਮੀ", "ਐਕਸ ਯੂ", "ਹੇ ਬ੍ਰਦਰ", "ਅਡਿਕਟਡ ਟੂ ਯੂ", "ਲੈਵਲਸ", "ਵੋਟਿੰਗ ਫਾਰ ਲਵ", "ਵਿਦਾਊਟ ਯੂ" ਅਤੇ "ਲੋਨਲੀ ਟੂਗੈਦਰ" ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ "ਟ੍ਰੂ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਐਲਬਮ ਪੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਪ 10 ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਿਖ਼ਰ ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ।    2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਸਰੀ ਐਲਬਮ ਸਟੋਰੀਜ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 10 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਈਪੀ ਅਵੀਚੀ(01) ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ।
20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਰ
ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਖਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਕਾਊਂਟੀ ਮਗਰੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰਮਾਂਟ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੇਨ ਅਤੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬੇ ਕੇਬੈਕ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 5ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਲਾਵਨੀ
ਲਾਵਨੀ ( ਮਰਾਠੀ ) ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਲਾਵਨੀ ਰਵਾਇਤੀ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ  ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਇਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਲਾਵਨੀ ਇਸਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਾਲ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਲਾਵਾਨੀ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨੌ-ਵਿਹੜੇ ਲੰਮੀ ਸਾੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਣੇ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਟੈਂਪੋ ਵਿਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਾਵਨੀ ਸ਼ਬਦ ਲਾਵਣਿਆ  ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁੰਦਰਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਾਰਥੀ ਲਵੇਨ  ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧਾ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਾਜ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। 'ਲਾਵਨੀ' ਵਿਚ ਗਾਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਅੰਗ ਵਿਚ ਤਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਮਨੋਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲਾਵਨੀ ਗਾਣੇ, ਜੋ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਲਕਾ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਗਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲਾਵਨੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਨਿਰਗੁਨੀ ਲਾਵਨੀ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ) ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀ ਲਵਾਨੀ (ਭਾਵਨਾਤਮਕ) ਹਨ। ਨਿਰਗੁਨੀ ਪੰਥ ਦਾ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਸਾਰੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਲਾਵਨੀ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ, ਅਰਥਾਤ ਫਾਦਾਚੀ ਲਾਵਨੀ ਅਤੇ ਬੈਥਾਚੀ ਲਾਵਨੀ। ਨਾਟਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾਵਨੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਦਾਚੀ ਲਾਵਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲਾਵਾਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੈਥਾਚੀ ਲਵਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਹਿਰਾਵਾ
ਲਾਵਨੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਗਭਗ 9 ਗਜ਼ ਦੀ ਲੰਬੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜੂੜਾ (ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਜੂਡਾ ਜਾਂ ਮਰਾਠੀ ਵਿਚ ਅੰਬਡਾ) ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰੀ ਗਹਿਣੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਰ, ਮੁੰਦਰੀ, ਪਾਇਲ, ਕਮਰਪੱਟਾ (ਕਮਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੈਲਟ), ਕੜਾ ਆਦਿ  ਗਹਿਣੇ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਥੇ' ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਿੰਦੀ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਸਾੜੀ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਵਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾੜੀ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾੜੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਵਨੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿੰਨਰ (ਨਰ ਡਾਂਸਰ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਦਮੀ ਲੀਡ ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿਚ ਡਾਂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਲਾਵਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1560 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੀ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੇਸ਼ਵਾ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿਚ ਆਈ। ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਰਾਠੀ ਸ਼ਾਇਰ ਕਵੀ-ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਪਰਸ਼ਰਾਮ (1754-1844), ਰਾਮ ਜੋਸ਼ੀ (1762-1812), ਅਨੰਤ ਫੰਦੀ (1744-1819), ਹੋਨਾਜਾ ਬਾਲਾ (1754-1844), ਪ੍ਰਭਾਕਰ (1769-1843), ਸਗਨਭਾਓ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਹੀ ਅੰਨਾਭੂ ਸਾਥੀ (1 ਅਗਸਤ 1920 - 18 ਜੁਲਾਈ 1969) ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਲੋਕਸ਼ਹਿਰ ਬਸ਼ੀਰ ਮੋਮਿਨ ਕਵਾਟੇਕਰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਾਵਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਸ਼ਰ / ਕਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਰੇਖਾ ਪੁਨੇਕਰ, ਸੰਧਿਆ ਮਾਣੇ, ਰੋਸ਼ਨ ਸਤਕਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਨਾਜੀ ਬਾਲਾ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਤਬਲਾ  ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਥਾਚੀ ਲਾਵਨੀ, ਇਕ ਉਪ- ਉਪਕਰਣ  ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗਾਇਕੀ ਦੁਆਰਾ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਤਿਆਭਾਮਾਈ ਪੰਧੇਰਪੁਰਕਰ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾਬਾਈ ਵਾਈਕਰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਾਵਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੋਸ਼ਣਕਾਰ ਹਨ।
ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਾਵਨੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸਟੇਜ ਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਵਨੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਵਿਥਾਬਾਈ ਨਾਰਾਇਣਗਾਂਕਰ, ਕਾਂਤਾਬਾਈ ਸਤਰਕਰ, ਸੂਰੇਖਾ ਪੁਨੇਕਰ, ਮਨਗਲਾ ਬਨਸੋਡ, ਸੰਧਿਆ ਮਾਣੇ, ਰੌਸ਼ਨ ਸਤਰਕਰ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਲਾਵਨੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ਲਾਵਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਗਾਣਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਾਵਾਨੀ ਡਾਂਸਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਜਾਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਰ ਕੋਲਹਾਟੀ, ਅਤੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਹਨ।
ਮੈਡੀਕਲ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ
ਮੈਡੀਕਲ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ( MT )  ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਅੰਗ ਹੈ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜ਼ਬਾਨੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠ(ਟੈਕਸਟ )   ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਮੋਨਿਕਾ (ਗਾਇਕਾ)
ਮੋਨਿਕਾ ਦਨਿਜ ਬਰੋਨ (ਅਰਨੋਲਡ; ਜਨਮ ਅਕਤੁਬਰ 24,1980),  ਜਿਹੜੀ ਮੋਨਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਨਿਕਾ ਇੱਕ ਅਮੇਰਿਕਨ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ, ਜੋਰਜ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ-ਪਲੀ। ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਰਾਉਡੀ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨਾਲ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ 'ਮਿਸ ਥਾਂਗ' ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਨਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਫ਼ਲ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਬੈਸਟਸੈਲਰ "ਦਿ ਬੁਆਏ ਇਜ਼ ਮਾਈਨ" (1998) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ "ਆਫਟਰ ਦ ਸਟਰੋਮ" (2003), "ਦਿ ਮੈਕਿੰਗਜ਼ ਆਫ਼ ਮੀ" (2006) ਅਤੇ "ਸਟਿੱਲ ਸਟੈਂਡਿੰਗ" (2010) ਨੰਬਰ ਵਨ ਐਲਬਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਮੋਨਿਕਾ ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਗਲ ਪੌਪ ਅਤੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਰਿਕਾਰਡ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਨੰਬਰ ਵਨ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਬੀਫ਼ੋਰ ਯੂ ਵਾਲਕ ਆਉਟ ਆਫ਼ ਮਾਈ ਲਾਇਫ਼", "ਡੌਨਟ ਟੇਕ ਇਟ ਪਰਸਨਲ (ਜਸਟ ਵਨ ਆਫ਼ ਡੈਮ ਡੇਅਜ਼)" "ਲਾਇਕ ਦਿਸ ਐਂਡ ਲਾਈਕ ਦੈਟ"," ਦਿ ਬੁਆਏ ਇਜ਼ ਮਾਈਨ"," ਦਿ ਫਰਸਟ ਨਾਈਟ"," ਐਂਜਲ ਆਫ਼ ਮਾਈਨ","ਸੋ ਗਨ ", ਅਤੇ "ਐਵਰੀਥਿੰਗ ਟੂ ਮੀ" ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਮੋਨਿਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ "ਲਿਵਿੰਗ ਸਿੰਗਲ" (1996), "ਫੈਲੀਸਿਟੀ" (2001), ਅਤੇ "ਅਮੈਰੀਕਨ ਡ੍ਰੀਮਜ਼" (2003) ਵਰਗੀਆਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ਾ ਅਤੇ "ਬੁਆਏ ਐਂਡ ਗਰਲਜ਼" (2000), "ਲਵ ਸੌਂਗ" (2000) ਅਤੇ ਪਾਸਟਰ ਬ੍ਰਾਊਨ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਐੱਨ.ਬੀ.ਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸ਼ੋਅ 2008 ਵਿੱਚ "ਦਿ ਵਾਇਸ" ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ, ਉਹ ਪੀਚਟਰੀ ਟੀ.ਵੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ "ਮੋਨਿਕਾ: ਦਿ ਸਿੰਗਲ" ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਣੇ "ਸਟਿੱਲ ਸਟੈਂਡਿੰਗ" ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੀ.ਈ.ਟੀ. ਸੀਰੀਜ਼ "ਮੋਨਿਕਾ: ਸਟਿੱਲ ਸਟੈਂਡਿੰਗ" ਨੇ ਵੀ ਲਗਭਗ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰੈਪਰ ਰੌਡਨੀ "ਰੌਕੋ" ਹਿੱਲ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਮੋਨਿਕਾ ਨੇ ਨਵੰਬਰ, 2010 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼ੈਨਨ ਬਰਾਊਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ, ਧੀ, ਦਾ ਜਨਮ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮੋਨਿਕਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਚੇ ਹਨ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉੱਭਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਿਲਬੋਰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਐਕਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਟਾਪ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਚਾਰਟ-ਟਾਪਿੰਗ ਹਿੱਟ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੂ.ਐਸ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹਾਟ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਹਿੱਪ-ਹੌਪ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਚਾਰਟ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ (1990, 2000, ਅਤੇ 2010) ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੇ ਮੋਨਿਕਾ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 50 ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਅਤੇ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਆਰਟਿਸਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ 24ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਨੇ 41ਵੇਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ "ਦਿ ਬੁਆਏ ਇਜ਼ ਮਾਈਨ" ਲਈ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਿਲਬੋਰਡ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ, ਇੱਕ ਬੀ.ਈ.ਟੀ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮੋਨਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 1980 ਨੂੰ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਰਲਿਨ ਬੈਸਟ ਦੀ ਇੱਕਲੌਤੀ ਧੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਡੈਲਟਾ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਦੀ ਗਾਹਕ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੇ ਚਰਚ ਦੀ ਗਾਇਕਾ, ਅਤੇ ਐਮ.ਸੀ. "ਬਿਲੀ" ਅਰਨੋਲਡ ਜੂਨੀਅਰ, ਜੋ ਅਫਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਟਲਾਂਟਾ ਫਰਏਟ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਕੈਨਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਮਾਂਟੇਜ਼ (1983 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ), ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀਰਮੰਦ ਗ੍ਰਾਂਟ, ਅਤੇ ਦੋ ਕਜ਼ਨ (ਮਾਮੇ ਦੇ ਬੱਚੇ), ਟ੍ਰੋਨ ਅਤੇ ਸਾਈਪਰਸ ਹਨ। and two maternal half-brothers, Tron and Cypress. ਮੋਨਿਕਾ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪੋਲੋ ਡਾ ਡੌਨ, ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਲੂਡਾਕਰਿਸ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਰੈਵਰੈਂਡ ਐਡਵਰਡ ਬੈਸਟ, ਇੱਕ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਮੰਤਰੀ, ਨਾਲ ਹੈ।
2 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮੋਨਿਕਾ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਮਾਰਲਿਨ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊਨਨ ਵਿੱਚ ਜੋਨਸ ਹਿੱਲ ਚੈਪਲ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲੀ। ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ 1984 ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ 1987 ਦੇ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਗਲ ਪੇਰੈੰਟ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇ ਮਾਮੂਲੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਮੋਨਿਕਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਥਾਨਕ ਗਾਇਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ "ਚਾਰਲਸ ਥੌਮਸਨ ਐਂਡ ਦ ਮਜੈਸਟਿਕਸ", ਇੱਕ 12 ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸਦੱਸ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਰੈਪਰ 2 ਚੈੱਨਜ਼ ਨਾਲ ਨੌਰਥ ਕਲੇਟਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ।
ਸੁਗਰਾ ਸਦਫ਼
ਸੁਗਰਾ ਸਦਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਤੇ ਚਿੰਤਕ ਹੈ।
ਮੋਨਿਕਾ (ਗਾਇਕਾ)
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁਗਰਾ ਸਦਫ਼
ਸੁਗਰਾ ਸਦਫ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 4 ਫਰਵਰੀ 1964 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ 9 ਭਰਾ ਹੈ ਅਤੇ 1 ਭੈਣ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕੋਟਲਾ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਲਈ ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਾਲਜ ਚਲੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਉਸ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ, ਦੈਵੀ ਪਿਆਰ, ਸੂਫੀ ਕਵੀ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਵਾਜੀਹਾ ਫਾਤਿਮਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਚਲੀ ਗਈ।
ਨਮੂਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਆਸਾਂ ਦਾ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਕੇ ਰਸਤਾ ਤੱਕਦੀ ਪਈ ਹਾਂ
ਹਿਜਰ ਤੇਰੇ ਦਾ ਪਲ ਪਲ ਮੋਹਰਾ ਫੱਕਦੀ ਪਈ ਹਾਂ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੂਲ਼ੀ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਨਿਮਾਣੀ ਨੂੰ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੰਦਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਕੋਲੋਂ ਅਕਦੀ ਪਈ ਹਾਂ
ਇਕਲਾਪੇ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਅੰਦਰ ਤਾਂਘ ਤੇਰੀ ਦੇ ਚਰਖ਼ੇ ਤੇ
ਦਰਦ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਮੈਂ ਕੱਤਦੀ ਪਈ ਹਾਂ
ਜੱਗ ਤੋਂ ਉਹਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਦਰਦ ਲਕਾਵਨ ਲਈ
ਦਿਲ ਚੋਂ ਉਠਦੇ ਵਾਵਰੋਲੇ ਡੱਕਦੀ ਪਈ ਹਾਂ
ਜੇ ਉਹਦੀ ਮਨ ਲਾਂ ਤੇ ਹਰ ਸ਼ੈ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂਦੀ ਏ
