cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਪੁਰਾਤਨ ਯੁੱਗ
ਇਹ ਕਲਾ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ ਵੇਦ, ਨਾਟ ਵੇਦ, ਰਿਕ, ਪ੍ਰਤੀਸਾਕਿਯ; ਸਾਮ ਸੰਹਿਤਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਰਮਾਇਣ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਵੀ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬਾਲਮੀਕ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ 'ਰਮਾਇਣ ਗ੍ਰੰਥ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਾਇਨ ਸਿੱਖਿਆ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਲਵ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਇਲਾਕਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਰਬੀਰ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਦ-ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਰੂਪੀ ਮਹਾਨ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤੀਕਾਰ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਨੇ ਕੌਰਵ-ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਲੇਖ਼ਨੀਬਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬੋਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉੱਘਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਲੰਧਰ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮਹਾਂਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਕੁੰਤਲਾ ਅਤੇ ਮੇਘਦੂਨ, ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਰੂਪੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਈਸਾ ਤੋਂ 200 ਤੋਂ 500 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਪੂਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਚਕਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ‘ਕੋਹਲ’, ‘ਦਤਿਲ’ ਮਤੰਗ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ‘ਕੋਹਲਮ’ ਦਤਿਲਮ, ਬ੍ਰਹਦੇਸ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਮਕਰੰਦ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਵਿਕਸਿਤ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਾਖੀ ਸਨ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਜਿਹੇ ਉੱਘੇ ਸੰਤ ਕਵੀ ਅਤੇ 13ਵੀਂ ਸਦੀਂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸ੍ਰਤੀ ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਾਰੰਗਦੇਵ ਨੇ 'ਸੰਗੀਤ ਰਤਨਾਕਰ' ਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਮੱਧ ਯੁੱਗ
ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਦਾ ਸਵਰਨ ਯੁੱਗ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਸੁਆਮੀ ਹਰੀਦਾਸ, ਬੈਜੂ-ਬਾਵਰਾ, ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ, ਤਾਨਸੇਨ, ਪੰਡਿਤ ਸੋਮਨਾਥ, ਸੁਧਾਕਰ ਅਤੇ ਵਿਦਾਕਰ ਆਦਿ ਮੋਢੀ ਕਲਾਕਾਰ ਇਸੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ‘ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਸੁਆਮੀ ਹਰੀਦਾਸ ਜੀ ਹਰਿਆਣਾ, ਸ੍ਰੀ ਬੈਜੂ-ਬਾਵਰਾ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ ਬਜਵਾੜਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਸੰਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਇਹ ਕਲਾਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗਾਇਕੀ ਧਰੁਵਪਦ ਦੇ ਕਾਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰੁਵਪਦ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਪੁੰਗਰੀ ਤੇ ਜਵਾਨ ਹੋਈ। ਅੱਜ ਤੋਂ 40-50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਸਰੋਤੇ ਇਸ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੀ ਗਾਇਕੀ ਸੀ।
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ, ਸ਼ਾਹ ਹੂਸੈਨ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀ, ਧੰਨਾਂ ਭਗਤ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਸਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਰਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀਆ ਸੰਗੀਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਕੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਉੱਤੇ ਰਾਗ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦਾ ਨਂਮ ਅੰਕਿਤ ਹ,। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਾਇਆ ਜਂਾਦਾ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੱਧ ਕਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਪੰਡਿ, ਦਲੀਖ ਚੰਦਰਵੇਦੀੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹ। ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹਨ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾਨਾਮਲ ਦਾ ਰਬਾਬੀ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਏਸ਼ੀਆ ਖੰਡ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨਿਆਵੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤੇ ਸਤਿ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਨੇੁਹ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ, ਇਰਾਨ, ਇਰਾਕ, ਮੱਕਾ-ਮਦੀਨ, ਕਾਬਲ, ਬਗਦਾਦ ਵਰੇਗ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸੁਆਮੀ ਹਰੀਦਾਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਖਸਤ-ਨਾਇਕ ਬੈਜੂ ਅਤੇ ਸੋਮਨਾਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਧਰੁਵਪਦ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਪੰਡਿਤ ਦਿਵਾਕਰ ਤੇ ਸੁਧਾਕਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਧਰੁਵਪਦ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। ਧਰੁਵਪਦ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਧਮਾਰ, ਪੱਤਲ, ਧੀਰੂ ਅਤੇ ਚਤੁਰੰਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਕਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਕਮ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੇ ਸ਼ੈਦਾਈ ਸਨ। ਧਰੂਵਪਦ, ਧਮਾਰ, ਖ਼ਿਆਲ ਭਜਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਗਦਾਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਮੱਧ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸਮੇਂ ਇਸ ਕਲਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਸੂਫ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਹੂਸ਼ੈਨ ਆਦਿ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰੂਪ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦਾ ਯਸ਼ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲ ਸੰਗੀਤ-ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਿਆ ਯੁੱਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹਿਲਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਧੰਨ ਸੁਰਾਗ ਸੁਰੰਗੜੇ ਆਲਾਪਿਤ ਸਭਿ ਤਿਖ ਜਾਏ’ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਦਾ ਹੀ ਅੰਗ –ਸੰਗ ਰੱਖਿਆ।
ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਤੇ ਉਸਦਾ ਰਬਾਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਦਿਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਣੇ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ ਲਗਭਗ 31 ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਨਸੇਨ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗਵਾਈਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਨੇਕਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਭਾਤਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਤਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਵਈਆ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਉਹ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉੱਘਾ ਕਲਾਕਾਰ ਤਾਨਸੇਨ। ਕਈਆ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਧਰੁਵਪਦ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਯੁੱਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਕਰਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਣ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਅਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸਦਾ-ਰੰਗ, ਅਦਾਰੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਹੀ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਣਿਤ ਖਿਆਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।।
