cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
1982-2004
ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ(ਜੇਕੇਐਲਐਫ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 21-23 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਬੀਐਸਐਫ ਅਤੇ ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਦੀਆਂ ਨੀਮ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਓਵਾਦੀ ਵਿਦਰੋਹ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੱਥਰਬਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗਵਕਦਲ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਲਹਿਰ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ। ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ AFSPA (ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਾਵਰਜ਼ ਐਕਟ) ਸਤੰਬਰ 1990 ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਾਰੰਟ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪੁੰਗਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਕਠੋਰ-ਪੱਕੀ ਪਹੁੰਚ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਜੇਕੇਐਲਐਫ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਟਾਈਗਰਜ਼, ਪੀਪਲਜ਼ ਲੀਗ ਅਤੇ ਹਿਜ਼ਬ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀਆ ਵਰਗੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਜੇਕੇਐਲਐਫ ਅਸ਼ਫਾਕ ਮਜੀਦ ਵਾਨੀ, ਯਾਸੀਨ ਭੱਟ, ਹਾਮਿਦ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਮੀਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਧ ਰਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਖੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਸ਼ਹਿਰ ਕੀ ਲੌਂਡੀਆ ਮਾਰ ਗਈ ਏ, ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਗਾਂਦਾ ਫਿਰਦਾ
ਹੀਰ ਆਉਦੀ ਜਦ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਕੋਲ, ਡਾਹਢੀ ਸ਼ਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਆਉਂਦੀ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
1982-2004
ਜੇਕੇਐਲਐਫ ਨੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਥੀਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁਰਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਕੁਝ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਲ-ਬਾਕਰ, ਪੀਪਲਜ਼ ਲੀਗ, ਵਹਾਦਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਸਿਗਰਟਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕੁੜੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ।
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸਰਪ ਵਿਨਾਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ, ਹਰਕਤ-ਉਲ ਵਰਗੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਬਟਾਲੀਅਨ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੇਹਾਦ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ, ਅਲ-ਬਦਰ ਅਤੇ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪੀਰ ਪੰਜਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹਗਾਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ 100 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਲਿਪ-ਸਟਿਕ, ਕਰੀਮ, ਸਨੋਆਂ, ਬਿੰਦੀ, ਸੁਰਖ਼ੀ ਲਾ ਕੇ ਆਉਦੀ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
2004-11
2004 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਨਰਲ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ ਜ਼ਰਦਾਰੀ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ "ਅੱਤਵਾਦੀ" ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਨੀਤੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ, ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਏਜੰਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਭੇਜਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਆਪਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਤਹਿਮਤ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾੜ੍ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪੈਰੀਂ ਲਿਫ਼ਟੀ ਪਾ ਕੇ ਆਉਂਦੀ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
2004-11
ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਅਤਿਵਾਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚਿਹਰਾ, ਹਿਜ਼ਬੁਲ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਡਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮਤ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ 'ਤੇ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਸੁੱਟਣ ਅਤੇ ਸਨਾਈਪਰ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਾਮੂਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਥਿਤੀ ਕਾਬੂ ਹੇਠ ਹੈ। 2012 ਦੌਰਾਨ ਅਮਰਨਾਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। 3 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕੁਪਵਾੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਠਭੇੜ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਮਾਂਡਰ ਅਬੂ ਹੰਜ਼ੁਲਾਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
2012-ਵਰਤਮਾਨ
ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 2014 ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 70 ਨੌਜਵਾਨ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਫੌਜ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜੋ 2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਫੌਜ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੇਂ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਨੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਠ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਨ। ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2006 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਭਾਰਤ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਹੈਲੋ ! ਰਾਂਝਾ, ਓ ਮਾਈਡੀਯਰ ! ਜਦੋ ਬੁਲਾਦੀ, ਇੰਜ ਬੁਲਾਉਂਦੀ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
2012-ਵਰਤਮਾਨ
2016 ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿਜ਼ਬੁਲ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦੇ ਬੁਰਹਾਨ ਵਾਨੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕ ਗਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ 2016 ਦੇ ਉੜੀ ਹਮਲੇ ਅਤੇ 2018 ਦੇ ਸੁੰਜਵਾਨ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਪੁਲਵਾਮਾ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਇੱਕ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਦੁਆਰਾ ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਦੇ 40 ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਤਲੀ-ਭੂਕ, ਟਿਸ਼ੂ ਦੀ ਚੂੰਨੀ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਇਹਦਾਂ ਖਿਸਕੀ ਹੋਂਦੀ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
1987 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਂਦਲੀ
ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀਕਰਨ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1987 ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਥਾਪਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ (MUF) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੌਜੂਦਾ ਹੁਰੀਅਤ ਹੈ। MUF ਦੇ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਨੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਬਕਾਇਆ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਏਕਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ MUF ਨੇ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 31% ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਂਦਲੀ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਰੁਖ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਗਾਵਤ 1987 ਵਿਚ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਧਾਂਦਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਮਾਣੋਂ, ਉਹ ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿਗ ਕੇ ਕਿਸੇ ਖਜੂਰ `ਚ ਅਟਕੀ ਹੋਂਦੀ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ
ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 600,000 ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਗੈਰ-ਨਿਆਇਕ ਕਤਲਾਂ, ਤਸ਼ੱਦਦ, ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮੂਹਿਕ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 14 ਵਿੱਚੋਂ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ 2730 ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 574 ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਾਪਤਾ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸਲੀ ਸਫਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ 'ਤੇ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਾਵਰਜ਼ ਐਕਟ (AFSPA) ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ" ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ "ਬਿਨਾਂ ਦੋਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ" ਲਈ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ "ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਫਸਪਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦਮ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਵੇਗਾ।"
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1970 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ
ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਥਲ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਜਨਰਲ ਵੀ ਕੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। 24 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ 104 ਫੌਜੀ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 39 ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਦੇ 95% ਦੋਸ਼ ਝੂਠੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਸਨ।
ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ ਆਪਣੀ 2015 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ, "...ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਦੋਸ਼ੀ ਏਜੰਸੀ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਆਈ.ਐੱਸ.ਆਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਫੈਡਰਲ ਬਿਊਰੋ ਆਫ਼ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ (ਐਫਬੀਆਈ), ਨੇ ਯੂ.ਐਸ. ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਆਈਐਸਆਈ) ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਵਾਦੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
2019 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਈ ਜਿਹਾਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤਿਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਮੁਜ਼ਾਹਿਦੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਸੋਵੀਅਤ-ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਟੂਪੈਕ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੇਹਾਦ ਛੇੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕੀਤੀ।
ਧਰਮ
ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਸਰਾ ਨੋਮਾਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਖੁਦ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਿਆਸੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜੰਗਲ ਦੀ 99 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸੰਗਠਨ (ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਅਸਥਾਈ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵਹੀਦਾ ਖਾਨ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾੜਾ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਾਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਮਾਰਗੂਬ, ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ/ਕਿਸ਼ੋਰ ਭਾਵੁਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬੁਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਛਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਵੱਈਏ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ, ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਹੀਦਾ ਖਾਨ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, ਮੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਨਸਲੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਪੱਥਰਬਾਜ਼ੀ
2008 ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ 2010 ਦੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੜਬੜ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਹਿਲੂ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ 'ਤੇ ਪਥਰਾਅ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ, ਰਬੜ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ, ਗੋਲੇ ਦੇ ਗੋਲੇ ਅਤੇ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟਾਂ ਵੀ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁੱਟਮਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਹੀਦਾ ਖਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਪੱਥਰਬਾਜ਼ਾਂ 'ਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਲੋਕ ਪਥਰਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਮੰਨਾਨ ਬੁਖਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਘਾਣ
ਇਸਲਾਮਿਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਖਾੜਕੂਆਂ 'ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਅਕਸਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਤੇ ਵੀ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਲੇਟ ਗੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਤਸ਼ੱਦਦ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮੁਖਬਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਇਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸਥਾਪਨ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 170,000 ਤੋਂ 700,000 ਤੱਕ ਹਨ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।
ਭਾਰਤ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਅਕਸਰ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1987 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਾਂਦਲੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਹੁਣ ਸੰਘੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ, ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿਦਰੋਹ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਦ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 2008 ਵਿੱਚ, 541 ਲੋਕ ਬਗਾਵਤ ਕਾਰਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।ਰਿਪੋਰਟ 'ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ 'ਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ 'ਚ ਜੰਗ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਚ ਕਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਮੂਹ
2010 ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ 43% ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ 44% ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵੰਡੇ ਗਏ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਵੱਖਵਾਦੀ ਸਮੂਹ
ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ, ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤਾਇਬਾ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਅਲ ਮਨਸੂਰੀਨ ਅਤੇ ਅਲ ਨਸੀਰੀਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਸਮੂਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਸੇਵ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੂਵਮੈਂਟ" ਹੈ। ਹਰਕਤ-ਉਲ-ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ (ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਕਤ-ਉਲ-ਅੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਅਤੇ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ, ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਮੁਰੀਦਕੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸੰਚਾਲਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਘੱਟ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸਮੂਹ ਫਰੀਡਮ ਫੋਰਸ ਅਤੇ ਫਰਜ਼ੰਦਨ-ਏ-ਮਿਲਾਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਮੂਹ, ਅਲ-ਬਦਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਲ ਪਾਰਟੀਜ਼ ਹੁਰੀਅਤ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੱਧਮ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਡੋਨਾਲਡ ਰਮਸਫੈਲਡ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰਗਰਮ ਸਨ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ SAS ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਲਕਾਇਦਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੱਡੇ ਬਣਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਗੇਟਸ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮੌਤਾਂ
ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਖੇਤਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ 2017 ਤੱਕ ਬਗਾਵਤ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 41,000 ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 14,000 ਨਾਗਰਿਕ, 5,000 ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ 22,000 ਅੱਤਵਾਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੌਤਾਂ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ 2004 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਦੁਆਰਾ 2006 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20,000 ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ 2017 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 69,820 ਅੱਤਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ। 1989 ਅਤੇ 2002 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਲਗਭਗ 3,000 ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸਨ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ)। ਬਗਾਵਤ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਭਾਰਤੀ ਬਲਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 40,000 ਹਥਿਆਰ, 150,000 ਵਿਸਫੋਟਕ ਯੰਤਰ, ਅਤੇ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਸਿਵਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ 70,000 ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੱਖੀ ਹੁਰੀਅਤ ਸਮੂਹ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਸਮੇਤ 80,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਪਵਾੜਾ, ਬਾਰਾਮੂਲਾ, ਪੁੰਛ, ਡੋਡਾ, ਅਨੰਤਨਾਗ ਅਤੇ ਪੁਲਵਾਮਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਤਿਆ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। thumb|250x250px|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ (1988-2019) ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਮੌਤਾਂ (2007 ਤੋਂ)
ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਨੀਤੀ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਰਪਣ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਖੇਤਰ ਲਈ ਹੋਰ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਨੀਤੀ 15 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਨਕਸਲੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਗਈ ਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਊਡਸਪੀਕਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੋਆਬ
ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੋਆਬ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜ ਆਬਾਂ ਮਤਲਬ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ ਪਿਆ। ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੋਆਬ ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਇਲ ਖਾਨ, ਚਕਵਾਲ, ਜੇਹਲਮ, ਬੰਨੂ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ, ਝੰਗ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਚਾਰਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੁਆਬੀ ਇੱਥੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ
ਅਸ਼ਗੀ ਲਾਮੀਆ
ਅਸ਼ਗੀ ਲਾਮੀਆ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਰ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਟੀਵੀ (ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟਾਰ) ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਏ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਲਾਮੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੇਰਲ ਦੇ ਥੈਲਸੈਰੀ ਦੇ ਮੈਮਬਰਮ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੀਡੀਅਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਲਾਮੀਆ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ (ਯੂ.ਓ.ਐਮ.) ਤੋਂ ਬੀ.ਐਸ. (ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਪੇਰੀਅਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. (ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਆਸਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚਾਈਲਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਖੇਤਰ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਟੂਗੇਦਰ ਫੌਰਏਵਰ' ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਣ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੀ ਸੀ।
ਕੰਮ
ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਾਮੀਆ ਨੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਐਂਕਰ ਕਰਨ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ, ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਣ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਓਮਾਨ ਡੇਲੀ ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਸਿਟੀ ਟਾਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਲਾਮੀਆ ਗਲੋਬਲ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਗੈਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਨਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, "... ਜਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਭਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ" ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਧਣਾ  ਵੀ ਸਾਡੇ ਬਦਲਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਕੌਮੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਪਾਵਰਪੁਆਇੰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਥੀ ਆਯੁਰਕਰ ਲਿਮਟਿਡ, ਕਲੀਕਟ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇ ਮੋਹਾਨਨ ਨਾਇਰ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਕਲੀਕਟ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ।
ਲਾਮੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ਤਪੇਟਾ ਕਨੁਨੀਰ ਦੀ ਸਕਰਿਪਟ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, 'ਵੇਨਗੇਂਸ ਡੇਮਨ', 'ਟੈਲੀਚੈਰੀ ਫੋਰਟ' 'ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਡਾਟਾ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਅਤੇ ਡਾਇਲੋਗ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਬਾਇਓਡਾਟਾ ਇਕ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ 1.6 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਿਊ ਮਿਲੇ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਜੈਕ ਨਿਕੋਲਸ (ਕਾਰਕੁੰਨ)
ਜੀਵਨੀ
ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ, 1938 ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ.ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਐਫਬੀਆਈ ਏਜੰਟ ਸਨ। ਨਿਕੋਲਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਚੈਵੀ ਚੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅੱਗੇ ਗੇਅ ਵਜੋਂ ਅਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਲਿਅਮ ਬੀ ਸਾਉਥਵਿਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸ਼ਰਾਬੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਕੋਕੋ ਬੀਚ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਿਕੋਲਸ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ ਦੇ ਚਾਚੇ ਅਤੇ ਮਾਸੀ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖੀ।
ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟ ਵਿਟਮੈਨ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਬਰਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਓਵੇਨ ਕੇਹਨਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ 1955 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡੌਨਲਡ ਵੈਬਸਟਰ ਕੋਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਹੋਮੋਸੈਕਸੁਅਲ ਇਨ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮੌਤ
ਸਲੀਵੀਆ ਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ 2 ਮਈ 2005 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮਿੱਤਰ ਸਟੀਵ ਯੇਟਸ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਸੀ। ਨਿਕੋਲਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬੇਨਤੀ ਉਸ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗਾਣੇ ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਕਲੋਨੀ ਦੇ "ਏਵਰੀ ਟਾਈਮ ਵੀ ਸੇ ਗੁੱਡਵਾਏ" ਸੁਣਨ ਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਪੁਲਸਤਯ
ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਪੁਲਸਤਯ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: पुलस्त्य) ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਾਂ ਮਨ-ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, (ਮਾਨਸ ਪੁਤਰ) ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ (ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੁਲਸਤਯ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਕਾਰੀਆ (ਕੰਨ) ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। (ਅਧਿਆਇ 65, Ādi Parva and Bāgavata)। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਪੁਲਸਤਿਆ (पुलस्त्य) ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੁਆਰਾ ਉਦਾਨਾ ਨਾਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਵਾਧਕਾ (ਚਾਹਵਾਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਵਾਪੁਰੀਆ 2.1.16 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸਪਤਰਸ਼ੀ ਹਨ ਮਰੀਚੀ, ਅਤਰੀ, ਅੰਗੀਰਾ, ਪੁਲਾਹਾ, ਕਰਤੂ, ਪੁਲਸਤਯ ਅਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ।
ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ
ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਨਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੁਰਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਕੁਝ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਪੋਲੋਨਾਰੂਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਾ ਪਰਾਕਰਮਬਾਹੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ ਸੇਨਾਰਥ ਪਰਾਨਾਵਿਤਨਾ ਨੇ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟਾਪੂ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੂਰਤੀ, ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਜਾਂ ਪੁਲਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ ਹਨ। (ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ
ਹਿੰਡਨਬਰਗ ਰਿਸਰਚ
ਹਿੰਡਨਬਰਗ ਰਿਸਰਚ ਐਲਐਲਸੀ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਖੋਜ ਫਰਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਥਨ ਐਂਡਰਸਨ ਦੁਆਰਾ 2017 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼ਾਰਟ-ਵੇਲਿੰਗ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਹੈ। 1937 ਦੇ ਹਿੰਡਨਬਰਗ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਟਾਲਣਯੋਗ ਤਬਾਹੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਰਮ ਆਪਣੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡਾਨੀ ਗਰੁੱਪ, ਨਿਕੋਲਾ, ਕਲੋਵਰ ਹੈਲਥ, ਬਲਾਕ, ਇੰਕ., ਕੰਡੀ ਅਤੇ ਲਾਰਡਸਟਾਊਨ ਮੋਟਰਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ-ਵੇਚਣ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਬਚਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ-ਵੇਚਣ "ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ"।
ਐਨ ਆਰ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ
ਨਾਗਵਾਰ ਰਾਮਾਰਾਓ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ (ਜਨਮ:20 ਅਗਸਤ 1946) ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਇੰਫੋਸਿਸ ਟੇਕਨੋਲਾਜੀਜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਮੰਨੀਆਂ ਪ੍ਰਮੰਨਿਆ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਉਹ ਮੈਸੂਰ ਤੋਂ ਬੈਂਗਲੌਰ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ 1967 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲਾਜੀ (ਐਮ ਟੈੱਕ) ਕੀਤੀ। ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ ਆਰਥਕ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਿਖਿਅਕ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਡਾ॰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਮੂਰਤੀ ਨੇ ਨਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ ਨੇ ਡਾ॰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਕਰਜ ਨੂੰ ਚੁਕਾਇਆ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ ਨੇ ਪਾਟਨੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮਸ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਸ਼ਸ਼ੀਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਇਯਾ ਦੇ ਨਾਲ 1975 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਮ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ ਨੇ ਇੰਫੋਸਿਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਅਪਾਰਟਮੇਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁਈ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਕੜੀ ਮਿਹਨਤ ਰੰਗ ਲਿਆਈ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਇੰਫੋਸਿਸ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਿਟਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋਈ। 1999 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ SEI - CMM ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। 1999 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ NASDAQ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਏ। ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ 1981 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2002 ਤੱਕ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਿਹਾ। 2002 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਕਮਾਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨੰਦਨ ਨੀਲੇਕਨੀ ਨੂੰ ਥਮਾ ਦਿੱਤੀ, ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਫੋਸਿਸ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਦੌਰ ਉੱਤੇ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਉਹ 1992 ਵਲੋਂ 1994 ਤੱਕ ਨਾਸਕਾਮ ਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ ਨਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਅੱਜ ਐਨ ਆਰ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਚੇਂਨਈ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪੱਟਾਭਿਰਮਣ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਕੁੱਝ ਕਮਾਇਆਹੈ ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਇੰਫੋਸਿਸ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਇੰਫੋਸਿਸ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੱਟਾਭਿਰਮਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਰਾਇਣਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਵੀ ਲਗਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਆਫੀਸਰ ਆਫ ਦ ਲੇਜਿਅਨ ਆਫ ਆਨਰ - ਫ਼ਰਾਂਸ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਰ ਨਾਮ ਸਨ - ਬਿਲ ਗੇਟਸ, ਸਟੀਵ ਜਾਬਸ ਅਤੇ ਵਾਰੇਨ ਵੈਫੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਹੁਣ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਇੰਫੋਸਿਸ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੱਕਿਆਂ ਵਾਲੀ
ਸੱਕਿਆਂ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਥਾਇਰਾਇਡ ਰੋਗ
ਕਾਰਨ
ਥਾਇਰਾਇਡ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਦਾ ਖੂਨ ਮੱਚਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਉਸ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਨੀਮੀਆ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਾਰਮੋਨ ਦਾ ਸੇਵਨ, ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਪਿਚੂਟਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਸੌਲੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹ ਰੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸ ਨੂੰ?
ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੇਸ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੇ ਉਹੀ ਕੇਸ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਇਹ ਰੋਗ ਜੱਦੀ ਪੁਸ਼ਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਔਰਤ ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਰੋਗ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਪੀਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾਗ੍ਰਸਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਰੋਗ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੂੰਹ-ਸੱਸ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨੋਕ-ਝੋਕ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਆਪਸੀ ਤਕਰਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਇਸ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵਿਚੇ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਦਬਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਇਪਰਥਾਇਰਾਇਡ
T.S.H. ਹਾਰਮੋਨ ਘੱਟ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ T3 ਅਤੇ T4 ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਇਪੋਥਾਇਰਾਇਡ
ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਇਪਰ ਤੋਂ ਉਲਟ T.S.H. ਹਾਰਮੋਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ T3 ਦੀ T4 ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਇਲਾਜ
ਥਾਇਰਾਇਡ ਲਾ-ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਐਲਟਰੌਕਸਿਨ ਜਾਂ ਥਾਇਰਾਕਸਿਨ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਮਿਓਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਲੱਛਣ ਦੇਖ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1989
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1989 ਵਿੱਚ 9ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਹੋਈਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਤੀਜੇ ਫਰੰਟ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣਾਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬੋਫੋਰਸ ਘੋਟਾਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਾਤ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ
ਵਾਂਗਕੁਆਈ ਸਰੋਵਰ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
ਵਾਂਗਕੁਆਈ ਸਰੋਵਰ ( 王快水库 ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਂਗਕੁਆਈ ਸ਼ੁਈਕੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ ਜੋ ਡਾਂਗਚੇਂਗ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ, ਕੁਯਾਂਗ ਕਾਉਂਟੀ, ਬਾਓਡਿੰਗ ਸਿਟੀ, ਹੇਬੇਈ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੇਬੇਈ ਸੂਬਾਈ ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ (河北省水利厅) ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
2008 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੀਦਾਯਾਂਗ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਅਤੇ ਵਾਂਗਕੁਆਈ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ, ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ
ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂਰ (6 ਜਨਵਰੀ 1933 - 3 ਜੂਨ 1999) ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਾਸੀ ਸਨ।
ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ
ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਸ਼ਤਰ ਕਿਨੇ ਚਭੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !! ਕਿਸ ਕਿਸ ਨੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਧੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !! ਰੀਝਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦਾ, ਆਸਾਂ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਦਾ, ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਖ਼ੂਨ ਹੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !! ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਚੰਦਰੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਗਮ ਲਕੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !! ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰਾਹੀ, ਕਿੱਥੋਂ ਕੁ ਚੱਲਿਆ ਏ ? ਕਿਥੇ ਕੁ ਆ ਖਲੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ!! ਕੁਦਰਤ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆ ਕੇ, ਇਕ ਦਰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਚ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ!! ਕੀ ਮੁੱਲ ਚਾਨਣੀ ਦਾ ? ਕੀ ਭੇਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ? ਨੀਂ ਜਿੰਦੜੀਏ ! ਇਹ ਮੋਇਆ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ!! ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੋਢਿਆ ਤੇ ਅਰਥੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਨਿੱਕਲੀ, ਪਰ ਕੌਣ ਕੌਣ ਰੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਏ !!
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਮਰੀਨਾ ਖ਼ਾਨ
ਮਰੀਨਾ ਖ਼ਾਨ (ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ, 1962) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਟੀਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ 80ਵਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ 'ਚ "ਤਨ੍ਹਈਆਂ" (1986), "ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ" (1987), "ਨਿਜਾਤ" (1993) ਅਤੇ "ਤਨਹਾ: (1997) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ "ਤਨ੍ਹਈਆਂ ਨਈ ਸਿਲਸੀਲੇ" (2012) ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ 1986 ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜੀ ਤਨ੍ਹਈਆਂ ਦੀ ਅਗਾਮੀ ਸੀ। ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2016 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ "ਲਾਲ ਬੇਗਮ" ਵਿੱਚ ਟਾਈਟਲਰ ਰੋਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੇਪੀਕੇ ਸੂਬੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਹਿਮਤ ਖ਼ਾਨ ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਖ਼ਾਨ, ਟਾਂਕ ਜ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਸ਼ਤੂਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਨਾ ਰਹਿਮਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਟਾਂਕ ਦੇ ਨਵਾਬ ਕੁਤੁਬਦੀਨ ਖਾਨ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਟਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਲੰਬ-ਚਿਰੇ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ
ਮਰੀਨਾ ਖ਼ਾਨ ਨੇ 1971 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਇਕ ਰਾਸ਼ਿਦ ਮਿਨਹਾਸ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀਟੀਵੀ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਸੀਰੀਅਲ ਤਨ੍ਹਈਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। "ਉਸ ਨੂੰ ਮਰੀਨਾ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਤਨ੍ਹਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵਿੱਚਇਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ”[However] ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਰੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕੁਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਕੀਤਾ। []]
ਖਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਰਾਚੀ ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੈ, ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਫੰਡ ਫਾਰ ਨੇਚਰ (ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਐਫ) ਦਾ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵੀ ਰਿਹਾ. ਉਸਨੇ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ ਤੇ ਸ਼ੋਅ ਮਰੀਨਾ ਮੌਰਨਿੰਗਜ਼ (2007-08) ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ. [3] ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਿੰਰੀ ਜੱਬਰ ਦੀ ਸ਼ਾਰਟ ਫਿਲਮ ਲਾਲਾ ਬੇਗਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 6 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਮੋਜ਼ੇਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾ Southਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ੇਲ ਫਾਰ ਯੂਨਿਟੀ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। []] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਹੀ ਜੋਂਗੀ (2017) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਨਾ ਮਾਲੂਮ ਅਫਰਾਡ 2 (2018) ਅਤੇ ਪਰਵਾਜ਼ ਹੈ ਜੂਨੂਨ (2018) ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। []] []] ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਮਹਿਰੀਨ ਜੱਬਰ ਦੀ ਈਦ ਦੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ਹਮ ਚਲੇ ਆਈ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ. [10] ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਖਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਰਦੂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਕਸਨ ਹਾਈਟਸ (2014), [11] ਕੈਫ-ਏ-ਬਹਾਰਨ (2018), [12] ਨੂਰ-ਉਲ-ਆਈਨ (2018), [13] ਕਾਇਦ (2018), [14] ਦਿਲ ਕਿਆ ਕਰੀ ( 2018), [15] ਬੰਦਸ਼ (2019) [16] ਅਤੇ ulaਲਾਦ (2020-21).
