cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਚਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਸੰਚਿਤ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੀ ਹਰ ਕਿਰਤ ਸੰਭਾਲ਼ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਦਾਰਥਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਦਾਰਥਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੀ ਹਰ ਨਵੀਂ ਕਾਢ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਗੈਰ ਪਦਾਰਥਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਨਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਜੋਦੜੋ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਲੱਭਤਾਂ ਉਦੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਤਾਂ ਸੂਚਕ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਗਠਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਸ਼ਿਸਟਾਚਾਰ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਤੱਥ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ
“ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਦੀ ਹੈ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕੋਈ ਮਨੋਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਲਿਨੋਵਸਕੀ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਅਤੇ ਗੌਣ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸ਼ਰਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।” ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਾਨਵੀ ਲੋੜਾਂਦੀ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੂਜੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਹੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਵੀਆਂ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਦਵੰਦ
ਮਨੁੱਖ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਜੀਵ ਹੈ। ਚੇਤਨ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਬੱਧਾ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚੇਤਨਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਜੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ, ਅਥਵਾ ਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਣ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਣ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਜਤਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੰਦਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥੂਲ ਵਸਤਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਅਤਿਅੰਤ ਸਹਾਈ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਤੇ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹਿਰਾਵਾ, ਹਾਰ-ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਤੱਤ, ਉਪਜੀਵਕਾ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਕਾਜ ਦੇ ਸੰਦ-ਸਾਧਨ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਇਮਾਰਤਾਂ, ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ, ਸੰਦ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਸਾਜ਼-ਸਮਾਨ ਆਦਿ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਪਦਾਰਥਕ ਤੱਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮੂਹ (ਸਮਾਜ) ਦਾ ਦਵੰਦ
ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰਸਪਰ ਵਖਰੇਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਵੰਨ-ਸਵੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਅਨੇਕ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਚੇਤਨਾ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
“ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਵਿਰਸਾ ਹੈ, ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਨੂੰ ਜਮਾਂਦਰੂ ਜਾਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਜੰਮਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੀ ਕਰੇਗਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਰ ਨਵੇਂ ਪੁਸ਼ਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਿਰੋਲ ਮਨੁਖੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ
ਮਨੁਖੀ ਮਨੋ-ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਖੜੇਦਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਠੀਕ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਧੜ ਦੇ ਉਪਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਦੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਲੱਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾ ਤੋਂ ਖਾਸ ਹਰਕ਼ਤਾਂ ਕਰਵਾ ਲੈਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨੋਂ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਲੇਟੇਦਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਉਹ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜੋ ਮਨੁਖ ਦੇ ਅੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੀਕੀ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਅੰਸ਼ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਪੌਡ, ਸ਼ਲਿੰਗ, ਪੈਂਸ ਜਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਰੁਪਏ, ਪੈਸੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕੇਗਾ। ਇਹੋ ਹਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਤਾਂ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਸਮਾਜ, ਭੋਜਨ, ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੰਪੱਤੀ ਨਹੀਂ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਵਿਰਸਾ ਹੈ।ਅਰਥਾਤ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੌਂਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।ਪਦਾਰਥਕ, ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਕ, ਬੋਧਾਤਮਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ।ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਉਹ ਵਿਵਹਾਰ ਹੈਂ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜ ਰਾਹੀ ਅਰਥਾਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ:ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਸਿਰਜਕ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸਦੇ ਜਨ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਹਰੇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਘਟਨਾ, ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਹਰੇਕ ਪੱਖ, ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ:ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਸਿਰਜਕ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਆਪਸੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਉਸਰਨ ਬਾਅਦ 'ਵਿਭਿੰਨ ਪੈਟਰਨ'ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਵਜੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲਾ ਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ:ਯੂਨੀਕ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋ-ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਪਰਿਮਾਣ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋ-ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਦਾ ਪਰਿਮਾਣ ਹੈ।ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਜਾਨਵਰ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨ ਦੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਨੁਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿਕਸਦੀ ਹੈ।ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੇਪਣ ਸਦਕਾ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਸੋ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਖਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਲੂਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ
ਲੂਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਦਾਂਡੀ ਅੰਦੋਲਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਨਾਲ 12 ਮਾਰਚ 1930 ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਕੋਲ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦਾਂਡੀ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਲੂਣ ਉੱਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ 24 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਮਾਰਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਬਿਗਲ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਰਚ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹੁਕੂਮਤ ਵਿੱਚ ਚਾਹ, ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਲੂਣ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੂਣ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੂਣ ਲਈ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 80, 000 ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1920-22 ਦੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗਠਿਤ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ  ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਤੁਰਤ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਜਲਦ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਸਿਵਲ ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ।
ਦਾਂਡੀ ਵਿਖੇ ਭਾਫ ਦੇ ਕੇ ਲੂਣ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਂਧੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਲੂਣ ਬਣਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਦਾਂਡੀ ਤੋਂ 25 ਮੀਲ ਦੱਖਣ 'ਤੇ ਧਰਮਸਾਲ ਲੂਣ ਵਰਕਸ ਵਿਖੇ ਇਕ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਧਾਰਸਾਨਾ ਵਿਖੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, 4-5 ਮਈ 1930 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਾਂਡੀ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਗਾਮੀ ਧਰਮਸਨ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ਰੀਅਲ ਕਵਰੇਜ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਧਿਆਨ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। ਲੂਣ ਟੈਕਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਾਈਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨਾਲ ਦੂਸਰੀ ਗੋਲ ਟੇਬਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੂਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 60,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵੱਡੀ ਰਿਆਇਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। Although over 60,000 Indians were jailed as a result of the Salt Satyagraha, the British did not make immediate major concessions.
ਲੂਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਮੁਹਿੰਮ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਢਿੱਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ "ਸੱਚਾਈ-ਸ਼ਕਤੀ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸੱਤਿਆ, "ਸੱਚ" ਅਤੇ ਅਗਰਹਾ, "ਜ਼ੋਰ" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। 1930 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਚਾਲ ਵਜੋਂ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1882 ਦੇ "ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਲਟ ਐਕਟ" ਨੂੰ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਨਮਕ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਦਾਂਡੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਸਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅਹਿੰਸਾਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬੇਇਨਸਾਫੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਵਲ ਅਵੱਗਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਦਾਂਡੀ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ, ਜੇਮਜ਼ ਬੇਵੇਲ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ। ਮਾਰਚ 1920-222 ਦੇ ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਥਾਰਟੀ ਲਈ ਮਾਰਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗਠਿਤ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਜ ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਧਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਸਿਵਲ ਅਵੱਗਿਆ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਐਲਾਨ
31 ਦਸੰਬਰ 1929 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ। ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1930 ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ, ਜਾਂ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਰੂਪ, ਪੂਰਨ, "ਸੰਪੂਰਨ," ਸਵ, "ਸਵੈ," ਰਾਜ, "ਨਿਯਮ," ਇਸ ਲਈ "ਸੰਪੂਰਨ ਸਵੈ-ਰਾਜ" ਹੈ।) ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ:
"ਸਾਡਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਜਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣਾ ਇਹ ਅਵਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲ ਸਕਣ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"
ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਅਵੱਗਿਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੰਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਖੁਦ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੂਣ ਟੈਕਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਸਿਵਲ ਅਵੱਗਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ। 1882 ਸਾਲਟ ਐਕਟ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਕ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ ਏਕਾਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਲੂਣ ਦੇ ਡਿਪੂਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮਕ ਟੈਕਸ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਸਾਲਟ ਐਕਟ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਪਰਾਧ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਫ ਨਾਲ) ਨਮਕ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਸੀ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।[ਹਵਾਲਾ ਦੀ ਲੋੜ]
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਖਗੋਲਯਾਤਰੀ
ਖਗੋਲਯਾਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਲਾੜਯਾਤਰੀ ਜਾਂ ਖਗੋਲਬਾਜ਼ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾ ਕੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਪੁਲਾੜ ਸੋਧ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੁਲਾੜਯਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਪੁਲਾੜ-ਯਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
17 ਨਵੰਬਰ 2017 ਤੋਂ 36 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਲ 552 ਵਿਅਕਤੀ 100 ਕਿ.ਮੀ. ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਦੀ ਉਡਾਨ ਭਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 549 ਵਿਅਕਤੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਧੁਰੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਰੂਸੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਯੂਰੀ ਗਗਾਰਿਨ ਸੀ। ਉਹ 12 ਅਪਰੈਲ, 1961 ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਨ ਉੱਪਰ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨੀਲ ਆਰਮਸਟਰਾਂਗ ਅਤੇ ਬਜ਼ ਆਲਡਰਿਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 20 ਜੁਲਾਈ, 1969 ਨੂੰ ਚੰਨ ਉੱਪਰ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 1972 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਨ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
ਖਗੋਲਯਾਤਰੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਯੁਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੈਨਜ਼ੋਊ ਉੱਪਰ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਲਾੜ ਅੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਨਸਾਨੀ ਖਗੋਲਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਨ। ਐਫ਼.ਏ.ਆਈ. (FAI) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਡਾਨ ਜਿਹੜੀ 100 ਕਿ.ਮੀ. ਉਚਾਈ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਖਗੋਲਯਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 50 ਕਿ.ਮੀ. ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਤੇ ਉਡਾਨ ਭਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਐਸਟ੍ਰੋਨਾੱਟ ਬੈਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਦੇ ਮੀਲਪੱਥਰ
ਰੂਸੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਲੇਰੀ ਪੋਲਯਾਕੋਵ ਦੁਆਰਾ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਗਏ 438 ਦਿਨ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। 2006 ਤੋਂ ਇੱਕ ਖਗੋਲਯਾਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਭਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 7 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਰੀ ਐਲ. ਰੌਸ ਅਤੇ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨਲ ਚੈਂਗ-ਡਿਆਜ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੀ ਉਡਾਣ 401,056 ਕਿ.ਮੀ. ਤੱਕ ਭਰੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜਿਮ ਲੌਵੈਲ, ਜੈਕ ਸਵਿਗਰਟ ਅਤੇ ਫ਼ਰੈਡ ਹੇਸ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਅਪੋਲੋ 13 ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਗਏ ਸਨ।
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਕੇਰਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਕਾਰਨੀਵਲ
ਕੇਰਲਾ ਐਡਵੈਂਚਰ ਕਾਰਨੀਵਲ ਕੇਰਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਸਲਾਨਾ ਸਾਹਸੀ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਕੇਰਲਾ ਐਡਵੈਂਚਰ ਕਾਰਨੀਵਲ ਕੇਰਲ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਯੂਥ ਵੈਲਫੇਅਰ ਬਰਾਡ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਡਵੈਂਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਕੇਰਲ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਾਗਾਮੋਨ ਵਿਖੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਵੈਂਟ 10 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਗਲਾਈਡਿੰਗ, ਪੈਰਾਮੋਟਰਿੰਗ, ਆਫ ਰੋਡ ਜੀਪ ਰਾਈਡਿੰਗ, ਅਤੇ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਇਵੈਂਟ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਸੇਂਟ ਪਾਲ ਕੈਥੇਡਰਲ (ਚਰਚ) , ਕਲਕੱਤਾ
'''ਸੇਂਟ ਪਾਲ ਕੈਥੇਡਰਲ. (en:St. Paul's Cathedral)''', ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਕਾਲ ਦੀ ਉੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਚਰਚ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਏਗਲੀਕਨ ਕੈਥੇਡਰਲ ਉੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇਪ੍ਰਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦੀ ਹੈ  ਇਹ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੈਥੇਡਰਲ ਚਰਚ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਏਪਿਸ੍ਕੋਪਾਲ ਚਰਚ (Episcopal Church). ਹੈ.
