cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਵਾਦ
‘ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ’ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਹੀ 1886 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਸਿਧਾਂਤ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਰਤਿਆ। ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੱਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਰਾਇਡ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਬਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'History of Psycho-Analytical Movement' ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਦਸ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ....ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀ ਹੈ? ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।” 1906 ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਵਿਸ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਬਲੂਲਰ ਅਤੇ ਯੁੰਗ ਨੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦੇ ਲਗਭਗ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਾਰੇ ਯੋਰਪ ਅਤੇ ਯੋਰਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। 1922 ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਈ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਤੱਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਯਾਨਾ, ਬੁਧਾਪੇਸਟ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਾਲੈਂਡ, ਜਿਉਰਿਚ, ਸਵੀਡਨ, ਪੋਲੈਂਡ, ਲੰਡਨ, ਚਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਜ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਬ੍ਰਿਲ ਅਤੇ ਜੋਨਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਯੋਰਪੀਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੁਝ ਘੱਟ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1920 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਫਰਾਇਡ ਦੀ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਇਟਾਲੀਅਨ, ਸਪੇਨਿਸ਼ ਆਦਿ ਵਿੰਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਉਨਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵੱਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਚੇਲਿਆਂ ਯੁੰਗ ਅਤੇ ਐਡਲਰ ਨੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਉਨਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਲੱਗ ਸੰਪਰਦਾਇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਜਿੱਥੇ ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਐਡਲਰ ਅਤੇ ਯੁੰਗ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਸਹਿਆ ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮਿਲ ਗਏ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਟੇਕਲ ਓਟੋ ਰੈਂਕ ਫੈਰੇਂਜੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। 1907 ਤੋਂ 1914 ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਸ਼ੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸਦਕਾ ਕਈ ਸੋਧ-ਪ੍ਰਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਥੇ ਹੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਵਫਰਾਇਡਵਾਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਨਵਫਰਾਇਡਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ, ਗਰਨੇ, ਫਰਾਮ, ਸੁਲੀਵਾਨ ਅਤੇ ਇਰਕਸਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
(ੳ)	ਫਰਾਇਡੀਅਨ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੰਪਰਦਾ:- ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੇਵਲ ਚੇਤਨ ਵਿਵਹਾਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸਦਾ ਮਨੋਰਥ ਤਾਂ ਚੇਤਨ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਅਚੇਤਨ ਨਿਰਧਾਰਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਥ ਅਚੇਤਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਅਚੇਤਨ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੰਪਰਦਾ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਅਚੇਤਨ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਫਰਾਇਡ ਸਿਰ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਰਾਇਡ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੋਪਨਹਾਰ, ਹਾਰਟਮੈਨ ਅਤੇ ਐਫ.ਸੀ. ਮਾਯਰਸ ਨੇ ਅਚੇਤਨ ਮਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਸਿੱਲੀ  ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਰਫ਼ ਦੀ ਸਿੱਲੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਹਿ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌ ਬਟਾ ਦਸ ਭਾਗ ਪਾਣੀ ਦੇ ਥੱਲੇ। ਫਰਾਇਡ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ, ਚੇਤਨ, ਅਵਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ। ਚੇਤਨ ਮਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਾਗਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਚੇਤਨ ਮਨ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਮਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੈ ਉਹ ਅਚੇਤਨ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਚੇਤਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਚੇਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਵਿਚਾਲੇ ਅਵਚੇਤਨ ਹੈ। ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਚੇਤਨ ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵਚੇਤਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਛਾ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਅਚੇਤਨ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਚੇਤਨ ਤੱਥ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਚੇਤਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚੇਤਨਾ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਮਨ ਦੇ ਅਵਚੇਤਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ-ਸਹਿਚਾਰ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ। ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਸਮਾਜਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ‘ਅਹਮ’ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਸੈਂਸਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸੈਂਸਰ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਅਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਜਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਦਮਿਤ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਫਰਾਇਡ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਤੀਜਾ ਧਰਾਤਲ ਸੁਪਰਈਗੋ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਗੋ ਦਾ ਧਿਆਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯਥਾਰਥ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਪਰਈਗੋ ਆਦਰਸ਼ ਅਥਵਾ ਨੈਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਪਰਈਗੋ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਡ ਆਨੰਦ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਿਕ ਤੇ ਈਗੋ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੁਪਰਈਗੋ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਫਰਾਇਡ ਕਾਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਲਿਬਿਡੋ (Libido) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਬਿਡੋ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਲਿਬਿਡੋ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ:- ਇੱਕ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉਦੇਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਲਿਬਿਡੋ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਿਬਿਡੋ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਾਧਯ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਾਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਧਯ ਦੋਵੇਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਕਾਮੁਕ, ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਉਦਾਤੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਿਬਿਡੋ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤੀ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਲਿਬਿਡੋ ਦੇ ਮਨੋਲੈਂਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:- ਜਿਵੇਂ ਕਿ:-
(1)	ਮੌਖਿਕ ਅਵਸਥਾ:- ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮੌਖਿਕ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੰਘਦੇ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੰਦ ਉਗਣ 'ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਥਨ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
(3)	ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਵਸਥਾ:- ਇਹ ਉਮਰ 4 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਹਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਲਿੰਗ ਇੰਦਰੀ ਨੂੰ ਤੋਲੀਏ ਨਾਲ ਪੂੰਝਣ ਤੇ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਰਗੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੀ ਲਿੰਗ ਇੰਦਰੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਿੱਚ ਲਿੰਗ ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੱਚਾ ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹੱਟ ਕੇ ਮਾਂ/ਪਿਓ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਡੀਪਸ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਸਟਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