ਜੇ ਉਹਦੀ ਨਾ ਮਨਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੱਖ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਪਈ ਹਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ (ਬੰਗਾਲੀ: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর; 7 ਮਈ 1861 - 7 ਅਗਸਤ 1941) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਈ 1913 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਟੈਗੋਰ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਤੇ ਸਾਰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ 14 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 13ਵਾਂ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਮਰ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਕਨੂੰਨ ਪੜ੍ਹਨ ਗਿਆ। ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1869 ਵਿੱਚ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ 7 ਮਈ, 1861 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਜੋੜਾਸਾਂਕੋ ਠਾਕੁਰਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਂਟ ਜੇਵੀਅਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਕੀਲ ਬਨਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਵਿੱਚ 1878 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਰਿਜਟੋਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਲੇਕਿਨ 1880 ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। 1883 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 'ਮ੍ਰਿਨਾਲਿਨੀ ਦੇਵੀ' ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਜੈਸੋਰ (ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭਾਵ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਜੋ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਾਊਲ ਟੈਗੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਸ਼ਕ ਇੱਕ ਬਹੁਰੰਗੀ ਸੁਭਾ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਸੰਗੀਤਕ ਧੁਨਾਂ, ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬੱਸ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਪਾਏ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੂਰਨੇ ਖੁਰ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਗੀਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਦੁਨੀਆ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜ਼ੀਮ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਵੀ ਜੋ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਵਰਗੀ ਅਮਰ ਰਚਣਾ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਦੋ-ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਗੀਤ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ਖਰ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹੀ ਦਾਇਰੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਜੀਵਨੀ ਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਭਰਪੂਰ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਅੰਦਰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ-ਧੁਨਾਂ ਅੰਦਰ ਉਸਦੀ ਪੈਠ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਚਿਤਰ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਉਚੇਚੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਈ, ਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਇਸ ਸੂਖਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਦਾਖਿਲਾ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਰਹਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਸ-ਵਿਦੇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਉਸਦੇ ਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯੂਰੋਪ ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਚਿਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਮਾਣਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਖੁਦ ਕਦੇ ਵੀ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਵੀ ਧਰਮ, ਕਲਾ ਤੇ ਸੌਂਦਰਯ-ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਜਰੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਿਆਸਤ, ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟੈਗੋਰ ਨੇਂ ਉਮਰ ਭਰ ਆਜ਼ਾਦ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਰਖਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚਿੰਤਨ ਜੋ ਨਾ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਜੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਝਦਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾਹੀ ਕੌਮੀ ਸਰਹਦਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਮਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਖੰਡ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਉਸੇ ਲਈ ਗਾਉਂਦਾ, ਉਸੇ ਲਈ ਸੋਚਦਾ ਤੇ ਉਸੇ ਲਈ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ।
ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਟ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਦੈਵੀ ਦਖਲ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਣਕ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਾਈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਸਿਤੰਬਰ ੧੮੫੮ ਵਿੱਚ ਗਰ ਪਰਤ ਆਏ ਸਨ। ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਚਪਨ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘੋਰ ਇੱਕਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਗੁਜ਼ਰਦਾ, ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸਨੂੰ "ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ" ਦਾ ਦੌਰ ਕਹਿਂਦੇ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਟੈਗੋਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਦੀ ਹੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਰਬੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੋਦਾਮਿਨੀ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਨਹਾਉਂਦੀ ਤਾਂ ਹਾਸੇ-ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿਂਦੀ, " ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਮੇਰਾ ਰਬੀ ਕਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਇੰਨਾ ਗੋਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੇਖ ਲੈਣਾ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਚਮਕੇਗਾ। ਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤਾਈਂ ਨਸੀਬ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਰਜਾਈ ਕਾਦਂਬਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ। ਕਾਦਂਬਰੀ ਖੁਦ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚੰਗੀ ਰਸੀਆ ਤੇ ਪਾਰਖੂ ਸੀ। ਉਸੇ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਕ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। ਉਹੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਸਤਾਦ, ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਸੀ। ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਸੀ। ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਪਸੰਦ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਹਸਰਤ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਉਸਦੀ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਸਿਆ-ਬਸਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸਤੇਂਦਰਨਾਥ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਿਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਪਾਏ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੀਤਾ ਤੇ ਮੇਘਦੂਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਲੀਅਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਸਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਸ ’ਤੇ ਖਾਸ ਮੇਹਰ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਸੰਪਰਕ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। "ਭਾਰਤੀ" ਵਰਗਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ "ਭਾਰਤੀ" ਵਿੱਚ ਛਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਤਾਂ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ-ਘੁੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਅਧੁਨਿਕ ਸਕੂਲੀ ਸਿਖਿਆ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਰਾਸ ਨਾ ਆ ਸਕੀ। ਮੁਢੱਲੀ ਸਿਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੋਂ ਬਾਦ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਓਰੀਐਂਟਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਜੂਦ ਨੇ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਲਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸਕੂਲ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਦੀ ਇਸ ਰੁਚੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਓ ਨਾ ਆਇਆ। ਆਖਿਰ ਉਸਦੀ ਪੜਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਖੁਦ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਈ। ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ’ਤੇ ਲੈ ਗਏ। ਉਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਨਿਕੇਤਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮੀਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਟਗੋਰ ਦੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਰੁਖ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਟੈਗੋਰ ਉਨ੍ਹਾ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਤਿੰਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਮਾਹੋਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਹੰਮਦੀ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਆਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਬਾਲਪਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾ ਸਭਿਆਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਇਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਖੰਡ ਸਂਸਾਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਬੀਜ ਬੋ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਉਮਰ ਭਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਲਗਾਵ ਜਾਂ ਨਾਮਿਲਵਰਤਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦੇਸ-ਵਿਦੇਸ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਤਾਰਨਾ ਪਿਆ।
ਸਤਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਤੇਂਦਰਨਾਥ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਸਤੇਂਦਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਹੌਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਰੁਚੀ ਜਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਸੁਫ਼ਨਮਈ ਤਸਵੀਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੋਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟਾਪੂ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਟੈਨੀਸਨ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਬਾਂਸਰੀ ਹਵਾਵਾਂ ’ਚ ਘੁਲੀ ਪਈ ਸੀ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ। ਪਰ ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਬਾਇਰਨ ਤੇ ਵਾਲਮੀਕ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾਈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾ ਲਿਖਿਆ, " ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨੀਰਸ, ਧੁੰਆਂਖਿਆ, ਧੁੰਦ ਅਤੇ ਸਿੱਲ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਕਾਹਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਏ ਨੂੰ ਧਕੇ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। " ਪਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਚਿਰ-ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਅੰਦਰ ਘੁਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਗਲੈਡਸਟੇਨ ਤੇ ਜਾਨ ਬ੍ਰਾਈਟ ਵਰਗੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਸੁਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤਾਈਂ ਮੁਤਾਸਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ "ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸੰਕਟ" ਬਾਰੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਰਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਦਬਾ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਵੋਤਮ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਧਰੋਹ ਕਮਾਇਆ ਹੈ।
ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਟੈਗੋਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਨ੍ਹਾ ਕਈ ਨਿਜੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਸਟਰ ਸਕਾਟ ਦੇ ਘਰ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਈ ਕਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਘਰ ਦੀਆਂ ਦੋਹੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲ ਰਹਿਣ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰਬੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਬ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ ਸੀ, ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਲਾਡਲੇ ਕੁੱਤੇ ਟੈਬੀਜ਼ ਦੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਦੀ ਚੰਗੀ ਬਣਨ ਲਗੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਕਿ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਹਮ ਉਮਰ ਹੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਚੰਗਾ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਖੁਦ ਗਾਉਣਾ ਤੇ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਰਬੀ ਨੂੰ ਕਈ ਆਇਰਸ਼ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਗਾਣੇ ਸਿਖਾਏ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਛਾਣ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਸਨੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਲਮੀਕ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਚਣ ਵੇਲੇ ਲਿਆ ਸੀ।
ਟੈਗੋਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜਾਈ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਕਾਰਣ ਉਸਨੂੰ ਦੌਰਾ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਾਹਿਰਾ ਤੌਰ ’ਤੇ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਵਾਪਿਸ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਵਜ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖੁਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਚਿਠੀਆਂ ਨੇ ਘਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕੱਲਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਮਿਸੇਜ਼ ਸਕਾਟ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਰ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਨਾ ਲਿਖਿਆ, ਹਾਂ, ਘਰ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖੀ: "ਉਹ ਚੇਹਰਾ ਜਿਸਦੇ ਬਨਣ ’ਚ ਸ਼ਾਇਦ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ, ਤੇ ਉਹ ਖੁੱਲੀਆਂ ਖਿਲਰੀਆਂ ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਨੀਂਦ ਉਡਾ ਦੇਣ ਗੀਆਂ ਮੇਰੀ, ਤੇ ਹਸਰਤ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੱਕਣ ਗੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ’ਚ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਫ਼ੁਸਫ਼ੁਸਾਏਗੀ : ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣੈ? ਜ਼ਰੂਰ?"ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਦ ਜਦੋਂ ਟੈਗੋਰ ਮੁੜ ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਕਾਟ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਘਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਠਿਕਾਣੇ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਹੁਣ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲਗੀ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਲਭਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕੰਮ ਇੱਕ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਕੁੜੀ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚੋਂ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਤੇਦਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਥੀ ਸਨ। ਜੋ ਕੁੜੀ ਲੱਭੀ ਗਈ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਪੜੀ-ਲਿਖੀ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ। ਉਹ ਬੇਣੀਮਾਧਵ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜੋ ਟੈਗੋਰ ਸਟੇਤ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ। ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਭਵਤਾਰਣੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਸਂਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਟੈਗੋਰ ਤਾਂ ਇਸ ਸਂਸਾਰ ਦਾ ਰਸੀਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਭਵਤਾਰਣੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮ੍ਰਿਣਾਲਨੀ ਰਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਣਾਲਨੀ ਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਸਾਥ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖਦੀ। ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖਾਤਿਰ ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਥੋੜੀ-ਬਹੁਤ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵੀ। ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਹੀ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਰਮਾਇਣ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਟੈਗੋਰ ਉਮਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਰਹਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮ੍ਰਿਣਾਲਨੀ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਸਹੀ-ਸਹੀ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਸਂਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਿਆਂ ਮ੍ਰਿਣਾਲਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਕਵੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਜਿਉਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।