cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤ
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲੱਭਣ ਨੂੰ ਗੁਨਾਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੀਆਂ ਦੱਬੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜੇਕਰ ਯਥਾਰਥ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅਧੂਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਗੀਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸੂਖਮ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਿਸੰਗ ਅਤੇ ਫੂਹੜ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਉਹਲੇ ਵਿੱਚ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਤਰ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਹਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੂੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਉਹਲੇ ਵਿਚ। ਜਿਵੇਂ ਹੀਰ-ਰਾਂਝਾ, ਮਿਰਜ਼ਾ- ਸਾਹਿਬਾਂ, ਸੱਸੀ-ਪੁੰਨੂੰ ਤੇ ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਂਵਾਲ ਆਦਿ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੀ ਪਤੀ ਲਈ ਵੀ 'ਸ਼ਾਮ' ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਗੀਤ ਜਾਂ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇæ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੇ ਜਲੋਅ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੀ ਲੈਅ ਨੂੰ ਮਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਬਿਨਾਂ ਸਾਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਢੋਲਕੀ ਜਾਂ ਢੋਲਕ ਦੇ ਤਾਲ ਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਵੀ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਜ਼ ਤੋਂ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਗਾਉਣ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ-ਭਾਵ ਕੀਰਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲੈਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਇੱਕ ਟੇਕ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਟੇਕ ਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦਹਰਾਉ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾੜੇ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਅਤੇ ਸੁਹਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਦੁਹਰਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਹਰਾਉ ਕਾਰਣ ਹੀ ਕੁਝ ਗੀਤ ਖੁੱਲੇ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਉਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁੰਜ਼ਾਇਸ਼ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਬਿੰਬ ਵਿਧਾਨ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਜਿੰਨਾਂ ਹੀ ਰੰਗ ਬਰੰਗਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਬਿੰਬ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਬਿੰਬ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਉਹਲਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ,
ਸਾਡੀ ਨਿੰਮ ਦੇ ਡਾਅਲ਼ੇ ਪਤਲੇ ਵੇ ਰਾਅ ਤੋਤਿਆ।
ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ, ਲੋਕ ਛੰਦ, ਲੋਕ ਨਾਟਕ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਆਦਿ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਛੰਦ, ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਟਕ, ਵਿਸ਼ਸ਼ਟ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਛੰਦ, ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸੇ ਲਈ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਾਂ ਜਾਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕੱਟੜਤਾ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਹਰਾ, ਚੌਪਈ ਤੇ ਦਵੱਈਆ ਆਦਿ ਲੋਕ ਛੰਦ ਹੀ ਹਨ ਜਿਸ ਉਪਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਛੰਦਾਂ ਦਾ ਮਹਿਲ ਉਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਠੇਠ ਤੇ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਗਾਮ ਨੂੰ ਗਲਾਮ ਆਦਿ ਗਾਉਣਾ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਕੁਝ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਇੰਜੜਾ, ਆਂਚਲ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਉਦਾਹਰਣ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੇ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਬਿਅ੍ਹਾਈਆਂ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੀਤ), ਸੁਹਾਗ, ਘੋੜੀਆਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ, ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰੀ, ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ, ਰੁੱਤਾਂ, ਅਠਵਾਰਾ, ਸਤਵਾਰਾ, ਗੰਢਾਂ ਆਦਿ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਅਖਾਣ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਤੇ ਸਿਆਣਪ ਦੇ ਟੋਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਤੁੱਕਬੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਣਾ ਹੈ।
ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਸ਼ਬਦ 'ਮੁੰਦਣ' ਤੋਂ ਬਣਿਆਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਬੰਦ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਰੋਕਣਾ, ਬੱਸ ਕਰਨੀ, ਹੱਦ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਜਾਂ ਸੌਂਹ ਪਾਉਣੀ। ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ ਨੇ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਨੂੰ ਜੰਜ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੇ ਗੀਤ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਦਿੱਤੇ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਸੌਂਹ ਪਾਉਣੀ ਜਾਂ ਹੱਦ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਜੰਜ ਬੰਨਣ ਦੇ ਗੀਤ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ, "ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੇ ਵਿਬਾਹ ਸਮੇਂ ਇਸਤਰੀਓਂ ਨੇ ਜਨੇਤ ਕੀ ਥਾਲੀਆਂ ਬੰਧੀ। ਉਸ ਬੰਨਣੇ ਕਾ ਨਾਮ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਬਨਾ ਹੈ।"(ਇਤਿਹਾਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਮੁੰਦਾਵਣੀ, ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਪੰਨਾ 90) ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਦਾ ਅਰਥ ਮੁੰਦਣ ਜਾਂ ਮੋਹਰ ਛਾਪ ਲਾਉਣਾ ਕਰਦਿਆ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣ ਪਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕਿ ਦੇਗਚੇ ਆਦਿ ਬਰਤਨਾਂ ਪੁਰ ਮੋਹਰ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਅਸੁæੱਭ ਜ਼ਹਿਰ ਆਦਿ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਿਲਾ ਸਕੇ, ਫਿਰ ਜਦ ਥਾਲ ਪਰੋਸਦਾ ਹੈ ਤਦ ਵੀ ਥਾਲ ਪਰ ਸਰਪੋਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਮੋਹਰ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੋਹਰ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਸੰਮੁਖ ਖੋਲ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਜਿਸ ਪੰਗਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਬੁਝਾਰਤ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। 'ਇਹ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਈ, ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਲੱਧੀ ਭਾਲਿ" (ਮਹਲਾ ਤੀਜਾ, ਵਾਰ ਸੋਰਠ)। ਜੇਕਰ ਉਪਰੋਕਤ ਅਰਥਾਂ ਤਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ ਬੁਝਾਰਤ ਜਾਂ ਜੰਜ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਕਿ 'ਲੋਕ' ਜਦੋਂ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਤ ਉਪਰ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪੰਗਤੀਆਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅਖੀਰ ਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਦੇ ਬੋਲ ਉਚਾਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ,
-ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਲੜਾਈ ਦੇ ਮਿਹਣੇ ਅਸੀਂ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਨਹੀਂ ਦੇਣੇ।
-ਸਲ਼ਾਈਆਂ ਸਲ਼ਾਈਆਂ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ ਬਹੁਤ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ
ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਭੰਗੜੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਦੇ ਬੋਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ;
-ਰੰਗਲੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਜੀਅ ਨੀ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾ ਕਵੀਸ਼ਰ ਵੀ ਅਖੀਰਲੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਇਉਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ;
-ਕੁਝ ਦਿਨ ਖੇਡ ਲੈ, ਮੌਜਾਂ ਮਾਣ ਲੈ, ਤੈਂ ਭੱਜ ਜਾਵਣਾ ਉਏ ਕੰਗਣਾ ਕੱਚ ਦਿਆ।
ਨਾਨਕੀਆਂ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਖੜਕਾ-ਦੜਕਾ ਕਰਦੀਆਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਸਿੱਠ ਕਰਨੋਂ ਨਹੀਂ ਟਲ਼ਦੀਆਂ;
-ਕੋਠੇ ਉਤੇ ਘੁੱਗੀਆਂ ਬਨੇਰੇ ਉਤੇ ਕਾਂ ਲੋਕੋ, ਅਸੀਂ ਚੱਲੇ ਚੱਲੇ ਅਸੀਂ ਚੱਲੇ ਚੱਲੇ ...'ਚ ਲੈ ਲਓ ਥਾਂ ਲੋਕੋ, ਅਸੀਂ ਚੱਲੇ ਚੱਲੇ।
ਇਉਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਪੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੀਰਨਾ
ਅਲਾਹੁਣੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਨਾਮ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਦੀ ਜਾਮਨੀ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਲੋਂ ਵਡਹੰਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਗੀਤ ਦਾ ਰੂਪ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਏ ਬੰਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਝੂਠੇ ਰੁਦਨ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਉਪਰ ਬਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ,