ਅਨੂਪਮ ਮਿਸ਼ਰ
ਅਨੂਪਮ ਮਿਸ਼ਰ (1948 - 2016) ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਛਾਇਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ। ਵਾਤਾਵਰਣ -ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨਚੇਤਨਾ ਜਗਾਣ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਭਾਗ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਦੇ ਅਨੂਪਮ ਮਿਸ਼ਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਜਿਸ ਤੱਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਖੋਜ-ਖਬਰ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੋਕਾ ਗਰਸਤ ਅਲਵਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸਰਾਹਿਆ। ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਅਰਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪੁਨਰਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਾਬਿਲੇ ਤਾਰੀਫ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲਾਪੋੜਿਆ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਾਣੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਉਸਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਆਜ ਵੀ ਖਰੇ ਹੈਂ ਤਾਲਾਬ ਜੋ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਸਹਿਤ ਤੇਰਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਸੰਪਾਦਨਾ
ਅਨੁਪਮ ਮਿਸ਼ਰ  ਗਾਂਧੀ ਮਾਰਗ ਹਿੰਦੀ ਪਤਰਿਕਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ
ਕਾਫੀਆ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ
ਕਾਫੀਆ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਧਿਆਪਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੰਮ ਤਸਲੀਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ  ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਰਾਹੀਂ ਜਬਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਟਰਮ  conscientização ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ  ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਆਲੋਚਤਨਾਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਕਾਰਜ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਉਦਗਮ ਨੂੰ ਪਾਉਲੋ ਫਰੇਰੇ ਦੀ 1968 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ " ਦੱਬਿਆਂ ਕੁਚਲਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ" ( ਪੈਡਗੋਜੀ ਆਫ ਦ ਓਪਰਸਡ) ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਰੇਰੇ ਜੋ ਕਿ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਰੇਸੀਏ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਲਗ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ
ਆਲੋਚਤਨਾਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਿਧਾਂਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ
ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਅਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ (C), ਹਾਈਡਰੋਜਨ (H) ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ (O) ਪਰਮਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ:ਆਕਸੀਜਨ ਪਰਮਾਣੂ ਅਨੁਪਾਤ 2:1 (ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਭਾਵ ਰਸਾਇਣਿਕ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ Cm(H2O)n ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਇਥੇ m ਅਤੇ n, ਭਿੰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ )। ਇਹ ਅਸੂਲ ਹਰ ਜਗਾਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਦਾ ਸ਼ੱਕਰੀ ਹਿੱਸੇ, ਡੀਆਕਸੀਰਾਈਬੋਸ, ਦਾ ਰਸਾਇਣਿਕ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ C5H10O4ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਹਾਈਡਰੇਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬਣਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੀਹਾਈਡਰਾਕਸੀ ਐਲਡੀਹਾਈਡਾਂ ਅਤੇ ਕੀਟੋਨਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਖਣਾ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਛਤਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹਾ
ਛਤਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹਾ (ਹਿੰਦੀ: छतरपुर जिला) ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਛਤਰਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ  ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 24 ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਪਛੜੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵਚਨ ਦੇ ਫੰਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਫੰਡ ਮਿਲਿਆ।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਇਰੀਤਰੀਆ
ਇਰੀਤਰੀਆ (ਗੇ'ਏਜ਼: ਇਰਤਰਾ; إرتريا ਇਰੀਤਰੀਯਾ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਰੀਤਰੀਆ ਦਾ ਮੁਲਕ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਰੀਤਰੀਆ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਮ Ἐρυθραίᾱ (ਏਰੀਤਰਾਈਆ), ਭਾਵ ਲਾਲ ਧਰਤੀ, ਦਾ ਇਤਾਲਵੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਸਮਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੂਡਾਨ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਜੀਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯਮਨ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਹਲਕ ਬਹੀਰਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਹਨੀਸ਼ ਟਾਪੂ ਇਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਤਕਰੀਬਨ 117,600 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 60 ਲੱਖ ਹੈ।
ਅਕਸੂਮ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਇਰੀਤਰੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਇਥੋਪੀਆ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਸੀ, ਦਾ ਉਠਾਅ ਦੂਜੀ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸਾਈਅਤ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਰੀਤਰੀਆ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਭਾਗ ਮੇਦਰੀ ਬਾਹਰੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਭਾਗ ਹਮਾਸੀਆਈ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਏਰੀਤਰੀਆ, ਅਜ਼ਾਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਇਥੋਪੀਆਈ ਅਤੇ ਆਟੋਮਨ ਸਲਤਨਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਤਾਲਵੀ ਇਰੀਤਰੀਆ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਇਹ "ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਇਰੀਤਰੀਆ ਦਾ ਸੰਘ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਥੋਪੀਆ ਦੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਏਰੀਤਰੀਆਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਇਰੀਤਰੀਆ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ।
ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਬ ਲੀਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।
ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਇਰੀਤਰੀਆ ਛੇ ਖੇਤਰਾਂ (ਜ਼ੋਬ) ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਉਪ-ਜ਼ੋਬ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਪਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਲ-ਮਿਲਖਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਇਰੀਤਰੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋ ਇਰਾਦੇ ਹਨ: ਹਰੇਕ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਉੱਤੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਤਰ-ਖੇਤਰੀ ਬਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣਾ।
1988 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ
ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿਓਲ ਵਿੱਖੇ ਹੋਈਆ 1988 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਤਗਮਾ ਨਹੀਂ ਜਿਤ ਸਕਿਆ।
ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਦਾਖਲ ਸੀ ਇਸ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਮਰਦ
ਸਾਈਨ-ਜੌਰਡਨ ਸਮੀਕਰਨ
ਸਾਈਨ-ਜੌਰਡਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨ, 1+1 ਅਯਾਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਹਾਈਪਰਬੋਲਿਕ ਅੰਸ਼ਿਕ ਡਿੱਫਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੀ’ਅਲਬ੍ਰਟ ਓਪਰੇਟਰ ਅਤੇ ਅਗਿਆਤ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਸਾਈਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੌਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਐਡਮੰਡ ਬੂਰ (1862) ਦੁਆਰਾ 3-ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਕਰਵੇਚਰ -1 ਦੀਆਂ ਸਤਹਿਾਂ ਲਈ ਗੌੱਸ-ਕੋਡਾੱਜ਼ੀ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਰ ਨੈਗਟਿਵ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਿਸਥਾਪਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੌਰਾਨ ਫ੍ਰੈਂਕਲ ਅਤੇ ਕੋਂਟੋਰੋਵਾ (1939) ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੀਕਰਨ ਨੇ 1970ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਣ ਸੌਲੀਟੌਨ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੀ।
