cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਉਦਾਤ
੧: ਮਹਾਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਹਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ
ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤੱਤ, ਦੂਜੇ ਸਰੋਤਾ ਨਾਲੋ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਜੀਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਮ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਰ ਦਈਏ ਤਾਂ ਉਦਾਤੱ ਭਾਵਨਾ ਉਹ ਸੰਗੀਤ - ਸਵਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਅਣ - ਬੋਲਿਆ, ਅਣ ਕੱਜਿਆ, ਅਣ ਪ੍ਰਿਆ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਮਿਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ - ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਏਜੈਂਟਸ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਹੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਕੋਈ ਵਿਸਮਾਦੀ ਅਤੇ ਅਮਰ ਰਚਨਾ ਮਹਾਨ ਬਚਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਭਾਰੇ - ਗੋਰੇ ਹੋਣ। ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਲੱਭ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
੨: ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਭਾਵ ਤਰੰਗ :
ਜਦ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆ ਪਰਸਪਰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਘੱਟ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦਾਤੱ ਦੀ ਜਿੰਦ - ਜਾਨ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵਿਸਤਾਰ ਗੁਣ ਦੀ ਵੰਡ ਆਕਾਰ ਵਿਚ।
ਉਦਾਤੱ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਰੇਸ਼ਟਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਬਹੁਤ - ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੱਦ ਲੇਖਕ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
੩: ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਰਤੋ :
ਪ੍ਕਿਰਤੀ ਵੱਲੋ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਦਾਤੱ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁਦੀ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਆਕ੍ਮਣ - ਖੜਯੰਤ ਅਤੇ ਮਿਥਿਆ ਵਾਕ - ਛਲ ਦਾ ਝਾਉਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਤਤਾ ਅਤੇ ਆਵੇਗ ਉਸਨੂੰ ਮੇਟਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ:  ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਨਿਮਹੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੀ ਧਾਰ ਹੇਠ ਬਾਲਣੀ ਚਤੁਰਾਈਆਂ ਲੁਕ - ਛਿਪ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾੱਤ ਅਤੇ ਆਵੇਗ ਸਾਡੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ; ਉਹ ਅਲੰਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ੀਘਰ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਾਕਿ੍ਤਿਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਮਤਾ ਵੀ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਲਪ, ਛਾਇਆ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਰ ਇੱਕ ਪ੍ਕਾਰ ਦਾ ਪਰਦਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
੪: ਉੱਤਮ ਪਦਾਵਲੀ :
ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵਕਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਵਧੇਰੇ ਉਦਾਤੱ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਨਿਹਚਾਉਣ  ਵਾਲਾ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਤੀਬਰਤਾ ਪ੍ਦਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
੫: ਭਾਸ਼ਾ - ਰਚਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣਾ :
ਮਧੁਰ ਸ਼ਬਦ - ਪ੍ਬੰਧ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਉਪਜਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸੁਭਾਵਕ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਮਾਧਿਅਮ ਆਵੇਸ਼ ਵੀ ਉਪਜਾਉਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਕਾਰਜ - ਸ਼ਕਤੀ ਉਤੇਜਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਭਾਸ਼ਾ - ਰਚਨਾ ਜੇ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ - ਪ੍ਬੰਧ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਉਹ ਵਸਤੂ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਪਜਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੀ ਧੁਰ ਆਤਮਾ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ - ਰਚਨਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਪ੍ਕਾਰ ਦੇ ਭਾਵ, ਵਿਚਾਰ, ਕਰਮ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਮਧੁਰਤਾ ਜਗਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਭਾਵ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੰਮਦੇ ਅਤੇ ਨਿੰਮਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ - ਰਚਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਬਹੁਵਿਧਤਾ ਨਾਲ ਵਕਤਾ ਦੇ ਆਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਤਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਕਤਾ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਕ - ਅੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰੇ ਵਾਕ - ਅੰਸ਼ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸੂਚਕ ਸੰਪੂਰਣ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਨਿਤੀਸ਼ ਕਟਾਰਾ ਕਤਲ ਕੇਸ
ਨਿਤੀਸ਼ ਕਟਾਰਾ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀ-ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਡੀ ਪੀ ਯਾਦਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕਾਸ ਯਾਦਵ ਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2002 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਨਿਤੀਸ਼ ਨੇ ਉਦੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨੇਜਮੈਂਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਭੈਣ, ਭਾਰਤੀ ਯਾਦਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
18ਵੀਂ ਸਦੀ
18ਵੀਂ ਸਦੀ 1 ਜਨਵਰੀ 1701 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ 31 ਦਸੰਬਰ 1800 ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
17ਵੀਂ ਸਦੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
ਪੁਲਿਸ
thumb|ਜਰਮਨ ਸਟੇਟ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ ਹੈਮਬਰਗ ਵਿੱਚ, ਪੋਲੀਜਿਅਫੱਟੀਮਾਈਜ਼ਟਰ ਮੀਤ ਜੂਲੇਜ (ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੋਏ ਪੁਲਿਸ ਸਜਰੇਂਟ ਮੇਜਰ) ਦੇ ਰੈਂਕ ਦੇ ਨਾਲ। ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਠਿਤ ਅੰਗ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਡਿਸਆਰਡਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਰਬ ਹਾਇਰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਫੌਜੀ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਲਗ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੈਂਡਰਰਮਰੀ ਸਿਵਲ ਪੁਲਿਸਿੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫੌਜੀ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਟੈਕਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਪੁਲਿੰਗ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਲਾਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਅਤੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪਕ ਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੇਬਲਰੀ, ਜੈਨਡਮਰਮਰੀ, ਪੁਲਿਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ, ਪੁਲਿਸ ਸਰਵਿਸ, ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ (ਕ੍ਰਾਈਮ ਪਰਵੈਂਸ਼ਨ), ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਏਜੰਸੀ, ਸਿਵਲ ਗਾਰਡ ਜਾਂ ਸਿਵਕ ਗਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ, ਸਿਪਾਹੀ, ਸ਼ੈਰਿਫ਼, ਕਾਂਸਟੇਬਲਾਂ, ਰੇਂਜਰਜ਼, ਪੀਸ ਅਫ਼ਸਰ ਜਾਂ ਸਿਵਿਲ / ਸਿਵਲ ਗਾਰਡਾਂ ਦੇ  ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਪੁਲਿਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਪੁਲਿਸ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਗਲਬਾਤ ਸ਼ਬਦ ਅਨੇਕਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਲਬਾਤ ਸ਼ਬਦ ਦਹਾਕਿਆਂ ਜਾਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਗਿਆਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ, "ਪੁਲਸ" ਦਾ ਇਕ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਗਲਬਾਤ ਅਰਥ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਦੋਨਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਸ਼ਬਦ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ
thumb|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟਰ ਚੇਨਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਗਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਅਤੇ ਖਾਕੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਗਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁਲਸੀਏ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਪੁਲਿਸ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੂਬਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਐਸ.ਪੀ.ਐਸ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸ ਪੀ ਐਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਾਉਂਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ ਪੁਲੀਸ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇ' ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸ ਪੀ ਐਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤਸੱਲੀਬਖ਼ਸ਼ ਸੇਵਾ 'ਤੇ, ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਦਾ ਰੰਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੜਾ ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਕਸਾਰ ਰੰਗ ਖਾਕੀ ਹੈ।
ਅਮਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ
ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇ ਰੋਕਥਾਮ (ਯੂਨੀਫਾਰਮਡ) ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟਰਮੀਨਾਲੋਜੀ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਪਰਾਧਕ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਫੌਜਦਾਰੀ ਜਾਂਚਾਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ, ਭੀੜ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਤੱਵਾਂ। ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੁਲਿਸ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੈਂਕ ਦੇ ਸਹੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਨਾਮ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਨ ਗਾਗ ਮਿਊਜੀਅਮ
ਵਾਨ ਗਾਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਐਮਸਟਰਡੈਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਹੈ ਜੋ ਵਿੰਸੇਂਟ ਵੈਨ ਗਾਗ ਅਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿੰਸੇਂਟ ਵੈਨ ਗਾਗ
19ਵੀਂ ਸਦੀ
thumb|240x240px|Antoine-ਜੀਨ Gros, ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਮੈਡ੍ਰਿਡ, 1808. ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨੂੰ ਪਰਵੇਸ਼ ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੌਰਾਨ Peninsular ਜੰਗ, 1810 19ਵੀਂ ਸਦੀ (1 ਜਨਵਰੀ 1801 – 31 ਦਸੰਬਰ 1900) ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਢਹਿਢੇਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਸਦੀ ਸੀ।  ਇਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਜਰਮਨ, ਸਾਮਰਾਜ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ Meiji ਜਪਾਨ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ 1815 ਦੇ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀ-ਮੁਕਤ ਦਬਦਬੇ ਦੀ ਸੇਖੀ ਮਾਰੀ। ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਣ ਗਏ। ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਚੁਥਾਈ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉੱਤਰ-ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਪੈਕਸ ਬ੍ਰਿਤਾਨਿਕਾ ਕਹਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ, ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ, ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਏਕੀਕਰਨ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਦੀ
1800
1800 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1800 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਿਸ ਸਾਹਾਰਾ
ਮਿਸ ਸਾਹਾਰਾ (ਲਿਖਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਮਿਸ ਸਾਹਹਾਰਾ, ਪਰ ਸਾਹਾਰਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਈਜੀਰੀਆਈ ਬਿਊਟੀ ਕੂਈਨ, ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹੈ।  ਉਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਊ.ਆਈ + ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੌਰਾਨ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੂਈਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪਾਟੇਯਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆਈ ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।   19 ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਨੀਲਾ, ਫਿਲਪੀਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰ ਸਿਰੀਨਾ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲੀ ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ ਬਣੀ।     ਸੁਪਰ ਸਰੀਨਾ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੁਰੈਸ਼ਨ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਰਾਂਸਵਲੀਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।    ਉਹ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ + ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ 14 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵੋਕਲ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਹੈ।
"ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਈ ਇੱਕ ਸਵੈ ਕੈਟਵਾਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਦਾਇਰਾ ਫੈਸ਼ਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਕਵਰਾਂ 'ਚ ਉਸਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ
ਫ਼ੇਨਿਲ ਉਮਰੀਗਰ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਫ਼ੇਨਿਲ ਉਮਰੀਗਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੂਰਤ ਦੀ ਇਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਰੁਝੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਸਮਰਿਤੀ ਭਵਨ, ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਨੱਚਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਮੁੰਬਈ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਉਦਾਸੀ ਮੱਤ
ਉਦਾਸੀ ਮੱਤ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਮੱਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਾਧੂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਗ੍ਰਿਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਥਾਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
ਉਦਾਸੀ ਮੱਤ ਦੇ ਬਾਨੀ
ਉਦਾਸੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਬਾਨੀ ਬਾਬਾ ਸਿਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਬਾਰਠ (ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਕੋਲ) ਤੇ ਦੌਲਤਪੁਰ ਵਿਚ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਸਿਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਸਿੰਧ, ਕਾਬਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਿਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੇਲੇ ਤੇ ਗੱਦੀ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ (1613-1638 ਈ.) ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੇਲੇ ਸਨ। 1. ਬਾਲੂ ਹਸਣਾ 2. ਅਲਮਸਤ 3. ਫੂਲਸਾਹ 4. ਗੋਂਦਾ/ਗੋਇੰਦਾ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਚਾਰ ਧੂਣੇ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਡੇਰਾਦੂਨ, ਨਾਨਕ ਮੱਤਾ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ (ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ।
ਊਸ਼ਾਸੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ
ਊਸ਼ਾਸੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੰਜਨ ਦੱਤ ਦੀ ਵਿਓਮਕੇਸ਼ ਬਖਸ਼ੀ ' ਤੇ ਬਣਾਈ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਬਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਸ਼੍ਰੀਮੋਈ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਗੁਹਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
2020 ਵਿੱਚ, ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਤ ਨਿੱਜੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣਾ ਪੀਐਚਡੀ ਥੀਸਿਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮਫਿਲ ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ।
ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੇਵਾ
ਕੋਵਿਡ-19 ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ, ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੇ ਫਸੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਸਦਾਬਾਦ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ
ਅਸਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਅਸਦ ਅਬਾਦ (اسعد‌آباد - Asadābād, ) ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਕੁਨਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿਚ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕੁਨਾਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹੈ। ਅਸਦਾਬਾਦ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (50 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਅਸਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਾਫੀ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਵਾ ਦੱਰਾ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਸਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਚਰਮਪੰਥੀ ਉਗਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਇਆ-ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਚਾਵਲ, ਗੰਨਾ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕਣਕ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਕੁਨਰ ਸੂਬਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰਾਹ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਅਤੇ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ। ਇਹ ਖੈਬਰ ਪਾਸ ਕੋਲੋਂ ਹਿੰਦੂਕਸ਼ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ- ਕੁਨਰ ਨਦੀ ਅਤੇ ਪੇਚ ਨਦੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਾਸ਼ਕਾਂ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਨ੍ਹਾ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿਕੰਦਰ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ 'ਚਾਗਾ ਸੇਰਾਏ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਲਈ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਬਾਬਰ ਦੇ ਫੌਜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ 'ਕਾਫ਼ਿਰਾਂ' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।ਬਾਬਰਨਾਮਾ ਵੇਖੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ/20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੁਸ਼ੂਤ/ਪਾਸਾਤ/ਪਾਸਾਦ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਸ਼ਹਿਰ 'ਅਸਦਾਬਾਦ' ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕਾਫੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਡ, ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ, ਬ੍ਰਿਜ, ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਦਿ। ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅਸਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ
ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ:
ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਨਰ ਸੂਬਾ
ਐਨੀਮੇਰੀ ਮੋਸੇਰ-ਪ੍ਰੋਲ
ਐਨੀਮੇਰੀ ਮੋਸੇਰ-ਪਰੋਲ (ਜਨਮ 27 ਮਾਰਚ 1953) ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਲਪਾਈਨ ਸਕੀ ਦੌੜਾਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕਲੀਨਾਰਲ, ਸਾਲਜ਼ਬਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਛੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਸੀ। ਮੋਸੇਰ-ਪਰੋਲ ਨੇ ਹੌਲੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਲੈਲੋਮ ਅਤੇ ਮਿਲਾ ਰੇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ। 1980 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਗੀ ਵਜੋਂ, ਲੇਕ ਪਲੈਸਿਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ (ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ) ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਦੌੜ ਜਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਕੋਰਨੈਲਿਆ ਪ੍ਰੋਲ ਵੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਓਲੰਪਿਕ ਅਲਪਾਈਨ ਸਕਾਈਰ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਮੋਜ਼ਰ-ਪ੍ਰੋਲ ਨੇ (1971-75) ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਛੇ ਵਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਡੀਸੇ ਜੋਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ 62 ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਲਕੁਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ (3 ਡਾਊਨਹਿਲ, 2 ਸੰਯੁਕਤ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤ ਸਕਾਈਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ,ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਸਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।
ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਦਾ ਰਾਹ ਕਾਫੀ ਲੰਬਾ ਸੀ। 1972 ਦੇ ਸਪੋਰੋ, ਜਾਪਾਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਡਾਊਨਹਿਲ ਅਤੇ ਗਿਆਂਟ ਸਲੈਲੋਮ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਇੱਛੁਕ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਮੈਰੀ-ਥਰੇਸ ਨਦੀਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਮਾਰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰੇਸਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ 1976 ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇਸ਼, ਇਨਸਬਰਕ ਵਿੱਚ 1976 ਵਿੰਟਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜੂਨ 1976 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸਕਾਈੰਗ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨ (1977, 1978) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਵਾਰ ਲਈ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। 1980 ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਝੀਲ ਪਲੇਸੀਡ ਵਿੱਚ ਵਿੰਟਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਅੰਤ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤ ਕੇ ਕੀਤਾ।
ਸੀਜ਼ਨ ਸਟੈਂਡਿੰਗਜ਼
thumb|ਐਨੀਮੇਰੀ ਮੋਸੇਰ-ਪ੍ਰੋਲ, 1972
ਗਾਜ਼ੀ ਭਟੋਲੀ
ਗਾਜ਼ੀ ਭਟੋਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ
ਦੀਵਾਨ (ਸ਼ਾਇਰੀ)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ
ਧਰਤੀ-ਪਾਰ ਖੁਦਾਈ
ਧਰਤੀ-ਪਾਰ ਖੁਦਾਈ ਜਾਂ ਔਫ਼-ਅਰਥ ਮਾਈਨਿੰਗ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਰਕੀ ਸਦਕਾ ਹੁਣ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਤੋੜਨਾ ਵੀ ਨਾਮੁਮਕਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਹੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਬੌਟ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਣਿਜ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਭੇਜਣਗੇ। ਇਸ ਜਰੂਰੀ ਖਣਿਜਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਭੇਜਣ ਦੇ ਅਮਲ "ਔਫ਼ ਅਰਥ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਔਫ਼ ਅਰਥ ਮਾਈਨਿੰਗ ਫੋਰਮ''' ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਰਲੱਭ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਚੰਨ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਲਕਾ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖੁਦਾਈ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕੇਗੀ।
1799
1799 (1799) 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1790 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ
thumb|ਮਾਈਕਲ ਕਲਾਰਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਕਟ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਿਚਲੇ ਔਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੋ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।  ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ 12ਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ(੨੦੧੨ - ੨੦੧੭) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੈ   ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਤਿਆਰੀ
9 ਅਗਸਤ 2007 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੀ ਮਾਧਵਨ ਨਾਇਰ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਏਜੰਸੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਰੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਕੈਪਸੂਲ ਪ੍ਰੌਦਯੋਗਿਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਵੇਗੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ
ਮਾਰੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ
thumb|ਮਾਰੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ 1940 ਵਿੱਚ,  ਤਸਵੀਰ <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਕਾਰਲ ਵਨ ਵੇਕਤਨ  ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ (27 ਫਰਵਰੀ, 1897 – 8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1993) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਟਰਾਲਟੋ ਅਤੇ <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਵੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਆਲੋਚਕ ਐਲਨ ਬੀੱਥ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਸ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਅਮੀਰ, ਜੀਵੰਤ ਕੰਟਰਾਲਟੋ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।"   ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸਦਾ ਗਾਇਨ ਕਿੱਤਾ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੁਹਰਾਓ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1925 ਅਤੇ 1965 ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਾ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਸੀ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਰਪੀਨ ਓਪੈਰਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਉਸ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਰੱਖੀਆਂ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗੀਤ-ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮਾਰੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਫਰਵਰੀ 1897  ਫਿਲਡੇਲਫੀਆ<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਜੋਹਨ ਬੇਰਕਲੇ ਐਂਡਰਸਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਐਨੀ ਡੇਲੀਆਹ ਰੁਕਰ  ਧੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਫਿਲਡੇਲਫੀਆ<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> ਦੇ ਕੇਂਦਰਸਥਲ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਕੌਲਾ ਵੇਚਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਐਂਡਰਸਨ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵੀਰਜੀਨਿਆ ਸੇਮੀਨਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਓਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਵਜੋਂ ਵੀਰਜੀਨਿਆ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਐਨੀ ਐਂਡਰਸਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਡੇਲਫੀਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ ਕਿਊਂਕੀ  ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਆਵੇਦਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਚਿੱਟੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ   ਕਰਕੇ ਕਮਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਮਾਰੀਅਨ ਤਿੰਨ <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਐਂਡਰਸਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ - ਅਲਾਇਸ (1899-1965) ਅਤੇ ਏਥੇਲ (1902-1990), ਉਹ ਵੀ ਗਾਇਕ ਹੀ ਬਣੀਆਂ। ਏਥੇਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੇਮਸ ਡੀਪ੍ਰਿਸਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਵ. ਪੁੱਤਰ, ਜੇਮਸ ਐਂਡਰਸਨ ਡੀਪ੍ਰਿਸਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ
ਵਰਗਹੀਣ ਸਮਾਜ
ਵਰਗਹੀਣ ਸਮਾਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਵੰਡ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਅੰਤਰਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਗਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਰੰਭਿਕ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਸਮਾਜ ਵਰਗਹੀਣ ਸੀ। ਹਰ ਕੋਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਅਭੈ ਕੁਮਾਰ ਦੂਬੇ
ਅਭੈ ਕੁਮਾਰ ਦੂਬੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਅਤੀਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ  ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਘੋਖਣਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ
ਵੀ ਫ਼ਾਰ ਵੈਨਡੈੱਟਾ (ਫ਼ਿਲਮ)
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2006 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਹਿਰਦਯਾ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਦੋਸ਼ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਭਰਤਮੁਨੀ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਕੇਤ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਹੀ ਦਿੱਤਾ।ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਉਲਟ ਰੂਪ ਵੱਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਸ ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ ਗਿਣਾਏ :- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ - ਗੂੜ੍ਹ -ਅਰਥ, ਅਰਥਾਂਤਰ, ਅਰਥਹੀਣ, ਭਿੰਨ ਅਰਥ, ਏਕਾਰਥ, ਅਭਿਲੁਪਤ ਅਰਥ, ਪ੍ਰਸੰਗਰਹਿਤ, ਵਿਸੇ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ, ਵਿਸੰਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਚਿਉਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ।
ਵਾਮਨ ਅਨੁਸਾਰ
ਵਾਮਨ ਨੇ ਭਰਤ ਦੇ ਉਲਟ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਸ਼ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ : ਪਦ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਵਾਕਯ-ਵਾਕਯਾਰਥ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।
ਅਗਨੀਪੁਰਾਣਕਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ
ਜਿਹੜੇ ਤੱਤ ਕਾਵਿ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,ਉਹੀ ਦੋਸ਼ ਹਨ।
ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਅਨਿੱਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ।ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਰਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀਕਟੁ ਆਦਿ ਪਦ ਦੋਸ਼ ਅਨਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਝ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ : ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਦਾ
ਅਪਕਰਸ਼(ਨੁਕਸਾਨ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਰਥ ਰਸ ਹੀ ਹੈ: ਇਸ ਲਈ ਰਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਦੋਸ਼ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੋ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੰਡੀ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਗਲਤੀ ਵੀ ਮੁਆਫੀ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।ਇਹ ਗ਼ਲਤੀ (ਦੋਸ਼) ਸੋਹਣੇ ਅਤੇ ਸੁਨੱਖੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੋਹੜ ਦੇ ਦਾਗ ਵਾਂਗ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਘਿਰਣਾ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੰਡੀ ਨੇ - ਅਪਾਰਥ,ਵਿਅਰਥ, ਏਕਾਰਥ, ਸੰਸ਼ਯ,ਅਪਕ੍ਰਮ,ਸ਼ਬਦਹੀਣ, ਯਤਿਭ੍ਰਸ਼ਟ,ਭਿੰਨਵ੍ਰਿੱਤ,ਵਿਸੰਧਿਕ,ਦੇਸ਼-ਕਾਲ-ਲੋਕ-ਨਿਆਇ-ਆਗਮ ਵਿਰੋਧ ਆਦਿ ਕਾਵਿਗਤ ਦਸ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਪਾਰਥਅਪਾਰਥ,ਵਿਅਰਥ, ਏਕਾਰਥ, ਸੰਸ਼ਯ, ਅਪਕਰਮ,ਸ਼ਬਦਹੀਨ,ਯਤਿਭ੍ਸ਼ਟ, ਭਿੰਨਵਿੱਤ,ਵਿਸੰਧਿਕ,ਦੇਸ਼-ਕਾਲ-ਕਲਾ-ਲੋਕ-ਨਿਆਇ-ਆਗਮਵਿਰੋਧ-ਕਾਵਿਗਤ ਦਸ ਦੋਸ਼ਾ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਦੰੰਡੀ ਨੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਿਪੱਤੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਬਦਦੋਸ਼, ਅਰਥਦੋਸ਼, ਰਸਗਤਦੋਸ਼,ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਚ ਸ਼ਬਦਦੋਸ਼ ਦੇ ਪਦਦੋਸ਼, ਪਦਾਂਸ਼ਦੋਸ਼, ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਗੁਣਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪਦਗਤਦੋਸ਼
ਸ੍ਤੀਕਟੁ
ਚਿਉਤਸੰਸਕਿਰਤੀ
ਅਪਰਯੁਕਤ
ਅਸਮਰਥ
ਨਿਹਿਤਾਰਥ
ਅਨੁਚਿਤਾਰਥ
ਨਿਰਰਥਕ
ਅਵਾਚਕ
ਅਸ਼ਲੀਲ
ਸੰਦਿੱਗਧ
ਅਪ੍ਤੀਤੀ
ਗ੍ਰਾਮਯ
ਨੇਯਾਰਥ
ਕ੍ਰਲਿਸ਼ਟ
ਅਵਿਮਿਰਸ਼ਟਵਿਧੇਯਾਂਸ਼
ਪਦਾਂਸ਼ਦੋਸ਼
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪਦਦੋਸ਼ ਵਿੱਚੋ ਚਿਉਤਸੰੰਸਕਿਰਤੀ, ਅਸਮਰਥ, ਨਿਰਰਥਕ ਤਿੰਨ ਦੋੋੋੋਸ਼ਾ ਨੂੂੰ ਛੱੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਦੋਸ਼ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਦੋਸ਼ ਪਦ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਾਸ਼ਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪਦਾਸ਼ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਪਦਗਤਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਵਾਕਗਤਦੋਸ਼
ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਕ ਦੋਸ਼ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਪਦ ਦੋਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਦੋਸ਼ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਿਉਤਸੰੰਸਕਿਰਤੀ ਅਸਮਰਥ ਅਤੇ ਨਿਰਰਥਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਦੋਸ਼ ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਇੱਕੀ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕਦੋਸ਼ ਗਿਣਵਾਏ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਵਰਣਤਾ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ (ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ)'ਰਸ' ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਲਈ ਉਸਦੇ ਉਲਟ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ 'ਕਾਵਿ' ਜਾਂ ਰਚਨਾ 'ਚ ਕਰਨਾ ' ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਵਰਣਤਾ ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਲਈ ਟ, ਠ, ਡ, ਢ, ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ।
ਉਪਹਤਵਿਸਰਗ
ਜਿੱਥੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਗਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ' ਉਪਹਤਵਿਸਰਗ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ,ਉਹੋ ਰਾਜਾ ਪੰਡਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ,ਚਤਰ ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਤਿਭਾਵਾਨ ਹਨ।
ਲੁਪਤਵਿਸਰਗ
ਜੇ ਵਾਕ 'ਚ ਵਿਸਰਗਾਂ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਲੁਪਤਵਿਸਰਗ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਹਾਉੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਉਪਹਤ ਵਿਸਰਗ ਅਤੇ ਲੁਪਤ ਵਿਸਰਗ ਦੋਸ਼ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਰਵਾਰਧ ਤੇ ਉੱਤਰਾਰਧ ਵਿਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸੰਧੀ
ਸੰਧੀ ਦੀ ਵਿਰੂਪਤਾ ਹੀ ' ਵਿਸੰਧੀ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ
*ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ: "ਨੀਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡ ਕੇ ਭਿਅੰਕਰਤਾ ਨਾਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬਾਜ਼ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। :-
ਹਤਵ੍ਰਿੱਤ
'ਕਾਵਿ' 'ਚ ਛੰਦ ਦਾ ਟੁੱਟਣ ਜਾਂ ਬੁਰਾ ਲੱਗਣਾ ' ਹਤਵਿਰੱਤ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਦੀ ਸੁਹੱਣਪ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਔਗਣ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ :-
ਨਿਊਨਪਦ
ਅਭਿਪ੍ਰੇਤ (ਮਨਚਾਹੇ) ਅਰਥ ਦੇ ਵਾਚਕ ਕਿਸੇ ਪਦ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ 'ਨਿਊਨਪਦ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ: ਇਥੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ 'ਅਸਮਾਭਿ' ਇਹ ਪਦ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਵਿਚ 'ਖਿਨੇ' ਇਸ ਪਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ 'ਇੱਥਮ੍' ਇਹ ਪਦ ਨਿਊਨ ਹੈ,ਘੱਟ ਹੈ।
ਅਧਿਕਪਦ
ਅਭਿਪ੍ਰੇਤ ਅਰਥ ਦੇ ਵਾਚਕ ਪਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਅਨਾਵਸ਼ਕ ਪਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ 'ਅਧਿਕਪਦ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
"ਇਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਮਹਾ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਕਿ੍ਤੀ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਗੂੜ੍ ਸਾ਼ਸਤਰ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੈ।
ਕਥਿਤ
ਕਿਸੇ ਵਾਕ 'ਚ ਇਕੋ ਪਦ ਦਾ ਅਨਾਵਸ਼ਕ ਰੂਪ 'ਚ ਬਾਰ - ਬਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ 'ਕਥਿਤਪਦ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:ਹਥੇਲੀ ਰੂਪੀ ਸੇਜ ਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਰਗੜ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਲੱਤਣ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਗਲਾ੍ਂ। ਨੀ ਪਤਲੀਏ ਨਾਰੇ। ਦੱਸ ,ਕਾਮ ਰੂਪੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗਭਰੂ ਦੇ ਬਿਠਾਉਣ ਨੂੰ ਪ੍ਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਤਤਪ੍ਰਕਰਸ਼
ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਨਿਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣਾ, ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਾ, 'ਪਤਤਪ੍ਰਕਰਸ਼' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਪਤਪੁਨਰਾੱਤ
*ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:" ਸੂਖਮ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਦੀ ਚੋਲੀ ਨੂੰ ਖੋਲਣ ਸਮੇਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਿੱਲਣ ਕਰ ਕੇ ਹਿੱਲਦੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਹੈ।
ਅਰਧਾਂਤਰੈਕਵਾਚਕ
ਜਦੋਂ ਵਾਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਵਿਦਮਾਨ ਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਥਵਾ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਵਿਦਮਾਨ ਪਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ ਤਾਂ 'ਅਰਧਾਂਤਰੈਕਵਾਚਕ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:"ਬਣ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ ਜਨਕ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਭੋਇ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਭਵਨਮਤਯੋਗ
ਵਾਕ ਦੇ ਪਦਾਂ 'ਚ (ਚਾਹੇ ਗਏ) ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ 'ਅਭਵਨਮਤਯੋਗ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਹਾਉੰਦਾ ਹੈ।
*ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:"ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ !ਜਿਨ੍ਹਾਂ (ਰਾਖਸ਼ਾ)ਦੇ ਤੇਜ਼ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਐਰਾਵਤ ਦੇ ਮਦ ਲਾਲ ਭਰੀਆਂ ਨਦੀਆ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਅਪਦਸਥਪਦ
ਜਿੱਥੇ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਚਿੱਤ ਥਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ 'ਅਪਦਸਥਪਦ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ‌: ਕਿਸੇ ਨਾਇਕ ਨੇ ਸੌਕਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਕੰਤ ਰਾਹੀਂ ਪੇ੍ਮ ਨਾਲ ਪਰੋਤੇ ਹੋਏ ਉੱਚੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਾਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾਹਿਆ ਕਿਉਕਿ ਪੇ੍ਮ ਤਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ,ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਅਪਦਸਥਸਮਾਸ
ਵਾਕ 'ਚ 'ਸਮਾਸ' ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉਚਿਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਨਾ ਕਰਕੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰਨਾ  'ਅਪਦਸਥਸਮਾਸ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਕੀਰਣ
ਇੱਕ ਵਾਕ ਦੇ ਪਦ ਦੂਜੇ ਵਾਕ 'ਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ 'ਸੰਕੀਰਣ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਪੱਕਤੀ:"ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਗੁਣਵਾਨ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲ ਤੂੰ ਕਿਉ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ ? ਮਨ ਦੇ ਤਮੋ ਰੂਪ ਮਾਨ ਨਾਂ ਛੱਡ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲੇ ਲਗਾ"।
ਗਰਭਿਤ
ਇਕ ਵਾਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਾਕ ਵਿਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਜਾਣ  'ਤੇ  'ਗਰਭਿਤ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਹਤ
ਕਵੀਆਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਉਕਤੀਆਂ (ਕਥਨਾ) ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਨ ਅਤੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਥਨ ਕਰਨਾ  'ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਹਤ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੈ।
ਭਗੑਨਕ੍ਰਮ
ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਕਰਣ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਭੰਗ ਹੋਣਾ (ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ) 'ਭਗ੍ਨਕ੍ਰਮ' ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਰਮ
ਪਦਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਿਦਮਾਨ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਰਥਾਤ ਵਾਕ 'ਚ  ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਕ੍ਰਮ  'ਚ ਨਾ ਰੱਖਣਾ  'ਅਕ੍ਮ' ਵਾਕਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਤਪਰਾਰਥ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਰਥਗਤ ਦੋਸ਼
ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਾਚਯਾਰਥ ਦੇ ਦੋਸ਼ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਤੇ ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਵਾਚਯਅਰਥ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਯਮਾਨ ਜਾਂ ਵਿਅੰਜਨ ਅਰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਵਾਕ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਹੀ ਜੇ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਅੰਜਨ ਅਰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੰਝ ਮੁਢਲੇ ਵਾਕਾਤਮਕ ਅਰਥ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਅਰਥ ਗਤ ਦੋਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਰਥ ਨਾਲ ਹੈ ਉਥੇ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜੵਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਗੱਦਾਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪੜੵਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਤ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਾਸਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਪਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ।ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਅਰਥਗਤ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਤੇਈ ਭੇਦ ਦਰਸਾਏ ਹਨ।
ਅਪੁਸ਼ਟ :-ਪ੍ਰਮੱਖ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਲਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਉਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ।ਜਿੱਥੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿਚ ਵੀ ਅਰਥ ਵਿਚ ਵੀ ਅਰਥ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵਰਣਿਤ ਅਰਥ ਦੇ ਸਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਣਨ ਨਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਕਹੇ ਹੋਏ ਅਰਥ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਉਥੇ ਅਪੁਸ਼ਟ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹੇ ਹੋਏ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਸ਼ਟ:- ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਵੇ।ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਤਾਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨਛੱਤਰ ਮੰਡਲ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਵਿਆਹਤ:- ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਦਾ ਉਤਕਰਸ਼ (ਉੱਚਤਾ) ਜਾਂ ਅਪਕਰਸ਼ (ਹੀਨਤਾ) ਦਿਖਾ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਦਾ ਅਪਕਰਸ਼ ਜਾਂ ਉਤਕਰਸ਼ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ' ਵਿਆਹਤ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਰੁਕਤ:- ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਹੀਂ ਗੲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕਹਿਣਾ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਬਦ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਰਥ ਦਾ ਅਨਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ ਕਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕਹਿਣਾ।
ਦੁਸ਼ਕ੍ਮ:- ਲੋਕ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ।
ਗ੍ਰਾਮਯ:- ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਅਸ਼ਿਸ਼ਟ/ਗੰਵਾਰਾਂ/ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਣ ਨਾਲ।
ਸੰਦਿੱਗਧ:- ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।
ਨਿਰਹੇਤੂ:- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ/ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਸਿੱਧੀਵਿਰੁੱਧ:- ਲੋਕ ਜਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ।
ਵਿਦਿਆਵਿਰੁੱਧ:- ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਅਰਥ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਅਨਵੀਕਿਰਤ:- ਜਦੋਂ ਇੱਕੋ ਪਦ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂਪਣ ਜਾਂ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।ਅਨਵੀਕਿਰਤ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਉਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਿ ਕੇ ਨਵੀਨਤਮ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਵੀ ਦੀ ਅਸਮਰਥਾ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅੱਖਰਦੀ ਹੈ।
ੱਰਤ
ਅਨਿਯਮਪਰਿਵ੍ਰਿੱਤ:- ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਿਯਮਪੂਰਵਕ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ
ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਪਰਿਵਿੱਰਤ:- ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵਿਸੇ਼ਸਵਾਚਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਵਾਚਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।ਉਕਤੀ:"ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਤੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਦੀ ਸੁਹੱਪਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਓ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸ਼ਿਲਾ ਤੇ ਪਟਕਾ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿਓ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖ ਸਕਾਂ। "
