cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਗੁਜਰਾਤ ਫ਼ਾਈਲਜ਼
ਪਿੱਠਭੂਮੀ
ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੂਐਸ ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਪੈਰੋਕਾਰ ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ   ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੱਸ ਕੇ,  ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। । ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੈਥਿਲੀ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ। ਅਯੂਬ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਕੈਮਰਾ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ  ਗੱਲ਼ਾਂ  ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਸਕੀ। ਕਿਤਾਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ  'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਸਾਲ 2010-2011 ਦੌਰਾਨ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸਾਰੀ ਕਵਾਇਦ ਤਹਿਲਕਾ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਅਯੂਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਹਿਲਕਾ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਮਿੰਟ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਰਮਾਨੀ ਲਿਖਤ ਸਤੰਬਰ 2016 ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਫਾਈਲਾਂ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 32,000 ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕਣ ਨਾਲ਼ ਇਹ  ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਬਣ ਗਈ। ਰਮਾਨੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਤਰਕ, ਇੰਡੀਆ ਬੁੱਕ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰਜ਼ (ਆਈਬੀਡੀ), ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵੇਚਣ ਲਈ ਅਯੂਬ ਨਾਲ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 8,000 ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚ ਵੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2019 ਤੱਕ, ਅਯੂਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 600,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀ ਗੁਜਰਾਤ ਹਿੰਸਾ
ਸੁਰੇਸ਼ ਰੈਨਾ
ਸੁਰੇਸ਼ ਰੈਨਾ (ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ 1986) ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦਾ ਸਰਵਪੱਖੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਖੱਬੂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਆਫ਼-ਸਪਿੱਨ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਲਾਇਨਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਪਤਾਨੀ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਤਾਨੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਬਣਾਵਟਾਂ (ਕਿਸਮਾਂ) ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਰੈਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲੀ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਪਾਰੀ ਜੁਲਾਈ 2005 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਉਮਰ 19 ਸਾਲ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰੀਅਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ 2011 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜੇਤੂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਵਿਤੋਰੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਵਿਤੋਰੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: Iglesia de San Vicente Mártir) ਵਿਤੋਰੀਆ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1984 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਫਰੌਂਕਸ
Suzuki Fronx ਇੱਕ ਸਬ-ਕੰਪੈਕਟ ਕਰਾਸਓਵਰ SUV ( ਬੀ-ਸੈਗਮੈਂਟ ) ਹੈ ਜੋ 2023 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਲੇਨੋ ਹੈਚਬੈਕ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਜ਼ਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਆਟੋ ਐਕਸਪੋ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, Fronx ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਮਾਡਲਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ Nexa ਡੀਲਰਸ਼ਿਪ ਚੇਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਬ-4 ਮੀਟਰ SUV ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਛੋਟੇ ਇੰਜਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬ-4 ਮੀਟਰ ਟੈਕਸ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਬਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈ। Fronx ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਸਮੇਤ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਤੈਅ ਹੈ।
ਨਿਸ਼ਾਨ ਏ ਸਿੱਖੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ
ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਬਾਬਾ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਰਹਿਨਮਾਈ ਹੇਠ, ਸ੍ਰ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਠਕਰਾਲ (ਸਿੰਗਾਪੁਰ) ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਸਿੱਖੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 15 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਰੱਖੀ ਗਈ।ਇਹ ਸਕੂਲ ਨਿਸ਼ਾਨ – ਏ- ਸਿੱਖੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਅਧੀਨ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ 6 ਏਕੜ ‘ਚ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ.ਈ ਨਵੀ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਇਹ ਸਕੂਲ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ  ਸਿੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ,ਸਾਇੰਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਮੈਥ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਸਮਾਰਟ ਕਲਾਸਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਸਾਡਾ ਸਕੂਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀ ਕਲਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸੇਧ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ,ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਿਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਲਈ ਕਲਾ ਭਵਨ(ਅ੍ਰਠ ੍ਰੌੌੰ) ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ  ਗਿਆ।ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚ-ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਪਨ ਅਮਲਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਸੂ
ਅੱਸੂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਮਹਿਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਅਤੇ ਜੁਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਸਤੰਬਰ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ 30 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ
ਪਲਕ ਕੌਰ ਬਿਜਰਾਲ
ਪਲਕ ਕੌਰ ਬਿਜਰਾਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Palak Kour Bijral; ਜਨਮ (15 ਨਵੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਿਦਮਿਕ ਜਿਮਨਾਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2013 ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਦਮਿਕ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਜੂਨੀਅਰ (2003-2012)
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੁਦਰਾ, ਲਚਕਤਾ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬਿਜਰਾਲ ਨੇ ਦਿਨ ਵਿਚ 6-8 ਘੰਟੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਇੱਕ ਆਮ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਉੱਠਣਾ, ਫਿਰ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਤੱਕ ਜਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਅਭਿਆਸ ਰਾਤ 9 ਵਜੇ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ
ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ "ਚੌਥੇ ਚਿਲਡਰਨ ਆਫ ਏਸ਼ੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਗੇਮਜ਼, ਰੂਸ" ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996
ਨਥੇਹਾ
ਨਾਥੇਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਨਾਥੇਹਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2444 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 11.15 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 1114 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਨਥੇਹਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 2,745 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ 1,483 ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,262 ਹੈ। ਨਥੇਹਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 50.75% ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 56.04% ਮਰਦ ਅਤੇ 44.53% ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਹਨ। ਨਥੇਹਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 513 ਘਰ ਹਨ। ਨਥੇਹਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151302 ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਪੇਸ਼ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ-ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪਰਵਾਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਵਲ 'ਜੋਤ ਸਾਹਸ ਦੀ ਜਗਾ' ਵਿੱਚ ਕੁਛ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਰਵਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਵਤਨ, ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ 2008
ਵਤਨ, ਸਤੰਬਰ-ਅਕਤੂਬਰ, 2007
ਵਤਨ, ਮਈ-ਜੂਨ, 2007
ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ.ਕਾਮ
