cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਜੌਂਧਰ (ਜੰਗਲੀ ਜਵੀਂ)
ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨ ਵਜੋਂ
ਇਹ ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਦੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਜਮੀਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਜਮੀਨ ਤੇ ਇਹ ਬੀਜ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਸਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਘਾਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਸ਼ਤਯੋਗ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।
੩ ਜੁਲਾਈ
3 ਜੁਲਾਈ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 184ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 185ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 181 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਜੌਂਧਰ (ਜੰਗਲੀ ਜਵੀਂ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:IUCN Red List least concern species ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
੩ ਜੁਲਾਈ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਲਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਰਾਚੇਲ ਗੋਲਡ
ਰਾਚੇਲ ਗੋਲਡ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਬੀਇੰਗ ਐਮਲੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਵਲ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੜਕੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ। ਰਾਚੇਲ ਨੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਮਿਉਨਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਟ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੈਕਲੇਸਟਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਹੈਮਲਾਈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲੇਖਣੀ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਵਰਣਿਤ ਗੀਕ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲਾਂ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਕਸਰ ਉਸਨੂੰ ਓਨਲਾਈਨ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਜਰਮਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
thumb|ਇੰਮਾਨੂਏਲ ਕਾਂਤ ਜਰਮਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਅਰਥ ਇੱਥੇ (1) ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ (2) ਜਾਂ ਜਰਮਨਾਂ ਵਲੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੋਨੋਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ, ਗੋਟਫ੍ਰਿਡ ਵਿਲਹੈਲਮ ਲੀਬਨਿਜ਼ ਤੋਂ ਇੰਮਾਨੂਏਲ ਕੈਂਟ, ਜੋਰਜ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫਰੀਡ੍ਰਿਕ ਹੈਗਲ, ਆਰਥਰ ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਫਰੀਡ੍ਰਿਕ ਨੀਤਸ਼ੇ, ਮਾਰਟਿਨ ਹੈਡੇਗਰ ਅਤੇ ਲੁਡਵਿਗ ਵਿਟਗਿਨਸਟੇਨ ਤੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਰੇਨ ਕਿਅਰਕੇਗਾਡ (ਇੱਕ ਡੈਨਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ) ਵੀ ਅਕਸਰ ਜਰਮਨ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸਰੋਕਾਰ ਕਾਰਨ ਜਰਮਨ (ਜਾਂ ਜਰਮਨਿਕ) ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਾਇਬਨਿਜ਼
thumb|ਲਾਇਬਨਿਜ਼ ਗੌਟਫ਼ਰੀਡ ਲਾਇਬਨਿਜ਼ (1646–1716) ਇੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ ਲਾਇਬਨਿਜ਼, ਰੇਨ ਡੇਕਾਰਟ ਅਤੇ ਬਾਰੂਚ ਸਪਿਨੋਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਲਾਇਬਨਿਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਟਕਲ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਵਿਦਵਤਾਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੱਲ ਵੀ ਵਾਪਸ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਹਿਲੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵੋਲਫ਼
ਲਾਇਬਨਿਜ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਵੋਲਫ (1679-1754) ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਰ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ-ਨਿਗਮਨਾਤਮਕ, ਗਣਿਤ ਦੇ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨ-ਖ਼ਿਆਲ ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਂਤ
1781 ਵਿੱਚ ਇਮੈਨੂਅਲ ਕਾਂਤ (1724–1804) ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਕ੍ਰਿਟੀਕ ਆਫ਼ ਪਿਉਰ ਰੀਜਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕੇਵਲ ਤਰਕ -ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਕੀ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰੰਤੂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਸੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੇ ਸੀਮਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀ ਮਨ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਕਾਰਨ-ਕਾਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਗੱਲ ਇਹ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸਾਰੇ ਸੰਭਵ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ "ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ" ਤੋਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁੱਚਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਤਰਕ -ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ।
ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ
thumb|ਜੀ. ਡਬਲਿਊ. ਐਫ. ਹੇਗਲ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸਨ ਜੋਹਾਂਨ ਗੌਟਲੀਬ ਫਿਸ਼ਤ (1762-1814), ਫਰੀਦਰਿਚ ਵਿਲਹੇਲਮ ਜੋਸੇਫ ਫਾਨ ਸ਼ੇਲਿੰਗ (1775-1854) ਅਤੇ ਗਿਓਕ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਹੇਗਲ (1770-1831) ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਰਮਨ ਫਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੇਗਲ ਸੀ।
ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ
ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੇਗਲ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ, ਆਰਥਰ ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ (1788-1860) ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੋਪੇਨਹਾਵਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿਖਤ, ਦ ਵਰਲਡ ਐਜ਼ ਵਿਲ ਐਂਡ ਰੀਪਰੀਜੈਂਟੇਸ਼ਨ (1844 ਵਿੱਚ ਵਧਾਈ ਗਈ) ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਛਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਭਾਵਾਤਮਕ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਖੇਧ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਵੇਦਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸਨਿਆਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲੀ ਪਿਤਾਮਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ।
ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੇਗਲੀਅਨ
right|thumb|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਜਰਮਨ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ.
ਨੀਤਸ਼ੇ
thumb|ਨੀਤਸ਼ੇ
ਫ਼ਰਾਂਫ਼ੁਰਟ ਸਕੂਲ
thumb|200x200px|ਯੁਰਗਨ ਹੈਬਰਰਮਾਸ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਇਸਮਾਇਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਇਸਮਾਇਲੀ ਫ਼ਿਰਕਾ ਜਾਂ ਇਸਮਾਇਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਸ਼ੀਆ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁੰਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹੀ ਕੁੱਲ ਆਲਮ ਦਾ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪੈਗੰਬਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸਮਾਇਲੀ ਇਮਾਮਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਮਾਮ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਨੇਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਕਰੀਮ ਆਗ਼ਾ ਖਾਨ ਇਸ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ। ਇਸਮਾਇਲੀ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਤੇ ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੁੰਨੀ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਾਫ਼ਿਰ’ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਸੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਠੰਢੇ ਸੁਭਾਅ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਹਾਲੀਵੁੱਡ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ
ਹਾਲੀਵੁੱਡ (English-Hollywood) 'ਅਮਰੀਕਾ' ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਥਾਮਸ ਏਲਵਾ ਐਡੀਸਨ ਨੇ 'ਕਾਈਨੇਟੋਸਕੋਪ' ਈਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਫ਼ੀਸ ਮੰਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਲਈ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲ ਉਦਯੋਗ 'ਬੁਰਬੈਕ' ਅਤੇ 'ਵੇਸਟਸਾਈਡ' ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਅਜੇ ਵੀ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ 'ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ' ਅਤੇ 'ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ' ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ 1870 ਈ: ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬਰਾਦਰੀ ਸੀ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ 1910 ਈ: ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਾ ਪੱਖੋਂ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਕਦੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਮੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਰੋੜਾ ਲੋਕ ਹਰ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਉੱਤੇ 35 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਦੀ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇਖਣ ਸਾਲਾਨਾ ਚਾਰ ਕਰੋੜ ਪਰਯਟਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਆਸਕਰ ਅਵਾਰਡ' ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ
1853 ਈ: ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੋਪਾਲੇਰਾ(ਨੋਪਾਲ ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ 'ਅਡੋਬੇ ਹੱਟ ਸਟੁੱਡ', ਜੋ ਮੈਕਸੀਕਨ ਨੋਪਾਲ ਥੋਹਰ ਦਾ ਖ਼ੇਤਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਰੇਖਾਕਿਰਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਖ਼ੇਤਰ 'ਕਾਹਿਊਂਗਾ ਘਾਟੀ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 'ਸੰਤਾ ਮੋਨਿਕਾ' ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ' '''ਐੱਚ. ਜੇ. ਵਾਈਟਲੇਦੀ ਡਾਇਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਉਹ(ਐੱਚ. ਜੇ. ਵਾਈਟਲੇ) ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਨੀਮੂਨ 1886 ਈ: ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਦੀ ਟੀਸੀ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਆਦਮੀ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ। ਉਸ ਚੀਨੀ ਆਦਮੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ,"ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਏਂ? ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਆਈ ਹਾਉਲਿੰਗਵੁੱਡ (i hauling wood) ਭਾਵ 'ਮੈਂ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਫਿਰ ਐੱਚ. ਜੇ. ਵਾਈਟਲੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਹੀ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ 'ਹਾੱਲੀ' ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਅਤੇ 'ਵੁੱਡ' ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਹੈਰੀਟੇਜ ਦੀ ਪ੍ਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐੱਚ. ਜੇ. ਵਾਈਟਲੇ.ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 100 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਟਾਊਨ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਐੱਚ. ਜੇ. ਵਾਈਟਲੇ ਨੇ ਪੱਧਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ 500 ਕਿੱਲੇ ਦਾ 'ਈਸੀਹਰਡ ਰੈਂਚ' ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ। 1900 ਈ: ਵਿੱਚ ਇਸ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਘਰ, ਹੋਟਲ, ਅਖ਼ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋ ਗਏ ਸੀ। 14 ਨਵੰਬਰ, 1903 ਈ: ਨੂੰ ਮਿਉਂਸੀਪਲ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 88 ਵਿੱਚੋਂ 77 ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। 30 ਜਨਵਰੀ 1904 ਈ: ਨੂੰ ਫ਼ਿਰ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋ 113 'ਚੋਂ 96 ਵੋਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲਾਂ ਜਾਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ। 1910 ਈ: ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਲੀਆਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ।
ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਇੰਡਸਟਰੀ
1912 ਈ: ਈ: 'ਚ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਪਹਿਲਾਂ 1900 ਈ: ਵਿੱਚ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਪੇਟੈਂਟ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪੇਟੈਂਟ 'ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ' ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ 'ਚ ਉਹ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਐਡੀਸਨ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਇਸ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਥੇ ਛੇਤੀ ਵੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਡਾ. ਡਬਲਯੂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ 17 ਮਿੰਟ ਦੀ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ "ਇਨ ਓਲਡ ਕੈਲੀਫੋ਼ਰਨੀਆ" (1910 ਈ:) ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਾਈ।  ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸੂਟਿੰਗ ਅਕਤੂਬਰ, 1911 ਈ: ਨੂੰ 'ਨੈਸਟਰ ਮੋਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ' ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ 'ਚ ਐੱਚ. ਜੇ. ਵਾਈਟਲੇ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੈੱਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਬੇਨਾਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਮੱਧ 'ਚ ਫ਼ਿਲਮਾਈ ਗਈ।
ਵਿਕਾਸ
1923 ਈ: ਵਿੱਚ "HOLLYWOOD"(ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਚਿੰਨੵ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 'ਮਾਉਂਟ ਲੀ' ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ "HOLLYWOODLAND"(ਹਾੱਲੀਵੁੱਡਲੈਂਡ) ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਕ਼ਸਦ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਸਕੇ। 1949 ਈ: 'ਚ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਚੈਂਬਰ ਦੇ 'ਕਮਰਸ ਵਿਭਾਗ' ਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਨਾਲ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਟ ਸਾਈਨ ਕਰਕੇ ਇਸ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਲੈਂਡ' ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "LAND"(ਲੈਂਡ) ਸ਼ਬਦ ਹਟਾ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ "HOLLYWOOD"(ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ) ਸ਼ਬਦ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜੋ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਬੁਲੇਵਰਡ' ਵਿੱਚ 'ਕੈਪੀਟਲ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਲਡਿੰਗਜ਼ ਵਾਈਟਸਟ੍ਰੀਟ' 'ਤੇ 1956 ਈ: 'ਚ ਬਣੀ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਫ਼ੇਮ' ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਟਾਰ(ਤਾਰੇ) ਸੜਕ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ ਵੇਲੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲੇ। ਇਹ ਸੜਕ 1958 ਈ: ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਧੀਆ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਸੜਕ ਵਿਵਸਥਈ ਤੌਰ ਤੇ 8 ਫ਼ਰਵਰੀ,1960 ਈ: ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ।'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਬੁਲੇਵਰਡ' ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 1985 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੂਨ 1999 ਈ: ਵਿੱਚ 'ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਲਾਈਨ' ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੀ 'ਡਾਊਨ ਟਾਊਨ' ਤੋਂ 'ਸੈਨਫ਼ਰਨੰਦੋ ਘਾਟੀ' ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ, ਜੋ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਵੈਸਟਰਨ ਐਵਿਨਿਊ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਵਾਈਨ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ ਹਾਈਲੈਂਡ ਐਵਿਨਿਊ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਰੁਕਦੀ ਸੀ। 'ਡੋਲਬੀ ਥਿਏਟਰ'(Dolby theatre) 2001 ਵਿੱਚ 'ਕੋਡਕ ਥਿਏਟਰ' ਦੇ ਨਾਲ "ਹਾਈਲੈਂਡ ਸੈਂਟਰ" ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ 'ਆਸਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਭਾਵ ਇੱਥੇ 'ਆਸਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਂਟਰ ਮਾਲ ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਹੋਟਲ' ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸੈਸ਼ਨ ਗਤੀਵਿਧੀ
ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮਸਲਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮਿਉਸੀਪਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਕ ਨੂੰ ਵੋਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਅਤੇ 'ਸੈਨਫ਼ਰਨੰਦੋ' ਘਾਟੀ ਇੱਕ ਬੈਲਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਣ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਾਸਤੇ ਨਵੀਂ ਮਿਉਂਸੀਪਲ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ 'ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ' ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪਰ 'ਨਵੰਬਰ' ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਨੋਂ ਮਕ਼ਸਦਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਵਾਲੇ ਵੋਟਰ ਹਾਰ ਗਏ।
ਭੂਗੋਲ
'ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ' ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਹਿਲਜ਼', ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 'ਲਾਸ ਫਿਲੀਜ਼', ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 'ਪੂਰਬੀ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਤੇ 'ਲਾਰਕ ਮਾਊਂਟ', ਦੱਖਣ ਵੱਲ 'ਹੈਨਕੌਕ ਪਾਰਕ', ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ 'ਫੇਅਰਫੈਕਸ', ਪੱਛਮ ਵੱਲ 'ਪੱਛਮੀ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ 'ਪੱਛਮੀ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਹਿਲਜ਼' ਹਨ। 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਚੌੜੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਬੁਲੇਵਰਡ' ਤੋਂ 'ਲਾ ਬਰਿਆ ਐਵੈਨਿਊ' ਕੋਲੋਂ ਦੀ 'ਵੈਟਲਸ ਗਾਰਡਨ' ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਅਤੇ 'ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਐਵੇਨਿਊ' ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ 'ਬੋਨੀਟਾ' ਅਤੇ 'ਵੈਸਟਰਨ ਐਵੇਨਿਊ' ਤੱਕ ਇੱਕ ਗ਼ਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ 'ਵੈਸਟਰਨ ਐਵੇਨਿਊ' ਵੱਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ 'ਮੈਲਰੋਜ ਐਵੇਨਿਊ' ਵੱਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 'ਲਾ ਬਰਿਆ ਐਵੇਨਿਊ' ਗਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ 'ਸਿਟੀ ਲਾਈਨ' ਗਲੀ ਹੈ। 1918 ਈ: 'ਚ ਐੱਚ. ਜੇ. ਵਾਈਟਲੇ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 'ਏ. ਐਸ. ਬਾਰਨਸ' ਨੇ ਵਾਈਟਲੇਅ ਹਾਈਟਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਕਸ਼ਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਬੁਲੇਵਰਡ ਉੱਪਰ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸੈਲੀਬਰਿਟੀ ਕਮਿਉਨਟੀ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।  ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਫਰੈਕਲਿਨ ਪਿੰਡ, ਛੋਟਾ ਅਮਰੀਕਾ(Little America), ਸਪਲੈਡਿਗ ਸਕੁਏਅਰ, ਥਾਈ ਟਾਊਨ, ਯੂਕਾ ਕਾਰੀਡੋਰ ਹਨ।
ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਆਂਢ- ਗੁਆਂਢ
ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਮਿਉਨੀਟੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ 'HOLLYWOOD' ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਜੋ 'ਮਾਊਟ ਲੀ' ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਸਲ 'ਚ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਫ਼ਿਰ ਵੀ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਆਂਢੀ ਸ਼ਹਿਰ
ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ 'ਚ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਦਸ ਗੁਆਂਢੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ,
ਜਨਅੰਕੜੇ
ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ 2000 ਈ: ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ 3.51 ਸੁਕੁਏਅਰ ਮੀਲ(9.1 ਕਿ.ਮੀ.) 'ਚ 77,818 ਨਾਗਰਿਕ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। 2008 ਤੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵੱਧ ਕੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 85,489 ਹੋ ਗਈ। 2000 ਤੱਕ ਉੱਥੇ 'ਲੈਟਿਨ' ਜਾਂ 'ਹਿਸਪੈਨਿਕ' 42.2%, ਗੈਰ- ਹਿਸਪੈਨਿਕ ਗੋਰੇ 41%, ਏਸ਼ੀਅਨ 7.1% ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ 5.2 % ਅਤੇ ਹੋਰ 4.5% ਸਨ। ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ 33,6945 ਡਾਲਰ ਸਲਾਨਾ ਹੈ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ 'ਚ 92.4% ਆਮਦਨ ਘਰਾਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ 'ਚ ਘਰ, ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਦਿ ਅਰਾਮ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2000 ਤੱਕ 2,828 ਫੌਜੀ ਸਾਧਨ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਸਨ।
ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
2005 ਵਿੱਚ "KNX"(ਕੇ.ਐੱਨ.ਐਕਸ) ਅਖ਼ੀਰਲਾ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ 'ਸੀ. ਬੀ .ਐੱਸ. ਕੋਲੰਬੀਆ ਸਕੁਏਅਰ' ਨੇ 'ਮੀਰਾਈਕਲ ਮਾਈਲ ਸਟੂਡੀਓ' ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਲਈ ਬਰਾਡ ਕਾਸਟ(ਸੰਚਾਰਿਤ) ਕੀਤਾ। 22 ਜਨਵਰੀ, 1947 ਈ: ਨੂੰ "KTLA" (ਕੇ .ਟੀ .ਐੱਲ .ਏ.) ਪਹਿਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ 'ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਨਦੀ' ਕੋਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਲਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੇਵਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ। ਇਸ ਹੀ ਸਾਲ ਦੇ 'ਦਸੰਬਰ' ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਪਬਲਿਕ ਪ੍ਰੋਕਿਊਟਰ' ਪਹਿਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀ, ਜੋ "ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ" ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਈ ਗਈ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਕੇ. ਟੀ. ਐੱਲ .ਏ.' ਅਤੇ 'ਕੇ. ਸੀ. ਈ. ਟੀ.' ਦੋਨੋਂ 'ਸਨਸੈੱਟ ਬੁਲੇਵਰਡ' ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਵਾਰ ਟੀ. ਵੀ. ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਦੋਨਾਂ ਲਈ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਦੇ ਪਤੇ ਨਾਲ਼ ਬਰਾਡ ਕਾਸਟਿੰਗ ਹੋਈ, ਪਰ 'ਕੇ. ਸੀ. ਈ. ਟੀ.' ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਉੱਥੇ ਹੀ 'ਸਨਸੈੱਟ ਬੁਲੇਵਰਡ' ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। 'ਕੇ. ਐੱਨ. ਬੀ. ਸੀ' 1962 ਈ: ਵਿੱਚ 'ਸਨਸੈੱਟ ਬੁਲੇਵਰਡ' ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 'ਐੱਨ. ਬੀ. ਸੀ. ਰੇਡੀਓ ਸਿਟੀ ਸਟੂਡੀਓ' ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜੋ "ਨਿਊਯਾਰਕ" ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸਟੂਡੀਓ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ:-
ਸਰਕਾਰ
'ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ' ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਉਂਸੀਪਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਚੈਂਬਰ' ਦਾ 'ਅਰਥਚਾਰਾ ਵਿਭਾਗ' ਇਸਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮੁਖੀ ਹੀ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਮੇਅਰ ਹੈ। ਪਿਛਲਾ ਸਾਬਕਾ ਮੇਅਰ 'ਜੋਨੀ ਗਰਾਂਟ 'ਸੀ ਜੋ 2008 ਵਿੱਚ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਹੋਇਆ। 'ਜੋਨੀ ਗਰਾਂਟ' ਨੇ 1980 ਈ: ਤੋਂ 9 ਜਨਵਰੀ, 2008 ਤੱਕ ਇਸ ਮੇਅਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
ਅਪਾਤਕਾਲੀਨ ਸੇਵਾ
ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦਾ 'ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ' ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ '1358 ਐੱਨ. ਵਿਲਕੋਕਸ ਐਵ' ਵਿਖੇ ਹੈ। ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਅਪਾਤਕਾਲੀਨ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉ ਕੇਂਦਰ ਚਾਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:- ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦਾ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ 'ਵਿਲਮਾਈਰ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ' ਹੈ ਜੋ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਡਾਕਘਰ
'ਯੁਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟ ਡਾਕ ਸਰਵਿਸ' ਡਾਕਘਰ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ 'ਪਾਵੀਲੀਅਨ ਡਾਕ ਦਫ਼ਤਰ' ਅਤੇ 'ਸਨਸੈੱਟ ਡਾਕ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ।
ਆਚਾਰਿਆ ਅਪਯ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ -ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕਸ਼ਿਤ ਉੱਤਰਵਰਤੀ ਯੁਗ ਦੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰਸ਼ਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਹੀ ਪਾਰੰਗਤ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ ਬਲਕਿ ਵੇਦਾਂਤ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਨਿਆਇ, ਵਿਆਕਰਣ, ਭਗਤੀ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਚਾਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ’ਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਪਾਂਡਿਤਯ ਦੀ ਝਲਕ ਸਾਰੇ ਥਾਈਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲੀਵੁੱਡ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ
ਗੁਆਂਢੀ ਕੌਂਸਲ
ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਯੁਨਾਈਟਡ ਨੇਬਰਹੁੱਡ(ਗੁਆਂਢੀ) ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਅਤੇ 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 'ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਕੌਂਸਲ' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 'ਨੇਬਰਹੁੱਡ ਕੌਂਸਲ' ਜ਼ੋਨਿੰਗ, ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮਸਲਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੋਟਾਂ ਪਾ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੌਂਸਲ' ਮੈਂਬਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਹੱਕਬੰਦੀ, ਆਚਾਰ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਕੰਮਕਾਜ, ਜਾਇਦਾਦ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਵੋਟਾਂ ਪਾ ਕੇ ਫੈ਼ਸਲੇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਆਚਾਰਿਆ ਅਪਯ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
ਜੀਵਨ
ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੁੱਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਦਵਾਜ ਗੋਤ 'ਚ ਉਤਪੰਨ; ਸ਼ੈਵ ਮਤਾਨੁਯਾਯੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ‘ਤਮਿਲ’ ਬ੍ਰਾਹਮਿਣ ਅਤੇ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਸਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ‘ਰੰਗਰਾਜ’ ਅਥਵਾ ‘ਰੰਗਰਾਜਾਰੀ’ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸੰਤਾਨ ਸਨ। ‘ਚਿਤ੍ਰਮੀਮਾਂਸਾ’ 'ਚ ਉੱਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ‘ਵਕ੍ਸ਼ਸਥਲਾਚਾਰਯ’ ‘ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅੱਚਨ’ ਜਾਂ ‘ਆਛਾਨੁ’ ਸੀ। ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹੋਰ ਦੋਸ਼ਤ, ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ-ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਤਾਂ ’ਚ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ:- ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ’ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾ ‘ਵੇਂਕਟਪਤੀ’ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ 3 ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨ ਆਫਰੇਕਟ ਅਤੇ ਏਗਲਿੰਗ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉਕਤ ਆਸਰੇਦਾਤਾ ਨੂੰ ਵਿਜਯਨਗਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ‘ਵੇਂਕਟਪਤੀ’ (1535 ਈ. ਸਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ) ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ‘ਹੁਲਟਸ’ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ‘ਪੇਨਕੋਂਡਾ’ ਦਾ ‘ਵੈਂਕਟ’- 1, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਸ਼ਕ ਸੰਵਤ 1508 ਤੋਂ 1535 (1586 ਤੋਂ 1613 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ) ਹੈ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਉਕਤ ਕਥਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ‘ਹੁਲ’ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ‘ਸ਼ਿਵਾਦਿਤਯਮਣੀਦੀਪਿਕਾ’ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਚ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇਦਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਚਿੰਨਬੋ’ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ‘ਚਿੰਨਵੀਰ’ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ‘ਲਿੰਗਨਾਯਕ' ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਵੇਂਕਟ- 1, ਅਤੇ ਲਿੰਗਨਾਯਕ ਦੋਨੋਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਨ। ਵੇਲੂਰ ਦੇ ਇਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸ਼ਕ ਸੰਵਤ 1471, 1488 (1549 ਅਤੇ 1566 ਈ. ਸਦੀ) ਦੇ ਹਨ।ਸ਼ਿਵਾਨੰਦ ਯਤੀ ਨੇ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੀ ਕਿਰਤ ‘ਆਤਮਾਰਪਣ' ਦੀ ਟੀਕਾ 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮਾਂ ਕਲੀਵਰਸ਼ 4654 (1553 ਈ. ਸਦੀ) ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ‘ਅੱਚਨ’ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨੀਲਕੰਠ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨੇ ‘ਸ਼ਿਵਲੀਲਾਰਣਵ ਰਚਨਾ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਬਹੱਤਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵਿਤ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਂ 1553 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1625 ਈ. ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਲਈ, ਕਮਲਾਕਰ ਭੱਟ (17 ਵੀਂ ਈ. ਸਦੀ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ) ਨੇ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਆਚਾਰੀਆ ਜਗਨਨਾਥ 1 ਈ. ਸਦੀ) ਨੇ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਚਿਮੀਮਾਂਸਾ’ ਦੀ ਤੀਖੀ ਅਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਅਤੇ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਹਿਤ (104 ਕਿਰਤਾਂ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ, ਚਿਮੀਮਾਂਸਾ, ਕੁਵਲਯਾਨੰਦਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਪੀ. ਵੀ. ਕਾਣੇ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੌਥੀ ਰਚਨਾ ‘ਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਾਵਲੀ' ਦਾ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਨੂੰ-ਨਾਂਦੀ, ਸੂਧਾਰ, ਪੂਰਵਰੰਗ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਆਦਿ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲੀਵੁੱਡ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ
ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ
2000 ਤੱਕ ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 25 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 28% ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸੀ।
ਆਚਾਰਿਆ ਅਪਯ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
ਰਚਨਾਵਾਂ
1. ਤੀਵਾਰਤਿਕ:- ਇੱਕ ਛੋਟੀ-ਜਿਹੀ ਰਚਨਾ; ਦੋ ਪਰਿੱਛੇਦਾਂ 'ਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ; ਪਹਿਲੇ ’ਚ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੂੜ੍ਹੀ, ਯੋਗ, ਯੋਗਰੂੜ੍ਹੀ ਤਿੰਨ ਭੇਦਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ; ਦੂਜੇ 'ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਭੇਦ-ਉਪਭੇਦ ਸਹਿਤ ਵਿਵੇਚਨ; ਤੀਜੀ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਅਧੂਰਾ ਜਾਾਪਦੀ ਹੈ।
2. ਚਿਤ੍ਰਮੀਮਾਂਸਾ:- ਕਾਵਿ ਦੇ ਧੁਨੀ, ਗੁਣੀਭੂਤਵਿਅੰਗ, ਚਿਤਭੇਦ; ਚਿਤ੍ਰਕਾਵਿ 'ਚ ਰਮਣੀਯਤਾ ਦੇ ਅਭਾਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ; ਸਿਰਫ਼ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਤਿਯੋਕਤੀ ਤੱਕ ਵਿਵੇਚਨ; ਉਪਮਾ ਨੂੰ ਸਾਧਰਮਯਮੂਲਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ; ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤਤਕਾਲ ਬਾਅਦ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਜਗਨਨਾਥ ਨੇ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾਂਤਕ ਮਤਭੇਦ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ‘ਚਿਤ੍ਰਮੀਮਾਂਸਾ-ਖੰਡਨ’ ਨਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਾਲੀਵੁੱਡ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ
ਸਕੂਲ
ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ 'ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਯੁਨੀਫਾਈਡ ਸਕੂਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ' ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੈ। 'ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ' ਦੇ ਹੋਰ ਸਕੂਲ:-
ਆਚਾਰਿਆ ਅਪਯ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
ਰਚਨਾਵਾਂ
3. ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ:- ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ’ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ; ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਸਵਤ੍ ਆਦਿ ਤੇਈ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵੇਚਿਤ, ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਵਰਣ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤਕ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਹਤੱਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵੇਚਨ 'ਚ ਪੂਰਵਵਰਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ’ਚ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।  ‘ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ’ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਲੰਕਾਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਅਨੋਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਸਟੀਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਵਿਦਵੱਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੀਖਿਆਕਾਰ ਚਾਹੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ’ ਨੂੰ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ‘ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗ੍ਰੰਥ’ ਹੀ ਕਹਿਣ ਪਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਜ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ’ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ. ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ: 2017. pp. 412–414.ISBN 978-81-302-0462-8.
