cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਵਿਲੀਅਮ ਜੇ ਹਿਗਿਨਸਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ
ਦਿੱਲੀ ਸਰਾਏ ਰੂਹੇਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਦਿੱਲੀ ਸਰਾਏ ਰੂਹੇਲਾ , ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੋਡ DEE ਹੈ। ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਉੱਤਰ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹਰਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਇਥੇ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਗਭਗ 20 ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਨਤੋ ਅਤੇ ਵਾਤਾਨੁਕੂਲਿਤ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਇਸੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਦੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਸੰਤ (1942), ਕਿਸਮਤ (1943) ਅਤੇ ਘਰ ਕੀ ਇੱਜ਼ਤ (1948) ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੀਹਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਮੰਗਤੀ  ਵਿੱਚ ਬਰੇਕ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੰਬਈ ਵੱਲ ਗਈ ਚਲੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਕਵਿਤਾ ਜੈਨ
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜੈਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜੀਵ ਜੈਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹਨ।
ਜੈਨ ਨੇ ਰੋਹਤਕ ਤੋਂ ਐਮ.ਕਾਮ ਅਤੇ ਬੀ.ਐਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਰਹੀ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ
ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀਪਤ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ। 26 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।
ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲੇ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ
ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ: ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ, ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ: ماتا سندری) ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1684 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1687 ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਰਨ ਸੀ ਜੋ ਕੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਿਜਵਾੜਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 1684 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 26 ਜਨਵਰੀ 1687 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁਖੋ ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਬਜਾਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਮਗਰੋਂ 6 ਦਿਸੰਬਰ 1705 ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੀ ਹਿਫਾਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਗਏ। ਸੰਨ 1706 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸ਼੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਿਲੇ, ਜਿਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਫੇਰ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ,ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਓਹਨਾ ਨੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਖਿਆ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਣ ਮਗਰੋ ਓਹਨਾ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਓਹਨਾ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਥ ਲਿਖਤਾਂ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਓਹਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਵਲੋ ਗੋਦ ਲਏ ਪੁੱਤਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਮੰਨਦਾ ਸੀ,ਪਰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਓਸ ਤੋਂ ਖਫਾ ਸਨ। ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1710 ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਹੀ ਠਾਠ ਬਾਠ ਨਾਲ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਭਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਓਹ ਦਰਬਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 18 ਜਨਵਰੀ 1725 ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਨ 1747 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਵੀ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। ਓਹਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ
ਨਿਊਕਲੀ ਫੱਟ
ਨਿਊਕਲੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਊਕਲੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਲੀ ਫੱਟ ਇੱਕ ਨਿਊਕਲੀ ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਕਿਰਨਮਈ ਪਤਨ ਦਾ ਅਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦੀ ਨਾਭ ਭਾਵ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ (ਹੌਲ਼ੀਆਂ ਨਾਭਾਂ) ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਨਿਊਟਰਾਨ ਅਤੇ ਫ਼ੋਟਾਨ (ਗਾਮਾ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਕਲੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਕਲੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਲੈਂਕਿਸਟਰ, ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ
ਲੈਂਕਿਸਟਰ (ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀ ਡੱਚ: Lengeschder) ਦੱਖਣ-ਕੇਂਦਰੀ ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੀ ਲੈਂਕਿਸਟਰ ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। 59,322 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਾ
ਮਰਾਸੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਰਾਸੀ ਇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰਸੀਆ ਕਬੀਲਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ, ਸ਼ਬਦ ਕਲਾ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਮਰਾਸੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਬੀਲਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ  ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੁੱਧੀ ਬਲ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਕਰਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਤੀਫੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਕੇਦਰੀ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਗਾਉਣ ਕਲਾ, ਨਕਲ ਕਲਾ ਅਤੇ ਭੰਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸਾ
ਮਰਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਦੇ ‘ਮਿਰਾਸ’ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ‘ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ‘ਸੰਕਲਪ’ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ‘ਮਰਾਸੀ` ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਕਿੱਤਾਗਤ ਅਤੇ ਜਾਤੀਗਤ ਭਾਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਇਕ ਜਾਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿਆਖਿਆ 1865 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਭੱਟਾਂ ਜਾਂ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆ ਹਨ
(1)ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾ ਦੀਆਂ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਾ
(2)ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਝਗੜੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਹਿੱਤ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰਦਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੌਕਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਜਮਾਨਾਂ ਦਾ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਰ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਲੈਣਾ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਆਹਤਾਂ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਛੱਡਣ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆਦੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਪੇਕੇ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸੀ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬਲੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮਿਰਚ ਮਸਾਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਗੰਢ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ, ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਘਰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇਣਾ ਆਦਿ ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਰਗਤ 'ਤੇ ਜਾਂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਲਈ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਾਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕੁਤਾਹੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯੋਗ ਮੀਰਾਸੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਵਜ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਮੰਗਣੀ ਤੋਂ ਲੈ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਦੇ 10 12 ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੋਕਿਆਂ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਅੱਠ ਆਨੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਅਤੇ ਮਰਗਤ ਵੇਲੇ ਲਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਿਤਰ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਲੱਤਾ ਆਦਿ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਬਰਾਤ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਲਾੜਾ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਸੇ ਵੰਡਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਬੰਧਤ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਆਨੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਮਾਇਆ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜਜ਼ਮਾਨ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਦਾ ਚੰਗਾ ਗੁੱਡਾ ਬੰਨਦੇ ਸਨ । ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਭੋਗ ਸਮੇਂ ਉਗਰਾਹੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੰਦ  ਵੀ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।
ਇਬਟਸਨ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਡੂਮ ਹਿੰਦੂ’ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਹਨ ਜਦਕਿ ਮਰਾਸੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਜਾਤੀਗਤ ਨਾਂ ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੂਮ ਅਤੇ ਮਰਾਸੀ ਆਖ ਕੇ ਸੱਦਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ
ਇਹ ਲੋਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਨਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿੱਤਾਗਤ ਮਹੱਤਤਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ
ਹੈ ਕਿ ‘ਮਰਾਸੀ’ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ‘ਡੂੰਮਾਂ’ ਨਾਲੋ ਸਮਾਜਿਕਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਹਾਰਕ ਤੌਰ `ਤੇ ‘ਮਰਾਸੀ’ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਭੱਟ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਉਪਾਧੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇਬਟਸਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੱਟ ਲੋਕ ਵੀ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੰਤਵ ਹਿੱਤ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੱਕਕਿ ਬਹੁਤੇ ਜੱਟ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਾਂਝ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਬਟਸਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਂਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲਵੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੇਕੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਭੱਟ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ 'ਮਰਾਸੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਮਰਾਸੀ, ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਫ਼ਕੀਰ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਥੰਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ ਬਹੁਤਾ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾ 'ਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਸਾਂਭਣ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ‘ਰਾਜਪੂਤ’ ਮੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਮਰਸੀ ਲੋਕ ਖੇਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਸੀਆਕ੍ਰਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਰਾਸੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸੇਵਾ ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਖ਼ਤ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਮਰਾਸੀ ਅਤੇ ਡੂੰਮ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਰੱਲਗੱਡ ਕਰਕੇ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਸਰਾਸਰ ਗਲਤ ਹੈ। ਮਰਾਸੀ ਡੂੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾ ਨਿਭਾਉਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੀਣਾ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਰੋਹਤਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਡੂੰਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਨ੍ਰਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਤਬਲੇ ਜਾਂ ਸਾਰੰਗੀ 'ਤੇ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੁੜਗਾਉਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਹੋਰ ਜਾਤਾਂ ਤੇ ਖੈਰਾਤ ਲੈ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ ਵਿਖੇ ਡੂੰਮ  ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 'ਲੰਗਾ` ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਸਾਜਾਂ  ਤੋਂ ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚੀ ਭਜਨ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਜੋਸ਼ੀਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਾਕਮਾਂ ਸੰਗ ਵਿਚਰਦੇ ਸਨ । ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਦੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਝੋਟੇ ਪਾਲਣ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ । ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਨਸਲ ਦੇ ਪਸੂ ਪਾਲਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੂਲ
ਜੋੜਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੰਦ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ:
ਇਕ ਵਾਰ ਇਕ ਪੈਗੰਬਰ ਨੇ ਮਦੀਨੇ ਦੇ ਇਕ ‘ਕੱਸਾ’ ਨਾਮਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕੋੜੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ । ਪੈਗੰਬਰ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਗਹਿਰਾ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ‘ਕੱਸਾ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਬਣਦਾ ਦੰਡ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੱਸਾ ਨੇ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਨੰਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦ ਪੈਗੰਬਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਨੰਗੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕੱਸਾ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਬਦਲਾ ਲਏ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਪਿੱਠ ਚੁੰਮ ਲਈ । ਫ਼ਕੀਰ ਨੇ ਕੱਸਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਨੇਕੀ ਦੀ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਾਨਸੀਨਾਂ(ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ) ਨੇ ਰਾਜੇ ਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਰਖਾ ਮੀਰ ‘ਪਰਸੀਆ'  ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ‘ਬਸਲਾ’ ਅਤੇ ‘ਕੁਰੇਸ਼ੀ’ ‘ਖਵਾਜ਼ਾ ਮੁਈਨ ਉਦ ਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ' ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਏਸੇ ਉਪਰੰਤ ਸੇਖਾਂ ਅਤੇ ਸਯਦਾਂ ਦੇ ਮਰਾਸੀ ਬਣ ਗਏ ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਸਲਾ ਪੋਸਲਾ ਵਿਖੇ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਕਬੀ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਹਿੰਦੂਆਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਢਾਡੀਆ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਹਤਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੇਰਵੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਮੀਰਾਸੀ ਕੁਰੇਸੀ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੇਸਲਾ ਅਤੇ ਰਬਾਬੀ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਮੀਰ ਦੇ ਜਾਨਸੀਨ ਹਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢਾਡੀ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੂਲ ਬਾਸਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਅਕੱਸਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਹਿਦ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਨ। ਵਾਹਿਦ ਰਾਜੇ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਆਕਾਰ ਅਬਦੁਲਾ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਸੀ । ਉਸਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ `ਦੁੱਧ ਦੀ ਸੇਵਾ' ਨੇ ਅਬਦੁਲਾ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੁਰਸੀਨਾਮਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਪਰ ਸਮੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪੇਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼  ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਸਿੱਧ ਕਥਾ
ਮੀਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ
ਇਸ ਘਟਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਕਥਿੱਤ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ:
ਜਦੋਂ ਅਲੀ ਬੀਬੀ ਫ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਹਾਉਣ ਲਈ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਬਰਾਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਹੋਇਆ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਰਿਵਾਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਲਹਨ ਦੇ ਘਰ ਦੁਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਵਜੇ 'ਦੁੱਧ' ਛੁਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕਿਸੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਾਹਿਦ ਨੇ ਇਹ ਕਟੋਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਛੁਹਾ ਦਿੱਤਾ । ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਨੇ ਇਹ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ ਤਾਂ ਵਾਹਿਦ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਇਵਜਾਨੇ ਵਜੇ ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਨੇ ਖਾਲੀ ਕਟਰੇ ਵਿਚ ‘ਦੋ ਲਾਲ’ ਧਰ ਦਿੱਤੇ । ਪਰ ਵਾਹਿਦ ਇਸ ਭੇਟ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਹਜ਼ਰਤ ਅਲੀ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਵਿਰਾਸਤੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਨੇ ਵਾਹਿਦ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ਼ ‘ਮਰਾਸੀ` ਅਖਵਾਏ।
ਹੋਇਆ ਹੁਕਮ ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਵਹੀ ਜੋ ਆਇਆ ਪਾਸ
ਮਿਲਿਆ ਕਟੋਰਾ ਵਾਹਿਦ ਕੋ ਜਿਨਕਾ ਬਾਪ ਅਬਾਸ
ਪੜ੍ਹੇ ਕਲਮਾ ਆਖੇ ਮੋਮਨ ਇਨ ਜੋ ਆਇਆ ਰਾਸ
ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ ਸ਼ਾਹ ਕੋ ਜਿਥੋਂ ਮਿਲੀ ਮੀਰਾਸ (4)
ਕੁਝ ਮਰਾਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ‘ਕਾਲਕ ਦਾਸ` ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ । ਕਾਲਕ ਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ‘ਕੋਹੜ` ਚੂਸਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਰ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਭਾਵ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਸੱਚ ਹੋਣਗੇ । ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੀਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਰਗ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ।
(1) ਪੀਰਾਈਂ
(4) ਸਰੋਦੀ
(5) ਢਾਡੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਰਾਵਾ' ਅਤੇ 'ਸ਼ਾਈਖਾਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ          ਹੈ|
(6) ਭੰਡ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ‘ਪੀਰਾਹੀਂ` ਮਰਾਸੀ ਲਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪੀਰ ਅਤੇ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਦਾਨ-ਦਖਸ਼ਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜਕੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਆਸੀਸ ਵੀ
ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਕ ਢੋਲਕ ਵਰਗਾ ਸਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੰਨਤ ਵਜੋਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੰਬੜੀ ਜਾਂ ਧਾਗਾ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੂਮ ਮੀਰਾਸੀ ਵੀ ਢੋਲਕੀ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ
ਇਹ ਲੋਕ “ਵਿਆਹ’ ਅਤੇ ‘ਮਰਗਤਾ’ ’ਤੇ ਭੁੰਜੇ ਬਹਿ ਕੇ ਦਾਨ-ਦਖਸ਼ਣਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ‘ਗੁਪਤ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਲਾਵੰਤ ਮੀਰਾਸੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਮੀਰਾਸੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ‘ਪ੍ਰਵੀਨ ਰਬਾਬੀ' ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਜ਼ੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਢਾਡੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਾਚਕ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਕਬੀਲੇ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਡ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਕਲਚੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ|
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਰੂਪ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬੜੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ| ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਹੈ| ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਾ ਇੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ| ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਤਰੀਕਰਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
ਰਾਏ ਮਰਾਸੀ
ਰਾਏ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਰਾਏ ਭੱਟਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਏ ਮੀਰਾਸੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ-ਦਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਕ ਰੀਤ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਵੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਬਿੱਤ ਜੋੜਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਮੀਰਾਸੀ ਆਪਣਾ ਅਤੀਤ ਹਿੰਦੂ ਭੱਟਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ,ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਲੋਕ ਕਬਿੱਤ ਲਿਖਦੇ ਅਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਗਿਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਗਿਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ । ਇਹ ਲੋਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ
ਸਮੇਂ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਕਈ ਥਾਵਾਂ `ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਰਾਏ' ਸਦਵਾ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ|
ਮੀਰ ਮਰਾਸੀ
‘ਮੀਰ’ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਹ
ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜ਼ਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਇਕ ਲੰਮੀ ਡਾਂਗ 'ਤੇ ਝੰਡਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪੀਰ ਲੱਖਦਾਤਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਟਾਹਰਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਲੋਕ ਬੜੀ ਸੋਜ਼ਮਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੀਰ ਮੀਰਾਸੀ ਬੜੇ ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਲੋਕ ਹਨ|
ਢਾਡੀ ਮਰਾਸੀ
ਢਾਡੀ ਮਰਾਸੀ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਬੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਅੰਤਰ ਵਿਆਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨਾਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਣ ਹੈ । ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ
ਲੋਕ ਉੱਚੇ ਰੁਤਬੇ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਹ ਲੋਕ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ‘ਪੁਰਖੀ ਲਾਗ` ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਮਰਾਸੀ
ਜਾਨਾ ਬੁਰਕੇਸਕਾ
ਜਾਨਾ ਬੁਰਕੇਸਕਾ (ਮੈਸੇਡੋਨੀਆਈ : Јана Бурческа, ਜਨਮ 6 ਜੁਲਾਈ 1993) ਇੱਕ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆਈ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ 2017 ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, "ਡਾਂਸ ਅਲੋਨ" ਗੀਤ ਨਾਲ. ਬੁਰਕੇਸਕਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆਈ ਆਈਡਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ.