ਬੇਦੀ, ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ (ਡਾ:), ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਦਰਭ ਕੋਸ਼, ਭਾਗ ਚੌਥਾ-ਨਾਟਕ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2008
ਬੇਦੀ, ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ (ਡਾ:), ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਦਰਭ ਕੋਸ਼, ਭਾਗ ਪੰਜਵਾਂ-ਨਾਵਲ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2008
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਮੁਕਤਾ ਮੀਨਾਰ
ਮੁਕਤਾ ਮੀਨਾਰ (مکتا مینار) ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 40 ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਬਾਗ ਹੈ। ਜਿਥੇ 40 ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੰਡਾ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ 40 ਮੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ 40 ਕੜ੍ਹੇ ਬਨਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਕ ਬ੍ਲਾਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ 300 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਨ ਤੋਰਕੂਆਤੋ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਾਨ ਤੋਰਕੂਆਤੋ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: Iglesia Parroquial de San Torcuato) ਸਾਂਤਾਕਰੂਜ਼,(Santorcaz) ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1984 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟਰੋਲ
ਟਰੌਲ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਲੈਂਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਆਨਲਾਇਨ ਸਮੁਦਾਏ ਜਿਵੇਂ ਚਰਚਾ ਫੋਰਮ, ਚੈਟ ਰੂਮ ਜਾਂ ਬਲਾਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਭੜਕਾਊ, ਅਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਛਿਤ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੇਤੁ ਉਕਸਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਮ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਫੈਲਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਮਲਾਵਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸੰਗਿਆ ਟਰੌਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭੜਕਾਊ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟਰੌਲ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਬਦ ਟਰੌਲ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜ ਟਰੌਲਿੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਟਰਨੇਟ ਸੰਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਡਿਆ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੇ ਇਸ ਲੇਬਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਨਲਾਇਨ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਭੜਕਾਊ ਅਤੇ ਉਕਸਾਊ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਸਰੂਪ ਹਾਲੀਆ ਮੀਡਿਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਟਰੌਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਇੰਟਰਨੇਟ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ, ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਰ ਸੰਸਾਰ
ਮੋਹੀ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)
ਮੋਹੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ,ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ
ਫੋਨੀਸ਼ੀਆ (ਯੂਨਾਨੀ: Φοίνικες, ਫੋਇਨਿਕਸ) ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਦਾਤੀਕਾਰ (The Fertile Crescent) ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸੀ ਇਹਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅੱਜ ਦੇ ਲਿਬਨਾਨ ਦਾ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਜਰੀਏ ਇਹ 1550 ਈ-ਪੂ ਤੋਂ 300 ਈ-ਪੂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੂਰ​-ਦਰਾਜ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਲੋਕ ਜਾਮਣੀ - ਰੰਗ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਰੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਿਊਰਕਸ ਘੋਗੇ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਫੋਨੀਸ਼ਿਆਈ ਅੱਖਰਮਾਲਾ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੱਖਰਮਾਲਾਵਾਂ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਕਈ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਰਣਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਫੋਨੀਸ਼ਿਆਈ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ-ਪੂਰਬ
ਸੁਪਰਵਾ ਸਮਾਲ
ਸੁਪ੍ਰਵਾ ਸਮਾਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Suprava Samal, ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1990 ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ
ਸਮਾਲ ਨੇ 2010 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 2012 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਡੱਚ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੀ।
ਸਨਮਾਨ
ਭਾਰਤ
ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਕਲੱਬ
ਰੇਲਵੇ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990
ਅਲਿਫ਼
﻿ਅਲਿਫ਼ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਨਾਨੀ ਅਬਜਦ (Proto-Canaanite alphabet) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਥੋਂ ਸਾਮੀ ਅਬਜਦਾਂ- (ਫ਼ੋਨੀਸ਼ੀਆਈ, ਸੀਰੀਆਈ ܐ, ਇਬਰਾਨੀ א, ਅਤੇ ਅਰਬੀ ا) ਵਿਚੋਂ ਆਇਆ। ਫੋਨੇਸ਼ੀਅਨ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸਰੀ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਲਦ ਦਾ ਸਿਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕ ਅਲਫ਼ਾ (Α) ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗਲੋਟਲ ਵਿਅੰਜਨ ਨਹੀਂ ਪਰੰਤੂ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਅਰਥ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲਾਤੀਨੀ ਏ ਅਤੇ ਸਿਰੀਲਿਕ ਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰਸੀ (ਪਰਚਾ)
ਆਰਸੀ ਮਾਸਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਹ ਨਿਰੋਲ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਸੀ।
ਅਲਿਫ਼
ਫੋਨੇਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਅਲਿਫ਼ / ɑːlɛf / ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਲੋਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੇਮੀਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਅੰਜਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸੱਚੇ ਵਿਅੰਜਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਤਿੰਨ ਵਿਅੰਜਨ ਸੈਮੀਟਿਕ ਰੂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਰਸੀ (ਪਰਚਾ)
ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਆਰਸੀ' ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ 1958 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ 2000 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੁਖਬੀਰ ਨਿਰੰਤਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਡਾ. ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਨੇ ‘ਆਰਸੀ’ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਸੁਖਬੀਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਆਰਸੀ ਤੇ ਸੁਖਬੀਰ’ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਲਿਫ਼
ਮੂਲ
ਅਲਿਫ਼ ਦਾ ਨਾਮ "ਬਲਦ" ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਸਾਮੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਸਿਨਾਟਿਕ ਗਲਾਈਫ਼ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਿਸਰੀ ਹਾਇਰੋਗਲਿਫ਼ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਲਦ ਦਾ ਸਿਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰਸੀ (ਪਰਚਾ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ
ਅਲਿਫ਼
ਮੂਲ
ਮਾਡਰਨ ਸਟੈਂਡਰਡ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ 'ਈਲਫਿਫ / ʔaliːf /' ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਪੱਕਾ' ਜਾਂ 'ਜਾਣਿਆ', ਜੋ ਮੂਲ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ʔ-l-f |, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਅੱਲਫ / ਅਲੀਫਾ / ਅਰਥ ਹੈ 'ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ; ਜਾਂ 'ਨਜ਼ਦੀਕੀ'। ਆਧੁਨਿਕ ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ, ਉਸੇ ਹੀ ਰੂਟ | ʔ-l-f | | (ਅਲੇਫ-ਲਮਾਡ-ਪੀਹ) ਨੇ ਮੇਉਲਫ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਰਿਆਲੀ ਲੇਲੇਫ ਦਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸਿੱਖਿਅਤ' (ਪਾਲਤੂਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ) ਜਾਂ 'ਚਲਾਕ' (ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ); ਆਈਐੱਡੀਐੱਫ ਦੇ ਅਬਦੁੱਲੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਨੂੰ ਅਮੀਰੇਤ ਦੇ ਅਦੋਮੀ ਖ਼ਿਤਾਬ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ।
ਅਰਬੀ
ਏ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਲਫ ਹੈ, ਇਹ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਇੱਕਠੇ ਇਬਰਾਨੀ ਅਲੇਫ, ਯੂਨਾਨੀ ਅਲਫ਼ਾ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਏ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਫੋਨੇਸ਼ਿਨ 'ਔਲਫ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਕੰਨਾਨੀ' ਐਲਪੇ "ਬੈਲ"।
ਅਲਿਫ਼ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਹਮਜ਼ਾ ਨਾਲ ਅਲਿਫ਼: أ ਅਤੇ إ