ਧੰਨੁ ਸਿਰੰਦਾ ਸਚਾ ਪਤਿਸਾਹੁ, ਜਿਨਿ ਜਗੁ ਧੰਦੇ ਲਾਇਆ। ਮੁਹਲਤਿ ਪੁਨੀ ਪਾਈ ਭਰੀ ਜਾਨੀਅੜਾ ਘਤਿ ਚਲਾਇਆ। ਜਾਨੀ ਘਤਿ ਚਲਾਇਆ ਲਿਖਿਆ ਆਇਆ ਰੁਨੇ ਵੀਰ ਸਬਾਏ। ਕਾਇਆ ਹੰਸ ਥੀਆ ਵੇਛੋੜਾ ਜਾ ਦਿਨ ਪੁੰਨੇ ਮੇਰੀ ਮਾਏ। ਜੇਹਾ ਲਿæਿਖਆ ਤੇਹਾ ਪਾਇਆ ਜੇਹਾ ਪੁਰਬਿ ਕਮਾਇਆ। ਧੰਨ ਸਿਰੰਦਾ ਸਚਾ ਪਾਤਿਸਾਹੁ ਜਿਨਿ ਜਗੁ ਧੰਦੇ ਲਾਇਆ।1। (ਰਾਗੁ ਵਡਹੰਸ ਮਹਲਾ 1, ਅਲਾਹੁਣੀਆ)
ਲੋਕ ਸ਼ੋਕਗੀਤ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ੋਕਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਏ ਬੰਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਗੁਣ ਗਾਣ ਕਰਕੇ ਹਰ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਮੂਹਿਕ ਦੱਬੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀਆ ਹਨ। ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੱਬੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ ਮਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦੱਬੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸੇ ਲਈ ਰੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਭਾਵ ਉਹ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪਾਗਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾæਇਦ ਇਹ ਕੰਮ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਏ ਬੰਦੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਇੰਨੀ ਖੂਬੀ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜਿੰਨੀ ਖੂਬੀ ਨਾਲ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਨੈਣ ਜਾਂ ਮਰਾਸਣ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਏ ਬੰਦੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਪ ਹੀ ਸੋæਕਗ੍ਰਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਨੈਣ ਜਾਂ ਮਰਾਸਣ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਆਪ ਭਾਵੁਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਪਰ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁਆ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਉਮਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੁਆਨ ਜਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸਦੇ ਜਹਾਨੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਿਰਦੇ-ਵੇਧਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭੱਵਿਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕਰਨਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗ਼ਮਗੀਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਵਿੱਖ ਹਨੇਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਵੇ ਤਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੀ ਧੀ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਜਾਣ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, -ਹੈ ਸੀ ਖੇਡਦਿਆਂ ਪੋਤਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ-ਵਾਹ ਰਾਜਾ ਹੈ ਸੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੁਕਮਾਂ ਵਾਲ਼ਾ-ਵਾਹ ਰਾਜਾ ਹੈ ਸੀ ਡੱਠੀ ਚੌਕੀਵਾਲ਼ਾ-ਵਾਹ ਰਾਜਾ ਹੈ ਸੀ ਖੁਲ੍ਹਿਆਂ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲ਼ਾ-ਵਾਹ ਰਾਜਾ
-ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਬੀਬੀ ਮੋਰਨੀਏ---ਹਾਇਆ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ---ਹਾਇਆ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰੂ ਝੋਲਾ ਵੱਗਿਆ ਬੀਬੀ ਮੋਰਨੀਏ---ਹਾਇਆ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏੇ
-ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਕੀ ਹੋਇਆ ਮਾਂ ਦੇ ਬੱਚੜੇ ਨੂੰ---ਹਾਇਆ ਮਾਂ ਦੇ ਬੱਚੜੇ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਪੁਛੇਂਦੀ ਆਈ ਮਾਂ ਦੇ ਬੱਚੜੇ ਨੂੰ---ਹਾਇਆ ਮਾਂ ਦੇ ਬੱਚੜੇ ਨੂੰ
ਡਾæ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੂਪਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, "ਅਲਾਹੁਣੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਪਾਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ 'ਸਿਆਪੇ' ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਜਿਹਾ ਗੀਤ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਭਾਵ ਨੂੰ ਥੀਮਕ ਟਕਰਾਉ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੁਲਝਾਉ ਵਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਥੀਮ ਵਿਛੜ ਗਏ ਜੀਅ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗਾਣ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਉੱਪਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੇਚਨ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦੂਸਰੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਗੰਭੀਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਘਟਾਕੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਠਣੀ
ਸਿੱਠਣੀ ਦਾ ਅਰਥ ਨਾ ਤਾਂ ਸਟਾਇਰ (ੰਅਟਰਿe) ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਉਤਪੱਤੀ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਠਣੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਮੋਟੇ ਠੁੱਲੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਿਕਲ਼ਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਕੱਢੀ ਗਾਲੀæ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੂæਪੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੀ ਗਾਲੀæ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੀਟਣੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਾਲੀæਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਛਾਣਿਆ ਹ। ਪਰ ਡਾæ ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਸਹੀ ਸੰਦਰਭ ਲੱਭਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਜਨਮ, ਕੁੜਮਾਈ, ਸ਼ਗਨ, ਵਿਆਹੁਲੀ ਤੇ ਵਿਆਹੁਲੇ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਭੋਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਡਾæ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਕੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਰੂਪ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਬਿੰਬ ਦੀ ਆਲੋਕਾਰਤਾ, ਨਾਟਕੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸਨੇ ਬੜੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਕੁੜੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਮੇਲ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਜੀਜਿਆਂ, ਵਿਚੋਲੇ-ਵਿਚੋਲਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਜ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪੂਰੇ ਜਲੌਅ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਲਾੜੀ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ। ਲਾੜੀ-ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਸਮੇਂ ਵਿਸੇਸ਼ ਕਰ ਜਠੇਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਮੇਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਗੋ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਗਿੱਧਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਵੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋ ਤੱਕ ਕਿ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਨਾਚ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ-ਕੁੜਮ-ਕੁੜਮਣੀ, ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ, ਜੀਜਾ, ਵਿਚੋਲਾ, ਸਮੁੱਚਾ ਕੁੜਮ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਕੁੜਮ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਦਿ। ਮਲਵਈ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸੇæਸ਼ ਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਖੀਰ ਤੇ ਆਕੇ ਇੱਕ ਲਮਕਾ ਹੈ ਪਰ ਮਾਝੇ ਜਾਂ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੀ ਲੈਅ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਫ਼ੀ ਵੰਨਗੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਢੋਲਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਲੰਮੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਡਾæ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਉਧਾਲੇ ਨਾਲ ਜਾ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਉੱਪਰ ਅਜੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਦੀ ਹਉਂ ਭਾਰੂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਲਾੜੀ ਦੇ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮਖੌਲਾਂ ਰਾਹੀ ਕੁੜਮਾਂ ਦੀ ਹੇਠੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਤਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਘੜਦਿਆਂ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਘਰ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਫੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
-ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੋਠੜੀਏ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਆਟਾ… ਲਾੜੇ ਦੀ ਅੰਮਾਂ ਨਿਕਲ਼ ਗਈਉ ਲੈ ਕੇ ਧੋਲ਼ਾ ਝਾਟਾ। ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੋਠੜੀਏ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦਾਣੇ… ਲਾੜੇ ਦੀ ਅੰਮਾਂ ਨਿਕਲ਼ ਗਈਉ ਲੈ ਕੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿਆਣੇ।
-ਲਾੜਾ ਓਸ ਦੇਸੋਂ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਤੂਤ ਵੀ ਨਾ, ਲਾੜੇ ਦੀ ਬਾਂਦਰ ਵਰਗੀ ਬੂਥੀ ਉਤੇ ਰੂਪ ਵੀ ਨਾ।
-ਸੁਆਂਝਣੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਗਿੱਲੀ ਕੁੜੇ, ਸਆਂਝਣੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ … ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਦੋ ਰੰਨਾਂ, ਕੁੜਮੇ ਦੇ ਘਰ ਬਿੱਲੀ ਕੁੜੇ, ਸੁਆਂਝਣੇ ਦੀ.....
ਨਾਚ ਗੀਤ
ਆਦਿ ਮਾਨਵ ਦੀ ਕਲਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਕਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਨੱਚਦਾ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਗਾਉਂਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਗਾਉਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸਨ ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤਾਲ ਵੀ ਸੀ; ਭਾਵ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ, ਸੰਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਲੋਕ ਨਾਚ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਇਸ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਥੇ ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਾਚ ਗੀਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ, ਦੋ ਤੁਕੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਚ ਦੀ ਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਨਾਚ ਗੀਤ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਨਾਚ ਗੀਤ ਨੂੰ ਡਾæ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿੱਕਲੀ ਤੇ ਸਾਂਗ ਗੀਤਾਂ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਗਿੱਧੇ ਭੰਗੜੇ, ਸੰਮੀ, ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਅਤੇ ਝੁੰਮਰ ਆਦਿ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਤੁਕੀਆਂ, ਦੋ ਤੁਕੀਆਂ ਜਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਨਾਚ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਨਾਚ ਗੀਤ ਦੀ ਵਿਸੇæਸਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਚ ਦੇ ਤਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਲੈਅ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਲੈਅ ਉਚਾਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਤੋੜੇ ਤੇ ਨਾਚ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਪੰਗਤੀ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲੈਅ ਤਿੱਖੀ ਜਿਵੇਂ;
ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ ਹੇਠ ਬਰੋਟੇ ਦੇ ਦਾਤਣ ਕਰੇ ਕੁਆਰੀ ਦਾਤਣ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਸੁਹਣੀ ਬਣਨ ਦੀ ਮਾਰੀ ਸੁਹਣੀ ਕਿਉਂ ਬਣਦੀ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮਾਰੀ ਬਾਬਲਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਊ ਰੇਲ ਕੁਆਰੀ।
ਨਾਚ ਦੀ ਵਿਸੇਸ਼æਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਿ ਮਾਨਵ ਦਾ ਨਾਚ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਝਾਉਣ ਹਿੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਦੂਈ ਤਾਕਤ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਖੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤਾਲ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚਿਹਰਾ, ਅੱਖਾਂ, ਹੱਥ ਬਾਹਾਂ, ਲੱਕ, ਲੱਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਥਿਰਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਸੀ-ਪੁੰਨੂ, ਹੀਰ-ਰਾਝਾਂ, ਸੋਹਣੀ-ਮਹੀਂਵਾਲ, ਕੀਮਾ-ਮਲਕੀ ਦੀਆਂ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਟੇ ਲੈਅ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਚ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਸਾਂਗ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕਲਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹਨ ਜੋ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਪਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਮੌਜੂ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇAੁਂ ਅਭਿਨੈ ਤੇ ਨਾਚ ਗੀਤ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਾਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਚ ਗੀਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਹਲਕੇ ਫੁਲਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਲੈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਚ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਨਾਚ ਗੀਤ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ (ਦੇਖੋ, ਲੋਕ ਨਾਚ) ਜਿਵੇਂ, ਇਹ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਥਾਰਸਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦਬਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਆਦਿ ਦੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ, ਗਨੇਰੀਆ, ਗਨੇਰੀਆਂ, ਗਨੇਰੀਆ, ਕਾਲ਼ੀ ਪੱਗ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ ਵੇ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਂ ਲੱਗ ਜਾਣ ਮੇਰੀਆਂ।
ਗਨੇਰੀਆਂ ਗਨੇਰੀਆਂ ਗਨੇਰੀਆਂ, ਕਾਲ਼ੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਣ ਦੇ ਸਾਡੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚਾਂ ਬਥੇਰੀਆਂ।
ਨਾਚ ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ੍ਰੋਤ ਵਾਲ਼ਾ ਪੱਖ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੇ ਹਨ।
ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀਰ ਕੁੜੀਉ ਫਾਂਸੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਚੜ੍ਹਿਆ।
ਇੱਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਵੀਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇਖਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕਥਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਣਾਨ ਭਰਜਾਈ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ, ਸੌਕਣ ਪਾਤਰ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ, ਜਾਤ-ਬਾਹਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਲ਼ ਕੇ ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਭਾਰੂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਨਾਚ ਗੀਤ ਨਾਲ਼ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਵੇ ਖੱਤਰੀ, ਵੇ ਖੱਤਰੀ, ਚਿੱਤ ਲੱਡੂਆਂ ਨੂੰ ਕਰਦਾ। ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਭਾਵੇਂ ਧੜੀ ਜਖਾ ਲੈ। ਵੇ ਖੱਤਰੀ ਵੇ ਖੱਤਰੀ ਹੁਣ ਲੇਖਾ ਕਰ ਲੈ। ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਪੰਜ ਸੌ। ਵੇ ਖੱਤਰੀ ਵੇ ਖੱਤਰੀ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਕਰ ਲੈ। ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਤੇਰੀ ਸੱਸ ਸਿਆਣੀ। ਵੇ ਖੱਤਰੀ ਵੇ ਖੱਤਰੀ ਮੇਰੀ ਨਣਦ ਨੂੰ ਕਰ ਲੈ। ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਤੇਰੀ ਨਣਦ ਨਿਆਣੀ। ਵੇ ਖੱਤਰੀ ਵੇ ਖੱਤਰੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਈ ਕਰਲੈ। ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਨੀ ਜੱਟੀਏ ਮੈਂ ਇਹੋ ਗੱਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨੀ ਜੱਟੀਏ।
ਜੁਗਨੀ
ਡਾæਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੁਗਨੀ, "ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਾਵਿ ਰੂਪ (ਹੈ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੁਗਨੀ ਦਾ ਜੱਸ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੁਗਨੀ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਚਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜੋ ਜਿਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਹੁਸਨ ਨਾਲ ਤਰਥੱਲੀ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਪੈਰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੇ ਉੱਥੇ ਜੁਗਨੀ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਰੁਮਾਂਟਿਕਤਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਆ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਜੁਗਨੀ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਾਸ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਨਗਰ ਵਿਸੇæਸ਼ ਦੀ ਵਿਸੇæਸ਼ਤਾ ਜੁਗਨੀ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੁਗਨੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਬਿਲਕੁਲ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਬਹੁਤੀ ਲੰਬੀ ਚੌੜੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ,ੇ ਨਾਂ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਾਵੁਕ ਵਿਸਤਾਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸਤਾਰ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; -ਜੁਗਨੀ ਜਾ ਵੜੀ ਪਟਿਆਲੇ, ਉੱਥੇ ਵਿਕਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਨਾਲੇæ, ਅੱਧੇ ਲਾਲ ਤੇ ਅੱਧੇ ਕਾਲੇæ, ਵੀਰ ਮੇਰਿਆ ਵੇ ਜੁਗਨੀ ਕਹਿੰਦੀ ਐ, ਉਹ ਨਾਮ ਸਾਈਂ ਦਾ ਲੈਂਦੀ ਐ। -ਜੁਗਨੀ ਜਾ ਵੜੀ ਬੰਬਈ, ਉਸ ਦੀ ਭੱਜ ਪੱਸਲੀ ਗਈ, ਉਹਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੁਆਉਣੀ ਪਈ ਵੀਰ ਮੇਰਿਆ ਜੁਗਨੀ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਮੈਂ ਦੇਖੀ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਨਿਕਲ ਦੀ।
ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਉਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜੇਕਰ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤਿਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਤੂ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਤੁਖਾਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਦੇ ਬਾਰਾਂਮਾਹਿਆਂ ਉੱਪਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਲੋਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਦੀ ਪਿਰਤ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹੇਂ ਸਾਹਤਿਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨੰਤਰ ਸਿਰਜੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਮਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਿਰਹਾ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੀ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਦਾ ਵਸਤੂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਆਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਹੋ ਔਰਤ ਆਦਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਬਣ ਬਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਬਿਰਹਾ ਭੋਗਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਪਾਤਰ ਅਸਲੋਂ ਗਾਇਬ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਅੱਧ ਥਾਂ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿ, "ਪਿਛਲਾ ਭੁੱਲਾ ਨੀ ਖਿਆਲ ਮੁਸਾਫਰ ਰਮ ਰਹੇ।" ਲੋਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹੇਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਨਾਇਕ ਦੇ ਓਹਲੇ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਓਹਲੇ ਵਿਚ। ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਲਈ ਮਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਕਹਣੀ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਅਜਿਹਾ ਓਹਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹੇਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਔਰਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਹੈ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਕਾਲਪਨਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਪਰੰਤੂ ਯਥਾਰਥਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੋਕ ਬਰਾਂਮਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪਤੀ ਦਾ ਪਰਵਾਸ ਗਮਨ ਹੈ। ਪਤੀ ਆਰਥਿਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਬਾਰਾਂਮਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਰਹਾ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਬਰਾਂਮਾਹੇਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਹਨ। ਇਥੇ ਜੇਠ-ਜਠਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਦੁਪੱਟਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਸੌਣ ਦੀਆਂ ਪੀਂਘਾਂ ਹਨ, ਉਡਦੀਆਂ ਭੰਬੀਰੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਗੀਂ ਪਪੀਹਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਸੱਸੂ ਨੂੰ ਤਾਹਨੇ ਦੇਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਸਿਆਲ਼ ਵਿੱਚ ਲੇਫ਼-ਤਲ਼ਾਈਆਂ ਭਰਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਫੱਗਣ ਦੀ ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਦਾਹਣ ਲਈ ਕੁਝ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
-ਚੜ੍ਹਿਆ ਮਹੀਨਾ ਅੱਸੂ ਨੀ ਸੁਣ ਮੇਰੀ ਸੱਸੂ, ਨੀ ਸੱਸੂ ਬੜਬੋਲੀਏ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਵੱਸੇ ਪਰਦੇਸ ਨੀ ਕੀਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਬੋਲੀਏ।
-ਕੱਤਕ ਕਹਿਰ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਪਿਆਲਾ ਜਹਿਰ ਦਾ ਪੀਤਾ ਹੋਰ ਨਸ਼ਾ ਵੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਬ ਤੋ ਮਿਲ਼ ਜਾ ਮਿਲ਼ ਜਾ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ।
ਟੱਪਾ
ਟੱਪੇ ਟੱਪਿਆਂ ਦੀ ਆਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਕੁੜੀ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਟੱਪਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰੀ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਟੱਪਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਲੜੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਗਾਇਕ ਜ਼ਿਦ ਕੇ ਟੱਪੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸਮੂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾæ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੇ ਟੱਪੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਧੰਨੀ-ਪੋਠੋਹਾਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ ਜੋ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ। ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ। ਹਾਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਟੱਪੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਕੁਝ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਬੋਲੀ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਵਧਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਧਾਰਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, "ਮਾਹੀਆ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਨ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਪੋਠੋਹਾਰ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਇਕਸਾਰ ਹੈ।" (ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ, ਪੰਨਾ-51æ) ਕੰਵਲ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਨੇ ਟੱਪੇ ਜਾਂ ਮਾਹੀਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ਼ ਤੁਲਨਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਹੀਆ ਕਾਫ਼ੀਏ ਜਾਂ ਤੁਕਾਂਤ ਦਾ ਪਾਬੰਦ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਇੱਕ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਇਸ ਕਾਫ਼ੀਏ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ। (ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ, ਪੰਨਾ-89æ) ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਉਪਰ ਵੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਟੱਪੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਸਤੂ ਬਿਰਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੱਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਰਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੱੱਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਹੈ; ਅਣਜੋੜ ਵਰ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਰੋਣੇ ਹਨ; ਵੀਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹਨ; ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ; ਸੱਜਣ ਦੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਹੈ; ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ; ਨੌਕਰ ਅਤੇ ਨੌਕਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਿਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਹਨ; ਤਾਅਨੇ-ਮਿਹਣੇ ਹਨ; ਰੁਸੇਵੇਂ-ਮੰਨੇਵੇਂ ਹਨ, ਜੰਗ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹੈ, ਸੌਕਣਾਂ ਲਈ ਵਿਅੰਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਈਰਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਟੱਪੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਗਤੀ ਰਿਦਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਦੂਜੀ ਪੰਗਤੀ ਦੇæ ਭਾਵ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਤਰਕਸੰਗਤ ਮੇਲ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜੀ ਪੰਗਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਣ ਹੋਂਦ ਦੀ ਧਾਰਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ,
ਅੰਬ ਪੈਸੇ ਦੇ ਪਾ ਹੋ ਗਏ, ਲੱਗੀਆਂ ਟੱਟ ਵੇਟ ਗਈਆਂ ਰੰਗ ਕਾਲ਼ੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋ ਗਏ। ਕਈ ਟੱਪਿਆਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੰਗਤੀ ਪਹਿਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੰਪੂਰਣ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਦੋਨੋਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਹੀ ਟੱਪੇ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਬਣਾਉਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਛਵਾੜੇ ਖੂਹ ਮਾਹੀਆ, ਘੜਾ ਸਾਡਾ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਉਂ, ਸਾਡਾ ਤਰਸਦਾ ਰੂਹ ਮਾਹੀਆ।
ਛੋਟਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟੱਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਹਨ; ਗੱਡੀਆਂ, ਖੂਹ ਤੇ ਮਧਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤੇ ਪਹਿਨ-ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੈ; ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਰੂਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੱਪਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਾਲੋ ਮਾਹੀਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੋ ਟੱਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਟੱਪੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਟੱਪਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਟੱਪੇ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ।
-ਡੱਬੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਲੁੱਕ ਦੀ ਏ, ਸ੍ਹੋਣੇ ਮਾਹੀ ਬਾਝੋਂ ਰਾਤ ਗ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਦੀ ਏ।
-ਰਾਵੀ ਹੌਲ਼ੀ ਵਹਿੰਦੀ ਏ, ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਈ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਿੰਦੀ ਏ।
-ਦੋ ਪੱਤਰ ਸ਼ਤੂਤਾਂ ਦੇ, ਸੀਨੇ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੀਰ ਲੱਗੇ ਮਾਸ਼ੂਕਾਂ ਦੇ।
ਬੋਲੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਚ-ਗੀਤ ਹੈ। (ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਦੇਖੋ, ਨਾਚ-ਗੀਤæ) ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਧੇਰੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕੰਵਲ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਜਦੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹੋ ਇਕ-ਤੁਕੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, "ਬੋਲੀ ਇੱਕ ਮਿਸਰਾ ਤਕ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਕਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸਰੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਮਜ਼ਮੂਨ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹੀਆ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਸੰਖੇਪ ਵੰਨਗੀ ਏ ਪਰ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀਆ ਦੀ ਪਾਬੰਦ ਏ।" (ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ, ਪੰਨਾ-89æ) ਡਾæ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੋਲੀਆਂ ਉਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸਾ ਮਲਵਈ ਬੋਲੀਆਂ ਉਪਰ ਹੀ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿ, "ਲੰਮੀ ਬੋਲੀ ਮਲਵਈ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਹੈ।" ਡਾæ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋ ਤੁਕੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਬੋਲੀ ਉਪਰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਟੱਪਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ, ਦੋ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਨਿਰਣੇ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਕ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਭਾਵ-ਵਸਤੂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, 'ਤੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦਹੀਂ ਸ਼ਰਮਾਵੇ ਨੀ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗੂੰ ਲਿਸ਼ਕਦੀਏ'
ਇਹ ਇਕ-ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ਼ ਉਪਮਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਮਾਵਾਂ ਇਸ ਇੱਕ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤੁਕ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਤੋੜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਥੀਮਕ ਇਕਾਗਰਤਾ ਕਾਰਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੁ ਜੇ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਇਕਾਗਰਤਾ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੰਮੀਆਂ ਬੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਤੁਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰੰਤੂ ਹਰ ਤੁਕ ਦਾ ਤੁਕਾਂਤ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।ਅੰਤ ਉਪਰ ਤੋੜਾ ਝਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਉਂ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤੋੜੇ ਉਪਰ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰਾ ਸਮੂਹ ਬੋਲੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਤੇਜ਼ੀ ਦਾ ਰੰਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਤਾਂ ਤੋੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਇਕੱਲੀ ਕੁੜੀ ਉਚਾਰਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬੋਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲੋਂ ਬੋਲੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਸਮੂਹ ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚ ਹਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵੀ। ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਾਚ ਦੀ ਲੈਅ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਦੇਖੋ, ਲੋਕ ਨਾਚ) ਲੰਮੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੇ ਕਰ ਇਹ ਬੋਲੀਆ ਲੋਕ ਸਿਰਜਤ ਹੋਣ ਭਾਵ ਜਿਹੜੀਆ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀਆਂ ਜਾ ਕੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਉਚੇਰੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਤੱਤਫੱਟ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਸਿਰਜਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੁਕਾਂਤ ਮੇਲਣ ਤਕ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੋਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਣਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਇਕ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀਆਂ:
-ਐਵੇਂ ਭਰਮ ਰੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਹਲਕੇ ਨੇ ਛੜੇ ਫਿਰਦੇ।
- ਅੰਦਰੋਂ ਫੜਾ ਬਰਛੀ ਨੀ ਕੁੜੀਏ ਬਦਾਮ ਰੰਗੀਏ।
-ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈ ਆਲ੍ਹਣਾ, ਤੈਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਆਖ ਸੁਣਾਵਾਂ।
-ਭੁੱਲ ਗਈ ਯਾਰ ਦੀ ਗਲ਼ੀ, ਜਦ ਚੰਨ ਬਦਲੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਦੋ ਤੁਕੀ ਬੋਲੀਆਂ:
-ਘਰਾਂ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਲੱਸੀ ਲਿਆਂਦੀ, ਉਸਦੀ ਪਾਈ ਕਾਂਜੀ, ਨਾਲ਼ਾ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਸੁੱਥਣ ਯਾਰ ਨੇ ਲਿਆਂਦੀ।
-ਤਰ ਵੇ ਤਰ ਵੇ ਤਰ ਵੇ, ਤੂੰ ਖੇਡ ਕੌਡੀਆਂ ਮੈਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੇ।
-ਜੋਗੀ ਆ ਨੀ ਗਿਆ ਫੇਰਾ ਪਾ ਨੀ ਗਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਬਿਸੀਅਰ ਨਾਗ ਲੜਾ ਨੀ ਗਿਆ।
ਲੰਮੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ:
-ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਮੋਗਾ, ਮੋਗੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧ ਸੁਣੀਂਦਾ ਬੜੀ ਸੁਣੀਂਦੀ ਸੋਭਾ। ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਨੂੰ ਘੜਾ ਚਕਾਉਂਦਾ ਮਗਰੋਂ ਮਾਰਦਾ ਗੋਡਾ। ਲੱਕ ਮੇਰਾ ਪਤਲਾ ਜਿਹਾ ਭਾਰ ਸਹਿਣ ਨਾ ਜੋਗਾ।
-ਸੋਟੀ ਸੋਟੀ ਸੋਟੀ, ਬੀਨ ਬਜਾ ਜੋਗੀਆ ਤੈਨੂੰ ਦਿਊਂਗੀ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ। ਪਤਲੇ ਜਿਹੇ ਲੱਕ ਵਾਲ਼ਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਆਦਤ ਪੈ ਗਈ ਖੋਟੀ। ਮੋਹਰੇ ਘੋੜਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਮਗਰ ਫੁੱਲਾਂ ਆਲ਼ੀ ਬੋਤੀ। ਮੇਲਣ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਡਿਗਦੀ ਚੁਬਾਰਿਉਂ ਬੋਚੀ ... ...
- ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀਂਦਾ ਖਿਆਲ਼ਾ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਦੋ ਘੱਭਰੂ ਸੁਣੀਂਦੇ ਇੱਕ ਗੋਰਾ ਇੱਕ ਕਾਲ਼ਾ। ਕਾਲ਼ੇ ਦਾ ਮੈਂ ਕੱਛਾ ਸੁਆ ਲਿਆ,ਗੋਰੇ ਦਾ ਪਾ ਲਿਆ ਨਾਲ਼ਾ। ਰੂਪ ਹੰਢਾਲੈ ਨੀ ਯਾਰ ਹੌਂਸਲੇ ਵਾਲ਼ਾ.....
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ:
-ਡਾ.ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼, (ਅੱਠ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ)
-ਡਾ. ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਆਹ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਪੇਖ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ,
-ਡਾ.ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ: ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1993.
-ਡਾ.ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ: ਧਰਤ ਦੁਆਬੇ ਦੀ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1985.
-ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ, ਲੋਕਯਾਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕ ਮਾਲ਼ਾ, 1973.
-ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤ
-ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ, ਨੈਣੀਂ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਵੇ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2004.
-ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਕੂੰਜਾਂ ਪਰਦੇਸਣਾਂ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 2004.
ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਝਲਕ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਬਹਿਣੀ, ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼, ਸਭ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ‘ਗਿੱਧੇ ਤੇ ਭੱਗੜੇ ਦੇ ਨਾਚ ਬੋਲੀਆਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਲਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਪਿਆਰ, ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਮਾਮਲੇ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਗੱਲਾਂ, ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਗਹਿਣਿਆਂ, ਮੇਲੇ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਬਾਰੇ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਅੰਧੇਰ, ਸ਼ਰੀਕੇ ਦਾ ਵਤੀਰਾ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ, ਬਨਸਪਤੀ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਟੋਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।’ਡ ਵਧੇਰੇ ਗੀਤ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਥਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਸਧਰਾਂ, ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਾ ਤੇ ਜ਼ਜਬਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਸਮੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
}}
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਰਚਨਾ ਬੈਨਰਜੀ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਉਪਮਨਿਊ ਬੈਨਰਜੀ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਝੁਮਝੂਮ ਬੈਨਰਜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਦਾਨ ਪ੍ਰਤੀਦਾਨ (1993) ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੁਖੇਨ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰਚਨਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਕੋਲਕਾਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਸਾਊਥ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਮਿਸ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਸਮਾਈਲ' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1994 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਫਿਨਾਲੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਮਧੂ ਸਪਰੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ। ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੁਖੇਨ ਦਾਸ ਨਾਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰਚਨਾ ਰੱਖ ਲਿਆ (ਜੋ ਦਾਸ ਨੇ 'ਰਬਿੰਦਰ ਰਚਨਾਬਲੀ' ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਸੀ)। ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਉਦੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 40 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪ੍ਰਸੇਨਜੀਤ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ 35 ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਰਚਨਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਬਲ ਬਾਸੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ 816 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 319398 (2001 ਸੇਂਸਸ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ। ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲਾ 15 ਅਗਸਤ 1995 ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦਿਆਂ ਤਹਸੀਲਾ ਹਨ: ਪੰਚਕੁਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲਕਾ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ 264 ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਨਿਰਜਨ ਹਨ ਅਤੇ 10 ਪਿੰਡ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਆ ਗਏ।
ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਨਰਥਕੀ ਨਟਰਾਜ
ਨਰਥਕੀ ਨਟਰਾਜ ਇੱਕ ਭਰਤਾਨਾਟਿਅਮ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਮਦੁਰਾਈ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਨਰਥਕੀ ਨਟਰਾਜ ਤੰਜੌਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇ.ਪੀ. ਕਿਟੱਪਾ ਪਿਲਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਟੱਪਾ ਪਿਲਾਈ ਤੰਜੌਰ ਚੌਕੜੀ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਨਰਥਕੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ ਅਤੇ 15 ਸਾਲ ਗੁਰੂਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੰਜੌਰ ਤਾਮਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਟੱਪਾ ਪਿਲਾਈ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1999 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 2000 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਂਸਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਰਥਕੀ ਨਟਰਾਜ ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਮਖੌਲ ਅਤੇ ਨਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਤਾਮਿਲ ਟੈਕਸਟ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਠ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਰਥਕੀ ਤੰਜੌਰ ਅਧਾਰਿਤ ਨਾਯਕੀ ਭਾਵ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤ ਸ਼ਕਤੀ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਮਦੁਰਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ "ਵੇਲੀਏਬਲਮ ਨਡਾਨਾ ਕਲਾਈ ਕੁੜਮ" ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਜੌਰ ਚੌਕੜੀ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ
ਕਾਨੋ
ਕਾਨੋ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਚਲੇ ਕਾਨੋ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾਗੋਸ ਮਗਰੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਧੂਲਕੋਟ
ਧੂਲਕੋਟ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਨ ਆਫ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਮੁੰਡਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ mba marketing ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ
ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਸੰਗਠਨ ਗਾਲੀਸੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁਢ ਸੰਤ ਜੇਮਜ਼ ਦੀ ਸਮਾਧ ਨਾਲ ਬਝਿਆ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡਾ-ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। 1985 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਸੀ।
ਵਾਤਾਵਰਨ
ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਦੇ ਕੋਮਪੋਸਤੇਲਾ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣੇ
ਬੁੱਟਰ ਸਿਵੀਆ
ਬੁੱਟਰ ਸਿਵੀਆ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੁੱਟਰ, ਸਿਵੀਆ ਅਤੇ ਰੰਧਾਵਾ ਜਾਟ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਬਾਦ ਹਨ।
ਭੂਗੋਲ
ਬੁੱਟਰ ਸਿਵੀਆ (ਲਗਭਗ) 31.63694°N, 75.27806°W. ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ  ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਲੰਧਰ ( ਬਿਆਸ ) - ਬਟਾਲਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।  ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬੁੱਟਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਿਤਾ ਚੌਕ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ  ਸ਼ਹਿਰ 41 ਕਿਮੀ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬਟਾਲਾ 23 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ  203 ਕਿਮੀ ਹੈ। thumb| ਪਿੰਡ ਬੁੱਟਰ ਸਿਵੀਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸੌਰ ਪੁੰਜ
thumb|ਸੌਰ ਪੁੰਜ
ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੌਰ ਪੁੰਜ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: solar mass) ਪੁੰਜ ਦੀ ਮਾਣਕ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਨ ਮਾਨ. ੯੮੮੯੨ X ੧੦੩੦ ਕਿ. ਗਰਿਆ. ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਰਤੋਂ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਇੰਗਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ੧ ਸੌਰ ਪੁੰਜ ਦਾ ਮਾਨ ਮਾਨ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ੩, ੩੨, ੯੫੦ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦਾ ੧, ੦੪੮ ਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਵੀਹ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ ਦੇ ਉਸਦੇ ਪੁੰਜ ੨੦ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ
ਜੇਮਸ ਬੁਕਾਨਾਨ
ਜੇਮਸ ਬੁਕਾਨਾਨ 1791 ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 15ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਕੋਵ ਗੈਪ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਜੇਮਸ ਬੁਕਾਨਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਸਪੀਰ ਬੁਕਾਨਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਜੇਮਸ ਬੁਕਾਨਾਨ ਨੇ ਡਿਕਿੰਨਸਨ ਕਾਲਜ ਕਾਰਲੀਲਿਸਲੀ, ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1812 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਲੈਨਕਾਸਟਰ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਗੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਵੰਡੇ ਗਏ ਸਨ, ਵਿੱਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਭਰ ਆਏ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪਰਜੈਂਟੇਟਿਵ ਲਈ ਪੰਜ ਵਾਰੀ, ਰੂਸ ਲਈ ਮਨਿਸਟਰ, ਸੈਨੇਟ, ਪੋਕ ਦਾ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ ਸਟੇਟ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਲਈ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈ। 1856 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਨੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਬਾਰੇ ਖੁਬ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। 1858 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਵੋਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਵੀਟੋ ਪਾਵਰ ਦੀ ਬਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੈਡਲਾਕ ਵਿੱਚ ਧਸ ਗਈ। 1860 ਵਿੱਚ ਧੜੇਬੰਦਕ ਲੜਾਈ ਐਨੀ ਵੱਧ ਤਿੱਖੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦੋ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਆਪ 1861 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਹੀਟਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਆਪ ਦੀ 7 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 1 ਜੂਨ, 1868 ਨੂੰ 77 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1791 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1868 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਪਲਵਲ ਜ਼ਿਲਾ
ਪਲਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,359 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 829,121 (2001 ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ) ਹੈ। ਪਲਵਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 15 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਹਸੀਲਾਂ ਹਨ: ਪਲਵਲ, ਹੋਡਲ ਅਤੇ ਹੇਥਿਨ।
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਮੁਸਤਫ਼ਾਬਾਦ
ਮੁਸਤਫ਼ਾਬਾਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਰੋਹੀ
ਰਮਾਸ਼ੰਕਰ ਯਾਦਵ ਵਿਦਰੋਹੀ (3 ਦਸੰਬਰ 1957 - 8 ਦਸੰਬਰ 2015) ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਜੇਐਨਯੂ) ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਲੋਕ ਕਵੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਹ ਤਿੱਖਾ ਕਵੀ ‘ਵਿਦਰੋਹੀ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਖ਼ਵਾਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਜੇਐਨਯੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਹੋਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ 30 ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਬਸੰਤ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਹਨ। ਸਰੀਰਕ ਪੱਖੋਂ ਕਮਜੋਰ ਲੇਕਿਨ ਮਨ ਪੱਖੋਂ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਇਸ ਕਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਾਗਜ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਾਂ ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ ਅਤੇ ਰਾਮ ਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਯਾਦ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਜ਼ਬਾਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿਦਰੋਹੀ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 3 ਦਸੰਬਰ 1957 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਜੇਐਨਯੂ ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਬਸੇਰਾ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ, ਜੇਐਨਯੂ ਮੇਰੀ ਕਰਮਭੂਮੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇ ਹੋਸਟਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਮਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਗਸਤ 2010 ਵਿੱਚ ਜੇਐਨਯੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਭਦਰ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲਈ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੇਐਨਯੂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਮੂਹ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਇਸ ਰਵਈਏ ਦਾ ਪੁਰਜੋਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਸਮਝੇ ਜੇਐਨਯੂ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲੀ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਅਸਹਿ ਸੀ।
ਕਵਿ-ਨਮੂਨਾ
ਨਈ ਖੇਤੀ ਮੈਂ ਕਿਸਾਨ ਹੂੰ ਆਸਮਾਨ ਮੇਂ ਧਾਨ ਬੋ ਰਹਾ ਹੂੰ ਕੁਛ ਲੋਗ ਕਹ ਰਹੇ ਹੈਂ ਕਿ ਪਗਲੇ! ਆਸਮਾਨ ਮੇਂ ਧਾਨ ਨਹੀਂ ਜਮਾ ਕਰਤਾ ਮੈਂ ਕਹਤਾ ਹੂੰ ਪਗਲੇ! ਅਗਰ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਜਮ ਸਕਤਾ ਹੈ ਤੋ ਆਸਮਾਨ ਮੇਂ ਧਾਨ ਭੀ ਜਮ ਸਕਤਾ ਹੈ ਔਰ ਅਬ ਤੋ ਦੋਨੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਕੋਈ ਏਕ ਹੋਕਰ ਰਹੇਗਾ ਯਾ ਤੋ ਜ਼ਮੀਨ ਸੇ ਭਗਵਾਨ ਉਖੜੇਗਾ ਯਾ ਆਸਮਾਨ ਮੇਂ ਧਾਨ ਜਮੇਗਾ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ
ਸ਼ੈਫਾਲੀ ਰਾਣਾ
ਸ਼ੈਫਾਲੀ ਰਾਣਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Shefali Rana) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਮਰੀਅਮ ਖਾਨ - ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਾਈਵ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਰਾਣਾ ਨੇ ਲੜੀਵਾਰ ਏਕ ਵਿਵਾਹ ਐਸਾ ਭੀ ਵਿੱਚ ਰਣਵੀਰ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ, ਇਸ਼ਕ ਸੁਭਾਨ ਅੱਲ੍ਹਾ, ਤਬੱਸੁਮ, ਪੀਹਰ, ਕਿਤਨੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਕੀ ਗੋਦ ਮੇਂ, ਯਾਰੋ ਕਾ ਟਸ਼ਨ, ਵੋ ਤੇਰੀ ਭਾਭੀ ਹੈ ਪਗਲੇ, ਟੇਢੀ ਮੇਧੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਅਜਬ ਗਜਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। ਜਮਾਈ, ਸੁੰਦਰ ਆਂਟੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ , ਡੋਲੀ ਅਰਮਾਨੋ ਕੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਸਰਦਾਰਨੀ, ਗੁੜੀਆ ਹਮਾਰੀ ਸਭਿ ਪੇ ਭਾਰੀ, ਹੈਵਾਨ & nbsp;  : The Monster ਘਰ ਏਕ ਮੰਦਰ- ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਗਰਸੇਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੀ, ਕੀ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ? ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ ਮੰਗਲਾ, ਸਸਹਹ. . ਕੋਇ ਹੈ, ਮੈਡਮ ਸਰ ਨਕਲੀ ਪੁਸ਼ਪਾ ਸਿੰਘ
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਰਾਣਾ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
15 ਅਗਸਤ
15 ਅਗਸਤ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 227ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 228ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 138 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਲੋਤੀਕਾ ਸਰਕਾਰ
ਲੋਤੀਕਾ ਸਰਕਾਰ (4 ਜਨਵਰੀ 1923 – 23 ਫਰਵਰੀ 2013) ਨਾਮਵਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕਰ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਹੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫੌਰ ਵਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਸੀਡਬਲਿਊਡੀਐਸ), ਦਿੱਲੀ, ਵਿੱਖੇ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1982 ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫ਼ਾਰ ਵਿਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1951 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ 1983 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲਾਅ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਅ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਮੁੱਖੀ ਵੀ ਰਹੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲਾਅ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ  ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1951 ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1923 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰ ਧਿਰੇਨ ਮਿੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਕੀਲ ਸਨ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਾਅ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਿਊਨਹਮ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ, 1951 ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਨਿਜਾਮਪੁਰ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
ਨਿਜਾਮਪੁਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਿਗਿਆਨ ਮੇਲਾ
thumb|ਸਾਇੰਸ ਫੇਅਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਵੇਖਾਉਣ ਵਿਗਿਆਨ ਮੇਲਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ, ਮਾਡਲ,ਚਾਰਟ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਪਿੰਡਾਂ, ਪੱਛੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਉਨੱਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਵਿਗਿਆਨ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1942 ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।.
ਮਹੱਤਵ
ਵਿਗਿਆਨ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਪ੍ਰਯੋਗੀ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਪਾਠ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਡ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਣਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਚੇਚਕ ਚਿਹਰਾ
ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਚੇਚਕ ਚਿਹਰਾ, ਚੀਨੀ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੁਲਫਰਮ ਏਬਰਹਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਨੀ ਪਰੀ ਤੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ
ਇਸ ਨੂੰ ਸੀਡਰੈਰੇਲਾ, ਆਰਨੀ-ਥਾਮਸਸਨ ਕਿਸਮ 510 ਏ, ਜ਼ੁਲਮੀ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸ਼ਾਰਪ ਸਲੇਅ ਭੇਡ; ਗੋਲਡਨ ਚਿਲਡਰ; ਤਾਮ ਅਤੇ ਕੈਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ; ਰੋਸ਼ੇਨ ਕੋਇਟੇ; ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਰਚ; ਫੇਅਰ, ਬ੍ਰਾਊਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਬਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕੇਟੀ ਵੁੱਡਨ ਕਲੌਕ ਆਦਿ।
ਰੂਪ-ਰੇਖਾ
ਇਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਚਿਹਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੋਕ ਫੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੇਚਕ ਚਿਹਰਾ ਦੂਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭੋਪਣੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਏ।
ਇਕ ਦਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧੀਮੀ ਧੌਣ ਨੇ ਚੇਚਕ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਗੇ।
ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚਣ ਲਈ ਪੁਰਾਣੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਗ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ.
