cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕੇਰਲ
ਓਨਮ ਮੇਲਾ
ਓਨਮ ਮੇਲਾ ਇੱਥੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਫ਼ਸਲ
ਇਥੇ ਨਾਰੀਅਲ, ਕੇਲਾ, ਰਬੜ, ਚਾਹ, ਕੌਫ਼ੀ ਤੇ ਕਟਹਲ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਲੀ ਹੈ।
ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ
ਕੇਰਲਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਕੇਰਲਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਾਊ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਨ। ਉਹ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਨਨਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਕੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਨਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਚੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਸਥਾਨ
ਵਰਕਾਲਾ ਬੀਚ ਬਹੁਤ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੀ ਲੰਮੀ ਬੀਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਚਿੱਟੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਬੁੱਤ ਬੀਚ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਆਦਮੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸ਼
ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਖੇ ਅੱਠਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਆਦਿਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਵੇਦਾਂ-ਵੇਦਾਂਤਾਂ ਦੇ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰੇਮ ਢਿੱਲੋਂ
ਪ੍ਰੇਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲ "ਚੰਨ ਮਿਲਾਉਂਦੀ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਢਿੱਲੋਂ ਸਿੰਗਲ ਗਾਣਿਆਂ "ਬੂਟ ਕੱਟ" ਅਤੇ "ਓਲਡ ਸਕੂਲ" ਲਈ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ 'ਓਲਡ ਸਕੂਲ" ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਸੀਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਚਾਰਟਾਂ ਉੱਪਰ ਫ਼ੀਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗੀਤ "ਚੰਨ ਮਿਲਾਉਂਦੀ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, Mr & Mrs 420 ਰਿਟਰਨਜ਼ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਅਗਲਾ ਗੀਤ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਸਿੰਗਲ "ਪੋਜਿਟਿਵ ਜੱਟ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਸਿੰਗਲ "ਬੂਟ ਕੱਟ" ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ, ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਯੂ-ਟਿਊਬ 'ਤੇ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿਚ, ਉਸ ਦਾ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ “ਓਲਡ ਸਕੂਲ” ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਸੀਬ ਵੀ ਸੀ। ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਯੂ-ਟਿਊਬ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਗਾਣਾ ਐਪਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਾਰਟਾਂ ਵਿੱਚ 16 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਦੇ 52ਵੇਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 23, 6 ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ, ਕਨੇਡਾ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2 ਨੰਬਰ ਤੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ ਤੇ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਪੋਟੀਫਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਾਰਟ 'ਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 51ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਯੂਕੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ ਤੇ, ਗਾਣਾ ਚੋਟੀ ਦੇ 20 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਚਾਰਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਲ "ਜੱਟ ਹੁੰਦੇ ਆ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਪਲ ਸੰਗੀਤ ਚਾਰਟ 'ਤੇ 38 ਵੇਂ ਨੰਬਰ' ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਸਮਕਾਲੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਟਕਲਪਿਤ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਨਾਂ ਡੀ. ਡੀ. ਬਰਾਡ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਅਟਕਲਪਿਤ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਤੋਂ ਲੇ ਗਏ ਹਨ।
ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਅਤੀਤ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਓਵਰਲੈਪ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਟਕਲਪਿਤ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕਾਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ।
ਪੂਰਵ-ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ
ਆਪਣੀ ਪੋਇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਅਰਸਤੂ (384-322 ਬੀ.ਸੀ.ਈ.) ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਵਿਤਾ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੱਚ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ "ਅਸਤਿਤਵ" ਕੀ ਹੈ ਦੇ ਤੱਤਮੂਲਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਕਸੀਅਲ ਜੁੱਗ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ (ਚੰਗੇ/ਮਾੜੇ, ਸਹੀ/ਗ਼ਲਤ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਬਣਾਉਣਾ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇ ਹਾਵੀ ਸੀ - ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੇ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।
ਹੀਰੋਡਾਟਸ, ਸੁਕਰਾਤ, ਦਾ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ, ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਹੋਮਰਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ "ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨਜ਼" (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ: Ἱστορίαι; Istoríai), ਜਿਸਨੂੰ ਹਿਸਟਰੀਜ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇਰੋਡੋਟਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾ ਸਿਸਟਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਲੂਟਾਰਕ (46-120 ਈਸਵੀ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਣ ਘੜੇ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲਾਂ ਸਿਖਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੇ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ "ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲਾਂ ਸਿਖਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ" ਨੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਾਉਣ। ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬੁਰੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੁਨਰ ਜਾਗਰਣ ਤੱਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਦਲ ਬਦਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ, ਕੋਈ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਤੱਥਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ। ਇਤਿਹਾਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਮਹਾਂਕਾਵਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਲਾਂ ਦਾ ਗੀਤ - ਸ਼ੈਰਲਮੇਨ ਦੀ ਇਬਰਿਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਰੋਨਸੇਵਾਕਸ ਪਾਸ (778) ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਇਬਨ ਖ਼ਾਲਦੁਨ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਮੁਕਦਮਾ' (1377) ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਅਲ-ਫ਼ਰਾਬੀ (ਅੰ. 872 - ਅੰ. 950), ਇਬਨ ਮਿਸਕਾਵਾਹ, ਅਲ-ਦਵਾਨੀ, ਅਤੇ ਨਾਸਿਰ ਅਲ-ਦੀਨ ਅਲ-ਤਾਸੀ (1201-1274) ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਇਸਲਾਮੀ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।. ਇਬਨ ਖ਼ਾਲਦੁਨ ਅਕਸਰ "ਫਜ਼ੂਲ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਬੇਵਕੂਫਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨ ਲੈਣ" ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਊਦ "ਉਸਦੇ ਜੁਗ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ" ਸਮਝਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ "ਨਵਾਂ ਵਿਗਿਆਨ" ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।  ਜੋ ਹੁਣ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਧੀ ਨੇ ਰਿਆਸਤ, ਸੰਚਾਰ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਮੀ ਪੱਖਪਾਤ ਦੀ ਭ੍ਹੋਮਿਕਾ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ ਮੁਢਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ
ਮਿਅੰਕ ਗਾਂਧੀ
ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਯੋਗਤਾ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪਰਬੰਧਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਮਿਅੰਕ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਵੈਜੰਤੀਮਾਲਾ
ਵੈਜੰਤੀਮਾਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਵੈਜੰਤੀਮਾਲਾ ਬਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨਚਾਰ, ਨਾਚ ਹਦਾਇਤਕਾਰਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਗੋਲਫ਼ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ "ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੁਪਰਸਟਾਰ: ਅਤੇ "ਮੇਗਾਸਟਾਰ: ਵਜੋਂ ਜਾਨੀ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਵਾਜਹਕਾਈ" ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਜੀਵਥਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਵੈਜੰਤੀਮਾਲਾ ਇੱਕ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਦੇ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ "ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ" ਸੀ। ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸੇਮੀ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਚ ਨੰਬਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਟਵਿੰਕਲ ਟੌਸ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਜਕਾਈ (1949) ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਜੀਵਥਮ ਦੁਆਰਾ 1950 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਹਾਰ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। "ਨਾਗੀਨ" ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨੇ ਸਫ਼ਲ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ 1955 ਵਿੱਚ ਦੇਵਦਾਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਜਾਨ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਟਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ- ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਮਧੂਮਤੀ - ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਮਧੂਮਤੀ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵਣਜੀਕੋੱਟੈ ਵੈਲੀਬਨ, ਇਰੰਬੂ ਥਿਰਾਈ, ਬਗਦਾਦ ਥਿਰੂਦਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨੀਲਾਵੂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਸਵਾਦ ਚੱਕਿਆ। ਸੰਨ 1961 ਵਿੱਚ, ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਗੰਗਾ ਜੁਮਨਾ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਾਤਰ, ਧੰਨੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਜੋ ਅਵਧੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਜੁਮਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 1962 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਔਸਤਨ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1964 ਵਿੱਚ, ਸੰਗਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਫਿਰ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਲੜਕੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਵੀਮ ਸੂਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ 12ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮੇ "ਆਮਰ-ਪਾਲੀ" ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਾਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ, ਆਮਰਪਾਲੀ ਦੇ ਨਾਗਰਵਧੂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉਮੀਦਾਂ ਸਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੂਰਜ, ਜਵੈਲ ਥੀਫ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੇਟੀ ਬਾਜ਼ਰੇ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਕਾਗਰਤਾ ਭਾਰਤ ਕਲਾਤਮਕ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ, ਭਰਤਨਾਟਿਯਮ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫਿਲਮਾਂ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਾਂਸ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਭਿਆਸ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਰਵਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਐਵਾਰਡ ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕੀਨ ਗੋਲਫਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 48ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਵੈਜੰਤੀਮਾਲਾ ਤਾਮਿਲ ਅਯੰਗਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਰਸਾਰਥੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤ੍ਰਿਪਲਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮੰਡਿਅਮ ਧਤੀ ਰਮਨ ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਦੇਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਯਦੂਗਿਰੀ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਮਾ ਸਬਥਮ ਪਹਿਲੀ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਉੱਤੇ "ਕੋਲੋਸਲ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨੂੰ ਪੋਪ ਪਾਇਸ XII ਲਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ 1940 ਵਿੱਚ ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਸੀ। ਵੈਜਯੰਤੀ ਨੇ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਪ੍ਰੈਜੇਂਟੇਸ਼ਨ ਕਾਨਵੈਂਟ, ਚਰਚ ਪਾਰਕ, ​​ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਯਮ ਗੁਰੂ ਵਝੂਵਰ ਰਮੀਆ ਪਿਲਾਈ ਤੋਂ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਮਾਣਕਕੱਲ ਸਿਵਰਾਜਾ ਅਈਅਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਰਗੇਟਰਾਮ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ ਵਾਈ ਜੀ ਪਾਰਥਸਰਥੀ ਹੈ। 1938 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਮੰਡਿਅਮ ਧਤੀ ਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀਆ ਨੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੋਡ, ਮੈਸੂਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ਰਦਾ ਸਿਨਹਾ
ਸ਼ਰਦਾ ਸਿਨਹਾ (1 ਅਕਤੂਬਰ 1952) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੈਥਿਲੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੋਕ-ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਾਘੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਛੱਠ ਪੂਜਾ ਦੇ ਥੀਮ ਵਾਲੇ ਗਾਣੇ "ਹੋ ਦੀਨਨਾਥ" ਦੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸੰਸਕਰਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ, 2018 ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸੁਪੌਲ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਰਾਘੋਪੁਰ, ਹੂਲਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੈਥਿਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮਾਘੀ ਦੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਸੰਗੀਤ ਸੰਮਤੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਬਸੰਤ ਮਹਾਉਤਸਵ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਿੱਥੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਕਈ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਹ ਬਕਾਇਦਾ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਵੀਨ ਰਾਮਗੂਲਮ ਬਿਹਾਰ ਆਏ ਸਨ.
ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਉਤਸਵ, 2010, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
{{ਹਵਾਲੇ]]
ਮੁਆਮਰ ਗੱਦਾਫ਼ੀ
ਮੁਆਮਰ ਮਹੰਮਦ ਅਬੂ ਮਿਨਿਆਰ ਅਲਗੱਦਾਫ਼ੀ (معمر محمد أبو منيار القذافي (c. 1942 – 20 ਅਕਤੂਬਰ 2011) ਲੀਬੀਆਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 42 ਸਾਲ ਲਿਬੀਆ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਰਿਹਾ।
ਗੱਦਾਫੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਬਦੇਸਲਮ ਬੋਮਿਨਿਆਰ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਲਿਬੀਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ 1911 ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਉਸ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਨ।
ਗੱਦਾਫੀ ਨੇ 1952 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਮਿਸਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਮਲ ਅਬਦੇਲ ਨਾਸਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਵੀ ਲਿਆ। ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। 1960 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਦਾਫੀ ਨੇ ਲਿਬੀਆ ਦੀ ਫੌਜੀ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਲਿਬੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਲਿਬੀਆ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸਾਂਭੀ।
ਕੋਠੇ ਭੁੱਲਰ ਪਿੰਡੀ
'ਕੋਠੇ ਭੁੱਲਰ ਪਿੰਡੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਠੱਠੀ ਭਾਈ
ਠੱਠੀ ਭਾਈ, ਤਹਿਸੀਲ  ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਠੱਠੀ ਭਾਈ ਪਿੰਡ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਐਮ ਐਲ ਏ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਹੈ।
ਸਥਿਤੀ
ਠੱਠੀ ਭਾਈ ਕੋਟ ਕਪੂਰਾ ਅਤੇ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਟਕਪੂਰਾ, ਮੋਗਾ (ਵਾਇਆ ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ) ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ (ਵਾਇਆ ਬਰਗਾੜੀ, ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਕਾ) ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ
ਠੱਠੀ ਭਾਈ ਪਿੰਡ ਸ਼ਹੀਦ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਠੱਠੀ ਕਪੂਰ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ (ਗਿੱਲ) ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਉਸਨੇ ਨੇ ਹੋਰ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੱਟ-ਸਿੱਖ, ਮਹਾਜਨ, ਮਿਸਤਰੀ, ਛੀਂਬੇ ਸਿੱਖਾਂ, ਚਮਿਆਰ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਠੀ ਭਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਜਮੀਨ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ ਗਿੱਲਾਂ ਅਰਥਾਤ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵੈੱਨਮ: ਲੈੱਟ ਦੇਅਰ ਬੀ ਕਾਰਨੇਜ
ਵੈੱਨਮ: ਲੈੱਟ ਦੇਅਰ ਬੀ ਕਾਰਨੇਜ ਇੱਕ 2021 ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਮਾਰਵਲ ਕੌਮਿਕਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵੈੱਨਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੋਲੰਬੀਆ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਨੇ ਮਾਰਵਲ ਅਤੇ ਟੈੱਨਸੈਂੱਟ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਵਲੋਂ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵੰਡੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਨੀ ਦੇ ਸਪਾਈਡਰ-ਮੈਨ ਯੁਨੀਵਰਸ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈੱਨਮ (2018) ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਐਂਡੀ ਸਰਕਿਸ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਲੀ ਮਾਰਸੈੱਲ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦਾ ਸਕਰੀਨਪਲੇਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਟੌਮ ਹਾਰਡੀ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਇਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਐੱਡੀ ਬਰੌਕ/ਵੈੱਨਮ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਇਕਲ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਨਾਓਮੀ ਹੈਰਿਸ, ਰੇਇਡ ਸਕੌਟ, ਸਟੀਫਨ ਗ੍ਰਾਹਮ ਅਤੇ ਵੁੱਡੀ ਹੈਰੈੱਲਸਨ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਬਰੌਕ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਵਿੱਚ ਔਖ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਏਲੀਅਨ ਸਿੰਬਾਇਓਟ ਵੈੱਨਮ ਦਾ ਹੋਸਟ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਲੀਟਸ ਕੈਸੇਡੀ ਕਾਰਨੇਜ ਦਾ ਹੋਸਟ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਵਾਲਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਭ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਣ ਮਾਲਾ
ਰੰਗ ਰਸੀਆ (ਫਿਲਮ)
ਰੰਗ ਰਸੀਆ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ 2008 ਵਿੱਚ ਲੰਦਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ 2014 ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਪਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਅਰੁਣਾਇਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸਚਿਨ ਬਾਂਸਲ
ਸਚਿਨ ਬਾਂਸਲ (ਜਨਮ 5 ਅਗਸਤ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੋਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨਿਅਰ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੇਟ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਹੈ।   ਉਹ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ  ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਸਚਿਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੰਜੀਨਿਰਿੰਗ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟਯੂਟ ਆਫ ਟੇਕਨੋਲੱਜੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਸੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੇਂਟ ਏਨ’ਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬੀਟੈੱਕ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਟੈਕਸਪੈੱਨ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਪਨੀ ਐਮੇਜ਼ੌਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਦੋਸਤ ਬਿੰਨੀ ਬਾਂਸਲ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਬਿੰਨੀ ਬਾਂਸਲ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਐਮੇਜ਼ੌਨ ਦੀ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸੇਲ ਕੰਪਨੀ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਨੌਕਰੀ ’ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਚਿਨ ਇੱਕ ਗੇਮਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।   ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਘਰ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸਚਿਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਡਾੱਕਟਰ ਸੀ।
ਕਰਿਯਰ
ਸਚਿਨ ਬਾਂਸਲ ਨੂੰ ਫੋਰਬਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦਾ 86ਵੇਂ ਨੰਬਰ ਦਾ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਨਲਾਈਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਕਰੀਬ 2900 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਟਰਨਓਵਰ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੇਂਟ ਏਨ’ਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬੀਟੈੱਕ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਟੈਕਸਪੈੱਨ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੰਪਨੀ ਐਮੇਜ਼ੌਨ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਦੋਸਤ ਬਿੰਨੀ ਬਾਂਸਲ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਐਮੇਜ਼ੌਨ ਦੀ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸੇਲ ਕੰਪਨੀ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਜ਼, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਮੇਕਅੱਪ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2900 ਕਰੋੜ ਦੇ ਟਰਨਓਵਰ ਨਾਲ ਅੱਜ ਫਲਿੱਪਕਾਰਟ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਰਤੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸੇਲ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਬੰਗਲੌਰ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 33,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਬਪਤੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
<references group="lower-alpha" />
ਭਾਫ਼
