cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸੀ.ਕੇ. ਮੀਨਾ
ਨਾਰੀਵਾਦ
ਮੀਨਾ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਤੋਂ, "ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਔਰਤ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਔਰਤਾਂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਸੰਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਹਨ ਜੋ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਟੇਜ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਰਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ (ਹੱਸਦੇ ਹਨ) ਜਾਂ ਇਤਫਾਕਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ
ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ (ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਦੁਬੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ) ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਰਤੀ, ਮਾਡਲ, ਕਮੇਡੀਅਨ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਨਾਟਕ ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪਾਤਰ ਲਈ ਨਿਊ ਟੈਲੇੰਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕਲਰਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਫੁਲਵਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਆਇਆ। ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾੰਬਾਜ਼ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਲਈ ਕਲਰਜ਼ ਗੋਲਡਨ ਪੈਟਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਿਤਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਪਨੋ ਕੇ ਲੀਏ ਗੀਤਾ ਕਾ ਧਰਮ ਯੁਧ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਬਲਿਕਾ ਵਧੂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੇਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜਦ ਹੋਈ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਬੀ.ਕਾਮ. ਆਨਰਜ਼ ਕਰਨ ਗਈ ਸਰਗੁਣ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਰੋੜੀਮੱਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਗੁਣ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਥੀਏਟਰ ਕੀਤਾ। ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਧੀਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸੀਰੀਅਲ ‘ਬਾਰਾਂ ਬਟਾ ਚੌਵੀ ਕਰੋਲ ਬਾਗ’ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਏ ਤਾਂ ਸਰਗੁਣ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਈ। ਇਸ ਸੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਨਾਮਵਰ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਸੀਰੀਅਲ ‘ਗੀਤਾ’ ਅਤੇ ‘ਫੁਲਵਾ’ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। ਰਿਆਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ‘ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ’ ਅਤੇ ‘ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਦਾ ਆਜੂਬਾ’ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ। ‘ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਦਾ ਆਜੂਬਾ’ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਸੈਲਬ੍ਰਿਟੀ ਪਾਰਟਨਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਐਪੀਸੋਡ ਕੀਤੇ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ 12/24 ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਦੇ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਰਵੀ ਦੁਬੇ ਨਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 5 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਇੰਡੀਆਟਾਈਮਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਦੁਬੇ "ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਪਰ 'ਨੱਚ ਬਲੀਏ' ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝਿਆ।" ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਦੁਬੇ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ
ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ 2009 ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 12/24 ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੀਤੂ ਸੇਠੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਦੁਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਸੇਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ, ਸਿਮੀ, ਅਨੁਜ, ਨੀਤੂ ਅਤੇ ਮਿਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਤੂ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਓਮੀ (ਰਵੀ ਦੁਬੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ) ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਦਿ ਹਿੰਦੂ' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਬਬੀ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ: "ਮੇਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਕਲੱਬ ਦੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਨੀਤੂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ।"
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਨਿਰਮਾਣ, 'ਅਪਨੋ ਕੇ ਲੀਏ ਗੀਤਾ ਕਾ ਧਰਮਯੁਧ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 498 ਏ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਮਈ 2011 ਨੂੰ, ਸ਼ੋਅ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।ref name="one-can-get">
2012 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਸਪੈਂਸ/ਥ੍ਰਿਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਹਮ ਨੇ ਲੀ ਹੈ ... ਸ਼ਪਤ' ਵਿੱਚ ਰਾਹੀਲ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਨੀਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਰੈਵ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਤਲ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਂਤਾਰਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ 'ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀਜ਼' ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਪਟੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ੀ ਮਿੱਤਲ ਦੇ ਸ਼ੋਅ 'ਦਿਲ ਕੀ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਖੁਬਸੂਰਤ' ਵਿੱਚ ਆਰਾਧਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦਾ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ 'ਕਿਆ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਅਦਾ' ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸ਼ੋਅ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛਲਾਂਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਲੜਕੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਮੋਹਿਤ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਮੋਨਾ ਸਿੰਘ, ਮੌਲੀ ਗਾਂਗੁਲੀ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਸਿਵੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬੁੱਲਬੁਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 5 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2012 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸ਼ੇਡ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਮਈ 2013 ਦਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਪ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। The show went off the air near the end of May 2013.
12/24 ਕਰੋਲ ਬਾਗ (2009), ਫੁਲਵਾ (2011) ਅਤੇ ਕਿਆ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਅਦਾ (2012) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ' ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਆਮ ਕਿਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2014 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਨੇ ਕਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ’ਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਧੰਨ ਕੌਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ‘ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਦੇ ਆਜੂਬੇ’ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੰਬਰ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਆਖਰ ਇਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਹਾਮੀ ਭਰੀ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਮੁਕਾਮ ’ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਨਾਲ ਸਰਗੁਣ ਇਕੱਲੀ ਹੀਰੋਇਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਦਿਤੀ ਸ਼ਰਮਾ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਪਰ ਸਗਰੁਣ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਇਆ ਧੰਨ ਕੌਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਇਸ ਕਦਰ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਮਰਿੰਦਰ-ਸਰਗੁਣ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਲਵ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।
2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ 'ਜਿੰਦੁਆ' ਵਿੱਚ ਸੱਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ 'ਲਾਹੌਰੀਏ' ਵਿੱਚ ਅਮੀਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੀਨੂੰ ਢਿੱਲੋਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਟ 'ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲਾ' ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ 2019 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਿਲੀਜ਼ 'ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ' ਸੀ। ਸਾਲ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਨਾਲ 'ਸੁਰਖੀ ਬਿੰਦੀ' ਸੀ। ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਨ ਦੇ ਗੁਰਨਾਜ਼ ਨੇ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਭਿਨੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅੰਤ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਥੀਏਟਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ।" ਉਸ ਦੀ ਚੌਥੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਬਿੰਨੂ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਮੇਡੀ 'ਝੱਲੇ' ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਦ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ ਵਾਲੀਆ ਦੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 15 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਮਾਰਚ 2021 ਤੱਕ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹਨ, 'ਸੋਹਰਿਆਂ ਦਾ ਪੰਡ ਆ ਗਿਆ', ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਵਿਡ -19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ 2, ਉਸ ਦੀ 2018 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਸੀਕੁਅਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 24 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਰੀ ਦਰਿਆ
ਮਰੀ ਦਰਿਆ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 2,375 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਐਲਪ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਲੇਵੇਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖ਼ਰੀ 500 ਕਿ.ਮੀ. ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਸਿਕੰਦਰ ਝੀਲ ਵਿਖੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
ਜਾ ਜਾਨ ਰਿਆਸਤ
ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਯਹੀਆ ਲਬਾਬਿਦੀ
ਯਹਿਆ ਲਬਾਬਿਦੀ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਯੂਨਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਾਰ-ਗਰਭਿਤ ਸੂਤਰਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਹਿਆ ਲਬਾਬਿਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 1973 ਈਸਵੀ ’ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਰਲਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਟੂਡੇ,ਸਿਮਾਰੋਨ ਰੀਵਿਊ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਨਾਊ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। 2008 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸਾਈਨਪੋਸਟ ਟੂ ਐਲਸਵੇਅਰ ਨੂੰ ਦਾ ਇਨਡੀਪੈਨਡੰਟ (ਯੂ.ਕੇ) ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀਨ ਕਿਤਾਬ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਫ਼ੀਵਰ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਬਾਇ ਇੰਕ: ਫ਼੍ਰਾਮ ਨੀਤਸ਼ੇ ਟੂ ਬੈਲੇ ਡਾਂਸਿੰਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਜਰੀਆਂ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਹਨ। "ਫ਼ੀਵਰ ਡ੍ਰੀਮਜ਼" ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਤੇ "ਟ੍ਰਾਇਲ ਬਾਇ ਇੰਕ: ਫ਼੍ਰਾਮ ਨੀਤਸ਼ੇ ਟੂ ਬੈਲੇ ਡਾਂਸਿੰਗ" ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਹੈ। ਯਹਿਆ ਲਬਾਬੀਦੀ ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਰਬੀ, ਤੁਰਕੀ, ਡੱਚ, ਸਵੀਡਿਸ਼, ਸਲੋਵਾਕ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲਬਾਬਿਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ: ਕਿਹੇ ਖ੍ਵਾਬ ਵੇਖਦੇ ਨੇ ਜਾਨਵਰ ?
