cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ
ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ ਇਸਦੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਕਾਰਣ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਜਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਕਟਸ਼ੀਲ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਸੰਤੁਲਨ। ਇਸ ਸੰਕਟ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪੁਨਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਅਧਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਾਹਿਤ-ਸਿਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ‘ਹੰਸ ਚੋਰਾ’ ‘ਕੋਇਲ ਕੂ’ ਅਤੇ ‘ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ’ ਅਤੇ ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸ਼ਭਾ ਨੇ ‘ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ’ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਰਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ, ਦਰਸ਼ਨ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਵਾਲੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤਿ ਮੌਲਿਕ ਚਿੰਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਿੰਤਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਈ ਉੱਤਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ, ਅਧਿਆਤਮਕ, ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ, ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਤਮਕ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕੁਝ ਕੁ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ, ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ, ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਅਤੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੁੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਂਲ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਵਾਰ ਕਾਵਿ, ਸੂਫੀ ਕਾਵਿ, ਆਦਿ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯਤਨ ਆਰੰਭ ਹੋਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ।
ਵੀਂਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਦਹਾਕਾ
ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਦੋ ਰੁਝਾਣ ਹੋਰ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਸਮੇਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ। ਅਜਿਹੇ ਰੁਝਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਹੈ ਜੋ 1963 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਰੋਲਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤੱਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ‘ਕਾਵਿਕਲਾ’ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਚਹਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰਾ ਰੁਝਾਣ ‘ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਸਾਹਵੇਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾ ਕੇ ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਸਤਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਤਿੱਖਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰਾਂ ਤੇ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਰਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਮਕਾਨੀਕਅਤਾ ਉੱਪਰ ਤਿੱਖੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਆਧਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਫੇਰ ਬਦਲ ਸਦਕਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉਹ ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੀ ਵਿਚਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਾਜਕਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਸਰੋਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਰਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੂਸਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਤੀਸਰਾ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਸੋਚਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਸਦਕਾ ਮੁਲਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਪੜਿਆ। ਸੋ ਇਹ ਦਹਾਕਾ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤੱਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਨੌਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਨਜ਼ਰੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੁਝਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜੋ “ਸਾਹਿਤਕਤਾ” ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰੋਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅਗਰਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਤਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵੀ ਵਹਿ ਤੁਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਖੋਂ ਸਮੀਖਿਆ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵੀਂਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਦਹਾਕਾ
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧਤਾਵਾਂ ਤੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੂਪਵਾਦੀ ਸਰੰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੂਝ ਨੂੰ ਅਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀਆਂ 1994 ਤੋਂ 1995 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾਸ਼: ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ-ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ, ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਿੰਕਦਰ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਵਿਹਾਰ ਅਧਿਏਤ ਰੂਪਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਸਰਕ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਕਿਰਨਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਜਟਿਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਜਾਤੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਫਰੋਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਗੋਂ ਇਹ ਸਰੋਕਾਰ ਆਰਥਿਕ ਰਾਜਸੀ, ਸੱਤਾਧਾਰੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦਵੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਟੱਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪੂਰਵਲੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਬਾਦ ਦਾ ਨਾਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੰਤਰਮੁੱਖਤਾ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ, ਗੁਟਬੰਦੀ, ਵਿਵੇਕਹੀਨਤਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਸਹੀ ਤੇ ਨਵੀਨ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ, ਅਰਾਜਕਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਆਦਿ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫੈਸਨ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਮਾਣਕਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਠ ਕੇ ਤੁਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ (ਡਾ. ਗੁਰਬਚਨ) ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਟੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਬਕਾਇਦਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚਲੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦਾ ‘ਪ੍ਰਭਾਵ’ ਕਈ ਵਾਰ, ‘ਅਨੁਵਾਦ’ ਦੀ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਾਮਸ਼ੀ, ਬੈਜਾਮਿਨ, ਅਡੋਰਨੇ, ਲੁਕਾਚ, ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ, ਫਰੈਡਰਿਕ ਜੇਮਸਨ, ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਆਧਾਰ ਭੂਮੀ ਬਣੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਜਿਹਨਾਂ ਨੁਕਤਿਆਂ ਬਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ/ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੇ ਗਹਿਨ ਅਰਥ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਥਵਾ ਮਨੁੱਖੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸੇਖੋਂ ਤੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਕ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਚਿੰਤਕ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਜ਼ਮ ਹੁਸੈਨ ਸੱਯਦ ਅਤੇ ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਣ ਵਰਗੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੇਣ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਅਰਥਾਤ ਨੌਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮੀਖਿਆ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਾਹਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਹੇਰ ਫੇਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋ. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਉਸ ਵੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚੋਂ ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਅਰਥ ਭਰਣ ਦੇ ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਰਿਹਾ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ
ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨ ਵਰਤਮਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਚੇਤਨ-ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚੋਂ ਦਿੱਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਤੀਬਰ ਭੀਖਣ ਲੋਚਾ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਨ ਜਾਂ ਸਲੇਬਸ ਮੁੱਖ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵਿੱਚੋ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵਧੇਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਚੇਰੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰਤਾ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਹੁਦਾ, ਤਰੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੰਨ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਅਗਰਭੂਮੀ ਵੱਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਕਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ ਪੱਧਮ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ। ਪਾਠਕ-ਵਰਗ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਟਾ ਫਟ ਡਿਗਰੀਆਂ ਤੇ ਅਸਾਮੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਿੱਤੇ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੋਂ ਪਿੱਠ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਣਯੋਗ ਮਾਲ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਛਪ ਰਿਹਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਜਾਂ ਘਟੀਆ ਨਕਲ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੁਹਰਾਮਈ। ਅਕਸਰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਫੌਰੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੌਣ ਸਦਕਾ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਬੌਣੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਵਧੇਰੇ ਗੌਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ 21 ਵੀ ਸਦੀ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਜ਼ਰੂਰਤ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਸਿਰਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਆਲੋਚਨਾ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਉੱਤਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਹੇਠ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੇਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਪਰੋਕਤ ਵਸਤੂ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਅਬਦੁਲ ਹਫੀਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਬਰਕਤੁੱਲਾ
ਅਬਦੁਲ ਹਫੀਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਬਰਕਤੁੱਲਾ, ਉਰਫ ਮੌਲਾਨਾ ਬਰਕਤੁੱਲਾ' (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 7 ਜੁਲਾਈ 1854– 20 ਸਤੰਬਰ1927) ਸਰਬ ਇਸਲਾਮ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਾਮਰਾਜ-ਵਿਰੋਧੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ
1915 ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਚਲ ਰਹੀ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਮੌਲਾਨਾ ਬਰਕੁੱਤਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ (ਕਾਬਲ) ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ। 1915 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੈਦਉੱਲਾ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਮਹਿੰਦਰ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲ਼ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਰਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਮਹਿੰਦਰ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਬਰਕਤੁੱਲਾ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੌਲਾਨਾ ਬਰਕਤੁੱਲਾ ਨੇ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਸੁਲੇਮਾਨੀਆ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੌਲਾਨਾ ਨੇ ਇਥੋਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਅਤ ਅਨੁਭਵੀ ਮੌਲਵੀਆਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਸਿੱਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸ਼ੇਖ ਜਮਾਲੁੱਦੀਨ ਅਫਗਾਨੀ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੇਖ ਸਾਹਿਬ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੌਲਵੀ ਬਰਕਤੁੱਲਾ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਕਲੌਤੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੌਲਾਨਾ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕਦਮ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭੋਪਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਖੰਡਾਲਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। 4 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ 1887 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਿਆ।
ਬੌਬੀ ਬਰਕ
ਬੌਬੀ ਜੇਮਸ ਬਰਕ (ਜਨਮ 25 ਅਗਸਤ, 1981) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਕੁਈਰ ਆਈ ਵਿੱਚ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਬਰਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿਊਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ, ਕੋਨੀ ਅਤੇ ਜੈਰੀ ਬਰਕ ਦੁਆਰਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਸ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਉਹ ਅਮੀਸ਼ ਫਾਰਮ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਉਂਟ ਵਰਨਨ, ਮਿਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।  ਬਰਕ ਨੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਾਈਬਲ ਬੈਲਟ ਵਿੱਚ ਗੇਅ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਸੈਂਬਲੀਜ਼ ਆਫ਼ ਗੌਡ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹੋਮੋਫੋਬੀਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।
ਬਰਕ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਪਰਿੰਗਫੀਲਡ, ਮਿਸੌਰੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਨਸਨ ਦੇ ਐਪਲਬੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੌ ਕੇ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਐਮ.ਸੀ.ਆਈ. ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਲਈ ਟੈਲੀਮਾਰਕੀਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਜੈਵਿਕ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਡੇਨਵਰ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬਾਂਬੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਿਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਕਰੀਅਰ
2006 ਵਿੱਚ ਪੋਰਟੀਕੋ ਫੋਲਡ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਰਕ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਔਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰ, ਬੌਬੀ ਬਰਕ ਹੋਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੋਹੋ, ਮੈਨਹਟਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੋਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿਚ ਮਿਡਟਾਊਨ ਮਿਆਮੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿਡਟਾਊਨ ਅਟਲਾਂਟਾ, ਜਾਰਜੀਆ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੌਬੀ ਬਰਕ ਇੰਟੀਰੀਅਰਜ਼ + ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਐਚਜੀਟੀਵੀ, ਐਨਬੀਸੀ, ਸੀਬੀਸੀ ਅਤੇ ਬਰਾਵੋ ਵਰਗੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹ 2018 ਤੋਂ ਨੈਟਫਲਿਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਕੁਈਰ ਆਈ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਬਰਕ ਟੇਲਰ ਸਵਿਫਟ ਦੇ "ਯੂ ਨੀਡ ਟੂ ਕਾਮ ਡਾਊਨ" ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਬਰਕ ਨੇ 2020 ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਵਾਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