ਭਾਫ਼ ਜਾਂ ਹਵਾੜ੍ਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਸ ਗੈਸੀ ਰੂਪ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਇਸਤਲਾਹ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਬਲਣ ਉੱਤੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਭਾਫ਼ ਅਡਿੱਠ ਅਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਧੁੰਦ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਕੋਹਰੇ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਸਪਾਂ ਦੇ ਜੰਮਣ ਉੱਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਸਾਂ
ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਰਹੱਸਵਾਦ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਛੇ ਸੱਚੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਸੁਪਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਸਭ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਰਹੱਸਵਾਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਹੱਸ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ, “ਭਾਵੇਂ ਰਹੱਸਾਤਮਕ-ਅਨੁਭਵ ਅਕਥਨੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਭਟਕਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣਾ ਇਸ ਦਾ ਕਰੱਤਵ ਹੈ। ਰਹੱਸਵਾਦ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਰਲ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ‘ਰੱਬੀ ਇਸ਼ਕ` ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।``1ਪ੍ਰੰਤੂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਉੱਪਰੋਕਤ ਅਰਥ ਬਦਲ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਬਹੁਤ ਸਾਹਿਤ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਅਧੀਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇ-ਖੇਤਰ ਆਧੁਨਿਕ-ਕਾਵਿ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਬੱਝਦਾ ਹੈ।ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਰੁਚੀ ਨੇ ਜਿਥੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਲਿਖਣ ਢੰਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਰਹੱਸਵਾਦ, ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ, ਕਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਨਵੀਂ ਰੰਗਣ ਬਖ਼ਸੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ, ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਵੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।``2 ਜਿਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਂ ਸਹਿਜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤਰਕ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਉੱਪਰ ਪਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਬੇਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਫ਼ਰ ਹਾਜਰ ਦਰਜੇ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਰੱਬ ਨੂੰ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮੰਨਦਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਖੋਜਦਾ ਹੈ। ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਗਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਥੋਥੀ ਤੇ ਨਿਰਜਿੰਦ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਭਰੀ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਧਾਰਾ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਕਾਰੀ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਕਰ ਕੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਵ-ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦ ਸੂਫ਼ੀ ਰਹੱਸਵਾਦ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰਹੱਸਵਾਦ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਰਹੱਸਵਾਦ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕ ‘ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀਓ` ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਨੁਭਵਤਾ ਦੀ ਸਿਖਰ ਆਖਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰਨਾ
ਅਮਰਨਾ (العمارنة) ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਤਵੀ ਮੁਕਾਮ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਖੰਡਰ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਫ਼ਾਰੋ ਇਖ਼ਨਾਤੁਨ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬੇ-ਅਬਾਦ ਹੋ ਗਈ।   ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਇਖੇਤਾਤੇਨ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਅਤਨ ਦਾ ਦਿਸਹੱਦਾ'।
ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
*ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ ਜੀ ਦੇ ਗੀਤ-ਸੋਹਲੇ। ਹਾਂ ਪਰਤ ਆਉ, ਪਰਤ ਆਉ ਸੁਹਵਿਉ।
ਅਮਰਨਾ
ਇਹ ਨੀਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਸਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਹਿਰਾ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 312 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਤਵੀ ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਇਸਾਈ ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕਈ ਢਾਂਚੇ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਕਵੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖਾ ਮਨ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਸੀਮ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ:
*ਅੱਖੀਂ ਨਾਲ ਪਿਆ ਰਸ ਪੀਵੀਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੋਰ ਵਿਸਾਰੀ ਚਾ।
ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਢ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਪ੍ਰੋਰ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਦੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਰ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਪਤੰਗ ਦੀ ਡੋਰ ਕੋਈ ਖਿੱਚਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:
*ਮੈਂ ਪਤੰਗ ਕਿਸੇ ਦੀ ਡੋਰਾਂ ਵਾਲਾ ਖਿੱਚਦਾ ਪਤੰਗ ਪਈ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਚੀ ਹਵਾ ਵਿਚ।
ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਵਿਚਲਾ ਬੌਧਿਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਵੀ ਇੰਝ ਵੀ ਆਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:
*ਲੋਕੀ ਕਹਿਣ ਰੱਬ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਭ ਦੂਰ ਉਹੋ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸ਼ੈ ਹੈ, ਜਿਧਰ ਦੇਖੋ, ਰੱਬ ਹੀ ਰੱਬ ਪਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਹਾਲੇ, ਕੁਝ ਠੀਕ ਸੁਜਾਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਰੱਬ ਇਉਂ ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
*ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵੀ ਵਾਜ ਮਾਰੀ, ਲੱਖਾਂ ਵਾਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੀ ਕਦਮ ਤੁਰਿਆ, ਲੱਖਾਂ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਉਹਨੂੰ ਸਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਸੰਚਾਲਕ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਉੱਪਰ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਗੂੜਾ ਰੰਗ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੀਹ ਤੋਰਨ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਕਿ “ਸਫ਼ੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੀਹ ਤੋਰਨ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬੁੱਧੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਤੇ ਵਲਵਲਾ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵਲਵਲਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਲਵਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ‘ਤਰਲਤਾ` ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।``3 ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਰੂਪ ਰੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਤ੍ਰੈਕਾਲ ਅਤੀਤ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।
ਏ ਪਿਤਾ ਏਕਮ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਕ ਏਕ ਜੋਤ ਦੀਆਂ...........ਮੂਰਤੀਆਂ। ਉੱਪਰੋਕਤ ਪੰਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ-ਰੂਪ ਜੋਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਰੂਪੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਛਾਇਆ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ
*ਤੜਪ `ਚ ਹੀ ਕੋਈ ਅੰਦਰ ਦੀ ਹੈ ਦਵਾ ਖਬਰੇ। ਮੇਰੀ ਤੜਪ `ਚ ਹੈ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਭਲਾ ਖਬਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰੋਰ. ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਉਸ ਦੇ ਰਹੱਸਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਰਹੱਸਵਾਦ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਤਰਕ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ, ਹੀ ਨਵ-ਰਹੱਸਵਾਦ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਨੇਕੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਜਾਂ ਜੀਵ ਉਤਪਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਈਆਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਦੋਂ ਕਵੀ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁੱਝੀ ਰਹੱਸਾਤਮਕ ਛੂਹ ਵਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
4.	ਪ੍ਰੋ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ, ਖੋਜ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1988. 5.	ਡਾ. ਪ੍ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ, ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਲਾਹੌਰ ਬੁਕ ਸ਼ਾਪ, 2002.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸਾਰੋਂ
'ਸਾਰੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ
ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ (Μεσοποταμία: "ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਲੀ ਧਰਤੀ"; بلاد الرافدين (ਬਿਲਾਦ ਅਲ-ਰਾਫ਼ਦਈਨ); (ਬੈਥ ਨਹਿਰਿਨ): "ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ") ਦਜਲਾ-ਫ਼ਰਾਤ ਦਰਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਇਰਾਕ, ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ-ਯੁੱਗ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਰ ਅਤੇ ਅਕਾਦੀਆ, ਬੇਬੀਲੋਨੀਆਈ ਅਤੇ ਅਸੀਰੀਆਈ ਸਾਮਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਜੋਕੇ ਇਰਾਕ ਦੇ ਮੂਲ-ਵਾਸੀ ਸਨ। ਲੋਹ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਵ-ਬੇਬੀਲੋਨੀਆਈ ਅਤੇ ਨਵ-ਅਸੀਰੀਆਈ ਸਾਮਰਾਜ ਹੇਠ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਥਾਨਕ ਸੁਮੇਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦੀਆਈ ਲੋਕ (ਅਸੀਰੀਆਈ ਅਤੇ ਬੇਬੀਲੋਨੀਆਈ ਸਮੇਤ) ਨੇ ਲਿਖਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਰੰਭ (ਲਗਭਗ 3100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 539 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਬੇਬੀਲੋਨ ਦੇ ਗਿਰਾਅ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਅਸ਼ਮਿਨੀਡ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 332 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ ਸਿਲੂਸਿਡ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ
ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ 1748 ਤੋਂ 1839 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ। ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 1716 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਗਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ (1738-40) ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ 1747 ਵਿੱਚ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਨਵਾਂ ਅਫਗਾਨ ਰਾਜ, ਸਿੱਖ ਗਠਜੋੜ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ
ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 1757 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੋਹਲਵਾੜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਰਾਨੀ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਜਹਾਂ ਖਾਨ ਅਤੇ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਫਗਾਨ ਸੈਨਿਕ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਫੜੇ ਗਏ ਅਫਗਾਨ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲੈ ਗਏ ਜਿਸਦੀ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1758 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜਦਾਰ (ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ) ਸਆਦਤ ਖਾਨ ਅਫਰੀਦੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਾਰ ਮਿਲੀ। ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੇ 1761 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ, ਮਈ 1761 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੇ ਚਾਹਰ ਮਹਿਲ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਤੰਬਰ 1761 ਵਿਚ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹਰਾਇਆ, ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਅਤੇ ਬੇਦਖਲੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਸਿੰਧ ਤੱਕ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਅਕਤੂਬਰ 1762 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 1762 ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਫੋਰਡ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਝੜਪ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 1763 ਵਿਚ, ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਦੁਰਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ।, ਅਤੇ ਇਸ ਹਾਰ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਆਪਣੀ ਪੰਜਾਬ ਮੁਹਿੰਮ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿਖੇ, ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰੀ ਹਾਰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸਨੇ ਫਿਰ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਸਰਬਲੰਦ ਖਾਨ ਸਦੋਜ਼ਈ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤਬਾਹੀ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਨਾਲ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲਤ ਦੇ ਬੇਗੀ ਨਾਸਿਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਿਹਾਦ (ਪਵਿੱਤਰ ਯੁੱਧ) ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1764 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਾਰ, ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਅਗਾਊਂ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹਾਦ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ 1765 ਵਿਚ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਾਜ਼ੀ ਮੁਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਮੁੜ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀਮਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੈਂਪ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਪੱਖ 'ਤੇ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਇਕ ਵੀ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਬੁਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ।ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਚਲਾ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਮੋਹਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 13 ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 1772 ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ 1772 ਤੋਂ 1780 ਤੱਕ "ਸਿੱਖ ਇੰਟਰਲਿਊਡ ਪੀਰੀਅਡ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ
thumb|ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। 1779 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਰਈਸ, ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਦੁਰਾਨੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਧ। ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਤ ਦੇ ਖਾਨੇਟ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨਾਸਿਰ ਖਾਨ ਬਲੋਚ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਮੇਤ, ਹੋਰ ਦੁਰਾਨੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਏਜੰਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭੰਗੀ ਸਿੱਖ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਭੰਗੀ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਭੰਗੀਆਂ ਨੇ ਹਾਜੀ ਨੂੰ ਦਰਖਤ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੈਮੂਰ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ 'ਤੇ, ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 18,000 ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਜ਼ੈਂਗੀ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਯੂਸਫਜ਼ਈ, ਦੁਰਾਨੀਆਂ, ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਕਿਜ਼ਲਬਾਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਘੱਟ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਅਤੇ ਜ਼ੰਗੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ। ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ। ਜ਼ੰਗੀ ਖਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕੈਂਪ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਕੈਂਪਾਂ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 5,000 ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਗੈਰ-ਸੰਗਠਿਤ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫੌਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ। ਲਗਭਗ 3000 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ 500 ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2000 ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਦਰਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲੇ ਸਨ। ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਸ਼ੁਜਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ 8 ਫਰਵਰੀ 1780 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 2,000 ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ 64 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹੁਜਰਾ ਮੁਕੀਮ ਖ਼ਾਨ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਫਲ ਮੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੈਮੂਰ ਨੇ ਸ਼ੁਜਾਬਾਦ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੈਮੂਰ ਨੇ 18 ਫਰਵਰੀ 1780 ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਨਾਜ਼ਿਮ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਬਾਬਰ, ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਰਨੈਲ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਾਇਬ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੁਲਤਾਨ 1818 ਵਿਚ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਦਾ ਅੰਤ 20 ਮਈ 1793 ਨੂੰ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੁਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1798 ਦੀ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ, ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਇਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਪਲਾਈ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਝੜਪਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਦ੍ਰਿੜ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਕਾਬੁਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਮਾਨ ਨੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 4 ਜਨਵਰੀ 1799 ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਭੰਗੀ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ ਨੇ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਫਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ 19 ਸਾਲਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਹਰਾਇਆ। ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਦਮੀ, ਰਸਦ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖਾਨਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਫੌਜ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਥੱਕ ਕੇ 1799 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਕੰਧਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1800 ਦੀ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਝਗੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਵਿਚਾਲੇ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਮਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ
thumb|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 1813 ਵਿੱਚ, ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਰਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜ਼ੀਰ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਨੇ ਅਟਕ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹਤ ਫੋਰਸ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੇ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੇ ਨਦੀ ਵੱਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ। ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਅਫਗਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 1813 ਵਿਚ 15,000 ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੁਰਹਾਨ ਤੋਂ ਦੀਵਾਨ ਮੋਖਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕਰਮ ਚੰਦ ਚਾਹਲ ਨੂੰ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ, ਤੋਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਬਟਾਲੀਅਨ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। thumb|ਹਸਨ ਅਲ ਦੀਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨਈਅਰ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਕੈਂਪ ਤੋਂ 8 ਮੀਲ (13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੂਰ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। 12 ਜੁਲਾਈ 1813 ਨੂੰ, ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਖਮ ਚੰਦ ਨਈਅਰ ਨੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਅਟਕ ਤੋਂ ਹੈਦਰੂ ਤੱਕ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.0 ਮੀਲ) ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। 13 ਜੁਲਾਈ 1813 ਨੂੰ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਖਮ ਚੰਦ ਨਈਅਰ ਨੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਖੁਦ ਲੈ ਲਈ।
ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜਸਵਾਰ ਚਾਰਜ 'ਤੇ ਭੇਜ ਕੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨੇ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੇ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਗਾਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਚਾਰਜ 'ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਕ ਵਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤੋਪਖਾਨੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲੜਾਈ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੇ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਭਜਾਇਆ।ਫ਼ਤਿਹ ਖ਼ਾਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰੋਂ, ਕਾਬੁਲ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਆਚੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਫ਼ਗਾਨ ਕੈਂਪ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਅਟਕ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੁਰਾਨੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜੂਨ ਤੱਕ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਦੇ ਪੋਤੇ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ 30,000 ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੰਛ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ।
ਰਣਜੀਤ ਦੀ ਫੌਜ ਮੂਸਲਾਧਾਰ ਬਾਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਮ ਦਿਆਲ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ 20 ਜੁਲਾਈ 1814 ਨੂੰ ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦਿਆਲ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸ਼ੁਪਈਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਾਂ ਅਜ਼ੀਮ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਰੀ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਆਲ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਦੇ 5,000 ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। ਅਫਗਾਨ ਸਨਾਈਪਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਜ਼ਾ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਮ ਦਿਆਲ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਨ ਤੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਰੌਸ਼ਨ ਰਹੇ। ਅਟਕ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਹੇਰਾਤ ਦੇ ਦੁਰਾਨੀ ਸੂਬੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਲਤਾਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ
ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਨਵਾਬ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਖਾਨਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ, ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਲਈ ਪਰ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੇ ਹੋਰ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਭੇਜੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਜਥੇ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾੜ ਪਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਗੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਭੱਜੇ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਚੌਕਸ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਫਗਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਕਬਜ਼ੇ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸਾਬਿਤ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ੋਪੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ 1819 ਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਸ਼ਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਉਦਯੋਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ, ਤਿੱਬਤ, ਇਸਕਾਰਦੋ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸੀ।
ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੇ ਤਿੱਬਤ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜੋੜ ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।
ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
14 ਮਾਰਚ 1823 ਨੂੰ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਦੀ ਖੂਨੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮਾਇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਯੂਸਫਜ਼ਈ ਅਫਗਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਜ਼ੀਮ ਖਾਨ ਬਰਾਕਜ਼ਈ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਏਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਜਮਰੌਦ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਜਮਰੌਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੀਜੀ ਅਫਗਾਨ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਤਭੇਦ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਫਗਾਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਜੇਮਸ ਨੌਰਿਸ, ਟੈਕਸਾਸ ਏ ਐਂਡ ਐਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੜਾਈ ਬੇਸਿੱਟਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਾਂ
ਰਹਿਮਾਨ ਬਾਬਾ
thumb|ਰਹਿਮਾਨ ਬਾਬਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਅਬਦੁਲ ਰਹਿਮਾਨ ਬਾਬਾ (1653–1711) (عبدالرحمان بابا), ਜਾਂ ਰਹਿਮਾਨ ਬਾਬਾ (رحمان بابا), ਇੱਕ ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਵੀ ਸੀ। ਪਿਸ਼ਾਵਰ, ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ (ਅਜੋਕਾ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਟਕ ਸਹਿਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਪਸ਼ਤੋ ਦੇ ਅਜ਼ੀਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਥਾਨਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਸ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਰਹਸਮਈ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਘੱਟ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਹਿਮਾਨ ਬਾਬਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਟੀਸੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਫ਼ਿਕਾ ਔਰ ਤਸੱਵੁਫ਼ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਸ਼ਤੂਨ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਵੀ
ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ
ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ ਹੋਰ ਨਾਂ ਹਿਪ-ਹੌਪ, ਰੈਪ ਸੰਗੀਤ ਜਾਂ ਹਿਪ-ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਰਾਂਕਸ ਨਾਮੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੀ ਹੋਈ। ਅਕਸਰ ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰੈਪ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਿਪ ਹੌਪ ਵਿੱਚ ਰੈਪ ਦਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀਟਬੌਕਸਿੰਗ, ਟਰਨਟੇਬਲਿਸਮ, ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਟਰੈਕ ਆਦਿ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
"ਹਿਪ ਹੌਪ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਘੜਨ ਵਾਲਾ "ਗਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਫ਼ਲੈਸ਼ ਐਂਡ ਫ਼ਿਊਰੀਅਸ ਫ਼ਾਈਵ" ਨਾਂ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੈਪਰ ਕੀਥ ਕਾਓਬੋਏ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਹਿਪ ਹੌਪ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਧਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਜੋਂ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀਆਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਆਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਆਈ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਜ਼ੀਕਾ ਵਾਇਰਸ
ਜ਼ੀਕਾ ਵਾਇਰਸ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਫ਼ਲੈਵੀਵਿਰੀਡੀ ਪਰਵਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਲੈਵੀਵਾਇਰਸ ਜੀਨਸ ਦਾ ਜੀਅ ਹੈ ਜੋ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸਰਗਰਮ ਏਡੀਜ਼ ਮੱਛਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਡੀਜ਼ ਏਜੀਪਟਾਈ ਅਤੇ ਏਡੀਜ਼ ਐਲਬੋਪਿਕਟਸ, ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਯੁਗਾਂਡਾ ਦੇ ਜ਼ੀਕਾ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ 1947 ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹਦੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਰੋਗ, ਜੋ ਜ਼ੀਕਾ ਬੁਖ਼ਾਰ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹਲ਼ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਪਸਰੀ ਤੰਗ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾਈ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਪਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਫੈਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆ, ਫੇਰ ਈਸਟਰ ਟਾਪੂ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ੀਕਾ ਦੇ ਹੱਲੇ ਨੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਲਿਆ ਹੈ।
External links
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲੈਵੀਵਾਇਰਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ੀਕਾ ਵਾਇਰਸ
ਬਾਹੋਮਾਜਰਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਾਜੀ ਰਤਨ
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਇਮਾਰਤ 1996 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹਥ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਦਿੱਵਿਆ ਦੱਤਾ
ਦਿੱਵਿਆ ਦੱਤਾ (ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1977) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹਨ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੱਠ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵੀਰ ਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ 6 ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਇਨਾਮ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਦੱਤਾ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਜੀਨਾ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਮਰਨਾ' ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 1995 ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਵੀਰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ 'ਤੇ ਬਣੀ 1999 ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਮੁਹੱਬਤ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਤਨੀ, ਜ਼ੈਨਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹਿੱਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੱਤਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ 'ਵੀਰ-ਜ਼ਾਰਾ' ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਬੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2008 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵੈਲਕਮ ਟੂ ਸੱਜਣਪੁਰ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 2009 ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿੱਲੀ-6 ਵਿੱਚ ਜਲੇਬੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।