ਕੀ ਉਹ ਦੇਖਣ ਸੁਫ਼ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ, ਖ੍ਵਾਬ ਜੋ ਰਹੇ ਅਣਜੀਵੇ, ਇੰਨੇ ਇਨਸਾਨੀ ਕਿ ਕਹੀਏ ਕੀ ਤੇ ਵਹਿਸ਼ੀ ਇੰਨੇ ਕਿ ਯਕੀਨ ਨਾ ਆਵੇ ?
ਕੀ ਉਹ ਤੀਂਘਣ ਗੂੜੀ ਨੀਂਦੇ ਫ਼ੜਣ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਤਿਲਕ-ਤਿਲਕ ਜਾਵੇ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਉੰਗਲਾਂ ’ਚੋਂ ?
ਕੀ ਗੁਝੀਆਂ ਨ੍ਹੇਰੇ ਕੱਜੀਆਂ ਕੰਨਸੋਹਾਂ ਲਿਸ਼ਕਾਉਣ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਖ੍ਵਾਬ ਹੋਈਆਂ ਘੜੀਆਂ ?
ਜਾਂ ਗੁਨਾਹ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਖੁਣੇ ਬੇਬੂਝ ਚੁਭਵੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ’ਚ ਮਾਰਣ ਗੇੜੇ ਦਰਾਂ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ?
ਕੀ ਉਹ ਖੁਰਕਣ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਖਰੀਂਡ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦੇ ਜਾਂ ਫੇਰ ਲੈਣ ਸੁਫ਼ਨੇ ਪਾਰ ਜਾਣ ਦੇ ?
ਕੀ ਉਹ ਉਲਝੇ ਹਠੀਲੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ’ਚ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਜੋ ਫੜੀਆਂ ਨਾ ਜਾਣ ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਕਾਮ ?
ਜਾ ਜਾਨ
ਜਾ ਜਾਨ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।
ਯਹੀਆ ਲਬਾਬਿਦੀ
ਕੀ ਉੱਥੇ ਵੀ ਨੇ ਖਲਬਲੀਆਂ, ਉਥਲ- ਪੁਥਲ ਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਿਆਸੇ ਆਪੇ ਜਾਂ ਮੁਕੱਦਰਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ?
ਜਾ ਜਾਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਯਹੀਆ ਲਬਾਬਿਦੀ
ਕੀ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੇ ਤਾਕਤਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਘੋੜੇ, ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀ, ਬਕਰੀ, ਸੱਪ, ਮੇਮਣੇ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਲਈ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ?
ਕੀ ਉਹ ਹੋਣ ਕਦੇ ਬੰਦੇ ਨਾ ਜਨੌਰ ਬਸ ਰਹਿਣ ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੇ ਵਜੂਦ ? ਕੀ ਹੈਣ ਉਨ੍ਹਾ ਕੋਲ ਪਾਵਨ ਛਿਣ ਬੋਧ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਹਸਤੀ ਦੇ ?
ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਕੀ ਉਹ ਹੋਂਦ ਆਪਣੀ ਵਧੇਰੇ ਭਰਵੀਂ ਲਾਹ ਕੇ ਬੋਝ ਹੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ?
ਕੀ ਲੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਦੇ ਵਾਂਗ ਕਵੀਆਂ ਕਿ ਦੇਖੀਏ ਜੋ ਵੀ ਜਾਂ ਲੱਗੀਏ, ਸੁਫ਼ਨਾ ਹੈ ਸੁਫ਼ਨੇ ਅੰਦਰ ?
ਜਾਂ ਇਹ ਮਹਿਜ ਹੈ ਬਸ ਬੁਝਦੇ ਜਾਣਾ ਸੁਆਦ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਸੁੰਨ ਦਾ ਜੋ ਭਰ ਆਇਆ ਹੈ ਮੁੰਹ ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ?
ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ: ਬਲਰਾਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ
ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ (দেবেন্দ্রনাথ ঠাকুর, ਦੇਬੇਂਦਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ) (15 ਮਈ 1817 – 19 ਜਨਵਰੀ 1905) ਹਿੰਦੂ ਦਾਰਸ਼ਨਕ, ਬ੍ਰਹਮੋਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਧਰਮਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ 1848 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ
ਦੇਵੇਂਦਰਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1818 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ (14 ਅਗਸਤ 1927 - 23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018) ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵਲੋਂ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉਘੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਅਤੇ ਉੱਘਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਹ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਗੁਰੂਸਰ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1990-91 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਖਾਨਾਨ ਕਾਜ਼ਾਨ
ਖਨਾਨ ਕਾਜ਼ਾਨ (ਤਾਤਾਰੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ: ਕਾਜ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨਲੀਗ਼ੀ; ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ: ਕਾਜ਼ਾਨਸਕੋਏ ਖਾ ਨਿੱਸਤਵਾ) ਘਬਲੇ ਜ਼ਮਾਨਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਤਾਰੀ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਇੱਥੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰਿਆਸਤ ਵੋਲਗਾ ਬੁਲਗ਼ਾਰੀਆ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ 1438ਈ. ਤੋਂ 1552ਈ. ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਰਹੀ। ਇਸ ਖਨਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜਕਲ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤਾਤਾਰਸਤਾਨ, ਮਾਰੀ ਐਲ, ਚੋਵਾਸ਼ਿਆ, ਮੋਰਦੋਵਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੇ ਅਦਮਰਤਿਆ ਤੇ ਬਾਸ਼ਕੀਰਸਤਾਨ (ਬਾਸ਼ਕੋਤੋਸਤਾਨ) ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਰਾਜਘਰ ਕਾਜ਼ਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ।
ਖ਼ਾਨੀਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ
ਗ਼ਿਆਸ ਉੱਦ ਦੀਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਤੁਲਾਈ ਉਰਦੂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ 1420ਈ. ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਕਾਜ਼ਾਨ ਅਲਸ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁਕਮਰਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਤੁਲਾਈ ਉਰਦੂ ਦੇ ਸਾਬਕ ਖ਼ਾਨ ਅਲੱਗ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਕਾਜ਼ਾਨ ਤੇ ਮੱਲ ਮਾਰ ਲਈ ਤੇ ਤੁਲਾਈ ਉਰਦੂ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਕਾਜ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨੀਤ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈ।
ਖ਼ਾਨੀਤ ਦਾ ਜੁਗ਼ਰਾਫ਼ੀਆ ਤੇ ਆਬਾਦੀ
ਖਾਨਾਨ ਕਾਜ਼ਾਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਲਗ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਬਲਗ਼ਾਰ, ਚੋਕਾਤਾਵ, ਕਾਜ਼ਾਨ ਤੇ ਕਾ ਸ਼ਾਨ ਰਾਜਵਾੜਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕੇ ਜਿਹੜੇ ਵੋਲਗਾ ਬੁਲਗ਼ਾਰੀਆ ਨਾਲ਼ ਤਾਲੁਕਾਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਵੋਲਗਾ, ਕਾਮਾ ਤੇ ਵਈਆਤਕਾ ਖਨਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਨ। ਆਬਾਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਜ਼ਾਨ ਤਾਤਾਰ (ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਲਗ਼ਾਰ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਤਾਰੀ ਬੋਲੀ ਅਪਣਾ ਲਈ ਸੀ)ਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਤਾਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਂ "ਕਾਜ਼ਾਨ ਦੇ ਲੋਕ " ਦੱਸਦੇ ਸਨ। ਖਨਾਨ ਦਾ ਰਿਆਸਤੀ ਮਜ਼ਹਬ ਇਸਲਾਮ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਜਗੀਰੂ ਬਹਾਦਰ ਨਸਲੀ ਬਲਗ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਪਰ ਕਾਜ਼ਾਨ ਦਾ ਖ਼ਾਨ, ਦਰਬਾਰੀ ਤੇ ਮੁਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਦਸਤੇ ਗਿਆਹਸਤਾਨ (ਮੈਦਾਨ) ਦੇ ਤਾਤਾਰਾਂ (ਕਪਚਾਕ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਗੋਏਆਂ) ਨਾਲ਼ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਕਾਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਣੀ ਟੱਬਰ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਆਤ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਗਿਆਹਸਤਾਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਨਕ ਤੁਰਕੀ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਤਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਵਰਗ ਵੀ ਇਹੋ ਨਾਂ ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉੱਚੇ ਵਰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਲਤਨਤ ਤੁਲਾਈ ਉਰਦੂ ਨਾਲ਼ ਤਾਲੁਕਾਤ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟੱਬਰ ਆਰਗ਼ਨ, ਬਾਰਨ, ਕਪਚਾਕ ਤੇ ਸ਼ੈਰਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਬੁਘਤੀਆਂ
ਬੁਘਤੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਗਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ­ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪੰਜ ਰੁਪੈਏ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ ਬੁਘਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਗਹਿਣੇ ਵਜੋਂ ਪਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਏ।
ਬਣਤਰ
ਬੁਘਤੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੁਘਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੰਡੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਡੋਰੀ ਲੈ ਕੇ ਡੋਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨਾਮ ਪਰੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨਾਮ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਅਨਾਮ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਬੁਘਤੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੋਰੀ ਨਾਲ ਪਰੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਘਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅਨਾਮ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਬਰਾਬਰ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਹਿਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼, ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2013, ਪੰਨਾ 351
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਹਿਣੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸੋਨਮ ਮਲਿਕ
ਸੋਨਮ ਮਲਿਕ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sonam Malik; ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002) ਸੋਨੀਪਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਡੇਟ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਮਲਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸੋਨੀਪਤ ਦੇ ਮਦੀਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿਖੇ ਕੋਚ ਅਜਮੇਰ ਮਲਿਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਕੋਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਟ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਮੈਦਾਨ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
2017 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੇ ਮੋਢੇ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਸਾਲ ਇਲਾਜ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਲਿਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ
ਮਲਿਕ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੈਡੇਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨ, ਕੈਡੇਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੈਡੇਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। 2019 ਵਿੱਚ, ਮਲਿਕ ਨੇ ਕੈਡੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2016 ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਸਾਕਸ਼ੀ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਹਰਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਚੋਣ ਲਈ।
ਉਸਨੇ ਸੋਫੀਆ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਰਬੀਆ ਦੇ ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2022 ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 62 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002
ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਿਤ ਨੀਲ
Patterned Bruises/ Contusions ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਿਤ ਨੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕੋਈ ਖੂੰਢੀ ਚੀਜ਼ ਐਨੇ ਕੁ ਜੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਸਤਿਹ ਤੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਪਵੇ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਫਟ ਜਾਣ ਤਾਂ ਖੂਨ ਦੇ ਰ੍ਸਾਵ ਕਰ ਕੇ ਚਮੜੀ ਤੇ ਇੱਕ ਗਹਿਰੇ ਲਾਲ ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਧੱਬਾ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੀਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਤੇ ਜਦੋਂ ਨਸਾਂ ਫਟਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਖੂਨ ਦਾ ਰ੍ਸਾਵ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਸੇ ਜਾਂ ਚੇਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਜੋਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਚੇਨ ਜਾਂ ਰੱਸੇ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਨੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਿਤ ਨੀਲ ਕਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਫ਼ੌਰੈਂਸਿਕ ਮਹੱਤਵਤਾ
ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰ ਕੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਥਿਆਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਅਸੀਰ ਰਿਆਸਤ
ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
ਅਲਬਾਹਾ ਸੂਬਾ
ਅਲਬਾਹਾ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
ਹਾਰਟ ਆਫ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਕਾਨਫਰੰਸ
ਹਾਰਟ ਔਫ ਏਸ਼ੀਆ - ਇਸਤੰਬੋਲ ਅਮਲ ਜਾਂ ਪਰੋਸੈਸ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਖੇਤਰੀ ਮਸਲੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨਵੰਬਰ ੨੦੧੧ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਮਲ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਹੋਰ ੨੦ ਮੁਲਕ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।
੨੬ ਅਪ੍ਰੈਲ ੨੦੧੩ ਨੂੰ ਅਲਮਾਤੂ, ਕਜਾਖਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਅਜਰਬਾਈਜਾਨ, ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਇਰਾਨ, ਕਜਾਖਿਸਤਾਨ, ਕੁਰਗਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਰੂਸ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਤਜਾਕਿਸਤਾਨ ਤੁਰਕੀ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ, ਐਮੀਰੇਟਸ ਤੇ ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ।ਇਸ ਮਿਲ਼ਨੀ ਨੇ " ਮਾਈਗਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸਿਲਕ ਰੂਟ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ " ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ।. ਕਾਊਂਟਰ ਟੈਰੋਰਿਜਮ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ-ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਭਾਰਤ (ਟੀ ਏ ਪੀ ਆਈ) ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਰਗੇ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੇ।T
4ਥੀ ਵਜ਼ਾਰਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ
੪ਥੀ ਹਾਰਟ ਆਫ ਏਸ਼ੀਆ ਕਾਨਫਰੰਸ ੩੧ ਅਕਤੂਬਰ ੨੦੧੪ ਨੂੰ ਬੀਜਿੰਗ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਮਿਲਵਰਤਨ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।
6ਵੀਂ ਵਜ਼ਾਰਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ
ਆਣ ਵਾਲੀ ਹਾਰਟ ਆਫ ਏਸ਼ੀਆ ਸਮਿਟ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ੩-੪ ਦਸੰਬਰ ੨੦੧੬ ਨੂੰ ਹੋਣੀ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ੪੦ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਪਰਤੀਨਿਧਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਕ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਖਾਲਿਦ ਚੌਧਰੀ
ਖਾਲਿਦ ਚੌਧਰੀ (20 ਦਸੰਬਰ 1919 – 30 ਅਪਰੈਲ 2014) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਭੂ ਮਿੱਤਰ, ਤਰਿਪਤੀ ਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾਨੰਦ ਜਾਲਾਨ ਸਹਿਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜੀਵਨਭਰ ਕੰਵਾਰੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 30 ਅਪਰੈਲ 2014 ਨੂੰ 95 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਗਿਰੀਜਾ ਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ
ਗਿਰੀਜਾ ਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ (ਹਿੰਦੀ: गिरिजाकुमार माथुर; ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Girija Kumar Mathur) (22 ਅਗਸਤ 1919 - 10 ਜਨਵਰੀ 1994) ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਣੇ " ਵੀ ਸ਼ੈੱਲ ਓਵਰਕੋਮ" ਦੇ ਹਿੰਦੀ (हम होगें कामयाब) ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਦੇਵੀਚਰਨ ਮਾਥੁਰ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀਦੇਵੀ ਸੀ ਗਿਰਿਜਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਦਕਾ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਗਿਰੀਜਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਗਸਤ 1919 ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ 2003 ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਨ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਝਾਂਸੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. (ਇੰਗਲਿਸ਼) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਆਪਣੀ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੇ, ਮਾਥੁਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੰਸਥਾ, ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ।
ਮਾਥੁਰ ਨੇ 1941 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੰਜਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।
ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਮਾਥੁਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਜੀਲ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਗਾਣੇ "ਅਸੀਂ ਹਰਾਵਾਂਗੇ" ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ "ਹਮ ਹੋਂਗੇ ਕਾਮਜਾਬ" ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਗਾਇਕਾ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਤੀਸ਼ ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗਾਣੇ ਦਾ ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੀ ਵੀ ਐਸ ਸਾਰਗਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 1970 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਗਾਣੇ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਾਣਾ ਖ਼ਾਸਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮਾਥੁਰ ਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।
ਕੰਮ
ਗਿਰੀਜਾਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1934 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਮੱਖਣਲਾਲ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਅਤੇ ਬਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਰਮਾ 'ਨਵਿਨ' ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ 1941 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ, 'ਮੰਜਰ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਗਿਰਿਜਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ, ਤਾਰ ਸਪੱਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੱਤ ਉੱਘੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜੋ ਸੰਨ 1943 ਵਿੱਚ ਆਗਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। 1991 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ, “ਮੈਂ ਵਕਤ ਕੇ ਹੂੰ ਸਮਨੇ” ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿਆਸ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੀਤ " ਵੀ ਸ਼ੈੱਲ ਓਵਰਕੋਮ " ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਮਾਥੁਰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਮੁਝੇ ਔਰ ਅਭੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ (मुझे और अभी कहना है) ।
ਮੌਤ
10 ਜਨਵਰੀ 1994 ਨੂੰ ਗਿਰੀਜਾਕੁਮਾਰ ਮਾਥੁਰ ਦੀ ਮੌਤ, 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ
'''ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ''' ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਜਗਤ ਦੇ ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1915, ਚੱਕ ਨੰ: 576 ਨੇੜੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰ: ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰੱਖੀ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਔੜਾਪੁੜ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਭੂਆ ਕੋਲ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲਾਇਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ, ਫੇਰ 1921 ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁਰੱਬੇ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਰਾਸਧਾਰੀਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸਧਾਰੀਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਾਦੀ ਰੱਜੀ ਕੌਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਫੇਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1947 ਤੱਕ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੋਮੈਨ, ਲਾਹੌਰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਆ ਕੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹੀ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਾਲਜ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਫੇਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੈਂਪ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਐਮ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਂਪ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਲੈ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹ ਰੀਡਰ ਹੈੱਡ ਲੱਗ ਗਏ। ਫੇਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਉਹ 1966 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ ਰਹੇ ਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਰੀਟਾਇਰ ਹੋਏ।
ਫੇਰ ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਆਰਟ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ਕਮਲਾ ਕੁਮਾਰੀ 1937 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 21 ਜਨਵਰੀ 1938 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬ ਆਰਟ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਧਰਮ ਕੌਰ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ 1939 ਵਿੱਚ ਵਾਈਐਮਸੀਏ(YMCA) ਹਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਅੰਜੌਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋਇਆ।
ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 51 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਅਥਾਰਟੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ, ਪੁੰਨਿਆਂ ਦਾ ਚੰਨ, ਮਿਟੀ ਧੁੰਧ ਜਗ ਚਾਨਣ ਹੋਆ, ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ, ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕੰਧ, ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ, ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਣ ਤੇ ਕਬਹੂ ਨਾ ਟਰੋਂ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਸੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨਮੁਖ ਨੰਦਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ 38 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕ ਮੰਡਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਾ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 1973 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਟਕ ਕੱਲ ਅੱਜ ਤੇ ਭਲਕ (ਕੱਲ੍ਹ, ਅੱਜ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ) ਲਈ ਵੱਕਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਸਨਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ 1981 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 20 ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੋਲੇ ​​ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, (ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ 500 ਸਾਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਸਾਈਟ ਐਂਡ ਸਾਊਂਡ ਪੈਨੋਰਮਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,) ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ (ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ 40 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਲਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਪੈਨੋਰਾਮਾ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ, (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ 400ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੈਗਾ ਮਲਟੀ-ਮੀਡੀਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਨੋਰਾਮਾ)ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ 1999 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 50 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੇ 54 ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਲਿਟਰੇਚਰ 2022
ਥਾਮਸ ਕੂਨ
ਥਾਮਸ ਸੈਮੂਅਲ ਕੂਨ ( / k <span title="/uː/: 'oo' in 'goose'">uː n  / ; 18 ਜੁਲਾਈ, 1922 – 17 ਜੂਨ, 1996) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਭੌਤਿਕਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ 1962 ਦੀ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਕਿਤਾਬ ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਦੋਨਾਂ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸਿਫਟ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਕੂਨ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਹਨ: ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਕੀਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ "ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟਾਂ" ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪਹੁੰਚ-ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਤੇ, ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਕਸਵੱਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਦੀ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਿੜ ਰਹੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਅਕਸਰ ਬੇਮੇਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਨਾਸੁਲਝਣਯੋਗ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲੀ "ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ" ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸਾਇੰਸ ਨੂੰ ਆਤਮਮੁਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸਿੱਟੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਆਤਮਮੁਖੀ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ / ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ (The Structure of Scientific Revolutions) ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਨਾ ਸਰਕਲ ਦੇ ਮੰਤਕੀ ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ  ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ਼ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਸਾਇੰਸ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ,ਕੂਨ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਲਕੀਰੀ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਜੋੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸ਼ਿਫਟ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਘੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ), ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੀ ਅਨਹੋਂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਆਮ ਵਿਗਿਆਨ" ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀ "ਬੁਝਾਰਤਾਂ-ਬੁਝਣ" ਰਾਹੀਂ ਕੇਂਦਰੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਦੀ ਸੇਧ ਸਦਕਾ, ਆਮ ਸਾਇੰਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: "ਜਦ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਸਫਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੱਲ ਕਢ ਲਵੇਗਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਣੀ ਅਤੇ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਥ ਵੀ ਨਹੇਂ ਸੀ ਪਾ ਸਕਣਾ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਸੁਸ਼੍ਰੀ ਦਿਵਿਆਦਰਸ਼ਨੀ
ਸੁਸ਼੍ਰੀ ਦਿਵਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਜਨਮ: 8 ਅਕਤੂਬਰ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੰਡਰ-23 ਮਹਿਲਾ ਚੈਲੰਜਰ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਦਿਵਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਫ ਸਪਿਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ, ਇਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਚੰਗੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
8 ਅਕਤੂਬਰ 1997 ਨੂੰ ਢੇਂਕਨਾਲ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਸੁਸ਼੍ਰੀ ਦਿਵਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਲੜਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖੇਡ ਖੇਡਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਨਾ ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕੋਚ, ਖਿਰੋਦ ਬੇਹਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਬੇਹਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਚ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਉਮਰ ਵਰਗ ਲਈ ਖੇਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਟੀਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕੰਨਾ' 'ਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਸੁਸ਼੍ਰੀ ਦਿਵਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ 2021 ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਅੰਡਰ-23 ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜ਼ੋਨਲ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਗ੍ਰੀਨ ਟੀਮ ਅੰਡਰ-23 ਮਹਿਲਾ ਚੈਲੰਜਰ ਟਰਾਫੀ 2019 ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ ਏ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਉਭਰਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰਨ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਚੈਲੇਂਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਵੇਲੋਸਿਟੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਮਿਤਾਲੀ ਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਸੁਸ਼੍ਰੀ ਦਿਵਿਆਦਰਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਤਬੂਕ ਸੂਬਾ
ਤਬੂਕ ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਬੂਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਰਾਲਫ਼ ਲਿੱਲੀ ਟਰਨਰ
right|thumb|200px| THE GURKHA SOLDIER Bravest of the brave, most generous of the generous, never had country more faithful friends than you. ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸਰ [[ ਰਾਲਫ਼ ਟਰਨਰ ਐਮ ਸੀ ]] ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸਰ ਰਾਲਫ਼ ਲਿੱਲੀ ਟਰਨਰ ਐਮ ਸੀ (5 ਅਕਤੂਬਰ 1888 – 22 ਅਪਰੈਲ 1983) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼, ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਅਬਸਿਨਤੀਨ
ਅਬਸਿੰਥੀਨ, ਅਬਸਿੰਥ, ਜਾਂ ਅਬਸਿੰਥੀਆ ( or ; ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: ) ਇੱਕ ਪੀਣ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਇਹ ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ ਅਰਤੇਮੀਸੀਆ ਅਬਸਿੰਥੀਅਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕਸੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਸ਼ੀਲੀ ਅਲਕੋਹਲ ਬਹੁਲਤਾ (45–74% ਆਇਤਨ ਅਨੁਸਾਰ/ 90-148 ਪਰੂਫ ਅਲਕੋਹਲ) ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।   ਅਬਸਿੰਥੀਨ ਦਾ ਰੰਗ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਰੰਗ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਰੰਗ ਮਿਲਾ ਵੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹਰੀ ਪਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਦੇਸ਼ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਹੈ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸੀ। ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੈਰਸ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਗੱਲਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। 1900 ਦੇ ਅੰਤਲੈ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦੋ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੀਟਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। 1910 ਤੱਕ ਇਹ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਕੇ 36 ਮਿਲੀਅਨ ਲੀਟਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰੂ
ਨਜਰਾਨ ਰਿਆਸਤ
ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਵੋਲਟਾ ਦਰਿਆ