ਅਵਿਸ਼ੇੇੇਸ਼ਪਰਿਵਿਰੱੱਤ:- ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਵਾਚਕ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸੇ਼ਸਵਾਚਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਸਾਕਾਂਕ੍ਸ਼:- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਦ ਦਾ ਕਥਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਦੀ ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ ਬਣੀ ਰਹੇ ਤਾਂ' "ਸਾਕਾਂਕਸ਼ ''
ਅਰਥਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਾਕ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਅਰਥ ਦੀ ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਰਥ ਦੀ ਸੰਗਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਦੀ ਇਛਾ ਬਣੀ ਰਹੇ ਉਥੇ ਸਾਕਾਂਕ੍ਸ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪਦਯੁਕਤ :- ਅਨੁਚਿਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਪਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ।
ਸਹਚਰਭਿੰਨ:- ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ।ਚੰਗੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦੇ ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ।ਉਕਤੀ:"ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ, ਦੁਰਵਿਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਮੂਰਖਤਾ, ਮਦ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ, ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਾਲ ਰਾਜਪੂਣੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਉਪਰੋਕਤ ਪਦ ਵਿਚ ਸ੍ਰਵਣ ਆਦਿ ਉਚੇਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ (ਸਹਿਚਾਰੀਆ) ਦੇ ਨਾਲ ਮੂਰਖਤਾ, ਵਿਆਸਨਾਂ ਦੋ ਨੀਵੇਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਥੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਹਚਰਭਿੰਨ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਵਿਰੁੱਧ:- ਕਾਵਿ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਤੋਂ ਉਲਟ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਵੇ।
ਵਿਧੀ-ਅਯੁਕਤ:- ਅਪ੍ਰਧਾਨ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਹਿ ਦੇਣ ਨਾਲ।
ਅਨੁਵਾਦ-ਅਯੁਕਤ:- ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਦਾ ਕਥਨ ਕਰਨਾ। ਉਕਤੀ:"ਮੈਂ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਅਤੇ (ਮੈਨੂੰ )ਦੱਸ ਕਿ ਉਹ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਕਿਥੇ ਹੈ। "
ਤਿਅਕਤਪੁਨਹ੍-ਸਵੀਕਿਰਤ:- ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਹੀ ਵਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਫੇਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਛਿਤ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਫੇਰ ਦੁਬਾਰਾ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਜਾਵੇ।ਜਿੱਥੇਕਿਰਿਆ ਕਾਰਕ ਦੇ ਅਨਵੈ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਨਿਰ ਆਕਾਂਖਿਆਂ ਰੂਪ ਵਾਕ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਫੇਰ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਆਦਿ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਉਥੇ ਤਿਅਕਤਪੁਨਰ ਸਵੀਕਿਰਤ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼ਲੀਲ:- ਜਿੱਥੇ ਘਿਰਣਾ,ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਅਮੰਗਲ ਸੂਚਕ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਲੱਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਰਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਕਤੀ:"ਦੂਜੇ ਦੀ ਅਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਿਮਰਤਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਨੀ ਜਲਦੀ ਫੇਰ ਉਨਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। "
ਰਸਗਤ ਦੋਸ਼
ਮੰਮਟ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਰਸ ਗਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਰਸ ਗਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੁਚਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਚੌਦਵਾਂ ਰਸ ਗਤ ਦੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਅਰਥ -ਅਨੋਚਿਤਯ ਨੂੰ ਰਸਭੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਰਸਗਤ ਦੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਚਰੀਰਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ "ਕਾਵਿ ਪ੍ਕਾਸ਼" ਦੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1. ਵਿਅਭਿਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਵੈਸ਼ਬਦਵਾਚਯਤਾ (ਸ੍ਵੈਸ਼ਬਦ ਵਾਚਯ ਦੋਸ਼):- ਜਦੋਂ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅੰਜਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੂਲ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
* ਨਵੇਂ ਮਿਲਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਪਾਰਬਤੀ ਜੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰੇ ।ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੱਜਿਆ ਵਾਲੀ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਰੁਣਾ ਵਾਲੀ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਵਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੰਦਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸਮੈ ਵਾਲੀ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਈਰਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਪਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਣ ਤੇ ਦੀਨਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।
2. ਰਸਾਂ ਦੀ ਸ੍ਵੈਸ਼ਬਦਵਾਚਯਤਾ:- ਰਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਰਾਹੀਂ ਅਭਿਵਿਅੰਜਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਰਸ ਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਰਸ ਦੇ ‘ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਿਅਤਾ&apos; ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਮਵਾਰ ਉਦਾਹਰਣ: -
* &apos;&apos;ਕਾਮ ਸਬੰਧੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਮੰਗਲ ਰੂਪੀ ਲੱਛਮੀ ਵਾਂਗ ਕੁੱਝ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸ ਨਾਇਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨਾ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ&apos;। * “ਕੂਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁਹਣੀ ਉਸ ਰਮਣੀਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ (ਨਾਇਕਾ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ (ਰਸ) ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਕਲੋਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
3. ਸਥਾਈ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਵੈਸ਼ਬਦਵਾਚਯਤਾ:- ਰਤੀ ਆਦਿ ਸਥਾਈ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅੰਜਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
* ਰਣਭੂਮੀ ਵਿਚ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ (ਵੀਰ) ਵਿਚ ਕੋਈ (ਅਨੂਠਾ) ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
ਇੱਥੇ ਉਤਸ਼ਾਹ' ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਹੇ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਿਅਤਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ।
4. ਅਨੁਭਾਵਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਟਕਲਪਨਾ:- ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੋਈ ਅਨੁਭਾਵ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸ ਰਸ ਦਾ ਹੈ।
* ‘ਕਪੂਰ ਦੀ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ ਚਾਣਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਤੇ, ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਪਾਉਣ ਦੇ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ।
ਇੱਥੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਉੱਦੀਪਨ ਰੂਪ ਚੰਦਮਾਂ ਅਤੇ ਆਲੰਬਨ ਰੂਪ ਨਾਇਕਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਾਵ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਅਨੁਭਾਵ ਦੀ ਕਸ਼ਟ ਕਲਪਨਾ ਨਾਂ ਦਾ ਰਸ ਦੋਸ ਹੈ ।
5. ਵਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਟਕਲਪਨਾ:- ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਭਾਵ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਸ ਰਸ ਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਬਚਨੀ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਕਰੁਣ, ਭਿਆਨਕ, ਬੀਭਤਸ ਰਸਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਕਾਮਨੀ ਰੂਪ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ ਦੀ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6. ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ (ਪਰਿਪੰਥਿ ਰਸਾਂਗ ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਦੋਸ਼):- ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਿਤ ਰਸ ਲੲੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿਭਾਵ ਦੀ ਥਾਂ ਉਲਟ ਵਿਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