1988 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ
ਪਹਿਲੇ ਰਾਓਡ
ਗਰੁੱਪ B
ਕਲਾਸੀਫੀਕੇਸ਼ਨ ਰਾਓਡ
5-8ਵੀਂ ਸਥਾਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਾਲ 5ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਾਲ
ਹਵਾਲੇ
br/>
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਵਾਸਫ਼ ਬਖ਼ਤਾਰੀ
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਕਾਬੁਲ ਤੋਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਮਜ਼ਾਰ-ਇ-ਸ਼ਰੀਫ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ. ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਖ਼ਤਾਰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਹਬੀਬਿਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਦੱਸਵੀਂ ਕੀਤੀ। ਵਾਸਫ਼ ਬਖ਼ਤਾਰੀ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1996 ਵਿੱਚ ਬਖ਼ਤਾਰੀ, ਜੋ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂਰੀਆਜਾਨ ਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਕਾਰਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲਈ ਸੀ। ਨੂਰੀਆ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੋਰੀਆ ਬਖ਼ਤਾਰੀ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰੰਤੂ ਉਥੇ ਵੀ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਕਰਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਹ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊ ਪੋਰਟ ਰਿਚੀ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਕੰਮਕਾਰ
ਬਖਤਾਰੀ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜ਼ਵਾਂਦੂਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੂਜੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ
ਵਾਸਫ਼ ਬਖ਼ਤਾਰੀ ਇੱਕ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਅਤੇ ਮਾਓਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਸ਼ਾਲ੍ਹ-ਯੇ ਜਾਵਿਯਦ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। 1978 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਖਾਲਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1980 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨ ਕਵੀ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੇਤਾਬ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੇਤਾਬ (ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1933) ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬੇਤਾਬ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਮਸੂਰੀ, ਉਤਰਾਖੰਡ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੇਠ ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਿਵਹਰੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮਤੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਵੀ ਸਨ। ਉਹ 1980 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ 'ਬਾਲ ਵਿਦਿਅਕ ਜੋਤ' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਚਾਰਲਸ ਬੋਰੋਮਿਓ (ਅਥਲੀਟ)
ਚਾਰਲਸ ਬੋਰੋਮਿਓ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Charles Borromeo; ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1958) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1982 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 1:46:81 ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 1982 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿਖੇ 1984 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਚਰਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਥੋੜਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1984 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਓਲੰਪਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਓਲੰਪਿਕਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਚਾਰਲਸ ਬੋਰੋਮੋ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਵਾਗੰਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵਕੋੱਟੈ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਥਥਲ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਡੀ ਬ੍ਰਿਟੋ ਐਚ.ਆਰ. ਸ. ਸਕੂਲ, ਦੇਵਕੋਟੈ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋ ਕੇ ਕਾਲਜ ਲਈ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਪੋਰਟਸਮੈਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ। 1978 ਵਿਚ ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੇਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ ਵਿਚ 1979 ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਮਰ ਗਰਮੀਆਂ, ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਕਰੀਅਰ
ਬੋਰਰੋਮੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਵਿੱਚ 1979 ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਰੈਕ ਐਂਡ ਫੀਲਡ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਮਨੀਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ
ਮਨੀਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰமணிசங்கர் அய்யர்) (ਜਨਮ 10 ਅਪਰੈਲ 1941) ਇੱਕ ਭੂਤਪੂਰਵ ਭਾਰਤੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਹਨ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਇਸਤੀਫਾ ਦੇਕੇ 1989-1991 ਵਿੱਚ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਬਣੇ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਹਾਰਨ ਤੱਕ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਈ 2004 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2006 ਤੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ 2009 ਤੱਕ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।
ਚਾਰਲਸ ਬੋਰੋਮਿਓ (ਅਥਲੀਟ)
ਕਰੀਅਰ
1982 ਵਿਚ ਉਹ ਚਰਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਵਿਖੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿਖੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਛੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਮੈਚ ਵਿਚ ਸਿਖਰਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੇਕਿੰਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੈਟਿਕ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
ਮਨੀਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ
ਉਸ ਨੇ 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲਨਾਡੁ ਦੇ ਮਾਇਲਾਦੁਤੁਰਈ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ।
ਚਾਰਲਸ ਬੋਰੋਮਿਓ (ਅਥਲੀਟ)
ਕਰੀਅਰ
ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 1982 ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1:46:81 ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੇਂ ਨਾਲ 800 ਮੀਟਰ ਸੋਨਾ ਜਿੱਤਿਆ (ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੌਨਟਰੀਅਲ ਓਲੰਪਿਕ 1976 ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ 1:45.77 ਬਣਾਇਆ) ਉਹ ਸੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਟਾਟਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ।
ਮਨੀਸ਼ੰਕਰ ਅਈਅਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਦੀਪਿਕਾ ਠਾਕੁਰ
ਦੀਪਿਕਾ ਠਾਕੁਰ (ਜਨਮ 7 ਫਰਵਰੀ 1989) ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਹੋਸਟਲ, ਚੰਡੀਗੜ ਦੀ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਹੈ। ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਾਰਲਸ ਬੋਰੋਮਿਓ (ਅਥਲੀਟ)
ਕਰੀਅਰ
1984 ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਪੋਰਟਸਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ। ਬੋਰਰੋਮੀਓ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿਖੇ 1984 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1:51.52 ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੀਪਿਕਾ ਠਾਕੁਰ
ਦੀਪਿਕਾ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਨੇ 2016 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
