cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਹੰਸਾ ਬਾਈ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ
ਹੰਸਾ ਬਾਈ, ਹੰਸਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ, ਮੰਡੋਰ ਦੇ ਚੁੰਦਾ ਰਾਠੌਰ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸੁਰਮ ਸੰਖਲੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਲ ਦੇ ਹਰਮ (ਰਾਣੀ ਮਹਿਲ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਹੰਸਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਸੋਨਾ ਮੋਹਿਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਨੇ ਹੰਸਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਮਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੋਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਨਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਰਣਮਲ ਨੇ ਮੰਡੋਰ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਲਾਪਿਤ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਚੰਦਾ ਸਿਸੋਦੀਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਮੰਡੌਰ ਤੋਂ ਵਫ਼ਦ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿਤੌੜ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਚੂੰਡਾ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸੀ। ਲੱਖਾ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਉਸ ਵਰਗੇ "ਸਲੇਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ" ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਚੁੰਦਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਣਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਨ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ, ਹੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਚੂੰਡਾ ਨੇ ਹੰਸਾ ਬਾਈ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਰਾਣੀ
ਹੰਸਾ ਬਾਈ ਨੇ 1408 ਜਾਂ 1407 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1409 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਕਲ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼, ਉਸਦੇ ਰਾਜ, ਅਤੇ ਸਿਸੋਦੀਆ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਏਕਲਿੰਜੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਨਮਾਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਪੁਸ਼ਾਕ (ਜੋ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਲੱਖਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਘਦੇਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਜਾਹਰ, ਸਾਕਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਰਾਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
thumb| ਮੋਕਲ ਅਤੇ ਹੰਸਾ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਸਿਖਰ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਜੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ 1421 ਵਿਚ ਹੰਸਾ ਦੇ ਪਤੀ ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਕਲ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਨਾਬਾਲਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਹੰਸਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਚੂੰਡਾ, ਰਾਣਾ ਲੱਖਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਹੰਸਾ ਬਾਈ ਨੇ ਚੁੰਦਾ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਈਸ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਰਾਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨੇ ਚੁੰਦਾ ਨੂੰ ਚਿਤੌੜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਾਂਡੂ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਣੀ ਹੰਸਾ ਬਾਈ ਨੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮੋਕਲ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਣਮਲ ਤੋਂ ਮਦਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗੌਰ ਦਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖ਼ਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬੂੰਦੀ ਦਾ ਹਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਾਠੌਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਸੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਈ-ਭਤੀਜਾਵਾਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ਬਾਰੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਣਮਲ ਨੇ ਉੱਚ ਅਹੁਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੰਸਾ ਨੇ ਮੋਕਲ ਦਾ ਸੋਭਾਗਿਆ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜੋੜਾ ਜਵਾਨ ਸੀ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕੁੰਭਾ ਹੋਇਆ।
ਰਾਣੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
1433 ਵਿੱਚ, ਮੋਕਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ, ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਮਹਾਰਾਣਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਮੀਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਜੋ ਹੁਣ ਮੋਕਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਭਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੰਸਾ ਬਾਈ, ਹੁਣ ਰਾਣੀ-ਦਾਦੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਣਮਲ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਰਾਣਾ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋਣ ਤੱਕ ਰੀਜੈਂਟ ਬਣਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਣਮਲ ਆਪਣੇ ਚੌਵੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਨਾਲ, ਚਿਤੌੜ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ, ਨਾਮਾਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਬਾਲਗ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।
ਨਵੇਂ ਰੀਜੈਂਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮੋਕਲ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬੂੰਦੀ, ਆਬੂ, ਭੂਲਾ ਅਤੇ ਬਸੰਤਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਮਹਿਮੂਦ ਖਲਜੀ ਨੂੰ 1437 ਵਿਚ ਸਾਰੰਗਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਾਰ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਹੰਸਾ ਨੇ ਵੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਲੁਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੋਕਲ ਦੇ ਚਾਚਾ ਚਾਚਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਭਰਮਾਲੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਣਮਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ। ਭਗੌੜਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 500 ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰਣਮਲ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਹੇਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਮੌਤ
ਹੰਸਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਰੀਖ ਅਣਜਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਦਾ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਰਈਸ ਰਣਮਲ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਣਮਲ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਾਣੀ ਦਾਦੀ ਉਸਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਠੌਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਸੋਦੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
Original from the University of Michigan ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਇਹ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੋਕਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ - ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਤਨਹਾਈ ਦਾ ਸਰਾਪ ਭੋਗਦਿਆਂ , ਹਕੀਕਤ , ਅਮਰੀਕਾ , ਉਡੀਕ ਦਾ ਸਰਾਪ ਭੋਗਦਿਆਂ , ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਕੁੜੀ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ
ਓਸ ਤੇ ਪੱਤੇ ਦੀ ਰਾਤੀਂ ਗੁਫ਼ਤਗੂ
ਬੇਬਸੀ ਅਪਣੀ 'ਤੇ ਪਰਬਤ
ਵੇਖਿਐ ਹਸਦਾ ਹੋਇਆ
ਕੀ ਕਦੀ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਧੁੱਪ ਅੰਦਰ
ਉਡ ਰਿਹਾ ਤਿਤਲੀ ਦਾ ਰੰਗ ?
ਕੀ ਕਦੀ ਵੇਖੀ ਹੈ ,
ਪਰਵਾਸੀ ਪਰਿੰਦੇ ਦੇ ਪਰਾਂ ਅੰਦਰ ਉਦਾਸੀ ?
ਅੱਖ ਅੰਦਰ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੀ
ਤੜਪਦੀ ਹੋਈ ਉਮੀਦ
ਕੀ ਕਦੀ ਵੇਖੀ ਹੈ ਪਿਆਸ
ਹੋ ਰਹੀ ਥਲ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ?
ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਵੇਖਿਆ
ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਨਾ ਵੇਖ
ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਤੀਕ ਤੂੰ ਸਾਬਤ ਰਹੀ ?
