cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸੀ.ਐੱਮ.ਸੀ. ਲੁਧਿਆਣਾ
ਹਸਪਤਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ
ਹਸਪਤਾਲ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੈਰੀਫਿਰਲ ਕੇਅਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੁਪਰਸਪੇਸ਼ਲਿਟੀ ਦੇਖਭਾਲ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਐਨੇਸਥੀਸੀਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਕੇਅਰ, ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਚਮੜੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਈ.ਐਨ.ਟੀ., ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀਆ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਆਰਥੋਪੈਡਿਕਸ, ਬਾਲ ਰੋਗਾਂ, ਮਨੋਰੋਗ, ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ, ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਸਰਜੀਕਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੁਪਰਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਡੀਓਲੌਜੀ, ਕਾਰਡਿਓ ਥੋਰੈਕਿਕ ਸਰਜਰੀ, ਨਿਊਰੋਸਰਜੀ, ਓਨਕੋਲੋਜੀ, ਨਿਓਨੋਲੋਜੀ, ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ, ਨੈਫਰੋਲੋਜੀ, ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕ ਸਰਜਰੀ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸੁਰਜਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਹੀਮੇਟੋਲੋਜੀ। ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਮਰੀਜ਼ 20-30 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੰਘ ਦੀ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਹੈਰੋਇਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੋਕੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ।
ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੇਵਾਵਾਂ
ਸੀ.ਐਮ.ਸੀ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੈਂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2003 ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਰੂਰਲ ਹੈਲਥ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਆਰ.ਐਚ.ਓ.ਪੀ.) ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਟਰੱਸਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਆਫ ਚੈਰਿਟੀ ਵਿਖੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਕਲੀਨਿਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਲਤੋਂ ਕਲਾਂ, ਰਾਔਵਾਲ, ਮਲਸੀਹਾਨ ਭਾਈਕੇ, ਹੰਬਰਾਨ ਵਿਖੇ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦਵਾਈ (ਐਸ.ਪੀ.ਐਮ.) ਵਿਭਾਗ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਜੋ ਮੁਢਲੇ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨਿਯਮਤ ਤਾਇਨਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦਿਅਕ
ਸੀ.ਐਮ.ਸੀ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਬੀਡੀਐਸ ਅਤੇ ਬੀ ਐਸ ਸੀ ਨਰਸਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਡਾਕਟੋਰਲ ਕੋਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮੇ ਵੀ ਹਨ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ]
ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਕਲਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਤੇ ਫਾਈਮਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ (ਫੈਮਰ), ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਕ ਨੋਡਲ ਸੈਂਟਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਫਾਈਮਰ ਖੇਤਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹਰ ਸਾਲ ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸਖਤ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ 20 ਫੈਲੋਜ਼ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦਰਜਾਬੰਦੀ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਰੈਂਕਿੰਗ ਫਰੇਮਵਰਕ (ਐਨ.ਆਈ.ਆਰ.ਐੱਫ.) ਨੇ ਸੀ.ਐੱਮ.ਸੀ. ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ18 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਸੀ.ਐੱਮ.ਸੀ. ਲੁਧਿਆਣਾ, ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਦੁਆਰਾ 27 ਵੇਂ ਅਤੇ ਆਉਟਲੁੱਕ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ 2018 ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚੋਂ 15 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਲਹੌਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ
ਲਹੌਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ: شاہی قلعہ: ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਜਾਂ "ਰਾਇਲ ਕਿਲ੍ਹਾ") ਲਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 21 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਦਗਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਹੌਰ ਕਿਲ੍ਹਾ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਅਮੀਰੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਥਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ 11 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੱਚੀਆਂ-ਇੱਟਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ 1566 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿਖਾਈ ਗਈ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫਾਰਸੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਉਤੇ ਉਕਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਆਲਮਗਿਰੀ ਗੇਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਮਹਾਨ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 1849 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ।।
ਸਥਾਨ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਹੌਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕੰਧ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਆਲਮਗਿਰੀ ਗੇਟ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਗੇਟ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚੌਂਕੜਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਿਨਾਰ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ
11 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹਾ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ 1241 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਤੁਰਕੀ ਮਮਲੂਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਗਿਆਸੁੱਦੀਨ ਬਲਬਨ ਦੁਆਰਾ 1267 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1398 ਵਿੱਚ ਤੈਮੂਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ 1421 ਵਿੱਚ ਮੁਬਾਰਕ ਸ਼ਾਹ ਸੱਯਦ ਦੁਆਰਾ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, 1430 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਅਲੀ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਲੋਧੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਸ਼ਤੂਨ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤਕ 1524 ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦੁਆਰਾ ਲਹੌਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਕਬਰ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਡਿਜਾਈਨ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ 1575 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਹੌਰ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਗਾਰੇ ਦੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਰਲਵੇਂ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਈਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਖਾਨਾ-ਏ-ਖਸ-ਓ-ਐਮ, ਝਰੋਕੋ-ਈ-ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਗੇਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਕਈ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੋਧਿਆ ਜਾਂ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ।
ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1612 ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਕਤਬ ਖਾਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕਾਲ ਬੁਰਜ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਫਦ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਉਕਰਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਹਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਮੈਡੋਨਾ ਅਤੇ ਯਿਸੂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ। 1606 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੋਗਦਾਨ 1628 ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1645 ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਹਲ ਸੋਟੌਨ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਆਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ - ਇੱਕ ਫਾਰਸੀ ਸਟਾਈਲ 40-ਪਿਲਰ ਜਨਤਕ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਾਹ ਬੁਰਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਇਸਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਨਾਲ ਨਰਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਆਸਿਫ ਖ਼ਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਬੁਰਜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਨੌਲੱਖਾ ਪਾਰਵਿਲਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੌਂਕੜਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੌਲੱਖਾ ਪਵਿਲੀਅਨ ਸਿੱਖ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਮੋਤੀ ਮਸਜਿਦ ਜਾਂ ਪਰਲ ਮਸਜਿਦ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ।
ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਸਮਰਾਟ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਲਮਗਿਰੀ ਗੇਟ ਬਣਵਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਧ ਚੱਕਰੀ ਟਾਰੂਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਪਬਲੀਅਨ ਲਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਦਰਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.।
ਸਿੱਖ ਕਾਲ
ਮੁਗਲ ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੁਰਯਾਨ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਨੇ ਬਚਾਇਆ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 12 ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ 1767 ਤੋਂ 1799 ਤੱਕ ਲਹੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1799 ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1838 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1847 ਵਿੱਚ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੀਰਵਾਲ ਦੀ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜੋ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। 1849 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਅਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਐਫਰੋਏਸ਼ੀਐਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਐਫਰੋਏਸ਼ੀਐਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 50 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੂਲਵਾਸੀ ਹਨ। ਗਿਣਤੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ (ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ, ਸਿਨੋ-ਤਿੱਬਤੀ ਅਤੇ ਨਾਈਜਰ-ਕਾਂਗੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ।  ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ: ਬਰਬਰਿਕ, ਚੈਡਿਕ, ਕੁਸ਼ੀਟਿਕ, ਮਿਸਰ, ਓਮੈਟਿਕ ਅਤੇ ਸੈਮੀਟਿਕ. ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਐਫਰੋਏਸ਼ੀਐਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਰਬੀ ਹੈ। ਸੇਮਟਿਕ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ ਸਮੂਹ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਅਰਬੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਗਭਗ 313 ਮਿਲੀਅਨ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ੀ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਜ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐਫਰੋਏਸ਼ੀਐਟਿਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਾਦਿਆਨ, ਬਾਈਬਲੀ ਇਬਰਾਨੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਅਰਾਮੈਕ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੇਮਟਿਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀਆਂ ਹਨ. ਅਫਰੋਜ਼ੈਟਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਅਸਲ ਵਤਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੁ theਲੀ ਭਾਸ਼ਾ (ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਅਫਰੋਜ਼ੈਟਿਕ) ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜੇ ਤਕ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ. ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਰਨ ਆਫ ਅਫਰੀਕਾ, ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਪੂਰਬੀ ਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਲੇਵੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵਰਗੀਕਰਣ ਇਤਿਹਾਸ