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ- ਭਾਈ ਚਾਂਦ ਰਬਾਬੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿਘ, ਭਾਈ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ, ਪੰਡਿਤ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਵਧਾਵਾ ਮੌਲਾ ਦਾਦ, ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼, ਭਾਈ ਅਲਯਾਸ ਕਰੀਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਹੂਸੈਨ, ਜਿਹੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰੁਵਪਦ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰੁਵਪਦ ਗਾਉਣ ਦੀ ਰੁੱਚੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇਤਨੀ ਵੱਧ ਗਈ ਕਿ ਲੋਕ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਧਰੁਵਪਦ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਮਾਂ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਹੀ ਕਰਦਾ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਗੌਰਵ ਪੁਰਤਾਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਛੇਕੜਲਿਆਂ ਵਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਇਸ ਕਲਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਲਾ ਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕਲਾ ਦਾ ਧੰਦਾ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਕਲਾਕਾਰ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਕਾਰਨ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਆ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ ਸ਼ਾਸਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਦੀ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਬਜਵਾੜਾ’ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਲਾ ਸੇਵਕ ਸੰਤੁ ਹਰਵੱਲਭ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੁਲਜਾ ਗਿਰੀ ਜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਦੇਵੀ ਤਲਾਅ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰਸਿਕ  ਸੰਗੀਤ ਸੰਮੇਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਸਾਧੂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮੇਲਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਆਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ, ਮਦਰਾਸ ਤੇ ਬੰਬਈ ਤੱਕ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸਰੋਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਅੱਜ ਇਹ ਮੇਲਾ ਮਹਾਨ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਰੋਤੇ ਇੱਕਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਹੈ।
ਸੰਨ 1900 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਣ ਦਿਗੰਬਰ ਨੇ ਇਸ ਇੱਕਠ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਨ ਕਲਾ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਕਈ ਜਵਾਨ ਗੱਭਰੂ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ, ਇਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਨੇ ਲਾਹੋਰ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਂ ਵਿਦਿਆਲੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਲੜਕੀਆਂ ਤੇ ਲੜਕੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਂ ਵਿਦਿਆਲੇ ਵੀ ਖੋਲਿਆ। ਪੰਡਿਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰ ਜੀ ਨੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਲੇ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਭਗਤੀ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਵਾਤਸਲਯ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤ ਰਚ ਕੇ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਾਪ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ। ਆਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ, ਨੇਪਾਲ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਉੱਘੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਉਦਾਰ ਨਾਥ ਠਾਕੁਰ, ਸੰਗੀਤ ਚੂੜਾਮਣੀ ਪੰਡਿਤ ਵਿਨਾਇਕ ਰਾਉ ਪਟਵਰਧਨ, ਡਾ. ਨਿਰਾਇਣ ਰਾਉ ਵਿਆਸ, ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਇਸੇ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾਂ ਵਿਦਿਆਲਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਂ ਹੰਸਰਾਜ ਮਦਨ, ਪੰਡਿਤ ਦਲੀਪ ਚੰਦਰ ਬੇਦੀ, ਪ੍ਰੋ. ਹਰੀਚੰਦਰ ਬਾਲੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ, ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਆਲੀ ਖਾਨ, ਸ੍ਰੀ ਨਜਾਕਤ ਅਲੀ ਤੇ ਸਲਾਮਤ ਆਲੀ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਇਸ ਜਣਨੀ ਦੇ ਲਾਲ ਹਨ।
ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਫਤਹਿ ਅਲੀ ਅਤੇ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਪਹਿਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਨਲ ਅਤੇ ਕਰਨਲ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪਦਮ-ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚਨਾਂ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਭੂਮੀ ਨੇ ਮੀਆ ਝੰਡੇ ਖਾਨ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ, ਪੰਡਿਤ ਅਮਰਥਾਪ, ਪੰਡਿਤ ਹਸਨ ਲਾਲ, ਭਗਤ ਸ੍ਰੀ ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ, ਸ੍ਰੀ ਕੇ.ਐੱਲ.ਸਹਿਗਲ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਜੇਹੇ ਸੁਰੀਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਤਕ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀਆ ਅਰਥਾਂਤ ਧਰੁਵਪਦ, ਧਮਾਰ, ਝੂੱਮਰਾ, ਟੱਪਾ, ਖਿਆਲ, ਤਰਾਨਾ, ਚਤੁਰੰਗ ਆਦਿ ਪਨਪ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਇੱਕ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਪੱਧਤੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ।
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਪੋਪ ਮਿਊਜਿਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੌਪ ਗਾਇਕੀ ਜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਚਿੰਤਾ ਜਨਕ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾ ਨੂੰ ਕਬੂਲਿਆ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਜੋਕਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਦਿੱਖ ਬਣੀ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤ ਪਹਿਲਾਂ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਹ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਕੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਲਾ ਮੰਡੀ ਦੀ ਵਸਤ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪੈਸਾ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜਨਾ, ਤਦ ਇੱਕ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਲਸ਼ਿਲਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਗਾਇਕ ਲਈ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਤਦ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇਕਰ ਗਾਇਕ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੰਡੀਕਰਨ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਰਸਤੇ ਤੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭ ਲਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ Video Shot ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਾਹਰਲੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ Video ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਜੋਕੇ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿੱਥੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸੁੱਖਣ ਵਾਲਾ
ਸੁੱਖਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਵੀ ਸਥਿੱਤ ਹੈ।
ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਕਲਗੀਧਰ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਕਲਗੀਧਰ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਾਹਰ ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਠਾਕੁਰ ਦਾਸ
ਇਹ ਡੇਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਦਿਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ
ਅਦਿਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Aditi Chattopadhyay) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਮਕੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਲੈਮੀਨੇਟਸ ਸਮੇਤ ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੈਚਲਿਤ ਸਿਹਤ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਅਤੇ ਰੋਟਰ ਵਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ। ਉਹ ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਰੀਜੈਂਟਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਇਰਾ ਏ ਫੁਲਟਨ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਡੈਪਟਿਵ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਟ ਮੈਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਐਂਡ ਸਿਸਟਮ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ ਤੋਂ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਜਾਰਜੀਆ ਟੈਕ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ।
ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਰੋਨਾਟਿਕਸ ਅਤੇ ਐਸਟ੍ਰੋਨਾਟਿਕਸ ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹਨ। 2013 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਐਲੂਮਨਸ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੰਕਲਪ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਾਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਰਨਲ ਪੇਪਰ ਅਤੇ 380 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ (ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਪੇਪਰ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਚੈਪਟਰ, ਅਤੇ ਨਾਸਾ ਟੈਕਨੀਕਲ ਮੈਮੋਰੰਡਮ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਕਈ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਖੋਜ, ਸਰਬੋਤਮ ਪੇਪਰ, ਅਤੇ ਨਾਸਾ ਟੈਕ ਬ੍ਰੀਫ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪੇਪਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜਾਰਜੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਆਊਟਸਟੈਂਡਿੰਗ ਯੰਗ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਵਾਰਡ (1995) ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (IIT) (2013) ਤੋਂ ਡਿਸਟਿੰਗੁਇਸ਼ਡ ਐਲੂਮਨਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਫੈਕਲਟੀ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ - ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਇਨ ਰਿਸਰਚ, ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2000) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਅਮਰੀਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਰੋਨੌਟਿਕਸ ਐਂਡ ਐਸਟ੍ਰੋਨੌਟਿਕਸ (AIAA) ਦੇ ਫੈਲੋ ਹਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ (ASME) ਦੇ ਫੈਲੋ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ
ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Word Processor) ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਪੈਕੇਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦਸਤਾਵੇਜ(Text) ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਇਪ,ਦੇਖ,ਸੁਧਾਰ,ਸਟੋਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਮਾਇਕਰੋਸਾਫਟ ਵਰਡ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਹੈ।
ਪਲੌਟਰ
ਪਲੋਟਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Plotter) ਇੱਕ ਬਿਜਲਈ ਆਊਟਪੁਟ ਯੰਤਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਡਰਾਇੰਗ ਜਾ ਫਿਰ ਗ੍ਰਾਫ ਵਾਹੁਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਿੰਟਰ
ਪਹਲਗਾਮ
ਪਹਿਲਗਾਮ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਅਨੰਤਨਾਗ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੋਟੀਫਾਈਡ ਏਰੀਆ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ । ਇਹ  7,200 ਫੁੱਟ (2,200 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਲਿੱਡਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਅਨੰਤਨਾਗ ਤੋਂ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (28 ਮੀਲ) ਸਥਿਤ ਹੈ।ਪਹਿਲਗਾਮ ਅਨੰਤਨਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੰਜ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਹਿਲਗਾਮ ਸਲਾਨਾ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲਿਕਤਾ
ਪਹਿਲਗਾਮ 34.01 ° ਉਤਰ 75.19 ° ਪੱਛਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਗਾਮ ਲਿੱਡਰ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਪਦਵੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਔਸਤਨ ਉਚਾਈ 2,740 ਮੀਟਰ (8,990 ਫੁੱਟ) ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
ਲੂਸੀ ਲਾਅਲਸ
ਲੂਸੀਲ ਫ੍ਰੈਨ੍ਸਿਸ ਲਾਅਲਸ, ਦਾ ਜਨਮ 29 ਮਾਰਚ 1968 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ[ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ[
ਜੇਨਾ: ਯੋਧਾ ਰਾਣੀ
left|thumb|264x264px|ਕਾਮਿਕ-ਕਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਲਾਅਲਸ, ਜੁਲਾਈ 2010
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰੇਚਲ ਥੌਮਸ (ਸਕਾਈਡਾਈਵਰ)
ਰੇਚਲ ਥੌਮਸ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Rachel Thomas) 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ 'ਤੇ 7,000 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਸਕਾਇਡਾਈਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਉਹ 45-55 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਚ ਛੇ ਦਿਨ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਉਹ 1987 ਵਿਚ ਇਕ ਸਕਾਈਡਾਈਵਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ 2002 ਵਿਚ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ 'ਤੇ ਸਕਾਈਡਾਈਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 18 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ 650 ਛਾਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, 1979 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਸਪੋਰਟਸ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਜੇਤੂ, ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2005 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
ਰਾਚੇਲ ਥੌਮਸ ਦਾ ਜਨਮ 1955 ਵਿੱਚ, ਚਿਤਤਰੰਜਨ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਇਟਰਚੇਰੀਆ ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੁਜ਼ਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਨਵੈਂਟ ਚੰਦਰਨਗਰ ਤੋਂ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਕੇ. ਥਾਮਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ, ਡੈਨਿਸ, ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਧੀ, ਐਨੀ, 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, 1998 ਵਿਚ ਇਕ ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਈ। ਜੋੜੇ ਦਾ 10 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।
ਥਾਮਸ ਨੇ ਆਗਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਬਕੁੰਤੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਫਸਟ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਸਕੂਲ ਆਗਰਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।
ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐਚ ਬੋਰਿਸ ਟ੍ਰਾਜਕੋਵਸਕੀ ਨੇ 2002 ਵਿਚ, ਉੱਤਰੀ ਪੋਲ ਦੀ ਛਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਹਰੇ, ਕੁੱਲ 656 ਫ੍ਰੀਫਾਲ ਜੰਪ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 16 ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਯੂਐਸ, ਹਾਲੈਂਡ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਸਵੀਡਨ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਤੁਰਕੀ, ਰੂਸ, ਆਸਟਰੀਆ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਜਾਰਡਨ (ਸਾਰੇ 11 ਦੇਸ਼ਾਂ) ਵਿਚ ਸਕਾਈ (ਅਸਮਾਨ) ਡਾਇਵਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੈਨੀਫਰ ਡੇਕਰ
ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਡੇਕਰr (ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1982) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਲਾਈ ਬੁਆਏ (Flyboys) .ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਲੂਸੀਆਨਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਮਰੀਕਨ 2006 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮਿਸ਼ੇਲ ਯੋਹ