(4)	ਸੁਪਤ ਅਵਸਥਾ:- ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਉਮਰ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ, ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਈਗੋ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ-ਮਾੜੇ ਦਾ ਆਪ ਧਿਆਨ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਖਾਉਣ।
(5)	ਜਣਨਅੰਗੀ ਅਵਸਥਾ:- ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈਂਗਿਕ ਰੁਚੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਜਵਾਨੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਚੇਤਨਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੈਂਗਿਕ ਕਾਮੁਕਤਾ ਸਹਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਹਵਰਗੀ ਖਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਜਨਮਜਾਤ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀ ਦੀ ਉਮਰ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਹਵਰਗੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਲਪਨ ਤੋਂ ਵਿਅਸਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਲੈਂਗਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਮਨੋਲੈਂਗਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਫਰਾਇਡ ਈਡੀਪਸ ਮਨੋਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾ-ਮਨੋਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੜੀ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾ-ਮਨੋਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲਿੰਗ-ਈਰਖਾ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਜਣਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਮਰਦਾਨਾ ਜਣਨ ਅੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅੰਦਰ ਹੀਨਤਾ ਭਾਵ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਹਾਨੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਪਿਤਾ ਵੱਲ ਝੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਵਧੇਰੇ ਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰੜਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2002
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2002 ਤਿਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਇਰਾਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।
ਲਾਖ
thumb| ਲਾਖ ਟਿਊਬਾਂ ਕੇਰੀਆ ਲਾਕਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ right|thumb| ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਮਾਦਾ ਲਾਖ [[ਬੱਗ ਦੁਆਰਾ ਚੋਈ ਹੋਈ ਰਾਲ ਤੋਂ ਲਾਖ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਖਲੇਪੜਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।]]
ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਵਾਦ
ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੁੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਾਰ ਮਾਨਸਿਕ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਹਨ- (1) ਚਿੰਤਨ (2) ਪ੍ਰਤੱਖੀਕਰਨ (3) ਅੰਤਰਬੋਧ ਅਤੇ (4) ਭਾਵਨਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖੀਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਬੋਧ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਯੁੰਗ ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਜਾਂ ਅੰਤਰਮੁਖੀ-ਚਿੰਤਕ, ਸੰਵੇਦਕ, ਅੰਤਰਬੋਧੀ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ 'ਲਿਬਿਡੋ' ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2002
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਤੀ
ਲਾਖ
ਲਾਖ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਲਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਲਾਖ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸਪੀਸੀਆਂ ਗੂੰਦ ਜਿਹੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕੀੜਾ ਕੇਰੀਆ ਲਾਕਾ  ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਵਾਦ
ਯੁੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਬਾਹਰਮੁਖਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਲਿਬਿਡੋ ਦਾ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਮੁਖਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਲਿਬਿਡੋ ਦਾ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜਨਾ।” ਯੁੰਗ ਜੀਵਨ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ, ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਯੁੰਗ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਬਾਲ-ਕਾਮ-ਵਾਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਬਾਲ-ਕਾਮਵਾਸ਼ਨਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਰਾਇਡਵਾਂਗ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ।
ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯੁੰਗ ਨੇ ਦੂਜੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਹਿ-ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਯੁੰਗ ਨੇ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਯੋਗਤਾਮਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਉਤੇਜਨਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਣਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਆਵੇ, ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਯੁੰਗ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਯੁੰਗ ਨੇ ਪ੍ਰੀਖਣ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੀ ਰਿਹਾ। 1933 ਈ. ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁਸਤਕ ‘ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਨਵ ਆਤਮਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰੁਚੀ ਹੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਯੁੰਗ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਚਿਤ ਦੇ ਚੇਤਨ ਭਾਗ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਵਚੇਤਨ ਦੀ ਮੂਲ ਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਚਿਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਖਾਤਰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ ਕੀਤੀ।
ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਯੁੰਗ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ।
(ੲ)	ਐਡਲਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ:- ਅਲਫਰੇਡ ਐਡਲਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸਦਾ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਐਡਲਰ ਨੇ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਲਿਬਿਡੋ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਲਿਬਿਡੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ।
1913 ਵਿੱਚ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਬਾਲਪਨ ਦੀ ਕਾਮੁਕਤਾ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਅਚੇਤਨ ਜਿਹੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਐਡਲਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ‘ਵਿਅਕਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਐਡਲਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚਾ ਇਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਘੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਮਗਰਲਾ ਵਿਵਹਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਐਡਲਰ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਭਾਵ 'Style of Life' ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਵਰਿਸ਼ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਦੂਜੇ ਹੀ ਪਾਸੇ ਐਡਲਰ ਹੀਨਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ-ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ:-
“ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੀਨਤਾ ਭਾਵ ਲੈ ਕੇ ਜਨਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਬੋਝ ਜਾਪਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੀ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਮੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਤਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਹੀਨਤਾ-ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੋਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।”
ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਵੇਂਪਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਤਮ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖੀ ਰਹੇਗਾ। ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਅਸਫਲਤਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਹਸਤ-ਮੈਥੁਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਵੇਗਾ।