ਹਾਲੀਵੁੱਡ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ
ਸਰਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕਾਲੇ(ਲਾਇਬੇ੍ਰੀ)
'ਵਿਲ ਐਂਡ ਏਰੀਅਲ ਡਰਾਟ ਸਾਖ਼ਾ' ਅਤੇ 'ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਹਾਵਰਡ ਗੋਲਡਵਿਨ' ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਖ਼ੇਤਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਖ਼ਾਵਾਂ ਹਨ।
ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਕੁੱਝ ਅਦਾਕਾਰ/ਅਦਾਕਾਰਾ
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨਾਂ(ਲਿੰਕ-ਰੂਪ) ਕੁੱਝ 'ਹਾਲੀਵੁੱਡ' ਦੇ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-
ਕੁੱਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
'ਹਾਲੀਵੁੱਡ' ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ(ਲਿੰਕ-ਰੂਪ) ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-
ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਕਟਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ
ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਸਵਾਨੀ
'''ਸੁਰੇਸ਼ ਸੀ. ਵਾਸਵਾਨੀ''' ਐਵਰਸਟੌਨ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੂਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਨੋਵੋ ਏਜੀ, ਸਰਵੀਅਨ ਗਲੋਬਲ ਸਲਿ .ਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਓਮੇਗਾ ਹੈਲਥਕੇਅਰ।
ਸੁਰੇਸ਼ ਵੋਡਾਫੋਨ ਆਈਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਂਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ।
ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਸਵਾਨੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਬੀਐਮ ਗਲੋਬਲ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿਖੇ ਸਲੁਸ਼ਨਜ਼, ਡਿਲਿਵਰੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡੈਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ ਬੀਪੀਓ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਡੈੱਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਵਿਪਰੋ ਦੇ ਆਈ ਟੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਚੀਫ ਅਫਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਪਰੋ ਲਿਮਟਿਡ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਸੁਰੇਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟੁਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਖੜਗਪੁਰ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟੁਟ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਐਮ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੇ ਪਿਛਲੀ ਕੁਝ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਨਾ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਦਮਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਲੇਕੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਘੱਟ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧਾ ਦੇਣ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਵੇਗਵਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਆਗੂ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਪਦਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ ਹੋਈ ਹਨ।
ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਸਵਾਨੀ
ਕਰੀਅਰ
ਸੁਰੇਸ਼ ਕੋਲ ਗਲੋਬਲ ਆਈ ਟੀ / ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਮੇਜਰਸ ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਐਵਰਸਟਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਡੈਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਡੈਲ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਵਿਪਰੋ ਆਈ ਟੀ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਵਿਪਰੋ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ| ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ - ਆਈ ਬੀ ਐਮ ਗਲੋਬਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਲੁਸ਼ਨਜ਼, ਸਪੁਰਦਗੀ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਔਰਤ ਮਹੀਨਾ 2015 ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸਫ਼ੇ
ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਸਵਾਨੀ
ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਟੂਡੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਸਵਾਨੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 25 ਯੰਗ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਗਜ਼ੀਕਿਟਿਵਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਵਾਨਜ਼ੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਸ੍ਵਾਨਸੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੈਲਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਸ੍ਵਾਨਸੀ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਬਰਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਸ੍ਵਾਨਸੀ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਬੌਬੇ ਪਲਾਨ
ਬੌਬੇ ਪਲਾਨ, ਜਾਂ ਬੌਬੇ ਯੋਜਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਦਰਜ ਸੀ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ 8 ਸਿਰਕੱਢ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ 1944/1945 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਖਰੜੇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਏ ਬ੍ਰੀਫ਼ ਮੈਮੋਰੈਂਡਮ ਆਊਟਲਾਇਨਿੰਗ ਪਲਾਨ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਫਾਰ ਇੰਡੀਆ" ਸੀ ਜਿਸ ਤੇ ਉੱਘੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ੜੇ ਹਸਤਾਖਰ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ: ਜੇ.ਆਰ.ਡੀ.ਟਾਟਾ,ਜੀ.ਡੀ.ਬਿਰਲਾ,ਆਰਦੇਸ਼ਿਰ ਦਲਾਲ, ਸਿਰੀ ਰਾਮ ,ਕਸਤੂਰਭਾਈ ਲਾਲਭਾਈ , ਆਰਦੇਸ਼ਿਰ ਦਰਾਬਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੋਫ਼ ਸਰ ਪਰੁਸ਼ੋਤਮਦਾਸ ਠਾਕਰਦਾਸ ਅਤੇ ਜੋਹਨ ਮਿਥਈ। ਭਾਂਵੇਂ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਵਲੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਦਖਲਅੰਦੰਜੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਪੂਰਨਿਮਾ ਸਿਨਹਾ
ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1927 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਨਰੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਸੇਨ-ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਸਨ।, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ। ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉੱਘੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੁਰਜੀਤ ਚੰਦਰ ਸਿਨਹਾ, ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ, ਵਿਸ਼ਵ-ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸੁਪੂਰਨਾ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ਸੁਕੰਨਿਆ ਸਿਨਹਾ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਮਨ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੈਟਿਸਟੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਕੂਲ - ਮੇਲਾ ਮੇਸ਼ਾ ਆਰ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927
ਡਰਬੀ
ਡਰਬੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਕਾਤਮਕ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਵੰਟ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਰਸਮੀ ਕਾਊਂਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 248,700 ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ
ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਜਿਨਸੀ ਵਿਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਜੋ ਕਿ ਲਹੂ ਦੇ ਥੱਮੇ ਬਣਨ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।   ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੱਟ, ਨੀਲ, ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਨ ਵੱਗਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਹਲਕੇ ਮਾਮਲੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ ਸਥਾਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਦੌਰੇ, ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਘਟਦੀ ਪੱਧਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਦ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰੂਣ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕਰਕੇ ਰੋਕਥਾਮ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਗੁੰਮ ਹੋੲੇ ਖੂਨ ਦੇ ਦੇ ਥੱਮੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮਤ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਤਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਕ ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਨ ਤੋਂ ਜਾਂ ਰੀਕੰਬਿਨਟ ਤਰੀਕੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  20% ਤੱਕ ਲੋਕ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਨੂੰ ਗਤਲਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.। ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਡੀਐਸਪੋਪ੍ਰੈਸਿਨ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਹੀਮੋਫਿਲੀਆ A ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਨ ਥੈਰੇਪੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ
ਜਾਵੇਦ ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖਤਰ (ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1945) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਹਿੰਦੀ/ਉਰਦੂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਾਮਯਾਬ ਰਚਨਾਵਾਂ 1970ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਲੀਮ ਖਾਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਲੀਮ -ਜਾਵੇਦ ਜੋੜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਅਖ਼ਤਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 1857 ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਘੇ ਨਾਮ, ਅਲਾਮਾ ਫ਼ਜ਼ਲ-ਏ-ਹੱਕ ਖੈਰਬਾਦੀ(ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1861 ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਹਨ।
ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ
ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜਨਵਰੀ 1945 ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਸ਼ ਖੋਇਆ ਅਲੀਗੜ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਕੁੱਝ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਲੇਕਿਨ ਬੰਬਈ ਆਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹੋਸ਼ ਠਿਕਾਣੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਜਿਕਰ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਉਰਦੁ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਅਧੁਰਾ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ। ਸ਼ਾਇਰੀ ਤਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਾਨ ਨਿਸਾਰ ਅਖਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਫਿਆ ਅਖਤਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਸਨ। ਜਾਵੇਦ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਕਵੀ ਮਜਾਜ ਦੇ ਭਾਣਜੇ ਵੀ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਮੁਜਤਰ ਖੈਰਾਬਾਦੀ ਜਾਵੇਦ ਜੀ ਦੇ ਦਾਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇੰਨਾ ਸਭ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਾਵੇਦ ਦਾ ਬਚਪਨ ਯਤੀਮਾਂ ਜਿਹਾ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਂ ਦਾ ਅੰਚਲ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ ਨਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਮਾਸੀ ਦੇ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ। ਬਾਪ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਤ੍ਰੇਈ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਬਕ ਵੀ ਸਿੱਖੇ।