ਤਨਹਾਈ ਦਾ ਸਰਾਪ ਭੋਗਦਿਆਂ
ਮੈਂ ਰਸੀਵਰ ਚੁਕ ਕੇ ਹੈਲੋ ਕਿਹਾ ।
ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੋਈ ਨਰਮ ਹਾਸਾ ਹੱਸਿਆ
ਮੈਂ ਕਿਹਾ ,
‘ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੈ ਮਿਲਣਾ? ’’
‘ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ
ਨਾ ਕੋਈ ਬਾਤ ਹੈ
ਬਸ ਜ਼ਰਾ ਕੂ
ਦਰਦ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ
ਫ਼ੋਨ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜ਼ਰਾ
ਸੋ ਕਰ ਲਿਆ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ, ਪੇਸ਼ੇ , ਨਾਮ ਤੋਂ
ਵਾਕਿਫ਼ ਨਹੀ
ਨਾ ਹੀ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।
ਪਰ ਤੁਸੀਂ! ਦਰਦ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਤੋੜਨ ਵਿਚ
ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤੈ
ਸ਼ੁਕਰੀਆ ।
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਜੋ
ਵਿਘਨ ਪਾਇਐ
ਖ਼ਿਮਾ ਕਰਨਾ ।’’
ਹਕੀਕਤ
ਫੇਰ ਆਏਗੀ ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ
ਗੁਟਕਦੀ ਬੱਤਖ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਪਰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ 'ਚ ਵੀ
ਮੁਨਾਵਰ ਫਾਰੂਕੀ
ਮੁਨਾਵਰ ਇਕਬਾਲ ਫਾਰੂਕੀ (ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ 1992) ਨੂੰ ਮੁਨਾਵਰ ਫਾਰੂਕੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਹਕੀਕਤ
ਸੌ ਬਹਾਨੇ ਘੜੇਗੀ
ਮੁਨਾਵਰ ਫਾਰੂਕੀ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਫਾਰੂਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ 28 ਜਨਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ 2002 ਦੇ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਹਕੀਕਤ
ਉੱਪਰੋਂ ਉੱਪਰੋਂ ਲੜੇਗੀ
ਮੁਨਾਵਰ ਫਾਰੂਕੀ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਹਕੀਕਤ
ਅਪਣੇ ਤੋਂ ਵੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ
ਮੁਨਾਵਰ ਫਾਰੂਕੀ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਆਪਣੀ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਓਟੀਟੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਮੇਡੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚੈਨਲ 'ਤੇ "ਦਾਊਦ, ਯਮਰਾਜ ਅਤੇ ਔਰਤ" ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਵੀਡੀਓ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ ੨੦੨੦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਪੈਕਟ੍ਰਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ "ਜਵਾਬ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਹਕੀਕਤ
ਝੂਠ ਬੋਲੇਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ।
ਜਾਣਦਾ ਬੁਝਦਾ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ
ਮੁਨਾਵਰ ਫਾਰੂਕੀ
ਕੈਰੀਅਰ
੨੦੨੨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਗਨਾ ਰਨੌਤ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਾਕ ਅਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਬਣ ਗਿਆ।
2021
2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੁਟਕਲੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਹਕੀਕਤ
ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਅਪਣਾ ਲਵਾਂਗਾ
ਮੁਨਾਵਰ ਫਾਰੂਕੀ
2021
2020 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ 'ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ ਚੁਟਕਲਿਆਂ ਕਾਰਣ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ਼ ਹੋਇਆ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਹਕੀਕਤ
ਹੀ ਉਸ ਦੇ
ਝੂਠ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਗੁਫ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਪੁੱਜਾਂ
ਮੁਨਾਵਰ ਫਾਰੂਕੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੈਪਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
ਹਕੀਕਤ
ਸੱਚ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦੁਆਰ ।
ਅਮਰੀਕਾ
ਬੀਜ ਲੈ ਜਾਏਗਾ
ਮੌਜ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ
ਛੱਡ ਜਾਵੇਗਾ ਉਹ ਤਸਮੇਂ
ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ।
ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਆਏਗਾ
ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ,
ਰੱਖ ਜਾਵੇਗਾ ਉਹ ਗੁਲਦਾਨਾਂ 'ਚ ਕੰਡੇ ।
ਬਾਰੂਦੀ ਧੂੰਆਂ ।
ਬਸਤੀਆਂ ਪਹਿਨਣਗੀਆਂ
ਬੰਕਰਾਂ ਦੇ ਫਿਰ ਲਿਬਾਸ
ਸਾਡਿਆਂ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਖਿਲਰੇ
ਅਧ-ਜਲੇ ਬਸਤੇ ਮਿਲਣਗੇ
ਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ
ਅੱਗ ਦੇ ਹੀ ਫੁਲ ਖਿਲਣਗੇ ।
ਸਰਦ ਪੈ ਜਾਵਣਗੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ
ਆਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਭੁੱਖ ਦੌੜੇਗੀ ਚੁਫੇਰੇ
ਸਭ ਘਰਾਂ ਵਿਚ
ਆਲ੍ਹਣੇ ਪਾਏਗਾ ਧੂੰਆਂ
ਦਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰ ਉਡੀਕਣਗੇ
ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਪੈਛੜਾਂ ਨੂੰ ।
ਰੁਣ ਝੁਣੀ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ
ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਸੁਰੰਗੇ ਪਰ ਤੇ ਨਗਮੇਂ
ਲੋਰੀਆਂ ਬਾਲਾਂ ਦੀਆਂ
ਤੇ ਘੋੜੀਆਂ, ਦੋਹੇ , ਸੁਹਾਗ
ਵੈਣ ਦੇ ਕੇ
ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਏ ਉਹ ।
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਉਹ ਗਿਆ
ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ
ਚਿਬ ਖੜਿੱਬਾ ਓਸ ਦਾ ਜੁਗ਼ਰਾਫ਼ੀਆ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਉਹ
ਏਥੇ ਵੀ ਆਵੇ ?
ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਕੁੜੀ
ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ
ਆਦਿ ਵਾਸੀ ਇਕ ਕੁੜੀ
ਬਿਨਾਂ ਭੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਡਰ ਤੋਂ
ਮਿਰੇ ਕੋਲੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ।
ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਹੇਕ ਲਾ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ
ਮੈਂ ਜਿਸਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਤੋਂ
ਅਜੇ ਆਰੀ ।
ਪਰ ਉਸਦੀ ਪੈੜ ਤੋਂ ਦਿਲ ਦੀ
ਹਕੀਕਤ ਪੜ੍ਹ ਲਈ ਸਾਰੀ
ਜੋ ਉਸਦੀ ਮੁਸਕਣੀ, ਅੱਖਾਂ
ਤੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ ਪਲ ਕੁ ਭਰ ਪਹਿਲਾਂ ।
ਮਗਰ ਅੱਗ ਦੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣਾ
ਥਲ 'ਚ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਊਠ ਲੱਦ ਕੇ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਵੀ
ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ।
ਐਮ.ਆਰ. ਸਿੰਘ
'''ਐਮ.ਆਰ. ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ 1954) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅੰਪਾਇਰ ਹੈ। ਉਹ 1993 ਅਤੇ 2000 ਦਰਮਿਆਨ ਛੇ ਵਨਡੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅੰਪਾਇਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਬੇਲੰਦੂਰ ਝੀਲ
ਬੇਲੰਦੂਰ ਝੀਲ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ  ਬੇਲੰਦੂਰ ਨਾਮ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਲੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਲੰਦੂਰ ਡਰੇਨੇਜ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ । ਝੀਲ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪੈਂਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਚੇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ  ਇੱਕ ਰੀਸੈਪਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲਗਭਗ 148 ਸਕੁਏਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ( 37,000 ਏਕੜ)  ਦਾ ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੋਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਰਥੁਰ ਝੀਲ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਪਠਾਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਪਿਨਾਕਨੀ ਨਦੀ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਲੰਦੂਰ ਝੀਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਪਿਨਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੋਨਯਾਰ ਨਦੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਪੁਰਾਣੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕੀ  ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ,  ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਚਰਾਣ ਵਾਸਤੇ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਝੀਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੈਟਾਲੀਨਾ ਵਰਗੇ ਐਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਉੜ ਅਤੇ ਲੈਂਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਵਰਗੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਤਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਬੇਲੰਦੂਰ ਝੀਲ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗਾਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਿ ਝੀਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਝੀਲ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਗਾਰੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਸੀ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਕਢਿਆ ਜਾਏ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ।  ਮੁੱਖ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਵਰੇਜ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ
ਬੇਲੰਦੂਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ; ਸਲੇਟੀ ਬਗਲਾ, ਜਾਮਨੀ ਬਗਲਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਪੌਂਡ ਬਗਲਾ, ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਐਗਰੇਟ, ਕੈਟਲ ਐਗਰੇਟ, ਬਲਿਥਜ਼ ਪਾਈਪਿਟ, ਸਲੇਟੀ ਵੈਗਟੇਲ, ਪੱਛਮੀ ਪੀਲੀ ਵੈਗਟੇਲ, ਚਿੱਟੇ-ਭੂਰੇ ਵਾਲਾ ਵੈਗਟੇਲ, ਕਾਲਾ ਪਤੰਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਪਤੰਗ, ਪੱਛਮੀ ਮਾਰਿਸ਼ਟੀ। ਸ਼ਿਕਰਾ, ਵੁੱਡ ਸੈਂਡਪਾਈਪਰ, ਮਾਰਸ਼ ਸੈਂਡਪਾਈਪਰ, ਕਾਮਨ ਸੈਂਡਪਾਈਪਰ, ਗਾਰਗਨੇ, ਉੱਤਰੀ ਸ਼ੋਵਲਰ, ਉੱਤਰੀ ਪਿਨਟੇਲ, ਲਿਟਲ ਗ੍ਰੀਬ, ਇੰਡੀਅਨ ਸਪਾਟ-ਬਿਲਡ ਡਕ, ਬਲੈਕ ਡਰੋਂਗੋ, ਐਸ਼ੀ ਡਰੋਂਗੋ, ਸਪਾਟਡ ਆਊਲੇਟ, ਬਲਿਥਜ਼ ਰੀਡ ਪਾਈਪਰ, ਰੈੱਡ ਵਾਰਬਲਰ, ਬਸ਼ਚਟ -ਵਾਰਬਲਰ ਨਿਗਲ, ਐਸ਼ੀ ਪ੍ਰਿਨੀਆ, ਵ੍ਹਾਈਟ-ਗਲੇ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੋਇਲ, ਵ੍ਹਾਈਟ-ਚੀਕਡ ਬਾਰਬੇਟ, ਕਾਮਨ ਮਾਈਨਾ, ਜੰਗਲ ਮਾਈਨਾ, ਸਪਾਟ-ਬਿਲਡ ਪੈਲੀਕਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਸ਼ੈਗ, ਗ੍ਰੇਟ ਕੋਰਮੋਰੈਂਟ, ਲਿਟਲ ਕੋਰਮੋਰੈਂਟ, ਬਲੈਕ-ਹੈੱਡਡ ਆਈਬਿਸ, ਗਲੋਸੀਬੀਅਨ, ਗਲੋਸੀਬ ਹਾਊਸ ਹਰੀ ਮੱਖੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲੌਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਚਤੌੜਗੜ੍ਹ
ਚਤੌੜਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਟਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 143602 ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੁਹਾਜੰਗ ਨਦੀ
ਲੁਹਾਜੰਗ ਨਦੀ ( লৌহজং নদী [lowɦɔdʒɔŋ nɔdi] ) ਮੱਧ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਟੰਗੈਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਭੂਆਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੈਬਸੈਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਮਨਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਪਣੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੰਗੈਲ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਰੋਟੀਆ ਅਤੇ ਜਮੁਰਕੀ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਲੁਹਾਜੰਗ ਧਲੇਸ਼ਵਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ 3 ft ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਮ ਡੂੰਘਾਈ 9 ft ਹੈ।
ਮਨੀਬੇਨ ਪਟੇਲ
thumb|355x355px| ਅਕਤੂਬਰ 1947 ਵਿੱਚ ਪਟੇਲ ਮਨੀਬੇਨ ਪਟੇਲ (3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1903 - 26 ਮਾਰਚ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਪਟੇਲ ਨੇ 1918 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਪਟੇਲ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1903 ਨੂੰ ਕਰਮਾਸਾਦ, ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਵਿੱਠਲਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੰਬਈ ਦੇ ਕਵੀਨ ਮੈਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1920 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ। 1925 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਟੇਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ।
ਬੋਰਸਦ ਲਹਿਰ
1923-24 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਟੈਕਸ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਨੀਬੇਨ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨੋ-ਟੈਕਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਰਡੋਲੀ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ
ਬਰਡੋਲੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਤੇ 1928 ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੈਕਸ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੋਰਸਦ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਟੇਲ, ਮਿਥੁਬੇਨ ਪੇਟਿਟ ਅਤੇ ਭਗਤੀਬਾ ਦੇਸਾਈ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਨ। ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ।
ਰਾਜਕੋਟ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ
1938 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜਕੋਟ ਰਾਜ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ ਅਤੇ ਪਟੇਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ।
ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ
thumb| [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਮਨੀਬੇਨ ਪਟੇਲ ਯੂਰਪ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1931।]] ਉਸਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੂਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰਹੀ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੀਬੇਨ ਪਟੇਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ, ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ 1942 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ ਯਰਵਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਨੀਬੇਨ ਪਟੇਲ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨੇੜਿਓਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਈ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਟਰੱਸਟ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦਾ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਕੀਤਾ।
ਅਸੂਲ
ਪਟੇਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਖਾਦੀ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੱਟੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਥਰਡ ਕਲਾਸ 'ਚ ਸਫਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਪਟੇਲ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬਾਈ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ (1952-57) ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ (1957-62) ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਤੋਂ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਕੱਤਰ (1953-56) ਅਤੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ (1957-64) ਵੀ ਸੀ। ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ 1970 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਕਦੋਂ ਛੱਡੀ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਐਨਸੀਓ (ਕਾਂਗਰਸ-ਓ) ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਦਹਿਆਭਾਈ ਪਟੇਲ 18 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਮਹਾ-ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਮੇਅਰ ਸੀ। 1957 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾ ਗੁਜਰਾਤ ਜਨਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਆਭਾਈ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸਨ; ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ NCO (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਦਾ ਕਾਂਗਰਸ ਗਰੁੱਪ) ਦੋਵੇਂ ਸਾਲ 1967-1971 ਦੌਰਾਨ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਮਨੀਬੇਨ ਪਟੇਲ ਨੇ 1971 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਨਹੀਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ 1973 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਾਬਰਕਾਂਠਾ ਤੋਂ ਉਪ-ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੂਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
ਉਹ 1977 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਟਿਕਟ ਉੱਤੇ ਮੇਹਸਾਣਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ, ਵੱਲਭ ਵਿਦਿਆਨਗਰ, ਬਾਰਡੋਲੀ ਸਵਰਾਜ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਨਵਜੀਵਨ ਟਰੱਸਟ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਆਕਾਸ਼ ਗੁਪਤਾ
ਆਕਾਸ਼ ਗੁਪਤਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਕਾਮਿਕਸਟਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਹਿ-ਜੇਤੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੈੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੁਮੇਰਮਲ ਜੈਨ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਇਨ ਕਾਮਰਸ ਵਿਦ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲਜ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੂਡ ਇੰਡੀਗੋ (ਆਈਆਈਟੀ ਬੰਬੇ, ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ) ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਾਲਜ ਫੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ
ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੋਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ: ਟ੍ਰੇਨ ਜਰਨੀਜ਼ ਅਤੇ ਹਨੀਮੂਨ ਟ੍ਰਿਪਸ ਐਂਡ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪਜ਼, ਕਲੱਬਿੰਗ ਅਤੇ ਕਾਕਟੇਲਜ਼ ਆਪਣੇ ਸਟੈਂਡ ਅਪ ਸੋਲੋ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਖੁਸ਼ ਰਹਾ ਕਰ ((Brother Stay Happy/ਭਾਈ ਖੁਸ਼ ਰਿਹਾ ਕਰ)।
ਨਿਜੀ ਜਿੰਦਗੀ
ਆਕਾਸ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਸਮਗਰੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਸਟੈਂਡ ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਗੌਰਵ ਕਪੂਰ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਲੌਗ ਬਣਾਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਮੇਡੀਅਨ
ਰਾਧਾਬਾਈ ਸੁਬਾਰਾਇਣ
ਕੈਲਾਸ਼ ਰਾਧਾਬਾਈ ਸੁਬਾਰਾਯਨ, ਨੀ ਕੁਡਮੁਲ (22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1891 - 1960) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਪੀ. ਸੁਬਾਰਾਯਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਕੁਮਾਰਮੰਗਲਮ, ਪੀਪੀ ਕੁਮਾਰਮੰਗਲਮ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਰਾਧਾਬਾਈ ਕੁਡਮੁਲ ਦਾ ਜਨਮ ਮੰਗਲੌਰ ਦੇ ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ ਕੁਦਮੁਲ ਰੰਗਾ ਰਾਓ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਚਿਤਰਪੁਰ ਸਾਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ, 1912 ਵਿੱਚ, ਰਾਧਾਬਾਈ ਨੇ ਕੁਮਾਰਮੰਗਲਮ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪੀ. ਸੁਬਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੋਮਰਵਿਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ
ਰਾਧਾਬਾਈ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੂਮੈਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1930 ਦੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਤੇ ਜਹਾਨਰਾ ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ 5 ਫੀਸਦੀ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਲਈ ਅਸਫ਼ਲ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ, ਰਾਧਾਬਾਈ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੋਥੀਅਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1937 ਵਿੱਚ, ਰਾਧਾਬਾਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਚੋਣ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਦਰਾਸ ਸੂਬਾਈ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸੁਬਾਰਾਇਣ ਨੇ ਸੀ . ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ:
ਨੋਟਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1960 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1891
ਚੌਧਰੀਵਾਲਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰੁਮਾ ਦੇਵੀ
ਰੂਮਾ ਦੇਵੀ ਬਾੜਮੇਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ, ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਦਸਤਕਾਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਰੂਮਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ " ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 " ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।
ਕਰੀਅਰ
ਉਹ ਕਮਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 10 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹਰੇਕ ਔਰਤ ਤੋਂ 100 ਰੁਪਏ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੱਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੈਕਿੰਡ ਹੈਂਡ ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨ, ਕੱਪੜੇ, ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਰੈਪਰ ਖਰੀਦੇ।
ਜਮੀਲ ਜਲੀਬੀ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਜਮੀਲ ਜਲੀਬੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਹੰਮਦ ਜਮੀਲ ਖਾਨ 12 ਜੂਨ 1929 ਨੂੰ ਅਲੀਗੜ੍ਹ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਯੂਸਫਜ਼ਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਸ਼ਿਨੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ
ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ ਇੰਡੈਕਸ
2015 ਸਮਾਜਿਕ ਤਰੱਕੀ ਸੂਚਕ
Th The Social Progress Index was released in 2014 for 133 with a second version in 2015.
ਇੰਗਲੈੰਡ ਦਾ ਰਾਜਾ ਏਡਵਰ੍ਡ (ਛੇਵਾਂ)
thumb|ਇੰਗਲੈੰਡ ਦਾ ਰਾਜਾ ਏਡਵਰ੍ਡ (ਛੇਵਾਂ ) ਏਡਵਰਡ (ਛੇਵਾਂ) (12 ਅਕਤੂਬਰ 1537 - 6 ਜੁਲਾਈ 1553) ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ I 28 ਜਨਵਰੀ 1547 ਤੋਂ  ਲੈਕੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਏਡਵਰਡ ਰਾਜੇੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੇੇ ਰਿਹਾ I  20 ਫਰਵਰੀ 1547 ਨੂੰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ I  ਐਡਵਰਡ ਹੈਨਰੀ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਜੇਨ ਸੀਮੌਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਂਟ ਵਜੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਅਰਥਾਤ ਉਸਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਂਟ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਜਿਆਦਾ ਲੰਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਉਂਸਿਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਏਡਵਰਡ ਸੀਮੋਰ ਨੇੇ 1547 ਤੋੋਂ 1549 ਤੱਕ ਲੀਡ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਜਾਨ ਡੁਡਲੇ ਨੇ 1550 ਤੋਂ 1553 ਤੱਕ ਲੀਡ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਭਾਵ
ਏਡਵਰਡ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਦੇ ਦੋਰਾਨ ਹੀ ਇੰਗਲੈੰਡ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ I 1549 ਦੇ ਦੰਗੇ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਨੇ ਵੀ ਇਸਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਇਆ I ਸਕਾਟਲੈੰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਇੱਕ ਜੰਗ ਹੋਈ I ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਮਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਫੋਜ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਵੀ ਬਲਾਉਣਾ ਪਿਆ I ਭਾਵੇਂ ਏਡਵਰਡ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸਿਰਫ ਛੇ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਇਸਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ (Reformation) ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਚਰਚ (Church of England) ਉਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤਾ ਜਿਆਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ 1550 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂਂ ਚਰਚਾਂ ਵਾਸਤੇੇ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ (Book of Common Prayer) ਲਾਜਮੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਏਡਵਰ੍ਡ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ (ਪਹਿਲੀ) ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਤੀਆਂਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ I