ਅਰਬੀ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਮਾ / aː / ਜਾਂ ਇੱਕ ਗਲੋਟਲ ਸਟੌਪ / ʔ / ਰੈਂਡਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਆਥਰੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਪੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹਮੇਜ਼ਟ ਕਉ 'ء ਵਰਤਿਆ। ਹਮਜ਼ਾ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਅੱਖਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਹਕ, ਇੱਕ ਵੌ (ؤ), ਬੌਂਪਟ ਰਹਿਤ (ئ) ਜਾਂ ਅਲਿਫ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੰਕੇਤਕ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਲਿਫ਼ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕੇਵਲ ਸੈਕਰੋਨ ਸ੍ਵਰੋਲ ਫੈਟਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੋ ਹੀ ਸੰਭਵ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ ਜੇਕਰ ਹਮਜ਼ਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਧੁਨੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਅਲਿਫ਼ ਹਮਜ਼ੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਮਜ਼ਾ ਅਲਿਫ ਉਪਰ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਲਿਫ-ਕਸਰਾ ਲਈ, ਇਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਧਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੋਟਲ ਸਟੌਪ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹਮਜ਼ਾ, ਹਮਜ਼ਤ ਵਬਲ (همزة وصل), ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਮਜ਼ਤ ਕਾਹ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਸਵਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ, ਆਤਿਫ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ।
ਅਲਿਫ਼ ਮਦਾਹ: آ
ਅਲਿਫ਼ ਮਦਾਹ ਇੱਕ ਡਬਲ ਅਲਿਫ ਹੈ, ਇੱਕ ਗਲੋਟਲ ਸਟੌਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਵਰ ਦੋਨੋਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਗਾਊ ਇਕੋ ਵਰਗੀ ਹੈ: ਅ. (ਆਖ਼ਿਰੀ ਅ) 'ā / ʔaː /, ਅਖ਼ੀਰ / ʔaːxir /' ਆਖਰੀ 'ਵਿੱਚ। "ਇਹ ਹਮਜ਼ਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਅਲਿਫਸ, ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਿਤਿਜੀ ਆਦਿ।
ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ
ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ (ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1932) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਵਲ ਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਅਲਿਫ਼
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਅੱਖ਼ਰ
ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ
ਜੀਵਨ
ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ,1932 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਘਰ,ਪਿੰਡ ਵੈਰੋਵਾਲ,ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। 1900 ਤੋਂ 1940 ਵਿਚਕਾਰ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਦੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੰਡੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦਿੱਲੀ,ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਸੇ। 1942 ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਬਾਵਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਿਆਸ ਤੇ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਸਰ ਜੇ. ਜੇ. ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟਸ ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਫਾਇਨ ਆਰਟਸ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਆ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਇਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਕਿੱਤਾ
ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਨੇ ਫਾਇਨ ਆਰਟਸ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਚੌਵੀ ਪੰਝੀ ਵਰ੍ਹੇ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਆਰਟਿਸਟ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਘੁਮੰਣ ਫਿਰਨ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਭਰਮਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ 1961-62 ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਉੱਤੇ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਇਕਲਾਂ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰੈਕਿੰਗ (ਮੌਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਿੱਠੂ ਚੁੱਕੀ ਪੈਦਲ ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਨੀਆਂ) ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ੌਂਕ ਹੈ। ਬਾਵਾ ਨੇ 1962-1963 ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ (1962-1963) ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਿਖਿਆ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਮਨਮੋਹਨ ਬਾਵਾ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਬਾਬਤ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ, ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਅਤੇ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ।
ਡਾ. ਆਤਮਜੀਤ (ਨਾਟਕਕਾਰ), ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਕਹਾਣੀਕਾਰ), ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ( ਚਿੱਤਰਕਾਰ) ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ
https://www.youtube.com/watch?v=q5jiSJoEyCA%7CDD ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਸ/ਮਿਥਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਢੱਡਾ ਹਰੀਪੁਰ
ਢੱਡਾ ਹਰੀਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਿਕਟੋਰੀਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕੱਤਕ
ਕੱਤਕ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਮਹਿਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਅਤੇ ਜੁਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ 30 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸੀ ਮਹੀਨੇ
ਗੁਏਤਾਰੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਗੁਏਤਾਰੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: Iglesia de San Salvador (Guetaria)) ਗੁਏਤਾਰੀਆ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1895 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਲਾਲਨ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ
ਲਾਲਨ (লালন) ਲਾਲਨ ਸਾਈਂ, ਲਾਲਨ ਸ਼ਾਹ, ਲਾਲਨ ਫਕੀਰ ਜਾਂ  ਮਹਾਤਮਾ ਲਾਲਨ ; (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1774–1890), ਬੰਗਾਲੀ ਬੌਲ ਸੰਤ, ਫ਼ਕੀਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਬੰਗਾਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਾਰਮਕ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਗਾਜ਼ੀ ਬਣ ਗਏ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ   ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ‎, ਅਤੇ ਐਲਨ ਗਿਨਜਬਰਗ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। - ਕਿਉਂਜੋ ਉਹ " ਜ਼ਾਤ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ", ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਵੀ ਉਹ ਚੋਖੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ਤੀਆ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 2  ਕਿ ਮੀ ਦੂਰ ਚੇਊਰੀਆ ਵਿੱਚ 'ਲਾਲਨ ਆਖਰਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੌਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ
ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ
ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (مجلس التعاون لدول الخليج العربية) ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ, (ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ) ਗਲਫ਼ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕੌਂਸਿਲ (Gulf Cooperation Council - ਜੀਸੀਸੀ) ਇੱਕ ਇਲਾਕਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਸਰਕਾਰੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਰਾਕ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾਦੀ ਦੇ ਤਮਾਮ ਅਰਬ ਰਾਜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਰੁਕਨ ਦੇਸ਼ ਬਹਿਰੀਨ, ਕੁਵੈਤ, ਅਮਾਨ, ਕਤਰ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਹਨ।
ਖਬਰ ਸ਼ਕਤੀ
ਨਿਊਜ਼ ਪਾਵਰ ( ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Khabar Satta) ਰਾਜ ਦੀ ਸੀਨ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸਿਉਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ "ਖੈਬਰ ਅਰੇਨਾ ਮੀਡੀਆ ਐਂਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ
ਭੋਜਪੁਰੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ੳਤੱਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਰਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਿਵੇਂ ਗੋਰਖਪੁਰ,ਦੇਵਰਿਆ ਆਦਿ ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਭੋਜਪੁਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਕੁੱਝ ਸ਼ਬਦ ਇਸਨੇ ਉਰਦੂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਉਧਾਰ ਲਏ ਹਨ।
ਬੋਲਣ ਵਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
ਭੋਜਪੁਰੀ ਜਾਣਨ - ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ ਮਜਦੂਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹੁਣ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਗਏ ਸਨ ਉਥੇ ਹੀ ਵਸ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰੀਨਾਮ, ਗੁਯਾਨਾ, ਤਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ, ਫਿਜੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਨਗਣਨਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3 .3 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਪੁਰੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 5 ਕਰੋੜ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਫ਼ੂਲਾ ਖੜੀ
ਫ਼ੂਲਾ ਖੜੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਫ਼ੂਲਾ ਖੜੀ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1912 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 11.92 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਸਟਾਲਿਨ ਕੇ
ਸਟਾਲਿਨ ਕੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਸਾਜ਼, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛੂਤਛਾਤ ਅਤੇ ਜਾਤਪਾਤ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ, ਲੈੱਸਰ ਹਿਊਮਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਆ ਅਨਟਚਿਡ ਨੇ ਜਾਤਪਾਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਵੱਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੈਨਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੈਲੇਸ
thumb|The Pena National Palace ਪੈਨਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਰਾਜਾ ਫਰਡਿਨੇਂਡ (ਦੂਜਾ) ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1840ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜੋ 1847 ਤਕ ਲਗਪਗ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਲੂਈਸ ਕੋਲ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮਹਿਲ 1755 ਵਿੱਚ ਆਏ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਲ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
left|thumb|The entrance right|thumb|The palace seen from above left|thumb|A view of the Seteais Palace seen through the arch thumb|Sundial cannon clock in the Queens's Terrace
ਬਣਤਰ
right|thumb|The Arches Yard, chapel and clock tower thumb|The depiction of a newt, symbolizing the allegory of creation of the world
ਪੈਨਾ ਪਾਰਕ
thumb|The stream that flows through the Queen's Fern Garden
ਚੰਦਰ ਪਰਕਾਸ਼ ਰਾਹੀ
ਚੰਦਰ ਪਰਕਾਸ਼ ਰਾਹੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।
ਪੈਨਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੈਲੇਸ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਮਹਿਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਪਾਰਕ
ਚੰਦਰ ਪਰਕਾਸ਼ ਰਾਹੀ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਚੰਦਰ ਪਰਕਾਸ਼ ਰਾਹੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਖੰਨਾ, ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ (1947) ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸਾਢੇ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਲੜਕਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦਿਹਾਤੀ, ਅਰਧ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 35 ਸਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਸ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਡੈਨਾ ਗੋਲਡਬਰਗ
ਡੈਨਾ ਗੋਲਡਬਰਗ ( דנה גולדברג  ; ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ, 1979) ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਵੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਗੋਲਡਬਰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਹਰਟਜ਼ਲੀਆ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਤਮਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ: ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਸੰਗੀਤ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਆਰਟ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਹਾਮਿਦਰਾਸ਼ਾ - ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਬੀਟ ਬਰਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈਮਓਰਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਟਨ 77, ਹੈਲੀਕਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਬੋ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਔਨਲਾਈਨ ਕਵਿਤਾ ਜਰਨਲ ਅਨੋਨੀਮਸ ਫਿਸ਼? ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਔਰੇਂਜ ਕੋਰਲ, 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੋਲਡਬਰਗ ਨੇ ਐਲੀਗੇਟਰ (2009) ਸਮੇਤ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਰੀਹੋਵਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਰਲਿਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਯੰਗ ਟੈਲੇਂਟ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਆਈ, ਐਲਿਸ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਜੋ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ਿਫਟ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਸੌਂਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਰੀਹੋਵੋਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੂੰ ਓਪਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਡੈਥ ਆਫ ਏ ਪੋਏਟੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਫਰਤ ਮਿਸ਼ਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੋਲਡਬਰਗ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸਬੰਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੈਸਬੀਅਨ ਵਜੋਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਹਨ।"
2016 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਬਰਗ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ੋਰੀ ਨੇ ਕਿਨੋਕਲੈਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ, ਗੋਲਡਬਰਗ ਨੇ ਫਾਦਰ, ਮਦਰ, ਹੋਰ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ਮਾਸਮੇਰਿਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਸਵ ਕ੍ਰਿਆ ਫੈਸਟੀਵਲ (2010) ਵਿੱਚ "ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਰੀਡਿੰਗ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 'ਐਸਟੀ ਆਫ ਦ ਪਾਈਨ' ਵੀ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮੰਚਨ 2014 ਵਿੱਚ ਥੀਏਟ੍ਰੋਨੇਟੋ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਸਬੀਅਨ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਵਾਨਾਕਰਾਏ ਰੈਨਸਮਵੇਅਰ ਹਮਲਾ
ਵਾਨਾਕਰਾਏ ਰੈਨਸਮਵੇਅਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:WannaCry ਜਾਂ WanaCrypt0r 2.0) ਇੱਕ ਰੈਨਸਮਵੇਅਰ ਮਾਲਵੇਅਰ ਟੂਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਈ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰੈਨਸਮਵੇਅਰ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਰੈਨਸਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ- ਫਿਰੌਤੀ। ਇਸ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਤ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਬਿਟਕਾਇਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 300-600 ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦੀ ਫਿਰੌਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੇ ਲਾਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਬਿਟਕਾਇਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਸਕਰੀਨਸ਼ਾਟ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ, ਰੂਸ, ਸਪੇਨ, ਇਟਲੀ, ਵਿਅਤਨਾਮ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਨਾਕਰਾਏ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਰੀਟੇਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ ਵੀ ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਇਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੋਜਕਾਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਿਟਕਾਇਨ ਮੰਗਣ ਦੇ 36 ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ।
ਹੈਕਰਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਆਰਿਟੀ ਏਜੰਸੀ ਵਰਗੀ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਇਨ੍ਹੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਸਾਇਬਰ ਅਟੈਕ ਕੀਤਾ। ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਆਰਿਟੀ ਏਜੰਸੀ ਜਿਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੀ ਸੀ ਉਹ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਉੱਤੇ ਲੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੈਕਰਾਂ ਨੇ ਉਸੀ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਨੇ 13 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਾਇਬਰ ਹਮਲਾ 15 ਮਈ 2017 ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਰੀਟੇਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੋਜਕਾਰ ਮਾਲਵੇਅਰ ਟੈੱਕ ਨੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਦੂਜਾ ਹਮਲਾ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਮਾਲਵੇਅਰ ਟੈੱਕ ਨੇ ਹੀ ਰੈਨਸਮਵੇਅਰ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਜ਼ੁਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਹਮਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਜ਼ੁਰਮ
ਸਵਾਮੀ ਸੱਤਿਆਭਗਤ
ਸਵਾਮੀ ਸਤਿਆਭਕਤ (ਹਿੰਦੀ:स्वामी सत्यभक्त) (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦਰਬਾਰੀ ਲਾਲ; 10 ਨਵੰਬਰ 1899 – 10 ਦਸੰਬਰ 1998) ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸੁਧਾਰਕ, ਅਤੇ ਸੱਤਿਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਯੁਫ਼ੋਰਬੀਆ ਟਿਥੀਮਾਲਿਓਡਦਸ
ਯੁਫ਼ੋਰਬੀਆ ਟਿਥੀਮਾਲਿਓਡਦਸ  (ਨਾਗਦੌਨ, ਨਾਗਦੌਣ, ਨਾਗਦਮਨੀ) ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰਸੀਲਾ ਦੁਧੀਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਝਾੜੀਨੁਮਾ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ Pedilanthus tithymaloides ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ  ਹੈ। ਪਰ Pedilanthus ਜਿਨਸ ਯੁਫ਼ੋਰਬੀਆ , ਵਿੱਚ ਰਲ਼ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ  ਇਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ (ਯੁਫ਼ੋਰਬੀਆ ਟਿਥੀਮਾਲਿਓਡਦਸ ) ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੰਧਾਨਾ
ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੰਧਾਨਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Smriti Shriniwas Mandhana; ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਜੂਨ 2018 ਵਿਚ, ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਈ.) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ.) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਔਰਤ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਲਈ ਰਾਚੇਲ ਹੇਹੋ-ਫਲਿੰਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਸਾਲ ਦਾ ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੰਧਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜੁਲਾਈ 1996 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਮਿਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੰਧਾਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਾਧਵਨਗਰ, ਸੰਗਲੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਰਵਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੰਗਾਲੀ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੇ ਸਨ. ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਅੰਡਰ -16 ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲੀ। ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਅੰਡਰ -15 ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅੰਡਰ -19 ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਮਧਾਨਾ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਇਕ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਤਰਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸ਼ਰਵਣ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਮੰਧਾਨਾ ਨੇ ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਰਮਸਲੇ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 22 ਅਤੇ 51 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ; ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਾਰੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ 182 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਥਿਰੁਸ਼ ਕਾਮਿਨੀ ਨਾਲ 76 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਟ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਹੋਬਾਰਟ ਦੇ ਬੈਲੇਰਾਈਵ ਓਵਲ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੌਰੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਨਡੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਮੰਧਾਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਂਕੜਾ (109 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 102), ਇੱਕ ਹਾਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ।
ਮਧਾਨਾ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਦੀ ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਵਿਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਸਾਲ ਜਨਵਰੀ ਵਿਚ ਡਬਲਯੂਬੀਬੀਐਲ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਮਾਨਧਾਨਾ ਇਕ ਸੱਟ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2017 ਦੀ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਲਈ ਟੀਮ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਅਵਧੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕੁਆਰਡੈਂਗੂਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਗਰੁੱਪ ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਡਰਬੀ ਵਿੱਚ, 90 ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 35 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਚ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਸੈਂਕੜਾ (106 *) ਲਗਾਇਆ।
ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਤਿੰਨ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਆਈ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਟੀ -20 ਆਈ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਟੀ -20 ਆਈ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 22 ਸਾਲ 229 ਦਿਨ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਤੋਂ ਹੱਥ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿੱਟੇ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੀਈਏਟੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2019 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੂਮਨ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਤੀਜੀ ਤੇਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਰੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ, ਡਬਲਯੂ.ਯੂ.ਡੀ.ਆਈ. ਵਿੱਚ 2000 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਆਪਣੀ 51 ਵੀਂ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਮੱਘਰ
ਮੱਘਰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਅਤੇ ਜੁਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ 30 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦਸੰਬਰ
'''ਮੱਘਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਕੋਟ-ਸਵੈਟਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।'''
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ
ਸੰਗੀਤ
thumb|300px|ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਜ਼, ਰਬਾਬ ਸੰਗੀਤ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਸੁਰ ਅਤੇ ਤਾਲ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਉਦੋਂ ਇਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਦੀ ਸੀ: ਧੁਨ ਦਾ ਸੁਝਾਉ ਕੰਮ ਦੀ ਚਾਲ ਦੀ ਲੈਅ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਦਦ ਵਜੋਂ ਆਇਆ। ਇਹ ਰਿਦਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕਜੁਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਭਾਰੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਲੱਗੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ 'ਹਈਸ਼ਾ' ਦੇ ਸੰਗੀਤਮਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਧੁਨੀ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਟੀਚੇ ਲਈ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਲੜਾਈ, ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਜਾਂ ਭਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਗਾਨੇ ਵਜਾਉਣੇ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦਾ ਚਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਸਰੀ ਆਦਿ ਫੂੰਕ ਦੇ ਵਾਜੇ (ਸੁਸ਼ਿਰ), ਕੁੱਝ ਤਾਰ ਜਾਂ ਤਾਂਤ ਦੇ ਵਾਜੇ, ਕੁੱਝ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵਾਜਾ (ਅਵਨੱਧ ਜਾਂ ਆਨੱਧ), ਕੁੱਝ ਠੋਕ ਕੇ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਜੇ (ਘਨ) ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਗੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਾਜੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਦਾੜਾ, ਦਿੜਦਿੜ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ਕ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਗੀਤ ਜਾਂ ਬਹਿਰਗੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨ੍ਰੱਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖ ਕਲਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਾਨ, ਵਾਜਾ ਅਤੇ ਨਾਚ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਭਾਵ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ; ਨਾਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿੰਨ ਕਲਾ ਮੰਣਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਗਿਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਗੀਤ ਜਾਂ ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਲਏ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਲਏ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਲਏ ਸਿਰਫ ਹੈ, ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਗੀਤ ਕੇਵਲ ਇਸ ਮਤਲਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਅਵਹ੍ਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਉਂਤਪੱਤੀ
ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਆਦਮ ਚਸ਼ਮਾ ਕੁਦਰਤੀ ਧਵਨੀਆਂ ਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗੀਤ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਧਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਏ ਨੂੰ ਸੱਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਧਵਨੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ, ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਣ ਵਾਲੀ ਧਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਏ ਵਿੱਚ ਬੰਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਟੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਉਹ ਧਵਨੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ-ਮਸਤਸ਼ਕ ਨੂੰ ਛੋਹ ਕੇ ਉੱਲਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਦੇ ਮਤ ਹਨ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਨੇ ਨਾਦ ਦੇ ਚਾਰ ਭੱਜਿਆ ਪਰਿਆ, ਪਸ਼ਿਅੰਤੀ, ਮਧਿਅਮਾ ਅਤੇ ਵੈਖਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਧਿਅਮਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਯੋਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ। ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਸ਼ੁ ਰਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ ਕਰਦੇ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ ਦੀ ਨਕਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਉਦਭਵ ਹੋਇਆ। ਕਾਰਲ ਸਟੰਫ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਆਵਾਜ ਦੀ ਏਕਤਾਰਤਾ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੰਨਿਆ। ਉਨਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਰੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਗਾਨੇ, ਵਜਾਉਣੇ, ਦੱਸਣ (ਕੇਵਲ ਨਾਚ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ) ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਦਾ ਸਮੁੱਚਏ ਦੱਸਿਆ।
ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਬਦ ‘ਸੰ+ਗਰ’ ਧਾਤੁ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਂ’ ਦਾ ‘ਸਿੰ’ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਗੈ’ ਜਾਂ ‘ਗਾ’ ਧਾਤੁ (ਜਿਸਦਾ ਵੀ ਮਤਲਬ ਗਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਤਲਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ। ਐਂਗਲੋਸੈਕਸਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ ‘ਸਿੰਗਨ’ (singan) ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਸਿੰਗ’ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਇਸਲੈਂਡ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ‘ਸਿਗਜਾ’ (singja), (ਕੇਵਲ ਵਰਣ ਵਿਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਆ ਗਿਆ ਹੈ,) ਡੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ‘ਸਿੰਗ (Synge), ਡੱਚ ਵਿੱਚ ਹੈ ‘ਤਸਿੰਗਨ’ (tsingen), ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ‘ਸਿੰਗੇਨ’ (singen)। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ‘ਗਨਾ’ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ‘ਗਾਨ’ ਤੋਂ ਪੂਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ‘ਸੰਗੀਤਰਤਨਾਕਰ’ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗਾਨ, ਵਾਜਾ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੇ ਮੇਲ ਨੂੰ ਹੀ ‘ਸੰਗੀਤ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ‘ਗੀਤ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ‘ਸੰ’ ਜੋੜ ਕੇ ‘ਸੰਗੀਤ’ ਸ਼ਬਦ ਬਣਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ‘ਗਾਨ ਸਹਿਤ’। ਨਾਚ ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗਾਨ ‘ਸੰਗੀਤ’ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ
ਗੁਫ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪਕ
ਗੁਫਾ ਦਾ ਰੂਪਕ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Allegory of the Cave ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਲੈਟੋ ਦੀ ਗੁਫਾ ਅਤੇ ਗੁਫਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਰਸ਼ਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰੂਪਕ ਕਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਲੈਟੋ (ਅਫਲਾਤੂਨ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਪਬਲਿਕ ਨਾਮਕ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਥਾ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸੁਕਰਾਤ ਅਤੇ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਗਲਾਉਕਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪਲੈਟੋ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਭਰ ਇੱਕ ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੀਵਾਰ ਕੋਲ ਸੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅੱਗ ਜਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੀ ਖਾਲੀ ਦੀਵਾਰ ਤੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਅੱਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਚੀਜਾਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਛਾਈਆਂ ਉਸ ਦੀਵਾਰ ਤੇ ਲੋਕ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਹ ਪਰਛਾਈਆਂ ਹੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਮੰਨ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਲੈਟੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਕੇ ਪਰਛਾਈਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ
thumb|ਕਿੱਕਲੀ thumb|ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਚ thumb|ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਚ thumb|ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਨਾਚ "ਲੋਕ-ਨਾਚ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨਾਚ ਕਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਅਮਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।" 'ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅੱਡੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ, ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮੂੰਹ' ਇਸ ਸੁਭਾਵਕ ਅਮਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਕਾਵਿ ਸਤਰ ਹੈ। ਨਾਚ ਕਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਮੂਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਗਿੱਧਾ ਭੰਗੜਾ ਤਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਜਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਿਤੇ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਿਰਜਨ-ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੰਨਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ-ਮਾਨਸ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਹਾਵਾਂ-ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉ-ਸੰਦਰਭ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਨਾਚ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਕਲਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਨਾਚ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਨੈਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸਿਕ ਜੀਵਨ-ਤੋਰ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪ-ਮੁਹਾਰਾ, ਸਧਾਰਨ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ-ਖੇੜਿਆਂ ਭਰਪੂਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਪੰਜਾਬ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਹੱਤਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹਨ।" ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੋ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਨੱਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਗਿੱਧਾ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਚਾਵਾਂ, ਉਮੰਗਾਂ, ਵਲਵਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਲਾਸ- ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਾ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਿੱਧਾ ਤਾਲੀ ਨਾਚ ਹੈ। ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਰ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਤਾਲੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬਣਾ ਆਪਣੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚੋ ਗਿੱਧੇ ਵਾਸਤੇ ਮੌਕੇ ਸਿਰਜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਟਿਅਰਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਬੋਲੀਆਂ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਥਕਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗਿੱਧੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਰਤਾਜ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿੱਧਾ, ਸੰਮੀ ਅਤੇ ਕਿੱਕਲੀ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ-ਨਾਚਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭੰਗੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਕੜੇ ਤੇ ਗੱਠੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਅਲਬੇਲੇਪਨ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੋਸ਼, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਭਰਪੂਰ ਨਾਚ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਨਾਚ ਭੰਗੜਾ, ਲੋਕ-ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲੋਕ-ਸਾਜ਼ ਢੋਲ ਦੀ ਸਰਲ ਤਾਲ ਤੇ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਸਮੇਂ ਇਹ ਤਾਲ ਧੀਮੀ ਧੀਮੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਨਚਾਰ ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਤਾਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪੈਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਰੂਪ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਨਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲਾਵ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵਿਚ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅੰਦਰ ਲੋਕ ਗੀਤ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਗੱਭਰੂਆਂ ਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਣ-ਮੱਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੰਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਤਕੜੇ ਨਰੋਏ ਜੁੱਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੰਨ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂ ਗੀਤ ਨੁਮਾ ਬੋਲ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਫੱਗਣ-ਚੇਤ ਦੀਆਂ ਚਾਨਣੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਾਵਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਤਰਕਾਲਾਂ, ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਬਰਾਤ ਚੜੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਡੋਲੀ ਵਿਦਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਵਗ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਪੰਜਾਬੀ ਚਰਿੱਤਰ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਜੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਗੁਣ ਲੱਛਣ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਵੀਰਤਾ, ਸਾਹਸ ,ਅਣਖ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਡਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰ ਸਾਫ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਵੰਨਗੀਆਂ
ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੇਨਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਇੰਦਰਾਜ ਅਨੁਸਾਰ "ਨਾਚ ਕਲਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਾਲਮਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸੰਗੀਤ,ਸਹਿਤ ਕਿਸੇ ਜਜ਼ਬੇ, ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਮੁਦਰਾ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”