23 ਜੂਨ, 2020 ਨੂੰ, ਬਰਕ ਅਤੇ ਕੁਈਰ ਆਈ ਦਾ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ ਜੋਨਾਥਨ ਵੈਨ ਨੇਸ ਨੇ ਯੂਐਸ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਭੇਦਭਾਵ 1964 ਦੇ ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਮਾਨਤਾ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਰਕ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ "ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕੇ।"
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਕਲਾਕਾਰ
1992 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਵਿਖੇ ਹੋਏ 1992 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਤਗਮਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੇ।
ਤੀਰਅੰਦਾਜੀ
ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿਂਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ:
ਮਰਦਾ ਦੀ ਟੀਮ
ਅਥਲੈਟਿਕਸ
ਮਰਦਾ ਦੀ 5000 ਮੀਟਰ ਮਰਦਾਂ ਦੀ 100 ਮੀਟਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 800 ਮੀਟਰ
ਮੁਕੇਬਾਜ਼ੀ
ਮਰਦਾ ਦਾ ਲਾਈਟ ਵੇਟ ਮੁਕਾਬਲਾ (– 48ਕਿਲੋ)
ਟੈਨਿਸ
ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਿੰਗਲ ਮੁਕਾਬਲਾ]
ਮਰਦਾ ਦਾ ਡਬਲ ਮੁਕਾਬਲਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਢੋਕਲਾ
ਢੋਕਲਾ ਜਾਂ ਢੋਕਰਾ (ઢોકળા) ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸਕਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਖ਼ਮੀਰੀ ਹੋਈ ਕੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢੋਕਲਾ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਤੇ ਵਜੋਂ, ਮੁੱਖ ਪਕਵਾਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਨੈਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾਈਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਚੌਲ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ ਦੇ 4:1 ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਰਾਤ-ਭਰ ਨੂੰ ਭਿੱਜਿਆ ਰਹਿਣ ਦਿਉ। ਸਵੇਰੇ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸਟ ਬਣਾ ਕੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਦੇ ਲਈ ਖਮੀਰਨ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖ ਦਿਉ। ਖਮੀਰ ਆ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ ਪਾਊਡਰ, ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਤੇ ਅਦਰਕ ਦਾ ਪੇਸਟ ਮਿਲਾਉ। ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਜਾਂ ਘਿਉ ਲਗਾਉ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿੰਬੂ ਰਸ, ਸੋਡਾ ਬਾਈਕਾਰਬੋਨੇਟ, ਇੱਕ ਚਮਚਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲਾਉ। ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਂਟੋ ਅਤੇ ਘਿਉ ਲੱਗੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਢੱਕਣ ਦੇ ਕੇ ਸਟੀਮਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿਉ। 15 ਮਿੰਟ ਲਈ ਭਾਫ਼ ਦਿਉ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੱਟ ਲਓ।
ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ  ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਿੱਖਿਆ  ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਲਾਸ ਰੂਮ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ "ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਿਰਭਰਤਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਉਲਟ,ਜੋ ਖਾਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ (ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਆਦਿ) ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਫਾਇਦਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਸਮੂਹ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ ਐਂਡ ਸਮੈਥ (1995) ਸਫਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਮੰਗ, ਰਚਨਾਤਮਕ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲੀ ਉੱਚ ਬੌਧਿਕ ਸੋਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।. ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪੱਧਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਸਰੂਮ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਫਲ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਪੰਜ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:
ਇਤਿਹਾਸ
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਓਲਪੋਸਟ, ਵਾਟਸਨ, ਸ਼ੌ ਅਤੇ ਮੀਡ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਥਿਊਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਗਿਣਤੀ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ 1937 ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ   ਜਦੋਂ ਤਕ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਮਈ ਅਤੇ ਡੂਬ ਨੇ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਸਾਂਝੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਉਹੀ ਟੀਚੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
1930 ਅਤੇ 1940 ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੌਹਨ ਡੇਵੀ, ਕੁਟ ਲੇਵਿਨ, ਅਤੇ ਮੌਰਟਨ ਡਿਊਟ ਨੇ ਵੀ ਅੱਜ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਡੇਵੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾਸਰੂਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਜਮਹੂਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ  ਗਿਆਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ  ਉਦਾਸੀਨ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਹੋ ਕੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ (ਜਿਵੇਂ, ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੁਣਨ)।
ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਧਾਰ
ਸਮਾਜਕ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਸਿਧਾਂਤ: ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਤਰ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਉਦੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਸੁਧਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਡਾਗੋਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਆਰਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੀਅਰ ਲਰਨਿੰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਭਿਆਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਭਵਾਨੀ ਅਈਅਰ
ਭਵਾਨੀ ਅਈਅਰ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਭਵਾਨੀ ਅਈਅਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਡ ਏਜੰਸੀ, ਆਈ ਬੀ ਐਂਡ ਡਬਲਯੂ ਐਡਵਰਟਾਈਜਿੰਗ ਨਾਲ ਟ੍ਰੇਨੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟਰ ਵਜੋਂ ਵਿਗਿਆਪਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ| ਫਿਰ ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਟਾਰਡਸਟ ਫਿਲਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਦੀ ਬਲੈਕ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਇਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ\ ਉਸਨੇ ਭੰਸਾਲੀ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਸ਼, ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤਿਆ ਮੋਟੇਨੇ ਦੇ ਲੂਟੇਰਾ ਅਤੇ ਫੌਕਸ ਦੇ ਹਿੱਟ ਸ਼ੋਅ 24 (ਭਾਰਤੀ ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ| ਉਸਨੇ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਰਾਜ਼ੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ ਨਾਟਕ ਜਿਸ ਦੀ 1971 - ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਜਾਸੂਸੀ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੰਕੇਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।    19 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ, ਆਇਅਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਪਤਨੀ ਉੱਤੇ ਬਾਇਓਪਿਕ ਲੜੀ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਅਨੋਨ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ|
ਕਿਤਾਬਾਂ
