cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਭਾਰਤ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ $ 38 ਬਿਲੀਅਨ ਮੁੱਲ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੈੱਟ ਨਿਰਯਾਤਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ/ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨਾਂ ਨੂੰ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਸਾਰਕ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਈਯੂ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
2010 ਦੇ ਐਫ.ਏ.ਐੱਫ. ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦੁੱਧ, ਮੁੱਖ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ, ਜੂਟ, ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਫਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਜਰੇ ਅਤੇ ਆਰਡਰ ਦਾ ਤੇਲ ਬੀਜ ਆਦਿ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ ਕਣਕ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਜਾਂ ਤੀਸਰਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁੱਕੇ ਫਲ਼ਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ, ਖੇਤੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕੱਚਾ ਮਾਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੰਦ ਫਸਲਾਂ, ਦਾਲਾਂ, ਮੱਛੀਆਂ, ਅੰਡੇ, ਨਾਰੀਅਲ, ਗੰਨਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ। 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਨਕਦੀ ਫਸਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਫੀ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2011 ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਲਟਰੀ ਮੀਟ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ 2011 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਦਰ ਹੈ।
2008 ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਕਣਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫੀਡ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਗਲੋਬਲ ਬਰਾਮਦ ਲਈ ਕਣਕ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਭੋਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਤਰਨਾਕ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਮੁਲਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਜ
ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੇ, 2009 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਰ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾ ਲਈ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਕਾਰੀ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਿੱਥੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਕਾਰੀ ਫਾਰਮਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮਦਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜਵਾਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸਮੀਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਡਰਾਇੰਗ, ਮੂਰਤੀ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਵਸਰਾਵਿਕਸ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਕਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ, ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਸਦਾ-ਵਿਕਸਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਿਕ ਨਤੀਜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਰਥ, ਮਹੱਤਵ ਜਾਂ ਉਪਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਧਰੁਵੀ ਭਾਲੂ
ਧਰੁਵੀ ਭਾਲੂ (Ursus maritimus) ਇੱਕ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭਾਲੂ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਆਰਕਟਿਕ ਘੇਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜਲ-ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਥਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਭਾਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਕੋਡਿਅਕ ਭਾਲੂ (Ursus arctos middendorffi) ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਲੂ (adult male) ਦਾ ਭਾਰ 350-700 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਇੱਕ ਸੋਅ (adult female) ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਧੇ ਭਾਰ ਦੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਭੂਰਾ ਭਾਲੂ ਦੀ ਭੈਣ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਭੂਗੌਲਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਿਤ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੈ।
ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ
ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ (13 ਜੁਲਾਈ, 1892 –16 ਸਤੰਬਰ, 1977) ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੈਪੁਰ ਅਟਰੌਲੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਅੱਲਾਦਿਆ ਖਾਨ ਦੀ ਰਹਿਨਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਪ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ। ਕੇਸਰਬਾਈ ਕੇਰਕਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਨ 'ਚ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਲ 1969 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੂੰ 1953 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਰਸੂਲਪੁਰ
ਰਸੂਲਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ
ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ (ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ। ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ: ਦ ਪਿਓਨੀਰ, ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਅਤੇ ਜਗਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਛਪਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਟੂਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਮੋਗਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ 30 ਅਗਸਤ, 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1986 ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਟੂਨ 1973 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖਬਾਰ "ਵੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ" ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਸਕੈੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1984 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਸਾਇੰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਲੈਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ
ਇਤਿਹਾਸ
ਸੰਨ 1948 ਵਿੱਚ ਡੋਰੀਲਾਲ ਅੱਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰਾਰੀਲਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬਰੇਲੀ ਅਡੀਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਗਰਾ, ਬੁਲੰਦ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਲੀਗੜ, ਮਥੁਰਾ, ਬਰੇਲੀ ਆਦਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। 11 ਦਸੰਬਰ 1968 ਤੋਂ ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ ਮੇਰਠ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਸੀ।
ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ (ਆਗਰਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਪਾਦਕ ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਅੱਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਅੱਗਰਵਾਲ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ
ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ (ਜਨਮ 22 ਸਤੰਬਰ 1943) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲਿਆਈ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ।
ਨਿਰਭਇਆ ਵਾਹਿਨੀ
ਨਿਰਭਇਆ ਵਾਹਿਨੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਵੈਸੇਵੀ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮੰਗ ਦੇ ਚਾਰ-ਪਿੰਨ ਚਾਰਟਰ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਸਪੈਂਡਰ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊਕਾਸਟਲ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਸ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਇਮ ਲੇਖਕ ਜੀਨ ਸਪੈਂਡਰ (1901-70) ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨੋ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਲਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਗ੍ਰੀਮ ਹੈ। 1960 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਉਪਨਗਰ ਦੇ ਮੀਡਆਬੈਂਕ ਬੁਆਏਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗੀ। 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਡਪਟੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੇਮਸ ਕੁੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਉੱਥੇ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ "ਮੈਨ ਮੇਡ ਲੈਂਗੂਏਜ਼" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਈ।
ਨਿਰਭਇਆ ਵਾਹਿਨੀ
ਰਚਨਾ
ਨਿਰਭਾਇਆ ਵਾਹਿਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੱਕ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ
ਕੰਮ
ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੈਨ ਮੇਡ ਲੈਂਗੂਏਜ਼ (1980) ਸਪੈਂਡਰ ਡਰ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ  ਕਿ ਇਸ ਪਿੱਤਰਸੱਤਾਮਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰਦੀ ਹੈ। "ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਡੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਅਤੇ ਹੇਰਫੇਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਡਾ ਸਾਧਨ ਹੈ" (1980:3)।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਟੈਡ ਬ੍ਰਾਊਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ  ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਮਨੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਚੋਣ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਤਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤਕ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਰਭਇਆ ਵਾਹਿਨੀ
ਚਾਰ-ਪਾਇੰਟ ਚਾਰਟਰ ਆਫ਼ ਡਿਮਾਂਡ
2.ਵਿਦਿਅਕ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ
3.ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ
ਡੇਲ ਸਪੈਂਡਰ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ
ਨਿਰਭਇਆ ਵਾਹਿਨੀ
ਚਾਰ-ਪਾਇੰਟ ਚਾਰਟਰ ਆਫ਼ ਡਿਮਾਂਡ
4.ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿੰਗ
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਸਥਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਯੂਬਾ ਸਿਟੀ (ਅਮਰੀਕਾ)
ਯੂਬਾ ਸਿਟੀ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਯੂਬਾ ਸਿਟੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1969 ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਇਥੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਤਵ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।  ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 30 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟੈਰਾ ਬਿਊਨਾ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਵਾਰੇ
ਸੈਦੂਪੁਰ (ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ)
ਸੈਦੂਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੁਕਰਾਤ ਸਮੱਸਿਆ
ਸੁਕਰਾਤ ਦੀ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਐਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਲਾਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਡਾਇਲਾਗ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਕਿਹੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਕਰਾਤ
ਪ੍ਰੋ ਕੁਸ਼ਤੀ ਲੀਗ
ਪ੍ਰੋ ਕੁਸ਼ਤੀ ਲੀਗ (ਪ੍ਰੋਃ ਕੁਃ ਲੀਃ ਜਾਂ ਪੀ.ਕੇ.ਐਲ.) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਰਤਿਕਏ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੋਸਪੋਰਟੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਂਡਰੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ 10-27 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੀਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆ ਛੇ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ 66 ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ।
ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੀ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. (ਸੰਯੁਃ ਰਾਃ ਅਮਃ) ਦੀ ਅਡੀਲਿਨ ਗ੍ਰੇ  ਨੇ ਕਿਹਾ ਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁਲਿੱਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਇਹ ਲੀਗ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਦਮ ਹੈ।
ਵੇਰਵਾ
ਇਸ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਛੇ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ(ਆਈਕਨ) ਅਤੇ ਅੱਠ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ। ਟੀਮ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 5 ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਅਤੇ 4 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ। ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਰਦ ਅਤੇ 4 ਔਰਤ ਵਰਗ  ਦੇ ਖਿਡਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਜ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 4 ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਇੱਕ ਟਾਈ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਹਰ ਟਾਈ ਅੱਠ ਬਾਊਟ ਦੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੋ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀਆ ਕੁੱਲ 18 ਟਾਈਆਂ ਵਿਚੋਂ 15 ਟਾਈਆਂ ਲੀਗ ਦੀਆ ਸਨ।
ਲੀਗ ਦੀ ਹਰ ਟਾਈ ਦੀਆ ਨੋ-ਬਾਊਟ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਬਾਊਟਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਸ ਟੀਮ ਦੀ ਵੱਧ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਵਿਜੇਤਾ ਟੀਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਾਊਟ ਵਿੱਚ 3 ਮਿੰਟ ਦੇ ਦੋ ਰਾਉਂਡ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਊਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ 90 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਵਿਹਲ(ਬ੍ਰੇਕ) ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।.
ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮਰਦ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਪੰਜ ਵਰਗ (57 kg, 65 Kg, 74 Kg, 97 Kg, 125 Kg) ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਔਰਤ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਵਰਗ ਸਨ। (49 Kg, 53 Kg, 58 Kg, 69 Kg) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਵਰਗ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਟਾਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
2. ਯੁਗੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਹੈਮਰਜ਼
3. ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਹੈਮਰਜ਼
4. ਬਜਰੰਗ, ਬੈਂਗਲੂਰੂ ਯੋਧਾਜ਼
5. ਗੀਤਾ ਫੋਗਟ, ਪੰਜਾਬ ਰੌਇਲਜ਼
6. ਬਬੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਾਰੀਅਰਜ਼
7. ਗੀਤਿਕਾ ਜਾਖਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਹੈਮਰਜ਼
8. ਵਿਨੇਸ਼ ਫੋਗਟ, ਮੰਗਲਯਾਤਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਿੱਲੀ ਵੀਰ
9. ਨਰਸਿੰਘ ਪੰਚਮ ਯਾਦਵ, ਬੈਂਗਲੂਰੂ ਯੋਧਾਜ਼
ਟੀਮਾਂ
ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਰਦ ਵਰਗ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ, ਦੋ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਦੇ ਔਰਤ ਵਰਗ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ।
ਮੰਗਲਯਾਤਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਿੱਲੀ ਵੀਰ
ਜੀ.ਏ.ਐਮ.ਆਰ. ਸਮੂਹ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਉੱਤੇ ₹ 1,77,70,000 ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੀ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਾਰਿਅਰਜ਼
ਲੋਟਸ ਗਰੀਨਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਉੱਤੇ ₹ 1,72,30,000 ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੀ
ਹਰਿਆਣਾ ਹੈਮਰਜ਼
ਔਲਿਵੇ ਗਲੋਬਲ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੁਧਰਮ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਉੱਤੇ ₹ 1,96,20,000 ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੀ
ਪੰਜਾਬ ਰੌਇਲਜ਼
ਧਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਸੀ.ਡੀ.ਆਰ. ਸਮੂਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਉੱਤੇ ₹ 1,85,70,000 ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੀ
ਰੇਵਾਂਤਾਂ ਮੁੰਬਈ ਗਰੂਦਾ
ਰੇਵਾਂਤਾਂ ਸਮੂਹ, ਗਰੂਦਾਚਾਰਿਆ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਮਿਃ ਅੰਕੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਮਿਃ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਹਿਰਾਵਤ, ਮਿਃ ਸਤੇਂਦਰ ਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਉੱਤੇ ₹ 1,78,70,000 ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੀ
ਖੇਡ ਅੰਕੜੇ