ਵੋਲਟਾ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ—ਕਾਲਾ ਵੋਲਟਾ, ਚਿੱਟਾ ਵੋਲਟਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਵੋਲਟਾ—ਹਨ। ਇਸ ਦਰਿਆ ਨੇ 1984 ਤੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਉਤਲਾ ਵੋਲਟਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਤਲਾ ਵੋਲਟਾ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਦ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਪੈਮਬੋਟ
thumb| ਬੋਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੈਪਟਚਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ [[ਵਿਕੀਬੁਕਸ|ਵਿਕੀਬੁੱਕ ਦੇ ਲੌਗਇਨ ਪੇਜ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ਾਟ ]] ਇੱਕ ਸਪੈਮਬੋਟ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪੈਮ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਤੇ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਵੈਬ ਹੋਸਟਾਂ ਅਤੇ ਵੈਬਸਾਈਟ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਨੇ ਸਪੈਮਰਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਪੈਮਮਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੈਮਮਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਸਪੈਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਈ - ਮੇਲ
ਈਮੇਲ ਸਪੈਮਬੋਟਸ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਈਮੇਲ ਪਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਣਚਾਹੇ ਈਮੇਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਪੈਮ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਪੈਮਬੌਟਸ ਵੈਬ ਕ੍ਰੌਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ, ਖਬਰ ਸਮੂਹਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਦਿਲਚਸਪੀ ਸਮੂਹ (ਐਸ ਆਈ ਜੀ) ਦੀਆਂ ਪੋਸਟਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਚੈਟ-ਰੂਮ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਫਾਰਮੈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਪੈਮਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਕੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਐਡਰੈਸ ਮੂੰਗਿੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸੋਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਠਕ (ਅਤੇ / ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵੈੱਬ ਬਰਾਉਜ਼ਰ) ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰ ਸਪੈਮਬਟਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕਨ। ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਸੂਝਵਾਨ ਸਪੈਂਬੌਟਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਈ-ਮੇਲ ਪਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਬ੍ਰਾਉਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਲਈ ਖਿੰਡਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਕਲਪਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈੱਬ ਪੇਜ ਤੇ ਈਮੇਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਲੋਗੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਧਾਰਨ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਇਨਲਾਈਨ ਸੀ ਐਸ ਐਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪਰਦਾਸ਼੍ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫੋਰਮ
ਫੋਰਮ ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਇੰਟਰਨੈਟ ਵਿਚ, ਗੈਸਟਬੁੱਕਾਂ, ਵਿਕੀਜ਼, ਬਲੌਗਜ਼, ਫੋਰਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵੈਬ ਫਾਰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਫਿਰ ਜਾਅਲੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਕੈਪਚਾ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਓਸੀਆਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਾਰਗੇਟ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਜਾਂ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬੋਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਸਲ ਪੋਸਟਾਂ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਪੈਮ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਉਨ ਲਾਇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੇ ਲਿੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਖੋਜ ਇੰਜਨ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸਪੈਮਬੌਟਸ ਨੂੰ ਸਵੈਚਲਿਤ ਪੋਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਪੋਸਟਰ ਨੂੰ ਈਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਲੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਪੈਮਬੋਟ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਈਮੇਲ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਣ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਭੇਜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਪੈਮਬੋਟਸ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਈਮੇਲ ਪਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੈਧ ਮੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਲਈ ਕਰਨਗੇ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਪੈਮਬਟਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ' ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੋਰਮਾਂ 'ਤੇ, ਸਪੈਮ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ' ਸਪੈਮਬੋਟ 'ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਵੇਗਾ.
ਟਵਿੱਟਰ
ਟਵਿੱਟਰਬੋਟ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਟਵਿੱਟਰ ਮਾਈਕਰੋਬਲੌਗਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਤੇ ਸਵੈਚਾਲਤ ਪੋਸਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਜਾਂ ਟਵਿੱਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਵਿੱਟਰਬੋਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਪੈਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੰਕਾਂ ਤੇ ਕਲਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਟਵੀਟ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਪੋਸਟ ਨੂੰ @ ਰੀਪਲਾਈਜ ਜਾਂ ਆਟੋਮੈਟਿਕ " ਰੀਟਵੀਟ " ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਟਵੀਟ ਅਕਸਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਟਵਿੱਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਟਵਿੱਟਰਬੋਟਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਹਿ ਕਰਨ ਜਾਂ ਯਾਦ-ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੈਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੋਟਸ
ਨਜਰਾਨ
ਨਜਰਾਨ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਸਤੀ ਥਾਵਾਂ
ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ
ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: The Guardian), ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ 'ਦ ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼' ਅਤੇ 'ਦ ਟਾਈਮਜ਼' ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੈ। ਅਲੈਨ ਰਸਬ੍ਰਿਡਜ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।
ਜੌਨ ਐਡਵਰਡ ਟੇਲਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1821 ਵਿੱਚ "ਦ ਮਨਚੈਸਟਰ ਗਾਰਡੀਅਨ" ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1959 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਇਹੀ ਨਾਮ ਰਿਹਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ" ਹੋ ਗਿਆ।
ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਾਨ ਬਲਗਾਰੀਆ
ਪੁਰਾਣਾ ਮਹਾਨ ਬਲਗਾਰੀਆ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਬਲਗਾਰੀਆ (Byzantine Greek: Παλαιά Μεγάλη Βουλγαρία, Palaiá Megálē Boulgaría) ਇੱਕ ਬਲਗਾਰ ਰਿਆਸਤ ਸੀ   ਜਿਸਨੂੰ ਪੈਤ੍ਰੀਆ ਓਨੋਗਰੀਆ (Agathius, Priscus Rhetor, Zacharias Rhetor, and Pseudo-Zecharias Rhetor) ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਿਜ਼ਨਤਾਈਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੋਲਗਾ (463ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ), ਫਿਰ Maeotian (7ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਬਲਗਾਰ ਰਿਆਸਤ, ਜੋ  Caucasus mountains ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ  Dniester ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ Volga ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਨਗੋਰੀਆ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। 6 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਤੁਰਕਾਂ ਤੋਂ ਉਤੀਗੁਰ ਬਲਗਾਰਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਤੁਰਕੀ ਖ਼ਨਾਨ ਦਾ ਧੁਰ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ. 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਕੁਬਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਅਵਾਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ  ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫੈਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਠਾਰੀ ਖਾਨ ਦੇ ਵੋਲਗਾ-ਤੋਂ-ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਤੱਕ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੋਲਤਵਾ (ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਕਰੇਨ) ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਤ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਪੋਲਤਵਾ ਵਿੱਚ ਬਾਤਬਾਇਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ. ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਰਪਾਥੀਆ ਤੋਂ ਆਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਧਾੜ ਨੇ ਕੁਬਰਾਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਮੀਅਮ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਜਦਕਿ ਓਨਗਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੁਬਰਾਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਫਾਰੁਖ ਅਧੀਨ ਡੈਨਿਊਬ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਬੁਲਗਾਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ.
