cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਐਸ.ਟੀ.ਕਾਲਰਿਜ
ਕਾਲਰਿਜ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ biographia literaria1817 ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਹੈ।ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ lyrical ballads ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ। Biographia literaria ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ fancy (ਖ਼ਿਆਲ, ਭਾਵਨਾ) ਨੂੰ lmagintion(ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਹੈ।fancy ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇਕਤਰੀਕਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜੁਟਿਆ ਮੌਲਿਕ ਅਮਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋਮ ਕਲਪਨਾ ਕੇਵਲ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰੋਕਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਕਵੀ ਦਿਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਚੇਤਨ ਤੌਰ ਤੇ ਨਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜਦੇ ਨੇ। ਕਾਲਰਿਜ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਵਰਤੀ ਚਿੰਤਕ ਤਾਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਸਲੇਟ ਹੈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਕਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਕਾਲਰਿਜ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਫੈਂਸੀ ਅਤੇ ਇਮੈਜੀਨੇਸ਼ਨ ਦੋ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਪਰਮ ਅਵੱਸ਼ਕ ਹਨ।ਫੈਂਸੀ ਤਾਂ ਇਮੈਜੀਨੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕਤਰ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਇਕਤਰ ਤਾਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।ਇਹ ਤਰਕ ਪੂਰਨ ਫੈਕਟਰੀ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਤਰ ਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਿਰਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਕਾਲਰਿਜ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੜੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਆਲੋਚਕ ਜੈਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਾਂਤਰਿਕ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕਾਲਰਿਜ ਇੱਕ ਲਾਜਵਾਬ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਟਿੱਸਾ ਝੀਲ (ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ)
thumb| ਟਿੱਸਾ ਝੀਲ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ ਟਿੱਸਾ ਵੇਵਾ ਜਾਂ ਟਿੱਸਾ ਝੀਲ, ਇੱਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਨਾਮਪਿਆ ਟਿਸਾ (ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ.) ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਪਾਂਡਾ ਵੇਵਾ (ਸਰੋਵਰ) (5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ.) ਅਤੇ ਅਭਯਾ ਵੇਵਾ (5ਵੀਂ-4ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ.) ਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਟਿੱਸਾ ਵੇਵਾ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ 2 ਮੀਲ (3.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਲੰਬਾ ਅਤੇ 25 ਫੁੱਟ (7.6 ਮੀਟਰ) ਉੱਚਾ ਹੈ।.
ਹੋਰ ਉਪਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰੋਵਰ ਟਿੱਸਾ ਝੀਲ ਦੇ ਰਾਇਲ ਗਾਰਡਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਟਿੱਸਾ ਝੀਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 1900 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1947 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ 1900 ਵਿੱਚ ਕੈਲੰਡਰੀ ਸਾਲ ਪਲਟਣ ਨਾਲ ਸਦੀ ਪਲਟਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1849 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਸਭਿਅਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ ਸਗੋਂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲਣ ਲੱਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤਿਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਵਿਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਢੇਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਬਿੰਦੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਦੀਆ ਕੁਲ ਸਰੀਰਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲਤ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਦਮਿਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖੁੱਲੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਮੱਧ-ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋ ਜਨਮਿਆ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
· ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਿਕ ਕਵਿਤਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਚਿੱਠੇ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
· ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
· ਸਮਕਾਲੀ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
· ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਕਵੀ:
ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (1905-1974) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇ ਗੌਰਵ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਭਾਵ ਛਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਿੰਬਾ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਰੰਭ ‘ਕਵੀ ਦਰਬਾਰੀ’ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਅਧਵਾਟੇ’ ‘ਕੁਸੰਭੜਾ` ‘ਸਾਵੇ-ਪੱਤਰ` ਆਦਿ ਹਨ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ (1919-2005) ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਰ ਸਿੰਘ ਹਿਤਕਾਰੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤੀਬਰਤਾ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਉਘੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਚੇਤੰਨ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਖਰੀਆਂ-ਖਰੀਆ ਸੁਣਾਉੁਂਦੀ ਹੈ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਲਹਿਰਾਂ, ਜਿਉਂਦਾ ਜੀਵਨ, ਤਰੇਲ ਧੋਤੇ ਫੁੱਲ, ਓ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਬਦੱਲਾ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਝ ਦੀ ਲਾਲੀ ਆਦਿ ਹਨ।
ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ (1897-1944): ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜ਼ਜ਼ਬਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਪਟੇ ਵਾਲਾ ਕੁੱਤਾ` ਅਤੇ ‘ਬਾਂਦਰ ਦਾ ਕਲੰਦਰ` ਪ੍ਰੀਤੀਨਿਧ ਮਿਸਾਲ ਕਹੀਆ ਜਾਂ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਖੰਡਾਂ ਉੱਪਰ ਵਿਅੰਗ ਚੋਟ ਬਹੁਤ ਤੀਰਬ ਸੀ। ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹਿਲ ਪੁਸਤਕ ‘ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ’ ‘ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਛਪੀ’। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਤਿਮ ਲਹਿਰਾਂ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ, ਮੇਰੇ ਗੀਤ, ਸਹਿਜ ਸੰਚਾਰ ਮਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬੇਰ, ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਛਪੀਆਂ।
ਹਵਾਲੇ
1. ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਹਾਸਿਲ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
19 ਮਾਰਚ
19 ਮਾਰਚ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 78ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 79ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 287 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਧਾਰ
ਧਾਰ (ਹਿੰਦੀ: धार) ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਾਜੁਰੋ
ਮਾਜੁਰੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਵਿੱਚ 64 ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਟੋਲ (ਟਾਪੂ ਸਮੂਹ) ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸਿਮੇਨ ਅਗਦੇਸਤੀਨ
ਸਿਮੇਨ ਅਗਦੇਸਤੀਨ (ਜਨਮ 15 ਮਈ, 1 9 67) ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਤਰੰਜ, ਸ਼ਤਰੰਜ ਕੋਚਿੰਗ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ।
ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਇੱਕ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦਾ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2005 ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮੈਗਨਸ ਕਾਰਲਸਨ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕੋਚ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਰਲਸਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਨੇਜਰ, ਐਸਪਨ ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਲਸਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਤਰੰਜ ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਨਾਰਵੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਟਰਾਈਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਨੇ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਚੋਟੀ-ਉੜਾਨ ਸ਼ਤਰੰਜ ਨੂੰ ਜੋੜ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗੋਡੇ ਦੀ ਸੱਟ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੁਟਬਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। 1999 ਵਿੱਚ, ਅਗਦੇਸਤੀਨ ਨੇ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਸਾਲ ਕਪੇਲ ਲਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਆਇਲ ਆਫ ਮੈਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਤੇ ਸੀ। ਐਗਡੇਸਟੈਇਨ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 9 ਵਿੱਚੋਂ 8½ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਸੈਂਟ ਮਾਰਤੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰੇਟਿੰਗ 2901 ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਓਸਲੋ ਸ਼ਤਰੰਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ-ਹਾਵਰਡ ਵਗੇਦਰਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, 9 ਵਿੱਚੋਂ 7 ਅੰਕ ਲੈ ਕੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਤਰੰਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਰੰਜਨ
ਰਮਨਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ
ਰਮਨਲਾਲ ਜੇਠਾਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ (22 ਮਈ 1926 - 10 ਸਤੰਬਰ 2006) ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।.ਉਹ ਬਤਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੰਮ
ਉਸਦੀ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦੀਆਂ 42 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ : ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ:ਏਕ ਅਧਿਅਨ (1963), ਅਭਿਪਸਾ (1968), ਪਰਿਮਾਨ (1969), ਸ਼ਬਦਾਸੇਤੁ (1970), ਪ੍ਰਤਿਆਯ (1970), ਸਮਾਂਤਾਰ (1976), ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ ਕਥਾ (1974), ਵਨੀਯੋਗ (1977), ਵਿਵੇਚਨੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ (1981), ਪ੍ਰਗਨਯਾਮੂਰਤੀ ਗੋਵਰਧਨਮ (1986), ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ (1988), ਪਰਿਵੇਸ਼ (1988), ਵਿਵੇਚਨ ਨੀ ਆਬੋਹਵਾ (1989), ਆਦਿਵਚਨ (1995). ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ:ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ (1979), ਵੇਰੀਏਸ਼ਨ ਆਨ ਏ ਥੀਮ: ਐਸੇਜ਼ ਆਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਿਟਰੇਚਰ (1993) ਹਨ। ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਹੈ। ਸਵਾ. ਸਾਕਸਰ ਨਵਲਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀਰਾਮ ਨੂ ਜੀਵਨਵ੍ਰੁਤੰਤ ਆਨੇ ਕਵਿਜੀਵਨ (1966) ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਲੋਕ ਨਾ ਯਾਤਰੀਓ 1–2 (1983) ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਵੀ ਅਖੋ ਦੁਆਰਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਖਗੀਤਾ ਅਤੇ ਅਖਾ ਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਵੀਸਾਂਚਾਯ (1981), ਉੱਤਮਲਾਲ ਨੀ ਗਦਾਸਿੱਧੀ (1972), ਗੋਵਰਧਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ (1983) ਦਾ ਵੀ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜੀਵਨੀ ਲੜੀ' ਗੁਜਰਾਤੀ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਦਾ 1976 ਤੋਂ 2006 (ਆਪਣੀ ਮੌਤ) ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।
ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ
ਕਿਸਨ ਬਾਬੂਰਾਓ  "ਅੰਨਾ" ਹਜ਼ਾਰੇ (, ; (ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1937) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। 1992 - ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਵਧਾਉਣ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿਲਾਉਣ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੁੱਢਲੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਧਰ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਆਯੋਜਿਤ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਜ਼ ਲਈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਚੇਤਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1937 (ਕੁਝ ਸਰੋਤ 15 ਜਨਵਰੀ 1940 ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ) ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੇ ਭਿੰਗਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮਰਾਠਾ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬੂਰਾਓ ਹਜਾਰੇ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਹਜਾਰੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਿਆ। ਪਿਤਾ ਮਜਦੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਦਾਦਾ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਭਿੰਗਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਂਜ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਅਹਿਮਦ ਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਰਾਲੇਗਨ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਦਾਦਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅੰਨਾ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਰਾਲੇਗਨ ਆ ਗਿਆ। ਅੰਨਾ ਦੇ ਛੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀ ਦਾ ਆਲਮ ਵੇਖ ਕੇ ਅੰਨਾ ਦੀ ਭੂਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਲੈ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਰਵਾਰ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦਾਦਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਫੁਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ 40 ਰੁਪਏ ਦੇ ਤਨਖਾਹ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਲੇਗਨ ਤੋਂ ਸੱਦ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (2000-09)
ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਕਮਰ ਰਹਿਮਾਨ
ਕਮਰ ਰਹਿਮਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਜਿਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨੈਨੋਪਾਰਟੀਕਲ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸਬੈਸਟੌਸਿਸ, ਸਲੇਟ ਧੂੜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਵਸਾਇਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜਕਲ ਉਹ ਅਮੀਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰੌਸਟੋਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਰਮਨੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਮਾਨਦ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।  ਡਾ.ਰਹਿਮਾਨ 600 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਨੇ ਐਸਬੈਸਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ੈਲਾਪਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਜਲ-ਕੁੰਬੀ
ਜਲ-ਕੁੰਬੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Eichhornia crassipes ਜਾਂ Pontederia crassipes), ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਟਰ ਹਾਇਸਿੰਥ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜਲ-ਪੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਮਲਾਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਪੋਂਟੇਡੇਰੀਆ ਜੀਨਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਪਜੀਨਸ ਓਸ਼ੁਨੇ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ।  ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸਦੀ ਹਮਲਾਵਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ "ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਆਤੰਕ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।thumb| ਹਲਦੀਆ ਮਿਉਂਸਪੈਲਟੀ ਪੂਲ, ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਜਲ ਹਾਈਸਿਂਥ ਆਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। thumb| ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਤਾਲ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਸੈਨ ਨਿਕੋਲਸ, ਬੈਟੰਗਸ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ।
ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਜਵੰਦਾ
ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਜਵੰਦਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵੀਨੂ ਪਾਲੀਵਾਲ
ਵੀਨੂ ਪਾਲੀਵਾਲ (1972-2016) ਇੱਕ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਉੱਘੀ ਭਾਰਤੀ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਚਾਲਕ ਸੀ। ਵੀਨੂ ਦਾ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਪ੍ਰਤੀ ਜੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ "ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਹਾਰਲੇ" ਅਤੇ "ਹੋਗ ਰਾਨੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੀਨੂ ਦੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਉਤਸੁਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਚਾਲਕ ਸਨ। ਵੀਨੂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਬੇਸ਼ਕ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਨੂਨ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਚਲਾਉਣੀ ਸਿੱਖੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀਨੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਖ਼ਰੀਦੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਵੀਨੂ ਪਾਲੀਵਾਲ ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਵੀਨੂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀਨੂ ਦਾ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲਾਂ ਲਈ ਜਨੂਨ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀਨੂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਵੀਨੂ ਦੇ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਚਲਾਉਣ ਉੱਪਰ ਐਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੀਨੂ ਨੂੰ ਦੋ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਪਛਾਣ
ਪਾਲੀਵਾਲ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਇੱਕਲੀ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਚਾਲਕ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਾਲਕ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਾਰਲੇ ਡੇਵਿਡਸਨ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਨੂੰ 180ਕਿ.ਮੀ. ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾਈ। ਬਾਇਕਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਉਦੀਯੋਗਪਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਉਸਨੇ "ਚਾਏ ਬਾਰ" ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਮੌਤ
ਵੀਨੂ ਪਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2016 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੜਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਵੀਨੂ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਰੂਟ ਤੇ ਗਿਆਰਸਪੁਰ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਾਰਲੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਕੋਲ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵੱਲ ਗਈ ਪਰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਛਾਣ-ਬੀਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੀਨੂ ਦੀ ਮੌਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ।
ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹਲਕਾ ਨੰ:7 ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟ ਜਿਸ 'ਤੇ 6 ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਅਤੇ 5 ਵਾਰ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਫੱਸਵੀਂ ਟੱਕਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲੋਧੀਨੰਗਲ ਚੋਣ ਲੜੇ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਸ਼ਵਨੀ ਸੇਖੜੀ ਤੋਂ 17000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚੋਣ ਹਾਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦੀ 33 ਫੀਸਦੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ 33 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਐੱਸ. ਸੀ./ਬੀ. ਸੀ. 33 ਫੀਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2012 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2017
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ
ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ (29 ਜੂਨ 1947 – 16 ਮਈ, 2010) ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਲੇਖਕ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਅਨੁਰਾਧਾ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਨੂੰ ਥੰਜਾਵੁਰ, ਤਮਿਲ ਨਾਡੁ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਆਰ. ਬਾਲਾਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਇੱਕ ਲੇਖਿਕਾ ਬਣੀ।  ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਸਾਲਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਦੇ ਕਈ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੈਨੇਂਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਬਾਰੇ ਤੱਥ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਮੰਗਾਈ, ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ 1977 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ "ਐਂਟੀ-ਡਾਇਵੋਰਸ ਦੇ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ" ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੇ ਕਰੀਬ 800 ਨਾਵਲ ਅਤੇ 1,230 ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੀਰਾਈ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ ਜੋ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਤਮਨ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਹੀ ਨਾਂ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਕੁਟੂ ਪੁਜੁਕੱਲ, ਓਰੂ ਮੱਲਾਰੀਨ ਪਯਾਨਮ ਅਤੇ ਔਰੂ ਵੈਦੂ ਇਰੂਵਾਸਲ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ ਬਾਲਚੈਂਡਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਔਰ ਵੈਜੂ ਇਰੂ ਵਸੀਲ ਨੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਸਟ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।  1988 ਦੀਆਂ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਓਕਾ ਬਾਰੀਆ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਨੰਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।  ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਚਨਾਈ ਪੁੰਕਲ, ਪਾਸਮ ਅਤੇ ਕਾਨਕੰਡਨ ਤੌਜ਼ੀ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਆਹ
ਅਨੁਰਾਧਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ 16 ਮਈ, 2010 ਵਿੱਚ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ  ਚੇਨਈ ਵਿੱਖੇ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਰਾਮਾਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਵਾਦ
ਲੇਖਕ ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਮਾਨਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅੰਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਮੱਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਿਆ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਾਰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪੈਗੰਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਜੈਂਨੇਦਰਾ ਸਰਸਵਤੀ ਉੱਪਰ ਵੀ ਜਿਨਸੀ ਦੁਰਾਚਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਸਨੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਔਰਤ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜਦੀਕੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਸਵਤੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਔਰਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ "ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ" ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਈ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰੱਖੇ।
ਰਮਨਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜਾਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2004 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ 12 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਥਿਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਸੰਕਟ
ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਕਰਜ਼ ਸੰਕਟ' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Greek government-debt crisis) ਜਾਂ ਯੂਨਾਨੀ ਮੰਦਵਾੜਾ  2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਹੁਣ (ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੱਕ) ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰਬੀਨਾ ਖਾਨ
ਰਬੀਨਾ ਖਾਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Rabina Khan; রবিনা খান  ; ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1972) ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸ਼ੈਡਵੈਲ ਲਈ ਸਾਬਕਾ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਟਾਵਰ ਹੈਮਲੇਟਸ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਹਾਊਸਿੰਗ ਲਈ ਕੈਬਨਿਟ ਮੈਂਬਰ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾਜ਼ ਰੇਨਬੋ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਟਾਵਰ ਹੈਮਲੇਟਸ ਮੇਅਰਲ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚੋਣ ਲੜੀ। ਉਹ ਟਾਵਰ ਹੈਮਲੇਟਸ ਦੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਅਲਾਇੰਸ ਦੀ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਪਰ 29 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।
ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਸੰਕਟ
ਮੌਜੂਦਾ ਬਕਾਇਆ ਖਾਤਾ
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਰਬੀਨਾ ਖਾਨ
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ
ਖਾਨ ਨੂੰ ਟਾਵਰ ਹੈਮਲੇਟਸ ਸਿਵਿਕ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਇਨਫਲੂਏਂਸ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ ਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਈਸਟ ਐਂਡ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਡਾਇਵਰਸਿਟੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਾਲ ਦੀ ਹੀਰੋ' ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਖਾਨ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਈਟਚੈਪਲ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਅਮੀਨੂਰ, ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਸ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਸੰਕਟ
ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਪੱਪੂ ਯਾਦਵ
ਰਾਜੇਸ਼ ਰੰਜਨ  (24 December 1967), ਉਰਫ਼ ਪੱਪੂ ਯਾਦਵ  (ਆਮ ਅੱਲ "ਨੇਤਾਜੀ"), ਆਰ.ਜੇ.ਡੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1991, 1996, 1999, ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ / ਐਸ.ਪੀ. / ਲੋਜਪਾ / ਰਾਜਦ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਪੱਪੂ ਯਾਦਵ ਸਭ ਤੋਂ 'ਵਧੀਆ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਸਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਫਰਵਰੀ 2008 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) (ਸੀਪੀਆਈ-ਐਮ) ਵਿਧਾਇਕ ਅਜੀਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। 2009 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਇੰਕਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸੀ 2014 ਦੀ ਆਮ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਪੱਪੂ ਯਾਦਵ ਨੇ ਸ਼ਰਦ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਣਜੀਤ ਰੰਜਨ, ਸੁਪੌਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੇਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਂ
ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜਟਿਲ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਚਿਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ 1990ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਪੀ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਕੂਟ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਠੀਕ ਹਾਂ  ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਕੂਟ ਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਜੇਮਸ ਬਰਾਊਨ
ਜੇਮਸ ਜੋਸਫ ਬ੍ਰਾਊਨ (3 ਮਈ, 1933 - 25 ਦਸੰਬਰ, 2006) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਨ੍ਰਿਤ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਬੈੰਡ ਦਾ ਲੀਡਰ ਸੀ। ਭੋਗੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਰੂਹ ਦਾ ਗੋਡਫ਼ਾਦਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 50 ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਚੱਲੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।
ਬ੍ਰਾਊਨ ਨੇ 17 ਸਿੰਗਲਜ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਜੋ ਬਿਲਬੋਰਡ ਆਰ ਐੰਡ ਬੀ ਚਾਰਟ ਤੇ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਿਲਬੋਰਡ ਹੋਸਟ 100 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸਭ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਊਨ ਨੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਅਤੇ ਗੀਤਵੀਟਰਸ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1942 ਤੋਂ 2010 ਤਕ ਜੋਲ ਵਿੱਟਰਬਰਨ ਦੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ ਚਾਰਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਜੇਮਸ ਬਰਾਊਨ ਨੂੰ ਟਾਪ 500 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ 100 ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 'ਤੇ ਉਹ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਹੈ। ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ ਨੇ ਬਰਾਊਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਂਪਲ ਕਲਾਕਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਮੌਤ
[[ਤਸਵੀਰ:James_Brown_Memorial_1.JPG|left|thumb|ਅਗਸਤਸਾ, ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਬਰਾਊਨ ਯਾਦਗਾਰ
]] 23 ਦਸੰਬਰ, 2006 ਨੂੰ, ਬਰਾਊਨ ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਟਲਾਂਟਾ, ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਕਈ ਘੰਟੇ ਦੇਰ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸੀ ਉਸ ਫੇਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੇ ਡੈਂਟਿਸਟ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ "ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ... ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਚਕਰਾਇਆ" ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਊਨ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲਣ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਜੇਮਸ ਬਰਾਊਨ, ਦੱਖਣ ਕੈਰੋਲਿਨ ਦੇ ਬੀਚ ਆਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਵਰਫੋਰਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਵਨਾਹ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਅਗਸਟਾ, ਜਾਰਜੀਆ ਤੋਂ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਡਾਇਬਿਟੀਜ਼ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਚਾਰਲਸ ਬੋਬਿਟ ਅਨੁਸਾਰ 2004 ਵਿੱਚ, ਬਰਾਊਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭੂਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਚਰਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਡਿਊਲ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਕੇ "ਸ਼ੋਅ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ" ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ
21 ਮਾਰਚ
21 ਮਾਰਚ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 80ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 81ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 285 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਈਮੇਲ ਅਡਰੈਸ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ
ਈਮੇਲ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਈਮੇਲ ਪਤਿਆਂ(email addresses) ਦੀ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਫਿਰ ਬਲਕ ਈਮੇਲ(bulk email) ਜਾਂ ਸਪੈਮ (spam) ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਢੰਗ
ਸਧਾਰਨ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਸਪੈਮਰ(spammers) ਦੇ ਖਰੀਦਣ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸਪੈਮਰਰਾਂ ਦੇ ਈਮੇਲ ਪਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੋਫਟਵੇਅਰ(software) ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ ਬੋਟਸ ਜਾਂ ਹਾਰਵੇਸ੍ਟਰ੍ਸ ਹੈ,ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਆਨਲਾਈਨ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਈਮੇਲ ਐਡਰੈੱਸ ਇਕਠੇ ਕਿਤੇ ਜਾ ਸਕਣ।
ਸਪੈਮਰਸ ਈਮੇਲ ਪਤਾ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਹਮਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਹਾਰਵੈਸਟ ਹਮਲੇ(directory harvest attack) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਡੋਮੇਨ 'ਤੇ ਵੈਧ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਉਸ ਡੋਮੇਨ ਦੇ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਰਤੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਕੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਦੀ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਢੰਗ ਹੈ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮੁਫਤ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਵੈਧ ਈਮੇਲ ਪਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਪੈਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਜੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪਤੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਮ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਚੁਟਕਲੇ ਹਨ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ, ਖ਼ਬਰਾਂ ਜਾਂ ਸਟਾਕ ਚੇਤਾਵਨੀ, ਮੁਫਤ ਵਪਾਰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੈਕਸ ਅਪਰਾਧੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਆਦਿ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2007 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਈਡੇਟ(iDate) ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੀੜਤ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਪੈਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਚੱਪ(Quechup)ਵੈਬਸਾਈਟ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਈਮੇਲ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੈਮਿੰਗ
ਜਾਨ ਸੀਨਾ
ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ
ਜਾਨ ਸੀਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1977 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਸਾਕਿਊਸੈਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਡੈਨ, ਮੈਟ, ਸਟੀਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। ਜਾਨ ਸੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਸਿਪ੍ਰੰਗਫੀਲਡ, ਮੈਸਾਚਿਊਸੈਟਸ ਦੇ ਸਿਪ੍ਰੰਗਫੀਲਡ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸੀਨਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਮੇਂ 54 ਨੰਬਰ ਵਾਲੀ ਜਰਸੀ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਨੰਬਰ ਹੁਣ ਵੀ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਰੈਸਲਿੰਗ ਸਮਾਨ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਜਾਨ ਸੀਨਾ ਨੇ ਲਿਮੋਸਿਨ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਨ ਸੀਨਾ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜਿੰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸੁਪਨਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬਣਨਾ ਸੀ।
ਕੁਸ਼ਤੀ ਜੀਵਨ
ਸੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ-ਰੈਸਲਿੰਗ ਲਈ ਕੁਸ਼ਤੀ ਲਡ਼ਦੇ ਹੋਏ ਹੈਵੀਵੇਟ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ, ਸੀਨਾ ਨੇ ਡਬਲਿਊ ਡਬਲਿਊ ਐੱਫ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੈਸਲਿੰਗ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਲਈ ਲੋਡ਼ੀਂਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਸੀਨਾ ਨੇ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਭਾਵ ਕਿ ਮੁੱਖ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 27 ਜੂਨ 2002 ਨੂੰ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਕਰਟ ਐਂਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੈਸਲਿੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿੰਸ ਮਿਕਮੈਨ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਨ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕੁਸ਼ਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀਨਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਤੱਕ 24 ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 12 ਵਾਰ 'ਡਬਲਿਊ.ਡਬਲਿਊ.ਈ. ਚੈਂਪੀਅਨ', 3 ਵਾਰ 'ਵਰਲਡ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ' ਅਤੇ 5 ਵਾਰ 'ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਚੈਂਪੀਅਨ' ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੀਨਾ 2008 ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੀਹ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘੋਲ ਭਾਵ ਕਿ 'ਰਾਇਲ ਰੰਬਲ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਵਾਰ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋਡ਼ੀਦਾਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀਨਾ 4 ਵਾਰ 'ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ' (ਦੋ ਵਾਰ ਸ਼ਾਨ ਮਾਈਕਲ ਅਤੇ ਬਤਿਸਤਾ ਨਾਲ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਾਨ ਸੀਨਾ 2012 ਵਿੱਚ ਹੋਏ 'ਮਨੀ ਇਨ ਦ ਬੈਂਕ' ਵਿੱਚ ਪੌਡ਼ੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਵਾਰ ਸੀਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮੈਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਵਰਲਡ ਰੈਸਲਿੰਗ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸਟੂਡੀਓ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਜਾਨ ਸੀਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ- ਦ ਮਰੀਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਥਿਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਤੇ ਲਗਭਗ $7 ਮਿਲੀਅਨ ਕਮਾਏ। ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ $18.7 ਮਿਲੀਅਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਡੀਵੀਡੀ ਉੱਪਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੇ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ $30 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।
ਜਾਨ ਸੀਨਾ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਬਲਿਊ.ਡਬਲਿਊ.ਈ. ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਿਰਮਾਣਿਤ, 12 ਰਾਊਂਡਸ ਸੀ। 25 ਫਰਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਨਿਯੂ ਆਰਲਿਯੰਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 27 ਮਾਰਚ 2009 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਜਾਨ ਸੀਨਾ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਵੀ ਹੈ। ਸੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੈਪ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ 'ਯੂ ਕੈਂਟ ਸੀ ਮੀ' ਖੁਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੰਬਰ ਇੱਕ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਰਸ਼ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ
ਟਿੱਸਾ ਝੀਲ (ਟਿੱਸਾਮਹਾਰਾਮਾ)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
ਟਿੱਸਾ ਵੇਵਾ ਜਾਂ ਟਿੱਸਾ ਝੀਲ ਟਿੱਸਾਮਹਾਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤੀਸਰੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਰੁਹੁਨਾ ਦੇ ਮਹਾਨਾਗਾ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂ ਰੁਹੁਨਾ ਦੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਯਤਾਲਾ ਟਿੱਸਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ  ਸਰੋਵਰ ਤਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗੀਆ ਕਿ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਟਿੱਸਾਮਹਾਰਾਮਾ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਝੀਲ ਨੂੰ 1871 ਵਿੱਚ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। left|thumb| ਟਿੱਸਾ ਵੇਵਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ [[ਚਮਗਿੱਦੜ]] thumb| ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੀਲੋਨ ਤੋਂ ਟਿੱਸਾ ਵੇਵਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ (1909)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸ਼ਾਕਾਹਾਰ
ਸ਼ਾਕਾਹਾਰ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦਾ ਮਾਸ, ਮੱਛੀ, ਆਂਡੇ ਆਦਿ ਦੀ ਖ਼ਪਤ ਤੋ ਪ੍ਰਹੇਜ ਕਰਨ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।
ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ (24 ਦਸੰਬਰ 1924 - 31 ਜੁਲਾਈ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਰਫ਼ੀ ਆਪਣੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਦੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਾਜ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ, ਉਦਾਸ ਵਿਰਲਾਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਭਜਨ ਅਤੇ ਕੱਵਾਲੀ ਤੱਕ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਲਖਣ ਯੋਗਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1950 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਫ਼ੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਵੱਧ ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1967 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ-ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਗਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸਾਮੀ, ਕੋਕਣੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ, ਉੜੀਆ, ਪੰਜਾਬੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਸਿੰਧੀ, ਕੰਨੜ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਤੇਲਗੂ, ਮਗਾਹੀ, ਮੈਥਲੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ, ਹੈਤੀਆਈ, ਅਤੇ ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਸਨ।
ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਛੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਸਰੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਮੁਹਮੰਦ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਰਫ਼ੀ, ਜਿਸਦਾ ਦਾ ਕੱਚਾ-ਨਾਂਅ "ਫੀਕੋ" (Pheeko) ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ, ਦੇ ਇੱਕ ਫਕੀਰ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਗਲ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਫ਼ੀ ਦੇ ਪਿਤਾ 1935 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੱਟੀ ਗੇਟ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੈਲੂਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਰਫ਼ੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ (ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਦਾ ਸਾਲਾ) ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ ਨੇ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ, ਰਫ਼ੀ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਭੇਜਣ ਵਾਸਤੇ ਮਨਾਇਆ ਸੀ।
ਰਫ਼ੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਖਾਨ, ਪੰਡਿਤ ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਮਟੋ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੇ.ਐੱਲ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1941 ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਗਾਣਾ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਗਾਣਾ ਸੀ “ਸੋਹਣੀਏ ਨੀਂ, ਹੀਰੀਏ ਨੀਂ” ਜੋ ਕਿ ਜੀਨਤ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਲੋਚ (1944 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ) ਵਾਸਤੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਰਫ਼ੀ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਾਹੌਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਸਟੀਵਨ ਹਾਰਪਰ
ਸਟੀਫ਼ਨ ਹਾਰਪਰ (ਜਨਮ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1959) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 6 ਫਰਵਰੀ, 2006 ਤੋਂ 4 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ 22ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਲਾਇੰਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਮੁਦ੍ਰਾ ਨੀਤੀ
ਮੁਦ੍ਰਾ ਨੀਤੀ  ਉਹ ਨੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਅਥਾਰਟੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਦ੍ਰਾ ਸਫ਼ੀਤੀ ਦੀ ਦਰ ਭਾਵ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਖੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦਾ ਦੇਸ ਦੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਹਾਲ ਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕਲਾ
ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ​ਕਲਾ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ​ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ, ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕੋਈ ਵੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿਵਾਸੀ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ, ਭੂ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਟੇਲੀਅਰ, ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਿੰਟ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦ, ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਬੂਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹੀਡਲਬਰਗ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪਲੇਨ ਏਅਰ ਪੇਂਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਂਟੀਪੋਡੀਅਨਜ਼, ਕੇਂਦਰੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਹਰਮਨਸਬਰਗ ਸਕੂਲ ਵਾਟਰ ਕਲੋਰਿਸਟ,ਵੈਸਟਰਨ ਡੈਜ਼ਰਟ ਆਰਟ ਮੂਵਮੈਂਟ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ।
ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਵਜ 60,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਬੂਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਦਿਵਾਸੀ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਪੂਰੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਲੂਰੂ ਅਤੇ ਕਾਕਾਡੂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਸਾਈਟਾਂ, ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਿੰਬਰਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਵਿਓਨ ਗਵਿਓਨ ਰਾਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ। ਰਾਕ ਆਰਟ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁ-ਰਿੰਗ-ਗਾਈ ਚੇਜ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਡਨੀ ਚਟਾਨਾਂ ਦੀ ਉੱਕਰੀ ਲਗਭਗ 5000 ਤੋਂ 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਰੁਜੁਗਾ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਆਫ਼ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਰਾਕ ਆਰਟ ਇਸਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਕਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਬੀ ਐਨ ਗੋਸਵਾਮੀ
ਬ੍ਰਿਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਗੋਸਵਾਮੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ, ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੀ ਸਾਰਾਭਾਈ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਲੀਕੋ ਮਿਊਜਿਅਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਸਵਾਮੀ ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬੇਹਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।
ਜੀਵਨੀ
thumb| ਕਲਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ]] ਗੋਸਵਾਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1933 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਬੀ ਐਲ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1956 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ 1958 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1961 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਲ ਡਿਗਰੀ (ਪੀਐਚਡੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਂਗੜਾ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।
ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਪਰ ਉਥੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ 1973 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ ਹਾਈਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ੁਰੀਕ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ "ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ" ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ 1200 ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰਿਸਰਚ (ਆਈ.ਸੀ.ਐਚ.ਆਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ, ਅਪੂਰਵਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਲਘੂ ਚਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ 1968 ਦਾ ਲੇਖ, ਪਹਾੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ: ਦ ਫੈਮਿਲੀ ਐਜ ਬੇਸ ਆਫ਼ ਸਟਾਈਲ, ਇਸ ਵਿਧਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਸੇਉ, ਨੈਨਸੁੱਖ ਅਤੇ ਮਾਣਕੁ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਾਇਨਟਿਯੂਰਿਸਟਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਗੁਲਰ ਦਾ ਨੈਨਸੁਖ: ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲ-ਸਟੇਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਇੰਡੀਅਨ ਪੇਂਟਰ, ਪਹਾਰੀ ਮਾਸਟਰਜ਼: ਨੌਰਥਨ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਕੋਰਟ ਪੇਂਟਰਸ ਸਿੱਖ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਰਸ, ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਤੱਤ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਪੇਂਟਿੰਗ 1100-1900।
ਉਸਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ 20 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਜਦੋਂ ਗੋਸਵਾਮੀ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਮਰੀਟਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਭਾਈਚਾਰਾ 1969 ਤੋਂ 1970 ਨੂੰ ਅਤੇ 1994 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਭਾਈ ਭਾਈਚਾਰਾ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ 2008 ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਆਨਰਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਐਗਰੋਈਕੋਲੋਜੀ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ (ਏ-ਗ੍ਰਾ-ē-ˈਕੀ-ਲੂ-ਜੇ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਬਨਾਉਣਾ ਐਗਰੋਕੋਸਿਸਟਮਜ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ, ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।[1] ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤੀ-ਈਕੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀਈਕੋ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜੈਵਿਕ, ਪੁਨਰਜਨਮ, ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ, ਜਾਂ ਰਵਾਇਤੀ, ਗਹਿਣ ਜਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਖੇਤੀ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ
ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਓਈਸੀਡੀ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਅਧਿਐਨ। “[2] ਡਾਲਗਾਰਡ ਏਟ ਅਲ.  ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ"l ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੌਦੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਇਨਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਐਟ ਅਲ. ਨੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸੋਚ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧ ਰਹੇ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਇਕ ਸਰਬਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਆਮ ਲਾਭ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, (ਈਕੋਲੋਜੀ)ਵਾਤਾਵਰਣ ਗਿਆਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਐਗਰੋਕੋਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਸਿਸਟਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਸਥਾਈਪਣਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾ। []] ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚੀ ਆਬਾਦੀ ਤੱਕ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੱਕ ਪਸਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
[]] ਵੋਜਟਕੋਵਸਕੀ ਕੁਦਰਤੀ ਈਕੋਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ  ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਐਗਰੋ ਈਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੂਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਨ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਖੇਤ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। []] []] ਵੋਜਟਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ 2002 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
[6] ਕਿਸਮਾਂ
ਬੱਟਲ 2003 ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਵਰਡ ਟੀ ਓਡਮ ਦੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ   ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ 'ਤੇ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾ. ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਿਸਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਟੈਲ ‘ ਈਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਰਥਿਕਤਾ’ ( ecological political economy) ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ, ਬੱਟਲ ਮੁਤਾਬਕ ‘ਐਗਰੋ-ਆਬਾਦੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ’ (  agro-population ecology ) ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ,  ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਖੇਪ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ. ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਬਾਇਓ-ਰਸਾਇਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ।
ਲੋਕ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਅੰਦੋਲਨ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ [ਸੋਧ | ਸੋਧ ਸਰੋਤ]
ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਦਸਤੂਰ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਸੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਸਤੂਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀ, ਨਹੂਆਟਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸੀ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [16] ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਲੋਕ ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਟੈਨੋਚਿਟਟਲਨ ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਚਿਨਮਪਾਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜਕਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ  ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ  ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। [१]] ਖੇਤੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਬਦਲਾਓ  ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [18] ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕ ਇਸ ਵੇਲੇ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਖੇਤੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਐਗਰੋਕੋਲੀਜਕਲ  ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਵਾਲੇ  ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ  ਹਨ।
ਚਰਚਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਿਸ ਮਾਡਲ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਗਰੀ  ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ।
ਬਖਤੌਰ ਨਗਰ
'ਬਖਤੌਰ ਨਗਰ  ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਭੰਗੜਾ, ਗਿੱਧਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਕੁਝ ਉਪਕਰਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੁਝ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ ਹਨ।
ਅਵਨਧ ਸਾਜ਼
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗੀਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੈਅ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਲੈਅ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤਾਲੀ ਵਜਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਿਗਵੇਦ,ਅਥਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਦੁਦੰਭੀ ਆਦੰਬਰ ਅਤੇ ਆਘਾਤੀ ਸਾਜ਼ ਆਦਿ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਲ ਅਤੇ ਲੈਅ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸਮਝ ਲਈਏ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਕੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਲ,ਸ਼ਾਜ ਡਮਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਵਾਰ ਡਮਰੂ ਵਜਾਇਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੌਦਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੜੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਮਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਕਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਲ ਸ਼ਾਜਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਅਸੀਂ ਤਬਲਾ, ਪਖਾਵਜ, ਨਗਾੜਾ, ਢੋਲ, ਤਾਸ਼ਾ, ਨਾਲ ਢੋਲਕ, ਡਫ਼, ਤਬਲ, ਖੰਜਰੀ, ਖੇਲ, ਮਿਰਦੰਗ, ਹੁੜਕ, ਡਮਰੂ, ਡੁਗਡੁਗੀ, ਗੁੜਸ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੜਾ ਵੀ ਤਾਲ ਸ਼ਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਢੋਲ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਦੇ ਮੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁਂਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਢੋਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਢੋਲ ਢੋਲਕੀ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਤਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਸੁਰਬਹਾਰ ਅਤੇ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਬੇਸ (Base) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੋਲ ਵੀ ਢੋਲਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤੀਵੀਆਂ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਢੋਲਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਢੋਲ ਹੈ।ਢੋਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਜਿਵੇਂ ਭੰਗੜਾ, ਗਿੱਧਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੰਗੜਾ ਤਾਂ ਢੋਲ ਬਿਨਾਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈ ਸਕਦਾ। ਕਦੇ ਕਦੈ ਅਸੀਂ ਢੋਲ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਜਦਾ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਜ਼ ਵੀਰ ਰਸ ਅਤੇ ਤਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਬਣਾਵਟ ਇਹ ਸਾਜ਼ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਨੂੰ ਵਿਚੋਂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੂੰਹ ਵੱਡੇ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 35 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮੂੰਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਕਰੇ ਦੀ ਖੱਲ ਦੇ ਪੱਤਰੇ (ਪੁੜੇ) ਮੜ੍ਹੇ ਜਾਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੱਸੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਚਮੜੇ ਦੇ ਛੱਲੇ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿਰੋ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਢੋਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਰਹੇ। ਖੱਬੇ ਪੱਤਰੇ ਨੂੰ ਧਾਮਾ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪੱਤਰੇ ਨੂੰ ਪੁੜਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਂਸ ਤੇ ਲਕੜੀ ਦੀਆਂ ਛਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਰਥਾਤ ਧਾਮੇ ਦੀ ਛੜੀ ਲਕੜੀ ਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਹਾਕੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੱਗਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਅਰਥਾਤ ਪੁੜੇ ਨੂੰ ਬਾਂਸ ਦੀ ਛੜੀ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਢੱਡ
ਢੱਡ ਪ੍ਰਚੀਨ ਅਵਨਧ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਢੌਰੂ,ਡਮਰੂ,ਕੁੜਵਾ,ਡਿਮਡਿਮੀ ਆਦਿ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਡਮਰੂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਥਾਨ ਸਾਰੰਗੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੀ ਢੱਡ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਜ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਠੇ ਹੀ ਵਜਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਰੰਗੀ ਆਪਣੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੰਗੀਤ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਦ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡੱਡ ਤਾਲ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੋਨੇ ਤੇ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੱਥੇ,ਪ੍ਰਮ ਕਥਾ,ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ,ਵਾਰਾਂ,ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ,ਸੋਹਣੀ ਮਾਹੀਂਵਾਲ,ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ,ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ,ਜਿਉਣਾ ਮੋੜ ਦੇ ਕਿੱਸੇ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਉੱਤੇ ਕਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਵੀ ਗਾਈਆਂ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਣਾਵਟ ਇਹ ਅੰਬ,ਟਾਹਲੀ, ਤੂਤ, ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਆਦਿ ਲਕੜੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਸ ਉਂਗਲ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਉਂਗਲ ਤਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਢਮਰੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਚਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪਿਚਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੂੰਹ ਗੋਲਾਈ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਚੌੜਾਈ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਉਂਗਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 16 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 9 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਪਤਲੀ ਖੱਲ ਦੇ ਪੁੜੇ ਚੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪੁੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਤ ਦੀ ਪੱਤਲੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਸਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਜਗ੍ਹਾਂ (ਘਰ) ਵਿੱਚ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰੱਸੀ ਫਾਲਤੂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਵਜਾਉਣ ਵੇਲੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਲਪੇਟ ਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂ ਢਿੱਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗਮਕ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਨਗਾਰਾ
ਨਗਾਰੇ ਦਾ ਅੱਜ ਬੇਸ਼ਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜਿਹੜ੍ਹਾ ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੱਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਨਗਾਰੇ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੜਾਈ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਾਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਵੀਰ ਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ੇਖ਼ਾਵਤੀ ਅਤੇ ਅਲਵਰ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰਾ ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੌਟੰਕੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ “ਨਕਾਰਾ” ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਜ਼ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕੀ ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇਂ ਕਦਾਈਂ ਵੱਜਦਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਣਾਵਟ ਇਹ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੱਝ ਦੀ ਖੱਲ ਮੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਚਮੜੇ ਦੀ ਦਵਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਕਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਪਾਈ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੋ ਮੋਟੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 60 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੁਰ ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਮੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਖੱਲ ਨੂੰ ਧੁੱਪੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਗਿੱਲੀ ਲੀਰ ਰਗੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਨਰਮ ਹੋ ਕੇ ਹੇਠਲੇ ਸੁਰ ਤੇ ਬੋਲੇ। ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਗਾਰੇ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਅੱਗੇ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਖੰਜਰ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੰਜਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਗਿੱਧਾ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ,ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ,ਸੋਹਣੀ ਮਾਹੀਵਾਲ,ਦੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਣਾਵਟ ਖੰਜਰ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਜਾਂ ਪਿਤਲ ਦੀ ਚਾਦਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 18 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 24 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਚਾਦਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਪਤਲੀ ਖੱਲ ਮੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੀ ਅੱਠ ਤੋਂ ਲੈ ਕੈ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਉਂਗਲ ਤਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲਕੜੀ ਜਾਂ ਪਿਤਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਥਿੰਨ ਚਾਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਛੈਣੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਖੰਜਰੀ ਦੀ ਖੱਲ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਦੀ ਥਾਪ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਛੈਣੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਕੇ ਬੜੀ ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਖੱਬੇ ਹ4ਥ ਦੀ ਵਿਕਾਰਲੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਖੱਲ ਦੇ ਕਿਨੀਰੇ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਗਮਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਅਹੋਬਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਾਜ਼ ਗੰਜੀਰਾ ਦੇ ਨਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੰਜਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਜਨਾਂ, ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੰਤ ਸਾਜ਼
ਤੰਤ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਦੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣਿਆ ਅਤੇ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗੋਂ ਤੰਤ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਲੱਕੜੀ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਖੋਦਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਖੱਲ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੀਣਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਤੀਸਰੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੋ ਪੂਰਵ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵੀਣਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਤੀਸਰੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਣਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਤੰਤਤਰੀ ਵੀਣਾ, ਓਦੰਬਰੀ ਵੀਣਾ, ਕਤਯਾਯਨੀ ਵੀਣਾ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਤਾਰੇ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਮੀਰਾ ਬਾਈ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਫਰਿਆ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਦੇ ਗੀਤ ਘਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਮਿਆ। ਅੱਜ ਇਸੀ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਸਰੋਦ, ਰਬਾਬ, ਸੂਰੰਗੀ, ਸਿਤਾਰ, ਗਿਟਾਰ, ਸੁਰਮੰਡਲ, ਵਾਇਲਨ, ਦਿਲਰੁਬਾ,ਇਸਰਾਜ਼, ਤਾਊਸ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇਕਦੇ ਹਾਂ।