Updated on 11 Dec, 2015.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆ ਖੇਡਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੇ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਉਪਭੋਗਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਤਪਾਦਕ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਿਰਜਣ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰਣ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ। ਇਉਂ ਇਹ ਅਲੋਚਨਾ ਲਿਖਤ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ, ਮੌਖਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵਸਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਅਨੁਕਰਣ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸਾਡੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਾਹਿਤ ਅਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ, ਯਥਾਰਥ ਤੇ ਗਲਪ, ਮਾਧਿਅਮ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਕੁੱਝ ਦਵੈਤ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਬਣਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਅਲੋਚਕ ਕਿਸੇ ਪਰੀ ਕਲਪਿਤ ਧਾਰਨਾ ਜਾਂ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚੋ ਕੋਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚੋ ਖੰਡਨ ਮੰਡਨ ਅਤਿ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸੁਰ ਬੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲਾਪਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਤ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਦਾ ਤਨਾਓ ਇਸ ਅਲੋਚਨਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋ ਨਿਬੜਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਅਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਚਲਿਤ ਚਿੰਤਨ ਜਾਂ ਸਮਾਅਲੋਚਨਾ ਦੀ ਕੋਟੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਇੱਥੇ ਅਲੋਚਨਾ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਚੇਤ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਸਗੋਂ ਉਚੇਤ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਬਦਾਂ ਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸਮਝ ਕੇ ਬਿਨ੍ਹਾ ਅੰਤਰ ਨਿਖੇੜੇ ਕੀਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਰਤਾ ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਨ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਅਰਥ-ਬੋਧ ਪ੍ਰਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸਟੀ ਤੋਂ ਦੇਖਦਿਆਂ ਅਲੋਚਨਾ ਜਿੱਥੇ ਮੰਡਨ ਖੰਡਨ ਜਾਂ ਮੁਲਾਕਣ ਦੇ ਰਾਹੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੁਮੀਖਿਆ ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਲੋਚਨਾ ਸਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਮੂਲਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਿਸਟਮ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤਕਾਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਉਪਰ ਜੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਤਿਥ ਥਾਪ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਰਚਨਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਸਮੀਖਿਆ ਕਾਰਜ ਸਪੰਨ ਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਤੋਂ ਪਾਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਚਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਚਨਾ ਪਾਠ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਣ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਿਖੇੜਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਵੀਨ ਅਲੋਚਨਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵੀ ਅੰਤਰ ਨਿਖੇੜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਅਗਾਜ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੀਆਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਲਿਖਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੋਲਿਕ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਮੱਧ ਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾਪੱਥੀ ਗਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਮੱਧ ਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿਰਜਣ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਤੋਂ ਮੁਲਾਂਕਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਕ੍ਰਾਤੀਕਾਰੀ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਮੀਖਿਆਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮੀਉਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵਿਚਲੀਆਂ ਵਿਰੋਧਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਵਿਭੰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਪਰਿਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀਆ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਿਸਚਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਮਾਨਯ ਮਾਕਸਵਾਦੀ ਕੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਵਿਰਤੀ।
ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਭਵ ਅਧੀਨ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੇ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ ਸਾਹਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ, ਸਾਹਿਤ ਮੱਲਾਂ, ਸਾਹਿਤ ਸੰਚਾਰ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਕ, ਸਾਹਿਤ ਸੰਰਚਨਾ, ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ, ਪਾਠ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਪਾਠ ਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨ, ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਾਰਗਾਮਤਾ, ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੂਪ ਰਚਨਾ, ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮਸਲੇ ਇਸ ਅਲੋਚਨਾ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ। ਕਈ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਕ ਸਬਦਾਬਲੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਇਆ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰੂਪਵਾਦੀ
ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਅੰਤਰਗਤ ਰੂਪਵਾਦੀ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਅੱਡੋ ਅੱਡ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀਆ ਹਨ। ਰੂਪਵਾਦ (ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਸੀ) ਦਾ ਯੁਗਤ ਅਧਿਐਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਸਲੇਸ਼/ਨੇਮ-ਅਧਿਐਨ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਅਮਲ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰੂਪਵਾਦੀ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਬੜੇ ਸੁਚੇਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਉਹੀ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ ਰੂਪਵਾਦੀ ਹਨ ਜਾਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਨ।
ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੇਖੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਲੇ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਵਿਚਾਲੇ ਤਿੱਖਾ ਵਿਵਾਦ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਦੋਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਾਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਮੂਲ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸੇਖੋਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਆਰਿਥਕਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਨਜਰੀਏ ਤੋ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਆੰਸ਼ਿਕ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਐਸ. ਐਸ. ਨੂਰ ਅਤੇ ਰਵਿਦੰਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਨਵ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਯੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਮਾਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸੇਖੋਂ ਕਿਸਨ ਸਿੰਘ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਕ ਤੇ ਕੂੜ ਹੋ ਚੱਕੇ ਮਾਕਸਵਾਦ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿਤਾ। ਕੁਝ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮੰਨਕੇ ਉਸ ਉਪਰ ਤਿੱਖਾ ਅਕਰਸਣ ਕੀਤਾ। ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਨੇਮਾਂ ਤੋਂ ਆਸ਼ਰਿਤ ਜੁਗਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸਦਾ ਕਰੜਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਉਪਰ ਆਕਰਸ਼ਣ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਮਗਰੋਂ ਜਿਹੇ ਜਾ ਕੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾਈ ਕੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਰ ਵਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿੱਥ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੇ ਪ੍ਰਚਿਲਤ ਕੀਤਾ। ਸਾਡੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਇਹ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਧਰਮ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਜਾਂ ਚਿਹਨ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਮਿਥੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪਰੰਪਰਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਕ ਭਾਵਨਾ ਕਾਫੀ ਹਾਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਵੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਨਾ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਘਟੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਬੋਧਿਕ ਸੂਝਬੂਝ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਵਿਰਚਨਾ-ਸਿਧਾਂਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਛਾਨਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੇ ਉਦਭਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਯੱਕ ਦੈਰੀਦਾ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ "The structure, sigh and play in the discourse of the human sciences",ਜੋ ਉਸ ਨੇ 1966 ਈ. ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤਾ, ਦਾ ਮੁੱਢਲੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਲਾ ਬਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਗਰਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਸਦੇ ਮਜ਼ਮੂਨ "The Death of the Author" ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਉੱਤਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ "Signification" ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਪਾਠ ਵਿਚਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਾ, ਪਾਠ ਦੀ ਬਹੁਬਚਨੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਉਸ ਆਪਣੇ ਆਰੰਭਲੇ ਚਿੰਤਨ ਉੱਪਰ ਬਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ S/Z (1970) ਵਿੱਚ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੇ ਨਾਵਲੈੱਟ "ਸਾਰਾਜ਼ੀਮ" ਵਿਚਲੀ ਪਾਠ ਮੂਲਕਤਾ (Textuality) ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਰਚਿਤ ਪਾਠਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਿਹਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪਰਿਚਯ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਰਤ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਠਕ ਉਪਭੋਗ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੰਦ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਸੰਖਾਂ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਪਭੋਗਤਾ-ਮੁਖੀ ਪਾਠ ਨੂੰ ਉਸ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਮੁਖੀ ਪਾਠ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਸਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਾਠ ਹੀ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਵਾਰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਉਸ ਜਿਸ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕੋਡ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। 30 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉੱਪਰ ਦੋ ਸੌ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ 261 ਪੜ੍ਹਨ-ਅੰਗਾਂ (Lexias) ਅਤੇ ਪੰਜ ਕੋਡਾਂ(Hermeneutic, Semic, Symbol, Prouretic, Cultural) ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਲਿਖਦੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ। ਪੜ੍ਹਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਆਲੋਚਕ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਰਥ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ ਪਾਠਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਾਠ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਠ ਦੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਤਰ ਪਾਠ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁ ਬਚਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਕੇਂਦ੍ਰਿਤ (centri-fugal) ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਗ ਸੂਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਯੈਕ ਦੈਰਿਦਾ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਗਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਲੈਟੋ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੋਸਿਊਰ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਖਿਆ ਅਧੀਨ ਉਸ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਅਰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੇ ਚਿਹਨਕ ਦੀ ਤਹਿ ਥੱਲੇ ਕਿਸੇ ਚਿਹਨਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਦੈਰੀਦਾ ਸੋਸਿਉਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚਲੇ ਲਿਖਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਚਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿਹਨਕ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਰਗਾਮੀ ਚਿਹਨਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਉਲਾਂਗ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ "ਡਿਫਰਾਂਸ" ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੈਰੀਦਾ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ Difference ਵਿਚਲੀ ਦੂਜੀ e ਦੀ ਤਾਂ a ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਉਚਰਿਤ ਸਰੂਪ ਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖਤਾ ਸੰਕਲਪ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੈਰੀਦਾ ਦੀ ਬੋਲਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਦੇਰਿਦਾ ਅੱਡਰੇ ਹੋਣ (To differ) ਅਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ (to defer) ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਿਹਨ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਚਿਹਨਕ ਨਾ ਕੇਵਲ ਦੂਜੇ ਚਿਹਨਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰੇਵੇਂ ਕਾਰਨ ਪਛਾਣਯੋਗ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਵਰਤੀ ਚਿਹਨਤ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਚਿਹਨਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਦਲਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਨਕ ਦੇ ਚਿਹਨਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਦੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਹ ਕਲਾਕਾਰੀ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਗਠਨਕਾਰੀ ਨੇਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪਾਠ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਦਰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਨਿਬੇੜ ਹਟਦਾ ਹੈ, ਤਿਉਂ ਹੀ ਚਿਹਨਾਂ 'ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦਗਾਬਾਜ਼ ਚਰਿੱਤਰ' ਅਧੀਨ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵਸਤੂਗਤ ਹੋਂਦ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੈਰੀਦਾ ਪਾਠਕ ਦੁਆਰਾ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਰਥ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ, ਲਿਆਕਤ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਕ ਚਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੀ ਤਰਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਤਿ ਹੋਂਦਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਆਲੋਚਕ ਦੁਆਰਾ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਦੁਵੰਡ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੈਰੀਦਾ ਆਪਣੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਅਧਾਰੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚਲੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਤਸੁਕ ਹੈ ਸਮੁੱਚੇ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਉਪਯੁਕਤ ਮਾਧਿਅਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਸਿਉਰ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਬੋਲਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇਮ-ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲਿਖਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬੋਲ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਬੋਲ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿਹਨ ਆਪਣੀ ਵਸਤੂਗਤ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਕਲਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਗਵਾ ਕੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪੈਂਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਰਿਦਾ ਚਿਹਨ ਦੀ ਪਦਾਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਲਿਖਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਰਤਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਦੈਰੀਦਾ ਬੋਲ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਅਮੂਰਤ ਲਿਖਤ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮੂਰਤ ਲਿਖਤ ਸ਼ੁੱਧ ਵੱਖਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸਮਾਂਵੇਸੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਮੂਰਤ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਟਾਉਣਾ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਦੈਰੀਦਾ ਦਾ ਅਮੂਰਤ ਲਿਖਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਚਿਹਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀ ਮਦਾਖ਼ਲਤ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਧੁਨੀ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਚਿਹਨ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਰਗੀ ਵਸਤੂਗਤ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਕਰਤਾ/ਵਕਤਾ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਹਨ ਜਦੋਂ ਕਰਤਾ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਮਨਚਿੰਦਾ ਅਰਥ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਧਿਰ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨਵਾਚਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਹਨ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪਾਠਕ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਲਕੀਰੀ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਰਥ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਜੋ ਪਾਠ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪਾਠਗਤ ਹੋਂਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਿਹਨ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਰਿਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਹ ਮੱਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਉਸ ਰਚਨਾਵਾਦ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਰਚਨਾ ਕਿਸੇ ਕੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਵਿਚਲੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਿਤ ਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਸੀ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ, ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਰਪਾਠਾਤਮਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਅਰਥ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਪਾਠਾਤਮਕਤਾ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਅਰਥਕਤਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਸੂਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਰਥ ਸਥਗਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤਰਪਾਠਾਤਮਕਤਾ ਸਮੁੱਚੇ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਠ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਠ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਠ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਪਾਠ ਹੈ। ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਏਨੀ ਮੌਲਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਸਕੀਏ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, "ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਖਣਾ" ਅੰਤਰਪਾਠਾਤਮਕਤਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਤੋਂ ਲਿਖਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲੀ(Original) ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਅੰਤਰਪਾਠਾਤਮਕਤਾ ਅਧੀਨ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬਲੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਠ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਠਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਪਾਠ ਵਿੱਚੋਂ ਅਰਥ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਰਥ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਹੈ।
ਸੁਚੇਤ, ਪ੍ਰਬੁੱਧ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਠਕ ਦਾ ਬਿੰਬ ਉੱਤਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਠ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਭੋਗ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੇਖਕ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿਸੇ ਸਤਿ ਅਰਥ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀਣਤਾ ਭਰਿਆ ਦੁਜੈਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾ ਪਾਠਕ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅਰਥਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਪਾਠਕੀ ਪਾਠ ਤੇ ਲੇਖਕੀ ਪਾਠ।
ਉੱਤਰ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਦੇ ਉਕਤ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮਸਲਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿਚਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬੀ ਕੀੜਾ
ਕਿਤਾਬੀ ਕੀੜਾ (Der Bücherwurm) ਜਰਮਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਕਾਰਲ ਸਪਿਜ਼ਵੇਗ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ 1850 ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਿਜ਼ਵੇਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਜ਼ਾਹੀਆ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਡਾਮਾਇਆ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਬਾਜ਼ਪੁਰ
ਸਹਿਬਾਜਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ (ਓਐਸ) ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਓਐਸ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਜੇ ਡਾਟਾ ਸਿੱਧਾ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਓਐਸ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕ੍ਰਿਪਟੂ-ਕਟਣਾ ਡਿਸਕ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਡਾਟਾ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਥੋਕ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਖੰਡ ਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ, ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਈਲ-ਲੈਵਲ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਇਕੋ ਫਾਈਲ ਜਾਂ ਫਾਈਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ' ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਕ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿਸਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਡਾਇਰੈਕਟਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਈ ਵੀ ਫਾਈਲ ਦਾ ਸੰਖੇਪ, ਨਾਮ ਜਾਂ ਅਕਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।  ਇਹ ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਪਟਾਪ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਡ੍ਰਾਈਵਜ਼ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਾਸਕਰ ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਜੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੁੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਉਪਕਰਣ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਅਸਲ ਡੇਟਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
1743
1743 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1740 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਜਨਮ
14 ਜੁਲਾਈ – ਰੂਸੀ ਕਵੀ ਗਵਰੀਲਾ ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ ਦਾ ਜਨਮ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ
ਇਕ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੂੰਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਨਿਗਰਾਨੀ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਟੈਪਿੰਗ, ਖੁੱਲਾ ਸਰੋਤ ਬੁੱਧੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਐਕਟ, 1885 ਅਧੀਨ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਆਦਿ ।
ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ
ਭਾਰਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡੀਆਰਡੀਓ ਨੇਤਰਾ
ਡੀਆਰਡੀਓ ਨੇਤਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਿਫੈਂਸ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਐਂਡ ਰੋਬੋਟਿਕਸ (ਸੀ.ਏ.ਆਈ.ਆਰ.) ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਈਮੇਲਾਂ, ਤਤਕਾਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ, ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਪਡੇਟਾਂ ਅਤੇ ਟਵੀਟਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ “ਬੰਬ”, “ਬਲਾਸਟ”, “ਹਮਲਾ” ਜਾਂ “ਮਾਰ” ਵਰਗੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਸਕਾਈਪ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਟਾਕ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਵੌਇਸ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਗਾ। ਡੀਆਰਡੀਓ ਨੈਟਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਲੈਕ ਨਾਈਟ ਨੂੰ 2013 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਇਰਲ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ.
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਤਾਲਮੇਲ ਕੇਂਦਰ (ਐਨਸੀਸੀਸੀ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਈ-ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਚਾਰ ਮੈਟਾਡੇਟਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ.ਸੀ. ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ-ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਟੈਲੀਕਾਮ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
ਟੈਲੀਕਾਮ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਰਿਸੋਰਸ ਐਂਡ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ (ਟੀਈਆਰਐਮ), ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਟੈਲੀਕਾਮ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ (ਵੀਟੀਐਮ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ (ਡੀਓਟੀ) ਦੀ ਚੌਕਸੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੰਗ ਹੈ। ਟੀਈਆਰਐਮ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਚੌਕਸੀ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਨ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਟੀਈਆਰਐਮ ਸੈੱਲ ਕੇਂਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੋਹੀਆਂ
ਸੋਹੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹੌਂਡਾ
ਹੋਂਡਾ 1959 ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਬਸ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਾਲ 14 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਬਸ਼ਨ ਇੰਜਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਹੋਂਡਾ 2001 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਾਪਾਨੀ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਈ. 2015 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੋਂਡਾ  ਟੋਇਟਾ, ਵੋਕਸਵਾਗਨ ਗਰੁੱਪ, ਹਿਊਂਦਾਈ ਮੋਟਰ ਗਰੁੱਪ, ਜਨਰਲ ਮੋਟਰਜ਼, ਫੋਰਡ, ਨਿਸਾਨ ਅਤੇ ਫਿਆਏਟ ਕ੍ਰਿਸਲਰ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ.
ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 3
ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 3 2015 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਟੀ-ਸੀਰੀਸ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਗਰੋਵਰ, ਸ਼ਰਮਨ ਜੋਸ਼ੀ, ਜ਼ਰੀਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਡੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹ ਹਨ। ਇਹ 4 ਦਿਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰੀਲਿਜ਼ ਹੋਈ।
ਪਲਾਟ
ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਆਦਿਤਿਆ ਦੀਵਾਨ (ਸ਼ਰਮਨ ਜੋਸ਼ੀ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਆ ਦੀਵਾਨ (ਜ਼ਰੀਨ ਖਾਨ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਰਮ ਦੀਵਾਨ (ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜੋ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਸੌਰਵ ਸਿੰਘਾਨੀਆ (ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਗਰੋਵਰ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰ ਗਿਫਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੰਚ ਦਾ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਦਿਤਿਆ ਵਪਾਰ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌਣ ਲਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਆਦਿਤਿਆ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਦ ਕਰਡਾ ਹੈ। ਸੌਰਵ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥਣ ਕਾਇਆ (ਡੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਹ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਆਦਿਤਿਆ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਆ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੌਰਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੌਰਵ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਆਦਿਤਿਆ ਨੂੰ ਜੇਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਹੌਂਡਾ
ਹੋਂਡਾ ਪਹਿਲੀ ਜਾਪਾਨੀ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰਪਤ ਲਗਜ਼ਰੀ ਬ੍ਰਾਂਡ, ਇਕੂਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਹੌਂਡਾ ਨੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਸਾਜੋ ਸਾਮਾਨ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਇੰਜਣ, ਨਿੱਜੀ ਵਾਟਰਕ੍ਰਾਫਟ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ. 1986 ਤੋਂ, ਹੌਂਡਾ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ / ਰੋਬਟ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਏਐਸ਼ਮਓ ਰੋਬੋਟ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਹੋਂਡਾ 2004 ਵਿੱਚ ਜੀ.ਈ. ਹੌਂਡਾ ਐਰੋ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਹੋਂਡਾ ਏਐਚਏ -420 ਹੌਂਡਾ ਜੈਤਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਏਰੋਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ  ਉਤਪਾਦਨ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਹੌਂਡਾ ਦੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਂਝੇ ਉਦਮ ਹਨ (ਹੌਂਡਾ ਚੀਨ, ਡੋਂਫੇਂਂਗ ਹੌਂਡਾ, ਅਤੇ ਗੂੰਗਕੀ ਹੌਂਡਾ).
2013 ਵਿਚ, ਹੌਂਡਾ ਨੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦਾ 5.7% (US $ 6.8 ਬਿਲੀਅਨ) ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 2013 ਵਿੱਚ, ਹੋਂਡਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਕੋ  ਨਿੱਕਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜਪਾਨੀ ਆਟੋਮੇਕਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 108,705 ਹੌਂਡਾ ਅਤੇ ਇਕੂਰਾ ਮਾਡਲਾਂ  ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਸਿਰਫ 88,357 ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ.
ਇਤਿਹਾਸ
ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ, ਹੌਂਡਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਸੋਚੀਰੋ ਹੌਂਡਾ ਨੂੰ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਆਰਟ ਸ਼ੌਕਾਈ ਗੈਰੇਜ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨਿਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋੜਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ. 1937 ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਜਾਣੂ ਕਾਟੋ ਸ਼ਾਇਚੀਰੋ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੌਂਡਾ ਨੇ ਕਲਾ ਸਕੋਕੇ ਗੈਰੇਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕੀ ਰਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਟੋਕੀਕਾ ਸਿਕੀ (ਪੂਰਬੀ ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਾਸੀਜ਼ਨ ਮਸ਼ੀਨ ਕੰਪਨੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ. ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਟੋਕੀਕਾ ਸਯੀਕੀ ਨੇ ਟੋਇਟਾ ਨੂੰ ਪਿਿਸਟਨ ਰਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕੁਆਲਟੀ ਕਾਰਨ ਠੇਕਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ. 1941 ਤਕ, ਟੋਇਟਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਕੰਟਰੋਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੌਂਡਾ ਇੱਕ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਟੋਇਟਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਪਿਿਸਟਨ ਰਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਗੈਰ-ਹੁਨਰਮੰਦ ਵਰਟਾਈਮ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ  ਸੀ.
ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਅਤੇ ਵੰਡ
ਹੋਂਡਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮੋਂਟੋ, ਟੋਕੀਓ, ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਟੋਕੀਓ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਓਸਾਕਾ, ਨਾਗੋਆ, ਸਪੋਰੋ, ਕਿਓਟੋ, ਫ੍ਯੂਕੂਵੋਕਾ, ਲੰਡਨ, ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ.
ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਜ਼ੇ ਜੋੜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ. ਇਹ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਚੀਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਜਾਪਾਨ, ਬੈਲਜੀਅਮ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਮੈਕਸਿਕੋ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਭਾਰਤ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਤੁਰਕੀ, ਤਾਈਵਾਨ, ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ. ਜੁਲਾਈ 2010 ਤੱਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਗਏ 89 ਫੀਸਦੀ ਹੌਂਡਾ ਅਤੇ ਅਕੁਰਾ ਗੱਡੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 82.2 ਫੀਸਦੀ ਸੀ. ਇਹ ਨਾਲ ਯੇਨ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੈ. ਅਮਰੀਕੀ ਹੌਂਡਾ ਮੋਟਰ ਕੰਪਨੀ ਟੋਰਾਂਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਹੌਂਡਾ ਰੇਸਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਐਚਆਰਸੀ) ਹੌਂਡਾ ਦੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਰੇਸਿੰਗ ਵਿਭਾਗ  ਹੈ. ਹੋਂਡਾ ਕਨੇਡਾ ਇੰਕ. ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਮਾਰਖਮ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਚਮੰਡ ਹਿੱਲ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਦੇਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ, ਹੋਂਡਾ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਆਫ ਕੈਨੇਡਾ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ, ਆਲਿਸਟਨ, ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ. ਹੋਂਡਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਜ ਸਾਂਝੇ ਉਦਮ ਵੀ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੌਂਡਾ ਸਿਏਲ ਕਾਰਸ ਅਤੇ ਹੀਰੋ ਹੌਂਡਾ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਗਵਾਂਗਹਾ ਹੋਂਡਾ ਅਤੇ ਡਾਂਫੇਂਂਗ ਹੌਂਡਾ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬੂਨ ਸਿਊ ਹੋਂਡਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੌਂਡਾ ਐਟਲਸ.
ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਜ਼
ਹੌਂਡਾ ਦੇ ਆਲਮੀ ਲਾਈਨਅੱਪ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ, ਸਿਵਿਕ, ਅਕਾਰਡ, ਇਨਸਾਈਟ, ਸੀ ਆਰ-ਵੀ, ਸੀ ਆਰ-ਜ਼ੈਡ, ਲਿਜੈਂਡ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਦੇ ਦੋ ਸੰਸਕਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਵਾਹਨ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਚਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਬਜਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਂਡਾ ਦੀ ਕਤਾਰ ਬਾਂਧਨਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਹਨਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਹੌਂਡਾ ਓਡੀਸੀ ਮਿਨੀਵੈਨ ਅਤੇ ਰਿੱਡਗਈਨ, ਹੌਂਡਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੋਸ਼ਨੀ-ਡਿਊਟੀ ਯੂਨੀ-ਬਾਡੀ ਪਿਕਅੱਪ ਟਰੱਕ, ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਡਿਜਾਇਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਹੌਂਡਾ ਸਿਵਿਕ ਦੇ ਪੰਜ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਹੈਚਬੈਕ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ
ਹੋਂਡਾ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। 1982 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਹੌਂਡਾ ਨੇ ਸਲਾਨਾ ਤਕਰੀਬਨ 30 ਲੱਖ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। 2006 ਤਕ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਲੱਗਭਗ 550,000 ਤੱਕ ਘਟਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਘਰੇਲੂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੀ।
ਜਪਾਨੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ
ਹੌਂਡਾ ਕਲੀਓ (ਸੈਤਾਮਾ, ਜਪਾਨ) ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹੌਂਡਾ ਨੇ 1978 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਕਰੀ ਵੰਡ ਦੇ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੌਂਡਾ ਵਰਨੋ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਵੇਚਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ
ਰੰਗੂ ਸੌਰੀਆ
ਰੰਗੂ ਸੌਰੀਆ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਵਿਖੇ ਜਿਣਸੀ ਗੁਲਾਮੀ  ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੰਚਨਜੰਗਾ ਉਧਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਗਾਡਫ੍ਰੇ ਫਿਲਿਪਸ ਨੇਸ਼ਨਲ ਬ੍ਰੇਵਰੀ ਅਵਾਰਡ2011  ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਅਧਾਰਤ ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ,ਪੱਛਮ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ, ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਣਸੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਓਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਾਲ 2004, ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਾਠਮਾਂਡੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਧਾ ਕੋਇਰਾਲਾ  ਅਤੇ ਟੀਮ  ਮੈਅਟੀ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਗਈ।ਇਸ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆ ਕੇ ਕੰਚਨਜੰਗਾ ਉਧਾਰ ਕੇਂਦਰ  ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਹੋਰਨਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਦਿਵਾਓੰਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਟਨਾ, ਦਿੱਲੀ ,ਮੁੰਬਈ  ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ।
ਕਾਰਲ ਸ਼ਪਿਟਸਵੇਕ
ਕਾਰਲ ਸਪਿਜ਼ਵੇਗ (5 ਫਰਵਰੀ 1808 – 23 ਸਤੰਬਰ 1885) ਬੀਡਾਮਾਇਆ ਜੁੱਗ ਦਾ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।
ਸਲੇਮਪੁਰ-14
ਸਲੇਮਪੁਰ-14 ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੋਰੀ ਹੱਬਾ
ਗੋਰੀ ਹੱਬਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇਵੀ ਗੋਰੀ ਜਾਂ ਗੌਰੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਤਾਲਿਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਰੀ, ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੋਵਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੜੀਗੇ, ਜਾਂ ਭਾਦੜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਗੋੜੀ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਆਹੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਗਣੇਸ਼, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਲਾਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸਵਰਨ ਗੋਵਰੀ ਵ੍ਰਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਵਰਨ ਗੋਵਰੀ ਵ੍ਰਥਾ ਰੀਤੀ
ਇਸ ਦਿਨ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਚੁਸਤ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਲਗੌਰੀ ਜਾਂ ਅਰਸ਼ੀਨਾਦਗੌਰੀ ( ਹਲਦੀ ਦੀ ਬਣੀ ਗੋਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਮੂਰਤੀ ) ਦਾ 'ਸਥਾਪਨ' ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਜਾਈਆਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਮੰਤਪਾ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣੇ ਅਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੋਰੀ ਨੂੰ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਪਾਹ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੌਰੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਵਰਠ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਗੁੱਟ ਨਾਲ 'ਗੌਰੀਦਾਰਾ' (ਸੋਲਾਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਗਾ) ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ ਸੋਲਾਂ ਗੰਢਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਬਾਗੀਨਾ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਠ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਬਾਗੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਬਾਗੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਸ਼ੀਨਾ (ਹਲਦੀ), ਕੁਮਕੁਮ, ਕਾਲੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਕਾਲੇ ਮਣਕੇ (ਮੰਗਲਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ), ਇੱਕ ਕੰਘੀ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ, ਬਾਲੇ ਬਿਚੋਲੇ, ਨਾਰੀਅਲ, ਬਲਾਊਜ਼ ਪੀਸ, ਧਨੀਆ (ਅਨਾਜ), ਚਾਵਲ, ਤੂਰ ਦੀ ਦਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਕੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।, ਹਰੀ ਦਾਲ, ਕਣਕ ਜਾਂ ਰਵਾ ਅਤੇ ਗੁੜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੱਟੋ। ਬਾਗੀਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਮੋਰਾ (ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਬਾਗ ਗੋਵਰੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਗੋਰੀ ਬਾਗਾਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਫੋਟੋਆਂ
left|thumb|ਸਵਰਨ ਗੋਵਰੀ ਵ੍ਰਥਾ center|thumb|ਗੋਰੀ ਹੱਬਾ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ - ਅਰਸ਼ੀਨਾ ਅਤੇ ਕੁਮਕੁਮਾ ਦੇਣਾ center|thumb|ਗੋਰੀ ਬਾਗ ਕੰਟੇਨਰ center|thumb|ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਰੀ center|thumb|ਗੋਰੀ ਬਾਗ ਸਮੱਗਰੀ ਭਾਗ 3 center|thumb|ਗੋਰੀ ਬਾਗ ਸਮੱਗਰੀ ਭਾਗ 2 center|thumb|ਗੋਰੀ ਬਾਗ ਸਮੱਗਰੀ ਭਾਗ 1
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ
ਸਰਮਾਇਆ
ਸਰਮਾਇਆ ਜਾਂ ਪੂੰਜੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Capital) ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਨਵੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਆਪ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਇਹਦੀ ਘਸਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਮਾਇਆ ਕੋਈ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰੰਭਕ ਰੁਪਿਆ ਜਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕਿਰਤ, ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਸਹਿਤ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਸਰਮਾਇਆ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ
ਮੋਦੀ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਡਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਡਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਚਾਹ ਵੇਚਣ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਖਾਤੇ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਜਸ਼ੋਦਾਬੇਨ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋੜ ਸੀ। ਮੋਦੀ 1971 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਲਈ ਇੱਕ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਵਰਕਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1975 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੁਕ ਗਏ। ਆਰਐਸਐਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2001 ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਵਧਿਆ।