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਾ
ਢਾਡੀ ਮਰਾਸੀ
ਕਈ ਜੱਟ ਅਤੇ ਜਾਟ ਗੋਤਰਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਲਾਗੀ ਹਨ । ਇਹ ਲੋਕ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ, ਬੀਬੀ ਫਾਤਿਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਸਨ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਆਜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ
ਜਾਨਾ ਬੁਰਕੇਸਕਾ
ਜੀਵਨੀ
2011 ਵਿੱਚ, ਬੁਰਕੇਸ਼ਕਾ ਨੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਆਈਡਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ. 'ਤੇ 21 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਮਕਦੂਨੀਅਨ ਰੇਡੀਓ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗਾਇਕ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਗੀਤ ਕੰਨਸਟੈਸਟ 2017 ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੋਵੇਗਾ, "ਡਾਂਸ ਅਲੋਨ. ਉਸਨੇ 11 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 69 ਪੁਆਇੰਟ ਨਾਲ ਉਹ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹੀ. ਉਸ ਦੇ ਯੂਰੋਵਿਜ਼ਨ ਪੋਸਟਕਾਰਡ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸ਼ਾਮ, ਜਦੋਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਬਟੋਰੀਆ. ਕੁਝ ਨਿਊਜ਼ ਆਊਟਲੈਟਾਂ ਨੇ ਸਿਰਲੇਖ ਬਣਾਇਆ, "ਸਟੋਲ ਦ ਸ਼ੋ".
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing unknown ISO 639 language template ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਾ
ਢਾਡੀ ਮਰਾਸੀ
ਸੰਬੰਧਤ ਜਜ਼ਮਾਨ ਦਾ ਲੀਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁੱਡਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਬਕਾਇਦਾ ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਭੰਡੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਮੌਕੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਕੁਲ ਦੇ ਪੋਤੜੇ ਫਰੋਲ ਫਰੋਲ ਕੇ ਪੁੱਛ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਮਾਨ ਦਾ ਏਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਰਾਸੀ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ|
ਕਲਾਵੰਤ ਮਰਾਸੀ
ਕਲਾਵੰਤ ਸ਼ਬਦ ਕਲਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆਂ ਹੈ|ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ 'ਤਾਨਸੈਨ' ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ| ਇਹ ਲੋਕ ਰਾਗ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ| ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਮਰਾਸੀ ਵੀ ਸਦਵਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ|
ਕਰਹਲਾ ਜਾਂ ਖਰਿਆਲਾ ਮਰਾਸੀ
‘ਕਰਹਲਾ’ ਜਾਂ ‘ਖਰਿਆਲਾ' ਮਰਾਸੀ ਅਸਲ ਮਰਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਦਰਜਾ ਨੀਵੇਂ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ
ਨੇ ਦੂਜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਮਰਾਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦੇ। ਇਹ ਲੋਕ ‘ਕਥਾ ਵਾਚਕ' ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤਬਲਾ ਸਾਰੰਗੀ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਕਰੇਵੇ ਦੀ ਰਸਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਹੋਰ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਸਜ਼ਿਦਾਂ ਦੇ ਇਮਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਖ਼ੈਰਾਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆਪਣਾ
ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡੂੰਮ, ਢਾਡੀ ਅਤੇ ਭੰਡ ਇਕੋ ਕੋਟੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਸੁਨਿਆਰ ਘਰਾਣਿਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਕੁਮਾਚੀ ਮਰਾਸੀ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਣਦੇ ਹਨ । ਇਬਟਸਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਮੂਲ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ‘ਲਾਗ’ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਹੋਣ ਵਾਲੇ’ ਬੱਚੇ ਲਈ ਵੀ ਲਾਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ‘ਲਾਗ’ ਨਕਦੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਟਾ, ਦਾਲ ਅਤੇ ਘੀਉ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਮੀਰ ਮੰਗ
ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮਰਾਸੀ ‘ਮੀਰ ਮੰਗ’ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੀ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਸਮਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਲੋਕ ਇਸ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ। ‘ਡੂੰਮ’ ਅਤੇ ‘ਕਨੂੰਆਂ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ|
ਮੁਤਰਿਬ,ਨਕਾਲ ਅਤੇ ਕਵਾਲ
ਮੂਤਰਿਬ, ਨਕਾਲ ਅਤੇ ਕਵਾਲ : ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਕੁਲ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਰਬਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੀਨ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ
ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਭੇਟਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਚਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ
ਅਤੇ ਰਬਾਬੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿਚੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ‘ਰਬਾਬੀ ਮੀਰ’ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਿ ਪੁਰਖਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸੁਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਖੇਤਰੀ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ|
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੋਤਰ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੋਤਰ :  ਕਿੱਤਾਗਤ ਵੰਡ ਅਤੇ ਜ਼ਜਮਾਨੀ ਰੁਤਬੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ :
- ਬਰਾਲ,ਗੌਰੀ, ਕਾਕ ਅਤੇ ਪਾਹਲੀ-ਲੋਕ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ
- ਢੇਰ ਅਤੇ ਤਨੋਰ ਲੋਕ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ
- ਕਲਾਲ, ਲੱਲਾ, ਮੋਂਗਾ ਅਤੇ ਸੰਪ ਲੋਕ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ
- ਚੰਗੜ ਲੋਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ
-  ਬਰਵੇ ਲੋਕ ਮਹਾਜਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ
- ਸ਼ੋਹਲ ਲੋਕ ਖਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ : ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਾ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਮਰਾਸੀ ਇਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਅਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ ਕਬੀਲਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਕਬੀਲੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਬਲ ਅਤੇ ਕਲਾ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ
ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਲ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਚਤੁਰਾਈ ਕਰਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਸੰਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚ ਕਈ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਅਖਾਉਤ ਹੈ :
ਜੁੱਤੀ ਸੋਟੀ ਬਿਨਾਂ ਤੁਰੀਏ ਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ
ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ
ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ
ਬਚਿੰਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦੇ ਹੋਏ, 1929 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪੰਚਾਇਤ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬਚਿੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ।
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਾ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ
ਟਿੱਚਰ ਨਾ ਕਰੀਏ ਮਰਾਸੀ ਦੀ ਜਾਤ ਨੂੰ
ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਾ
ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ
ਜੇਕਰ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿੱਥ ਕਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਠਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਆਏ । ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨੇੜਤਾ ਹਾਸਲ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਮਰਾਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਸਾਈਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ,ਮਰਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਦੇ ਸਨ। ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਸਿਰਫ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕੁਰਸੀਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਰਟਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ,ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ
ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿੜ੍ਹੀ-ਸਿਆਪੇ ਤੱਕ
ਪੂਰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮਰਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਨਮ, ਮਰਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਖ਼ਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰਨ, ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਮਿਲਣੀ ਕਰਾਉਣ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਈ ਮੌਤ ਦਾ ਸਿਆਪਾ ਕਰਨ ਤੱਕ ਇਕ ਲੰਮੀ ਸਮਾਜਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਇਹ 'ਮੀਰਜ਼ਾਦੇ` ਦਾ
ਰੁਤਬਾ ਮਾਣਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਆਪਣੀ ‘ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਿਰਤ' ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੀ
ਤਾਅਬੇਦਾਰੀ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ
ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਹੋ ਰਾਇ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਭੱਟ ਲੋਕ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮੀਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੀਰਾਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੰਬੰਧਤ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਕਬੂਲੇ ਹਨ। ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ
ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੂਝ ਸਦਕਾ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਂਭ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੁਰਸੀਨਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਲਾਮਈ, ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਅਟੁੱਟ
ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਇਸ ਕਦਰ ਤੱਕ ਵੱਧਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇਕ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਗਏ । ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ
ਲੋਕ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਲਾਗ ਆਦਿ ਨਾ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਤਿਰਸਕਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ‘ਗੁੰਡਾ’ ਬੰਨ ਕੇ ਭੰਡੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਗੁੱਡਾ ਏਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸੰਬੰਧਤ ਜਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੰਜੂਸ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦਾ ਗੁੱਡਾ ਇਸ ਢੰਗ
ਨਾਲ ਬੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਵਿਰਾਸਤੀ ਕੰਗਾਲ' ਸਿੰਧ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗਾ ‘ਲਾਗ’ ਅਤੇ ‘ਰਸਦ’ ਆਦਿ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜਜਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬੰਸਾਵਲੀ ਦਾ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਸੋਜ਼ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾ ਕੇ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਜਸਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਨਿੱਤ
ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂਅਤੇ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਦੇ ਮਸੀਨਾਂ ਤੋਂ ਸਸਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਰਾਸੀ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਪੇਸ਼ੇ 'ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ ਹੈ। ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ
ਦੂਸਵਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਲੰਮਾ ਦੌਰ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ
ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ,ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਮੰਡੀ ਦੀ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਾਸੀਏ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ।
ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਧਨ-ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਾਜ਼ੀਗਰ, ਬੋਰੀਏ, ਸਾਂਸੀ, ਸਿਕਲੀਗਰ, ਗੁਜਰ, ਗਾਡੀਲੁਹਾਰ,
ਬਰੜ, ਢੋਅ, ਓਡ ਅਤੇ ਰਾਏ ਸਿੱਖ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਦੇ ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ  ਹੈ ਵਿਘਟਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਲੋਬਲ ਯੁਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ-ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖੋਂ  ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਲਾਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰਸ਼ਿਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਰਸੀਨਾਮੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਬਖਸਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ 'ਮੀਰੀ'ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਵਸੀਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰਾਸੀ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮੌਕਾ ਖੁੰਜਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦੇ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਮਰਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ
ਦੇ ਬੱਚੇ, ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਮਰਾਸ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ।ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ 'ਪਿੱਟ ਸਿਆਪਾ' ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤੀ, ਮਰਾਸੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਬੀਨ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਧਰਮ ਸੀ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸੁਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਨਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਇਕ ਆਪਣੀ ਹੀ ‘ਭਾਸ਼ਾ’ ਅਤੇ ‘ਗੁਪਤ ਭਾਸ਼ਾ' ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ `ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਦਾ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰਾਸੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗੋਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਾਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਰਣ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ
ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਮਰਾਸੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਤਰੀਕਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਆਂਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਰਾਸੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਮੀਰ ਮਲੰਗ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਆਗਮਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਰਬਾਬੀ ਸਾਥੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਅਹਿਦ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਢਾਡੀਆਂ ‘ਮੀਰ ਅਬਦੁੱਲਾ’ ਅਤੇ ‘ਮੀਰ ਨੱਥਾ’ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀਆਂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਉੱਘੇ ਢਾਡੀ ‘ਮੀਰ ਛਬੀਲਾ` ਅਤੇ ‘ਮੁਸਕੀ` ਨੂੰ ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਦੇ ਕੇ ਨਿਵਾਜਿਆ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਢਾਡੀਆਂ ਦੀ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮਤ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਵੀ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਤੇ ਘਰਾਣਾ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਚਲਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਘਰਾਣਾ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਗਾਇਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਧਰੂ ਧਾਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ ਅਤੇ ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਲੋਹਾ ਮੰਨਵਾਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਬੜੀ ਉਲਟ ਅਤੇ ਤਰਸਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲਾ ਸਮਾਜ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਹਾਸੀਏ ਵੱਲ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਵਿਕਸਤ
ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੇਵੱਸ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਮਰਾਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਧੰਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੰਦੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਆਗਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ‘ਮੀਰਜ਼ਾਦੀ' ਖੁੱਸਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਯਤੀਮਾਂ ਵਰਗੀ ਹੋਣੀ ਭੋਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਅੱਜ
ਵੀ ਮਰਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਲੋਕ ‘ਮਰਾਸ’ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸੰਕੇਤਕ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤ ਲਾਗ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਹੁਣ ਸੀਮਤ ਦਾਇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ । ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਭੰਡ ਅਤੇ ਨਕਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰ ਕੇ ਲਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ । ਇਸ ਕਬੀਲੇ
ਦੀ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਜ਼ਲਾਲਤ ਹੰਢਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਲੜੀ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸਵਾਰੀਆਂ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਨਵੀਂ ਸਿਰਜੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਅਜਨਬੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਪੂਰੀ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਖਾਮੋਸੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ ਹਨ। ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਗੰਭੀਰ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਸਾਜਿੰਦਗੀ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਹਾਸੀਏ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਬਦ ਤੋਂ ਬਦਤਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿਮਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਸ਼ੂ ਪਠੋਰਾ ਪਾਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬੀਤੇ ਦੀ ਕਥਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਿਤੀ ਹਰ ਪਾਸਿਓ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਹੋਣਹਾਰ ਗਮੰਤਰੀ ਨਕਲੀਏ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਕਬੀਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਪੁੱਛ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰਥਕ ਯਤਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਅਜੇ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ।
ਨਿਆਂ ਪ੍ਣਾਲੀ
ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ : ਮਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇਕ ਪੰਚਾਇਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਨੂੰ ‘ਰਾਣਾ’ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਚਾਰ ‘ਰਾਓ’ ਮਰਾਸੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੋਤਵਾਲ' ਅਤੇ ‘ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ’ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੀਰਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਇਕ ਆਪਣੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਮਹਾਪੰਚਾਇਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੈ । ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਝਗੜਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਰਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਝਗੜੇ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗਲਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਕੋਤਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕੋਈ ਵੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਲਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਜ਼ਰਮ ਨੂੰ ਜ਼ੁਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਝਗੜਾ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਨਿਪਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਾਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਬੀਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਅੱਗੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਖਪ’ ਅਤੇ ‘ਚੌਂਤਰਾ' ਆਖ ਕੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮਰਾਸੀ ਲੋਕ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ, ਸਖੀ ਸਰਵਰ, ਦੇਵੀ ਬਾਕਬਨੀ, ਪੀਰ ਮੁਰਤਜ਼ਾ, ਹਦਾਇਤ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਹ ਮਾਸਾ ਵਲੀ, ਸਾਹ ਬਰਾਵਲ ਹੱਕ, ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਅਤੇ ਲੱਖਦਾਤਾ ਪੀਰ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਾਸੀ ਮੋਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ:
ਅੱਲਾ ਸੱਚ
ਨਬੀ ਬਰ ਹੱਕ
ਦੀਦਾਰ ਅੱਲਾ ਦਾ
ਹਜ਼ਰਤ ਦੀ
ਹਵਾਲੇ
ਡਾ. ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ(ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ),ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਇੰਡੀਆ,2014|
ISBN 978-81-237-7098-7
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਇਹ ਮੂਲ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਥਨੋਲੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 415 ਜਿਊਂਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।
ਮੂਲਾਂਸ਼
ਮੂਲਾਂਸ਼ (Word stem) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗੋਂ ਰੂਪਾਂਸ਼ ਜੁੜ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਧਾਤੂ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰੀਕ ਜਿਹਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਧਾਤੂ ਤਾਂ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਰੇਕ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਧਾਤੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇੱਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਉਹ ਧਾਤੂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਧੇਤਰ ਲੈਕੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਕਰਨ
ਭੂਟਾਨ
ਭੂਟਾਨ ਹਿਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਚੀਨ (ਤਿੱਬਤ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਕਾਮੀ ਨਾਮ ਦਰੁਕ ਯੂ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਝਦਹਾ ਦਾ ਦੇਸ਼। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਹੈ ਕੇਵਲ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਪੱਧਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਭੁਟਾਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂਅ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਭੂਤਾਨ' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਭੂ-ਉਤਾਨ', ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਂਅ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਅੱਖਰ 'ਭੂਤਿਆਸ' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਵਸਨੀਕ। ਇਸ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ 'ਡਰੁਕਯੁਲ' ('ਡਰੁਕ' ਮਤਲਬ ਡਰੈਗਨ ਅਤੇ 'ਧੁਲ' ਮਤਲਬ ਧਰਤੀ) ਥੰਡਰ ਡਰੈਗਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਡਰੁਕਪਾ' ਕਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੱਬਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਭੂਟਾਨ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹਰਿਆਵਲ ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਧੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਪੌਣੇ ਕੁ ਅੱਠ ਲੱਖ ਹੈ। ਭੂਟਾਨ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਤਿੱਬਤ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਸਿਕਿਮ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਆਸਾਮ ਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ 47000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਭੁਟਾਨ ਨਾਮਕ ਜੰਨਤ ਕੇਵਲ 300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਕੇਵਲ 46500 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਭੁਟਾਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਸਾਲ 2015 ਦੀ ਜਨਵਰੀ ਮੁਤਾਬਕ 7,67,629 ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਸੰਨ 1972 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਜਗਮੇ ਸਿੰਘੇ ਵਾਨਚੁਕ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਭੁਟਾਨ ਬਹੁਤ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਟਾਂਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਰਾਜ ਮੁਦਰਾ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਹਸਪਤਾਲ। ਜਗਮੇ ਸਿੰਘੇ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਰਾਜੇ ਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ, ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣੇ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਭੂਟਾਨ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 63 ਫੀਸਦੀ (ਜਨਗਣਨਾ 2012) ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਭੁਟਾਨ ਆਉਣ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਹਨ। ਭੁਟਾਨ ਨੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ 1974 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਘਰ ਜਾਂ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਜਗਮੇ ਸਿੰਘੇ ਵਾਨਚੁੱਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਪ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਤਾਜ ਆਪਣੇ 28 ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ [[ਜਗਮੇ ਕੇਸਰ ਨਮਿਆਲ ਵਾਨਚੁੱਕ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਭੁਟਾਨ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 'ਭੁਟਾਨ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਸਰਵਿਸ' ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ
ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। 'ਟਾਕਿਨ' ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਕੇਵਲ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਨਵਰ ਬਣਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ, ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਥ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਮੀ ਸੰਤ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਦਾ ਨਾਮ 'ਡਰੂਕਪਾ ਕੁਇਨਲੇ' (ਡਿਵਾਈਨ ਮੈਡ ਮੈਨ) ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਦਿਖਾਇਆ। ਓਨ੍ਹਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੱਕਰੀ ਮੰਗਵਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਸਿਰ ਗਊ ਦੇ ਧੜ 'ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੀਵ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਤਾਕਿਨ' ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਕਿਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਕਾਲਾ ਸਿਆਹ ਰੇਵਨ (ਪਹਾੜੀ ਕਾਂ) ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੁਕਟ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਧੀ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਰਾਹ ਇਸ ਨੇ ਹੀ ਵਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਰੇਵਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ ਅਤੇ 100 ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੋਖੇ ਕਾਲੀ ਧੌਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰਸ ਦਾ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਮਨੋਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾ ਦੀ ਆਮਦ ਵਾਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਮੱਠ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ 'ਬਲੈਕ ਨੈੱਕ ਕਰੇਨ' ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਨਾਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 'ਡਜੋਂਕਾ' ਭੁਟਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਪੁਰਾਤਨ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚੋਕੇਂ' ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਭੁਟਾਨ ਦੀ ਅਮੀਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੰਪਰਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ, 'ਟੈਸ਼ੂ' ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਲ 'ਬਲਿਊ ਪੋਪੀ' ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਭੂਟਾਨ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਕੋਮਲ ਨੀਲੇ-ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਭੇਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਇਸ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਮੁਰਝਾਉਣ ਨਾਲ ਸਾਰ ਬੂਟਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁਟਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ 'ਅਨਮੋਲ ਰਤਨ' ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸ ਤੇ ਜਾਦੂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢਕੀਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਖਿੱਚ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਭੁਟਾਨ ਦਾ 85.8 ਫੀਸਦੀ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁਲਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਫੀਸਦੀ ਆਰਗੈਨਿਕ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਬੱਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਚੌਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਜ਼ਾਰੇਦਾਰ ਘਾਟੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਜਿਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੁਟਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ 'ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਠਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਝੰਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ਦਿਲੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸਕੂਨਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ।
ਧਰਮ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ
ਭੁਟਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਥੇ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਨੌਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋਇਆ| ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਮੱਠਾਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਘਾਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਝੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਜਲ ਨੂੰ। ਲੋਕ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਰਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿ੍ਤਕ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿ੍ਤਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਇੰਜ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਆ ਸਕੇ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 7ਵਾਂ, 14ਵਾਂ, 21ਵਾਂ ਅਤੇ 49ਵਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮਿ੍ਤਕ ਦੇ ਨਾਂਅ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਝੰਡੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੰਮ ਅਤੇ ਖਾਣਪੀਣ
ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਅਸਲੀ ਰੰਗ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਭੁਟਾਨ ਦੇ 70 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਪਰ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਅਤੇ ਸੈਰਸਪਾਟਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਚੌਲ ਇਥੋਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਸੂਰ ਅਤੇ ਮੁਰਗੇ ਦਾ ਮਾਸ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਕ, ਕੱਦੂ, ਸ਼ਲਗਮ, ਮੂਲੀਆਂ, ਟਮਾਟਰ, ਪਿਆਜ਼, ਆਲੂ, ਫਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਈ ਬੂਟੀ ਇਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਸੰਦ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੌਂ, ਫਾਫਰਾ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਫਿਡਲ ਹੈੱਡ ਫਰਨ' (ਘਾਹ) ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹਨ। ਮਿਰਚਾਂ ਕੇਵਲ ਮਸਾਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲ, ਹਰੀਆਂ, ਮੋਟੀਆਂ, ਪਤਲੀਆਂ, ਲੰਮੀਆਂ, ਗੋਲ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਉਬਾਲੀਆਂ, ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀ ਮਿਰਚਾਂ ਹਰੇਕ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। 'ਈਮਾਦਾਸ਼ੀ' 'ਈਮਾ' ਅਰਥਾਤ 'ਮਿਰਚ' ਅਤੇ 'ਦਾਸ਼ੀ' ਅਰਥਾਤ ਪਨੀਰ ਭੁਟਾਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਕਵਾਨ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚਾਂ ਉਬਾਲ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਚੌਲ, ਜੋ ਕਿ ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਹਨ, ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸ਼ਿਆ' (ਚਾਹ) ਦਾ ਜ਼ਾਇਕਾ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਪਕੌੜੇ, ਮਿਰਚਾਂ ਦੀ ਚਟਨੀ ਅਤੇ 'ਜ਼ਾਵੂ' (ਭੁੱਜੇ ਹੋਏ ਚੌਲ) ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਚਾਹਪੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ 'ਯਾਕ' ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਨਮਕ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਨੀਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਯਾਕ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਪਨੀਰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ 'ਟਾਫੀ' ਵਾਂਗ ਚੂਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਭੁਟਾਨੀ ਲੋਕ 'ਡੋਮਾ' (ਪਾਨ) ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁਟਾਨੀ ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨਪਾਨ ਦਾ ਪੱਤਾ, ਸੁਪਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ।
ਪਹਿਰਾਵਾ
ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ 'ਗੋ' ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ 'ਕੀਰਾ' ਹੈ। ਸਾਰੇ ਭੁਟਾਨੀ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਰੰਗਦਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੁਟਾਨੀ ਕੱਪੜੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਗੋ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਬੈਲਟ ਨਾਲ ਕਮਰ ਤੱਕ ਬੰਨਿ੍ਹਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਬੂਟ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਕੀਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ 'ਟੋਗੋ' ਨਾਮਕ ਛੋਟੀ ਜੈਕਟ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਫਤਰਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਲੰਮਾ 'ਸਕਾਰਫ' ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਸਕਾਰਫ, ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ਜਾਂ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸਕਾਰਫ ਕੇਵਲ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਫੈਦ ਸਕਾਰਫ ਹੀ ਪਹਿਨਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਥੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੁਟਾਨ ਦੇ ਕਈ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਕਾ ਲੜਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਲੜਕਾ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।File:Girl wearing traditional Bhutani dress.jpg
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਐਮ. ਸੁਕੁਮਾਰਨ
'''ਐਮ. ਸੁਕੁਮਾਰਨ' (1943-2018) ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕੋਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਰੀਚਿਤਿਲਾਤਵਰੂਦੇ ਸਮਾਰਕੰਗਲ, ਸੇਸ਼ਕਰਿਆ, ਚੁਵਾਨਾ ਚਿਹੰਗਲ ਅਤੇ ਜਨੀਤਕਮ'' ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਰਬੋਤਮ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਜੀਵਨੀ
ਐਮ. ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਦਾ ਜਨਮ 1943 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪਲੱਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚਿਤੂਰ ਵਿਖੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਨਦੀਅਰ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਸ਼ੂਗਰ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1963 ਵਿੱਚ ਤੀਰੁਵਨੰਤਪੁਰਮ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਲੇਖਾਕਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਕਲਰਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ, ਸ਼ੇਸ਼ਕਰਿਆ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1982 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਨਿਊਕਲੀ ਮੇਲ
ਨਿਊਕਲੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਲੀ ਮੇਲ ਜਾਂ ਨਿਊਕਲੀ ਜੋੜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨਿਊਕਲੀ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਭਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਭਿੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੁੜ ਕੇ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਰਮਾਣੂ ਨਾਭ (ਨਿਊਕਲੀਅਸ) ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨਾਭਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪਦਾਰਥ ਫ਼ੋਟਾਨ (ਮੇਲ ਊਰਜਾ|ਊਰਜਾ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲ ਉਹ ਅਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਕਲੀ ਮੇਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਰਜਾ ਬਦਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਕਲੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਕਲੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ
ਅਖਿਲੇਸ਼ ਯਾਦਵ (ਜਨਮ: 1 ਜੁਲਾਈ 1973) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਖਿਲੇਸ਼ ਨੇ 2012 ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, 15 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪਦ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਚੱਕਰ
ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਚੱਕਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਮੁੱਕਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲਗਭਗ 78% ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਿਲੀਅਮ ਐਂਪਸਨ
ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਐਂਪਸਨ (, 27 ਸਤੰਬਰ 1906 – 15 ਅਪਰੈਲ 1984) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ (Seven Types of Ambiguity) (1930) ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਸਤਕ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ
ਕਾਲੀਦਾਸ
thumb ਕਾਲੀਦਾਸ (ਦੇਵਨਾਗਰੀ: कालिदास) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ, ਕਾਲੀ ਦਾ ਸੇਵਕ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਆਪਣੀ ਅਲੰਕਾਰ ਯੁਕਤ ਸੁੰਦਰ ਸਰਲ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਦੁੱਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ। ਸੰਗੀਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੀਸ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁਹਜ  ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮੁਚਿਤ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਮਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵਾਲਮੀਕ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਜੀਵਨਕਾਲ
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਜੀਵਨਕਾਲ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਦੂਸਰਾ ਸ਼ੁੰਗ ਸ਼ਾਸਕ ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਬਣਾਕੇ ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰਮ ਡਰਾਮਾ ਲਿਖਿਆ। ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਨੇ ੧੭੦ ਈਸਾਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਜੀਵਨਕਾਲ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਦਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮਾਦਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੇ ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਸ਼ਾਸਕ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਕੁਮਾਰਗੁਪਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਸਰਾ ਨੇ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਨੂੰ ਸਵਰਨ ਯੁੱਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਉਲੇਖਣੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਸ਼ੁੰਗ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਪਣੇ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀਯਮ ਰੱਖਿਆ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਗੁਪਤ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸ਼ੁੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ੧੦੦ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਸੀ। ਦੂਜੇ, ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਈ ਪੂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਉੱਜੈਨ ਦੇ ਉਸ ਰਾਜਾ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਸਾ ਤੋਂ 57 ਸਾਲ ਪੂਰਵ ਵਿਕਰਮ ਸੰਮਤ ਚਲਾਇਆ। ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ  ਦੇ ਨਾਇਕ ਪੁਰੁਰਵਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ  ਇਸ ਦਲੀਲ਼ ਨੂੰ ਬਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਉੱਜੈਨੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ  ਦੇ ਰਾਜਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ ਸਨ।
ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਉਤਕਰਸ਼ ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਦੇ ਬਾਅਦ (150 ਈ ਪੂ) ਅਤੇ 634 ਈ ਪੂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਹੋਲ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮਾਂਡਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਾਂ 473 ਈ ਪੂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਚਰਚਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।