ਦੱਤਾ ਨੇ 2011 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਟੈਨਲੇ ਕਾ ਡੱਬਾ' ਅਤੇ 2012 ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਹੀਰੋਇਨ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਗਿੱਪੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਪੋਰਟਸ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ 'ਭਾਗ ਮਿਲਖਾ ਭਾਗ' ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੈਣ ਇਸ਼ਰੀ ਕੌਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਸੱਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਸਮੀਧਾਨ' (2014) ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਿਮਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸੋਸ਼ਲ ਡਰਾਮਾ 'ਇਰਾਦਾ' (2017) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਦੱਤਾ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪਲੱਸ ਮਾਇਨਸ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜਯੋਤੀ ਕਪੂਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, 2019 ਦੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਦੱਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਨਲਿਨੀ ਦੱਤਾ, ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਦੱਤਾ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਦੱਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ" ਅਤੇ "ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਕ ਮਾਂ" ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ 2013 ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਗਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲ ਮਾਂ, ਪੱਪੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਦੱਤਾ ਦੇ ਮਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀਪਕ ਬਾਹਰੀ ਹਨ।
ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ
ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਜੋੜੀ ਬੇਸਮੈਂਟ ਜੈਕਸੈਕਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ "ਰੋਮੀਓ" ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦਿੱਵਿਆ ਦੱਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਕਰਡ ਹਾਰਟ ਕੌਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਮਈ 2005 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਕਮਾਂਡਰ ਕੁਲਦੀਪ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨਾਲ ਹੋਈ ਪਰ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਦਿਵਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਰਿਚਰਡ ਬ੍ਰੈਨਸਨ
ਬ੍ਰੈਨਸਨ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਉੱਦਮ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸਟੂਡੈਂਟ ਨਾਮਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੇਲ-ਅਾਰਡਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਸਟੋਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਰਜੀਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨ ਮੈਗਾਸਟੋਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰੈਨਸਨ ਦਾ ਵਰਜਿਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਅਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਰਜੀਨ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨ ਰਿਕਾਰਡ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਲੇਬਲ ਹੋਰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰੈਨਸਨ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ੳੁਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਫੋਰਬਜ਼ ਨੇ ਬ੍ਰੈਨਸਨ ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਸੰਪਤੀ ਕੀਮਤ 5.1 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੱਸੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਬ੍ਰੈਨਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬਲੈਕਹੀਥ, ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਹੋੲਿਅਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਐਡਵਰਡ ਜੇਮਸ ਬ੍ਰੈਨਸਨ, ਇੱਕ ਬੈਰਿਸਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ੲੀਵ ਬ੍ਰੈਨਸਨ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, ਸਰ ਜਾਰਜ ਆਰਥਰ ਹਾਰਵਿਨ ਬ੍ਰੈਨਸਨ, ਹਾਈਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਦੇ ਜੱਜ ਸਨ।
ਬ੍ਰੈਨਸਨ, ਸਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕੂਲ ਸਕੈਚਕਿਲਫ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਬਕਿੰਗਹੈਮਸ਼ਾਇਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਆਜ਼ਾਦ ਸਕੂਲ ਸਟੋੲੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਿਅਾ।ਡਿਸਲੇਕਸੀਆ ਦੀ ਸਮੱਸਿਅਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰੈਨਸਨ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ, ਰਾਬਰਟ ਡ੍ਰੇਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਕਰੋੜਪਤੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ
ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੱਖ ਭਾਵ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਕੁਦਰਤੀ, ਅੱਧ-ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਵਿਕਸਤ ਜਮੀਨ ਦੀ ਰਾਖਵੀਂ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਾਕ ਐਲਾਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਾਲਕੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਕੌਮੀ ਪਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਿੱਥਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਮਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਜੰਗਲੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ਼
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੱਖ ਬਾਗ਼
ਸਾਕਾ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ
ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ
9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓ’ਡਵਾਇਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਮ-ਨੌਮੀ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ‘ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਿਮ ਏਕਤਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਾਈਲਸ ਇਰਵਿਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਡਾ. ਸਤਿਆਪਾਲ ਤੇ ਡਾ. ਸੈਫ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਦੀ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਜਲੂਸ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤਿਆਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭੜਕੀ ਭੀੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਦੋ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਜ਼ਨਾਨਾ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਟੀ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੀ ਮੈਨੇਜਰ ਮਿਸ ਮਾਰਸ਼ਿਲਾ ਸ਼ੇਰਵੁਡ ਨੂੰ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਅਹਿਮਦਦੀਨ ਅਤੇ ਭਰਾ ਜਲ੍ਹਾ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਹ ਅਬਾਦੀ ਕੂਚਾ ਕੋੜਿਆਂ ਪਹੁਚੀ ਪਰ ਭੀੜ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਠੁੱਡਿਆਂ ਤੇ ਸੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵਕਤ ਤਕ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਸੁਹਾਸੀ ਧਾਮੀ
ਸੁਹਾਸੀ ਗੋਰਾੜੀਆ ਧਾਮੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Suhasi Goradia Dhami) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ "ਯਹਾਂ ਮੈਂ ਘਰ ਘਰ ਖੇਲੀ" ਵਿੱਚ ਆਭਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਅਤੇ 'ਆਪ ਕੇ ਆ ਜਾਨੇ ਸੇ' ਵਿੱਚ ਵੇਦਿਕਾ ਮਾਥੁਰ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕਾ ਪ੍ਰਤਾਬ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਕੇ ਦੇ 'ਆਸਮਾਨ ਕੇ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਧਾਮੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।