ਰਚਨਾ ਪਾਰੁਲਕਰ
ਰਚਨਾ ਪਾਰੁਲਕਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Rachanaa Parulkar) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਫੇਰੇ - ਸਲੋਨੀ ਕਾ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਵਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਾਰੁਲਕਰ ਏਕ ਮੁਠੀ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਜਾਧਵ ਸਿੰਘਾਨੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਕਾ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ - ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਜਬਦੇ ਪੁਨਵਾਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਔਲੀਵਰ ਕਰੌਮਵੈੱਲ
ਔਲੀਵਰ ਕਰੌਮਵੈੱਲ (25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1599 – 3 ਸਤੰਬਰ, 1658) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਸੀ।  ਉਹ 1653 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਲਾਰਡ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ।
ਰਚਨਾ ਪਾਰੁਲਕਰ
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਪਾਰੁਲਕਰ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਉਮਾ ਡੋਗਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੱਥਕ ਦੀ ਉਮਾ ਡੋਗਰਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਔਲੀਵਰ ਕਰੌਮਵੈੱਲ
ਕਰੌਮਵੈੱਲ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਭੱਦਰ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿੰਗ ਹੈਨਰੀ ਅੱਠਵਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਥਾਮਸ ਕ੍ਰੋਮਵੈਲ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 40 ਸਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਚਾਰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ 1628 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।  1630 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਪਿਉਰਿਟਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਮ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।   ਉਹ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਸੁੱਚਾ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪਿਉਰਿਟਨ ਮੂਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਸਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1628 ਵਿੱਚ ਹੰਟਿੰਗਡਨ ਤੋਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ (1640) ਅਤੇ ਲੰਮੀ (1640-1649) ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਾਂ ਲਈ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ "ਗੋਲਸਿਰਿਆਂ" ਜਾਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟੇਰੀਅਨਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। "ਓਲਡ ਆਇਰਨਸਾਈਡਜ਼" ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਕਮਾਂਡਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਘੁੜ-ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤੋਂ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਸਰ ਥਾਮਸ ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਵੀਂ ਮਾਡਲ ਆਰਮੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।
1649 ਵਿੱਚ ਕਰੌਮਵੈਲ ਕਿੰਗ ਚਾਰਲਸ I ਦੇ ਡੈਥ ਵਾਰੰਟ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੰਪ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1649-1653) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1649-1650 ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰੌਮਵੈਲ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਕਨਫ਼ੈਡਰੇਟ ਅਤੇ ਰਾਇਲਿਸਟ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਇਰਿਸ਼ ਕਨਫ਼ੈਡਰੇਟ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕਾਂ (ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਪਰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਜ਼ਾ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਕਬਾ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰੌਮਵੈਲ ਨੇ 1650 ਅਤੇ 1651 ਵਿਚਕਾਰ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਰਚਨਾ ਪਾਰੁਲਕਰ
ਕੈਰੀਅਰ
2010 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਦਿਸ਼ਾਕ ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਪਨੋਂ ਸੇ ਭਰੇ ਨੈਨਾ ਵਿੱਚ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੁਮਰਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਕਨਕ ਡਾਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
2013 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਲ <i id="mwMA">ਏਕ ਮੁਠੀ ਆਸਮਾਨ</i> ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ "ਕਲਪੀ" ਜਾਧਵ ਸਿੰਘਾਨੀਆ ਦੀ ਪਾਰੁਲਕਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।
ਔਲੀਵਰ ਕਰੌਮਵੈੱਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1599 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1658
ਰਚਨਾ ਪਾਰੁਲਕਰ
ਕੈਰੀਅਰ
ਪਾਰੁਲਕਰ ਨੇ 2014 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਕਾ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ - ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਦ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਜਬਦੇ ਪੁਨਵਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਰੁਣ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਦ ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਕਿਆਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
2022 ਤੋਂ, ਪਾਰੁਲਕਰ ਮੈਡਮ ਸਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਪਵਾਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੀਡੀਆ
ਯੂਕੇ-ਅਧਾਰਤ ਅਖਬਾਰ ਈਸਟਰਨ ਆਈ ' 50 ਸਭ ਤੋਂ ਸੈਕਸੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਰੁਲਕਰ 2014 ਵਿੱਚ 29ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ 40ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ
ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਦਾਰਾ ਜੰਗ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 1991 ਮੀਰ ਸ਼ਕੀਲ ਉਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲਾਹੌਰ, ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਉਯਾਰਕ ਅਤੇ ਲੰਦਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਤੇ ਸਹਾਫਤੀ ਅਮਲਾ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਕੰਪਿਉਟਰ ਤੇ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਰੰਗੀਨ ਫੋਟੋ ਅਧਾਰਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਛਾਇਆ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਵਕਤ ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ਼ਾਹੀਨ ਸਬਹਾਨੀ ਹਨ।
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
دی نیوز کا موقع حبالہ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋ!
ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋ! ਸਈਦ ਅਖਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦੌਰ ਦੀ 1984 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਆਰਟ ਮੂਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
16 ਅਗਸਤ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਗਸਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ
ਗਿਲਜੇਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਅੰਗਰੇਜੀ: The Canterbury Tales, ਦ ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਟੇਲਸ) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਚੌਸਰ ਦੀ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਧਕਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅੰਤਮ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ (ਦੋ ਗਦ ਵਿੱਚ, ਬਾਕੀ ਬਾਈ ਪਦ ਵਿੱਚ) ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਚਿਤਰਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੁਗਤ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਾਂਝ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਚੌਸਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਟੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਹੀ ਨਹੀ, ਯੂਰਪੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਵਿੱਚ ਥਾਮਸ ਬੈਕਟ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਸਰਧਾ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਲਗਪਗ ਤੀਹ ਯਾਤਰੀਆਂ, ਜੋ ਤਤਕਾਲੀਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੰਦਨ ਦੇ ਸਾਊਥਵਾਰਕ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਟਾਬਰਡ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾ ਸਮੇਂ ਬਾਤਾਂ ਕਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਰਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਿਥ ਲਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਪਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਰਬੋਤਮ ਹੋਣਗੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਸਭਨਾਂ ਵਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸੇ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਚੰਗੀ ਸੁਹਣੀ ਦਾਅਵਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੋਯਲਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਈਸਾਈਡ, ਹਾਊਸ ਫਾਰ ਫੇਮ, ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦ ਕੈਂਟਰਬਰੀ ਟੇਲਸ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਚੌਸਕਰ ਦੇ ਮੈਗਨਮ ਓਪਸ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਚਰਚ ਦੇ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੋਰਟਰੇਟ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਚੌਸਸਰ ਦੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਤਰ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਝਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਅਕਸਰ, ਅਜਿਹੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਤਮਿਕ ਤਲਾਸ਼ ਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਧਿਆਤਮਕ ਨਾਲੋਂ ਸੰਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ. ਚਰਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜੀਓਵਨੀ ਬੋਕਾਕਸੀਓ ਦੇ ਦ ਡੇਕੇਮਰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਉਸਰ ਨੇ 1372 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪੜਿਆ ਹੋਣਾ ਸੀ।
ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੈਨਟਰਬਰੀ ਟੇਲਜ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧਕਰਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇਟਾਲੀਅਨ ਜਾਂ ਲਾਤੀਨੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ. ਚਾਉਸਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੌਸਰ ਦੇ ਕਈ ਸਮਕਾਲੀ —ਜੌਨ ਗੋਵਰ, ਵਿਲੀਅਮ ਲੈਂਗਲੈਂਡ, ਪਰਲ ਕਵੀ, ਅਤੇ ਨੋਰਵਿਚ ਦੇ ਜੂਲੀਅਨ ਨੇ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਚਉਸਰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਸੀਮਤ ਸੀ.