cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਤਕਨੀਕੀ
ਤਕਨੀਕੀ, ਵਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਕ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸਬੰਧਿਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਤਕਨੀਕੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲਾ ਵਕਤ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤਕਨੀਕੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਹਨ ਉਹ ਸਾਮਰਿਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਰ - ਸਬੇਰ ਆਰਥਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਬੰਨ ਜਾਂਦੇ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫ਼ੋਜੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੜਕਾਂ, ਘਰ, ਕਿਲ੍ਹੇ, ਪੁਲ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਦਯੋਗਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਜੰਤਰਿਕ ਤਕਨੀਕੀ ਆਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਿਜਲਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰ, ਰਾਸਾਇਣਕ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਈਆਂ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ
thumb| ਕੇਰਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ ਪਹਿਨੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀ। ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 4 ਤੋਂ 8 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਹਾਈ ਅਲਰਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 8 ਮਾਰਚ 2020 ਤੋਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਕਾਰਨ 8 ਮਾਰਚ 2020 ਤੋਂ ਹਾਈ ਅਲਰਟ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜ ਦੇ 21 ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇਕੱਲਿਆਂ ਵਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਚਾਲੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 9 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ 4000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ  ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। 4 ਮਾਰਚ ਤੱਕ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ 215 ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ 3,646 ਟੈਲੀ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ  ਦੀ ਲਾਗ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਅਟਕੁਲ ਪੋਂਗਲਾ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਾਲਾਨਾ, ਸਾਰੇ-ਮਹਿਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਦੀ ਕਲੀਸਿਯਾ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਪੋਂਗਲਾ  ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ, ਬਿਮਾਰੀ ਸੰਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਪੋਂਗਲਾ ਭੇਟ ਕਰਨ । ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਹਨ- ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਵਾਇਰੋਲੋਜੀ ਫੀਲਡ ਯੂਨਿਟ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਕੈਲਿਕਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੀ.ਓ.ਵੀ.ਡੀ.-19 (ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ) ਬਿਮਾਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਪਡੇਟਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਗੋਕ ਡਾਇਰੈਕਟ ਨਾਮਕ ਇਕ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਰਲ ਸਟਾਰਟਅਪ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇਕ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਐਪ ਮੁਢਲੇ ਫੋਨਾਂ ਨੂੰ (ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਟੈਕਸਟ ਸੁਨੇਹਾ ਚਿਤਾਵਨੀ ਵੀ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪਿਨਾਰਈ ਵਿਜਯਨ ਨੇ 20,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ( 2.5 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ; 6 2.6 ਬਿਲੀਅਨ ) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਪੈਕੇਜ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ 19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਿਚ ਰੁਪਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਲਈ 500 ਕਰੋੜ, ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਰਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ 2000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ 2000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ, ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ 1000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਅਗੇਤੀਆਂ ਦੇਣ ਲਈ 1,320 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੈਲੂਨ ਅਤੇ ਵਰਕਆਉਟ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਰਾਹੀਂ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੈ।
22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਕੇ ਕੇ ਸ਼ੈਲਾਜਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕੇਰਲ ਦੇ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ।
23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪਿਨਾਰਾਈ ਵਿਜਯਨ ਨੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਹੋਰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਰਾਜ ਵਿਆਪੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਸਰਗੌਡ ਵਿੱਚ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਕਰਿਆਨਾ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਜਰੂਰੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਜ਼ਿਲਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ।
ਚੇਨ ਤੋੜੋ
thumb| ਬਰੇਕ ਚੇਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਡੀਵਾਈਐਫਆਈ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਧੋਣ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਕੇਰਲਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਕੋਰੋਨਵਾਇਰਸ ਜਾਂ ਸੀਓਵੀਆਈਡੀ -19 ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਫਾਈ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਲਈ 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਰੇਕ ਚੇਨ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸਮੂਹਕ ਹੱਥ ਧੋਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਕੇਕੇ ਸ਼ੈਲਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਚੇਨ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਤੋੜਨ । ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਟੂਟੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ।
ਕੋਰੋਅੰਟਾਇਨ
ਕੇਰਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਜਾਂ ਲਾਲ / ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ 28 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ 14 ਦਿਨ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 28 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
1810
1810 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1810 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਰਾਣੀ ਤੱਤ
thumb|'ਰਾਣੀ ਤੱਤ' ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਜਿਲਦ ਦੀ ਝਲਕ ਰਾਣੀ ਤੱਤ (ਸੋਹਿਲੇ ਧੂੜ ਮਿੱਟੀ ਕੇ) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ:'Rani Tatt') ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਲਈ 22 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਬਾਰੇ
right|thumb|'ਰਾਣੀ ਤੱਤ' ਦਾ ਲੇਖਕ ਹਰਮਨ ਹਰਮਨ, ਜਿਸਦਾ ਕਿ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਹਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਹਰਮਨ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜੂਨ, 1991 ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਖਿਆਲਾ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 10ਵੀਂ ਤੱਕ ਹਰਮਨ ਬਾਬਾ ਜੋਗੀ ਪੀਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਰੱਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ 2 ਸਾਲ ਮਾਡਰਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਬੀਰ ਕਲਾਂ (ਸੰਗਰੂਰ) ਵਿੱਚ ਈਟੀਟੀ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ ਬੁਢਲਾਢਾ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਜੋਰਹਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ
ਜੋਰਹਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Jorhat Medical College & Hospital; JMCH) ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਖੋਜ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੋਰਹਟ, ਅਸਾਮ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦਾ ਚੌਥਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਅਸਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਅਸਾਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 25 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 12 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਅਸਾਮ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮਾਣਯੋਗ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤਰੁਣ ਗੋਗੋਈ ਨੇ ਜੋਰਹਾਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੰਗ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਅਸਾਮ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 2009 ਵਿਚ ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਨਤੀਜਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ
ਜੋਰਹਾਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਜੋਰਹਾਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜੋਰਹਾਟ ਰੋਡ, ਰੇਲ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਮਾਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੁਹਾਟੀ ਤੋਂ ਜੋਰਹਾਟ ਤੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ (ਏਸੀ / ਨਾਨ ਏਸੀ) ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 6 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜੋਰਹਾਟ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਹਾਟੀ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਉਡਾਣ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ- ਜੋਰਹਾਟ ਜੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਰੀਆਨੀ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹਨ।
ਕੋਰਸ
ਜਨਰਲ ਮੈਡੀਸਨ 10 ਸੀਟਾਂ, ਜਨਰਲ ਸਰਜਰੀ 10 ਸੀਟਾਂ, ਆਰਥੋਪੈਡਿਕਸ 8 ਸੀਟਾਂ, ਪੈਡੀਐਟ੍ਰਿਕਸ 8 ਸੀਟਾਂ, ਰੇਡੀਓਲੌਜੀ 5 ਸੀਟਾਂ, ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ 10 ਸੀਟਾਂ, ਐਨਟ 5 ਸੀਟਾਂ, ਅਤੇ ਓਪਥਲਮੋਲੋਜੀ 5 ਸੀਟਾਂ।
ਨਾਨ ਕਲੀਨਿਕਲ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪੀ.ਜੀ. ਸੀਟਾਂ।
ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
ਕਾਲਜ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ 78 ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ 65 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ 7000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿਚ 50 ਕੰਪਿਊਟਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ। ਟੀ 1650 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਵਿਚ 100 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਵਾਧੂ ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ 100 ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਵਿਭਾਗੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਸਟਾਫ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਬਾਈ-ਵਿਭਾਗੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਬੁੱਕ ਬੈਂਕ
ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇੱਕ ਬੁੱਕ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ / ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਓ ਬੀ ਸੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਟੈਕਸਟ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਹੈ।
ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ
ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ (1835 - ਅਕਤੂਬਰ 22,1922) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗ੍ਰੇਜਿਨਿਸਟ ਥੇਓਲੋਜਿਸਟ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਲੇਮੈਨ ਐਬਟ ਦਾ ਜਨਮ ਰੌਕਸਬਰੀ, ਮੈਸਾਚੂਸੇਟਸ ਵਿੱਚ 18 ਦਸੰਬਰ 1835 ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੇਕਬ ਐਬਟ।ਆਪਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਪਾਲਣਾ ਫ੍ਰੇਮਿੰਗਟਨ, ਮੈਨਿ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨਿਊ ਯੋਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਐਮਪੁਰ
ਐਮਪੁੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਾਸਦੀਯ ਸੂਕਤ
ਨਾਸਦੀਯ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ 10ਵੇਂ ਮੰਡਲ ਦਾ 129ਵਾਂ ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ।. ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਟੀਕ ਸਚਾਈ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਇਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ
ਨਾਇਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਨੇਬਰਾਸਕਾ-ਕਿਅਰਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ‘ਐਨ ਇਰਾ ਆਫ ਟੂਾੰਂਸਨੈਸ਼ਨਲੇਲਿਜ਼ਮ ਇਸਲਾਮ ਵੂਮੈਨ ਐਂਡ ਵਾਇਲੈਂਸ ਇਨ ਕਸ਼ਮੀਰ’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਕਰਤਾ ਹੈ।ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਿਲਾ ਖਾਨ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਏ ਦੇ "ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ..., ਇੱਕ 'ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀ' ਦਾ ਲੇਬਲ ਲਵਾਏ ਬਗੈਰ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਬਣਦੇ ਸਵਾਲ ਪੁਛਣਾ " ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਨਾਇਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਲੰਘਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਮਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੀ ਦੋਹਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972
੧੬੨
162 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਹੇਮਾ ਪ੍ਰਭਾਤ
ਹੇਮਾ ਪ੍ਰਭਾਤ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਮਾ ਪੰਚਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਹੇਮਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ! ਅਮਰੀਕਾ !! (1997), ਡੋਰੇ (1995), ਰਵੀਮਾਮਾ (1999), ਗੋਲੀਬਾਰ (1993) (ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ)।
ਹੇਮਾ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਭਾਤ ਕਲਾਵਿਦਾਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਂਸ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਕਰਤੀਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਲੜੀ ਰਕਸ਼ਾ ਬੰਧਨਾ ਦੁਆਰਾ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਹੇਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 2017 ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਜੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜੋੜਾ 2018 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਧੀ ਦੇ ਮਾਪੇ ਹਨ ਹੇਮਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਮਿੰਦਰਾ ਪੰਚਮੁਖੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। ਤਲਾਕ ਲਈ ਦਾਇਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਮਾ ਬੰਗਲੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਭਾਤ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਦ ਸਰਕਲ ਆਫ਼ ਰੀਜਨ (ਨਾਵਲ)
ਦ ਸਰਕਲ ਆਫ਼ ਰੀਜਨ ,  ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਮਿਤਾਵ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ 1986 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੈਟੋਨਮੀ
ਮੈਟੋਨਮੀ (ਅੰ: Metonymy ) ) ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਜੁਗਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਕਰੀਬ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਜਾਂ ਵਸਤੂ/ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਂਸਤਵੋਗਨ ਸਜੁ ਓਲਵਾਰ
ਕੋਂਸਤਵੋਗਨ ਸਜੁ ਓਲਵਾਰ ਉੱਤਰੀ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਵੈਸਟਰਬਾਟਨ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਰਾਹ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਹ 35 ਮੀਲ ਦਾ ਹੈ।
ਵਰਣਨ
ਸੈਵਨ ਰਿਵਰਜ਼ ਆਰਟ ਊਮਿਓ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਹੋਮਸੰਡ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਲੈਪਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬੋਰਗਾਫ਼ਜਾਲ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਊਮਿਓ, ਅਤੇ ਦੋਰੋਤਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। 1997 ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ 13 ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਹ 35 ਮੀਲ ਲੰਬਾ ਹੈ 7 ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿੰਦੇਲੋਵੇਨ, ਊਮੇ, ਓਰੇਓਲਵੇਨ, ਲੋਗਦਿਓਲਵੇਨ, ਗਿਦਿਓਲਵੇਨ, ਅੰਗੇਰਮਾਨੋਲਵੇਨ ਅਤੇ ਸਾਕਸੋਲਵੇਨ।
ਸ਼ਰੁਤੀ ਸੋਢੀ
ਸ਼ਰੂਤੀ ਸੋਢੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਸ਼ਰੂਤੀ ਸੋਢੀ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਰੂਤੀ ਨੇ ਦੋ ਹਿੰਦੀ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਜਵਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਰੂਤੀ ਨੇ ਪਾਤਸ਼ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕੀ ਜਨਵਰੀ 2015 ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।       ਸ਼ਰੁਤੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈੱਪੀ ਗੋ ਲੌਕੀ   ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ 420, ਵੈਸ਼ਾਖੀ ਲਿਸਟ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਚੇਤਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
"ਰਚੇਤਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? " ( French:  ) 22 ਫਰਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮਿਸ਼ੇਲ ਫੂਕੋ ਵੱਲੋਂ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫ੍ਰੈਂਸੀ ਡੇ ਫਿਲਾਸੋਫੀ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਹੈ।