ਮੋਦੀ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ; 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ 'ਤੇ ਖਰਚ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਮੋਦੀ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਸਵੱਛਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਨੋਟਬੰਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਟੈਕਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੋਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਥਿਤ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 2019 ਦੇ ਬਾਲਾਕੋਟ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ: ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਪੀਲ ਸੀ। ਮੋਦੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2019 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਹਿੱਸੇ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੋਧ ਕਾਨੂੰਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਨੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 4.7 ਮਿਲੀਅਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਨਰਿੰਦਰ ਦਾਮੋਦਰਦਾਸ ਮੋਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਸਤੰਬਰ 1950 ਨੂੰ ਵਡਨਗਰ, ਮਹਿਸਾਣਾ ਜ਼ਿਲੇ, ਬੰਬਈ ਰਾਜ (ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਜਰਾਤ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਾਮੋਦਰਦਾਸ ਮੂਲਚੰਦ ਮੋਦੀ (ਸੀ. 1915-1989) ਅਤੇ ਹੀਰਾਬੇਨ ਮੋਦੀ (1923-2022) ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੋਢ-ਘਾਂਚੀ-ਤੇਲੀ (ਤੇਲ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਰ) ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੋਰ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੋਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਡਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਇਸ ਕਥਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੋਦੀ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਵਡਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ; ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਔਸਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉਤਸੁਕ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਕਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਮੋਦੀ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.) ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ (ਸਿਖਲਾਈ ਸੈਸ਼ਨਾਂ) ਵਿਚ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਓ ਇਨਾਮਦਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਲਸਵਯਮਸੇਵਕ (ਜੂਨੀਅਰ ਕੈਡੇਟ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੋਦੀ ਆਰਐਸਐਸ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਸੰਤ ਗਜੇਂਦਰਗੜਕਰ ਅਤੇ ਨਥਾਲਾਲ ਜਾਗੜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਜਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜਸ਼ੋਦਾਬੇਨ ਚਿਮਨਲਾਲ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜੋੜੇ ਨੇ ਕਦੇ ਤਲਾਕ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਪਰ ਵਿਆਹ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਜਨਤਕ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਮੋਦੀ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਜਸ਼ੋਦਾਬੇਨ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਲਿੰਗ ਰਹਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨਵਾਦੀ ਆਰਐਸਐਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਮੋਦੀ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਿੰਦੂ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੇੜੇ ਬੇਲੂਰ ਮਠ, ਅਲਮੋੜਾ ਵਿੱਚ ਅਦਵੈਤ ਆਸ਼ਰਮ, ਅਤੇ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿਸ਼ਨ। ਹਰੇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਠਹਿਰਨ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਾਲਜ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਮੋਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1968 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਮੋਦੀ ਬੇਲੂਰ ਮੱਠ ਪਹੁੰਚੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਦੇ ਹੋਏ ਕਲਕੱਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਲਮੋੜਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ 1968 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜਰਾਤ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1969 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ 1970 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਫੇਰੀ ਲਈ ਵਡਨਗਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸਟੇਟ ਰੋਡ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਕੰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
1978 ਵਿੱਚ, ਮੋਦੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਓਪਨ ਲਰਨਿੰਗ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ 1983 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਦੂਰੀ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਸ੍ਰੀ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਡਵਾਨੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਗੁਪਤਵਾਸ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਲਈ ਕਾਫੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1987 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਜਥੇਬੰਦਕ ਸਕੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਦਕਾ 1987 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਐਲ. ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ। 1991 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਹੀ ਐਲ. ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਐਲ. ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਤੋਂ ਹੀ ਚੋਣ ਲੜਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਮੰਦਿਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਐਲ. ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ ਨੇ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਬੜੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਐਲ. ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ
2001 ਵਿੱਚ, ਕੇਸ਼ੂਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਉਪ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਸੱਤਾ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਟੇਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਭੁਜ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਨਵੇਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੋਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਟੇਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਰਮ, ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਡਵਾਨੀ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਘਾਟ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ। ਮੋਦੀ ਨੇ ਪਟੇਲ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਡਵਾਨੀ ਅਤੇ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਗੁਜਰਾਤ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ"। 3 ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਨੂੰ, ਮੋਦੀ ਨੇ ਪਟੇਲ ਦੀ ਥਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2002 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ। 7 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਮੋਦੀ ਨੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਉਹ 24 ਫਰਵਰੀ 2002 ਨੂੰ ਰਾਜਕੋਟ II ਹਲਕੇ ਦੀ ਉਪ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
ਦੰਗੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
2001 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਬਾਜਪਾਈ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ੂਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਐਲ. ਕੇ. ਅਡਵਾਨੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। 2002 ਵਿੱਚ ਗੋਧਰਾ ਕਾਂਡ ਵਾਪਰ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੇ ਇੱਕ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਕਾਰਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਫੂਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਫ਼ਿਰਕੂ ਫਸਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਟੀਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਅਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਉਹ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।