ਅਨੋਨ. (ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ)
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ
ਜੀਵਨ ਰੱਖਿਅਕ ਦਵਾਈਆਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਵਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨ
ਅਲ-ਕਿੰਦੀ
ਯਾਕੂਬ ਇਬਨ ਇਸਹਾਕ ਅਲ-ਕਿੰਦੀ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਅਬੂ ਯੂਸੁਫ਼ ਯਾਕੂਬ ਇਬਨ ਇਸਹਾਕ ਅਲ-ਕਿੰਦੀ Abu Yūsuf Yaʻqūb ibn ʼIsḥāq aṣ-Ṣabbāḥ al-Kindī (أبو يوسف يعقوب بن إسحاق الصبّاح الكندي, Alkindus) (ਅੰ. 801–873 ਈ) ਗਣਿਤਵਿਦ, ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਜਗਤ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੱਬ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਅਲ-ਕਿੰਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਣਾ ਵੀ ਸੀ।
ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ
thumb|1970 ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਆਡੀਓ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ 100 ਵਾਟ ਸਟੀਰਿਓ ਆਡੀਓ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਇੱਕ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਜਾਂ ਐਮਪ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: amplifier) ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿਗਨਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਇੱਕ ਵਕਤ-ਵੱਖ ਵੋਲਟੇਜ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ)। ਇੱਕ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਸੰਕੇਤ ਦੀ ਐਪਲੀਟਿਊਡ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਪ੍ਰੈਂਪਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਲਾਭ ਦੁਆਰਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਨਪੁਟ ਲਈ ਆਉਟਪੁੱਟ ਵੋਲਟੇਜ, ਕਰੰਟ ਜਾਂ ਪਾਵਰ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ। ਇੱਕ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਇੱਕ ਸਰਕਟ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਵਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਉਪਕਰਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਡਿਵਾਈਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਸਰਕਟ ਦਾ ਪੁਰਜ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਲਈ ਐਮਪਲਾਇਮੈਂਟਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਮਪਲੀਫਾਇਰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਸਿਗਨਲ ਦੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਆਡੀਓ ਐਮਪਲੀਫਾਇਰ 20 ਕਿ.एचਜ਼ਿਅ ਤੋ ਘੱਟ ਆਡੀਓ (ਸਾਊਂਡ) ਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਰਐਫ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ 20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ 300 GHz ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਡੀਓ ਫ੍ਰੀਕੁਏਂਸੀ ਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਕਵੈਂਸੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰਵੋ ਐਮਪਲੀਫਾਇਰ ਅਤੇ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਐਂਪਲੀਏਅਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਰੈਕਵੈਂਸੀਜ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸਿੱਧਾ ਚਾਲੂ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰਸ ਨੂੰ ਸਿਗਨਲ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਪਲੇਸਮੇਂਟ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਂਪ-ਸਪਲੀਫਾਇਰ ਦੂਜੇ ਸਿਗਨਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਪੜਾਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ: ਪਹਿਲੀ ਵਿਹਾਰਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਡਿਵਾਈਸ ਜੋ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਉਹ ਟ੍ਰਾਈਓਡ ਵੈਕਿਊਮ ਟਿਊਬ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1906 ਵਿੱਚ ਲੀ ਡੀ ਫਾਰੈਸਟ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ 1912 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪਹਿਲੇ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਐਮਪਲੀਫਾਇਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਐਮਪਲੀਫਾਇਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਨਪੁਟ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਊਟਪੁੱਟਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਾਰੇ ਐਂਪਲੀਐਫਈਰਾਂ ਕੋਲ ਲਾਭ ਹੈ, ਇੱਕ ਗੁਣਕ ਕਾਰਕ ਜੋ ਇੰਪੁੱਟ ਸਿਗਨਲ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਲਈ ਆਉਟਪੁਟ ਸੰਕੇਤ ਦੀ ਕੁੱਝ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਲਾਭ ਨੂੰ ਇੰਪੁੱਟ ਵੋਲਟੇਜ (ਵੋਲਟੇਜ ਲਾਭ), ਇਨਪੁਟ ਪਾਵਰ (ਪਾਵਰ ਗੈਨੇਸ) ਲਈ ਆਉਟਪੁੱਟ ਪਾਵਰ, ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ, ਵੋਲਟੇਜ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਜੋਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਉਟਪੁੱਟ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨਪੁਟ ਦੀ ਸਮਾਨ ਸੰਪਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਾਭ ਨੂੰ ਅਨੰਤ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਸਰ ਡੈਸੀਬਲਾਂ (ਡੀ ਬੀ) ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਰਕਟ
ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ
ਮੋਲਿਨੀਉ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਾਨਦੇਰੇਰਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 30,852 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ
thumb|right|ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ
ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ (ਜਪਾਨੀ 小林一茶, 15 ਜੂਨ, 1763- 19 ਨਵੰਬਰ, 1827) ਜਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਿਨਸ਼ੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਬੋਧੀ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਇੱਸਾ (茶) ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - ਇੱਕ ਕੱਪ ਚਾਹ। ਉਹ ਜਪਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਹਾਇਕੂ ਉਸਤਾਦਾਂ - ਬਾਸ਼ੋ, ਬੂਸੋਨ, ਈਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ੀਕੀ - ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਇੱਸਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1763 ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀਵਾਬਾਰਾ (ਜਾਪਾਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਯਾਤਰੋ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਨੋਬੂਯੂਕੀ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਪਾਲ਼ਿਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਓਪਰਾ ਓਪਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਇਡੋ (ਹੁਣ ਟੋਕੀਓ) ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਲੀ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪੱਕਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। 1801 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈ ਰਾਹੀਂ ਓਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ 'ਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਲਿਆ। 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਕੀਕੂ ਨਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਹਨੇਰਾ ਉਮੜ ਆਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਢਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਪੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਸਾ ਨੇ ਹੇਠਲਾ ਹਾਇਕੂ ਲਿਖਿਆ:
露の世は露の世ながらさりながら
ਤਸੁਯੁ ਨੋ ਯੋ ਵਾ ਤਸੁਯੁ ਨੋ ਯੋ ਨਾਗਾਰਾ ਸਾਰੀ ਨਾਗਾਰਾ
ਸ਼ਬਨਮ ਦਾ ਸੰਸਾਰ -- ਸੱਚੀਂ ਸ਼ਬਨਮ ਦਾ ਸੰਸਾਰ, ਫਿਰ ਵੀ, ਫਿਰ ਵੀ. ..
ਤੀਸਰਾ ਬੱਚਾ 1820 ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੀਕੂ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1823 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪ 61 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ. ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹੇਠਲਾ ਹਾਇਕੂ ਲਿਖਿਆ: "ਇਕੀਨੋਕੋਰੀ ਇਕੀਨੋਕੋਰੀਤਾਰੂ ਸਾਮੁਸਾ ਕਾਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਹਿ ਗਿਆ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ,- ਆਹ, ਇਹ ਪਾਲਾ!"
ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਕਣ ਰੱਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਨਾ ਬਦਲਣ ਆਵਾਜ਼
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਅਨਾਨੇਮਸ ਥੀਏਟਰ
ਅਨਾਨੇਮਸ ਥੀਏਟਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Anonymous Theatre) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ (ਟੋਰਾਂਟੋ)
ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਰੈਂਪਟਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਡੇਅ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪੱਕੇ ਟਿਕਾਣੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਟੂਡੀਓ-7 ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ‘ਪੰਜਾਬ ਭਵਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਉੱਘੀ ਸ਼ਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ ਵਿਪਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਰੋਕ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਰੈਂਪਟਨ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ' ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ
ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Pradip Kumar Banerjee; ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1936) ਜਾਂ ਪੀ ਕੇ ਬੈਨਰਜੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 65 ਗੋਲ ਕੀਤੇ।  ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ 1961 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1990 ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਵੱਕਾਰੀ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਐਚ.ਐਸ. ਦੁਆਰਾ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੀਫਾ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਮੈਰਿਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਫੀਫਾ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1936 ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ) ਦੇ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਜ਼ਿਲਾ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਦੇ ਕੇ ਐਮ ਪੀ ਐਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਸੱਜੇ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। 1954 ਵਿਚ ਉਹ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਰੀਅਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਬੈਨਰਜੀ ਉਸਨੇ 195 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ 1955 ਦੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਟੋਕਿਓ ਵਿੱਚ 1958 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ 1962 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 1966 ਏਸ਼ੀਆ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਉਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 1956 ਵਿੱਚ ਮੈਲਬਰਨ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੋਮ ਵਿਚ 1960 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 1-1 ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਦੇਕਾ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਭਾਰਤ ਨੇ 1959 ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਈਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1967 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜੇ
ਸਿਰਫ ਫੀਫਾ "ਏ" ਮੈਚ:
ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਚੇ
ਫੀਫਾ ਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਜੈ ਵਰਮਾ
ਜੈ ਵਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ, ਵਿਦਿਅਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜੈ ਵਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਜੀਵਾਣਾ, ਮੇਰਠ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਰਚ ਦੇ ਮਹੀਨੇ 1950 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਰੁਦਰਪੁਰ, ਨੈਨੀਤਾਲ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੇਰਠ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ, ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਡਰਾਇੰਗ ਐਂਡ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। thumb|ਜੈ ਵਰਮਾ (ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਜੇ) ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨ. [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ|ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ]] ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ, 1971 ਨੂੰ ਗੇਟਸਹੈਡ, ਟਾਇਨਾਸਾਈਡ, ਯੂ.ਕੇ. ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। 1976 ਵਿਚ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਨਾਟਿੰਘਮ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਹੁਣ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਜੈ ਵਰਮਾ ਨੇ ਨਾਟਿੰਘਮ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਾਟਿੰਘਮ ਭਾਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1976 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਨਾਟਿੰਘਮ ਦੇ ਕਾਲਾ ਨਿਕੇਤਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਹਿੰਦੀ ਸਿਖਾਈ। 1976 ਵਿਚ ਨਾਟਿੰਘਮ ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ।
ਇਸ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਸਨ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕੇ, ਅਮਰੀਕਾ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ)। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਈ ਮਾਨਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਗਗਨੰਚਲ 1857 ਦੇ 150 ਸਾਲ ਅਪਰੈਲ-ਸਤੰਬਰ 2006 ( ਗਗਨੰਚਲ, 1857: 150 ਸਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਕਰਣ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2006 ) ਦੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1995 ਤੋਂ ਨਾਟਿੰਘਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਮਿਡਲਲੈਂਡਜ਼: ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਕਲ ਰੁਝਾਨ ( ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਸ ਸਮੂਹ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕਾਵਿਆ ਰੰਗ (ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੰਗ ) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ / ਆਈ.ਸੀ.ਓ.ਐੱਸ.ਐੱਲ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਅਤੇ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ, ਮਾਸਕੋ, ਅਲੀਘਰ, ਬੁਡਾਪੇਸਟ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਮੇਤ ; ਟੋਰਾਂਟੋ ; ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ., ਉਜੈਨ, ਦਿੱਲੀ, ਮੇਰਠ, ਲਖਨਊ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਉਸਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ਨੋਟਿੰਘਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਨਵਰੰਗ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ।
ਇੱਕ ਪਰਿਪੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਸਡ ਡਿਪਲੋਮਾ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨੌਟਿੰਘਮ ਟ੍ਰੇਂਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਰਵਿਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿਚ 1994 ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ।
1989 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਟਿੰਘਮ ਐਨ.ਐਚ.ਐਸ. ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਰਹੀ। thumb|2014 ਦੇ ਨੌਟਿੰਘਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਜੈ ਉਸਨੇ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ, 2004 ਤੋਂ ਨਿਯਮਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਸੰਮੇਲਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਵਿਆ ਰੰਗ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਕੇ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਟਿੰਘਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗੁਲਮੋਹਰ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਯੂਜੀਸੀ) ਦੁਆਰਾ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ (ਡਾਇਸਪੋਰਾ) ਹਿੰਦੀ ਸੈੱਟ ਬੀਏ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'जुन नवजात जन्म चश्मा मोक्ष' ( ਮੈਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਜਾਂ ਨਿਰਵਾਣਾ ਕਿਉਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ) ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਮਾਧਿਅਮ / ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕਮੇਟੀ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ माध्यमिक और उच्च माध्यमिक शिक्षा मंडल) ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਹ ਸੀ.ਏ.ਸੀ.ਐਸ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੇਰਠ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਜੋਂ ਐਮ.ਏ. ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਜੂਨ, 2016 ਵਿੱਚ ਜੈ ਵਰਮਾ ਨੂੰ "ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ" ਲਈ, ਅਧਾਰਸ਼ਿਲਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਲਿਖਤ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਨਾਟਿੰਘਮ ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 2013 ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਨਾਟਿੰਘਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਵਰਡਜ਼ 2016 ਦੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਨਾਟਿੰਘਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਾਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਨਾਟਿੰਘਮ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜੈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਾਟਿੰਘਮ ਨੇ 11 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ ਨਾਟਿੰਘਮ ਦੇ ਲਾਰਡ ਮੇਅਰ ਤੋਂ, ਨਾਟਿੰਘਮ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਲਾਰਡ ਮੇਅਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਲ 2018 ਤੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ, ਗਾਂਧੀ ਨਗਰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ; ਮੇਰਠ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ; ਵਿਗਿਆਨ ਭਾਵੇਨ ; ਜੈਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦਾਨਸ਼ੀਲ ਕੰਮ
ਜੈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਆਈ ਹਸਪਤਾਲ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ, ਨਾਟਿੰਘਮ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੁਨਾਮੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਾਹਤ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜੈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਸਿਖਾਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਖਾਣਾ, ਗੋਲਫ, ਬਰਿੱਜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ
ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਚਰਬੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਸੀਕੋਸਟੀਰਾਇਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਲੋਹਾ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਫ਼ਾਸਫ਼ੇਟ ਅਤੇ ਜਿਸਤ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਯੋਗ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ3 (ਕੋਲੀਕੈਲਸੀਫ਼ਿਰੋਲ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ2 (ਅਰਗੋਕੈਲਸੀਫ਼ਿਰੋਲ) ਹਨ। Cholecalciferol and ergocalciferol can be ingested from the diet and from supplements. ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵੀ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਕੋਲੈਸਟਰੋਲ ਤੋਂ ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਨੂੰ (ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕੋਲੀਕੈਲਸੀਫ਼ਿਰੋਲ ਨੂੰ) ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚੋਖਾ ਹੋਵੇ (ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇਹਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ "ਧੁੱਪ ਵਿਟਾਮਿਨ" ਹੈ)।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਟਾਮਿਨ
ਅਭੀਨਾਯਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)
ਅਭੀਨਾਯਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Abhinaya) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਡੋਡੀਗਲ (2009) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਕਈ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਅਭਿਨਯਾ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਮੂਥਿਰਕਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਨਡੋਡੀਗਲ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਨਾਡੋਡੀਗਲ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨਯਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਰੀਮੇਕ ਸ਼ੰਬੋ ਸ਼ਿਵਾ ਸ਼ੰਬੋ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਕੰਨੜ ਰੀਮੇਕ ਹੁਦੁਗਰੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਨਾਡੋਡੀਗਲ ਅਤੇ ਸ਼ੰਬੋ ਸ਼ਿਵਾ ਸ਼ੰਬੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਸੀਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਈਸਨ (2010) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਏ.ਆਰ. ਮੁਰੁਗਦੌਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ 7ਅਮ ਅਰੀਵੂ ਵਿੱਚ ਸੂਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।
2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤੇਲਗੂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਦਮੂ ਅਤੇ ਧਮਾਰੂਕਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜੂਨੀਅਰ ਐਨਟੀਆਰ ਅਤੇ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੀਨੀਅਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣੁਡੂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਚੰਦਰਦੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਮਿਲੀ ਪਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਡਰਾਮਾ ਸੀਤਮਮਾ ਵਾਕਿਤਲੋ ਸਿਰੀਮੱਲੇ ਚੇਟੂ (2013) ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਐਕਸ਼ਨ ਮਸਾਲਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵੀਰਮ (2014) ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਕਾਸਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਾਮੂਲੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਦਿ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਪਹਿਲੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ, ਅਭਿਨਯਾ ਨੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਲੰਬੇ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਰ. ਬਾਲਕੀ ਦੀ ਸ਼ਮਿਤਾਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜਿਥੀਰੂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ, ਅਤੇ ਮੇਲਾ ਥਲਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਢਿੱਲਵਾਂ ਕਲਾਂ
ਢਿੱਲਵਾਂ ਕਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬਠਿੰਡਾ-ਬਾਜ਼ਾਖਾਨਾ-ਫਰੀਦਕੋਟ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ  ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਘੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 2566 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ 7000। ਜੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪਿੰਡ  ਦੇ ਕੁਝ ਵਸਨੀਕ, ਸਾਦਿਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਢਿਲਵਾਂ ਖੁਰਦ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਵਾਸੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ, ਜੱਟ ਸਿੱਖ (ਢਿਲੋਂ, ਧਾਲੀਵਾਲ, ਸਿੱਧੂ/ਬਰਾੜ, ਭੁੱਲਰ ਅਤੇ ਗਿੱਲ), ਬੁੱਟਰ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ  ਇਲਾਵਾ ਸੋਢੀ, ਖੱਤਰੀ, ਮਹਾਜਨ, ਦਰਜੀ, ਰਾਮਦਾਸੀਆ, ਬਾਜੀਗਰ ਅਤੇ ਬੌਰੀਆ (ਪੰਜਾਬ) ਭਾਈਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਡ 1500 ਈ. ਵਿੱਚ ਪਤੁਹੀ 'ਤੇ ਦਸਤੂਰ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ੂਫ਼ੇ ਝਬਾਲ ਤੋ ਆ ਕੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੂਹ ਢਿਲੋਂ ਪੱਤੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਖੂਹ ਦਾ ਟੱਕ ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧ ਨੇ ਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਢਿੱਲਵਾਂ ਕਲਾਂ ਰੱਖਿਆ। 1843 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਢਿੱਲਵਾਂ ਖੁਰਦ ਜਿਹੜਾ ਇਸੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ,ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੌਧਰੀ ਕਪੂਰੇ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੇ। ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੋਢੀ ਕੌਲ ਇਥੋਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦੋ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਬਸਤਰ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਤੋਂ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਨੀਲੇ ਬਸਤਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਠਹਿਰਾਓ ਵਾਲੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਹੁਣ ‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੋਦਾਵਰੀਸਰ’ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ
ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਡੇਮਾਨ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਦੀ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਹੈ। ਇਸ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1896 ਅਤੇ 1906 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਦੀ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਂ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣੀ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਸਮਾਨ ਹੇਠ ਵਾਈਪਰ ਆਈਲੈਂਡ (ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਟਾਪੂ) ਉੱਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਕਿਸੇ ਕੈਦੀ ਦੇ ਭੱਜ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ। ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੇ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਨ। ਵਾਈਪਰ ਟਾਪੂ ਆਈਲੈਂਡ ਉੱਤੇ ਦਿਨੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੈਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਲੱਕੜ ਕਟਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੇ ਕੈਦੀ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਡੰਗਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਇਦੇ-ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੋਟੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਰੱਸੇ ਪਾ ਕੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੋਟੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੋਟੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਉੱਪਰ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਤੱਕ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜੇਲ੍ਹ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਬੇਹੱਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣੀ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਕੀ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਦੂਜੇ ਕੈਦੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ। 13.5 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ 7 ਫੁੱਟ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸੈੱਲ (ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ) ਵਿੱਚ ਦਸ ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਚੌੜਾ ਰੋਸ਼ਨਦਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਾ ਕੋਹਲੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੱਕੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਕੈਦੀ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ 25 ਕਿਲੋ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਤੇਲ ਕੱਢਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਨਾਰੀਅਲ ਤੋੜਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਤੇਲ ਕੱਢਣਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੈਦੀ ਕਿਸੇ ਦਿਨ 25 ਕਿਲੋ ਤੇਲ ਨਾ ਕੱਢ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਜਾਂ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣੇ ਹੁੰਦੇ। ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਕੈਦੀ ਮਾੜੇ ਖਾਣੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਕੱਸ ਕੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਦਾ ਮਾਸ ਨਾ ਉਧੜ ਜਾਂਦਾ।
ਖਾਣੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਹਰ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਂਡੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ-ਇਕ ਲੋਹੇ ਦਾ ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦਾ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕੈਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਨਾ, ਖਾਣਾ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਖਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਘਿਨਾਉਣੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਭਾਂਡਾ ਵੀ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਭਾਂਡੇ ਨੂੰ ਕੈਦੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਸੀ।
ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ
ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਟਸਨ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਕੱਪੜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਪੈਰ ਨੰਗੇ ਰੱਖਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਆਮ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਫ਼ਾਂਸੀ ਘਰ
ਫ਼ਾਂਸੀ ਘਰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੋਟੀ ਸ਼ਤੀਰੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੱਸੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਮੌਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੁਆ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਸਥਾਨ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੂਰ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵੀ ਸਨ। ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਹੁੰ ਜਮੂਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਜ਼ਾ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਕੱਲੇ ਉਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਨਹੁੰ ਜਮੂਰਾਂ ਨਾਲ ਖਿਚਵਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਗਏ।
ਜਰਨਲ ਡੇਵਿਡ ਬੈਰੀ
ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹਰ ਡੇਵਿਡ ਬੈਰੀਦ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਚੱਲਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੱਦਾਂ ਬੰਨੇ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੋੜੇ ਮਾਰਨੇ ਅਤੇ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਉਸਦਾ ਆਮ ਕੰਮ ਸੀ। ਜਨਰਲ ਬੇਰੀ ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਰਾਹ-ਜਾਂਦਿਆਂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੈਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਨਰਲ ਬੇਰੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜਿਆ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੈਲੂਲਰ ਜੇਲ੍ਹ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਜਿਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਨਿੱਘ ਅਸੀਂ ਮਾਣ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਸਾਨੂੰ ਨਸੀਬ ਹੋਈ ਹੈ। ਓਨਾ ਚਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਪਰੋਂ ਜਾਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹਿਚਾਣਦੇ।
ਕੈਦੀ
ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੈਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹੀ ਸਨ। ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਮੋਲਾਨ ਫਜ਼ਲ-ਏ-ਹੱਕ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਭੱਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਮੌਲਾਨ ਅਹਿਮਦੂਲਾ ਮੋਲਵੀ, ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਸਿਦਕੀ, ਬਾਬਾਰਾਉ ਸਾਵਰਕਰ, ਵਿਨਾਇਕ ਦਮੋਦਰ ਸਾਵਰਕਰ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ, ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ, ਸਰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ, ਵਰਮਨ ਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ, ਨੰਦ ਗੋਪਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੇਲ੍ਹ
ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੂਮਾਕਰ
ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੂਮਾਕਰ (ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 1969) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਰੇਸਿੰਗ ਡਰਾਈਵਰ ਹੈ। ਇਹ 7 ਵਾਰ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਵਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਫਾਰਮੂਲਾ 1 ਰੇਸਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਈਕਲ ਸੂਮਾਕਰ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ 2004 ਤਕ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਨ ਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਵਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰ ਦੌੜ
ਕੰਗਰੋੜਹੀਣ
ਕੰਗਰੋੜਹੀਣ ਜਾਂ ਰੀੜ੍ਹਹੀਣ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਰੋੜ ਵਾਲ਼ੀ ਮਣਕੇਦਾਰ ਹੱਡੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਬਣਦੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ ਉੱਪ-ਸੰਘ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ, ਕੇਕੜੇ, ਝੀਂਗੇ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ, ਘੋਗੇ, ਕਲੈਮ, ਤੰਦੂਏ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ, ਤਾਰਾ ਮੱਛੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਛੋਹਰੇ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਕਿਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਗਰੋੜਹੀਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ
ਅੰਦਾਲੀਬ ਵਾਜਿਦ
ਅੰਦਾਲੀਬ ਵਾਜਿਦ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਅਧਾਰਤ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨਾਂ, ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੜਿੱਕੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ|
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ|ਉਹ ਹੁਣ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ|
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਾਓਲੋ ਫਰੇਰੇ