ਕੁਬਰਾਤ
ਬਲਗਾਰ ਦੇ ਖ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਨਾਮਾਵਲੀ ( Nominalia of the Bulgarian khans), ਕੁਬਰਾਤ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੂਲੋ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਬਲਗਾਰ ਤਖਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਵਾਰਿਸ ਸੀ. ਐਚ. ਜ਼ੋਟਨਬਰਗ (1883) ਨੇ, ਪੁਰਾਣੀ-ਇਥੋਪੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜੌਹਨ ਨਿਕੀਊ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਨਾਮ Qetrades ਨੂੰ ਕੁਬਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਇਸ ਲਈ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਗਲਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਮਗਰਸਤ ਹੈ ਕਿ ਕੁਬਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਅਤੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਜੌਹਨ ਨਿਕੀਊ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਬਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਹਾਕਮ ਕੁਬਰਾਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਕਾ ਸਾਮਰਾਜ
ਜੌਫ਼ ਸੂਬਾ
ਸਉਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
ਹਰੂਵਾਲ
ਹਰੂਵਾਲ (ਜ਼ਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ  ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੋਥੀ
thumb| ਮੋਥੀ (ਸਾਈਪਰਸ ਕੰਪ੍ਰੈਸਸ) ਦੇ ਫੁੱਲ ਮੋਥੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Cyperus compressus; ਸਾਈਪਰਸ ਕੰਪ੍ਰੈਸਸ), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸੈਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਈਪਰਸੀਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਦੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਫਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਮੋਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰਣਨ
ਮੋਥੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 0.1 to 0.75 m ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਈ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਿੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇ-ਪੀਲੇ-ਭੂਰੇ ਫੁੱਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਤਲੇ ਜਾਂ ਕਠੋਰ, ਤਿਕੋਣੀ ਤਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋ 0.5 to 2.0 mm ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੋਟਾ. ਲਾਲ-ਜਾਮਨੀ, ਢਿੱਲੀ, ਖੁੱਲੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਤਣੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਸਲੇਟੀ-ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੰਗ ਰੇਖਿਕ ਆਕਾਰ ਅਤੇ 1.5 to 4.0 mm ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। । ਫੁੱਲ-ਫੁੱਲ ਛਤਰੀ ਦੇ ਸਪਾਈਕਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਟੋਪੀ 8 cm ਤੱਕ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਤਿਕੋਣ ਵਾਲੇ ਗਿਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚੌੜਾ-ਓਬੋਵੋਇਡ ਆਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਾਧਾ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:IUCN Red List least concern species ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਵਿਦਿਆ ਵਥੀ
ਵਿਦਿਆਧਾਰੀ ਰਾਪੁਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Vidyadhari Rapur; ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ), ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਵਥੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਧਨੁਜਾ ਰੱਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਕੰਨੜ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਜਗਨਾਧ ਦੇ ਇਡੀਅਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ "ਗੁੜਾਪਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਸਿਰੀ ਮੱਲੀ" ਵਿੱਚ 2007 ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਦੀ ਨਵੀਨਤਮ ਫਿਲਮ, ਮੀ ਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ
ਵਿਦਿਆ ਵਾਥੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੁਰੀ ਜਗਨਾਧ ਦੀ ਇਡੀਅਟ (2002 ਫਿਲਮ) (2002) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ (ਰਵੀ ਤੇਜਾ) ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਇਹ ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਅੱਪੂ ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। ਪੁਨੀਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।
ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਡੀਐਸ ਦਿਵਾਕਰ ਦੀ "ਮੀ ਮਾਈ" ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਵਿਦਿਆ ਵਾਥੀ ਨੇਲੋਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਐਚਸੀਐਲ ਡੀਏਵੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਆਰ ਨਾਗਰਾਜ ਰੈੱਡੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਆਰ ਪਦਮਾ ਵਾਥੀ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੇਹਲੀ
ਮੇਹਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 3227 ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੀਲੂ
ਪੀਲੂ ਰਚਿਤ ਕਿੱਸਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਮਰਤੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਲੂ ਨੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ
“ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪੀਲੂ ਕੌਮ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵੈਰੋਵਾਲ, ਤਹਿਸੀਲ ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ।” “ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਪੀਲੂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਅਟਾਰੀ ਕੋਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ‘ਇਥੇ ਹੀ ਪੀਲੋ੍ਹ ਜੀ ਦਾ ਖੂਹ ਹੁਣ ਤੀਕ ਦੱਸੀਦਾ ਹੈ।” ਪੀਲੂ ਦੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀਆਂ ਤਿੱਥਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਪਰ ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਤੱਥਾਂ ਤੋ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ।
ਰਚਨਾ
“ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਕਿਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੀਲੂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸਿਵਾਇ ਸਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਪੀਲੂ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਿਨਟਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਟੇਲਜ਼ ਆਫ਼ ਦੀ ਪੰਜਾਬ` ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਲੀਜੰਡਜ਼ ਔਫ਼ ਦੀ ਪੰਜਾਬ` ਵਿੱਚ ਪੀਲੂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਛਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀਲੂ ਦਾ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਅਧੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਲੜੀ ਵੀ ਕਈ ਥਾਈਂ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ।”
ਮੱਧਕਾਲ ਦਾ ਕਿੱਸਾਕਾਰ
ਪੀਲੂ ਮੱਧਕਾਲ ਦਾ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ 1500-1700 ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹੈ। ਪੀਲੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਿਰਜਾ ਸਾਹਿਬਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪੀਲੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੀ। ਮੱਧਕਾਲ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਨਿਜਾਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਪੀਲੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਕਾਲੀ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਅਰਥ ਸਿਰਜਿਤ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਰਜਤ ਵੀ।
ਵਿਸ਼ਾ
ਪੀਲੂ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦਮੋਦਰ ਦੀ ਹੀਰ ਵਾਂਗ ਉਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੱਧ ਕਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਭੰਡੀ ਕੀਤੀ। “ਪੀਲੂ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਜੱਟ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ: ‘ਬਾਝ ਭਰਾਵਾਂ ਜੱਟ ਮਾਰਿਆ, ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਰਜ਼ੇ ਸੰਗ।” ਪੀਲੂ ਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਕਿੱਸਾ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸੂਰਮਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਦੁਖਾਂਤਕ ਨਾਇਕ ਹੈ। “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦੀ ਸੂਰਮਰਾਤੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਵੀ ਬੜਾ ਅਸਰਪਾਉ ਹੈ:
ਅਰਥ
ਇਹਨਾਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਖੀਵੇ ਖਾਨ ਦਾ ਜਿਕਰ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਘਰ ਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਵਾਰ, ਡੂੰਮਾ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਅੱਗੋਂ ਮਿਰਜੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਰਜੇ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸਿੱਧਾ ਮਿਰਜੇ ਉੱਪਰ ਹੈ; ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।
ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੀਲੂ ‘ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ` ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬੜੀਆਂ ਜੁਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਇਸ਼ਕ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਵੀ ਬਗਾਵਤ ਹੀ ਹੈ। ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ :
ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸਮਾਜ
ਆਪਣੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੀਲੂ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਸਨ ਤੇ ਜੋਬਨ ਦੀ ਉਤੇਜਨਾ ਦੀ ਪਾਤਰ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਲੂ ਇਸ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਜੁਗਤਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੋਇਆ ਬੜੀ ਖੂਬਸ਼ੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:- ਇਹਨਾਂ ਤੁਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਆਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਗਲਪੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਉਤੇਜਨਾ ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾ ਪੱਖ
ਪੀਲੂ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਰ ਤੇ ਬੀਰ ਰਸ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੀਲੂ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਸੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੱਦਾ ਹੇਕ ਲਾ ਕੇ ਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੀਲੂ ਨੇ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। “ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ : ‘ਸਾਹਿਬਾਂ ਗਈ ਤੇਲ ਨੂੰ, ਗਈ ਪਸਾਰੀ ਦੀ ਹੱਟ। ਫੜ ਨ ਜਾਣੇ ਤੱਕੜੀ, ਹਾੜ ਨਾ ਜਾਣੇ ਵੱਟ ਤੇਲ ਭੁਲਾਵੇਂ ਭੁਲਾ ਬਾਣੀਆਂ, ਦਿੱਤਾ ਸ਼ਹਿਦ ਉਲੱਟ। ਵਣਜ ਗਵਾ ਲਏ ਬਾਣੀਆਂ, ਬਲਦ ਗੁਆ ਲਏ ਜੱਟ।” ਪੀਲੂ ਦੇ ਸਰਲ ਤੇ ਠੁਲ੍ਹੇ ਬੋਲ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਠੇਠ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੋਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਘੁਲੀ ਮਿਲੀ ਇਹ ਵਾਰਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਪੀਲੂ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ‘ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ` ਬੜਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅਮਰਤਾ ਬਖਸ਼ੀ। ਇਸ ਕਿੱਸਾ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਦੁਖਾਂਦ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। “ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੂਸਫ਼ ਜੁਲੈਖਾ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੀਲੂ ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਦਰਦ ਤੇ ਸੋਜ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ : ਪੀਲੂ ਨਾਲ ਨਾ ਰੀਸ ਕਿਸੇ ਦੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਜ਼ ਅਲੈਹਦੀ। ਮਸਤ ਨਿਗਾਹ ਕੀਤੀ ਉਸ ਪਾਸੇ, ਕਿਸੇ ਫਰੀਕ ਵਲੀ ਦੀ।”
ਰਚਨਾ ਜੁਗਤਾਂ
ਆਪਣੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਚਨਾ ਜੁਗਤਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਦਿਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਕਲਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਭਾਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਟਕਰਾਉ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਨਿਰਮੂਲ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਕਿੱਸਾ
‘ਮੰਦਾ ਕੀਤਾ ਈ ਸਾਹਿਬਾਂ, ਤੂੰ ਰਲ ਗਈ ਸਿਆਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।`` ਇਹ ਤੁਕ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਇੰਜ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਬਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਦਾਤ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹੀਰ, ਸੋਹਣੀ ਜਾਂ ਸੱਸੀ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਨ
ਪੀਲੂ ਦਾ ਮਿਰਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਉਹ ਐਸਾ ਜਵਾਨ, ਜੋਧਾ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਰ ਬੜਾ ਗੁਮਾਨ ਹੈ। ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਰਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਤਾਂ ਮਿਰਜੇ ਦਾ ਗੁਮਾਨ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਬਲਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰੁਣਾਮਈ ਧੁਨੀ
ਅਜਿਹੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਧੁਨੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਮਿਰਜ਼ੇ ਨੇ ਜੱਟ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ‘ਲੇਖੀ ਹੱਥ ਨਾ ਆਂਵਦੀ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦਾ ਦੀ ਪੱਤ`, ‘ਭੱਠ ਰੰਨਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ` ਮੂਲ ਸਚਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਉਕਤੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵਰਗੇ ਸੁਧਾਰਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸਤਰੀ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਹ ਨਾਂ ਕੇਵਲ ਮਰਦ ਦੀ ਦਾਸੀ ਤੇ ਗੁਲਾਮ ਹੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਘ੍ਰਿਣਾ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੀਲੂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਮਤ-ਹੀਣ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਧਰੋਹ ਹੈ।
ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ
ਪੀਲੂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਅੰਦਰ ਭਗਤੀ ਭਾਵਨਾ ਬੜੀ ਪ੍ਰਬਲ ਸੀ। ਉਹ ਭਗਤ ਕਾਲੂ, ਭਗਤ ਝੱਜੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਪੀਲੂ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ “ਭਗਤ ਪੀਲੂ`` ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਦਗੀ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖਸ਼ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਲੂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਸਿਮਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ
ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ
ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ (ਹਿੰਦੀ: महादेवी वर्मा, 26 ਮਾਰਚ 1907 - 11 ਸਤੰਬਰ 1987) ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਛਾਇਆਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਜੀਵ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ "ਆਧੁਨਿਕ ਮੀਰਾ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਨਿਰਾਲਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਰ ਦੀ ਸਰਸਵਤੀ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਵੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹਾਹਾਕਾਰ, ਰੁਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੁਣ ਹੋਕੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤਨਾ ਭਾਵ ਵੀ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਹੇ।
ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ ਨੇ ਖੜੀ ਬੋਲੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਮਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਭਵ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਕੇ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪੁਆਇਆ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਨਾਦ-ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਪੈਨੀ ਉਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਅਨੋਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤਾਗਤ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਮਮਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਾਚਾਰਿਆ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਲ-ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕੰਵਾਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਬਾਹ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਕਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਗਦ ਲੇਖਿਕਾ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਗੌਰਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰੁਵ ਤਾਰੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਨਾਰੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪੂਜਨੀਕ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਸਾਲ 2007 ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਵਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਮਾਰਚ 1907 ਨੂੰ ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੋਵਿੰਦ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਮਾ ਭਾਗਲਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੇਮ ਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ, ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕਈ ਘੰਟੇ ਰਮਾਇਣ, ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਨੈ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਨਾਸਤਿਕ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਹੱਸਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਨੰਦਨ ਪੰਤ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨਿਰਾਲਾ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਸਨ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਮਾ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਰਾਲਾ ਦੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਰਹੀ।