cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ
ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ (1839-1925) 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉੋਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ ਨੇ ਪੀਰ ਮਸਤਾਨ ਸ਼ਾਹ ਕਾਬਲੀ ਨੂੰ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਦੋਹੜੇ, ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀਆਂ, ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਡਿੳਢਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਗੁਲਦਸਤਾਂ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ` ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਫ਼ੀਆਂ, ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬੈਂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਉਰਦੂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਵੀ ਇੱਕਤਰ ਕੀਤਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿੱਸਾ ‘ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ` ਤੇ ‘ਮਿਰਜਾ ਸਾਹਿਬਾ` ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਇਸ਼ਕ ਮਜ਼ਾਜੀ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸੱਯਦ ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਜਲੰਧਰੀ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਜੋਂ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਇਸ਼ਕ ਹਾਦੀ ਹੈ; ਇਸ਼ਕ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਇਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਰੂਹਾਨੀ ਭੇਤ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।..ਇਸ਼ਕ ਸਾਕੀ ਹੈ, ਇਸ਼ਕ ਤਿਆਗ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਿਖਾਉ਼ਂਦਾ ਹੈ।”
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਦੇਖੋ ਨੀਂ ਕੇਹੀ ਮਾਹੀ ਨੇ, ਗੁਝੜੀ ਸਾਂਗ ਚਲਾਈ। ਸੁੱਧ ਬੁੱਧ ਮੇਰੀ ਸਭ ਉੱਠ ਗਈਆ, ਐਸੇ ਆਣ ਦਿਖਾਈ। ਰਲਕੇ ਸਈਆਂ ਦੇਵਨ ਤਾਅਨੇ, ਮੈਂ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਫੂਕ ਜਲਾਈ। ਰਾਂਝਾ ਮੇਰਾ ਮੈਂ ਰਾਂਝੇ ਦੀ, ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਵਿੱਚ ਰਾਈ। ਰਾਂਝਾ ਮਾਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਸ ਦਿਲ ਤੋਂ ਦੂਜ ਗਵਾਈ। ਆਣ ਸਿਆਲੀਂ ਮੁਰਲੀ ਵਾਹੀ, ਮੈਂ ਸੁਣ ਈਮਾਨ ਲਿਆਈ। ਆਣ ਹਜ਼ਾਰਿਓਂ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੇ, ਮੈਂ ਆਜ਼ਜ਼ ਲੈ ਗਲ ਲਾਈ। ਮੀਰਾਂ ਸ਼ਾਹ ਗੁਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਜਿੰਦੜੀ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ
ਐਕਸ ਕਿਰਨ
ਐਕਸ ਕਿਰਨ (ਜਾਂ ਐਕਸ ਰੇ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬਿਜਲ-ਚੁੰਬਕੀ ਵਿਕਿਰਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ 10 ਤੋਂ 0.01 ਨੈ.ਮੀ. ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਨਿਦਾਨ 3ਕੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਆਇਨਨ ਵਿਕਿਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵੀ ਹੈ। ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਰੋਂਟਜਨ ਵਿਕਿਰਨਣ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਨਵੇਸ਼ਕ ਵਿਲਹਮ ਕਾਨਰਡ ਰੋਂਟਜਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਰੋਂਟਜਨ ਈਕਵੇਲੇਂਟ ਮੈਨ (Röntgen equivalent man / REM) ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮਾਪਕ ਇਕਾਈ ਹੈ।
ਉਤਪਾਦਨ
ਐਕਸ ਕਿਰਨਾਂ ਬਿਜਲਈ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕ ਜਾਂ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਦਿੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਲੱਕੜ, ਮਾਸ, ਇਬੋਨਾਈਟ ਆਦਿ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਕਿਸੇ ਐਟਮ ਤੇ ਸਟਰਾਇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ(ਟਕਰੇਗਾ), ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੌਨ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿੰਨੀ ਜਿਆਦਾ ਟੱਕਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿਆਦਾ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੌਨ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕੇਗਾ। ਇਸ ਟੱਕਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਆਪਣੀ ਕੁਝ ਗਤੀਆਤਮਕ ਊਰਜਾ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਐਕਸਰੇ ਫੋਟੋਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਐਕਸ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਡੀ-ਐਕਸਰਲੇਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਐਕਸ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਊਰਜਾ(ਬਿਜਲਚੁੰਬਕੀ ਊਰਜਾ) ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜੀ
ਐਕਸ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਲਹਮ ਰੋਂਟਜਨ ਨੇ 1895 ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਵੇਨੀਕੁਲਮ ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ
ਵੇਨੀਕੁਲਮ ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ (1902–1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਭਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ, ਤੁਲਸੀ ਰਾਮਾਇਣ, ਤਿਰੁਕੁਰਾਲ, ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਐਡਵਿਨ ਆਰਨੋਲਡ ਦੀ ਲਾਈਟ ਆਫ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੋ ਕੈਨਟੋਜ਼ ਦਾ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੋਸ਼, ਕੈਰਲੀ ਕੋਸ਼ਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਓਡੱਕੂਜਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਤਿਰੁਕੁਰਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਰੂਪ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1974 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।
ਜੀਵਨੀ
left|thumb| ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਮਈ, 1902 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਵੈਨਿਕੂਲਮ ਦੇ ਪਠਾਨਮਤਿਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਲੂਪੜਾ ਵਿੱਚ ਚੈਰੁਕਟੁਤਮਦਾਤਿਲ ਪਦਮਨਾਭਾ ਕੁਰੁਪ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕੁੰਜਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਕੋਚੂ ਪਿੱਲਾ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਕਵੀਯੂਰ ਵੇਕੀਟਾਚਲਮ ਆਇਰ ਅਤੇ ਏ. ਸਹਿਸ੍ਰਨਾਮ ਆਇਰ ਦੇ ਅਧੀਨ 7 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1917 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਸਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1918 ਵਿੱਚ ਕੰਡਾਤਿਲ ਵਰਗੀਸ ਮੈਪਿੱਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1924 ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਿਰੂਵਲਾ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਮ ਜੀ ਐਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ 25 ਸਾਲ ਉਥੇ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਰਕੀਕੋਨ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਅਜੋਕੀ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਮੈਨੂਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤਿਰੂਵਲਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਮਲਿਆਲਾ ਮਨੋਰਮਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੇ ਸੀ ਮਮੇਨ ਮੈਪਿੱਲਾਇ 1826 ਵਿੱਚ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਥੀਓਲੋਜੀਕਲ ਸੈਮੀਨਰੀ, ਕੋਟਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਕੁਰੁਪ ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗੋਪਾਲ ਕੁਰੁਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੇਪਰਲ ਮੰਗੱਟੂਵੀਟਿਲ ਮਾਧਵੀ ਪਿੱਲਾ ਨਾਲ 1932 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 20 ਅਗਸਤ, 1980 ਨੂੰ 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 2018 ਦੇ ਦਲਿਤ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ
ਜਨਵਰੀ 2018 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ, 1 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ 200 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਲਿਤਾਂ ਨੇ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕੀਤੇ ਸਨ।  ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਮਰਾਠਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਹੁਲ ਫਤੰਗਾਲੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਕਾਰਾਂ, ਸਾਈਕਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੱਡੀਆਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਲਿਤ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਜਨਵਰੀ 2018 ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਬੰਦ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।  ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਪਨਗਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਢਾਬੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਕ 16 ਸਾਲਾ ਲੜਕਾ, ਯੋਗੇਸ਼ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜਾਧਵ, ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਲਿਤਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। 1818 ਵਿਚ, ਦਲਿਤ ਮਹਾਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਅਛੂਤਾਂ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਠੋਸ ਰੱਖੀਆਂ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਇਤਿਹਾਸ
ਆਰਗਾਨ
ਆਰਗਾਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Argon) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 18 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Ar ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 39.948 u ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਗੈਸਾਂ
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਲਾਕੇ, ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਜੋ 5106 ਏਕੜ ਦੇ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਾਲਮ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ 15 ਕਿ.ਮੀ. (9.3 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ 16 ਕਿ.ਮੀ. (9.9 ਮੀਲ) ਵੱਲ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਮਗਰੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2009 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਮਾਲ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁਝੇਵੇਂ ਵਾਲ਼ਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਤਿਹਾੜ
ਤਿਹਾੜ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਚਾ ਤਿਹਾੜ ਅਤੇ ਤਿਹਾੜ ਗਾਓਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ:ਤਿਹਾੜ ਪਿੰਡ, ਤਿਹਾੜ 1 (ਸੁਭਾਸ਼ ਨਗਰ), ਤਿਹਾੜ 2 (ਅਸ਼ੋਕ ਨਗਰ)।
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਮੁਸਲਿਮ ਤਿਆਗੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ: ਮਾਨਕ ਵਿਹਾਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਨਗਰ, ਖਿਆਲਾ ਪਿੰਡ, ਗੋਪਾਲ ਨਗਰ, ਹਰੀ ਨਗਰ, ਤਿਲਕ ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜੋਰੀ ਬਾਗ ਹਨ।
ਖਰੌਦੀ
ਖਰੌਦੀ ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੈਥਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਤਹਿਸ਼ੀਲ ਗੂਹਲਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 8000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਬਜੁਰਗਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਆਏ ਸੀ ਅਤੇ ਇਥੇ ਇੱਕ ਕਾਨੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਅਣ-ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਸਮਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੀ।
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤੇ:-
ਆਮ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਘੁਮਿਆਰ ਵੀ ਹਨ।
ਭੂਗੋਲਿਕ ਦਿੱਖ:-
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ / ਨਾਲੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੰਦਿਰ, ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੀਰਖਾਨੇ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ - ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ:-
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ - ਅਲੱਗ ਜਾਤਾਂ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਗੋਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੱਟ, ਤਰਖਾਣ, ਸੁਨਿਆਰ, ਬਾ੍ਹਮਣ, ਬਾਣੀਏ ਆਦਿ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੋਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:- ਧਾਲੀਵਾਲ, ਗਿੱਲ, ਸੰਧੂ, ਲਖਨਪਾਲ ਆਦਿ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ:-
ਭਾਵੇਂ ਹੁਣ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾ ਪੜੵ - ਲਿਖ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਘੁਮਿਆਰ ਜਾਤ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕਣਕ, ਮੱਕੀ ਤੇ ਬਾਜਰਾ ਆਦਿ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੂੜੀੵ ਸਾਂਝ ਹਾ। ਅਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ:-
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ - ਕੁੜੀਆਂ ਪੜਾੵਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
(1) ਸਰਕਾਰੀ ਪਾ੍ਇਮਰੀ ਸਕੂਲ
(2) ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਸਕੂਲ ਸਮਾਰਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਪ ਪਹਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੰਮ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀਆ ਦੇ ਖੇਡਣ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੰਮ ਉਹ ਆਪ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਕਰਵਾਉਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਖੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਹੈ।
ਰਸਮਾ, ਰਿਵਾਜ, ਲੋਕ ਮੇਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ:-
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰਾਂੵ ਦੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛਟੀ ਦੀ ਰਸਮ, ਕੰਗਣਾ ਦੀ ਰਸਮ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਰ ਪ੍ਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਸੋਂ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ:-
ਖਰੌਦੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ 6000ਦੇ ਨੇੜੇੵ- ਤੇੜੇੵ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀੵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਮਜਦੂਰੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂੵ ਕਈ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ 1301 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਖਰੋੜੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 5,800 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 3,039 ਹੈ ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,761 ਹੈ। ਖਰੋੜੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 54.90% ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 60.15% ਮਰਦ ਅਤੇ 49.11% ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਹਨ। ਖਰੋੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 1,067 ਘਰ ਹਨ। ਖਰੋੜੀ ਪਿੰਡ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 136034 ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਥਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉਡਾਨ ਟਰਸਟ
ਇਤਿਹਾਸ
ਉਡਾਨ ਟਰਸਟ 1992 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
7 ਮਾਰਚ, 2011 ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਟਰਸਟ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਪਡ਼ਤਾਲ ਲ ਆਏ ਸਨ।
13 ਮਾਰਚ, 2011 ਨੂੰ ਉਡਾਨ ਟਰਸਟ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੋ ਐਂਬੂਲਸਾਂ, ਡਰਾਇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਵਾ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਆਂ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਤਮ ਸਨਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਜੂਨ 2016 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ 2017 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਸਨ।
ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਭਾ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਧਰਮਸੋਤ ਨੂੰ 51,554 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਮਸੋਤ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2022 ਤੋਂ 2027 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
ਨਲਿਨੀ ਨੇਗੀ
ਨਲਿਨੀ ਨੇਗੀ (ਜਨਮ 14 ਅਗਸਤ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ 'ਲੌਟ ਆਓ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ' ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਸਵੱਲਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਅਗਸਤ 2019 ਵਿਚ ਨੇਗੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਰੂਮਮੇਟ ਅਤੇ ਰੂਮਮੇਟ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬੁਰਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਅਸਲਾਨ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼
ਅਸਲਾਨ  (ਖ਼ਾਲਿਦ) ਐਲੀਏਵਿਚ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ (Chechen: Аслан Али кӏант Масхадан, ਅਸਲਾਨ ਅਲੀ ਕਾਂਤ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼, Russian: Аслан Алиевич Масхадов) (21 ਸਤੰਬਰ 1951 – 8 ਮਾਰਚ 2005) ਚੇਚਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਕੀਰੀਆ ਦੇ ਚੇਚਨ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਤੀਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ।
ਰੂਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼, ਪਹਿਲੀ ਚੇਚਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫ਼ਤਿਹ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਚ ਅਸਲਾਨ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਚ ਫ਼ਤਿਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੇਚਨ ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਸ਼ਕੀਰੀਆ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ। ਜਨਵਰੀ 1997 ਵਿੱਚ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਚੇਚਨੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਜਨਵਰੀ 1999 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਚੇਚਨ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਗੁਰੀਲਾ ਮੁਜ਼ਾਹਮਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਮੈਦਾਨ ਚ ਆਇਆ। ਮਾਰਚ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰੀ  ਚੇਚਨੀਆ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਲਸਤੋਈ ਯੁਰਤ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਅਸਲਾਨ ਅਲੀਏਵਿਚ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਕਾਜ਼ਕ ਸੋਵੀਅਤ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਜਮਹੂਰੀਆ (ਕਾਜ਼ਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸੂਬੇ ਕਾਰਾਗਾਂਦਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਕਾਈ ਵਿੱਚ, ਰੂਸੀ ਆਗੂ ਜ਼ੋਜ਼ਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਚੇਚਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਬਰੀ ਬੇਦਖ਼ਲੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 21 ਸਤੰਬਰ 1951 ਨੂੰ  ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। 1957 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਚੇਚਨੀਆ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਨੀਦਤੀਰੀਚਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਜ਼ੀਬਰ ਯੁਰਤ ਚ ਆਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਿਆਸਤ ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਟਰੇਨਿਗ ਲਈ ਤੇ ਤਬਲਿਸੀ ਆਰਟਿਲਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1972ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਨਿਨਗਰਾਦ ਦੀ ਕਾਲੀਨਿਨ ਹਾਇਰ ਆਰਟਿਲਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ਼ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ   ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਸੋਵੀਅਤ ਆਰਟਿਲਰੀ ਰਜਮੰਟ ਨਾਲ਼ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਹ 1986 ਤਕ ਰਿਹਾ। ਫ਼ਿਰ 1986 ਤੋਂ ਬਾਲਟਿਕ ਮਿਲਟਰੀ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। 1990 ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਜਮਹੂਰੀਆ ਲਿਥੂਆਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀਲਨੀਵਸ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਐਂਡ ਆਰਟਿਲਰੀ ਫ਼ੋਰਸਜ਼ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 1991 ਵਿੱਚ, Maskhadov, ਸੋਵੀਅਤ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਟਾਵਰ ਦੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਜਨਵਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ (ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇ ਅਫਸੋਸ ਹੋਇਆ), ਪਰ ਆਪ ਖੁਦ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ।   ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਸਲਾਨ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਨੂੰ 2 ਦਫ਼ਾ " ਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਲਈ ਤਮਗ਼ਾ" ਨਾਲ਼ ਨਿਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ। ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ 1992 ਵਿੱਚ ਕਰਨਲ ਦੇ ਰੈਂਕ ਤੋਂ ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ੌਜ ਚੋਂ ਰੀਟਾਇਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਚੇਚਨ ਜਮਹੂਰੀਆ ਅਸ਼ਕੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ 1992 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1993 ਤੱਕ ਮੁੱਖੀ ਰਿਹਾ।
ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ 1991 ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1993 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਨੇ ਜੌਹਰ ਦੋਦਾਈਫ਼ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼, ਉਰਸ ਮਰਤਾਨ, ਨਾਦਤੀਰੀਚਨੀ ਤੇ ਗੋਦਰਮਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਨਵੰਬਰ 1993 ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਫ਼ੌਜੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੇਚਨੀਆ ਦੀਆਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਵੀਸਖ਼ਾਨ ਸ਼ਹਾਬੋਫ਼ ਨੂੰ ਬਰਤਰਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਐਕਟਿੰਗ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਇਆ। ਮਾਰਚ 1994 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੇਚਨੀਆ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਬਣ ਗਿਆ।
ਪਹਿਲੀ ਚੇਚਨ ਜੰਗ
ਪਹਿਲੀ ਚੇਚਨ ਜੰਗ ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਚੇਚਨਾਂ ਨੇ ਬਦਤਰੀਨ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਜੰਗ ਚ ਉਹ ਚੇਚਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਨੁਮਾਇਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਕਮਾਂਡਰ ਸਨ ਤੇ ਚੇਚਨੀਆ ਦੀ ਰੂਸੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਚੇਚਨੀਆ ਦੀ " ਰਿਆਸਤੀ ਸੁਰਖਿਆ ਕੌਂਸਿਲ " ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ (ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੌਹਰ ਦੋਦਾਈਫ਼ ਸਨ ) ਤੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਨੇ ਗਰੋਜ਼ਨੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੇਚਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਡਿਫੈਂਸ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਗਰੋਜ਼ਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਬੰਕਰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 20 ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਡਿੱਗਿਆ ਪਰ ਉਸਦੇ ਨਾ ਫਟਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉਹ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰਹੇ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1995 ਵਿੱਚ ਦੋਦਾਈਫ਼ ਨੇ ਅਸਲਾਨ ਨੂੰ ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਜੂਨ 1995 ਵਿੱਚ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਨੇ ਚੇਚਨੀਆ ਦੇ ਬੁਹਰਾਨ ਤੇ ਗਰੋਜ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜੂਨ 1996 ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਾਨ ਅਨਗੋਸ਼ਤਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਚਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ਾਇਰਬੰਦੀ ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾ ਦੇ ਹੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ  ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਅਗਸਤ 1996 ਵਿੱਚ  ਗਰੋਜ਼ਨੀ ਤੇ ਚੇਚਨੀਆ ਦੇ ਦਸਤਿਆਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਸਖ਼ਾਦੋਫ਼ ਨੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਲੀਬਦ ਨਾਲ਼ 31 ਅਗਸਤ 1996 ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਤੇ " ਮੁਆਹਿਦਾ ਖ਼ਾਸਾਵ ਯੁਰਤ " ਅਮਲ ਚ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਅਮਨ ਸੰਧੀ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਚੇਚਨ ਜੰਗ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951
ਇੱਕ ਸੇਲਜਮੈਨ ਦੀ ਮੌਤ
ਇੱਕ ਸੇਲਜਮੈਨ ਦੀ ਮੌਤ (ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Death of a Salesman। ਡੈੱਥ ਆਫ ਏ ਸੇਲਜਮੈਨ) ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਰਥਰ ਮਿਲਰ ਦਾ 1949 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਨਾਟਕ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 10 ਫਰਵਰੀ 1949 ਨੂੰ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਥੀਏਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹਦੇ 742 ਸ਼ੋ ਦਿਖਾਏ ਗਾਏ, ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਵਿਖੇ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਇਹਦਾ ਮੁੜ ਮੰਚਨ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਰਬੋਤਮ ਮੁੜ ਮੰਚਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਟਕ
ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਕੰਗਾਲੀ
ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਕੰਗਾਲੀ ( ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: Misère de la philosophie) ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਪੈਰਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਤੋਂ 1847 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ 1843 ਤੋਂ 1849 ਤੱਕ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਟਾ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੀਤ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ
ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ- ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ਮੂਲ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਮੈਟਾ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਹਲਕੀ ਜੇਹੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮੁੱਢ ਸੰਬੰਧੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਥਾਣੀ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੋਇਆਂ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਏ ਯਤਨਾਂ, ਖੋਜਾਂ-ਨਿਬੰਧਾਂ,ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ- ਮੁਲਾਂਕਣ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਏ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਅੱਪੜੇਗਾ। ਇੰਜ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸੰਕਲਪ-ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਉਦਭਵ,ਉਸ ਦੀ ਵਿਕਾਸ-ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਢਲੀ ਜੇਹੀ ਸਮਝ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਫੈਲੇਗਾ।ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ‘ਆਲੋਚਨਾ’ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ‘ਅਧਿਐਨ’ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਧਾਂਤ, ਇਤਿਹਾਸ,ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਇਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਐਨ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕਹੇ ਹਾਂ।
ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸਮਝ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ- ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਟਾ ਅਿਧਐਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਝ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਗੈਰ ਸਾਹਿਤ, ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਜੂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਠੀਕ ਉਂਜ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਿਨਾ ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਆਪਣਾ ਵਜੂਦ ਅਖਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਹਰ ਲਿਖਤ ਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਅਖਵਾ ਸਕਦੀ, ਠੀਕ ਉਂਜ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਹਰ ਟਿੱਪਣੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕੀਤੀ ਹਰ ਟੀਕਾ ਟਿੱਪਣੀ ਨੂੰ ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਅਧਿਐਨ-ਕਾਰਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਿਚਰਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਾਬਤੇ ਵਾਂਗ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਮੋਟਾ ਅਧਿਐਨ ਮਹਿਜ਼ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਾਰ ਤੱਤ ਜਾਂ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਿਧਐਨ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ-ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਤਾਰਕਿਕ ਸੰਗਠਨ, ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਕਲਪਾਂ,ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਕਲਪ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਪਛਾਣ ਥਾਣੀ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਸੁਆਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਦੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆਂ, ਕਦੋਂ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ ?
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਯਤਨ ਕਰਨ, ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਤੇ ਪਛਾਣ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ, ਸਿੱਧਾਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਈਏ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਆਯੂ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਮੁੱਢਲੇ ਚਿੰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚਾਲੇ ਨਿਖੇੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ‘ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੀਆ ਪੋਥੀਆਂ’ ਦਾ ਹੀ ਨਾਂ ਦੇਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਠੀਕ ਉਂਜ ਹੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਰੇਖਾ ਉਲੀਕਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ-ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਪਾਠ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾ-ਪਾਠ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਸਿੱਧਾਤ ਦੀ ਅਲਪ ਸੋਝੀ ਸਦਕਾ ਵਾਪਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਂ ਮੁਢਲੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਕੋਈ ਰਾਇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ-ਕਾਰਜ ਨੂੰ ‘ਚੰਗੀ ਵਾਰਤਕ’ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਉੱਪਰ ਪਰਖਣ ਦੇ ਹਾਸੋਹੀਣੇ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਕਸਰ ਕਲੀਸ਼ੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਮਿੱਥਕ ਕਥਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਕ ਜਾਂ ਆਲੋਚਕ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ, ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਜੇਹੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾ- ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਾਰ- ਤੱਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਤੱਕ ਅੱਪੜਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਉਦੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆਂ। ਸਾਹਿਤ ਵਿਵੇਕ, ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ, ਸਮੀਖਿਆ ਸਾਸਤਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਨੇਮਾਂ, ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧਾਤਕ ਸੋਝੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਉਦਭਵ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮੂਲ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਉਲਝਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਉਹ ਕੁਲ ਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਉੱਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮੁੱਢ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆ। ਅਜੇ ਹੀਆਂ ਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਵਿਰਸੇ ਪ੍ਰਤਿ ਉਪਭਾਵੁਕਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫ਼ੈਲੀ ਸਦਭਾਵੀ ਬਿਰਤੀ, ਪਰਖ ਦੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਿੱਧਾਂਤਕ ਸੋਝੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਖੰਡਨਕਾਰੀ ਜਾਂ ਦੋਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮੁੱਢ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੈਟਾ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਫ਼ੈਸ਼ਨ-ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ। ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਸਾਹਿਤ ਪਾਠ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤੇ ਬਹੁਪਰਤੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੋਈ ਆਲੋਚਨਾ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਸੋਝੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਮੈਟਾ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਕ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਤੈਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣਾ ਉਸ ਵਿਚਲੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਦਿਸਦੀ ਪਰਤ ਹੇਠ ਲੁਕੇ ਜਾਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ, ਸਾਹਿਤ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਮਹੀਨ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਜੇਹਾ ਹੀ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਨੇਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ, ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਨੇਮ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਕਾਰਜਹੀਣਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਿੱਥਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਟਾ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਜ ਉਪਾਧੀ ਸਾਪੇਖ ਭਾਂਤ ਦਾ ਹੈ। ਡਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ’ ਅਤੇ ‘ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ’ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ’1970 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ’1978 ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਲ਼ ਅਤੇ ਸਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਢਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਨ’ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ-ਵਸਤੂ, ਅਧਿਐਨ-ਵਿਸ਼ੇ, ਅਧਿਐਨ-ਜੁਗਤਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ-ਦਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਲਗਭਗ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ।ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ‘ਸਰਲ ਸਿੱਧੜ ਸਰਵੇਖਣ’ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਤਾਰਕਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਬਿਰਤੀ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਅਤੇ ਡਾ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ’ ਅਤੇ ਡਾ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮਜਮੂਨਾਂ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ’ ਅਤੇ ‘ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ’ ਵਿੱਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਠਵੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਤੋਰੀ। ਇਸ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਮਜਮੂਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਜ਼ਮੂਨ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ‘ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ’ ਵਿੱਚ 1999 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਨੌਵੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਪਾਧੀ ਸਾਪੇਖ ਅਤੇ ਉਪਾਧੀ ਨਿਰਪੇਖ ਦੋਵਾਂ ਧਰਾਤਲਾਂ ਉੱਪਰ ਅਧਿਐਨ-ਵਸਤੂ ਬਣਾਇਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਡਾ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ ਗੁਰਨਾਇਬ ਸਿੰਘ, ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ,ਕੰਵਲਜੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ, ਡਾ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ, ਡਾ ਟੀ ਆਰ ਵਿਨੋਦ, ਡਾ ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਡਾ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ, ਡਾ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਅਤੇ ਡਾ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਸਾਸਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੌਲਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਿਸੇ ਕੱਲੇਕਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਦੀ ਤਹਿ ਹੇਠ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਕ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਿ੍ਰਸ਼ਟੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਸਾਸਤਰ ਉਸਾਰਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਤੱਕ ਫੈਲੇ। ਇੰਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ-ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧਿਐਨ-ਵਸਤੂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਰਖ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਨ-ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਘੋਖਣ ਦੇ ਉੱਦਮ ਵੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਦਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਹੋਏ। ਇੰਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮਕਸਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਸਾਸਤਰ ਉਸਾਰੀ ਹੀ ਬਣਿਆਂ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਉਪਾਧੀ-ਸਾਪੇਖ ਕਾਰਜ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਡੇਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜੇ।
ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਅਤੇ ਗਿਣਨਾਤਮਕ ਪੱਖ ਤੋ ਅਤਿ-ਵਿਸਾਲ ਧਰਾਤਲ ਉੱਪਰ ਫੈਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਏ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੱਕ ਵੀ ਮਸਾਂ ਅੱਪੜਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ, ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚਾਲੇ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਖਿੱਲਰੇ - ਖਿੰਡਰੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼, ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ,ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ ; ਉਸ ਦੁਆਰਾਂ ਸਿਰਜੇ ਸਿੱਧਾਂਤਕ ਚੌਖਟੇ ; ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਉਤਰ ; ਮੱਧਕਾਲ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਸ ਸਮਕਾਲੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਆਦਿ ਸੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੈਟਰਨ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਨਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ-ਵਸਤੂ ਬਣਨ ਅਤੇ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਘੋਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆਂ।ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ-ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹੱਤਵ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਇੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ -ਪਾਠ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ। ਅਧਿਐਨ-ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਚਿੰਤਕ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਸਤਾਖਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਵਿਰਸਾ, ਉਸ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਕਾਰਜ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਨਕਸ਼ ਵੀ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਅਧਿਐਨ-ਵਸਤੂ ਉੱਪਰ ਪੀਡੀ ਪਕੜ, ਅਧਿਐਨ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਤਿ ਤਿੱਖੀ ਸਿੱਧਾਤਕ ਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਚੇਤਨਾ, ਆਲੋਚਨਾ ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਤਾਰਕਿਕ ਸੰਗਠਨ, ਮੂਲਭੂਤ ਸਿੱਧਾਤਾਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਚਿੰਤਨ-ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਛੋਹ ਪਰਤਾਂ ਦੀ ਘੋਖ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਟੀਆਂ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ। ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ, ਚਿੰਤਨ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੌਧਿਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ, ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ,ਤਾਰਕਿਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਖੋਜ ਕਰਤਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਸਕੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋੜਾਂ, ਮਸਲਿਆਂ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਪੇਖਾਂ ਨਾਲ ਅਜੋਕਾ ਮੈਟਾ - ਚਿੰਤਨ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਬਹੁਪੱਖੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੌਧਿਕ ਹਲਕਿਆ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵੱਧ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕਰੀਬ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਵੀ, ਗਿਣਨਾਤਮਕ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਪਰਖੀਏ ਤਾਂ ਕੁਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਸਾਂ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੱਕ ਅੱਪੜਦੀ ਹੈ ;ਸਮੇਤ ਉਪਾਧੀ ਸਾਪੇਖ, ਸੰਪਾਦਤ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ। ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਸਦੀ ਉੱਪਰ ਫੈਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਹੀ ਵਜੂਦ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ, ਉਪਰੋਕਤ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਫਿਕਰ ਵਿਹਾਰਕ ਸ਼ਕਲ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਨਿਰਪੇਖ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰੀ ਸਾਪੇਖ ਭਾਂਤ ਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵਿਸਵੀਕਰਨ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸੰਗ। ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੀਵ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਾਹ ਲਾਈ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਰਿਤੀ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕ ਉਪਭੋਗੀ ਵੱਧ ਅਤੇ ਸਿਰਜਕ ਤੇ ਉਤਪਾਦਕ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ - ਬਿੰਦੂ ਉੱਪਰ ਸਾਡੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸੰਕਲਪੀ ਚੌਖਟੇ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਨਿੱਘ ਕੇ ਘੋਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਸਿਰੀਆਂ, ਨਵੀਂਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦਿ੍ਰਸਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ- ਮੁੜ ਸਮੂਰਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
1ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ‘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ’, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲ਼ੀ,2004
2 ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ਚਿੰਤਨ ਪੁਨਰ-ਚਿੰਤਨ’, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ,2010
3 ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ‘ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ’, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮਿ੍ਰਤਸਰ, 1999 4 ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ‘ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰ’, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮਿ੍ਰਤਸਰ, 1988
5 ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੱਟੀ, ‘ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਦਸ਼ਾ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ’, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2003
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੇ-ਹਵਾਲਾ ਲੇਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੇ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਫ਼ੇ
ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿੱਨਰ (ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਫ਼ਸਰ)
ਕਰਨਲ ਜੇਮਜ਼ ਸਕਿੱਨਰ ਸੀਬੀ (1778 - 4 ਦਸੰਬਰ 1841) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀ ਦਲੇਰ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਦੋ ਘੋੜਸਵਾਰ ਟੁਕੜੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਸਕਿੱਨਰ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਕਰਨਲ ਹਰਕੁਲੀਜ਼ ਸਕਿੱਨਰ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਔਰਤ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1778 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1841 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕ
ਗੈਲੀਅਮ
ਗੈਲੀਅਮ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Gallium) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 31 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ Ga ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 69.723 amu ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਲੈਂਟ
ਨਾਇਰੋਬੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲੋਕ ਭਲਾਈ
ਪਰਉਪਕਾਰ ਭਲਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਜਨਤਕ ਭਲੇ ਲਈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਭਲੇ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ, ਭੌਤਿਕ ਲਾਭ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ;  ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਜਨਤਕ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਨਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ.
ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ
ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੈਰੋਚਿਅਲ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਚੈਰਿਟੀਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਸੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਚਰਚ ਪੈਰਿਸ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਡਾਇਨਿਸ ਬੈਕਚਰਚ) ਜਾਂ ਗਿਲਡਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਪੇਂਟਰਜ਼ ਕੰਪਨੀ) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, "ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਧੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਪਰੰਪਰਾ" ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਆਫ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਨਾਲੇਜ ਐਂਡ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਫਾਰ ਦ ਰਿਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਆਫ ਮੈਨਰਜ਼ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਭਲਾਈ
ਗਾਮਾ ਕਿਰਨ
thumb|right|250px|ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਾਮਾ ਰੇਅ (γ) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ। ਗਾਮਾ ਕਿਰਨਾਹਟ (ਗਾਮਾ ਕਿਰਨਾਂ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਵਿਕਿਰਨ ਜਾਂ ਫੋਟਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਉਚ-ਆਵਰਤੀ ਉਪ-ਅਣੂਵਿਕ ਕਣਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਓ ਨਾਲ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਲੈਕਟਰਾਨ-ਪਾਜੀਟਰਾਨ ਵਿਨਾਸ਼, ਜਾਂ ਰੇਡੀਉਧਰਮੀ ਵਿਨਾਸ਼ (radioactive decay)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਵਿਕਿਰਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਰਜਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਵਰਤੀ, ਅਤੇ ਹੇਠਲਾ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਵਰਣਕਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ, ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਉੱਚਤਮ ਊਰਜਾ ਦੇ ਫੋਟਾਨ। ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਊਰਜਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੈਵਿਕ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਸੋਖ ਲਏ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਗੌੜ
ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਗੌੜ (ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1992 ) ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਯੂਥ ਅਧਾਰਤ ਸ਼ੋਅ 'ਸਾਡਾ ਹੱਕ' ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤਾ ਅਗਰਵਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਗੌਰ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਡਾਬਰ ਵਾਟਿਕਾ ਹੇਅਰ ਆਇਲ, ਗਾਰਨੀਅਰ ਲਾਈਟ ਕ੍ਰੀਮ, ਅਤੇ ਸਨਸਿਲਕ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਵਪਾਰਕ ਵਿਗਿਆਪਨ Renault Kwid ਲਈ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 'ਡਿੰਪੀ ਪੰਡਿਤ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।   ਉਹ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਮੀਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨੋਇਡਾ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਡਿਗਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਇੱਕ ਸਿਖਿਅਤ ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਆਪਣੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਹੱਕ ਦਾ ਆਫਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਿਆਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।
ਨਵਾਡਾ
ਨਵਾਡਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ, ਪਹਾੜ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 7ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, 35ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 9ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕੋ ਕਾਊਂਟੀ, ਕਲਾਰਕ ਕਾਊਂਟੀ, ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਵੇਗਸ-ਪੈਰਾਡਾਈਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਮਿਲਤ ਸ਼ਹਿਰ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਰਸਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਭੀਸ਼ਮ
ਭੀਸ਼ਮ ਜਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ  ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਅੱਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਲੜਨ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਹ ਯੁਧ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਭੀਸ਼ਮ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਾਬਜੂਦ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਣ ਕਾਰਣ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯੁੱਧ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਮ੍ਰਿਤੂ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੋਰਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਰਹੇ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਛਾ ਮੌਤ ਲਈ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
left|thumb|244x244px|ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੱਠਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ਆਦਿ ਪਰਵ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਜਿਉਂਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਗੰਗਾ, (ਨਦੀ) ਦੇਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ  ਵਾਸੂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਉ, ਉਰਫ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ, ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਿਆ। ਔਰਤ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇਗਾ; ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ-ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਕਾਰਨ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਦੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਾਸੁਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਦਿਊ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗਾਂ ਨੰਦਿਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਦਿਊ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਜੀਵਨ ਭੋਗਣ ਲਈ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨੇ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸੱਤ ਵਾਸੂਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਿਊ ਚੋਰੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਹਿਣ ਲਈ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਸੋਗ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਸਹੂੰ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ।
ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਘੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖੋਖਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਪੁਲ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਗੰਗਾ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਵਵਰਤ ਨੂੰ ਗੰਗਾਦੱਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨੇ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਉਤਭੁਜ
ਉਤਭੁਜ (ਜਾਂ ਅਜੀਵ ਜਣਨ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਉਤਪਤੀ) ਸਾਦੇ ਕਾਰਬਨੀ ਯੋਗਾਂ ਵਰਗੇ ਨਿਰਜਿੰਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਗਮਣ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਰੰਭ
ਰਗਨਾਰ ਫਰਿਸ਼
ਰਗਨਾਰ ਐਂਟਨ ਕਿੱਟਿਲ ਫ਼ਰਿਸ਼ (3 ਮਾਰਚ 1895 – 31 ਜਨਵਰੀ 1973) ਇੱਕ ਨਾਰਵੇਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ 1969 ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਦਾ (ਜੈਨ ਟਿੰਬਰਗਨ ਦੇ ਨਾਲ) ਮਿਲ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਕਾਨੋਮੈਟਰਿਕਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜਾ ਮੈਕਰੋ ਇਕਾਨੋਮਿਕਸ/ਮਾਈਕਰੋ ਇਕਾਨੋਮਿਕਸ ਨੂੰ ਘੜਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਕਿੰਗ-ਇਨ-ਕੌਂਸਲ ਵਲੋਂ 1931 ਵਿਚ ਰਾਇਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1942-1943 ਦੌਰਾਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੱਜ, ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
left|thumb|Ragnar Frisch ਦਾ ਪਿਤਾ, ਐਂਟਨ ਫਰਿਸ਼ (1865-1928),  ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ ਸੁਨਿਆਰ, ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਖਣਿਜਕਾਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਰਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਰਗਨਾਰ ਫਰਿਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ  3 ਮਾਰਚ 1895 ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨੀਆ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੁਨਿਆਰੇ ਐਂਟਨ ਫਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਰਗਨਾ ਫਰੈਡਰਿਕੇ ਫਰਿਸ਼ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਕਿੱਟਿਲਸੇਨ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਰਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ  ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਕਾੰਂਜਬਰਗ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਕਾਂਜਬਬਰਗ ਸਿਲਵਰ ਮਾਈਨਸ ਲਈ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ;  ਰਗਨਾਰ ਦੇ ਦਾਦਾ ਐਂਨਟੋਨੀਅਸ ਫਰਿਸ਼ 1856 ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸਟੀਅਨ ਵਿਚ ਸੁਨਿਆਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 300 ਸਾਲ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦੇ ਹੋਏ, ਫਰਿਸ਼ ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਐਂਡਰਸਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਫਰਿਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ, ਆਪਣੀ ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸਸ਼ਿਪ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਰਾਇਲ ਫਰੈਡਰਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ਾ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ "ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਅਧਿਐਨ" ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1919 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।1920 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਟਨਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖਿਆ
1921 ਵਿੱਚ ਫਰਿਸ਼ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। 1923 ਵਿਚ ਨਾਰਵੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਖੋਜ, ਸਿੰਗਾਰ-ਅਲੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕੰਮ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਥਿਊਰੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਕਾਗਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, 1925 ਵਿਚ ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1926 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਗਣਿਤਕ ਅੰਕੜਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਥੀਸਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
1926 ਵਿੱਚ, ਫਰਿਸ਼ ਨੇ ਇਕ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ  ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਵਾਦੀ ਕੁਆਂਟੀਕਰਨ ਵੱਲ ਵੀ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭੌਤਿਕੀ, ਨੇ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ"Sur un problème d'économie pure" ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੇਖ ਨੇ ਥੀਓਰੈਟੀਕਲ ਸਵੈ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਰਡੀਨਲ ਅਤੇ ਕਾਰਡੀਨਲ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸੁਨਿਸਚਤਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਰਡੀਨਲ ਸੁਨਿਸਚਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵਵਾਦੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ।  ਫਰਿਸ਼ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਦੇ  ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਗਣਿਤੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਹਸਤਨਾਪੁਰ
ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਜਾਂ ਹਾਸਤਿਨਪੁਰ ( ਅੱਜ ਕੱਲ ਹਾਥੀਪੁਰ) ਕੌਰਵ-ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਮੇਰਠ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੰਦਰਭ ਸਮਰਾਟ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾ ਕਾਵਿ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਘਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ ਬਾਬਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉਤੇ ਕੀਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ੳੁੱਤੇ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਵਿਚ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਉੱਤੇ ਗੁੱਜਰ ਰਾਜਾ ਨੈਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।
ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੋਆਬ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ,ਜੋ ਮੇਰਠ ਤੋਂ 37 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 110 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 106 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਿੱਲੀ-ਮੇਰਠ-ਪੌੜੀ (ਗੜ੍ਹਵਾਲ) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 119 ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਾ : ਹਸਤਨਾਪੁਰ = ਹਸਤਨ (ਹਾਥੀ) + ਪੁਰਾ (ਸ਼ਹਿਰ) =ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ। ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਗਜਪੁਰ, ਹਸਤਨਾਪੁਰ, ਨਾਗਪੁਰ, ਅਸੰਦਿਵਤ, ਬ੍ਰਹਮਸਥਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਗਰ ਅਤੇ ਕੁੰਜਪੁਰਾ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਵਿਤਰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਮਹਾਂਂਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 100 ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ (ਪਿਤਾ- ਧ੍ਰਿਤਰਾਸਟਰ) ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸੀ।
ਮਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਰਣਿਤ ਥਾਵਾਂ
ਕੇ. ਕਵਿਤਾ
ਕਲਵਕੁੰਤਲਾ ਕਵਿਤਾ (ਜਨਮ 13 ਮਾਰਚ 1978) ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮਿਤੀ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 2014-2019 ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੇ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰਾਓ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਕਲਵਕੁੰਤਲਾ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰੀਮਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਲਵਕੁੰਤਲਾ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰਾਓ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਸਿੱਦੀਪਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਚਿੰਥਮਾਦਕਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਉਸ ਨੇ ਜੇ.ਐਨ.ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਈ.ਸੀ.ਈ. ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈਕ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਿਜ਼ਨਸਮੈਨ ਦੇਵਾਨਪੱਲੀ ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ, ਆਦਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਆਰੀਆ ਹਨ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਸਾਲ 2014 ਵਿਚ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਆਈ। ਮਈ 2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦ ਲਈ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਸਨ। ਕਵਿਤਾ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਹ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ 170,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਵਾਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਇਆ। ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵਜੋਂ ਖੜੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਕਵਿਤਾ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੌਮੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ
ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ, ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕਮੇਟੀ, ਵਣਜ ਬਾਰੇ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹਨ।
ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਕਵਿਤਾ ਕਲਵਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਦ ਕਮੇਟੀ (ਸੀਡਬਲਯੂਪੀ) ਇੰਡੀਆ ਖੇਤਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਮਹਿਲਾ ਸੰਸਦ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੰਸਦੀ ਵਫ਼ਦ
ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਲਾਓਸ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਵਫਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਖੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਵਿਜੇ ਘਾਟੇ
ਵਿਜੇ ਘਾਟੇ (ਜਨਮ 18 ਅਕਤੂਬਰ 1964) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਖਿਆਤ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਨ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਘਾਟੇ ਦਾ ਜਨਮ ਜਬਲਪੁਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ,2014 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1964 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਲੋਕ
ਦੱਖਣ ਦਿੱਲੀ
ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,731,929 (2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ), ਅਤੇ 250 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (97 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 9,034 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 (23,397 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀ2) ਹੈ।
ਹੌਜ਼ ਖਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਨੇੜਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਰੈਡੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਕਪੈਕਰਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਤੱਕ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਘਰੇਲੂ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰਜੀਹੀ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਕੈਫੇ ਹਨ।
ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਵੰਡ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਲਈ, ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿੰਗ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਜ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ, ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਮੱਧ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਆਈਜੀਆਈ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੋਮਬੱਤੀ
ਮੋਮਬੱਤੀ ਮੋਮ ਦਾ ਇੱਕ ਠੋਸ ਠੱਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਤੀ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਰਮੀ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ
ਓਤੋਮੋ ਨੋ ਯਾਕਾਮੋਚੀ
ਓਤੋਮੋ ਨੋ ਯਾਕਾਮੋਚੀ (大伴 家持) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਨੀਤੀਵੇਤਾ ਅਤੇ ਵਾਕਾ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਮਾਨਿਯੋਸ਼ੂ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਰਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਛੱਤੀ ਅਮਰ ਕਵੀ (三十六歌仙) ਜਾਪਾਨੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਯਾਕਾਮੋਚੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਓਤੋਮੋ ਤਾਬਿਤੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਪਚਮੜੀ
ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਪਰਬਤੀ ਸਥਨ ਹੋਸ਼ੰਗਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਚਮੜੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1067 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸਤਪੁੜਾ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਸਤਪੁੜਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਘਣ ਜੰਗਲ, ਕਲਕਲ ਕਰਦੇ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬ ਹਨ। ਸਤਪੁੜਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦਾ ਭਾਗ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਆਸਪਾਸ ਬਹੁਤ ਘਣ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਪਲੰਗ, ਸਾਂਭਰ, ਚੀਤਲ, ਗੌਰ, ਚਿੰਕਾਰਾ, ਭਾਲੂ, ਝੋਟਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਪੁਰਾਸਾਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਚਿਤਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ।
੨੦੦੮ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ – ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਫ੍ਰੀਸਟਾਇਲ ੫੫ ਕਿਲੋਗਰਾਮ
ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ੨੦੦੮ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫ੍ਰੀਸਟਾਇਲ 55 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਗਸਤ 19 ਨੂੰ ਚਾਈਨਾ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਲੀਵਰਸਿਟੀ ਜਿਮਨੇਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਫ੍ਰੀਸਟਾਇਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਇਲਿਮਨੈਸ਼ਨ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰ੍ਹੇਪਚੇਂਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਦੋ ਮੈਡਲ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਦੋ ਆਖਰੀ ਭਲਵਾਨ ਬਚੇ ਸਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਲਈ ਘੁਲੇ। ਜੋ ਵੀ ਭਲਵਾਨ ਹਾਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਰ੍ਹੇਪਚੇਂਜ ਦੇ 'ਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੋ ਸੇਮੀਫਾਇਨਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਰੈਕਟ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚੇ ਰ੍ਹੇਪਚੇਂਜ ਦੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮਿਆਂ ਲਈ ਖੁਲੇ।
ਹਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦੌਰ, ਹਰ ਦੋ ਮਿੰਟ ਲੰਬੇ ਸਨ। ਹਰ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਲਵਾਨ ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਜੇਤੂ ਸੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਦੋ ਦੌਰ ਜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਚ ਉਸ ਭਲਵਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Main bracket
The gold and silver medalists are determined by the final match of the main single-elimination bracket.
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:੨੦੦੮ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ
ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ
ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨੰ: 83 ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੰਦ
ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੰਦ (ਉਰਦੂ: جماعتِ اسلامی ہند, ਹਿੰਦੀ: जमात-ए-इस्लामी हिन्द) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਮਾਤ-ਏ-ਇਸਲਾਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਫੈਲ ਗਈ।
ਜਮਾਤ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੁਣ ਸਿਧਾਂਤਕ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਲੈ ਲੜੇਗੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ ਇਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਨ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਹ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਜਿਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਹਰਾਮ ਕਿਹਾ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਤੂਪਾ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਤੂਪਾ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਲੇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਸਪਾ ਵਿਖੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1991 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਗਯੋਮਯੋ ਨਾਕਾਮੁਰਾ ਅਤੇ ਪੀਸ ਪੈਗੋਡਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।. ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਤੂਪਾ ਬੁੱਧ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ 14 ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹੰਨ। ਸਤੂਪਾ ਧਾਰਮਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਜਗਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਵੇਰਵਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਤੂਪਾ ਤੇ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਦੀ ਫੋਟੋ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁੱਧ ਦੇ ਡੁਬ ਹਨ। ਸਤੂਪਾ ਦੀ ਦੋ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਧਰਮਕਕਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੇ ਹਿਰਨ ਹੰਨ। ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਬੈਠੇ ਦਿਖਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹੰਨ। ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਤੂਪਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ 2500 ਸਾਲ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਜਪਾਨ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੱਦਾਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਹ
ਨਾਗਰਿਕਤਾ
ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਜਾਂ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: citizenship), ਕਸਟਮ ਜਾਂ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੁਤਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਿਸ ਰਾਜ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਉਹ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਟੇਟਲੈਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਜਾਂ ਕੌਮੀਅਤ ਅਕਸਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ- ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ (ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ) ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਕੌਮੀਅਤ ਅਤੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਕੌਮੀਅਤ ਬਨਾਮ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇਖੋ)।