ਜਾਵੇਦ ਦੇ ਦੋ ਵਿਆਹ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ - ਫਰਹਾਨ ਅਖਤਰ, ਜੋਆ ਅਖਤਰ।
ਫਰਹਾਨ ਪੇਸ਼ੇ ਵਲੋਂ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਐਕਟਰ, ਗਾਇਕ ਹੈ। ਜੋਆ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945
ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਰਲਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸੂਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੰਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੌਖਿਕ, ਸੰਕੇਤ ਸੰਚਾਰ, ਐਨਕੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ। ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਕੜਨ, ਸਿਰਜਣ, ਪੈਕੇਜਿੰਗ, ਪ੍ਰਸਾਰ, ਪਰਿਵਰਤਨ, ਸੁਧਾਈ, ਰੀਪੈਕੇਜਿੰਗ, ਵਰਤੋਂ, ਭੰਡਾਰਨ, ਸੰਚਾਰ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ।
ਸਕੋਪ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ
ਸੂਚਨਾ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਤਦ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਨਿਰਧਾਰਣਵਾਦ, ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ "ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਤਹਿਤ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਉਪਲਬਧ ਭੌਤਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ ਸਿਸਟਮ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉਪ-ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੀਂ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਕੋਲ ਪੂਰੇ ਕਾਲਜ, ਵਿਭਾਗ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੂਚਨਾ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਸੂਚਨਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਚਾਰ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਨੂੰਨ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਆਈ-ਸਕੂਲ ਕਾਕਸ (ਆਈ-ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇਖੋ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਰਬੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਦਰ 2013 ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਸੂਚਨਾ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸ਼ਬਦ ਸੂਚਨਾ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਨ 1955 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।  ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ (1968 ਦਾ ਸਮਾਂ, ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਨ ਡੌਕੂਮੈਂਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਮਰੀਕਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਅਗਨੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲ-4
ਅਗਨੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲ-4 ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਜ਼ਾਇਲ 4000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਮਾਰ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਸਮੇਂ ਇਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਮਾਰ ਸਮਰੱਥਾ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੀ ਵੀਲ੍ਹਰ ਟਾਪੂ ਦੇ ਲਾਂਚ ਕੰਪਲੈਕਸ-4 ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕਰ ਕੇ ਅਜਮਾਇਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਜ 55,000 - 70,000 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਲੰਬਾਈ 20 - 40 ਮੀਟਰ ਵਿਆਸ 2 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਬੀ ਰੇਂਜ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਟਾਪੂ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੌਜੀ ਰਣਨੀਤਕ ਫੋਰਸ ਕਮਾਂਡ ਵੱਲੋਂ ਟੇਸਟ ਕੀਤੀ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਸਿਰਫ 20 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਘਟ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਗਨੀ-4 ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਦਾ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਟੈਸਟ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਟੇਸਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਡੀ.ਆਰ.ਡੀ.ਓ. ਦੇ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਡਿਫੈਂਸ ਮਿਨੀਸਟਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ
ਕੋਈ ਇਕ ਸਵਾਰ
ਕੋਈ ਇੱਕ ਸਵਾਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ
ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਕਥਾਨਕ
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਵੱਧ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਸ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਧ ਚਾਚੀ ਰਾਮ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਬਾਰੇ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਵੀ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਡਿਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪ ਤੰਗ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਧ ਦੀ ਆਪ ਲੋੜ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਚੀਨੀਏਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਦੋ ਖਣ ਛੱਤਣੇ ਹੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤੀਰ ਧਰਨ ਵੇਲੇ ਅੱਧ ਦੇਣਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਦਰਬਾਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਖੱਬੀ ਬਾਹੀ ਦਾ ਝਗੜਾ ਮੁੱਖ ਸੀ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੁੱਕਦਾ। ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਰਬਾਰੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਪਰ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਦਰਬਾਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਇਹ ਕੰਧ ਕੱਚੀ ਅਤੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੋਂ ਖਸਤਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਧ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।
ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਚੀ ਰਾਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਚੀਨੀਏਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨ ਰਿਹਾ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਰਬਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਆਪ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦਰਬਾਰੇ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਪਟਵਾਰੀ ਵੱਲ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਉਥੇ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਪਟਵਾਰੀ, ਸਰਪੰਚ, ਟੁੰਡਾ ਲੰਬੜਦਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੰਧ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ਼ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਧ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰ ਲਵੇ ਪਰ ਇਸ ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਹ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਪਟਵਾਰੀ ਵੀ ਦਰਬਾਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਰਬਾਰੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਆਪਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਂਝੀਕੰਧ ਨੂੰ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਭਾਰ ਅੱਧਾ-ਅੱਧਾ ਵੰਡ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਦਰਬਾਰਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਤਾਂ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਲੋ ਜੇ ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਦੇਣੇ ਤਾਂ ਨਾ ਸਹੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਤੀਰ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਭੜਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੱਲ ਹੱਥੋ ਪਾਈ ਤੱਕ ਚਲ਼ੀ ਗਈ ਪਰ ਟੁੰਡੇ ਲੰਬੜਦਾਰ ਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਚਾਇਤ ਬੁਲਾ ਲਈ।  ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਏ ਮੂਹਰੇ ਦਰਬਾਰੇ ਨੂੰ ਝੁੱਕਣਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਖਰਚਾ ਦੋ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਦੇਣਾ ਤਹਿ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੀਂਹ ਪਟਵਾਉਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਸੀ ਫੜ ਬੈਠੇ ਧੰਮਾ ਸਿੰਘ ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾਲ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਹੱਥ ਕੁ ਭਰ ਰੱਸੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਧੰਮਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਰੱਸੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਟਾਉਣੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਦਰਬਾਰਾ ਨੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਲਿਆ ਕਿ ਕੰਧ ਉਸ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਉਂਗਲਾਂ ਵਧਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਰਬਾਰੇ ਨੇ ਗਾਲ਼ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੱਲ ਵਧ ਗਈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥ ਪੱਥ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਮਾਨਤਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕੰਧ ਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਮੰਗ ਕੇ ਕੋਈ ਛੇੜ ਛੇੜਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚਾਚੀ ਰਾਮ ਕੌਰ ਕੋਲ਼ੋਂ ਦਰਬਾਰੇ ਨੂੰ ਨਿਮੋਨੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਝਿਜਕਦਾ ਝਿਜਕਦਾ ਦਰਬਾਰੇ ਦਰਬਾਰੇ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਦਰਬਾਰਾ ਸੁੱਕ ਕੇ ਪਿੰਜਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਕਿ ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੋਟ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ  ਨੇ ਦਸ ਰੁਪਏ ਕੱਢ ਕੇ ਦਰਬਾਰੇ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੰਡੀ ਜਾ ਕੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗਾ।