ਮੋਤ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਏਡਵਰਡ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਕਮਜੋਰ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 1553 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਆਦਾ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਹਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਓਹ ਜਿਆਦਾ ਚਿਰ ਜਿਓੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ I ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ I ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹਾਲੇ ਹੋਈਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਸੀ I ਉਹ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਠੀਕ ਵੀ ਹੋਇਆ ਪਰ ਜੂੂੂਨ 1553 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਮੈਰੀ (ਪਹਿਲੀ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਨਾਉਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਰੀ, ਹੈਨਰੀ (ਅਠਵਾਂ) ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ (ਕਵੀਨ ਆਫ ਅਰਾਗੋਨ) ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਏਡਵਰਡ ਨੇ ਮੈਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਂਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਏਡਵਰਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਲੇਡੀ ਜੇਨ ਗ੍ਰੇ ਆਪਣਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਨਾਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਂਟ ਚਰਚ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਦਿਨ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ I 6 ਜੁਲਾਈ 1553 ਨੂੰ ਏਡਵਰ੍ਡ ਦੀ ਮੋਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ 10 ਜੁਲਾਈ 1553 ਇਸਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ I 19 ਜੁਲਾਈ 1553 ਨੂੰ ਮੈਰੀ (ਪਹਿਲੀ) ਨੇ ਜੇਨ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ I
ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਥ ਬੇਜ਼ਬਰੂਆ
ਉਸਨੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਅੰਗ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਸਾਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਨਿਕਾ ਚੌਹਾਨ
ਜੀਵਨੀ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ 1989 ਨੂੰ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਮਾਂ, ਸ਼ੇਰੋਂ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਿਤਾ, ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਾ ਮਾਰਟੀਨੀਅਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮਲ ਕਾਲਜ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਵਿਰਾਸਤ
12 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ, 'ਸੋਨਿਕਾ ਚੌਹਾਨ 27 ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ' ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਟੋਲੀਗੰਜ ਕਲੱਬ ਵਿਖੇ ਸੋਨਿਕਾ ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਜੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। 'ਸੋਨਿਕਾ ਚੌਹਾਨ 27 ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ' ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਤ, ਨਸਲ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੋਨਿਕਾ ਸਿਮੋਨ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏਗੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਕਰੁਵਾਕੀ
ਕਰੂਵਾਕੀ ਤੀਜੇ ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਾਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਟਿਵਾਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਕਰੂਵਕੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਦਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ-ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਕੌਰਵਾਕੀ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਡੀਸ਼ਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਰਬਿੰਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 8 ਮਈ, 1962 ਨੂੰ, ਕਵੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ, 1961 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ, ਜੋਰਾਸਾਂਕੋ ਠਾਕੁਰ ਬਾਰੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਲਾ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਬਿਆਸਾਚੀ ਬਾਸੂ ਰੇ ਚੌਧਰੀ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ, ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਇਵਤੂਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਮ
ਇਵਤੂਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਮ (ਜਨਮ 23 ਜੁਲਾਈ 1954) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅੰਪਾਇਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1994 ਅਤੇ 2002 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੌ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਗੇਮਜ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਮੈਤਰੀ ਇੰਡੀਆ
ਮੈਤਰੀ ਇੰਡੀਆ ਜਾਂ ਮੈਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਾਨਵੀ ਹੱਕਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਰ ਪਛਾਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਲੜ ਰਹੀ ਹੈ। 2005 ਤੋਂ ਇਹ ਕਰੀਬ 45,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੇ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੰਤਵ
ਮੈਤਰੀ ਦੋ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯੌਨ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਖਿਲਾਫ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ। ਮੈਤਰੀ ਮਥੁੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸਿਹਤ-ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਤਰੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਐਚਆਈਵੀ/ਏਡਸ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗੰਗਾ ਮੈਨਾ
ਗੰਗਾ ਮੈਨਾ (Acridotheres ginginianus ) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਮੈਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਾਈਨਾ ਵਰਗੀ ਹੈ ਪਰ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਆਮ ਮੈਨਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚਮੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਆਲੇ ਇੱਟ-ਲਾਲ ਰੰਗਿ ਚਮੜੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਹੇਠਲਾ ਪਾਸਾ ਸਲੇਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਦੀ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾ ਜੰਗਲ ਮੈਨਾ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੇਂਜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:IUCN Red List least concern species
ਖਵਾਰ ਰਿਜ਼ਵੀ
ਖਵਾਰ ਰਿਜ਼ਵੀ (1 ਜੂਨ 1938 – 15 ਨਵੰਬਰ 1981) ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਸਈਅਦ ਸਿਬਤੇ ਹਸਨ ਰਿਜ਼ਵੀ ਸੀ। ਰਿਜ਼ਵੀ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਲਮ-ਨਾਮ ਵਜੋਂ, ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ "ਖਵਾਰ", ਭਾਵ "ਪੂਰਬ" ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਰਿਜ਼ਵੀ ਪੂਰਬ, ਪੂਰਬੀ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1981
ਤਿਸ਼ਯਾਰਕਸ਼ਾ
thumb|ਤਿਸ਼ਯਾਰਕਸ਼ਾ ਤਿਸ਼ਯਾਰਕਸ਼ਾ ਜਾਂ ਤਿਸਰਾਖਾ (ਸੀ. 3ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ.) ਤੀਜੇ ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਆਖਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕਵਾਦਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਸੰਭਾਵੀ ਕੁਨਾਲ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਦੁਆਰਾ ਬੋਧੀ-ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਈਰਖਾਲੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੰਡਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿਸ਼ਿਆਰਕਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਧਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਅਸਾਂਧੀਮਿਤਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਦਾਸੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਲਕਣ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਡਾਂਸਰ ਬਣ ਕੇ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਗਈ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਰਖੇਲ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ।
ਕੁਨਾਲਾ
ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਕੁਨਾਲ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕਾਰਨ ਕੁਨਾਲਾ ਤਿਸ਼ੀਅਰਕਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਕੁਨਾਲਾ ਤੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਿਸ਼ੀਅਰਕਸ਼ਾ ਇੰਨੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਣਾਲਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਸ਼ਯਰਕਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।.