ਪਾਓਲੋ ਰੇਗੁਲਸ ਨੇਵੇਸ ਫਰੇਰੇ, ਪੀ ਐਚ ਡੀ (, ; 19 ਸਤੰਬਰ 1921 – 2 ਮਈ 1997) ਬਰਾਜ਼ੀਲੀ ਵਿਦਿਆਵਿਦ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਪੈਡਾਗੋਜੀ ਆਫ਼ ਦ ਓਪਰੈਸਡ’ ਕਰ ਕੇ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਾਠ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਫਰੇਰੇ ਦਾ ਜਨਮ ਰੇਸੀਫੇ, ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 19 ਸਤੰਬਰ 1921 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭੁੱਖ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹ 1930 ਦੇ ਮਹਾਂ ਮੰਦਵਾੜੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। 1931 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਘੱਟ ਮਹਿੰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਬੋਆਤਾਓ ਦੋਸ ਗੁਆਰਾਰਾਪੇਸ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। 1933 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਗਰੇਡ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਜੀ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਗ਼ਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿੱਕ ਅੱਪ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਾਜ਼ੀਲੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਬਸਤੀਵਾਦ
ਇਲਾਹੀ ਬਖ਼ਸ਼
ਇਲਾਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨਰਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਇਸ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਤੋਪਖ਼ਾਨਾ ਅਫ਼ਸਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ 1802 ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।  1810 ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮੁੜ-ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਗੌਸ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਤੋਪਖਾਨਾ ਕਾਰਪਸ, ਫੌਜ-ਇ-ਖ਼ਾਸ, ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1814 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਰਾਹ-ਇ-ਇਲਾਹੀ ਨਾਂ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੰਗ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੌਂਪੀ ਗਈ।   1818 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।   ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਉਸ ਨੇ ਮਾਰਚ 1823 ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ।  1831 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿਨਕ ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਪੜ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ 1844 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਹੇਠ ਕਮਾਂਡ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰੰਤੂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਚੇਲਿਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਇਲਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲੜਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ,  ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਛੱਡ ਜਾਣ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੱਟ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਲਾ ਤੋਮਾਤੀਨਾ
ਲਾ ਤੋਮਾਤੀਨਾ (ਸਪੇਨੀ: La Tomatina) ਵਾਲੇਂਸੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬੂਨੀਓਲ ਵਿੱਚ ਮਨਾਿੲਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਤਿਓਹਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ੳੁੱਤੇ ਟਮਾਟਰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੀ ਹੋਲੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਚੁਣਨਾ ਅਤੇ ਵਿਆਹੁਤਾ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੱਕ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੂਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।  ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨੇ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਹੈ।  1975-1979 ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ, ਸਪੇਨ,  ਆਸਟਰੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ, ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ  ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ। 1978 ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪ ਦੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਸਿਵਲ ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਸਪੌਂਸੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ 'ਤੇ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।  1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਗ੍ਰੀਸ, ਸਪੇਨ, ਜਰਮਨੀ, ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ   ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਿੰਗ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ 'ਚ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਬੰਧ; ਅਣਚਾਹੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ; 'ਅਨੁਰੂਪ' ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ; ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ; ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਧਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ; ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਰਭ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ; ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ; ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਰੰਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ; ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਹਾਇਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਨ ਮੱਲ ਚੋਪੜਾ
ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਨ ਮੱਲ ਕੱਕੜ  ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ 1821 ਤੋਂ 1844 ਤਕ ਖੱਤਰੀ ਦੀਵਾਨ (ਰਾਜਪਾਲ) ਸੀ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੇ 1823 ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਅਫਗਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ 'ਸੂਬਾ' (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਸਕੀਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਮਾਧਵ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਅਣੇ
ਡਾ: ਮਾਧਵ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀ ਅਣੇ (29 ਅਗਸਤ 1880 - 26 ਜਨਵਰੀ 1968) ; ਲੋਕਨਾਇਕ ਬਾਪੂ ਜੀ ਅਣੇ ਜਾਂ ਬਾਪੂ ਜੀ ਅਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਪੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਨੀਤੀਵੇਤਾ, ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ " ਲੋਕਨਾਇਕ ਬਾਪੂਜੀ " ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲੋਕ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਤਾ"। ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਮਾਨਯ ਤਿਲਕ ਦੇ ਉੱਘੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦੂਸਰੇ ਸਨ; ਐਨ ਸੀ ਕੇਲਕਰ, ਕਾਕਾ ਸਾਹਿਬ ਖਾਡਿਲਕਰ, ਗੰਗਾਧਰ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ, ਡਾ ਬੀ.ਐਸ. ਮੁੰਜੇ, ਅਭਿਆਂਕਰ, ਟੀ ਪਰਾਂਜਪੇ ਅਤੇ ਵਮਨ ਮਲਹਾਰ ਜੋਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਿਲਕ ਦੀ ਪੈੜ ਤੇ ਚੱਲੇ। ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਣੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਵੇਖ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਤ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੇਜ ਜਤਾਉਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਬਣਾਈ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਛਲਾਵਾ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਘੱਟਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਰਾਖੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੜੇ ਧੁੰਦਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤਰਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਭੇਤਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਜਤਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲਸ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਕ ਸੀ ਜੋ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਬਾਪੂ ਜੀ ਅਣੇ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ 1880 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਯਵਤਮਲ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਵਾਨੀ ਵਿਖੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀਹਰੀ ਅਣੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰੱਖਮਾ ਬਾਈ ਅਣੇ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ। ਬਾਪੂ ਜੀ ਅਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ਸਥਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤੇਲਗੂ-ਭਾਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦੇ "ਅੰਨਮਰਾਜੁ" ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਨ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਬਦਲਦਾ "ਅਣੇ" ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1902 ਵਿੱਚ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਮੌਰਿਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। 1907 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਵਕਾਲਤ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਜਨਤਕ ਬਚਨ-ਬਿਲਾਸ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1880