ਐਡਲਰ ਨੇ ਵੀ ਸੁਪਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਪਨੇ ਕੇਵਲ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀਆਂ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਅਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਗੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫਰਾਇਡ, ਯੁੰਗ ਅਤੇ ਐਡਲਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਾਇਡਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਸਕੂਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵਫਰਾਇਡਵਾਦੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ।
(ਸ)	ਨਵਫਰਾਇਡਵਾਦੀ ਸੰਪਰਦਾ:- ਫਰਾਇਡ, ਐਡਲਰ ਅਤੇ ਯੁੰਗ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਗਤ ਤੇ ਛਾਏ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੁੰਗ ਜਿਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੁੰਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪੱਖ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਵੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਘੱਟ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਫਰਾਇਡੀਅਨ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਉਲਟ ਨਵਫਰਾਇਡਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ।
ਨਵਫਰਾਇਡਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ-ਹਾਰਨੀ (1855-1952), ਫਰਾਮ (1900-53) ਅਤੇ ਸੂਲੀਵਾਨ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਾਰਨੀ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਖਾਣਾ, ਪੀਣਾ-ਪੈਸਾ ਆਦਿ ਸਭ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਸਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਡਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਹ ਭੋਜਨ ਬਿਨਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ ਅਥਵਾ ਉਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਵਾਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਹਾਰਨੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਆਂਤਰਿਕ ਦਵੰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨੋਤਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੋਤਾਪ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਆਂਤਰਿਕ ਦਵੰਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਾਰਨੀ ਨੇ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਈਡੀਪਸ ਮਨੋਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਨੋਗ੍ਰੰਥੀ ਪਿੱਛੇ ਕਾਮਵਾਸ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਰਿਕ ਫਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫਰਾਮ ਨੇ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਦੋ ਮੂਲ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿਸੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਥਵਾ ਅੰਸਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਮਨੋਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸੰਬੰਧ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਇਹ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਸੀ।
ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਬੱਚੇ ਲਈ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਇਕੱਲੇਪਨ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੱਖਿਆ-ਜੁਗਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਜੁਗਤਾਂ ਚਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:-
(1)	ਨੈਤਿਕ-ਸ੍ਵੈਂਪੀੜਨ:- ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਹੀਨਤਾ ਅਤੇ ਕਮੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀ ਸੁੱਚਕ ਹੈ।
(2)	ਪਰਪੀੜਨ:- ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦੇਣ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
(3)	ਵਿਨਾਸ਼ਤਾ:- ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀਹੀਨਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਸਤੂ ਹੀ ਨਾ ਰਹੇ ਜਿਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
(4)	ਸਵੈ ਚਾਲਿਤ-ਇਕਸਾਰਤਾ:- ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਹੀਨ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਫਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ “ਅੱਜ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੂਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੀ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਾਨਵੀ ਬਣਨ ਦੀ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹੈਰੀਸਟੈਕ ਮੁਲੀਵਾਨ ਨਵਫਰਾਇਡਵਾਦੀ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸਰੀਰਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ। ਮੁਲੀਵਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਉਸਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਰੂਪ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।;
ਹਾਰਨੀ, ਅਤੇ ਮੁਲੀਵਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨਵ-ਫਰਾਇਡਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੈਂਕ, ਫੈਰੇਂਜੀ, ਅਲੈਕਜੈਂਡਰ, ਇਡਕਸਨ ਅਤੇ ਵਿਲੀਬਮ ਰੀਚ ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੇਧ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਪੂਰਨ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੱਸਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਇੱਥ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ।
(ਹ)	ਫਰੈਂਚ ਫਰਾਇਡ ਅਥਵਾ ਫਰਾਇਡ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਆਖਿਆ:- ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਵੀਂ ਤੋਂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬੀਰਾਂ, ਐਂਪੀਅਰ ਕਜ਼ਿਨ, ਆਗਸਤ ਕਾਮਤੇ, ਪੀਨੇਲ, ਟੇਨ,  ਰਿੱਬੋ ਅਤੇ ਅਲਫਰਡ ਬਿਨੇ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਥਵਾ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣੀ ਸਤ੍ਰਾਸ, ਜਾਨ ਲਾਕਾਂ, ਮੋਸ ਬਾੱਤਈ, ਫੂਕੋ, ਦੈਰਿਦਾ, ਕਾਜਾ ਸਿਲਵਰਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਲਕੋਸ਼ ਬੋਣੇ ਦਾ ਨਾਂ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ।
ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਲਾਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਲਿਊਜ ਗਾਟਰੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ:-
ਲਾਕਾਂ ਜੋ ਕਿ ਫਰਾਂਸੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਇਆ ਲੇ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਲਿਬਿਡੋ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਆਪਸੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿੰਗ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸਾਇਕਕ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਰਥਾਤ ਲਿਬਿਡੋ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤੀ ਸੰਬੰਧਤ ਨਹੀਂ, ਇਸਦਾ ਸੋਮਾ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਹੈ।
ਲਾਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚਲਾ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚਲਾ ਪਾੜਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚੌਗਿਰਦੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲਿਬਿਡੋ, ਅਵਚੇਤਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਲਾਕਾਂ ਨੇ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਕਲਪਾਂ-ਫੈਲਸ, ਇਡੀਪਸ-ਕੰਪਲੈਕਸ, ਕਾਸਟਰੇਸ਼ਨ, ਕੰਪਲੈਕਸ਼, ਫੈਂਟਸੀ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਆਦਿ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ-ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਰੈਂਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਦੇਲਿਊਜ਼ ਦੂਜੇ ਸਿਰਮੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਇੱਥ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹਰਲੀ, ਸੀਮ ਅਤੇ ਲੇਨ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ‘ਐਂਟਾਈ-ਇਡੀਪਸ’ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਛਪਿਆ। ਇਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਫੂਕੋ ਇਸਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਕਿਰਤ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ:-
“ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਭ ਪਾਸਿਓ ਬੰਦ ਏਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਕੁਲਪੱਖੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਨਸਿਕ ਡਰ ਜਾਂ ਪੈਰਾਨਾਇ ਉੱਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਕਿਵੇਂ ਖੁਲ ਜਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਭਰਮ ਦੇ ਕੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਲਿਖਿਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈਸ ਪਰ ਇਸ ਅੰਤਰ ਲੇਖਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੇਹ ਆਧਾਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸਦੀ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦੇ ਬਣਾਏ ‘ਸ਼ਿਜੋ’ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ:-
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਸਾਹਿਤ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡੇਵਿਡ ਡੇਸਿਜ਼ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਮਲ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਸੁਭਾ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ।
ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਇੰਨਾਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਜਿਨਾਂ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਲਈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤੀ ਵਿੱਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਾਨਸਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਸਿਰਫ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿਰਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਕਲਾ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਰੂਪ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਮ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਦੀ ਰਚਨਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਹਿਲੂ ਜਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਥੀਮਕ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿੱਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੇ ਜ਼ਰੂਰ ਛੋਹੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਫੀ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਏ.ਏ. ਬ੍ਰਿਲ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1910 ਅਤੇ 1912ਵਿੱਚ ‘ਕਾਮ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਯੋਗਦਾਨ’ ਅਤੇ ‘ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ’ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।
ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕ ਮਾਨਵ-ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਮਨ ਦੀਆਂ ਹੇਠਲੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਐਡਲਰ ਦੇ ਹੀਨਤਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਯੁੰਗ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਚੇਤਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਹੀਨਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਮਲੋ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰੰਪਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਤਰਲੋਚਨ ਬਾਸੀ ਦੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ ਦੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ‘ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ’ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਥਵਾ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿਧਾਂਤਕ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਡਾ. ਕਪੂਰ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਕੁੱਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨੀਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਉਪਾਧੀ ਸਾਪੇਖ ਖੋਜ ਲਈ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਖੋਜ-ਨਿਬੰਧ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚੌਖਟੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਤੋਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਯਤਨ ਵੀ ਉਚੇਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਸ਼ਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ (17391008)
ਕੁਲਵੀਰ ਕੌਰ (17391015)
ਗਗਨਦੀਪ ਕੌਰ (17391025)
ਐਸ ਜੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ
ਐਸ ਜੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ (1899-1976) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਤਰਕਾਰ ਸੀ।
ਐਸ ਜੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਵੇਰਕਾ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1976 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਐਨੀ ਲਿਊਪ
ਐਨੀ ( Անի Գրիգորյան, 15 ਜੂਨ, 1984 ਨੂੰ ਜਨਮ),) ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਅਨੀ ਲੂਪ (Անի Լուպե) ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਰੁਜ਼ਾਨ ਅੇਜ਼ਿਜੇਆਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅੇਜ਼ਿਜੇਆਨ।
ਜਿੰਦਗੀ
ਗ੍ਰੈਗੂਰੀਅਨ ਦਾ ਜਨਮ ਯੇਰੇਵਨ ਵਿੱਚ 15 ਜੂਨ, 1984 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਯੇਰੇਵਨ ਸਟੇਟ ਇੰਸਟੀਚਿ ofਟ ofਫ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੇਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਯੇਰੇਵਨ ਸਟੇਟ ਇੰਸਟੀਚਿ ofਟ ਆਫ ਮਿicalਜ਼ੀਕਲ ਚੈਂਬਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਯੇਰੇਵਨ ਸਟੇਟ ਇੰਸਟੀਚਿ .ਟ ਆਫ ਚੈਂਬਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ. ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਬੇਰੇ, ਨੈਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਟ ਲਵ ਸਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਿਵਸ
thumb|right|[[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਹੇਅ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ -ਸੱਤ ਜਣੇ]] ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1 ਮਈ 1886 ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ 8 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਲਈ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਹੜਤਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ ਹੇਅ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੰਬ ਕਿਸ ਨੇ ਸੁੱਟਿਆ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਜਦੂਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। "ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪਿਸਟਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਲੈਸ਼ਾਂ ਗਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਲੋਂ ਆਈਆਂ ਜਿਥੇ ਪੁਲਿਸ ਖੜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਭੀੜ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਫ੍ਲੈਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗਲੀ ਗੱਲ, ਮੁਢਲੀਆਂ ਅਖਬਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਵਲੋਂ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ। ਮੌਕੇ ਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਖੰਭਾ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਸਨ।" ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਇਕਦਮ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 8 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ 8 ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਿਵਸ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਈ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਨੱਈ ਵਿੱਚ 1 ਮਈ 1923 ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਕਾਮਰੇਡ ਸਿੰਗਰਾਵੇਲੂ ਚੇਟਿਆਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਹਾਈਕੋਰਟ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁਜਾਹਰਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮੇ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਨ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਲਗਪਗ 80 ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਵਸ ਪਹਿਲੀ ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਿਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਲਾਤ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਰਤ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖ਼ਤ
ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚਿਓ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਟਰੱਸਟੀ ਸਮਝਣ। ਲੋਕਰਾਜੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਟਰੱਸਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ, ਭਲਾਈ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰੋਲ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੁਖਾਵੇਂ, ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ, ਝਗੜੇ ਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਸੁਲਾਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਕਾਇਮ ਕਰ ਕੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਆਂ ਦੇ ਅਸੂਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਜਾਬਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ
ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ’ਚ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲੁਟੇਰੇ ਹਾਕਮ ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨਾ ਖਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ‘ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ, ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਅਤੇ ਦਸਵੰਧ ਕੱਢਣਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਗ਼ਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਕਾਮੇ ਦਾ ਹਲੀਮੀ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਮੁਖ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖ ਤਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ 1 ਮਈ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਉਂਟਾਰੀਓ
thumb|[[ਨਿਆਗਰਾ ਝਰਨਾ]] ਉਂਟਾਰੀਓ (Ontario) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਦਸ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ 38.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਕਬੇ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨੁਨਾਵਟ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਂਟਾਰੀਓ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉਂਟਾਰੀਓ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਕੈਨੇਡਾ 'ਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਓਟਾਵਾ ਹੈ।
ਉਂਟਾਰੀਓ ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਖੇਤਰਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਉਂਟਾਰੀਓ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਉਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਟਾਰੀਓ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਂਟਾਰੀਓ ਦਾ ਵੱਡਾ, ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼
ਐਡਰਿਨੇ ਬਾਰਬੇਉ
ਐਡਰਿਨੇ ਜੋ ਬਾਰਬੇਉ (ਜਨਮ 11 ਜੂਨ, 1945) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ| Barbeau ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ Broadway ਦੇ ਅਸਲੀ Rizzo ਦੇ ਤੌਰ 1970 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ ਗਰੀਸ, ਅਤੇ ਕੈਰਲ Traynor, ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ Maude Findlay ਦੀ ਧੀ (ਕੇ ਖੇਡਿਆ ਤੌਰ ਬੀਟਰਸ ਆਰਥਰ ਤੇ) sitcom Maude (1972-1978) 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਹਿਸ਼ਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦ ਫਾਗ (1980), ਕ੍ਰੀਪਸ਼ੋ (1982), ਸਵੈਪ ਥਿੰਗ (1982) ਅਤੇ ਨਿ Escape ਯਾਰਕ ਤੋਂ ਬਚਣ (1981) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸਕੂਲ ਵਾਪਸ (1986) ਅਤੇ ਅਰਗੋ (2012)| 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਬੈਟਮੈਨ: ਦਿ ਐਨੀਮੇਟਡ ਸੀਰੀਜ਼ (1992-1995) ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬੈਟਮੈਨ ਕਾਰਟੂਨ ਦੀ ਲੜੀ 'ਤੇ ਕੈਟਵੁਮੈਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਗਈ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ, ਉਹ HBO ਦੀ ਲੜੀ Carnivàle ਤੇ ਰੂਪੀ ਸੱਪ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ|
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਬਾਰਬੇਉ ਦਾ ਜਨਮ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਵਿੱਚ 1945 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਰਮਨੀ (ਨੀ ਨਲਬੰਦੀਆਨ) ਅਤੇ ਜੋਸੇਫ ਬਰਬੇਉ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਮੋਬੀਲ ਤੇਲ ਲਈ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ, ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਜੌਸਲੀਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾ halfਲਾ ਭਰਾ, ਰੌਬਰਟ ਬਾਰਬੇau ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ| ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੈਨ ਹੋਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੇਲ ਮਾਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ. ਆਪਣੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ, ਬਾਰਬਾਉ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਬ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਤੇ ਸੈਨ ਜੋਜ਼ੇ ਸਿਵਿਕ ਲਾਈਟ ਓਪੇਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਅ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਬੱਗ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ|
1960s – 1989
1960 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਬੇਯੂ ਨਿau ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ "ਭੀੜ ਲਈ" ਇੱਕ ਗੋ-ਗੋ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ | ਉਸ ਨੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਫਿੱਡਲਰ ਦੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਵੀਏ ਦੀ ਧੀ ਹੋਡਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ; ਬੇਟੇ ਮਿਡਲਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ| ਉਸਨੇ 1971ਫ-ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਨੂਡੀ ਮਿicalਜ਼ੀਕਲ ਸਟੈਗ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੂਕੀ ਕੋਵਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਫਿੱਡਲਰ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ| ਬਰਬੀਉ, ਕੁਕੀ ਕੋਵਾਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਡ ਸੁਲੀਵਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਿਪ ਕੋਰਡ, "ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਘਾਟ 'ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨੰਗੇ ਦੁਆਲੇ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ.|"ਉਹ ਸੈਕਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੱਸਦੇ ਰਹਿਣਗੇ," ਦ ਨਿ York ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਆਲੋਚਕ ਕਲਾਈਵ ਬਾਰਨਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ. ਬਾਰਬੇਉ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ Womenਰਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਾਰ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਲਿਟਲ ਵੇਸ਼ਖਾਨਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਵਰਲਡ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਉਸਦੇ ਗਰੀਸ ਵਿੱਚ ਸਖਤ-ਲੜਕੀ ਰੀਜੋ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ 1905 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ 1905 ਦੇ ਬੋਲੋਨ ਐਲਾਨ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗੌਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਲਹਿਲ (گرپریت سنگھ لیہل (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ) ) (ਜਨਮ 6 ਫਰਵਰੀ 1963) ਉੱਘੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਹਿਰ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ-ਸਾਫਟਵੇਅਰ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਓਸੀਆਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ, ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਪੈੱਲ-ਚੈੱਕਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰਮੁਖੀ-ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਆਦਿ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਥਾਪਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ 'ਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਆਪਟੀਕਲ ਕਰੈਕਟਰ ਪਛਾਣ (ਓ.ਸੀ.ਆਰ.) ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ
ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ, ਇਸਨੂੰ ਜਨ ਸੰਘ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ 1951 ਤੋਂ 1977 ਈ. ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1951 ਨੂੰ ਸਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਪਾਰਟੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ, ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਰੀਟੀਆਂ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ 1980 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਜੋੜ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵੱਜੋਂ ਹੋਈ। ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1980 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਦੇ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਤੇਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀਆ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਵਾਂਗ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵੀ ਹਿੰਦੂਤਵ ਹੈ। 1952 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੀਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਮੁਖਰਜੀ ਇਹਨਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। 1967 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਨੀ ਜਿਆਦਾ ਘਟੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਦ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ
ਦ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ (The Dark Night) 2008 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਡੀਸੀ ਕਾਮਿਕਸ ਦੇ ਬੈਟਮੈਨ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਟਮੈਨ ਲੜੀ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਲਨ ਵਜੋਂ ਜੋਕਰ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿਥ ਲੇਜਰ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਆਤਸ਼ਕ