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰਚੇਤਾ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇਠਲਾ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:"ਰਚੇਤਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਾਰਜਗਤ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਬੰਦਾ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਖਿਚਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਚੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ:...ਇਸ ਲਈ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਉਸ ਢੰਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਪਰਸਾਰ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ।"ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਫੂਕੋ ਦਾ ਭਾਸ਼ਨ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦੇ ਲੇਖ " ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ " ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸ਼ੇਲ ਫੂਕੋ
ਕੋਲਕਾਤਾ ਪੁਲਿਸ ਫਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਕੱਪ
ਕੋਲਕਾਤਾ ਪੁਲਿਸ ਫਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਕੱਪ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਲਕਾਤਾ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲੱਬਾਂ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲੱਬਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ESPN ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਪਾਂਸਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ FA ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਭੇਜਣਗੇ। <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">]
2006 ਕੱਪ 24 ਜੁਲਾਈ 2006 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮੈਟੋਨਮੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਈ ਜੁਗਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੰਕਾਰ
ਦ ਸਰਕਲ ਆਫ਼ ਰੀਜਨ (ਨਾਵਲ)
ਅਵਾਰਡ
ਸਰਕਲ ਆਫ਼ ਰੀਜਨ ਨੇ  ਵੱਕਾਰੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, Prix Medicis Étrangère 1990 ਵਿੱਚ ਜਿਤਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ ਬਾਜਿਆ
ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ ਬਾਜਿਆ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿਚ ਇਕ ਜ਼ਿੱਦੀ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੈਨਿਕ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਸਰ ਜੌਨ ਟੈਨੀਅਲ
thumb|ਸਰ ਜੌਨ ਟੈਨਿਅਲ ਸਰ ਜੌਨ ਟੈਨੀਅਲ (28 ਫਰਵਰੀ 1820 - 25 ਫਰਵਰੀ 1914) 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਹਾਸ-ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ। ਉਹ 1893 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਨਾਈਟ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲ਼ਿਆ ਸੀ। ਟੈਨੀਅਲ ਨੂੰ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਲਵਿਸ ਕੈਰਲ ਦੀ 'ਐਲਿਸ ਐਡਵੈਂਡਰਜ਼ ਇਨ ਵੌਨਡਰਲੈਂਡ' (1865) ਅਤੇ ਲੁਕਿੰਗ-ਗਲਾਸ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ, ਪੰਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1820 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1914
ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼
ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ (4 ਜਨਵਰੀ 1931 - 25 ਅਗਸਤ 2008, ਉਰਦੂ: احمد فراز) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਫ਼ਰਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਜਨਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਦੇ ਕੋਹਾਟ, (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਉਹ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬਚਪਨ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਾਰ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਲਈ ਕੁੱਝ ਕੱਪੜੇ ਲਿਆਏ। ਕਪੜੇ ਅਹਿਮਦ ਫਰਾਜ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਰੌਲਾ ਮਚਾਇਆ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਕੰਬਲ ਦੇ ਬਣੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਾਂਗਾ’। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਲਈ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਕਪੜੇ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਬਿਹਤਰ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ:
":سب کے واسطے لائے ہیں کپڑے سیل سے
ਸਬ ਕੇ ਵਾਸਤੇ ਲਾਏ ਹੈਂ ਕਪੜੇ ਸੇਲ ਸੇ
ਲਾਏ ਹੈਂ ਮੇਰੇ ਲੀਏ ਕੈਦੀ ਕਾ ਕੰਬਲ ਜੇਲ ਸੇ" ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਵਧੀ ਕਿ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਘਰ ਛੱਡਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤੇ ਫਿਰ ਤਮਾਮ ਉਮਰ ਉਹ ਫ਼ਰਾਰ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਕਦੇ ਲੰਦਨ, ਕਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਕਦੇ ਰਿਆਦ ਅਤੇ ਕਦੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ।
ਅਹਿਮਦ ਫਰਾਜ਼ ਨੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ। ਐਡਵਰਡ ਕਾਲਜ (ਪੇਸ਼ਾਵਰ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਫੀਚਰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ‘ਤਨਹਾ ਤਨਹਾ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬੀ. ਏ. ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਅਤੇ ਅਲੀ ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਛੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਸ਼ਿਪ ਲੈ ਲਈ। ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਰਦ ਆਸ਼ੋਬ ਛਪਿਆ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ (ਪੇਸ਼ਾਵਰ) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।
2006 ਤੱਕ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਟੀ ਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 25 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਸ਼ਿਬਲੀ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਰਕਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਹੈ।
ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ੇਅਰ
*** ਅਬ ਕੇ ਹਮ ਬਿਛੜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਯਦ ਕਭੀ ਖ਼ਵਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲੇਂ ਜਿਸ ਤਰਹ ਸੂਖੇ ਹੁਏ ਫੂਲ ਕਿਤਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲੇਂ ਢੂੰਢ ਉਜੜੇ ਹੂਏ ਲੋਗੋਂ ਮੇਂ ਵਫ਼ਾ ਕੇ ਮੋਤੀ ਯੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੁਝੇ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਖ਼ਰਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲੇਂ ਤੂ ਖ਼ੁਦਾ ਹੈ ਨ ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਕ਼ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਜੈਸਾ ਦੋਨੋਂ ਇੰਸਾਂ ਹੈਂ ਤੋਂ ਕ੍ਯੋਂ ਇਤਨੇ ਹਿਜਾਬੋਂ ਮੇਂ ਮਿਲੇਂ *** ਇਸ ਸੇ ਪਹਲੇ ਕੇ ਬੇ-ਵਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਏਂ ਕ੍ਯੋਂ ਨ ਐ ਦੋਸਤ ਹਮ ਜੁਦਾ ਹੋ ਜਾਏਂ *** ਦੋਸਤ ਬਨ ਕਰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸਾਥ ਨਿਭਾਨੇਵਾਲਾ ਵਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ ਜ਼ਾਲਿਮ ਕਾ ਜ਼ਮਾਨੇਵਾਲਾ *** ਕਰੂੰ ਨ ਯਾਦ ਅਗਰ ਕਿਸ ਤਰਹ ਭੁਲਾਊਂ ਉਸੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਬਹਾਨਾ ਕਰੂੰ ਔਰ ਗੁਨਗੁਨਾਊਂ ਉਸੇ *** ਤੁਮ ਭੀ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਲੋਗ ਭੀ ਬਰਹਮ ਹੈਂ ਦੋਸਤੋ ਅਬ ਹੋ ਚਲਾ ਯਕ਼ੀਂ ਕੇ ਬੁਰੇ ਹਮ ਹੈਂ ਦੋਸਤੋ ਕੁਛ ਆਜ ਸ਼ਾਮ ਹੀ ਸੇ ਹੈ ਦਿਲ ਭੀ ਬੁਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੁਛ ਸ਼ਹਰ ਕੇ ਚਿਰਾਗ਼ ਭੀ ਮਧਮ ਹੈਂ ਦੋਸਤੋ *** ਸਿਲਸਿਲੇ ਤੋੜ ਗਯਾ ਵੋਹ ਸਭੀ ਜਾਤੇ ਜਾਤੇ ਵਰਨਾ ਇਤਨੇ ਤੋਂ ਮਰਾਸਿਮ ਥੇ ਕੇ ਆਤੇ ਜਾਤੇ (*ਮਰਾਸਿਮ=ਰਿਸ਼ਤਾ,ਤਾਲੁਕ਼ਾਤ) ਕਿਤਨਾ ਹਸੀਂ ਥਾ ਤੇਰੇ ਹਿਜਰ ਮੇਂ ਮਰ ਜਾਨਾ ਫਿਰ ਭੀ ਏਕ ਉਮਰ ਲਗੀ ਜਾਨ ਸੇ ਜਾਤੇ ਜਾਤੇ ਉਸਕੀ ਵੋਹ ਜਾਨੇ ਉਸੇ ਪਾਸ-ਏ-ਵਫ਼ਾ ਥਾ ਕਿ ਨਾ ਥਾ ਤੁਮ 'ਫਰਾਜ਼' ਆਪਣੀ ਤਰਫ਼ ਸੇ ਤੋਂ ਨਿਭਾਤੇ ਜਾਤੇ
ਚੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਭੱਟ
ਚੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਭੱਟ (ਜਨਮ 1934) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਗੋਪੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਦਸੋਲੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸਵਰਾਜ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਘ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚੰਡੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਕਾਰਕੁਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ (ਮੈਡਰਿਡ)
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ( ਸਪੇਨੀ : Instituto Internacional ) ਮੈਡ੍ਰਿਡ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਡੇ ਇੰਟਰੇਸ ਕਲਚਰਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ 1906 ਵਿੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਜੋਆਕਿਨ ਸਲਡਾਨਾ ਲੋਪੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੂੰ 1906 ਅਤੇ ਸਾਲ 1911 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2002 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਇਹ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਨਾਹਸ਼ੋਨ ਡੀਓਨ ਐਂਡਰਸਨ