* ਕੋਈ ਨਾਇਕ ਰੁੱਸੀ ਹੋਈ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਆਰੀਏ ! ਮੰਨ ਜਾ ! ਜ਼ਰਾ ਜਿੰਨਾ ਮੁਸਕਰਾ ਦੇ, ਇਹ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੋਰੀ ਇਸ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਕਾਰਣ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਸੁੱਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪੀ (ਆਪਣੀ) ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਜ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰ ਨੀਂ ਭਲੀਏ ! ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਮਾਂ ਰੂਪ ਮਿਰਗ ਫੇਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ।
ਇੱਥੋਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਅਨਿੱਤਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਰੂਪ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ "ਨਿਰਵੇਦ ਰੂਪ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦਾ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹੈ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਅਨੁਭਾਵ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ :-
* 'ਸੱਸ ਸਹੁਰੇ ਆਦਿ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਨੂੰਹ ਆਪਣੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਣ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਣ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਇੱਥੇ ‘ਸਭ ਕੁੱਝ ਛੱਡ ਦੇਣਾ’ ਅਤੇ ‘ਬਣ ਨੂੰ ਜਾਣਾ', ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦੇ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ । ਜੇ ਬਾਲਣ ਆਦਿ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਯਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬਣ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ।
7. ਪੁਨਹ੍ -ਪੁਨਹ੍ ਦੀਪਤੀ (ਰਸ ਦੀ ਪੁਨਰ ਦੀਪਤੀ ਦੋਸ਼):- ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਰਸ ਨੂੰ ਵੈਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
* ਜਿਵੇਂ ਕੁਮਾਰ ਸੰਭਵ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿਚ ਰਤੀ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।
8. ਅਕਾਂਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰਸ ਦੀ:- ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਂ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
* ‘ਵੈਣੀ ਸੰਹਾਰ' ਨਾਟਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਵੀਰਾਂ (ਭੀਸ਼ਮ ਆਦਿ) ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਰੰਭ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਭਾਨਮਤੀ ਨਾਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
* 'ਮਹਾਂਵੀਰ ਚਰਿਤ' ਨਾਟਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਰਸਰਾਮ ਵਿਚ ਵੀਰ ਰਸ ਦੇ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਤੇ ਕੰਗਣਾ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਰਾਮਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਉਕਤੀ ਸੁਹਿਰਦ ਦੀ ਰਸ-ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
10. ਅੰਗ ਦੀ ਅਤਿਵਿਸਤ੍ਰਿਤੀ(ਅੰਗਭੂਤ ਅਤਿ ਵਿਸਥਾਰ ਦੋਸ਼):- ਜਦੋਂ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਸ ਨੂੰ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਪ੍ਰਧਾਨ ਜਾਂ ਦੁਜੈਲੇ ਰਸ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਣਾ।
* 'ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਵਧ’ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਪ੍ਤੀਨਾਇਕ ਹਯਗੀਵ ਦੇ  ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
11. ਅੰਗੀ ਦਾ ਅਨਨੁਸੰਧਾਨ (ਰਸ ਦੀ ਅੰਗੀ ਵਿਸਮ੍ਤੀ ਦੋਸ਼):- ਵਡੇਰੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿਚ ਰੁੱਜ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਸ ਨੂੰ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਪਰਪੱਕ ਕਰਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ।
* '‘ਰਤਨਾਵਲੀ” ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਬਾਭ੍ਇਅ ਦੇ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਗਰਿਕਾ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਭੁਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
12. ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਿਪਰਯਯ ਰਸ ਦਾ:- ਜਿੱਥੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਉਚਿੱਤਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਲਟਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13. ਅਨੰਗ ਦਾ ਅਭਿਧਾਨ (ਅਨੰਗ ਵਰਣਨ ਦੋਸ਼):- ਜਿੱਥੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਵਿਸੇ਼ ਵਰਣਨ ਮੁੱਖ ਰਸ ਨੂੰ ਉਪਜਾਉਣ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ।
* 'ਕਰਪੁਰ ਮੰਜਰੀ' ਨਾਇਕਾ ਵਿਚ ਵਿਮਲੇਖਾ ਨਾਂ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਵਰਣਿਤ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦਾ ਅਨਾਦਰ ਕਰ ਕੇ ਜੱਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਸੰਤ ਵਰਣਨ ਦੀ ਰਾਜ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
14. ਅਰਥ ਅਨੌਚਿਤਯ:- ਜਿਸ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਵਰਣਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅਲੰਕਾਰ ਦੋਸ਼
ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ,ਵਿਰਤੀਆ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ।
ਉਪਹਤਵਿਸਰਗ
ਲੁਪਤਵਿਸਰਗ
ਵਿਸੰਧੀ
ਹਤਵਿੱਰਤ
ਨਿਊਨਪਦ
ਅਧਿਕਪਦ
ਕਥਿਤ
ਪਤਤਪ੍ਕਰਸ਼
ਸਮਾਪਤਪੁਨਰਾੱਤ
ਅਰਧਾਂਤਰੈਕਵਾਚਕ
ਅਭਵਨਮਤਯੋਗ
ਅਨਭਿਹਿਤਵਾਚਯ
ਅਪਦਸਥਪਦ
ਅਪਦਸਥਸਪਦ
ਸੰਕੀਰਣ
ਗਰਭਿਤ
ਪ੍ਸਿੱਧੀਹਤ
ਭਗੑਨਕ੍ਮ
ਅਕ੍ਮ
ਅਮਤਪਰਾਰਥ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਲੰਕਾਰ ਦੋਸ਼
ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਾਵਿ ਚ ਉਪਮਾ, ਯਮਕ, ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ਼ ਆਦਿ ਕੁੱਝ ਅੰਲਕਾਰਾਂ ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਵੀ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈਂ।
ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ,ਵਿਰਤੀਆ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ।
ਯਮਕ ਅਲੰਕਾਰ
ਯਮਕ ਅਲੰਕਾਰ ,ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ,ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ ਚਰਣਾਂ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਚਰਣਾਂ ਵਿਚ ਯਮਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਯੁਕਤਤਵ ਅਲੰਕਾਰ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ
ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਕਨ ਹੋਇਆ ਹੈ-ਉਪਮਾ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾਨ ਦੀ ਜਾਤੀਗਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਗਤ ਨਿਊਨਤਾ (ਕਮੀ) ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਅਸਲ 'ਚ 'ਅਨੁਚਿਤਾਰਥਤੱਵ' ਪਦਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪ੍ਰੇਖਿਆ ਅਲੰਕਾਰ
ਉਤਪ੍ਰੇਖਿਆ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਧਰਮ ਦਾ ਬੋਧਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਤਪ੍ਰੇਖਿਆ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਗਾ (ਯਥਾ) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਲੲੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ਪੂਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਿਤ ਦਰਸਾਈ ਚੀਜ਼ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਵੀ ਉਤਪ੍ਰੇਖਿਆ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੋਸ਼ਪੂਰਣ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਸਮਾਸੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ
ਸਮਾਸੋਕਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਚ ਸਾਧਾਰਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਪਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਯਮਾਨ (ਵਿਅੰਗ) ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਸਦਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਥਨ ਕਰਨਾ 'ਅਨੁਪਾਦੇਯਤੱਵ' ਨਾਮ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅੰਤਰਭਾਵ 'ਅਪੁਸ਼ਟਾਰਥਤਾ' ਅਥਵਾ  'ਪੁਨਰੁਕਤਤਾ' ਅਰਥਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਸਤੁਤਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਲੰਕਾਰ
ਅਪ੍ਰਸਤਤਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਚ ਸਧਾਰਣ ਵਿਸ਼ਿਆਂਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਪਮੇਅ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰ ਉਪਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।ਹੋਰ ਉਪਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਨੁਪਾੱਦਯਤਵ, ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਅਪੁਸ਼ਟਾਰਥਤਵ ਅਤੇ ਪੁਨਰੁਕਤਤਾ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਵਿਵਰਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਤੀਕਟੁ ਦੋਸ਼ : ਜਿੱਥੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ,ਜੋ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੁੱਭਣ,ਕਠੋਰ ਲੱਗਣ  ਉਥੇ  ਸ਼੍ਤੀਕਟੁ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉ਰੋਜ ਉਸ ਦਾ ਹਾਰ
ਟੁੱਟ ਜਾਇਆ ਕਰੇ ।
ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਆ ਕੇ
ਬਣਵਾਇਆ ਕਰੇ।
(ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ )
ਚਿਉਤਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੋਸ਼  : ਜਿਹੜੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂ ਉਲਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਚਿਉਤਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉ਆਵੇ ਤੇ ਆਉਣ ਸਾਰ
ਹੀ ਗੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕਰੇ,
ਆਖਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ
ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਜਾਵਣਾ।
(ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ)
👉 ' ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਚਰਣ ਬੜਾ ਹੀ ਭਿਅੰਕਰ ਹੈ ।ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਕੋਈ ਰਾਖਸ਼ਸ਼ ਹੈ ।'
ਅਸਮਰੱਥ ਦੋਸ਼: ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ  ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਅਸਮਰੱਥ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉ਗਾਲਿਬ ਨੇ ਖੂਬ ਆਖਿਆ
'ਰਾਤਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ,
ਮੌਰਾਂ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਖਿੰਡੀਆਂ
ਜੁਲਫਾਂ ਸੁਹਾਣੀਆਂ।
ਨਿਰਤਾਰਥ ਦੋਸ਼: ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਹੋਣ,ਪਰ ਵਰਤੋਂ ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਰਥ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ ਨਿਰਤਾਰਥ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਰਾਂ ਮਹਿਲ ਨਹੀਂ
ਮਾੜੀ ਕੁੱਲੀ ਢੋਕ ਨਾ ਭਾਲਾਂ,
ਮੀਂਹ ਹਨੇਰੀ ਗੜੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ
ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਦਿਨ ਘਾਲਾਂ ।
(ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ)
ਅਨੁਚਿਤ ਅਰਥ ਦੋਸ਼ : ਜਿਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਗਲਤ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਚਿਤ ਅਰਥ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਨਿਰਰਥਕ ਦੋਸ਼ : ਜਿਥੇ ਛੰਦ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਤੋਂ  ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥ ਨਾ ਨਿਕਲੇ ਉਹ ਨਿਰਰਥਕ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
👉"ਮਰਵਾਣੀ ਤੇ ਕਤਲਬਾਜ,ਉਹ ਅਜਬੱਕੇ ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੱਕ ਫੀਨੇ ਸਿਰ ਤਾਵੜੇ ਢਿੱਡ ਵਾਂਗ ਢੱਮਕੇ"
(ਨਜਾਬਯ)
ਅਵਾਚਕ ਦੋਸ਼ : ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਚਕ ਅਰਥ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ  ਉਹ ਅਵਾਚਕ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉"ਇਹ ਵਿਖਮ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਤਮ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾਇਮਾਨ ਹਜਾਰ ਕਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਖਿੜਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ।"
ਅਸ਼ਲੀਲ ਦੋਸ਼ : ਜਿਹੜੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਲੱਜਾ ਵਿਅੰਜਕ,ਘਿਰਣਾ (ਜੁਗਪੁਸਾ)ਵਿਅੰਜਕ ਤੇ ਅਪੰਗ (ਅਸ਼ੋਭ)ਵਿਅੰਜਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ,ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ,ਘਿਰਣਾ ਆਵੇ ਤੇ ਅਸ਼ੋਭੀਕਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇ ਉਹ ਅਸ਼ਲੀਲ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉ਦਾਮ ਕਾਢ ਬਾਘਨ ਲੈ
ਆਇਆ ।
ਮਾਉਂ ਕਹੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ
ਵਿਆਹਿਆ ।
ਸੰਦਿੱਗਧ ਦੋਸ਼: ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਪਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ(ਇੱਛਿਤ,ਅਣਇੱਛਿਤ ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਣ ਪਰ ਉੱਥੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਅਰਥ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸੰਦਿੱਗਧ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉"ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏ ,
ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ।"
ਅਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦੋਸ਼: ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਉਸਨੂੰ ਅਪ੍ਰਤੀਤੀ ਪਦਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
👉ਅੱਥਰੂ ਟੈਸਟ ਟਿਊਬ ਵਿੱਚ
ਪਾ ਕੇ ਵੇਖਾਂਗੇ,
ਰਾਤੀਂ ਤੂੰ ਕਿਸ ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ
ਰੋਇਆ ਸੀ ।
(ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ)
ਜਹਿਰ ਪੀਤੀ,
ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ ਜੋ
ਅਸਾਂ ਨਾਲ ਬੀਤੀ।"
ਨੇਯਾਰਥ ਦੋਸ਼: ਜਿੱਥੇ ਕਵੀ ਰੂੜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਰੂਪ ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ (ਲਕਸ਼ਣਾ ਭਾਵ ਜਾਂ ਅਰਥ   ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ) ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ (ਧੱਕੇ ਨਾਲ)ਆਪਣੇ ਮਨ ਚਾਹੇ ਲਕਸ਼ਣਾ  ਅਰਥ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਉੱਥੇ ਨੇਯਾਰਥ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉ਆਖਰ ਤੀਕਰ ਪਿਆਰ ਨਿਭਾ
ਕੇ ਦਸਿਆ
ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਹਿਲਦਾ
ਦੰਦ ਸੀ।
(ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ)
ਕਲਿਸ਼ਟ ਦੋਸ਼: ਜਿੱਥੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਵੇ ਉੱਥੇੇ  ਕਲਿਸ਼ਸ਼ਟ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਕਾਲੀ
ਦਾ ਝੰਡਾ,
ਮੈਂ ਪੁਟਦਾ ਹਾਂ ਪਲ ਵਿੱਚ
ਗਰੂਰਾਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ।
(ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ)
ਅਵਿਮ੍ਰਿਸ਼ਟਵਿਧੇਯਾਂਸ਼ ਦੋਸ਼: ਜਿੱਥੇ ਵਿਧੇਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਅਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇੇ ਅਵਿਮ੍ਰਿਸ਼ਟਵਿਧੇਯਾਂਸ਼ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
👉ਇੱਕ ਬੂਟਾ ਅੰਬਾ ਦਾ
ਘਰ ਸਾਡੇ ਲੱਗਾ ਨੀ,
ਜਿਸ ਥੱਲੇ ਬਹਿਣਾ ਨੀ
ਸੁਰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਨੀ।
ਵਿਰੁੱਧਮਤੀਕ੍ਰਿਤ ਦੋਸ਼: ਜਿੱਥੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਰਥ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਰਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਅਰਥ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇ  ਉੱਥੇ ਵਿਰੁੱਧਮਤੀਕ੍ਰਿਤ ਪਦਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਹਵਾਲੇ
1.ਡਾ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ: ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ
2. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ :ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ
3.ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ : ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਅਰਜੁਨ ਪੁੰਜ
ਅਰਜੁਨ ਪੁੰਜ (ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਟਾਰ ਟੀਵੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਅਮਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਆਮਦਨ
ਆਮਦਨ ਇੱਕ ਖਪਤ ਅਤੇ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਿਸਚਿਤ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੌਦਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਜਦੂਰੀ, ਤਨਖਾਹ, ਮੁਨਾਫ਼ਾ, ਭੁਗਤਾਨ, ਕਿਰਾਏ ਆਦਿ ਕਮਾਈ ਘਰ-ਪਰਵਾਰ, ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਣ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਐਂਤਲਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਐਂਤਲਿਆ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Antlia) ਦੱਖਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਧੁੰਧਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨੂੰ 18ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਐਂਤਲਿਆ (ἀντλία) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਪੰਪ (pump) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਮਕਰਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੀ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਪੰਪ ਦਾ ਖੋਜ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਂਤਲਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਗੋਲੀ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 88 ਤਾਰਾਮੰਡਲੋਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਤਾਰੇ
ਐਂਤਲਿਆ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਜ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਰੋਸ਼ਨ ਤਾਰੇ ਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਐਂਤਲਿਏ (α Antliae) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਨਾਰੰਗੀ ਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੇ ਦੀ ਚਮਕ (ਸਾਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ) 4. 25 ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 370 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ -
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਕੋਟਲੀ ਸਾਰੂ ਖ਼ਾਂ
ਕੋਟਲੀ ਸਾਰੂ ਖ਼ਾਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫ਼ਾਸ
ਫ਼ਾਸ ਜਾਂ ਫ਼ੈਸ (فاس ਮੋਰਾਕੋਈ ਅਰਬੀ:, ਬਰਬਰ: Fas, ⴼⴰⵙ) ਰਬਾਤ ਅਤੇ ਕਾਸਾਬਲਾਂਕਾ ਮਗਰੋਂ ਮੋਰਾਕੋ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਹਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ (2010) ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਾਸ-ਬੂਲਮਾਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