ਕਹਾਣੀ
ਜਦੋਂ ਰਾਧਾਗੁਪਤ (ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੰਤਰੀ ( ਮਹਾਮਾਤਿਆ )) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਸਭਾ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਣਾਲਾ ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ ( ਤਕਸ਼ਸ਼ਿਲਾ ) ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗੀ, ਤਾਂ ਤਿਸ਼ਯਰਕਸ਼ਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ। ਇਹ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੁਨਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ
ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਾਵਲ "ਕੰਚਨਮਾਲਾ" ਵਿੱਚ ਤਿਸ਼ੀਅਰਕਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਤਿਸ਼ਿਆਰਕਸ਼ਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਮਰੇਸ਼ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ "ਸਰਨਾਗਤ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੈਪਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ ਸ਼ੇਡਜ਼ ਨਾਲ ਜੋ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਇਸੇ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਮਿਤ ਮੈਤਰਾ ਨੇ 'ਧਰਮਸ਼ੋਕ' ਨਾਮਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ
ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ
ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 14 ਮਾਰਚ 1950) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਅੰਪਾਇਰ ਹੈ। ਉਹ 1994 ਅਤੇ 2000 ਦਰਮਿਆਨ ਛੇ ਵਨਡੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਅੰਪਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1964 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ 37 ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਸਨ।
ਯੋਨੀਅਲ ਸਟੇਨੋਸਿਸ
ਯੋਨੀਅਲ ਸਟੇਨੋਸਿਸ ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਟਿਸ਼ੂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯੋਨੀ ਸੰਕੁਚਿਤ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਨੀ ਸਟੇਨੋਸਿਸ ਦੀ ਜਿਨਸੀ ਨਪੁੰਸਕਤਾ, ਡਿਸਪਾਰੇਓਨੀਆ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਲਵਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯੋਨੀ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਟਾਕ ਟਿਸ਼ੂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗਕ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਪੇਲਵਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੋਨੀ ਸਟੇਨੋਸਿਸ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਐਪੀਸੀਓਟੋਮੀ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਇਲਾਜ, ਪੇਲਵਿਕ ਜਾਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਯੋਨਿਕ ਸਟੇਨੋਸਿਸ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਣਨ ਸੰਕਰਮਣ ਜਮਾਂਦਰੂ ਅਡਰੀਅਲ ਹਾਈਪਰਪਲੇਸਿਆ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਨੁਕਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਏਪੀਸੀਓਟੋਮੀ ਸਟੇਨੋਸਿਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਮਾਂਦਰੂ
ਐਡਰੀਨਲ ਐਨਡਰੋਜੈਨਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਨਟਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਮਾਂਦਰੂ ਅਡਰੀਅਲ ਹਾਈਪਰਪਲਸੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਟੇਨੋਸਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਲਾਜ
ਯੋਨੀ ਦੀ ਸਟੇਨੋਸਿਸ ਨੂੰ ਯੋਨੀਅਲ ਡੀਲਾਟਰ ਥੈਰੇਪੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਬੂਤ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive=""> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸਿਹਤ
ਬੰਦ ਗੋਭੀ
ਬੰਦ ਗੋਭੀ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਸਿਕਾ ਓਲਰਲੇਸੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) (Eng: Cabbage) ਇੱਕ ਪੱਤੇਦਾਰ ਹਰਾ ਜਾਂ ਜਾਮਨੀ ਬਾਈਐਨੁਅਲ ਪਲਾਂਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲਾਨਾ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਗੋਭੀ, ਬੀ ਓਲਲੇਰੇਸੀਆ ਵੇਅ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਓਲੇਰੇਸੀਆ, ਅਤੇ ਬਰੋਕਲੀ ਅਤੇ ਗੋਭੀ (ਵਰਲਡ ਬੋਟਰੀਟੀਸ), ਬ੍ਰਸੇਲਸ ਸਪਾਉਟ (ਵੇਅਰ ਜੈਮਿਫੇਰਾ) ਅਤੇ ਸਾਵੋਏ ਗੋਭੀ (ਵਰੁਣ ਸਬਬੋਆ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੋਲ ਰੁੱਤ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਭੀ ਦੇ ਸਿਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.5 ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (1 ਤੋਂ 9 lb) ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰੇ, ਜਾਮਨੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੁਚੱਜੇ ਪੱਤੇ ਵਾਲੇ ਫਰਮ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਰੇ ਗੋਭੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜੀ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਖਸਰਾ-ਪੱਤੇ ਵਾਲੇ ਸਾਂਬੋ ਗੋਭੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪਰਤ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਰੀ ਉਤਰੀ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗੋਭੀ ਦੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਔਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਕਿ 2014 ਲਈ ਪੱਤਾ ਗੋਭੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਬ੍ਰੈਸਿਕਾ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 71.8 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਚੀਨ ਕੋਲ ਕੁੱਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ 47% ਹੈ।
ਗੋਭੇ ਖਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਕਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੋਭੀ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕੇ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਫਾਈਬਰ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਖਰਾਬ ਗੋਭੀ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿਗਿਆਨ
thumb|ਪੱਤਾ ਗੋਭੀ ਗੋਭੀ (Brassica oleracea or B. oleracea var. capitata, var. tuba, var. sabauda or var. acephala) ਬ੍ਰੈਸਿਕਾ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਸਕਾਸੀਏ ਸਰੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਸਲੀਬਧਾਰੀ ਸਬਜੀਆਂ (ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਕੌਲ ਫਸਲਾਂ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ), ਬ੍ਰੋਕਲੀ, ਹਰੀਆਂ ਕੋਲਾਰਡ, ਬ੍ਰੁਸਲਸ ਸਪ੍ਰਾਉਟਾਂ, ਕੋਲਹਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਕੁਰਿਤ ਬ੍ਰੋਕਲੀ ਸਮੇਤ B. ਗੋਭੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਰਣਨ
right|thumb|ਗੋਭੀ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਪੌਧੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਸਫੈਦ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਚਾਰ ਲੰਬਵਤ ਸੰਗਠਿਤ ਪਪੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਭੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਕਾਰ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਪੱਤਾ ਦੀਆਂ ਗਠਣਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਦੇ ਕਿਸਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ crinkled-leaf, loose-head savoys ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਪੱਤਾ ਫਰਮ-ਸਿਰ ਗੋਭੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੰਗ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਰੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਪਦਾਰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। Oblate, round ਅਤੇ pointed shapes ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀ / ਕਾਸ਼ਤ
left|thumb|ਇੱਕ ਗੋਭੀ ਦਾ ਖੇਤ। ਗੋਭੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੇ ਸੰਘਣੀ ਪੱਤੇ ਵਾਲੇ ਸਿਰਾਂ ਲਈ ਵਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਪਲਾਂਟ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਇਆ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਿੱਟੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਹਲਕੇ ਰੇਤ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਤੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ 6.0 ਅਤੇ 6.8 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ pH ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਕਾਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਕਾਫੀ ਪੱਧਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ। 4 ਅਤੇ 24 °C (39 ਅਤੇ 75 °F) ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਪਮਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ (ਫੁੱਲਣਾ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨਾਂ (ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਲਮਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਦੌਰ ਦੁਆਰਾ ਫੁਸਲਾਇੰਗ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਪਲਾਂਟ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਰਾਜ ਤੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਟੈਮ ਵਿਆਸ ਲਗਭਗ 6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (0.24 ਇੰਚ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਰਲਨਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਖਾਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਗੋਭੀ ਨੂੰ ਠੰਡੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਲਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਘੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਅਮਲ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸੀ। right|thumb|ਹਰੀ ਅਤੇ ਜਾਮਨੀ ਗੋਭੀ ਬੂਟੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਡੇਰੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਕਟਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਬੂਟੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਗਭਗ 4-6 ਦਿਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਗਮਦੇ ਹਨ। 