ਮਿਸ਼ੇਲ ਯੋਹ ਚੂ ਖੇਂਗ (ਜਨਮ ਯੋਹ ਚੂ ਖੇਂਗ; ; 6 ਅਗਸਤ 1962) ਇੱਕ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ੇਲ ਖਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਹਰਾ, ਉਹ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀਆਂ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਸਟੰਟ ਕੀਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਂ, ਮੈਡਮ (1985), ਮੈਗਨੀਫਿਸੈਂਟ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ (1987), ਪੁਲਿਸ ਸਟੋਰੀ 3: ਸੁਪਰਕੌਪ (1992), ਦ ਹੀਰੋਇਕ ਟ੍ਰਿਓ (1993), ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਵੇਪਨ (1993)।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜੇਮਸ ਬਾਂਡ ਫਿਲਮ ਟੂਮੋਰੋ ਨੇਵਰ ਡਾਈਜ਼ (1997), ਅਤੇ ਐਂਗ ਲੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਫਿਲਮ ਕਰੌਚਿੰਗ ਟਾਈਗਰ, ਹਿਡਨ ਡਰੈਗਨ (2000) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਾਫਟਾ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ। ਉਸਨੇ ਸਟਾਰ ਟ੍ਰੈਕ: ਡਿਸਕਵਰੀ (2017-2020) 'ਤੇ ਬਹੁ-ਸਾਲ ਦੀ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਏਵਲਿਨ ਵੈਂਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਏਵਰੀਥਿੰਗ ਏਵਰੀਵੇਅਰ ਆਲ ਐਟ ਵਨਸ (2022), ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ। 2002 ਵਿੱਚ ਹੈਲ ਬੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ।
ਯੋਹ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਮੋਇਰਜ਼ ਆਫ਼ ਏ ਗੀਸ਼ਾ (2005), ਸਨਸ਼ਾਈਨ (2007), ਕਾਤਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜ (2010), ਕੁੰਗ ਫੂ ਪਾਂਡਾ 2 (2011), ਕਰੌਚਿੰਗ ਟਾਈਗਰ, ਹਿਡਨ ਡਰੈਗਨ: ਸਵੋਰਡ ਆਫ਼ ਡੈਸਟੀਨੀ (2016), ਅਤੇ ਦ ਲੇਡੀ (2011) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ), ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਕੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀਜ਼ ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਿਚ ਏਸ਼ੀਅਨਜ਼ (2018) ਅਤੇ ਲਾਸਟ ਕ੍ਰਿਸਮਸ (2019), ਅਤੇ ਮਾਰਵਲ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸ ਫਿਲਮਾਂ ਗਾਰਡੀਅਨਜ਼ ਆਫ ਦਿ ਗਲੈਕਸੀ ਵੋਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 2 (2017), ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਗ-ਚੀ ਐਂਡ ਦਿ ਲੀਜੈਂਡ ਆਫ਼ ਦ ਟੇਨ ਰਿੰਗਜ਼ (2021)। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ, ਯੋਹ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਮਿੰਨੀਸਰੀਜ਼ ਦਿ ਵਿਚਰ: ਬਲੱਡ ਓਰੀਜਿਨ (2022) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਫਿਲਮ ਸਮੀਖਿਆ ਐਗਰੀਗੇਟਰ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਰੋਟਨ ਟੋਮੈਟੋਜ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀਰੋਇਨ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। 1997 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਲੋਕਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "35 ਆਲ-ਟਾਈਮ ਸਕ੍ਰੀਨ ਬਿਊਟੀਜ਼" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਟਾਈਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਲਾਨਾ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਈਕਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਮੈਟਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ
ਮੈਟਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਇੰਕ., ਮੈਟਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਕ., ਅਤੇ ਦ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਕ., ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਮੇਨਲੋ ਪਾਰਕ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਟਸਐਪ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਮੈਟਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ 2022 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਵੀਹ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਲਫਾਬੇਟ ( ਗੂਗਲ ), ਐਮਾਜ਼ਾਨ, ਐਪਲ, ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਪੰਜ ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2022 ਤੱਕ, ਇਹ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਮੈਟਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਮੈਸੇਂਜਰ, ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਾਚ, ਅਤੇ ਮੈਟਾ ਪੋਰਟਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਨੇ ਔਕਲਸ, ਗਿਫੀ, ਮੈਪੀਲਰੀ, ਕਸਟੋਮਰ, ਪ੍ਰੀਸਾਈਜ ਨੂੰ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਓ ਪਲੇਟਫਾਰਮਸ ਵਿੱਚ 9.99% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦਾ 97.5% ਬਣਾਇਆ।
ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਨੇ " ਮੇਟਾਵਰਸ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਫੋਕਸ ਦਰਸਾਉਣ" ਲਈ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਕ. ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਮੈਟਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਇੰਕ. ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਟਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਮੈਟਾਵਰਸ" ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
thumb| ਥੌਮਸਨ ਰਾਇਟਰਜ਼ ਬਿਲਡਿੰਗ 'ਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ, ਫੇਸਬੁੱਕ ਦਾ Nasdaq, 2012 ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ thumb| ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਸਟਾਕ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਾਰਟ thumb| 2019 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਫੇਸਬੁੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਲੋਗੋ ਫੇਸਬੁੱਕ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ, 2012 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ (ਆਈਪੀਓ) ਲਈ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਾਸਪੈਕਟਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੇ $5 ਬਿਲੀਅਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, 845 ਮਿਲੀਅਨ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 2.7 ਬਿਲੀਅਨ ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਈਪੀਓ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਿੱਚ 22% ਮਲਕੀਅਤ ਸ਼ੇਅਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਵੋਟਿੰਗ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ 57% ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣਗੇ।
ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਮੈਟਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
, ਮੈਟਾ ਕੋਲ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ 83,553 ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਬੋਰਡ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਜਨਵਰੀ 2022 ਤੱਕ, ਮੈਟਾ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ;
ਸੁਹਾਸ ਜੋਸ਼ੀ
ਸੁਹਸਿੰਨੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਂ ਸੁਹਾਸ ਜੋਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਜੋਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 3-ਸਾਲ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਅਵਾਰਡ
ਫਿਲਮ 'ਟੂ ਟੀਥ ਮੀ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ, ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2011 ਵਿਚ, ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ "ਗੰਗਾ-ਜਮੂਨਾ ਐਵਾਰਡ" ਮਿਲਿਆ. ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥਾਣੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਪੀ ਸਾਵਲਾਰਾਮ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਕਮੇਟੀ (ਪੀ.ਐਸ.ਐਸ.ਐਸ) ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤ
thumb| ਤਮਕ (ਆਰ.) ਅਤੇ ਤੁਮਡਕ (ਐਲ.) - [[ਸੰਥਾਲ ਕਬੀਲਾ|ਸੰਥਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਸ ਢੋਲ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿਨਾਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੇ ਗਏ।]] ਸੰਤਾਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਓਂਕਾਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਸੰਤਾਲ ਦੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਬਲਯੂ ਜੀ ਆਰਚਰ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸੰਤਾਲ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਸੰਤਾਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਢੋਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਨਾਲ: ਤਮਕ' ਅਤੇ ਤੁਮਡਕ'। ਬੰਸਰੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਤਾਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਲ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੰਤਰ
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਤਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਸੰਤਾਲ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਝਿੱਲੀ ਹਨ: ਤਮਕ' ਅਤੇ ਤੁਮਡਾਕ' । ਇਹ ਸਾਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਮਡਾਕ' ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਦੋ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਢੋਲ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਢੋਲ ਦਾ ਸਰੀਰ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਡਰੰਮਾਂ ਵਾਂਗ, ਖੱਬਾ ਸਿਰ ਸੱਜੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਜ਼ਿਗਜ਼ੈਗ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਡਰੱਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਤਣੇ ਦੁਆਰਾ ਢੋਲਕੀ ਦੀ ਗਰਦਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਮਕ' ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਕੇਟਲ ਡਰੱਮ ਹੈ। ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 14-16 ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਮਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਡੀਓਫੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਿੱਟੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਕੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੇ ਨੱਚਣ ਵਾਂਗ ਵੱਜਦੇ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਝਾਂਜਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਧਮਾਲਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਐਰੋਫੋਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੰਸਰੀ ਜਾਂ ਤਿਰਵਾਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਟਿਰਿਓ ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਛੇਕ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਬੰਸਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੈਲੀ ਬੰਸੁਰੀ, ਵਿੱਚ ਖੁੱਲੇ ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿੱਚ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਬੰਸਰੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਈ ਸੰਤਾਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪੰਪ ਅੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਅਸ਼ਟੈਵ ਕੀਬੋਰਡ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਹੱਥ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਓਨਾ ਹੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗਿਟਾਰ ਹੈ।
ਧੁਨਾਂ
ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਤਾਲ ਧੁਨਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਤਾਲ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਧੁਨਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਹਰੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧੁਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਧੁਨਾਂ ਦੇ ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਤਾਲ ਉਹਨਾਂ ਖਾਸ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਤਾਲ ਧੁਨਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਸ਼ਟਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਪਿੱਚਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਤਾਲ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀਮੀਓਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੰਸਕਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਇੱਕ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2 ਅਤੇ 3 ਦੇ ਭਾਗ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਟੈਬੂ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੁਦਰੱਤ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਭਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਸੋਂ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਰ ਸਮੂਹ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੂਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਤਾਰਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਪਨਾ ਪਕੜਦੀ ਹੈ ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਹਨ:
1. ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
2. ਬੋਧਾਤਮਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
3. ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਰੇਮੰਡ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਮੂਹਕ ਮਾਨਤਾ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ।" ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ ਜਾਂ ਰੂੜ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਗੱਲਾਂ ਆਦਿ ਸਭ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਉਂਤਪਤੀ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਲਚਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਕਲਟੀਵੇਸ਼ਨ ਨਾਲ਼ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਲਟੀਵੇਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। 'ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭਿਅ + ਆਚਾਰ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। 'ਸਭਿਅ' ਅੱਗੋਂ ਸ + ਭੇੈਅ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਸ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਇੱਛਤ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਹੈ ਅਤੇ 'ਭੈਅ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਨਿਯਮ ਆਦਿ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ 'ਸਭਿਅ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਇੱਛਿਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ। 'ਆਚਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਆ + ਚਾਰ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਆ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ 'ਚਾਰ' ਤੋਂ ਭਾਵ ਚਾਲ ਚਲਣ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਤੋਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਰਥਾਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਹ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਵੈ ਇੱਛਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
ਟੈਬੂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਟੈਬੂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿੱਤ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਆਧਾਰ ਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੇ ਟੈਬੂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੇ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ਼।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਲਿਵਿੰਗ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵੀ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੈਬੂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕਰਨ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਬੂਜ਼ ਜੋ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੁਦਰੱਤੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਟੈਬੂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵਧੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਪਭਾਗ ਤੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਉਪ ਭਾਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਟੈਬੂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਉਂਤਪਤੀ
ਟੈਂਪੂ ਸ਼ਬਦ ਟੋਂਗਨ ਟਪੂ (tongan tapu) ਜਾਂ ਫਿਜਅਨ ਟਬੂ (fijian tabu) ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਨਾਹੀ ਜਾਂ ਨਾਮਨਜ਼ੂਰੀ ਜੋ ਕੇ ਮਾਓਰੀ ਟੂ, ਹਵਾਈ ਕਾਪੂ ਅਤੇ ਮਲਾਗਾਸੀ ਫੇਡੀ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਮਨ੍ਹਾ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1777 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੋਜੀ ਜੇਮਜ਼ ਕੁੱਕ (James cook) ਨੇ ਟੋਂਗਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਟੋਂਗਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਖਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੋਣ ਲਈ 'ਟੈਬੂ' ਸ਼ਬਦ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਤੇ ਜੇਮਸ ਕੁੱਕ ਨੇ ਕਿਹਾ,
"No one of them would sit down, or eat a bit of anything..... On expressing my surprise at this, they were all taboo, as they said ; which word has a very comprehensive meaning; but in general signifies that a thing is forbidden."