ਨਾਹਸ਼ੋਨ ਡੀਓਨ ਐਂਡਰਸਨ (ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1978) ਇੱਕ ਅਫਰੋ-ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ ਅਤੇ ਲੂਸੀਆਨਾ ਕ੍ਰੀਓਲ ਗ਼ੈਰ-ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਹੈ।  ਉਹ 'ਬ੍ਰੌਨਕਸ ਰੀਕੋਨਾਈਜ਼ ਇਟਸ ਓਨ ਅਵਾਰਡ' (ਬੀ.ਆਰ.ਆਈ.ਓ) ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ 'ਬ੍ਰੌਨਕਸ ਕਾਉਂਸਲ ਓਨ ਦ ਆਰਟਸ' ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਐਂਡਰਸਨ ਦਾ ਮਾਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ 1940 ਤੋਂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਤੇ ਲੌਂਗਵਿਊ, ਟੈਕਸਸ ਦੇ ਸਮਿੱਥ ਅਤੇ ਸਕੌਟਸ, ਪਸਾਡੇਨਾ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਂਡਰਸਨ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਦੇ ਅਲਟਾਡੇਨਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਯਹੋਵਾਹ ਦੀ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਐਂਡਰਸਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਾਰਕ ਵੋਰਹੀਜ਼ ਅਤੇ ਤਮਾਲਾ ਜੋਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜਲੀਲ ਵ੍ਹਾਈਟ, ਜਹਾਰਾ ਬੈਨੇਟ ਅਤੇ ਰੌਡਨੀ ਕਿੰਗ ਦੀ ਭੈਣ ਰਤਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਾਰਸ਼ਲ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਕਲਵਰ ਸਿਟੀ ਦੇ ਸੋਨੀ ਪਿਕਚਰ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸਿਟਕਾਮ ਫੈਮਿਲੀ ਮੈਟਰਸ ਦੇ ਲਾਈਵ ਟੀ.ਵੀ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
1994 ਦੌਰਾਨ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ 'ਚੱਕ ਈ ਚੀਜ਼' ਦੇ ਗੁੱਡਲੱਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੀ.ਵੀ. ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼ੂਟ ਪਸਾਡੇਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀਅਰਾ ਮੈਡਰੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਟਾਫਟ-ਹਾਰਟਲੇ ਐਕਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਹ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਸ ਗਿਲਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਗਈ। 1995 ਵਿੱਚ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਸਟੂਡੀਓ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਸਾਡੇਨਾ ਦੇ ਜੌਨ ਮਾਇਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਰੈਪਰ ਟੂਪੈਕ ਸ਼ਕੁਰ ਨੇ 7 ਜੂਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੌਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਪੋਤਰੀ ਐਂਡਰਸਨ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਤਾਸ਼ੂਆਣਾ ਹਾਵਰਡ ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਬਿਲਟਮੋਰ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ। ਟੂਪੈਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਟ੍ਰੇਸੀ ਡੈਨੀਅਲ ਰੌਬਿਨਸਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ। 1996 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟੂਪੈਕ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਟ੍ਰੈਸੀ ਡੈਨੀਅਲ ਰੌਬਿਨਸਨ ਅਤੇ ਗੋਬੀ ਐਮ. ਰਹੀਮੀ ਨਾਲ ਲੁੱਕ ਹੇਅਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਹਮਲਾ
4 ਜੁਲਾਈ, 1997 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਹਸ਼ੋਨ ਨੇ ਕੇਨਨ ਆਈਵਰੀ ਵੇਨਜ਼ ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ ਵਿਚਲੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸੈਂਟਰ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਟੈਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਹੁਣ ਸਨਸੈੱਟ ਲਾਸ ਪਾਮਾਸ ਸਟੂਡੀਓ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ 12:50 ਵਜੇ, ਜਦੋਂ ਐਂਡਰਸਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਾਸਟਰ ਯੂਜੀਨ ਜੋਸ਼ੂਆ ਸਿਮਸ ਦੇ ਘਰ ਕ੍ਰੇਨਸ਼ਾਅ ਬੁਲੇਵਾਰਡ ਤੋਂ ਲੋਂਗ ਬੀਚ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹੱਥਕੜੀ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਹਥੋਰਨ ਦੇ ਜਿਮ ਥੋਰਪ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮਈ 1998 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਸੰਗੀਨ ਦੋਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਪਰਾਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978
ਰਿਚਰਡ ਐਬਟ
ਰਿਚਰਡ ਐਬਟ (1859 - 28 ਫ਼ਰਵਰੀ 1940) ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ।
ਆਪਦਾ ਜਨਮ ਬੈਨਡਿਗੋ, ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੈਨਡਿਗੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸਕੋਟਲੈੰਡ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸੇਂਟ ਏਂਡ੍ਰਿਊਜ਼ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹੇ। ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਬਣ ਗਾਏ, ਖਾਸ ਤੋਰ ਤੇ ਕਮਾਨਾ, ਸੋਸਾਈਟੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ। ਸਟ੍ਰਾਥਫੀਲਡਸੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ 1907 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਾਏ, ਅਤੇ 1913 ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ। ਬੈਨਡਿਗੋ ਸ਼ਹਿਰ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ 1917 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਦਾਰ (Mayor) ਬਣੇ, ਪਰਿਸ਼ਦ 'ਚ ਵਾਪਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਉੰਟ੍ਰੀ ਪਾਰਟੀ ਲਾਈ 1922-1928 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
18 ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਉਕਤੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸੀਨੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਡੇਵਿਡ ਐਨਡ੍ਰੀਉ ਦੀ ਵਿਕਟੋਰਿਆਈ ਕਾਉੰਟ੍ਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੀਨੇਟੀ ਅਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਐਨਡ੍ਰੀਉ ਦੇ ਇੰਤਕਾਲ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਨੇਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਰਿਚਰਡ ਐਬਟ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 1940 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਮਦੇਸਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ
ਮਾਦੇਜਸਕਿ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਰੀਡਿੰਗ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਰੀਡਿੰਗ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 24,161 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮਾਰੀਹੈਮਸੋਂਗਾਰਨਾ
ਮਾਰੀਹੈਮਸੋਂਗਾਰਨਾ ਊਮਿਓ ਦਾ ਇੱਕ ਹਰਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰੀਹੈਮ ਅਤੇ ਸਤਾਦਸਲੀਦੇਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਲਾਅਨ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪਾਰਕ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਵੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਤਲਾਬ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਤਖਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਮਿਓ ਦੇ ਪਾਰਕ
ਅੰਨਾ ਸਕਵਾਟਜ਼
'''<span id="result_box" class="" lang="pa"> ਅੰਨਾ ਜੋਕੋਸਨ ਸਕਵਾਟਜ਼ (11 ਨਵੰਬਰ, 1915 - 21 ਜੂਨ, 2012) ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਿਊਰੋ ਆਫ ਆਰਕਿਟਰੀ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਲ ਕਰਗੁਮੈਨ ਅਨੁਸਾਰ, "ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿੱਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ "। ''' <span id="result_box" class="" lang="pa"> ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਮੌਨਟਰੀ ਹਿਸਟਰੀ, 1867-1960,  <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> ਜੋ 1963 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ,  ਦੇ ਲਈ  <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> ਮਿਲਟਨ ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ,   <span id="result_box" class="" lang="pa"> ਜਿਸ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਮਹਾਂ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ । 1988 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਆਰਥਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
੧੬੩
163 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
160er
ਕਰਾਚੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮੇਲਾ
ਕਰਾਚੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮੇਲਾ ਜਾਂ ਕਰਾਚੀ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਾਸ ਪਾਲਮਾਸ ਵੱਡਾ-ਗਿਰਜਾਘਰ
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਲੁਹਾਰ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ
ਲੁਹਾਰ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
੧੬੪
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
160er
ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ
ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੈਨਾ ਦਾ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਨਾ ਲਈ ਦਿਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲਾ ਤਗਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਵਾਨਾ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਦਿਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ
ਇਹ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਗੋਲਾਕਾਰ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕੋਣੇ ਵਾਲਾ ਸਿਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਸਿਤਾਰੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਸ 1.38 ਇੰਚ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਫੀਤਾ
ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫੇਦ ਅਤੇ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਦਾ ਫੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਵਿਧ ਭਾਂਤ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੈ੍ਵ-ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਲੇਖਕ/ਨਾਇਕ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੀ ਪੁਨਰ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿੰਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਉੱਤਸਤਾ, ਸੰਘਰਸ, ਅਨੁਭਵ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਦਿਗ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
1. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ-ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ, ਛਾਪਣ ਸਾਲ- 1986 ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੇਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੇਂਕਸ ਬੁਕ ਬੋਰਡ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੰਨਾ ਨੰ. 143, 144,145 2. ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਛਾਪਣ ਸਾਲ 2006, ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਦਾਮੀ ਦਿਲੀ, ਪੰਨਾ-99,100,101,103,104,105 3. ਡਾ. ਪ੍ਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ, ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਿਵਸ
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 18 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇਸ ਗੱਲ 'ਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪੱਤੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਸਕੀਏ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ 129 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 40,000 ਅਜਾਇਬਘਰ ਹਨ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਅਜਾਇਬਘਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਮੇਘੋਵਾਲ
ਮੇਘੋਵਾਲ ਦੋਆਬਾ ਪਿੰਡ, ਦੋਆਬਾ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ, (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਟੋਟੂਮਜ਼ਾਰਾ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਨਾ ਲਾਲ ਪਟੇਲ
ਪੰਨਾਲਾਲ ਨਾਨਾਲਾਲ ਪਟੇਲ (ਗੁਜਰਾਤੀ: પન્નાલાલ નાનાલાલ પટેલ 7 ਮਈ 1912 - 6 ਅਪਰੈਲ 1989) ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਗਲਪਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1985 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਨਾਲਾਲ ਪਟੇਲ ਗੁਜਰਾਤ - ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟੇ - ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਮਾਂਡਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ - ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਕਵੀ ਉਮਾਸ਼ੰਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਨਾਲਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਅਨੁਭਵ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 18 ਕਹਾਣੀ - ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ 20 ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ।
ਚਾਰਲਸ ਹੇਨਰੀ ਐਡਮਸ
ਚਾਰਲਸ ਹੇਨਰੀ ਐਡਮਸ ਅਮ੍ਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਲਰੋਸ, ਮੈਸਾਚੁਸੇਟਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਦਾਰ ਵੱਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ। ਐਡਮਸ ਮੇਲਰੋਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੀ ਬੋਸਟਨ ਅਡਵਾਈਸਰ ਅਤੇ ਦੀ ਬੋਸਟਨ ਈਵਨਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ
ਅਬਰਾਹਮ ਪੰਡਿਤ
ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਪੰਡਿਤ (ਤਮਿਲ: ஆபிரகாம் பண்டிதர், ਅਗਸਤ 2, 1859 - ਅਗਸਤ 31, 1919) ਇੱਕ ਤਮਿਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਦੁਆਈਆਂ ਦੇ ਪਜ਼ਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਸਨ।
ਜੀਵਨੀ
ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਬਾਵਾਰ ਵਾਦਾਕਾਰੀ, ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੀ: ਵੀ: ਈ: ਐਸ: ਸਧਾਰਨ ਸਿੱਖਿਅਕ ਪ੍ਰਸ਼ਿਕਸ਼ਣ ਸਕੂਲ (CVES Normal Teachers Training School), ਦਿਨਡੀਗਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1876 ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲਗ ਗਏ। ਉਹ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸਿਧ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1879 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੁਰੁਲੀ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜਾਦੀ ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਸਿਧਾਰ ਕਰੁਨਾਂਧਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣ ਗਏ। ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਤਨਜੋਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਨੇਪੀਅਰ ਜਨਾਨਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਖਿਅਕ ਲੱਗ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸੰਚਾਲਕ ਸਨ। 1890 ਵਿੱਚ, ਦੂਆਈਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਛੱਡ ਦਿਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਨਜੋਰ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੁਆਈਆਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਫਾਰਮ ਬਣਾਇਆ। 1909 ਵਿੱਚ, ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਰਾਓ ਸਾਹਿਬ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿਤੀ। 1911 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
1892 ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਤਮਿਲ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਦਾਯੰਦੀ ਭੱਟਰ ਤੋਂ ਸਿਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਕਾਲ 1919 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1859 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਖੀਰੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center"| ਸਾਂਸਦ !ਸਰੋਤ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ
ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੌਰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਰਨਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸਨ ਤਾਂ ਬੀਬੀ ਜੀ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਘਰ ਪੰਜਾਬ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਂਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੋਗਿਰਦੇ, ਜਲਵਾਯੂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਖਿੱਤੇ ਅਥਵਾ ਕੁਦਰਤੀ ਲੱਭਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਛਾਣਿਆਂ, ਸਮਝਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਬਲਕਿ ਇਸਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਗਲਤ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ,ਨਾ ਹੀ ਵਾਜਬ, ਸਗੋਂ ਲੋੜ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਇਸਦੇ ਸਹੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਢੁੱਕਵੀਂ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚੋਗਿਰਦਾ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਇਤਿਹਾਸ - ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆ ਚਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆ ਹਨ- ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਜਮਨਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਹੋਰ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਲ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਪਠਾਣੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੋ ਪਾਰ ਲਹਿੰਦੇ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਦੀ ਈਸੇ ਖਾਨ ਤਹਿਸੀਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਲਹਿੰਦੇ-ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀਖਾਨ ਦਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲਹਿੰਦੀ ਦੱਖਣੀ ਹੱਦ ਸੁਲੇਮਾਨ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਜਾ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਧੁਰ ਦੱਖਣ ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਸਿੰਧ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਜਮਨਾ ਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਹਨ।
ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚੋਗਿਰਦਾ
1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਬਣਿਆ। 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫਿਰ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲੋਂ ਅੰਬਾਲੇ ਤੱਕ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕੱਟ ਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 22 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਪੰਜ ਕੁਦਰਤੀ ਦੁਆਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁਆਬਾ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਂ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ- ਬਿਸਤ, ਬਾਰੀ, ਰਚਨਾ, ਚਜ, ਸਿੰਧ-ਸਾਗਰ ਦੁਆਬਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਾਈ ਨਾਂ ਜੋ ਅੱਜ ਕੱਲ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ- ਧਨੀ, ਪੋਠੋਹਾਰੀ, ਬਾਰ (ਸਾਂਦਲ, ਗੰਝੀ, ਨੀਲ) ਮਾਝਾ, ਦੁਆਬਾ, ਮਾਲਵਾ, ਪੁਆਧ। ਧਨੀ, ਪੋਠੋਹਾਰੀ, ਬਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁਆਧ ਹਰਿਆਣੇ ਦਾ। ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ, ਦੁਆਬਾ ਹੀ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਿਕ ਚੋਗਿਰਦਾ