20 ਤੋਂ 30 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ (68 ਅਤੇ 86°ਫੁੱਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਡੂੰਘੀ cm (0.5 ਇੰਚ) ਹੋਵੇ. ਉਤਪਾਦਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 30 ਤੋਂ 61 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (12 ਤੋਂ 24 ਇੰਚ) ਦੇ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਪੇਸਿੰਗ ਹਰੇਕ ਪਲਾਂਟ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ) ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਲਈ ਗਈ ਸਮਾਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਜਾਵਟੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਗੋਭੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ "ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਜਾਂ ਹਰਾ ਬਾਹਰੀ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ, ਲਾਲ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰੁਪਿੰਗ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਗੋਭੀ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਪੱਕਣ ਤੱਕ ਤਕਰੀਬਨ 70 ਦਿਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਦੇਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 120 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਗੋਭੀ ਪੱਕਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੈਂਪ ਤੇ ਫਰਮ ਅਤੇ ਠੋਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਲੇਡ ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਕਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਪੱਤੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਿਮਾਰ, ਖਰਾਬ, ਜਾਂ ਨੈਕਰੋਟਿਕ ਪੱਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਢੀ ਦੇਰੀ ਦੇਰੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿਰ ਵੰਡਣੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਟੈਮ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੱਧਮ ਭਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਕਾੰਪਟੇਡ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਜੋ ਕਿ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਅਮਲ, ਸੋਕੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੌਗਿੰਗ, ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਕਾਰਨ ਨਮੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
ਉਤਪਾਦਨ
2014 ਵਿੱਚ, ਗੋਭੀ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਉਤਪਾਦਨ (ਦੂਜੇ ਬ੍ਰਸਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ) 71.8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ 47% ਵਿਸ਼ਵ ਕੁੱਲ (ਟੇਬਲ) ਸੀ। ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਭਾਰਤ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਸਨ।
ਰਸੋਈ ਸੇਵਾ
ਗੋਭੀ ਦੀ ਖਪਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਰੂਸ ਕੋਲ 20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (44 lb) ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਾਲਾਨਾ ਖਪਤ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਲਜੀਅਮ 4.7 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (10 lb), ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 4.0 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (8.8 lb) ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ 1.9 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (4.2 lb) ਹੈ। ਅਮਰੀਕਨ ਹਰ ਸਾਲ 3.9 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (8.6 lb) ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ ਸਬਜੀਆਂ
ਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ੈਟੀ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਟੁਲੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿ ਮੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ, ਇਕ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇਕ ਭੈਣ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ , ਉਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।  ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਵਪਾਰਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੈੱਟੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਤੁਲੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਬੋਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਤਾਮਿਲ ਸਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ <i id="mwOw">ਸੁਪਰ 30</i> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੈੱਟੀ ਨੇ ਬੁਚੀ ਬਾਬੂ ਸਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਮਿਥਰੀ ਮੂਵੀ ਮੇਕਰਸ ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਉਪਪੇਨਾ ਨਾਲ, 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ inr 1000000000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ' ਨੇਸ਼ੀਥਾ ਨਿਆਪਤੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: "ਨਵੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘਾ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਨ. ਲਿੰਗੁਸਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫਿਲਮ ਦ ਵਾਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਪੋਥੀਨੇਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਸ਼ੈੱਟੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਮਾਚੇਰਲਾ ਨਿਯੋਜਕਵਰਗਮ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਐਮਐਸ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਰੈੱਡੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2022 ਤੱਕ, ਉਹ ਸੁਧੀਰ ਬਾਬੂ ਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ, ਮੋਹਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇੰਦਰਗੰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆ ਅੰਮਾਈ ਗੁਰਿੰਚੀ ਮੀਕੂ ਚੇਪਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਦਾਨੀ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਗੌਤਮ ਅਦਾਨੀ (ਜਨਮ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਅਡਾਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਵੂਮੈਨ ਹੈ। $1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
1965 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਡਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਨੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਗੌਤਮ ਅਡਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਡਾਨੀ ਨੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 1996 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਅਡਾਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਹੂਰ
ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਧਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਖਰੀ ਭੋਜਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸੁਹੂਰ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਰਕਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੇਚੈਨੀ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹੀਹ ਅਲ-ਬੁਖਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਦੀਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨਸ ਇਬਨ ਮਲਿਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਨਬੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਸੁਹੂਰ ਖਾਓ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ ਹੈ।'"
ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਦਾਨੀ
ਕੈਰੀਅਰ
2001 ਵਿੱਚ, ਭੁਜ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅਡਾਨੀ ਡੀਏਵੀ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਅਡਾਨੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਭਦਰੇਸ਼ਵਰ ( ਮੁੰਦਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਡਾਨੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਡਾਨੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਅਡਾਨੀ ਸਮੂਹ ਦਾ 2018-19 ਲਈ CSR ਬਜਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 95 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 128 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਹੂਰ
ਮੁਸਾਹਰਤੀ
ਮੁਸਾਹਰਤੀ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ ਸੁਹੂਰ ਅਤੇ ਫ਼ਜਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਹੋਕਾ ਹੈ।  ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਲਾਲ ਇਬਨ ਰਬਾਹ (ਆਰ. ਏ.) ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਾਹਰਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਰਾਤ ਭਰ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਦਾਨੀ
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਡਾਨੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਡਾਨੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਗੌਤਮ ਅਡਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ - ਕਰਨ ਅਡਾਨੀ ਅਤੇ ਜੀਤ ਅਡਾਨੀ।
ਸਹੂਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਮਜ਼ਾਨ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਦਾਨੀ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਂ ਸੁਹਾਗਣ ਸ਼ਗਨ ਕਰੇ
ਮਾਂ ਸੁਹਾਗਣ ਸ਼ਗਨ ਕਰੇ ਡਾ:ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਛੇ ਜਿਲਦਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।ਮਾਂ ਸੁਹਾਗਣ ਸ਼ਗਨ ਕਰੇ ਇਸ ਲੜੀ ਅਧੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੱਤਵੀ ਜਿਲਦ ਹੈ। ਇਸ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੌਲਿਕ ਖੋਜ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿਹਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨਤਮ ਲੱਭਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਹ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ ਮਧਕਾਲੀਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਰਹੇ ਹਨ।ਡਾ: ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਥਮ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਸੰਕਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਮਨ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੀਵਨ-ਸੰਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਧਿਆਇ ਵੰਡ
'ਮਾਂ ਸੁਹਾਗਣ ਸ਼ਗਨ ਕਰੇ' ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡ, ਭਾਈਚਾਰਾ: ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ', 'ਸਾਡੀ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ: ਦੂਹਰੇ ਸੰਚਾਰ ਵਾਲੀ ਚਿਹਨ-ਜੁਗਤ', 'ਮੰਗਣੇ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ-ਜੁਗਤ', 'ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ-ਜੁਗਤ', 'ਵਿਆਹਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ- ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ ਜੁਗਤ', 'ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਦੀਆਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ ਜੁਗਤ'ਵਿਚ ਡਾ:ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਗੌਣ ਬੈਠਕਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਗੌਣ', 'ਮਲਵੈਣਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗਿੱਧਾ', 'ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਢਾਣੀ ਦਾ ਗਿੱਧਾ'ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡ, ਭਾਈਚਾਰਾ: ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ
ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਾਇਨ ਸਿਰਜਨ ਸੰਦਰਭਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਮਨੋ-ਭਾਵੁਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਰੀਤ ਜਾਂ ਰਸਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕੋਡ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਹਰ ਇੱਕ ਰੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੰਦਰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੀਤ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਿਲੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਗਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ। ਰੀਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹਰ ਰੀਤ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਗਤ, ਰੂਪਗਤ, ਵਿਮਾਗਤ, ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਮੂਲਕ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਕਾਚੌਂਧ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ। 1, ਤਾਰਕਿਕ(logical 2, ਅਤਾਰਕਿਕ(lllogical) 3, ਪੂਰਵ ਤਾਰਕਿਕ(pre-logical)
ਸਾਡੀ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ: ਦੂਹਰੇ ਸੰਚਾਰ ਵਾਲੀ ਚਿਹਨ-ਜੁਗਤ
ਵਿਆਹ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰਸ਼ਿਲਾ ਹੈ।ਵਿਆਹ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ - ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਵਟਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਵੀਹਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਚੌਥੇ, ਪੰਜਵੇ, ਛੇਵੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ 830 ਤੋੰ 850 ਤਕ ਔਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਲੋਕ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ।ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਮੁਜਾਹਰਾ ਵੀ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਗੀਰੂ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਅਚੇਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਲੋਕਧਾਰਕ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਸ਼੍ਰਣੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਕ ਛੱਟ ਤੋਂ ਜੇ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਲਟ ਜਰੂਰ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ:ਚਿਹਨ ਜੁਗਤ
ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਹਿਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਜਨਮ,ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ। ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਸਾਹੇ ਚਿੱਠੀ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹੇ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਪੜਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਲਾਗੀ ਜਾ ਵਿਚੋਲੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੂਤ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਸੁਹਾਗ ਅਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਮੁਖ ਗਾਉਣ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਚੱਕੀਆਂ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ, ਸੱਤ ਸੱਤ ਮੁੱਠੀਆਂ ਅਨਾਜ, ਸੱਤ ਗਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ 'ਚੱਕੀ ਦੇ ਗੀਤ' ਸਾਂਝੀ ਹੇਕ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਵਿਆਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਬਰਾਤਾਂ ਪੰਜ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਤਿੰਨ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਚੱਕੀਆਂ ਲਾਉਣ, ਕੋਠੀ ਆਟਾ ਪਾਉਣ, ਦਾਲਾਂ ਚੁਗਣ, ਚੌਲ ਛੱਟਣਾ, ਮੌਲੀ ਤਣਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਸੱਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰ ਢਕ ਕੇ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ।ਸਾਡੇ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸਬੰਧਾ ਵਿੱਚ ਕੁੜਮਾਚਾਰੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚਲੇ ਅਸਮਤੋਲ ਨੂੰ ਸਮਤੋਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿਤਰ ਕਾਰਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਕੇ ਸਚਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਗੀਤ: ਚਿਹਨ ਜੁਗਤ
ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕਤਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਰੋਕਾਰ ਸਮਾਨਅੰਤਰ ਚਲਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਰਿਸ਼ਤਾਨਾਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਬੜੇ ਹੀ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।ਮਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਆਰਥਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਧਾਨ ਬੀਜਣ ਦੀ ਰਸਮ ਭਾਵ ਕੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਤੁਰਨ ਸਮੇਂ ਚੌਲ ਸੁਟਣੇ ਤੇ ਖੁਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪੁੱਠੇ ਪਾਸਿਉ ਚੌਲ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾ ਜੰਮਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ: ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬੀ ਜੰਞਾਂ' ਅਤੇ ਡਾ: ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੱਤਲ ਕਾਵਿ' ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਾਵਿ-ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਜੰਨ ਬੰਨਣ ਤੇ ਜੰਨ ਖੋਲਣ ਦੀ ਇਹ ਰਸਮ ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਾਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਦੀ ਰਹਿੰਦ ਹੈ।ਖੱਟ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਕੁੜਮਚਾਰੀ ਦਾ ਆਰਥਕ-ਪਦਾਰਥਕ ਧਰਾਤਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋੜ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਟੋਹ ਕੇ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਗੌਣ ਬੈਠਕਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਗੌਣ
ਲੋਕਗੀਤ ਸਾਡੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਗਾਇਨ-ਸੰਦਰਭ ਲਗਭਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਲੰਮੇ ਗੌਣ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।ਵਿਆਹ ਦੇ ਗਾਉਣ ਬਿਠਾਉਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ 'ਸਾਹੇ ਚਿੱਠੀ' ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੂਰੁ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ, ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਬਾਬਲ ਦੇ ਧਰਵਾਸੇ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀਆਂ, ਸੱਸਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼, ਨਣਦਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀਆਂ, ਲਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਗਏ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਝੋਰੇ, ਭਗਵੇਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਧਾਂ ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਫਰਜ਼ੀ ਸੰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬੜੇ ਵੈਰਾਗਮਈ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਦਾ ਹੋਕਾ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਗੀਤ ਸਾਡੀਆਂ ਉਲਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਬੇਬਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਲੋਕਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਲੋਕਧਾਰਕ ਜਾਂ ਮਿੱਥਕ ਰੰਗ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।ਲੰਮੇ ਗੌਣਾਂ ਦਾ ਮੱਖ ਸਰੋਕਾਰ ਪੇਕੇ ਤੋਂ ਸੌਹਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਔਰਤ ਦੀ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੇਦਨਾਮਈ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਗਟਾਵਾ ਹੈ।ਇਹਨਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਭੋਗ ਅਤੇ ਗਹਿਸਤ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਹੈ।
ਮਲਵੈਣਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗਿੱਧਾ
ਮਲਵੈਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਨਿਰਾਲੀ ਪਿਰਤ ਹੈ।ਖੁੱਲ੍ਹਮ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਮਨ ਦੇ ਗੁਭ ਗੁਭਾਟ ਲਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਿੱਧਾ ਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ, ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਛਟੀ ਦੀ ਰਸਮ ਤੇ, ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋਹੜੀ ਵੇਲੇ, ਮੁੰਡੇ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ, ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮੰਗਣੇ ਵੇਲੇ ਆਦਿ ਵੇਲੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗਿੱਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੈਂਸਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਮਲਵਈ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਚਾਰ ਨਿਵੇਕਲੇ ਪੱਖ ਰਹੇ ਹਨ: ਜਾਗੋ ਕੱਢਣਾ, ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਾ-ਦਾਦਕਾ ਮੇਲਣਾਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਛੱਜ ਤੋੜਨਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਾਮਕ ਸਾਂਗ ਜਾਂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਰਚਣਾ।ਜਾਗੋ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਜਿੱਥੇ ਗਭਰੂਆਂ ਵਾਸਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪ੍ਦਰਸ਼ਨੀ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਥੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਜਾਗੋ ਔਰਤ ਦੇ ਅਚੇਤ ਮਨ ਦੀ ਜਾਗ ਹੈ।ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੌਣ-ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਗ, ਘੋੜੀਆਂ,ਬਿਰਹੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੰਮੇ ਗੌਣ ਬੜੇ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਰੰਗ-ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।