ਸਮੇਂ ਨਾਲ 'ਟੈਬੂ' ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਖੱਟੀ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, J.M. Powis Smith ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਅਮਰੀਕਨ ਬਾਈਬਲ' (The American Bible) ਵਿੱਚ, Albert Schweitzer ਨੇ 'Taboos of the people of Gabon' ਉੱਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਆਦਿ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਟੈਬੂ
ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਟੈਬੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਉਹੀ ਗੱਲ ਦੂਜੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਟੈਬੂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਟੈਬੂਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੇਠ ਲਿਖਤ ਹੈ:
1. ਗਰਭਪਾਤ(Abortion): ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ।
3. ਹਰਾਮਕਾਰੀ(Fornication): ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ।
4. ਪ੍ਰਰਾਭਨਤਾ ਜਾਂ ਜ਼ੋਈਫਿਲਿਆ(Bestiality or Zoophilia): ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਹੋਣਾ।
5. ਕੈਨੀਬਲੀਜ਼ਿਮ(Cannibalism): ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ।
6. ਸਮਲਿੰਗਤਾ(Homosexuality): ਇੱਕੋ ਲਿੰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣਾ।
7. ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ(Incest):  ਕੁੱੱਝ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿੱਥ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣੀ।
8. ਹੱਥਰਸੀ(Masturbation): ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਜੈਨੇਲੀਆ ਦੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਕਰਨੀ।
9. ਕਤਲ(Murder): ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੀਤਾ ਕਤਲ ਟੈਬੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
10. ਨਿਕਰੋਫਿਲੀਆ(Necrophilia): ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਖਿੱਚ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ।
11. ਬਹੁ-ਵਿਆਹ(Polygamy): ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹੋਣਾ।
12. ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ(Pornography):  ਜਿਨਸੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਿਖਾਉਣਾ ਜਾਂ ਦੇਖਣਾ।
13. ਗਰਭਵਤੀ ਲਾੜੀ(Pregnant bride):  ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣਾ।
14. ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ(Suicide):  ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਣਾ।
15. ਮਹਾਵਾਰੀ(Menstruation):  ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਸਿਕ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
16. ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ: ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਲਾਲ ਕੀਤਾ ਮਾਸ ਹੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।
17. ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ(Castism):  ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਣਾ।
"ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕ ਕੋਊ ਰਾਫਜੀ ਇਮਾਮ ਸਾਫੀ,
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ,
"ਨੀਚਾ ਅੰਦਰਿ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਨੀਚੀ ਹੂ ਅਤਿ ਨੀਚੁ।।
ਰਾਮਾ ਝੀਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸਟੋਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਟੋਰ ਵੈਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੂਤ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਰਿਆਲੀ ਹੈ।   ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੌਗਿੰਗ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖੇਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣ, ਘੱਟ ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਟੈਬੂ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਟੈਬੂ
ਨਾਨਕੁ ਤਿਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ ਵਡਿਆ ਸਿਉ ਕਿਆ ਰੀਸ।।"
ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਟੇੈਬੂਜ਼
ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਟੈਬਜ਼ ਦਾ ਹਊਆ ਵੀ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਵਿੰਗ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ (living relationship) ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਟੈਬੂ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਲੱਗ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬਣਾਏ ਟੈਬੂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ, ਮਹਾਵਾਰੀ ਸਮੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ, ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਹੱਕ (Equal human rights, Article-14-18) ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਰਾਮਾ ਝੀਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਰਾਮਾ ਵੈਲੀ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਾਈਨ, ਦਿਆਰ, ਫ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਜੂਨੀਪਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਘਾਟੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3300 ਮੀਟਰ (10800 ਫੁੱਟ) ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੇ 7-8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ.
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਟੈਬੂ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਟੇੈਬੂਜ਼
ਪਿੱਛਲੇ ਦਿਨੀ ਸਭਰੀਵਾਲਾ ਮੰਦਿਰ (ਕੇਰਲ) ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਮਹਾਵਾਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਦਾਇਤ ਸੀ ਕਿ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪੈਣੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਰਲ ਕੇ ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਾ-ਇੱਜਤ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੁਸਲਿਮ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਰਾਮਾ ਝੀਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਟਿਕਾਣਾ
ਅਸਟੋਰ ਵੈਲੀ ਤੋਂ ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਛੋਟੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ੀਨਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਟੈਬੂ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਅੰਤਿਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਰਾਮਾ ਝੀਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਟਿਕਾਣਾ
2005 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸਟੋਰ, ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਦਾ 5ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਿਆਮੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਸਟੋਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਲਮ, ਬੁਬਿਨ, ਗੋਰੀਕੋਟ, ਈਦ ਗਹਿ, ਫੇਨਾ, ਬੁਲੇਨ, ਚੌਂਗਰਾ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ਼ਿੰਗ ।
ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ
ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਅਸਟੋਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। KKH 'ਤੇ ਫੇਅਰੀ ਮੀਡੋਜ਼ ਲਈ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ 20 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਟੋਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਮੋੜ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੋਰ 2-3 ਘੰਟੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਅਸਟੋਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੋਗੇ। ਇਹ ਘਾਟੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਰਾਮਾ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੀਮਿੰਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਤੱਕ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਸਥਾਨ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ ਅਸਟੋਰ ਵੈਲੀ ਤੋਂ ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਇਨਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰੌਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2005 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸਟੋਰ, ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਦਾ 5ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਿਆਮੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਸਟੋਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ 112 ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਨੂੰ ਸਲਾਨਾ ਵਿੱਤੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਬਜਟ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਜਟ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਰਾਮਾ ਝੀਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਜਨਸੰਖਿਆ
ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਚੌਂਗਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਂਗਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੌਂਗਰੋਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਲਮ, ਬੁਬਿਨ, ਗੋਰੀਕੋਟ, ਈਦ ਗਹਿ, ਫੇਨਾ, ਬੁਲੇਨ,
ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਜਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ
ਰਾਮਾ ਝੀਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸਬਰਨਾ ਆਨੰਦ
ਸਬਰਨਾ ਆਨੰਦ (1987) – 11 ਨਵੰਬਰ 2016), ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਸੁਗੁਣਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੀ ਜੋ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਜਾ (2014) ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਰੀਚੰਦਨਮ (2010) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੋਂਧਾ ਬੰਧਮ (2012), ਥੇਂਡਰਾਲ (2012), ਪੁਥੂ ਕਵਿਤਾਥਾਈ (2013), ਪਾਸਮਾਲਰ (2013-2016), ਮਾਇਆਮੋਹਿਨੀ (2014-2015) ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