ਨਾਚ ਵੰਨਗੀਆਂ ਨਾਚ ਸਧਾਰਨ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਹੁਨਰੀ ਕਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ ਜਾਂ ਖਿੱਤਿਆਂ ਦੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਨਾਚ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਚ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਚ ਦੀ ਵਰਗਵੰਡ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:
ਨਾਚ ਦਾ ਇਹ ਵਰਗੀਕਰਨ ਨਾਚ ਕਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਸਭਿਆਚਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਨਾਚ ਕਲਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਾਸਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਨਾਚ ਵੰਨਗੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਾਂਗੇ”
(2) ਲੋਕ ਨਾਚ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਾਚ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਮਨੁੱਖੀ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਚਾਉ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਪ੍ਗਟਾਵਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਟੈ੍ਵਡਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ ਫੋਕਲੋਰ
ਲੋਕ ਨਾਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੰਕਟੀ ਅਵਸਰਾਂ ਤੇ ਹਰਕਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਲੋਕ ਨਾਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਾਮੂਹਿਕ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਤਾਲ ਬੱਧ ਲਹਿਰਾੳ ਤੇ ਹਾਵਾਂ ਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾੳ ਹੈ”
(3) ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਜੋਕੇ ਨਾਚ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲੋਕ ਸਮੁੱਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੱਚਣ ਨਾਲ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ, ਕੁੜੀਆਂ ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
(4) ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱBਖੀਆ ਵੰਨਗੀਆਂ
ਭੰਗੜਾ
ਭੰਗੜਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਕੌਮੀ ਨਾਚ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੰਚਾ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਢੋਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਭਾਂਗੜਿਆ ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਧਮਾਲ ਨਾਲ ਵੱਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਤਾਲ ਹੈ। ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਹਰ ਨਚਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਢੋਲ ਨੂੰ ਅਦਾਬ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਚਿਆ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਤੇ ਇਕ ਗਭਰੂ ਢੋਲੇ ਦੀ ਸੱਦ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਤੋੜ ਵਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤੋੜੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਭੰਗੜਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭੰਗੜਾ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਦੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹ Punjab da prasidh ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਕਬੀਲੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਸੀ ਬਣ ਗਏ ‘ਭੰਗੜਾ’ ਲੋਕ ਨਾਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਕਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਚ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਭੰਗ ਪੀਣ ਉਪਰੰਤ ਮਸਤ ਹੋਕੇ ਨੱਚਦੇ ਪਰ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਭੰਗ ਤੋਂ ਭੰਗੜਾ ਨਾਮ ਪੈ ਗਿਆ।ਪਰ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਦੇ ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਬੋਲੀਆਂ ਬਿਨਾ ਭੰਗੜਾ ਅਧੂਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦਾ ਜੋ਼ਸ਼ੀਲਾਪਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਤਲਖ ਹਕੀਕਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਤਕੜੇ ਅਤੇ ਗੱਠੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜੋਸ਼,ੀਰਤਾ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਭਰਪੂਰ ਨਾਚ ਮੁਦਰਾਵਾ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਿੱਧਾ
'ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝਾ ਦਾ ਪਿੜ'
ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਇੱਕ ਗੌਰਵਮਈ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ, ਇਸ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਗਿੱਧਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਨੇ ਔਰਤ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਵਿਕ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਆਰੰਭ ਉਸ ਸਮਾਜਿਕ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਜੰਝ ਚੜ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਧੀ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਸੱਖਣੇ ਘਰ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਲਾਂ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਬਰਾਤ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਰਾਤਾ ਕੱਟਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਚਾਅ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕੇ ਮੇਲ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਮਸਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਲਵੈਣਾ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਚੁਣੋਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਸੁਟਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਬਰ ਖੁਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੋਨੋਤਰੀ ਜਾਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਲਹਿਜੇ ਦੀਆ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬੋਲੀਕਾਰ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੇਲਣ ਨੂੰ ਮਖਾਤਿਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ:- ਸੁਣ ਨੀ ਮੇਲਣ ਨੱਚਣ, ਆਈਏ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਜਸ ਗਾਵਾਂ, ਮੰਦਾ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲਾ ਗਿੱਧੇ, ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ ਬੋਲੀ ਪਾਵਾਂ, ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਚਰ ਖਾੜੇ ਲਾਵਾਂ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਖਾਸ ਚੋਡੀਕੇ ਸਭ ਗੱਲ ਖੋਲ ਸੂਣਾਵਾਂ, ਬਾਰਾ ਚ ਫੁੱਲ ਖਿੜਿਆ ਕਹੇ ਤਾਂ ਤੋੜ ਲਿਆਵਾਂ...
ਕਿੱਕਲੀ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਬਾਲੜੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਕਿੱਕਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਕਲੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਚ ਲਈ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਥਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਘਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੁੱਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਦ ਕੁੜੀਆਂ ਖੇਨੂੰ ਗੀਟੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਅੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਹਿਵਣ ਦੀ ਕਿਕਲੀ ਪਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਖੇਡ ਨਾਚ ਦੇ ਨਾ ਬਾਰੇ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਰਿੰਗਲੀ ਜਾਂ ਕੁੜਿੰਗੜੀ ਪਾ ਕੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਾਚ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਕਲੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਾਚ ਕੁੜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੋ-ਦੋ ਜੋਟਿਆ ਵਿਚ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਚ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਇੰਜ ਪਕੜਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਲੀ ਜਿਹੀ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਪਾ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਭੰਬੀਰੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: -
ਕਿੱਕਲੀ ਕਲੀਰ ਦੀ
ਪੱਗ ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦੀ
ਦੁਪੱਟਾ ਭਰਜਾਈ ਦਾ
ਫਿਟੇ ਮੂੰਹ ਜਵਾਈ ਦਾ।
ਝੂੰਮਰ
ਝੂੰਮਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਝੂੰਮਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੁਸਲੀ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਝੂੰਮਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਰਲ ਕੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਝੂੰਮਰ ਨੂੰ ਬਲੋਚਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੂੰਮਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਝੂੰਮਰੀ ਨੱਚਣ ਸਮੇਂ ਝੂੰਮਦੇ ਹਨ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਝੂੰਮਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਘੂੰਮਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਘੁੰਮਣਾ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਝੂੰਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਖੇਤਰ ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੰਟਗੁਮਰੀ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਟੋਭਾਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਝੰਗ ਅਤੇ ਸਰਗੋਧਾ ਆਦਿ ਜ਼ਿਲੇ੍ਹ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ/ਜਾਂਗਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪ ਵੀ ਨੱਚਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਚਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝੂੰਮਰ ਨਾਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਝੂੰਮਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਝੂੰਮਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਜ ਢੋਲ ਹੈ। ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟੋਲੀਆਂ ਢੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚਮਟੇ, ਖੜਤਾਲਾਂ, ਤੂਤੀਆਂ, ਡਾਂਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੂੰਮਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਝੂੰਮਰੀ ਢੋਲ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਖਲੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਦਮ ਦਾਇਰੇ ਵੱਲ ਵਧਾ ਕੇ ਖੱਬਿਓਂ ਸੱਜੇ ਸੱਜਿਓਂ ਖੱਬੇ ਪਿਛਾਂਹ ਵੱਲ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੰਤ ਪੂਰਾ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ-ਨਾਲ ਛੂਹ ਛਾਹ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਐਕਟਿੰਗ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਮੁੱਠੀਆਂ ਮੀਟ ਕੇ ਛਾਤੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਝਟਕਾ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਢੋਲਚੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਝੂੰਮਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਚ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਧੀਮਾ ਫਿਰ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੂੰਮਰ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਢੋਲਿਆਂ/ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਬੋਲ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:-
‘ਝੂੰਮਰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਲਾਇਲਪੁਰ, ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਅਤੇ ਝੰਗ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਜਾਂਗਲੀ ਲੋਕ ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਮਲ੍ਹਾਰ ਦੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਐਕਸ਼ਨ ਹੀ ਝੂੰਮਰ ਨਾਚ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਭੰਗੜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਭੰਗੜੇ ਵਾਂਗ ਢੋਲ ਇਸ ਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:- ਲੰਘ ਆ ਜਾ ਪੱਤਣ ਝਨਾਅ ਦਾ ਓ ਯਾਰ ਸਿਰ ਸਦਕਾ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਦਾ ਓ ਯਾਰੁ।` 2 ‘ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਚ ਝੂੰਮਰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਦੇ ਚਾਵਾਂ ਤੇ ਮਲ੍ਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਝੂੰਮ-ਝੂੰਮ ਕੇ ਨੱਚਣ ਸਦਕਾ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਝੂੰਮਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਾਚ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਾਲਾ ਮੱਠੀ ਤਾਲ, ਤੇਜ਼ ਤਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਤਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਝੂੰਮਰ ਦੀ ਤਾਲ, ਚੀਣਾ ਛੜਨਾ ਅਤੇ ਧਮਾਲ ਵੀ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਚ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਕੁ ਨਚਾਰ ਹੀ ਨੱਚਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਬਾਕੀ ਹਫ਼ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।`3 ‘ਢੋਲੀ ਦਾ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇਓਂ ਹੈ ਕਿ ਢੋਲੀ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮੋਟੀ ਛੜੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਡਗੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਜਾਣੀਕੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਪਤਲੀ ਛੜੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਬੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਝੂੰਮਰ ਦੀ ਤਾਲ ਤਨਕ-ਦਿਨ-ਤਾ--ਤਨਕ-ਦਿਨ-ਤਾ, ਤਨਕ-ਦਿਨ-ਤਾ -- ਦਨਕ-ਦਿਨ-ਦਿਨ ਹੈ।`4 ‘ਝੂੰਮਰ ਦੀ ਸੱਦ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਯਤ ਤਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾਂਗਲੀ ਆ ਕੇ ਝੂੰਮਰ ਦੇ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਢੋਲੀ ਝੂੰਮਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਲ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਲ ਹੈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਦੋ ਡਗੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤੀਲ੍ਹੀ ਦੇ ਛੇ ਮਾਤਰੇ ਪੀਸ ਧੀਮੇ ਵਕਫੇ ਨਾਲ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਡਗਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਛੇ ਤੀਲ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਕਫ਼ਾ ਏਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਹਵਾਂ-ਲੱਤਾਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਲਾਰਾ ਮਾਰ ਸਕਣ। ਕਈ ਵਾਰ ਢੋਲੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਟਕਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਖੂੰਡੀ ਨੂੰ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੰੰਗ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦਾ ਤਾਲ ਕੇਵਲ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।`5
ਸੰਮੀ
ਸੰਮੀ ਨਾਚ ਸਮਤਾ ਵਿਚ ਨੱਚਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਚ ਹੈ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ, ਤਾੜੀ ਅਤੇ ਚੁਟਕੀ ਨਾਚ ਦੀ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਮੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਡਾ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਸੰਮੀ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਚ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਅੱਗ ਦੁਆਲੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਸਨ।ਭਾਂਵੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਚ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਮੀ ਨਾਮ ਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਸੰਮੀ ਨਾਂ ਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬਿਰਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਮੀ ਨੱਚਦੀ ਤੇ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਨਾਂ ਢੋਲ ਜਾਂ ਢੋਲਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੰਤ ਕਥਾ ਅਨੂਸਾਰ ਸੰਮੀ ਤੇ ਢੋਲਾ ਦੋਨੋਂ ਨੇੜੇ ਵਸਦੇ ਰਈਸਾਂ ਜਾਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਧੀ-ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਢੋਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦਾ ਸੰਮੀ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਦ ਢੋਲਾ ਸੰਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀ-ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿੱਧੇ ਵਾਂਗ ਕੁੜੀਆਂ/ਔਰਤਾਂ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਕੇ ਨੱਚਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਚੁਟਕੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧਮਕ ਨਾਲ ਤਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਮੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਗੀਤ ਉਚਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿੱਧੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਸੰਮੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦੂਜੀ ਸੰਮੀ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ‘ਸਲਾਮ ਸੰਮੀ` ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਮੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਲੱਕ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲੱਕ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕਾਅ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਪਰਵੇਜ਼ ਨੇ ‘ਬਨ ਫੁਲਵਾੜੀ` ਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸੰਮੀ ਨੂੰ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਭੰਗੜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।‘ਸੰਮੀ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਚ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁੜੀ ਸੰਮੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਪਿਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮਾਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ ਗਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:- ਸੰਮੀ ਮੇਰੀ ਬਣ, ਊਠ ਲੱਦੇ ਕਚੂਰ ਦੇ ਸੰਮੀਏ ਸੰਮੀ ਮੇਰੀ ਬਣ, ਗਿਣ-ਗਿਣ ਲਾਹਵਾਂ ਰੋਟੀਆਂ ਨੀ ਸੰਮੀਏ ਬਣ ਸੰਮੀਆਂ, ਸੰਮੀ ਮੇਰੀ ਬਣ ਖਾਵਣ ਵਾਲੇ ਦੂਰ ਬਣ ਸੰਮੀਏ। ਸੰਮੀ ਨਾਚ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੀ ਇਹ ਨਾਚ ਭਾਵੇਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸ ਨਾਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੋਲ ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਦਕਾ ਨਾਚ ਅੰਦਰ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਔਰਤ ਕਿਸੇ ਇਸ਼ਟ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ :
ਮੇਰੇ ਪੀਰ ਪਵਾਏ ਕੋਠੇ
ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਤੋਤੇ
ਉਹ ਗੱਡੀ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲੋਤੇ
ਮੈਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਨੀਂ ਆਂ।
ਆਇਆ ਕੁਤਬ ਦਾ ਫ਼ਰੀਦ
ਮੈਂ ਫ਼ਰਸ਼ਾਨ ਜਾਨੀ ਆਂ।
ਇਸ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਸੰਮੀ ਨਾਚ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ। ਬਿਰਹੋਂ ਕੁੱਠੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀਆਂ ਸੋਖ ਅਦਾਵਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।