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਿਵਸ
ਕਸ਼ਮੀਰ ਯਕਜਹਿਤੀ ਦਿਵਸ, ਜਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਿਵਸ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 5 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਕੌਮੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਭਾਰਤੀ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਯਕਜਹਿਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ
ਸੁਰਜੀਤ ਖੁਰਸ਼ੀਦੀ (1928 -) ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਆਚਾਰੀਆ ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ
ਆਚਾਰੀਆ ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ
ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ :-
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲੇ ਆਚਾਰੀਆ 'ਭਰਤ ਮੁਨੀ' ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।(1) ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਮਹ, ਦੰਡੀ, ਮੰਮਟ ਆਦਿ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ।
(17 ਵੀਂ ਈ.ਸਦੀ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਤੋਂ 18 ਵੀਂ ਈ.ਸਦੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ )
ਜਨਮ ਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾਂ:-
ਪਹਿਲੇ ਆਚਾਰੀਆ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜੈਨ;ਜਨਮ ਅਜਮੇਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ ); ਪਿਤਾ ਸੱਲਕ੍ਸ਼ਣ; ਬਾਅਦ 'ਚ ਕਿਸੇ ਕਾਰਣ 'ਧਾਰਾʼ ਨਗਰੀ ʼਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ; ਅਨੇਕ ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਰਚਯਤਾ; ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਤ੍ਰੀਸ਼ਸ਼ਟੀਸਮ੍ਰਿਤੀਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਰਚਨਾਕਾਲ 1236 ਈ.ਸਦੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਆਚਾਰੀਆ 17 ਵੀਂ ਈ.ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ʼਚ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਅਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ।
ਆਚਾਰੀਆ ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ʼਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਿਆਦਾ ਸਮੱਗਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।।ਆਚਾਰੀਆਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ' ਤੇ ਆਪਣੀ 'ਅਲੰਕਾਰਦੀਪਿਕਾ' ਟੀਕਾ ʼਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਜੀ ਭੱਟ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ 'ਧਰਣੀਧਰ' ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ(2)। ਪਿਤਾ ਵਿਆਕਰਣ, ਮੀਮਾਂਸ ਅਤੇ ਨਿਆਇਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਉੱਘਾ ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ʼਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਪਨਾਮ 'ਭੱਟ' ਵੀ ਇਸੇ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਹਿਅ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ʼਤੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਆਸ਼ਾਧਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਤ੍ਰਿਵੇਣਿਕਾ' ʼਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰ ਭੱਟੋਜਿਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ (16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਤੋਂ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ) ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ;ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਕੋਵਿਦਾਨੰਦ ' ਦੀ ਪੋਥੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ 1861 ਈ.ਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਅਲੰਕਾਰਦੀਪਿਕਾ' ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ 1853 ਈ.ਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ ਨੇ ਆਪਣੇ 'ਤ੍ਰਿਵੇਣਿਕਾ' ਗ੍ਰੰਥ ʼਚ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ(3)। ਪਰ ਨਾਗੋਜੀ ਭੱਟ (17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਤੋਂ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ) ਨੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ 'ਨਿਪਾਤਾਂ' ਦਾ ਦਿਓਤਕਤੱਵ ਅਤੇ 'ਸਫੋਟ' ਦੇ ਵਿਅੰਜਕਤੱਵ ਵਿਅੰਜਨਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ(4)। ਵਿਆਕਰਣਕਾਰ ਪਤੰਜਲੀ ਅਤੇ ਭਰਤ੍ਰੀਹਰੀ ਨੇ ਵਿਅੰਜਨਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ(5)। ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ ਨਾਗੋਜੀ ਭੱਟ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਪਹਿਲਾਂ ਅਥਵਾ ਸਮਕਾਲੀ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀਂ 17 ਵੀਂ ਈ.ਸਦੀ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ ਨੇ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੈ ਦੇ ਅਨੇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤ੍ਰੀਵੇਣਿਕਾ, ਅਲੰਕਾਰਦੀਪਿਕਾ ਦੋ ਹੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਵਿਦਾਨੰਦ, ਅਦੑਵੈਤ - ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਪਟਲ -ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ 'ਤ੍ਰੀਵੇਣਿਕਾ' ʼਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ(6)। ਪਰੰਤੂ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ:-
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ ਨੂੰ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਸੋਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤਿਸਰਲ, ਰੋਚਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੌਖੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ :-
1. ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ (ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ)415.
2. ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ. ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ. ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ ਦੀ ਅਲੰਕਾਰਦੀਪਿਕਾ ਟੀਕਾ.1;94.
4. ਪਰਮਲਘੂਮੰਜਸ਼ਾ. ਨਾਗੋਜੀ ਭੱਟ. ਪੰ.20.
5.ਵਾਕਯਪਦੀਯ. ਭਰਤ੍ਰੀਹਰੀ. ਪੰ. 41-43.
6. ਤ੍ਰਿਵੇਣਿਕਾ. ਆਸ਼ਾਧਰ ਭੱਟ. ਪੰ. 1;6;8;23;25;27;11;29.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸ਼ੀਰੀਨ ਦਰਸ਼ਾ
ਸ਼ੀਰੀਨ ਫਰੈਮਰੋਜ਼ ਦਰਸ਼ਾ (27 ਦਸੰਬਰ 1938 - 2 ਮਈ 2012) ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਜੇਬੀ ਪੈਟਿਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਗਰਲਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, 1973 - 2006 ਤੋਂ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਅਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ "ਅਨੰਦ" ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਭਾਰ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਫੈਟਿਸ਼ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਅਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਲੜਕੀਆਂ ਫੁੱਲ-ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਟੇਜ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਰੁਚੀ ਸੀ - ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਦਾਰਾਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਮੁਡਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਸ਼ੀਰੀਨ ਦਰਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਂਬੇ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਸੀ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2018)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ] ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ (ਮੈਟ੍ਰਿਕ) ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਰਨ ਤੇ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ਰੀਨ ਦਰਸ਼ਾ ਨੂੰ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਈਸਟ-ਵੈਸਟ ਸੈਂਟਰ, ਹਵਾਈ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
1972 ਵਿੱਚ ਜੇਬੀ ਪੇਟਿਟ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਰੀਨ ਦਰਸ਼ਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਅਤੇ ਦ ਬੰਬੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਦਰਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਥੀਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕ " ਮੈਡਮ ਕੈਮਾ " ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1988 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1990 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਜ਼ੋਰਾਸਟ੍ਰੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਾਟਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਵੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਰਾਸ਼ਾ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਔਰਤਾਂ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਸੀ; ਉਸਨੇ "ਹਲਕੇ ਰੰਗਾਂ" ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਤਰਜੀਹ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਅਤੇ "ਗਹਿਰੀ ਚਮੜੀ" ਕਿਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਗੁਣਕਾਰੀ ਕੇਸ ਬਣਾਇਆ। ਮੁੰਡਿਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੜਾਅ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪਰਲ ਪਦਮਸੀ ਨਾਲ ਦਾਰਸ਼ਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਜੇਬੀ ਸਕੂਲ ਬਹਿਸ ਟੀਮ ਫਾੳੰਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਦੀ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਬਹਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੀ; ਇਨਾਮਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਬਹਿਸ ਟੀਮ ਅਤੇ ਦਾਰਾਸ਼ਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਜੀ ਦਰਸ਼ਕ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਾ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਚਿਤ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 1988 ਵਿੱਚ, ਪੈਰਸੀਆਨਾ ਨੇ "ਡਰਾਮੇ ਦਾ 'ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ' ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੇਖ ਚਲਾਇਆ ਜੋ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਜੋਸ਼' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਵਿਯੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਬੋਧੀ ਝੁਕਾਅ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਗੈਰ-ਸੰਪੰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2018)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ]
ਮੌਤ
74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਸ਼ਰੀਨ ਦਰਸ਼ਾ ਪਲਮਨਰੀ ਫਾਈਬਰੋਸਿਸ ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ, ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੁਤਾਪਾ ਦੇਬ
ਸੁਤਾਪਾ ਦੇਬ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਤੋਂ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਸਿਹਤ, ਕਿਰਤ, ਅਪੰਗਤਾ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਮਣੀਪੁਰ, ਛੱਤੀਸਗੜ, ਝਾਰਖੰਡ, ਹਰਿਆਣਾ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਮੈਟਰਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। 2002 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਉਨਸੂੰਗ ਹੀਰੋਜ਼ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਿਲ ਕਰਵਾਇਆ।
ਸੁਤਾਪਾ ਦੇਬ 'ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ-ਥਾਮਸਨ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਜਰਨਲਿਸਟ ਆਫ ਦ ਈਅਰ' ਸਾਲ 2008 ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ
ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸਵੁਮੈਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਤ ਵਾਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ, ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇਮਾਊਂਟ ਏਵਰੇਸਟ, ਮਾਊਂਟ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ (ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ), ਮਾਊਂਟ ਐਲਬਰਸ (ਰੂਸ), ਮਾਊਂਟ ਕੋਸੀਅਸਕੋ (ਆਸਟਰੇਲੀਆ), ਮਾਉਂਟ ਏਕਨਕਾਗੁਆ (ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ), ਕਾਰਸਟਨਜ਼ ਪਿਰਾਮਿਡ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਵਿਨਸਨ ਚੜਨ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੱਟਣਾ ਪਿਆ, ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਰੌਡ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਆਏ।
ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਹਰੇਕ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2014 ਤਕ ਸੱਤ ਜਲੌਅ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਐਵਰੈਸਟ, ਕਿਲਿਮੰਜਾਰੋ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਐਲਬਰਸ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਸਚਿਊਸਜਕੋ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚAconcagua, ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੇਨਸਜ਼ ਪਿਰਾਮਿਡ। ਉਸਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਨਸਨ ਮਾਉਂਟ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਫੁਟਬਾਲ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੀਮ ਫੌਜੀ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ. ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।
ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ
ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਟੈਲੀਫੋਨ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਟੀ.ਐਸ.ਏ.ਐਫ.) 2012 ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।
ਸਿਨਹਾ 2012 ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਆਈਲੈਂਡ ਪੀਕ (6150 ਮੀਟਰ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ
ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ ਹੁਣ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਖੇਡ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਹੀਦ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਵਿਕਲੰਗ ਖੇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਸ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਨਜਿੰਗ ਨੋਰਗੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪਹਾੜੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ
ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਜਾਂ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਭਾਰ 250 ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਸ਼ੇਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਮਿਡਲ ਇਸਟ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰ 10,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ, ਮਨੁਖਾਂ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਦੁਨਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ
ਮਾਲਚੱਕ
ਮਾਲਚੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੀਵਨ (ਅਭਿਨੇਤਾ)
ਜੀਵਨ, ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ ਓਮਕਾਰ ਨਾਥ ਧਾਰ (24 ਅਕਤੂਬਰ 1915 – 10 ਜੂਨ 1987), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 49 ਵਾਰ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 1960, 1970 ਅਤੇ 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਕਿਰਨ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਜੀਵਨ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ 24 ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤੀਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗਿਲਗਿਤ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 3 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ
ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਉਹਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ।
ਜੀਵਨ (ਅਭਿਨੇਤਾ)
ਕਰੀਅਰ
ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ 1935 ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਭਾਰਤ, 1946 ਵਿੱਚ ਅਫਸਾਨਾ ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਜੀਵਨ 1946 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੀਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮਨਮੋਹਨ ਦੇਸਾਈ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ' "ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਜਿੰਦੜੀ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ 'ਇਨਸਾਫ ਕੀ ਮੰਜਿਲ ਸੀ, ਜੋ 1986 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੰਦਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਜ ਭੂਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ। 10 ਜੂਨ 1987 ਨੂੰ 71 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ
ਹਵਾਲੇ
'
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਰਵੇ
ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਰਵੇ (1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1578 - 3 ਜੂਨ 1657) ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰ ਸਨ, ਜੋ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿਚਲੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਥਿਊਰੀ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।  1973 ਵਿੱਚ ਓਹਨਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਰਵੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਫੋਲਕਸਟੋਨ ਵਿਖੇ ਓਹਨਾ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੀਲ ਦੂਰ, ਐਸ਼ਫੋਰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਥਾਮਸ ਹਾਰਵੇ, ਫੋਕਸਟੋਨ ਨੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਮਿਹਨਤੀ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਥਾਮਸ ਹਾਰਵੇ ਦਾ ਪੋਰਟਰੇਟ ਅਜੇ ਵੀ ਏਸੇਕਸ ਦੇ ਰੋਲਸ ਪਾਰਕ, ​​ਚਿਗਵੇਲ ਦੇ ਡਾਇਨਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਧ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਥਾਮਸ ਹਾਰਵੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੋਨ ਹਾਲਕੇ ਦੇ ਨੌਂ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਵਿਲੀਅਮ ਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ, ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਡੁਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਹਾਰਵੇ ਨੇ ਫਲੋਕੇਸਟਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਿੰਗਜ਼ ਸਕੂਲ (ਕੈਨਟਰਬਰੀ) ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਹਾਰਵੇ ਕਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤਕ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1593 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਗੋਨਵਿਲ ਅਤੇ ਕਾਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤਾ।
ਹਾਰਵੇ ਨੇ 1597 ਵਿੱਚ ਕੈਯੂਟ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਇਟਲੀ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1599 ਵਿੱਚ ਪਡੁਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
ਹਾਰਵੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਫੈਬਰੀਉਸਸ ਡੀ ਵੈਨਰਮ ਓਸਟਿਆਨਸ ਨੂੰ ਪੜਿਆ।
ਫਿਜਿਸ਼ਿਅਨ ਕਾਲਜ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਬਰੇਥੋਲੋਮਿਊ ਹਸਪਤਾਲ
ਪਡੁਆ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੌਰਵੇ ਤੁਰੰਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਕੈਂਬਰਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਗੋਨਵਿਲ ਅਤੇ ਕਾਇਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਫੈਲੋ ਬਣੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਰਵੇ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1604 ਨੂੰ ਰੌਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਿਜਿਸ਼ਿਅੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।
ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਫਤਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਹੌਰਵੇ ਨੇ ਐਲਨਜੈਸਟ ਬਰਾਊਨ, "ਲਾਂਸੇਲੋਟ ਬਰਾਉਨ ਡਾ. ਫਿਜਿਕ ਦੀ ਧੀ" ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।