13 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਸਬਰਨਾ ਸਵੇਰੇ 7-9 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਦੂਰਾਵੋਇਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਬਰਨਾ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਦਬੂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਬਰਨਾ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕੀਤਾ।ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਸਬਰਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਬਰਨਾ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 11 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਬਰਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਸਬਰਨਾ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 1987 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਬਰਨਾ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੀਰੀਅਲ ਹਰੀਚੰਦਨਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਸੀਰੀਅਲ ਹਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸਬਰਨਾ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰੂਤੀ ਹਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਂਧਾ ਬੰਧਮ (2012), ਥੈਂਡਰਾਲ (2012), ਪੁਥੂ ਕਵਿਤਾਥਾਈ (2013), ਪਾਸਮਾਲਰ (2013-2016), ਮਾਯਾਮੋਹਿਨੀ (2014-2015) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਆਰ. ਪੀ. ਸਿੰਘ
ਰੁਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 6 ਦਸੰਬਰ 1985) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਤੇਜ਼-ਮੱਧਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਟੈਸਟ, ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2004 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-19 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 24.75 ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਅੱਠ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੇਖਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਘਰੇਲੂ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਯੂਪੀ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤ ਬਦਲਿਆ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੈਚ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ 196 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਲ ਆਊਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿਕਟ 'ਤੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਸਵਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ 4 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ 8.5 ਓਵਰ, 2 ਮੇਡਨ, 35 ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਚ 'ਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡੈਬਿਊ 'ਤੇ ਮੈਨ ਆਫ ਦਾ ਮੈਚ ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
2006 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ 4 ਵਿਕਟਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਲੜੀ ਵਿੱਚ 3-1 ਦੀ ਅਜੇਤੂ ਬੜ੍ਹਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ 4-1 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ 11 ਵਨਡੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 3 ਵਾਰ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।                          ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਲਈ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ 5/59 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 31.71 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਸੱਤ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 2007 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਪੂਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 7 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 12.66 ਦੌੜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਕਟ ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 12 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਫਾਈਨਲ 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 12 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਰਪੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਕੜੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸੁਪਰ-8 ਪੜਾਅ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 4 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 4/13 ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਘਰੇਲੂ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 11 ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ।
ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ ਆਰਪੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੌਰੇ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਹੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਟੈਸਟ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ।
ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ
2006 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਘ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਟੀਮ ਲੈਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਸਤਖਤ ਵਜੋਂ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਰਾਬ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੋਚੀ ਟਸਕਰਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, 2011 ਵਿੱਚ ਡੇਕਨ ਚਾਰਜਰਜ਼ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 16 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 23 ਨੇ ਪਰਪਲ ਕੈਪ ਜਿੱਤੀ। ਡੇਕਨ ਚਾਰਜਰਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ, 2012 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ $600,000 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਚੈਲੰਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਨੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ 2013 ਵਿੱਚ $400,000 ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। 2014 ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੇਚਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਕੀਮਤ 1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2016 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਪੁਣੇ ਸੁਪਰਜਾਇੰਟਸ ਲਈ ਕੁਝ ਮੈਚ ਖੇਡੇ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਸਪਾਈਸਜੈੱਟ
1994 ਵਿਚ ਏਅਰ ਟੈਕਸੀ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਮੋਦੀ ਲਫਟ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ 2004 ਵਿਚ ਐਕਵਾਇਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਪਾਈਸਜੈੱਟ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਣ ਮਈ 2005 ਵਿਚ ਭਰੀ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਬੈਰਨ ਕਲਾਨਿਧੀ ਮਾਰਨ ਨੇ ਸਨ ਗਰੁੱਪ ਜ਼ਰੀਏ ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ ਸਪਾਈਸਜੈੱਟ ਵਿੱਚ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਬੋਇੰਗ 737 ਅਤੇ ਬੰਬਾਰਡੀਅਰ ਡੈਸ਼ 8 ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਬੇੜਾ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
1984–1996: ਮੋਦੀ ਲਫਟ ਦੌਰ
ਸਪਾਈਸ ਜੈੱਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਰਚ 1984 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਐਸਕੇ ਮੋਦੀ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਹਵਾਈ ਟੈਕਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 17 ਫਰਵਰੀ 1993 ਨੂੰ, ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਐਮਜੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਦੇ ਝੰਡਾ ਕੈਰੀਅਰ ਲੁਫਥਾਂਸਾ ਨਾਲ ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ 1996 ਵਿਚ ਕੰਮਕਾਜ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਡੀਲਫਾਟ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਗੋ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
2005–2013: ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ
2004 ਵਿੱਚ, ਕੰਪਨੀ ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਐਕੁਆਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਮਾਡਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਪਾਈਸਜੈੱਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਸਪਾਈਸਜੈੱਟ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੋਇੰਗ 737-800 ਜਹਾਜ਼ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ 10 ਨਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਆਰਡਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਸਪਾਈਸ ਜੇਟ ਨੇ 18 ਮਈ 2005 ਨੂੰ ਬੁਕਿੰਗ ਖੋਲ੍ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਣ 24 ਮਈ 2005 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦਰਮਿਆਨ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ।। ਜੁਲਾਈ 2008 ਤਕ, ਏਅਰ ਡੈੱਕਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਗੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਵਾਹਕ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਬੈਰਨ ਕਲਾਨਿਧੀ ਮਾਰਨ ਨੇ ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ ਸਨ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਪਾਈਸਜੈੱਟ ਵਿੱਚ 37.7% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ, 2010 ਵਿਚ 2.7 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ 30 ਬੋਇੰਗ 737-8 ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿਚ $ 446 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ 15 ਹੋਰ ਬੰਬਾਰਡੀਅਰ ਕਿਊ4 ਡੈਸ਼ ਸ਼ਾਰਟ-ਹੈਲ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਆਰਡਰ ਕੀਤੇ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ
ਜੈਨੀਫਰ ਵੋਂਗ