2013 ਵਿੱਚ ਦੀਪਿਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਦੀਪਿਕਾ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਹੋਸਟਲ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇੱਕ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਰਲਡ ਕੱਪ 2006 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, 2010, 2014 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 2010 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।
ਦੀਪਿਕਾ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ'ਸ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਲਦੀ ਵਿਆਹ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ, 2016 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਣ ਲਈ, ਹੋਣਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨੇ 36 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੀਓ ਓਲੰਪਿਕ 2016 ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਦੀਪਿਕਾ ਉਸ ਟੀਮ ਦੀ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਿਹਾ।
ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ ਟਰਾਫੀ (2016) ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੀਪਿਕਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ ‘ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਸਕੋਰਰ’ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ, 2016 ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਦੀਪਿਕਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।
ਚਾਰਲਸ ਬੋਰੋਮਿਓ (ਅਥਲੀਟ)
ਕਰੀਅਰ
ਸ੍ਰੀਚੰਦ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਮੀਟ ਜਕਾਰਤਾ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਗੇਮਸ ਢਾਕਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋਵਾਂ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਥਲੀਟ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1982 ਵਿਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1984 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਬਟੂਆ
thumb|ਤਿੰਨ ਤਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਰੰਸੀ ਨੋਟ ਤੇ ਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਤੇ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਲਈ ਝਰੋਖੇ ਵਾਲਾ ਬਟੂਆ ਬਟੂਆ ਜਾਂ ਪਰਸ, pouch or billfold, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਥੈਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਕਦੀ,ਕਰੈਡਿਟ/ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ (ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਈਸੈਂਸ,ਵੋਟਰ ਕਾਰਡ, ਅਧਾਰ ਕਾਰਡ), ਫੋਟੋਆਂ, ਤਜਾਰਤੀ ਕਾਰਡ ਤੇ ਹੋਰ ਲੈਮੀਨੇਟਡ ਕਾਰਡ ਆਦਿ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਂ ਮੋਢੇ ਤੇ ਲਟਕਾਉਣ ਜਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਕੜਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਬਟੂਏ ਆਮ ਕਰਕੇ  ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ  ਕਰਕੇ ਜੇਬ ਦੀ ਪੈਮਾਇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤਹਿਦਾਰ ਹੋਣ।
ਅਜੋਕਾ ਬਟੂਆ
ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲੀਨ ਦੂਹਰੀ ਤਹਿ ਵਾਲੇ ਬਟੂਏ ਦਾ ਚਲਨ ਉਨੀਸੌ-ਪੰਜਾਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਰੈਡਿੱਟ ਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।ਜੇਬਾਕਾਰ ਬਟੂਏ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।
ਕੱਚਾ ਮਾਲ
ਬਟੂਏ ਆਮ ਕਰਕੇ ਚਮੜੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।. ਬੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧਾਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ-ਕਿ ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਧੱਬੇ ਰਹਿਤ ਫ਼ੌਲਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਸੰਵੇਦਨ ਸ਼ੀਲ ਟੈਗਾਂ ਦੀ ਅਨ- ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਕੈਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਡੈਨਿਮ, ਕੈਲਵਾਰ ਜਿਹੇ ਬਣਾਵਟੀ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮਰਸ
ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
right|thumb|262x262px|ਪੀਐਫਸੀ ਹਰਬਰਟ ਐਲ. ਕਾਰਟਰ ਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਲਾਈ ਕਤਲੇਆਮ ਦੌਰਾਨ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ (ਅਂਗਰੇਜ਼ੀ:ਵਾਊਂਡਡ ਇਨ ਐਕਸ਼ਨ (WIA) ਉਹਨਾਂ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਰੇ ਨਹੀਂ ਗਏ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਜਾਂ ਲੜਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਡਿਗਰੀ ਬਰਨ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਸ਼ਰਾਪਨਲ ਜ਼ਖ਼ਮ, ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ, ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ, ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ, ਅਧਰੰਗ, ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਘਾਟ, ਪੋਸਟ-ਟਰਾਮੈਟਿਕ ਤਣਾਅ ਵਿਕਾਰ (PTSD), ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸਪੇਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸਪੇਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹੈਂਡਬਾਲ
ਹੈਂਡਬਾਲ ਇੱਕ ਖੇਡ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ।ਇਕ ਟੀਮ ਵਿੱਚ 16 ਖਿਡਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 7 ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਲੰਬਈ 40 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੜਾਈੀ 20 ਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੈਂਡਬਾਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਹੈਂਡਬਾਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1911 ਵਿੱਚ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਕਨੁਡਸੇਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।'ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਪਾਰਿਕ ਹੈਂਡਬਾਲ ਸੰਘ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1928 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੈਂਡਬਾਲ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ 1972 (ਮਿਊਨਿਖ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ 1976 (ਮਾਨਟਰੀਅਲ) ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
thumb| ਐਡਰੀਅਨ ਵੈਨ ਓਸਟੇਡ, "ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ" (1666) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ( PL : analysis ) ਕਿਸੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਵਾਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ (384-322 ਬੀ.ਸੀ. ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸੰਕਲਪ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਹਾਲੀਆ ਘਟਨਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਲਾਲਟੈਣ
ਲਾਲਟੈਣ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਲੈਂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬੁਝਦਾ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਾਢ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਹੁੰਚੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਲਟੈਣ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲਾਲਟੈਣ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੇਰਿਆਂ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਗੱਡਿਆਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਗੱਡੇ ਦੇ ਤਵੀਤ ਨਾਲ ਲਾਲਟੈਣ ਬੰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਚਰਖਾਂ ਕੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੀ ਹਰ ਕਿੱਤੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲਟੈਣ ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਸਨ।
ਬਣਤਰ
ਲਾਲਟੈਣ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗੋਲ ਟੈਂਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟੈਂਕੀ ਦੇ ਉੱਪਲਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੱਤੀ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਸਕੇ। ਟੈਂਕੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਫਰੇਮ ਬਣਾ ਕੇ ਲਾਲਟੈਣ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁੰਡਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰੇਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲੀਦਾਰ ਫਰੇਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿਮਨੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਹਿਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼, ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2013, ਪੰਨਾ 240-241
ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ, 1983 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਰਧਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਆ ਗਏ। ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਗੁੱਟਾ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਜਵਾਲਾ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਜਵਾਲਾ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਿਨੀ ਕੌਮੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲ ਅਤੇ ਡਬਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਡਬਲ ਮਹਿਲਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਸਰੂਤੀ ਕੂਰੀਆਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਜਵਾਲਾ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010 ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ ਥੋਮਸ ਅਤੇ ਉਬਰ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਕਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਅਤੇ ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ, ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਸਮੈਸ਼ਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦਾ ਭਾਰਤ ਲਈ 2016 ਦੇ ਅਗਲੇ ਓਲੰਪਿਕਸ ਤਕ ਖੇਡਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ। ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ 'ਚ ਦੀਜੂ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਜਵਾਲਾ ਗੁੱਟਾ ਨੇ ਖੱਬੇ ਗੋਡੇ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਕਾਰਨ ਇੰਚੀਓਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੀ।
ਸਨਮਾਨ
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਜਨ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪਾਬੰਦੀ
ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਜਵਾਲਾ ਗੱਟਾ ਨੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਬੀ ਏ ਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਉਸ ‘ਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ‘ਚ ਚੁਨੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ ਵੀ ਕੇ ਜੈਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ‘ਚ ਗੱਟਾ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਬੀ ਏ ਆਈ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਡਮਿੰਟਨ ਸੰਘ ਨੇ ਜਵਾਲਾ ਤੇ ਕਥਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਹਾਰ ਸਹਿੰਤਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ (ਪ੍ਰਤੀਬੰਧ) ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਰਸਖਾਨ
ਰਸਖਾਨ (ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਸੱਯਦ ਇਬਰਾਹੀਮ) (1548-1628) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਰਸਖਾਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕੜੇ ਮਤਭੇਦ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਵਤ 1615 ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਨੇ ਸੰਵਤ 1630 ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਰਸਖਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਦਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤੱਦ ਦਿੱਲੀ ਛੱਡਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਜ (ਮਥੁਰਾ) ਚਲੇ ਗਏ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਗਦਰ ਸੰਵਤ 1613 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਲਗ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਰਸਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਵਤ 1590 ਮੰਨਣਾ ਜਿਆਦਾ ਦਰੁਸਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਇੱਕ ਪਠਾਨ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਅਮਰੋਹਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ' ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਜਾਨ ਰਸਖਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਵਾਟਿਕਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਮੁਗ਼ਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਮੁਗ਼ਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲਖਣ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਰਾਨੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਵੇਲੇ ਇਸ ਡਾ ਕਾਫੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਹਦਾ ਸਮਾਂ 16-19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ।
ਬਾਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਟ
ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ
ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ (1869 - 1944), ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਪਰੈਲ 1869 ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਠਿਆਵਾੜ ਦੇ ਪੋਰਬੰਦਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਤੋਂ 6 ਮਹੀਨੇ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਮਕਨਜੀ ਸਧਾਰਨ ਵਪਾਰੀ ਸਨ। ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਮਕਨਜੀ ਦੀ ਕਸਤੂਰਬਾ ਤੀਜੀ ਔਲਾਦ ਸੀ। ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਸੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਆਹ ਵੀ ਅਲਪ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਸਤੂਰਬਾ ਵੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 6 ਸਾਲ ਦੇ ਮੋਹਨਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕੁੜਮਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਕੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਕਸਤੂਰਬਾ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਹਨਾਂ ਦਬਾਉਂਦੇ ਓਨਾ ਹੀ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ।
ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ ਕੰਦਾਹਾਰੀ (1813-1912), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ, ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ  ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਫਰੰਟੀਅਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ  ਅਹਿਮਦੀਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ  ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ।
ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ
ਜੀਵਨ
left|thumb|200px|ਬਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ 1902 ਵਿੱਚ ਕਸਤੂਰਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1869 ਨੂੰ ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਕਪਾਡੀਆ ਅਤੇ ਵ੍ਰਜਕੁਨਵਰਬਾ ਕਪਾਡੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਹਿੰਦੂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੋਧ ਬਾਨੀਆ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਰਬੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਕਸਤੂਰਬਾ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਈ 1883 ਵਿੱਚ, 14 ਸਾਲਾ ਕਸਤੂਰਬਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਮੋਹਨਦਾਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਬਾਹਠ ਸਾਲ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣਾ, ਮਿਠਾਈਆਂ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ ਸੀ।" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ, ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੀ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲ (ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ) ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬਿਤਾਉਣੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਣਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਮੋਹਨਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਵਹੁਟੀ ਲਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀਆਂ ਕਾਮਨਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, "ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਪੈਣ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਅਗਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।" ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਗਾਂਧੀ ਵੀ ਕਾਬਜ਼ ਅਤੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਪਤਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।
ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ
ਉਹ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਤੁਰਕ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1813 ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ ਵਿਖੇ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੰਧਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਜ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਦੁਰਾਨੀ (1785-1842), ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।  ਉਹ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ।
ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ
ਜੀਵਨ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ (ਹਰੀਲਾਲ, ਮਨੀਲਾਲ, ਰਾਮਦਾਸ ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਸ) ਬਾਲਗ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਚ ਗਏ, ਕਸਤੂਰਬਾ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 1888 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੀ। 1896 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਚਲੇ ਗਏ।
ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ
ਉਹ ਕੈਪਟਨ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ) ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਜ ਰੈਸ਼ਿਟੀ (1825-1906) ਲਈ ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।  1887 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦੀਆ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ
ਜੀਵਨ
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1906 ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਸਤੂਰਬਾ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਸਤੂਰਬਾ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਕਸਤੂਰਬਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਲਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ
ਇਸਮਾਈਲ ਦੀ ਮੌਤ 18 ਸਤੰਬਰ, 1912 ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਇਸਮਾਈਲ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਕੰਧਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਵਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਸਮਾਈਲ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਪਸ਼ਤੋ ਬੋਲਦੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨਸਾਥੀ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਿਤ ਲੇਖਕ ਕਾਜ਼ੀ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ।
ਉਸ ਦੀ ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਜ ਰੈਸ਼ਿਟੀ ਉਸਦੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਹੁਨਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਘਾਨਾ
ਘਾਨਾ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘਾਨਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਟੋਗੋ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਾਨਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜੰਗਜੂ ਸਮਰਾਟ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਘਾਨਾ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਦਾਤਰੀ
ਇੱਕ ਦਾਤਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮ: ਸਿੱਕਲ, ਬੈਗਿੰਗ ਹੁੱਕ, ਰੀਪਿੰਗ-ਹੁੱਕ ਜਾਂ ਗਰਾਸਹੁੱਕ) ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ-ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੜਵੇਂ ਬਲੇਡਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ, ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਚਾਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਕੱਟਣ (ਅਰਥਾਤ ਪੱਠੇ ਵੱਢਣ) ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਾਲਕਸ ਵੀ ਇੱਕ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸੰਦਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਵਡ (ਗੋਲ ਮੁੜਵਾਂ) ਬਲੇਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਤਿੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਲੋਹ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਾਤਰੀ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਖੇਤਰ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ ਦੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਤਰੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜਾਂ ਸੇਰੇਟਿਡ (ਦੰਦਿਆ ਵਾਲੇ) ਬਲੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਥੋੜੀ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਹਰੇ ਘਾਹ ਜਾਂ ਪਰਿਪੱਕ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੈਰੇਟਿਡ ਬਲੇਡ (ਆਰੀ ਵਰਗੇ ਦੰਦਿਆ ਵਾਲੇ ਬਲੇਡ) ਜੋ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਜੇ ਵੀ ਹਾਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਅਨਾਜ-ਕਟਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਸੋਈ ਦੇ ਚਾਕੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਵਾਢੀ ਦਾਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਬਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਰਾ/ਪੱਠੇ ਦਾਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। thumb| ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਢੀ ਵਾਲੀ ਦਾਤਰੀ|center
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀ ਦੇ ਸੰਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਔਜ਼ਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪ੍ਰਾਚੀ ਗਰਗ
ਪ੍ਰਾਚੀ ਗਰਗ (| <ਪ੍ਰਚੀ> ˈɡɑːɡ | ਹਿੰਦੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ: प्राची गर्ग; ਜਨਮ 19 ਮਈ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਪੀਕਰ, ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ "ਸੁਪਰਵੋਮੈਨ", ਜੋ ਕਿ entr ਅਤੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ "ਸੁਪਰਕੂਲਜ਼" ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ|ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਥੀਮ ਉੱਦਮ, ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਵੱਲ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ|ਉਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ|
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਪ੍ਰਾਚੀ ਗਰਗ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1984 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ  ਬੁਲੰਦਸ਼ਹਿਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ | ਉਹ ਨੀਰੂ ਗਰਗ ਅਤੇ ਬ੍ਰਜੇਸ਼ ਗਰਗ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਗ੍ਰੇਨ ਲੇਕਸ ਇੰਸਟੀਚਿ ofਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਚੇਨਈ ਤੋਂ ਬਿਜਨੈਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਐਮਬੀਏ) ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ।
ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮ
ਉਸਨੇ ਡੀਡੀ ਨਿਊਜ਼ ਜਰਨਲ, ਐ ਈ ਈ ਟੀ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਚ ਟੀ ਹੋਰੀਜੋਨਜ਼ ਲਈ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਿੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਲੇਖਕ ਹੈ|
ਉਹ ਇਕ ਇੰਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਘੂਮੋਫਿਰੋ ਦੀ ਹੈ| ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਫੇਮਿਨਾ, ਆਈਡੀਵਾ ਨੇ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਉਹ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਟੂਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ|
ਕਿਤਾਬਚਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਤ੍ਰਿਦੀਬ ਚੌਧਰੀ
ਤ੍ਰਿਦੀਬ ਚੌਧਰੀ (1911-1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1952 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 1987 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੋਆ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਰਐਸਪੀ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਮੁੰਦਰੀ ਬੋਲੀ
ਮੁੰਦਰੀ (Muɳɖa) ਮੁੰਦਾ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੰਦਾ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਸੰਤਾਲੀ ਨਾਲ਼ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਪਾਲ ਦੇ ਮੁੰਦਾ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁੰਦਰੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਸਤੇ ਰੋਹੀਦਾਸ ਸਿੰਘ ਨਾਗ ਨੇ "ਮੁੰਦਰੀ ਬਾਣੀ" ਨਾਮਕ ਲਿਪੀ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਦਾ ਬੋਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਪਾਲ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਥਿਰਿੰਗ ਮਾਡਲ