ਪੰਜਾਬ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਚਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤਿਅੰਤ ਜ਼ਰਖੇਜ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਪਥਰੀਲੀ ਹੈ ਨਾ ਮੂਲੋ ਰਕੜ ਹੈ ਨਾ ਰੇਤਲੀ ਅਥਵਾ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਦਕਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੰਗਲਾਂ, ਫਲਾਂ ਬਨਸਪਤੀ ਚਰਗਾਹਾ, ਫਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਇਸਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਰਬਤੀ ਸ੍ਰਿੰਖਲਾ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੁਖ-ਸਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਆਦਿਮ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਚਰਵਾਹਾਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਬਨਸਪਤੀ/ਹਰਾ, ਚਾਰਾ, ਵਾਹੀਕਾਰ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਫਸਲਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਹਮਤ ਕਾਰਣ ਇਹ ਖਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਦਿਮ ਘਰ, ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਬਣਿਆ। ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੈਦਾਨ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਢੁਕਵੀਆਂ ਚਰਗਾਹਾਂ, ਦਰਿਆਈ ਕਿਨਾਰੇ ਜੀਵਨ ਸਾਜ਼ਗਰ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਕ ਹੋਣ ਸਦਕਾ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਆਦਿਮ ਕਾਲ ਤੋਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਿਥੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਸਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਬਹੁਲਤਾਵਾਂ ਕਾਰਣ ਉਜੜਦੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਸਦੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਿੱਤਾ ਭਿਆਨਕ ਭੂਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਖੂੰਖਾਰ ਤੂਫਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਹਿਲਜੁਲ ਸਿਰਫ ਬਾਹਰਲੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ।
ਬਨਸਪਤੀ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਖੁਸ਼ਕ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪੌਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ- ਅੱਕ, ਕਰੀਰ, ਜੰਡ, ਢੱਕ, ਬੇਰੀ, ਭੱਖੜਾ, ਕਿੱਕਰ, ਤੂਤ, ਪਿੱਪਲ, ਬੋਹੜ, ਟਾਹਲੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖਤ ਹਨ। ਹਾੜੀ ਦੀਆਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਫਸਲਾਂ ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਛੋਲੇ, ਅਲਸੀ ਆਦਿ ਹਨ। ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਮੱਕੀ, ਜਵਾਰ, ਬਜਾਰਾ, ਕਪਾਹ, ਨਰਮਾ ਅਤੇ ਝੋਨਾ ਹਨ।
ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂ ਗਾਂ, ਮੱਝ, ਬੱਕਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ ਬਲਦ ਅਤੇ ਊਠ ਹਨ। ਘੋੜਾ ਅੱਜ ਕੱਲ ਸ਼ੌਕੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੱਤਾ, ਬਿੱਲੀ, ਸਹਾ ਆਦਿ ਵੀ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਹਨ।
ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ
ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਹਿਰਨ, ਬਾਰਾਂ ਸਿੰਘੇ, ਸਹੇ, ਗਿੱਦੜ, ਲੂੰਬੜ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪ, ਨਿਊਲਾ, ਕਿਰਲਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਪੰਛੀ
ਤੋਤਾ, ਕਬੂਤਰ, ਤਿੱਤਰ, ਕੁੱਕੜ ਆਦਿ ਪਾਲਤੂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਰ, ਘੁੱਗੀ, ਬਟੋਰ, ਤਿਲੀਅਰ, ਕਾਂ, ਇੱਲ, ਗਿੱਧ, ਗਰੜ, ਟਟੀਹਰੀ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ।
ਮੌਸਮ
ਮਈ ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 35 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ 44 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ, ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਮੱਧਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਧ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਰਦੀ ਪੈਦੀ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 18 ਤੋਂ 24 ਡਿਗਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰਵਰੀ, ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਬਹਾਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਚਰਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਦੁਆਲੇ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛਵਾੜੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਰਿਆਵਾਂ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਠੰਡੇ, ਡੂੰਘੇ, ਲੰਮੇ ਜਿਗਰੇ ਵਾਲੇ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਵਲ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਸਿੱਧੇ ਪੱਧਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਤੇ ਨਰੋਈਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਾਦਿਲੀ ਤੇ ਤਾਜਗੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖੋਂ ਤਕੜਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇਸਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰ ਈਰਾਨੀ, ਯੂਨਾਨੀ, ਸਿਥੀਅਨ, ਹੂਨ, ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਆਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਪੰਜੀਬੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਬਲ, ਸਾਹਸ, ਸਵੈਮਾਨ, ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਰਣ ਤੱਤੇ ਵਿੱਚ ਜੂਝਣ ਲਈ ਅਠਖੇਲੀਆਂ ਲੈਂਦੇ ਨਿਤਰ ਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਬਦੇਸ਼ੀ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਣ-ਔਗੁਣ ਇਸਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵੱਖਰਤਾ ਲਈ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹਨ। ਬਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚ ਮਿਚ ਗਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿੱਥ ਨਿਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋ ਨਿਕਲਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕੰਢੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਪਹਾੜ ਇੱਥੋਂਂ ਦੇ ਪੌਣ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕੰਢੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪੱਧਰੀ ਤੇ ਉਪਜਾਊ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਸਾਹਿਤ, ਭਾਸ਼ਾ, ਰੋਜੀ ਰੋਟੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦ-ਬੰਦੀ
ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦ-ਬੰਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਾਲੇ ਮਸਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਸਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਚਾਰ
ਡਾ. ਗੁਰਖਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, “ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਖਟਾ ਉਹੀ ਮੰਨਾਂਗੇ, ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰ ਹਾਜਾਬ ਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ, ਇਸ ਦਾ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਪੁਜਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।” ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਫ਼ਰੈਂਕ ਦੀ ਉੱਪਰੋਕਤ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਈਏ ਕਿ ਹੁਣ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੇ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਦੂਸਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ `ਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਜਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਵਾਂਗੇ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਤਾਰਕਿਕ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡਾ.ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ- ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਨਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹਿੰਦੂ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ- ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਿ ਕਹਿਣਾ ਇਸ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪਰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਨਿਖੜਵਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਚਾਰ
ਡਾ.ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਤਿਵਾੜੀ ਅਤੇ ਡਾ.ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਟਕ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਦੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ, ਇਹ ਸਦਾ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਫ਼ਰੈਂਕ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਨੇਸ਼ਨ ਸਟੇਟ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਨੇਸ਼ਟ ਸਟੇਟ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਇੱਕ ਰਾਜਸੀ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਰਾਜਸੀ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਕ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖਤ ਰਾਜਨੀਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਰਾਜਮੋਹਨ ਗਾਂਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਭਾਵੇਂ ਛੇ ਦਹਾਕੇ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਰਾਜ ਮੋਹਨ ਗਾਂਧੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤਾ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਮਨਾ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ (राजस्थानी) ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਗੁੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ ਮਾਰਵਾੜੀ,ਢੂਂਢਾੜੀ ਅਤੇ ਮੇਵਾੜੀ। ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੈਪੁਰ,ਬੀਕਾਨੇਰ,ਜੋਧਪੁਰ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜੇਕਰ ਪੜਚੋਲੀਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੁੱਟਿਆ ਹੈ| ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਆਮਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆ ਹੈ| ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਅੰਤਰ ਹੈ| ਇਕਾਂਗੀ ਨਾ ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਨਾਟਕ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਨਾਟਕ ਦਾ ਹਰ ਅੰਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ | ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਹਿਲੂ ਤੇ ਅੰਸ਼ ਬਦਲ ਉੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਗੀ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋਈ|ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਇਕਾਂਗੀ ਆਪਣੀ ਸੰਜਮਤਾ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਥੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾ ਸਾਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਤੀਖਣਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਸੰਘਣਾ, ਬੱਝਵਾਂ ਤੇ ਤੀਖਣ ਮਘਦੇ ਕਾਰਜ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਕ-ਕਥਨੀ, ਇੱਕ-ਝਾਕੀਏ ਤੇ ਇੱਕ-ਅੰਗੀਏ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਇਕਾਂਗੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚੋ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁੜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨਪ੍ਰਚਾਵੇ ਲਈ ਇਕਾਂਗੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਹੈ| ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ| ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ,
ਈਸ਼ਾ ਸ਼ਰਵਾਨੀ
thumb|ਈਸ਼ਾ ਸ਼ਰਵਾਨੀ ਈਸ਼ਾ ਸ਼ਰਵਾਨੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਸਮਕਾਲੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੈਲੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਏਰੀਅਲ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ(1913 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ)
ਇਹ ਦੌਰ 1913 ਈ: ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਨਪ ਰਹੀ ਸੀ| ਜਿਵੇਂ 'ਸਰਸਵਤੀ ਸਟੇਟ ਸੁਸਾਇਟੀ' ਨੇ ਜੋ 1911 ਈ: ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕਾਂਗੀ ਲੇਡੀ ਗਰੈਗਰੀ ਦਾ 'ਅਫਵਾਹ ਫੈਲਾਊ' ਖੇਡਿਆ ਜੋ ਐਬੀ ਥੀਏਟਰ ਨੇ 1904 ਈ: ਵਿੱਚ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ| ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ-ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਨਾਟਕ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਮੂਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆਮਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ| ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਮਦ ਹੋਈ|
ਈਸ਼ਾ ਸ਼ਰਵਾਨੀ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਈਸ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਥ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਂਸਯੂਜ਼ ਦਕਸ਼ਾ ਸ਼ੇਠ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਿਤਾ ਦੇਵ ਇਸਾਰੋ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤਾਓ ਇਸਾਰੋ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਕਸ਼ਨਿਸਟ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਫਾਰ ਆਰਟ ਰਿਸਰਚ, ਟਰੇਨਿੰਗ ਐਂਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ (AARTI) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਆਰਟਸ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 13 ਜਾਂ 14 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹੀ। ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਕਸ਼ਾ ਸ਼ੇਠ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 22 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਲਾਰੀਪਯੱਟੂ, ਕਥਕ ਅਤੇ ਛਾਊ ਡਾਂਸ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦੂਜਾ ਦੌਰ(1913 ਤੋਂ 1947 ਈ:)
ਇਹ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਸਮਾਜਿਕ,ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮੁੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਡਾ .ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੰਚ ਲਈ ਧਰਤੀ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਤਿਆਰ ਸੀ| ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਤੋਂ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ ਲਈ 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ| ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਟੈਂਪਰੈਂਸ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਪਾਰਸੀ ਥਿਏਟਰ, ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਇਸਾਈ ਮ੍ਹਿਨਰੀਆਂ ਦੇ ਯਤਨ ਆਦਿ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੱਥ ਹੈ| ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ|
ਦਸਤਾਵੇਜ਼
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਈਸ਼ਾ ਸ਼ਰਵਾਨੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦੂਜਾ ਦੌਰ(1913 ਤੋਂ 1947 ਈ:)
ਹਉਕੇ(1946), ਪੈਸਾ(1949), ਕਣਕ ਦਾ ਬੋਲ(1951), ਡੋਲਦੀ ਲਾਟ(1951), ਜੀਵਨ ਹਲੂਣੇ(1953), ਬੇਬਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਨਹੀਂ(1954), ਨਵੀਂ ਜੋਤ(1955), ਰਾਤ ਕਟ ਗਈ(1958), ਕਹਿਣੀ ਤੇ ਕਰਨੀ(1961), ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ?(1964), ਨਵਾਂ ਮੋੜ(1966), ਕਲਾ ਤੱਕ(1967), ਸਿਖਰ ਦੁਪਿਹਰੇ ਰਾਤ(1967), ਦੇਸ ਦੀ ਖਾਤਰ(1968), ਲੁਕਿਆ ਸੱਚ(1970), ਰੰਗ ਨਿਆਰੇ(1971), ਨਾਨਕੀ ਨਦਰੀ ਨਦਰ ਨਿਹਾਲ(1969), ਨਵਾਂ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ(1978)|
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ-ਪੱਛਮੀ ਲੇਖਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ| ਉਸਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਜਿਹੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਚਰਚਿਤ ਰਹੇ| ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, 1) ਛੇ-ਘਰ| 2) ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਖਪਿਆ| 3) ਨਾਟ-ਸੁਨੇਹੇ| 4) ਸੁੰਦਰ-ਪਦ| 5) ਦਸ-ਇਕਾਂਗੀ| ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ: ਕਈ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਨਿੱਠਕੇ ਕੀਤੀ ਹੈ| ਉਸ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ| ਉਸਦੇ ਇਕਾਂਗੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਕਸਕਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ| ਉਸ ਦਾ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, 1) ਸੁਤੇ ਪਏ ਨਗਮੇ। 2) ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ। ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਅਹੂਜਾ:-ਡਾਕਟਰ ਅਹੂਜਾ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ-ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ| ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, 1) ਜੌਹਰ| 2) ਪਰਿਵਰਤਨ | 3) ਵਿਕਾਸ। 4) ਗਾਂਧੀ ਨਾਟਕ| 5) ਨਵੇਂ ਘੋਲ| 6) ਮੋਰ ਤੇ ਸੱਪ| 7) ਚੋਣਵੇਂ ਇਕਾਂਗੀ| ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ-ਮਈ 1875 ਈ: ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ ਵੀਂਹਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਦੌਰ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ| ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ| ਇਹ ਦੀ ਚਰਚਿਤ ਇਕਾਂਗੀ ਹੈ, 1) ਝੰਗਾਂ| ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਮਾਰਚ 1899 ਈ: ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਨੇ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ| ਉਸਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਸਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ| ਨਾਟ-ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਗਾਅਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦਾ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, 1) ਪੰਖੜੀਆਂ|(ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ:- ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹਾਸਰਸ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਲੇਖਕ ਸਨ| 48 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰਚਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ-ਲੇਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ| ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਕਾਂਗੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, 1) ਭੁਚਾਲ ਕਿਉਂ ਆਇਆ| ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ:- ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਪਸਾਰ ਲਈ ਇਕਾਂਗੀ-ਲੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕਲਮ ਚਲਾਈ| ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੁਰਣ ਇਕਾਂਗੀ 1923 ਈ: ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ,ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ, 1) ਇਕਾਂਗੀ-ਪੰਖੜੀਆਂ| ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰੀ:-ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਕਾਂਗੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਲ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਕਈ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ| ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਕਾਂਗੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, 1) ਕੁਨਾਲ।