thumb|231x231px| ਜੈਨੀਫਰ ਵੋਂਗ ਜੈਨੀਫਰ ਵੋਂਗ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਡਾਇਓਸੇਸਨ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਵੋਂਗ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 2001 ਅਤੇ 2005 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਨੇ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ PR ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਈਸਟ ਐਂਗਲੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਬਰੁਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀ ਚੀਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਲਿੰਗਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਵੀ-ਇਨ-ਨਿਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਕਸਫੋਰਡ ਬਰੁਕਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੋਇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਆਰਟਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਯੰਗ ਆਰਟਿਸਟ ਅਵਾਰਡ (ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਟੈਟ ਆਦਿ, ਫਰੋਗਮੋਰ ਪੇਪਰਜ਼, ਚਾ: ਐਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਜਰਨਲ, ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਰੀ ਸ਼ੂਨਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਰਕਾਰੀ ਹੋਮ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਸਰਕਾਰੀ ਹੋਮ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ 1961 ਵਿੱਚ ਮਰਹੂਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਉਪਜ ਸੀ।
ਕੋਰਸ
ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਸਸੀ. ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ, ਐਮ.ਐਸਸੀ. (ਕਲੋਥਿੰਗ ਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਫੂਡ ਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ), ਪੀ.ਜੀ. ਡਿਪਲੋਮਾ (ਕਲੋਥਿੰਗ ਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ, ਫੂਡ ਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ), ਐਡਵਾਂਸ ਪੀ.ਜੀ. ਡਿਪਲੋਮਾ (ਚਾਈਲਡ ਗਾਈਡੈਂਸ ਤੇ ਫੈਮਿਲੀ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ) ਕੋਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਹੂਲਤਾਂ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਕੰਟੀਨ, ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਜਿੰਮ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਪਾਰਕ, ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਰੂਮ, ਹਰਬਲ ਗਾਰਡਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਕੌਮੀ ਸੇਵਾ ਯੋਜਨਾ ਤੇ ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ. ਯੂਨਿਟ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਬੰਧੀ ਕੇਂਦਰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਵੀ. ਪੀ. ਸਾਥੀਅਨ
ਵੱਟਾ ਪਰਮਬਾਥ ਸਥਿਆਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Vatta Parambath Sathyan; 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1965 - 18 ਜੁਲਾਈ 2006), '''ਵੀ.ਪੀ. ਸਾਥੀਆਨ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸੈਂਟਰ ਬੈਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1991 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 1995 ਦਾ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.) ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਸਾਥੀਅਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1983 ਵਿਚ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ 1985 ਵਿਚ ਅਮਰ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਾਊਥ ਜ਼ੋਨ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਰਖਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ SAF ਖੇਡ ਵਿਚ ਢਾਕਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ 1985 ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1986 ਤਕ, ਉਸਨੇ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਅਤੇ ਸਿਓਲ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਨਹਿਰੂ ਕੱਪ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸਾਥੀਅਨ ਕੇਰਲਾ ਪੁਲਿਸ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1989-90 ਅਤੇ 1990–91 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ 1991 ਵਿਚ ਕੇਰਲਾ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦੋ ਮੌਸਮਾਂ ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਇੱਕ ਮੁਹੰਮਦ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋਹੂਨ ਬਾਗਾਨ ਵਿੱਚ, ਕੇਰਲਾ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ 1996 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਾਥੀਅਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 1995 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਟੀਮ ਦੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
1991 ਵਿੱਚ, ਸਾਥੀਅਨ ਬੇਰੂਤ ਅਤੇ ਸਿਓਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿਚ 1995 ਦੀਆਂ SAF ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1992 ਵਿਚ ਕੇਰਲ ਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਖਿਤਾਬ 'ਤੇ ਵੀ ਲਿਜਾਇਆ।
ਸਾਥੀਅਨ 1995 ਵਿਚ ਏਆਈਐਫਐਫ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਕੋਚ ਵਜੋਂ, ਉਹ 2002 ਵਿੱਚ ਸਟੀਫਨ ਕਾਂਸਟੇਨਟਾਈਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵੀ ਪੀ ਸਥੀਅਨ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1965 ਨੂੰ ਕਨੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚੋਕਲੀ ਨੇੜੇ ਮੱਕੁੰਨੂ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਪਰਮਬਥ ਗੋਪਾਲਨ ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣੀ ਅੰਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਨੀਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇਕ ਧੀ ਅਥੀਰਾ ਸੀ। ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ 18 ਜੁਲਾਈ 2006 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।
ਫਿਲਮ
2018 ਦੀ ਇੰਡੀਅਨ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਫਿਲਮ "ਕਪਤਾਨ" ਸਾਥੀਅਨ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਜੈਸੂਰੀਆ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਸਾਥੀਅਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਦੋਂਕਿ ਅਨੂ ਸੀਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਨੀਤਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। 2019 ਵਿੱਚ, ਜੈਸੂਰੀਆ ਨੇ ਸੌਬਿਨ ਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਨਜਨ ਮਰੀਕੁਟੀ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਾ ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਥਾਮਸ ਕੁੱਕ
ਥਾਮਸ ਕੁੱਕ (22 ਨਵੰਬਰ 1808 – 18 ਜੁਲਾਈ 1892) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਟਰੈਵਲ ਏਜੰਸੀ ਥਾਮਸ ਕੁੱਕ ਐਂਡ ਸਨ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ  ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ " ਪੈਕੇਜ ਟੂਰ " ਦੀ  ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ  ਘੁੰਮਣਾ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਥਾਮਸ ਕੁੱਕ 22 ਨਵੰਬਰ 1808 ਨੂੰ ਜੌਨ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਕੁੱਕ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਲਬੌਰਨ, ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 9 ਕੁਇੱਕ ਕਲੋਜ਼ ਨਾਮਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।  10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕੁੱਕ ਨੇ ਲਾਰਡ ਮੈਲਬੌਰਨ ਦੀ ਅਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਾਲੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1828 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਬੈਪਟਿਸਟ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪਰਚੇ ਵੰਡਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, 1830 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਜਮ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। thumb| ਥਾਮਸ ਕੁੱਕ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਗੈਲੋਟਰੀ ਗੇਟ, ਲੈਸਟਰ ਤੋਂ ਪੈਨਲ, ਥਾਮਸ ਕੁੱਕ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1892 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1808 ਜਨਮ
ਪੈਂਖੜ
ਮੱਝ, ਗਾਂ, ਬਲਦਾਂ, ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੱਤ ਨਾਲ ਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਲੱਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰੱਸੇ ਨੂੰ ਪੈਂਖੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੈਂਖੜ ਕਿਸੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬਹੁਤ ਗੈਰ-ਆਬਾਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਗੈਰ ਆਬਾਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿਚ ਘਾਹ, ਖੱਬਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੱਖ ਪਸੂਆਂ ਦੇ ਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰਨ ਲਈ ਪਾਲੀ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰਨ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਸਬੰਧੀ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾਣ ਸਮੇਂ ਪੈਂਖੜ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਆਬਾਦ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਥਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰਨ ਲਈ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।ਪਸ਼ੂ ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਹੀ ਘਰੀਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੈਂਖੜ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਪਰਦੇਸ਼ੀ
ਕਸ਼ਮੀਰਾ ਪਰਦੇਸ਼ੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Kashmira Pardeshi) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਨਰਤਨਸਾਲਾ (2018), ਅਤੇ ਸਿਵਪੂ ਮੰਜਲ ਪਚਾਈ (2019) ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਪਰਦੇਸ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਨੇ ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਨੀਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਗਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫੈਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਪਰਦੇਸ਼ੀ ਨੇ ਨਾਗਾ ਸ਼ੌਰਿਆ ਦੇ ਉਲਟ, ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਨਰਤਨਸਾਲਾ (2018) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਮਿਸ਼ਨ ਮੰਗਲ (2019) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਬਾਲਨ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਰਵੀ ਜਾਧਵ ਦੀ ਰਾਮਪਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਸੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਰਟਨਸਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਸਿਵੱਪੂ ਮਾਂਜਈ ਪਚਾਈ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਪਰਦੇਸ਼ੀ ਨੇ ਰੋਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਟਿਊਟਰ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਔਸਤਨ ਹਿੱਟ ਰਹੀ ਸੀ।