ਥਿਰਿੰਗ ਮਾਡਲ ਇੱਕ ਇੰਨਬਿੰਨ ਹੱਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਹੈ ਜੋ (1+1) ਅਯਾਮਾਂ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਡੀਰਾਕ ਫੀਲਡ ਦੀਆਂ ਸਵੈ-ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਜਿੱਥੇ ਫੀਲਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, g ਕਪਲਿੰਗ ਸਥਿਰਾਂਕ ਹੈ, m ਪੁੰਜ ਹੈ, ਅਤੇ \gamma^\mu, \mu = 0,1 ਲਈ ਦੋ-ਅਯਾਮੀ ਗਾਮਾ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਹਨ।
ਸ਼ੀਲਾ ਬੋਰਥਾਕਰ
ਸ਼ੀਲਾ ਬੋਰਥਾਕਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਾਦੋਊ ਅਸੋਮ ਲੇਖਿਕਾ ਸਮਾਰੋਹ ਸਮਿਤੀ (ਸੀਏਐਲਐਸਐਸ) ਦੀ ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮਿਲਣੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ, 1974 ਤੋਂ 1976, 1990 ਤੋਂ 1992 ਅਤੇ 1993 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਦੋ ਵਾਰ 1976 ਤੋਂ 1990 ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਹੀ।
ਜੀਵਨ
ਬੋਰਥਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 1935 ਵਿੱਚ ਨਾਬਿਨ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਲਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰਿੰਗੀਆ, ਜੋਰਹਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਅਸਾਮ ਦੇ ਉੱਤਰਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਗਨਨਾਥ ਬਾਰੂਹ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰਾਨਨ ਬੋਰਥਾਕਰ, ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਤੇਜ਼ਪੁਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਸ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਲ ਦੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ 'ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ' ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਡਾਰੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਫਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ,  ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਤੇਜਪੁਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਕਾਲਜ, ਗੋਪੀਨਾਥ ਬੋਰਡੋਲੋਈ ਕੰਨਿਆ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ, ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਨੇ ਉੱਥੇ ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, 2008 ਵਿੱਚ, ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ
ਗੁਰਮੇਲ ਮਡਾਹੜ (ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1945 - 28 ਨਵੰਬਰ 2011) ਨਿੱਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੱਡਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 100 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਮੌਲਾਨਾ ਮਹਿਮੂਦ ਮਦਨੀ
ਮਹਿਮੂਦ ਮਦਨੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਜਮੀਅਤ ਉਲੇਮਾ-ਏ-ਹਿੰਦ ਨਾਮਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹੈ।
ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜਿਹਾਦ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਆਤੰਕਵਾਦ ਦਾ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਮਾਰਚ 1964 ਨੂੰ ਦੇਵਬੰਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦੇਵਬੰਦ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਦ ਢਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਮਦਨੀ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਈ ਸੀ।
ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਮਦਨੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਵ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਹਿਮੂਦ ਮਦਨੀ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੀ ਬੋਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਦ ਸੀਕਰਟ ਏਜੰਟ
ਦ ਸੀਕਰਟ ਏਜੰਟ: ਅ ਸਿੰਪਲ ਟੇਲ ਜੋਸਫ਼ ਕੋਨਾਰਡ ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1907 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ।
ਮਾਡਰਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ 46ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਾਵਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਫ਼ੱਕਰ
ਕਾਮਰੇਡ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਫ਼ੱਕਰ (?- ਨਵੰਬਰ 1974) ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਮੁਜ਼ਾਰਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਜੰਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜੋਗਾ ਦੇ ਯੁਧ-ਸਾਥੀ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ
ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ
ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬਣਵਾਇਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪਰਸਿੱਧੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਰੋਡ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਰੋਡ ਪੈ ਗਿਆ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਭਾਰਤ ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਹੌਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵੀ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਵਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਾਲਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ੳੇੁਸਾਰੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਖਾਲਸਾ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਮਜੀਠੀਆ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਕਮੇਟੀ ਅੱਗੇ ਇਹ ਤਜ਼ਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਕਿ ਉਹ ਕਾਲਜ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚ ਉਠਾਉਣਗੇ ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਕਾਲਜ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਨਾਮ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਹੀ ਫਾਈਨਲ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਾਲਜ ਬਣਵਾਇਆ ਜੋ ਭਾਵੇਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ ਪਰ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਚੰਗਾ ਅਦਾਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਚੇਰਿਟਾ
ਚੇਰਿਟਾ ਇਕ, ਦੋ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਚੇਰਿਟਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ "ਕਹਾਣੀ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੰਗਤੀ ਇੱਕ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦੋ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ-ਪੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਬੰਦ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚੇਰਿਟਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅ ਲੀ (ਇੱਕ ਯੂਕੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ) ਨੇ 22 ਜੂਨ, 1997 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਰੂਪ
ਸਵਿੱਚ
ਉਹਨਾਂ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰੰਟ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸੰਭਵ ਰਸਤੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਰੂਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ "ਸਵਿੱਚ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਧਾਰਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਨਿਕੀ ਟਾਗਲਸ ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਬਟਨ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਰਣਨ
thumb|300x300px|ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕਟ ਸਵਿੱਚ: ਸਿਖਰ ਤੇ, ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ: ਸਰਕਿਟ ਬ੍ਰੇਕਰ, ਪਾਰਾ ਸਵਿੱਚ, ਵਫਰ ਸਵਿੱਚ, DIP ਸਵਿੱਚ, ਸਤਹ ਮਾਊਂਟ ਸਵਿੱਚ, ਰੀਡ ਸਵਿੱਚ। ਹੇਠਾਂ, ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ: ਕੰਧ ਸਵਿੱਚ (ਯੂਐਸ ਸਟਾਈਲ), ਛੋਟੀ ਟੌਗਲ ਸਵਿੱਚ, ਇਨ-ਲਾਈਨ ਸਵਿਚ, ਪੁਸ਼ ਬਟਨ ਸਵਿੱਚ, ਰੌਕਰ ਸਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਰੋਸਵਿੱਚ। ਸਵਿੱਚ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਿਸਮ ਇੱਕ ਮੈਨੂਅਲੀ ਓਪਰੇਟਿਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਨਿਕੀ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਸਰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਜਾਂ ਤਾਂ "ਬੰਦ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ "ਖੁੱਲ੍ਹਾ", ਭਾਵ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਾਂ (ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਾਂ ਬੰਦ) ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ (ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ) ਜਾਂ ਤਾਂ "ਵਿਕਲਪਕ ਕਾਰਵਾਈ" (ਲਗਾਤਾਰ "ਚਾਲੂ" ਜਾਂ "ਬੰਦ" ਲਈ ਸਵਿੱਚ ਕਰੋ) ਜਾਂ "ਮੋਮੈਂਟਰੀ" ("ਚਾਲੂ" ਲਈ ਧੱਕਾ ਅਤੇ "ਬੰਦ" ਲਈ ਛੱਡੋ) ਦੀ ਕਿਸਮ।