ਦਰਬਾਰੇ ਨੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੈਸੇ ਵੀ ਦੇਣੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਬੰਸੋ ਦਾ ਹਾੜ੍ਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ `ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਝੱਟ ਦਰਬਾਰੇ ਦਾ ਸੱਦਾ ਪਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਉਹ ਹੌਂਸਲਾ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੇ ਦੋਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਇਥੇ ਪੜ੍ਹੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪੰਡੋਰੀ ਭਵਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਰਨਾਟਕਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਦੇਖੋ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ‎
ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਸਾਹਿਤ)
ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪਨਪੀ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਪਹਿਲੇ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਗਲਪ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਸੈਲੀ ਜਾਂ ਵਿਧਾ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜੋ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੀ ਅਤੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਟਿਲਤਾ ਸਮੇਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਬੱਧ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੇ ਨਾਇਕਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਆਮ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਕੁੱਲ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਸਮੇਤ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਲੇਖਣੀ "ਦੇ ਕਲਾਮਈ ਸਧਾਰਨੀਕਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਚਿੱਤਰਣ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਨਕਲ ਨਾਲ਼ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਣਾਮ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ”। ਯਥਾਰਥ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਗ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਰਥ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਨਾਦਿ ਅੰਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਹਰ ਹੋਂਦ ਦਾ ਆਦਿ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅੰਤ ਵੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਹੋਂਦ ਦੀ ਧਾਰਣੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਖੁਦ-ਮੁਖਤਿਆਰ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਜਨਮਦਾਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਸਾਂਝੀ ਖਾਸੀਅਤ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਵਾਨੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੱਤ ਭੇਦ ਤੁਰਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਐਂਗਲਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੱਮੁਚੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਮਤ ਭੇਦ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ- ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦ। ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਜਗਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਨਿਰਪੇਕ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਮੁੱਚੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਜਗਤ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸਕੰਲਪਾਂ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਉੱਪਰ ਹੀ ਅਧਾਰਿਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਪਦਾਰਥ ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਜਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਗਤੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਨਿਅਮ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਤੋ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰੀ ਯਥਾਰਥ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਗਤੀਹੀਣ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਚੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਨਿਰਤੰਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਦੈਵੀ ਮੁਕਤੀ ਉਪਰ ਟੇਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੌਗਿਰਦੇ ਭਾਵ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਮਾਜ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਦੇਖਣ, ਘੋਖਣ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ‘ਯਥਾਰਥਵਾਦ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 1835 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 1856 ਈ. ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਕੀ ਕੇ ‘ਰਿਅਲੀਜ਼ਮ’ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ 1835 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਕੰਲਪ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਚੇਤੰਨ ਭਾਂਤ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਖਾਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਡੀਫੋ ਫੀਲਡਿੰਗ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡਸਨ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਸਿਰਜਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਇਆਨਵਾਟ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਪੂਰਵ-ਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲੋਂ ਨਿੱਤ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਸੀ।
ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਉਪਰ ਅਸਰ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤਬਕੇ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਟਨ ਅਤੇ ਡਾਰਵਿਨ ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਸੰਬਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਿਤ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਖੁਦ-ਮੁਖਤਾਰ ਹੋਂਦ ਦਾ ਧਾਰਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜੀਵ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਿਸੇ ਚੇਤੰਨ ਯਤਨ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਪੱਖੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਅਮਾਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸੁੰਤਤਰਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਰ੍ਰਾਤਰੀਅਤਾ ਅਧਾਰਿਤ ਨਵਾਂ ਸਕੰਲਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪੀਨ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇਸ ਸਕੰਲਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਉਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਦੈ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਿੱਤ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਯਰੂਪ ਦੀ ਕਲਾ ਚੇਤਨਾ ਵੀ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੇਤਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਹੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਓ, ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਸੰਬਧ ਸਦੀਵਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਮਕਾਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਹੈ।
ਬੋਨੇਅਰ
ਬੋਨੇਅਰ (Bonaire, ਪਾਪੀਆਮੈਂਤੂ: Boneiru) ਇੱਕ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਲੀਨ ਬੋਨੇਅਰ, ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਸਮੇਤ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ (ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਪਿੰਡ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਰੂਬਾ ਅਤੇ ਕੁਰਾਸਾਓ ਸਮੇਤ ਇਹ ਲੀਵਾਰਡ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦੇ ਅਬਸ ਟਾਪੂ (ABC Islands) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਟਾਪੂ-ਲੜੀ ਹੈ। ਬੋਨੇਅਰ ਨਾਂ ਕਾਕੇਤੀਓ ਸ਼ਬਦ 'ਬੋਨੇ' (Bonay) ਤੋਂ ਆਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਡੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਜੇ ਬਦਲ ਕੇ Bojnaj ਅਤੇ Bonaire ਭਾਵ "ਚੰਗੀ ਹਵਾ" ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕ੍ਰਾਲਨਦਿਜਕ ਹੈ।
ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਸਾਹਿਤ)
ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪ
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਓਕਿ ਉਸ ਵਿਚਲਾ ਜੀਵਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ/ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਤੂ ਜਗਤ ਦੇ ਯਥਾਰਥਕ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬਾਹਰੀ ‘ਸੱਤਾ’ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ, ਕੁਦਰਤ ਬਾਹਰੀ ਸੱਤਾ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਰਵ ਵਿਆਪੀ, ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ, ਸੁਤੰਤਰ, ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਚਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਾਹਿਤ ਨਿਰੋਲ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਚਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਪਰਮ ਮਨੁੱਖ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤਵੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੱਛਣ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ। ਕਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ(ਜ਼ੋਲਾ ਵਰਗੇ) ਨੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ‘ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ’ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਅਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੱੁਖ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਜੀਵ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਵਾਦੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜੈਵਿਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਹਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੰੁਦਾ ਹੈ ਪਰ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਪਸ਼ੂ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮਨੱੁਖ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਨੱੁਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕੁਦਰਤ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਆਸਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਨਿਰਾਸਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਘਿਰਣਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਸਮਝ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਹਿਤ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਇਆਨਵਾਟ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ ਹੈ। ਜੇ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਵਸਤੂ ਜਗਤ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿ ਕੇ ਕਲਪਿਤ ਸੁੰਦਰ ਜਗਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸੰਸਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਕੁਹਜਮਈ ਜਗਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਉਲਾਰ ਝੁਕਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਓ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ‘ਸੱਚ’ ਅੱਤ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਜਗਤ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਜਗਤ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾ ਉੱਤੇ ਪੂਰੇ ਉਤਰਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਹੀ ਰੂਪ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ।
ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸਦੀ ਸੀ ਪਰ 1789 ਦੀ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸੀ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੇ ਜਿਸ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਆਜਾਦੀ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਬਜਾਇ ਖੁਦਗਰਜ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਸਮਾਜ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮਜਦੂਰ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਲਕ ਵਰਗ ਸਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਉੱਪਰ ਮਲਕੀਅਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਧਨਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨਾ ਵੀ ਕਠਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਭਾਂਤ ਦੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਰੋੜਾ ਸਮਝ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਕਲਪਨਾ ਜਗਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਵਰਗ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਅਖਵਾਇਆ। ਦੂਜੀ ਭਾਂਤ ਦੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਰਗ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਮਾਨਵੀ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਪਰ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ, ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਹ ਇਸੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਪਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ ਦੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਵਰਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ‘ਸਮਾਜਵਾਦ’ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਬੱਝ ਸਕਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰੂਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਤੋਂ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵੀ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ੋਲਖੋਵ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ। 1917 ਈ. ਦੀ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਇਹ ਵਿਧੀ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਧੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਨ। ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਵਸ਼ਕਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਵਰਤਮਾਨ ਸ਼੍ਰੁਣੀ-ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਦਰੁਸਤ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਓ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਚਿੱਤਰ ਦੀ ਵੀ ਆਸ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਮੁੱਚ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤਾਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਨਿਰੂਪਣ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲੱਛਣ
1. ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਦੰਵਦਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰ-ਪਰਿਵਰਤਣਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਉੱਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
2. ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਲੱਛਣ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ। ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3. ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਭਾਂਤ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵੀ, ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਵੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਵੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚਤਾ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
4. ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਅਟਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਮੀ ਦੇ ਜਨਮ-ਜਾਤ ਨਿੱਜ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੁਭਾ ਦੇ ਤੱਥ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲਚਕੀਲੇਪਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
5. ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ।
6. ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੀਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਵਸਤੂਮੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
9. ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮਗਰੀ ਵਸਤੂ ਜਗਤ ਦੇ ਤੱਥ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥਵਾਦ
ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਪਛੜ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੁਢਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕਿਆ। 1935 ਈ. ਤੱਕ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾਇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਸਾਰ, ਅਤੀਤ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ 1935 ਈ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਉਜਾਗਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਉੱਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਉਜਾਗਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਾਨਕ-ਕੰਵਲ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦਕਿ ਨਰੂਲਾ, ਸੇਖੋਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਅਤੇ ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ ਆਦਿ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਤੇ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧਰਿ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਮਾਨਵਵਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮਾਨਵਵਾਦ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਛੋਂਹਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰੁੱਖ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥ ਤੱਕ, ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਮਿਲਵੇਂ ਜੁਲਵੇਂ ਰੂਪ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਤੇ ਆਤਮਜੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ
ਚੈਹਲਾਂ
ਚੈਹਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨੰ: 2 ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸੀਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਹੀ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ। 2002 'ਚ ਇਸ ਸੀਟ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਰੁਮਾਲ ਚੰਦ ਇਥੋਂ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਸਾਲ 2007 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਬਿਸ਼ੰਭਰ ਦਾਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਰੁਮਾਲ ਚੰਦ ਨੂੰ ਇਸ ਸੀਟ ਤੋਂ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਿਛਲੇ 2012 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸੀਮਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਸੀਟ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਦਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬਲਬੀਰ ਫਤਿਹਪੁਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਸਾਲ 2017 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜੁਗਿੰਦਰ ਪਾਲ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀਮਾ ਕਮਾਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਦੀ ਵੋਟ 62 ਫੀਸਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 31 ਫੀਸਦੀ ਮਹਾਸ਼ਾ, 28 ਫੀਸਦੀ ਰਾਮਦਾਸੀਏ, ਇਕ-ਇਕ ਫੀਸਦੀ ਮੇਘ ਤੇ ਰਟਾਲ, ਇੱਕ ਫੀਸਦੀ ਹੋਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜਰਨਲ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 38 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ ੨੦੧੭ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਕੁਲ ਵੋਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,49,662 ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
੨. ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ
ਫ਼ਰਾਂਫ਼ੁਰਟ ਆਮ ਮਾਈਨ (ਮਾਈਨ ਉਤਲਾ ਫ਼ਰੈਂਕਫ਼ਰਟ), ਜਿਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ ਜਾਂ ਫ਼ਰੈਂਕਫ਼ਰਟ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਰਮਨ ਰਾਜ ਹੈਸਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਹਦੀ 2012 ਵਿੱਚ ਅਬਾਦੀ 704,449 ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
5 ਜੁਲਾਈ
5 ਜੁਲਾਈ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 186ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 187ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 179 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਲਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਰੂਪਾ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ
ਰੂਪਾ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Roopa Unnikrishnan) ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 50 ਮੀਟਰ ਰਾਈਫਲ ਪ੍ਰੋਨ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, 1999 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਸਪੋਰਟਸ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ)। ਅਵਾਰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਗਲੋਬਲ ਮੈਡਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਅਤੇ XVI ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, 1998 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਨ ਸਪੋਰਟਸ ਰਾਈਫਲ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਵਰਲਡ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ, Ft ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ। ਬੇਨਿੰਗ, ਜਾਰਜੀਆ, 1998; ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੇ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਥਲੀਟਾਂ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਕੀਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰੋਡਸ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।
ਉਸਨੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਬੀ.ਏ. ਏਥੀਰਾਜ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਐਮ.ਏ. ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਓਲ ਵਿਖੇ ਆਰਥਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਮਏ; ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਸੈਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦ ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਨੌਲੇਜ@ਵਾਰਟਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।