ਸਿਫਿਲਿਸ ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਲਾਗ ਹੈ ਜੋ ਸਪਾਈਰੋਸ਼ੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਾ ਪੈਲਿਡਮ ਉਪਪ੍ਰਜਾਤੀ ਪੈਲਿਡਮ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਨਸੀ ਸੰਪਰਕ ਹੈ; ਇਹ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂਜਮਾਂਦਰੂ ਸਿਫਿਲਿਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਬੰਧਤ ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਾ ਪੈਲਿਡਮ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਜ (ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਪਰਟੇਨਿਊ), ਪਿੰਟਾ(ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਕਾਰਾਟਿਅਮ), ਅਤੇ ਬੇਜਲ (ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਏਂਡੇਕਿਅਮ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਚਰਣਾਂ (ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ, ਗੌਣ, ਦੱਬਿਆ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ) ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਚਰਣ ਤੇ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਚਰਣ ਵਿੱਚ ਏਕਲ ਸੰਢਾ (ਇੱਕ ਠੋਸ, ਦਰਦ ਰਹਿਤ, ਕਾਰਸ਼ ਰਹਿਤ ਫੋੜਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੌਣ ਸਿਫਿਲਿਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ ਹੁਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਕਸਰ ਹਥੇਲੀਆਂ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੱਬੇ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਗੁੰਮਾ ਵਾਲਾ ਸਿਫਿਲਿਸ, ਤੰਤ੍ਰਿਕਾ ਸਬੰਧੀ, ਜਾਂ ਦਿਲ ਸਬੰਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਤੁਤੀਕਰਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ "ਮਹਾਨ ਨਕਲਚੀ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਦਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਫਿਲਿਸ ਦਾ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਰਜੀਹੀ ਇਨਟ੍ਰਾਮਸਕਿਊਲਰ ਪੇਨਿਸਿਲਿਨ G (ਨਿਊਰੋਸਿਫਿਲਿਸ ਲਈ ਨਸ ਦੁਆਰਾ), ਜਾਂ ਫੇਰ ਸੇਫਟ੍ਰਿਆਕਸੋਨ, ਅਤੇ ਪੈਨਿਸਿਲਨ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅਲਰਜੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਡੋਕਸੀਸਾਈਕਿਲਿਨ ਜਾਂ ਅਜ਼ੀਥ੍ਰੋਮਾਈਸਿਨ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1999 ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 12 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਨਿਸਿਲਿਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਦੀ ਦਰ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਹਿਊਮਨ ਇਮੁਉਨੋਡੇਫੀਸਿਏਸ਼ੀ ਵਾਇਰਦ (HIV) ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਿਨਸੀ ਸਬੰਧ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ, ਵੇਸਵਾ ਗਮਨ, ਬੈਰੀਅਰ ਵਾਲੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।
ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਸਿਫਿਲਿਸ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ, ਗੌਣ, ਦੱਬਿਆ, ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ, ਅਤੇ ਜਮਾਂਦਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਕਰਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਓਸਲਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ "ਮਹਾਨ ਨਕਲਚੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ
ਪ੍ਰਾਤਮਿਕ ਸਿਫਿਲਿਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਜਖਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਲਗਭਗ 3 ਤੋਂ 90 ਦਿਨਾਂ (ਔਸਤਨ 21 ਦਿਨਾਂ) ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਚਮੜੀ ਦਾ ਜਖਮ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਢਾ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਪਰਕ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮਤੌਰ ਤੇ (40% ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ) ਏਕਲ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਦਰਦ-ਰਹਿਤ, ਖਾਰਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਮੜੀ ਦਾ ਫੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਕਾਰ 0.3 ਅਤੇ 3.0 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜਖਮ, ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਮੈਕਿਊਲ (ਚਮੜੀ ਤੇ ਬੇਰੰਗ ਚੱਕਤਾ ਜੋ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਪੈਪਿਊਲ (ਚਮੜੀ ਤੇ ਉਭਾਰ) ਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਰੋਜਨ ਜਾਂ ਅਲਸਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਖਮ (~40%) ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਖਮ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ HIV ਦੀ ਲਾਗ ਵੀ ਹੈ। ਜਖਮ ਦਰਦ ਭਰੇ ਜਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ (30%), ਅਤੇ ਉਹ ਜਣਨ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ (2–7%)।  ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਥਾਨ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਗਰਦਨ (44%), ਭਿੰਨ ਲਿੰਗੀ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ (99%), ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਦਾ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਗੁਦਾ ਦੇ ਅੰਦਰ (34%) ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਫ ਗਿਲਟੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (80%), ਜੋ ਕਿ ਸੰਢਾ ਬਣ ਜਾਣ ਦੇ ਸੱਤ ਤੋਂ 10 ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਖਮ ਇਲਾਜ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ
ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਿਫਿਲਿਸ, ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਸਿਫਿਲਿਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਤੋਂ ਦੱਸ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਿਫਿਲਿਸ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮੜੀ,ਬਲਗਮੀ ਝਿੱਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਲਿੰਫ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਥੇਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਰਾਂ ਦੇ ਤਲਵਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਧੜ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ, ਲਾਲ-ਗੁਲਾਬੀ, ਖਾਰਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਛਪਾਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਛਪਾਕੀ ਮੈਕਿਊਲੋਪਾਪੁਲਰ ਜਾਂ ਮੁਹਾਂਸਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਤਲ, ਚੌੜੀ, ਸਫੇਦ, ਫਿਨਸੀਆਂ ਵਰਗੇ ਜਖਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲਗਮੀ ਝਿੱਲੀ ਤੇ ਕੋਂਡੀਲੋਮਾ ਲੈਟਮਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਜਖ਼ਮਾਂ ਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਹੋਰਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰ, ਪਕਿਆ ਹੋਆ ਗਲਾ,ਬੇਚੈਨੀ, ਭਾਰ ਘਟਣਾ, ਵਾਲ ਝੜਨੇ, ਅਤੇ ਸਿਰਦਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਰਲੇ ਪ੍ਰਗਟੀਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਹੇਪਾਟਾਇਟਿਸ, ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਗਠੀਆ, ਪੇਰੀਓਸਟੀਟਿਸ, ਆਪਟਿਕ ਨਿਉਰਿਟਿਸ, ਯੂਵੇਟਿਸ, ਅਤੇ ਇੰਟਰਸਟੀਸ਼ਿਲ ਅਕੇਰਾਟਾਇਟਿਸ।  ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆ ਬਾਅਦ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ, ਲਗਭਗ 25% ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੌਣ ਲੱਛਣ ਦੁਬਾਰਾ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਿਫਿਲਿਸ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ (40–85% ਔਰਤਾਂ, 20–65% ਮਰਦ) ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੇ ਆਮ ਸੰਢੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੱਬਿਆ
ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਸਿਫਿਲਿਸ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਲਾਗ ਦੇ ਸੇਰੋਲੋਜਿਕ ਸਬੂਤ ਵਾਲੇ ਵੱਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮੇਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ (ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਿਫਿਲਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ) ਜਾਂ ਪਿਛੇਤਾ (ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਿਫਿਲਿਸ ਤੋਂ 1 ਸਾਲ ਬਾਅਦ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤੇ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਸਿਫਿਲਿਸ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕੱਟ-ਆਫ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਸਿਫਿਲਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣ ਦੁਬਾਰਾ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਿਛੇਤਾ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਫਿਲਿਸ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੇ ਵਾਂਗ ਛੂਤ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੀਸਰੇ ਦਰਜੇ ਦਾ
ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਿਫਿਲਿਸ ਸ਼ੁਰੂਅਤੀ ਲਾਗ ਦੇ 3 ਤੋਂ 15 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਗੁਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿਫਿਲਿਸ (15%), ਪਿਛੇਤਾ ਨਿਊਰੋਸਿਫਿਲਿਸ (6.5%), ਅਤੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਸਿਫਿਲਿਸ (10%)। ਇਲਾਜ ਦੇ ਬਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਲਾਗ ਗ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਰੋਗ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਿਫਿਲਿਸ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਲਾਗ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਗੁੰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿਫਿਲਿਸ ਜਾਂ ਪਿਛੇਤਾ ਹਲਕਾ ਸਿਫਿਲਿਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗ ਦੇ 1 ਤੋਂ 46 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਸਤ ਮਿਆਦ 15 ਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਚਰਣ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਗੁੰਮਾਂਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਰਮ, ਟਿਊਮਰ ਵਰਗੇ ਸੁੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੇਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕਾਫੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮੜੀ, ਹੱਡੀ, ਅਤੇ ਜਿਗਰ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਿਊਰੋਸਿਫਿਲਿਸ ਇੱਕ ਲਾਗ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂ ਸਿਫਿਲਿਸ ਵਾਲੇ ਮੇਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਨਿਨਗੋਵੈਸਕੁਲਰ ਸਿਫਿਲਿਸ, ਜਨਰਲ ਪੈਰਿਸਿਸ, ਜਾਂ ਟੇਬਸ ਡੋਰਸਾਲਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿਛੇਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾੜੇ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਅਚਾਣਕ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛੇਤਾ ਨਿਊਰੋਸਿਫਿਲਿਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗ ਦੇ 4 ਤੋਂ 25 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਨਿਨਗੋਵੈਸਕੁਲਰ ਸਿਫਿਲਿਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਅਤੇ ਦੌਰੇ, ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਪੈਰਿਸਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਗਲਪਣ ਅਤੇ ਟੇਬਸ ਡੋਰਸਾਲਿਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਆਰਗਾਈਲ ਰੋਬਰਟਸਨ ਪੁਤਲੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਪਾਸੜ ਛੋਟੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨੇੜਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਸੁੰਗੜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਦਿਲ ਅਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਦਾ ਸਿਫਿਲਿਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗ ਦੇ 10-30 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਜਟਿਲਤਾ ਸੀਫਲਿਟਿਕ ਔਰਟਾਈਟਿਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵੱਜੋਂ ਧਮਨੀ ਵਿਸਫਾਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਮਾਂਦਰੂ
ਜਮਾਂਦਰੂ ਸਿਫਿਲਿਸ ਗਰਣ-ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਫਿਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨਵਾਜਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:ਹੇਪਾਟੋਸਪਲੀਨੋਮੇਗਲੀ (70%), ਛਪਾਕੀ (70%), ਬੁਖ਼ਾਰ (40%), ਨਿਊਰੋਸਿਫਿਲਿਸ (20%), ਅਤੇ ਨਊਮੋਨਾਈਟਿਸ (20%)। ਜੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ 40% ਵਿੱਚ, ਪਿਛੇਤਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਸਿਫਿਲਿਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਕਾਠੀ ਨੱਕ ਕਰੂਪਤਾ, ਹਿਗੋਉਮੇਨਾਕਿਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਸੇਬਰ ਸ਼ਿਨ (ਲੱਤ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਕਰੂਪਤਾ), ਜਾਂ ਕਲੱਟਨ ਜੋਇੰਟਸ (ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜਜ਼) ਤੇ ਹੋਰ।
ਜੀਵਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨ
ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਾ ਪੈਲਿਡਮ ਉਪ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਪੈਲਿਡਮ ਇੱਕ ਵੱਲਦਾਰ ਆਕਾਰ ਦਾ, ਗ੍ਰਾਮ-ਨੇਗੇਟਿਵ, ਉੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਕਟੀਰਿਆ ਹੈ। ਸਬੰਧਤ ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਾ ਪੈਲਿਡਮ, ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚਯਾਜ (ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਪਰਟੇਨਿਊ), ਪਿੰਟਾ (ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਕਾਰਾਟਿਅਮ) ਅਤੇ ਬੇਜਲ (ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀਏਂਡੇਕਿਅਮ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਪ ਕਿਸਮ ਪੈਲਿਡਮ, ਦੇ ਵਾਂਗ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਬੰਧੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਪ-ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਪੈਲੀਡਮ ਵਾਸਤੇ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਭੰਢਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਛੋਟਾ ਜਿਨੋਮ (1.14 MDa) ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਕਰੋ-ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਿਏਂਟ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਐਨਕੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ 30 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ।
ਸੰਚਾਰ
ਸਿਫਿਲਿਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸੰਪਰਕ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸਪਾਇਰੋਚੇਟ ਸਲਾਮਤ ਬਲਗਮੀ ਝਿੱਲੀ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਖਮ ਦੇ ਨੇੜੇਚੁੰਮਣ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਖਿਕ, ਯੋਨੀ, ਅਤੇ ਗੁਦਾ ਸੰਭੋਗ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਜਾਂ ਗੌਣ ਸੀਫਿਲਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਤੋਂ 60% ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸਦੀ ਸੰਕ੍ਰਾਮਕਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਉਦਾਹਰਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ 57 ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਲਾਗਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 50% ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ (60%) ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੂਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੂਨ ਦੀ ਇਸਦੇ ਲਈ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।  ਸੂਈਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਸਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਿਫਿਲਿਸ ਟੌਇਲਟ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਟੱਬਾਂ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦਾ ਡਾਕਟਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਦਾਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਫੇਰ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਨਿਦਾਨਾਤਮਕ ਜਾਂਚਾਂ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਚਰਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ
ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਨੂੰ ਨੋਨਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਲ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਲ ਜਾਂਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਨਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਲ ਜਾਂਚਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਨ ਰੋਗ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬਾਰਟਰੀ (VDRL) ਅਤੇਰੈਪਿਡ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਰਿਆਜਿਨ ਜਾਂਚਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਾਂਚਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਝੂਠੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਲ ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਲ ਪੈਲੀਡਮ ਪਾਰਟੀਕਲ ਐਗਲੂਟਿਨੇਸ਼ਨ(TPHA) ਜਾਂ ਫਲੋਰੋਸੇਂਟ ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਲ ਐਂਟੀਬੋਡੀ ਐਬਜੋਰਪਸ਼ਨ ਟੇਸਟ (FTA-Abs)। ਨੋਨਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਲ ਜਾਂਚਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕੁਝ ਵਾਇਰਲ ਲਾਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੇਰੀਸੇਲਾ ਅਤੇ ਖਸਰਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀਲਿੰਫੋਮਾ, ਟਿਊਬਰਕਲੋਸਿਸ, ਮਲੇਰੀਆ, ਏਂਡੋਕਾਰਡਿਟਿਸ, ਕਨੈਕਟਿਵ ਟਿਸ਼ੂ ਡਿਜੀਜ਼, ਅਤੇ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾ। ਟ੍ਰੇਪੋਨੇਮਲ ਐਂਟੀਬੋਡੀ ਜਾਂਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਦੋ ਤਪਂ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਰੋਸਿਫਿਲਿਸ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਸਿਫਿਲਿਸ ਲਾਗ ਦੀ ਗਿਆਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਊਕੋਸਾਈਟਸ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇਲਿੰਫੋਸਾਈਟਸ) ਦੀ ਉੱਚ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਿਚਲੇ ਤਰਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਉੱਚ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਧੀ ਜਾਂਚ
ਕਿਸੇ ਸੰਢੇ ਤੋਂ ਸੇਰੌਸ ਤਰਲ ਦੀ ਡਾਰਕ ਗ੍ਰਾਉਂਡ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੌਪੀ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲ ਨਿਦਾਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਕੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਕਰਣ ਜਾਂ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਸਟਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਜਾਂਚ ਨਮੂਨਾ ਲਏ ਜਾਣ ਦੇ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  ਲਗਭਗ 80% ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨਿਦਾਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ।  ਦੋ ਦੂਜੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਸੰਢੇ ਤੋਂ ਲਏ ਨਮੂਨੇ ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ: ਡਾਇਰੈਕਟ ਫਲੋਰੋਸੈਂਟ ਐਂਟੀਬੋਡੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਿਊਕਲਿਕ ਐਸਿਡ ਐਂਪਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਜਾਂਚਾਂ  ਡਾਇਰੈਕਟ ਫਲੋਰੋਸੈਂਟ ਜਾਂਚ ਫਲੋਰੋਸੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਐਂਟੀਬੋਡੀਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਫਿਲਿਸ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਨਿਊਕਲਿਕ ਐਸਿਡ ਐਂਪਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਫਿਲਿਸ ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਲੀਮੇਰੇਸ ਚੇਨ ਰਿਏਕਸ਼ਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਜਾਂਚਾਂ ਸਮਾਂ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਉਂਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੋਕਥਾਮ
, ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਕੋਈ ਟੀਕਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲਾਗ ਗ੍ਰਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰੰਗ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੇ ਸੰਚਾਰਣ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੈਟੇਕਸ ਕੰਡੋਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੰਡੋਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਸੀਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਵੈਨਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਬਿਨਾਂ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੇ, ਆਪਸੀ ਇਕੱਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਵਰਗੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੋਖਮ ਭਰੇ ਜਿਨਸੀ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕੈਨੇਡਾ the ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਦਰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣਗੇ। ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਭਾਲ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜਣ। CDC ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਮਰਦ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗਾਂ
ਗੈਰ-ਜਟਿਲ ਸੀਫਿਲਤ ਲਈ ਇਲਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਪੈਨਿਸਿਲਿਨ G ਦਾ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਟੀਕਾ ਹਾਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਜ਼ੀਥ੍ਰੋਮਾਈਸਿਨ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਰਾਕ ਹੈ। ਡੌਕਸੀਸਾਈਕਲਿਨ ਅਤੇ ਟੇਟਰਾਸਾਈਕਲਿਨ ਵਿਕਲਪਕ ਚੋਣਾਂ ਹਨ; ਪਰ, ਜਮਾਂਦਰੂ ਕਰੂਪਤਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਕਰੌਲਾਈਡ, ਕਲਿਂਡਾਮਾਈਸਿਨ, ਅਤੇ ਰਿਫਏਮਪਿਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਾਰੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਰੋਧਕਤਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੇਫਟ੍ਰਾਈਐਕਸੋਨ, ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਪੀੜੀ ਦਾ ਸੇਫਲਾਸਪੋਰਿਨ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ, ਪੈਨਸਿਲਿਨ ਅਧਾਰਤ ਇਲਾਜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛੇਤੀਆਂ ਲਾਗਾਂ
ਨਿਊਰੋ ਸਿਫਿਲਿਸ ਲਈ, ਕੇਂਦਰੀ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈਣਿਸਿਲਿਨ G ਦੇ ਮਾੜੇ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਨੱਸ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਥਿ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੈਨਿਸਿਲਨ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖੁਰਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਕਅਤੀ ਨੂੰ ਐਲਰਜੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੇਫਟ੍ਰਾਇਐਕਸੋਨ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪੈਨਿਸਿਲਿਨ ਸੰਵੇਦਨਹੀਨਤਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀਆਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੈਨਿਸਿਲਿਨ G ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਜੇ ਐਲਰਜੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਡੋਕਸੀਸਾਈਕਲਿਨ ਜਾਂ ਟੇਟਰਾਸਾਈਕਲਿਨ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਵਾਸਤੇ।  ਇਸ ਚਰਣ ਤੇ ਇਲਾਜ ਇਸਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਪਕਤਾ
[[Image:Syphilis world map - DALY - WHO2004.svg|thumb| 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸਿਫਿਲਿਸ ਤੋਂ [[Age adjustment|ਉਮਰ-ਮਾਣਕੀਕ੍ਰਿਤ ਮੌਤਾਂ]] ਮੌਤਾਂ
{{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|<35}} {{legend|#fff200|35-70}} {{legend|#ffdc00|70-105}} {{legend|#ffc600|105-140}} {{legend|#ffb000|140-175}} {{legend|#ff9a00|175-210}}
{{legend|#ff8400|210-245}} {{legend|#ff6e00|245-280}} {{legend|#ff5800|280-315}} {{legend|#ff4200|315-350}} {{legend|#ff2c00|350-500}} {{legend|#cb0000|>500}} ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1999 ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਨੇ 12 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਇਸ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 700,000 ਅਤੇ 16 ਲੱਖ ਗਰਭ-ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਗਰਭਪਾਤ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ, ਅਤੇ ਜਮਾਂਦਰੂ ਸਿਫਿਲਿਸ ਸੀ। ਉਪ-ਸਹਾਰਾ ਅਫ੍ਰੀਕਾ, ਵਿੱਚ, ਸਿਫਿਲਿਸ 20% ਜਨਮ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤਾਂਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਪਾਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੀ ਦਰ ਨੱਸ ਰਾਹੀਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ, HIV ਤੋਂ ਲਾਗਗ੍ਰਸਤ, ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੈ।   ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ, 2007 ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਮਰਦਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੇ ਗੁਣਾ ਉੱਪਰ ਸਨ, ਜਦ ਕਿ 1997 ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। 2010 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਮਾਮਲੇ ਅਫ੍ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਦੇ ਸਨ।
ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੀ ਦਰ 8% ਤੋਂ 58% ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੌ ਦਰ ਵੱਧ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਘੱਟ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਸਪਾਇਰੋਚੇਟ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਫਿਲਿਸ ਕਾਰਨ HIV ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਤਕ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਹਿ-ਲਾਗ ਆਮ ਹੈ (ਕਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ 30–60%)।
ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੇ ਸਹੀ ਮੂਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਫਿਲਿਸ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਕੋਲੰਬੀਅਨ" ਅਤੇ "ਪੂਰਵ-ਕੋਲੰਬੀਅਨ" ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤ ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਿਫਿਲਿਸ ਫੈਲਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਿਖਤੀ ਰਿਕਾਰਡ 1494/1495 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੇਪਲਸ, ਇਟਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਲਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ "ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਿਮਾਰੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1530 ਵਿੱਚ, "ਸਿਫਿਲਿਸ" ਨਾਮ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਤਾਲਵੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਗਿਰੋਲਾਮੋ ਫ੍ਰੈਕਸਤ੍ਰੋ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਛੇ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀ ਲਾਤੀਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ "ਗ੍ਰੇਟ ਪੌਕਸ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ
ਸਿਫਿਲਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀ ਕਲਾਤਮਕ ਕੰਮ ਅਲਬ੍ਰੇਕਟ ਡਿਊਰਰ ਦਾ ਸੀਫਿਲਾਈਟਿਕ ਮੈਨ, ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲਕੜ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੈਂਡਕਨੈਸ਼ਟ, ਇੱਕ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪੀ ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਸੈਨਿਕ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਮਿੱਥ femme fatale ਜਾਂ "ਵਿਸ਼ ਕੰਨਿਆ" ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤਿਕ ਉਦਾਹਰਨ ਜੋਹਨ ਕੀਟਸ ਦੀ ਲਾ ਬੇਲੇ ਡੈਮ ਸੈਨਸ ਮਰਸੀ (La Belle Dame sans Merci) ਹੈ।
ਕਲਾਕਾਰ ਜੈਨ ਵੈਨ ਡੇਰ ਸਟ੍ਰੈਟ ਨੇ 1580 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਫਿਲਿਸ ਲਈ ਤਪਤ ਖੰਡੀ ਲੱਕੜ ਗੁਆਏਕਮ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੰਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ "ਸਿਫਿਲਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਆਏਕੋ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗ"। ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਗੁਣਗਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੂਰਪੀ ਰਈਸਾਂ ਲਈ ਸਿਫਿਲਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਨੌਕਰ ਘੋਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਵੈਦ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਲੁਕੋਏ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤ ਰੋਗੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।