ਤੀਜਾ ਦੌਰ(1947 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ)
ਕਾਫ਼ੀ ਹਲਚਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਪਰੰਪਰਾ ਉਪਰ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਪਾਉਦਾ ਹੈ| ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਬਹੁਮੁੱਖੀ ਪਾਸਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ| ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ|
ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ:-ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਈ ਲੇਖਕ, ਆਲੋਚਕ, ਫਿਲਮ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰੰਘ ਸੇਠੀ ਨੇ ਵੀ ਇਕਾਂਗੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਬਿੱਧ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ, 1) ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ| 2) ਚੱਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਬੁੱਤ| ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ:-ਫਰਬਰੀ 1928 ਈ: ਨੂੰ ਜਨਮੇ ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ, ਗੁਰਰਾਤੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਏ| ਉਸਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ, 1) ਜੋਤ ਤੋਂ ਜੋਤ ਜਗੇ|(1956) 2) ਤਰੇੜ ਤੇ ਹੋਰ ਇਕਾਂਗੀ|(1962) 3) ਮੇਰੇ ਅੱਠ ਇਕਾਂਗੀ|(1963) 4) ਪਰਦੇ।(1968) 5) ਰੰਗ ਤਮਾਸ਼ੇ।(1976) 6) ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਇਕਾਂਗੀ|(1977) 7) ਛੇ-ਰੰਗ|(1978) 8) ਛੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕਾਂਗੀ|(1980) ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ:- 1984 ਈ: ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਾਲਾ ਨਾਟ-ਰਚਨਾਕਾਰ ਸੀ| ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦੀਆਂ ਇਕਾਂਗੀ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆਂ ਹੈ| ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਕਬੂਲ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, 1) ਰੱਬ ਦੇ ਰੰਗ|(1956) 2) ਦੋ ਜੋਤਾਂ ਦੋ ਮੂਰਤਾਂ|(1958) 3) ਕੱਚ ਦੇ ਗਜਰੇ|(1969) 4) ਝੁੰਗਲ਼ਮਾਟਾ।(1975) 5) ਇਸ ਪਾਰ ਉਸ ਪਾਰ|(1968) ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ: ਨਾਟ-ਵਿਧਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਾਬਲ-ਏ-ਤਾਰੀਫ਼ ਹੈ| ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਪੇਂਡੂ ਧਰਾਤਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, 1) ਗਉਮੁਖਾ-ਸ਼ੇਰ-ਮੁਖਾ | 2) ਪਛਤਾਵਾ। 3) ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ| 4) ਸਾਲ ਬੀਤੀ-ਜੱਗ ਬੀਤੀ| 5) ਸਿਖ਼ਰ ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਹਨ੍ਹੇਰਾ| ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ:-ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਇਕਾਂਗੀ-ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਨਸਿਕ ਧਰਾਤਲ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ| ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ, 1) ਆਸਾ ਦਾ ਅੰਬਾਰ| 2) ਜੀਵਨ ਝਲਕਾਂ| ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ:- ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਭਰਾ ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਪਸਾਰ ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ| ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ ਦੀਆਂ ਇਕਾਂਗੀ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ, 1) ਪਲੇਟ-ਫਾਰਮ| 2) ਗੱਡੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ| 3) ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਕੀੜਾ| 4) ਬੇਨਤੀ ਹੋਮ| 5) ਜ਼ਕਾਤ। 6) ਭਾਈਚਾਰਾ।
ਚੌਥਾ ਦੌਰ(1975 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ)
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੌਰ ਦਾ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿੳਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਜੋ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਿਆ| ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ,
ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ: ਅਗਸਤ 1942 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਕੁੰਭਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਾਟ-ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਹਨ, 1) ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਦੂਕਾਰਾ| 2) ਬਿਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ| 3) ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ 4) ਮੇਰੇ ਚੋਣਵੇਂ ਇਕਾਂਗੀ| 5) ਗਾਨੀ। ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜੀਲ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ ਇੱਕ ਸੁੰਘੜ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਨ| ਦਮਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਨਾਟ-ਰਚਨਾਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਮੰਚਿਤ ਹੋਈ| ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ ਦੀਆਂ ਇਕਾਂਗੀ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ, 1) ਲਹੂ ਰੰਗ ਲਿਆਵੇਗਾ| 2) ਵਾਵਰੋਲ਼ਾ 3) ਆਥਣਵੇਲਾ। 4) ਸੰਘਰਸ਼। 5) ਮਖੌਟਾ। 6) ਕੁਰਸੀ ਵਿੱਚ ਚਿਣਿਆ| 7) ਬਲ਼ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖ|
ਪੰਜਵਾਂ ਦੌਰ(1990 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ(2017) ਜਾਰੀ)
ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰਿਆਂ ਤੇ ਪਸਾਰਿਆ ਹੈ| ਇਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਨਾਟ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਸਤੀਵਾਦ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਣ, ਉਤਰਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਜਿਹੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਨਾਟ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮਦ ਹੋਈ| ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਪਾਸਾਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰਖਦਿਆਂ ਲਘੂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ|
ਨਾਟ-ਰਚਨਾਕਾਰ:ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਨਾਟ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ-ਪਾਸਾਰੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਵਿਸ਼ੇ ਭਰਪੂਰ ਹਨ| ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕਾਂਗੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਕੇ ਲਘੂ-ਨਾਟਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਗੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ| ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਨਾਟ-ਲੇਖਕ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ, ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਕੌਰ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ, ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੰਦਾ, ਸਵਰਾਜਬੀਰ, ਪਰਸਨ ਸਰਦਾਰ, ਨਸੀਬ ਬਵੇਜਾ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ, ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ, ਰਾਣਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ, ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਸੋਮਪਾਲ ਹੀਰਾ, ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ, ਜਗਦੀਸ਼ ਸਚਦੇਵਾ, ਹਰਕੇਸ਼ ਚੌਧਰੀ, ਸਰਬਜੀਤ ਔਲਖ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਹਨ|
੧੬੫
165 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
160er
ਸਿੰਘਾ
ਸਿੰਘਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐਡਲਾਈਨ ਪੋਂਡ ਐਡਮਸ
ਐਡਲਾਈਨ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਪੋਂਡ ਐਡਮਸ (1859-1948) ਇੱਕ ਅਮ੍ਰੀਕੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰਬਰਟ ਐਡਮਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰੀਕੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਦਸੰਬਰ 14, 1930 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਲਪਚਰ ਸੁਸਾਈਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਪੇਸ਼ਲ ਮੇਡਲ ਆਫ਼ ਓਨਰ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।