9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਅਲਜੀਰੀਆ ਵਿਚ ਟਿਯਰੇਟ ਦਾ ਇਬਰਾਨੀ ਵਿਆਕਰਣ ਯਹੂਦਾਹ ਇਬਨ ਕੁਰੈਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਫਰੋਆਸੀਆਟਿਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸੀ;  ਉਸਨੇ ਬਰਬਰ ਅਤੇ ਸੇਮਟਿਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ. ਉਹ ਸੇਮੀਟਿਕ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਅਰਬੀ, ਇਬਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਰਾਮਿਕ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। [10]  19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣ ਲੱਗੇ. 1844 ਵਿੱਚ, ਥਿਓਡੋਰ ਬੇਨਫੀ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੇਮਟਿਕ, ਬਰਬਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ੀਟਿਕ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ "ਈਥੋਪਿਕ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਉਸੇ ਸਾਲ, ਟੀ.ਐੱਨ. ਨਗ ਸੇਮਟਿਕ ਅਤੇ ਹੂਸਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।
ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਮੁਲਰ ਨੇ 1867 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਾਂਡ੍ਰਿਸ ਡੇਰ ਸਪ੍ਰਾਚਵਿਸੈਨਸੈਚੈਟ ("ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ") ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਹਮਿੱਤੋ-ਸੇਮੀਟਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੈਮੀਟਿਕ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ "ਹਮਿੱਟਿਕ" ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਸਰ, ਬਰਬਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ੀਟਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ;  ਉਸਨੇ ਚੈਡਿਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱ. ਦਿੱਤਾ।  ਇਸ “ਹਮਿੱਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ” ਨੂੰ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਤਰੀ-ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਬਰਬਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਕੁਸ਼ੀਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਬੇਜਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਚੈਡਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਮਲੇਰ ਦੇ ਉਲਟ, ਲੇਪਸੀਅਸ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹੌਸਾ ਅਤੇ ਨਾਮਾ ਹਮਿੱਟਿਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ. ਇਹ ਵਰਗੀਕਰਣ ਗੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਦਲੀਲਾਂ 'ਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਦੋਵਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਲੀਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
1912 ਵਿਚ, ਕਾਰਲ ਮੀਨਹੋਫ ਨੇ ਡਾਈ ਸਪ੍ਰਚੇਨ ਡੇਰ ਹੈਮਟਿਨ (“ਹਮੀਟਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ”) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਲੇਪਸੀਅਸ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਫੂਲਾ, ਮਸਾਈ, ਬੇਰੀ, ਨੰਦੀ, ਸਾਂਡਾਵੇ ਅਤੇ ਹਡਜ਼ਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੈਮੀਟਿਕ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ. ਮੀਨਹੋਫ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦਾ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਹੋਇਆ।  ਮੀਨਹੋਫ ਦੀ ਹੈਮੀਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਸ ਧਾਰਣਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਕਿ "ਹੈਮੀਟਿਕ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਵਿਅੰਗਿਤ ਬਣ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ 'ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਨੀਗਰੋਜ਼' ਨਾਲੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹਨ।” ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿੱਚ  ਅਖੌਤੀ ਨੀਲੋ-ਹੈਮੈਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਜਿਸਦੀ ਧਾਰਣਾ ਉਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ) ਦਾ ਕੇਸ, ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ "ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੀ ਗਲਤ ਸਿਧਾਂਤ" ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ.  ਮੀਨਹੋਫ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੇਪਸੀਅਸ ਅਤੇ ਜੌਹਨਸਟਨ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਨੀਲੋ-ਹੈਮੀਟਿਕ" ਕਹਿਣਗੇ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੀਲੋਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਨ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਨੀਲੋਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਸਨ।
ਲਿਓ ਰੀਨੀਸ਼ (1909) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁਸ਼ੀਟਿਕ ਅਤੇ ਚੈਡਿਕ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੇਮੀਟਿਕ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਦੂਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲੀ. ਮਾਰਸੇਲ ਕੋਹੇਨ (1924) ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ "ਹੈਮੀਟਿਕ" ਉਪ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਹੈਮੀਟੋ-ਸੇਮੀਟਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਹਾਉਸਾ (ਇੱਕ ਚੈਡਿਕ ਭਾਸ਼ਾ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ. ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜੋਸਫ਼ ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ ਦੇ 1950 ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ "ਹੈਮੈਟਿਕ" ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ ਨੇ ਮੀਨਹੋਫ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੀ "ਨੀਲੋ-ਹੈਮਿਟਿਕ" ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ "ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੀ ਸੀ." ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਮੀਨਹੋਫ ਦੀਆਂ ਅਖੌਤੀ ਨੀਲੋ-ਹਮਿੱਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਿਤ ਨੀਲੋਟਿਕ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ. []]  ਉਸਨੇ ਚਡਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ (ਅਤੇ ਉਪ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ) ​​ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਅਫਰੋਆਐਸੈਟਿਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ. ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਰਗੀਕਰਣ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਹਿਮਤੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।.
ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ ਦਾ ਮਾਡਲ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਿ ਲੈਂਗੂਏਜਜ਼ Africaਫ ਅਫਰੀਕਾ (1963) ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੀਨਹੋਫ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਨੀਲੋ-ਸਹਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।  ਆਈਜ਼ੈਕ ਸ਼ੈਪੇਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮੀਨਹੋਫ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਖੋਖੋ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਖੋਇਸਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜਿਸਨੇ ਕਲਿਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੇ ਗਲਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਖੋਈਸਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀ ਹਾਦਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੈਂਡਾਵੇ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋੜਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਲੱਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੈਮੈਟਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ (ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਲੋ-ਹੈਮੀਟਿਕ ਤੱਕ ਵਾਧਾ) ਦਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
1969 ਵਿਚ, ਹੈਰੋਲਡ ਫਲੇਮਿੰਗ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਕੁਸ਼ੀਟਿਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਫਰੋਆਐਸੈਟਿਕ ਦੀ ਇਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਓਮੋਟਿਕ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ।. ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਤੇ ਨਾਮ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਦੂਜੀ ਕੁਸ਼ੀਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਆਧਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਰਾਬਰਟ ਹੇਟਜ਼ਰੋਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੇਜਾ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ੀਟਿਕ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਪਏਗਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਫਰੋਆਸੈਟਿਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਖਾ ਬਣਦੀ ਹੈ. [39]]  ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ੀਟਿਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਉੱਤਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ.।
ਅਫਰੋਆਸੀਆਟਿਕ ਸੰਪਾਦਨ ਦੀ ਮਿਤੀ
ਅਫ਼ਰੋਆਸੈਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸੀ। 3400 ਬੀ.ਸੀ. (5,400 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ). [43]  ਗੇਰਜ਼ੀਅਨ (ਨਕਾਦਾ II) ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮਿਸਰੀ ਹਾਇਰੋਗਲਾਈਫਜ਼ ਵਰਗਾ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਸੀ. 4000 ਬੀ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸੰਭਵ ਡੇਟਿੰਗ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਸੀ. ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਅਫਰੋਏਸੈਟਿਕ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਾਰੀਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਅਫਰੋਆਸੀਆਟਿਕ (ਟ੍ਰੋਮਬੈਟੀ 1905: 1-2) ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ. ਪ੍ਰੋਟੋ-ਅਫਰੋਆਐਸੈਟਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਗਭਗ 7,500 ਬੀਸੀ (9,500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ), ਅਤੇ ਲਗਭਗ 16,000 ਬੀਸੀ (18,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।  ਇਗੋਰ ਐਮ. ਡਾਈਕੋਨਫ (1988: 33 ਐਨ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰੋਟੋ-ਅਫਰੋਆਸੈਟਿਕ ਸੀ ਸੀ. 10,000 ਬੀ.ਸੀ. ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਅਹਿਰੇਟ (2002: 35-36) ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਅਫਰੋਆਐਸੈਟਿਕ ਸੀ ਸੀ। 11,000 ਬੀ.ਸੀ. ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਛੇਤੀ ਸੀ।. 16,000 ਬੀ.ਸੀ. ਇਹ ਤਾਰੀਖਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ।
ਅਫਰੋਆਸੈਟਿਕ heਰਹਿਮੈਟ
ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ
ਲਾ ਬੁਏਨਾ ਡੀਚਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਲਾ ਬੁਏਨਾ ਡੀਚਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: Iglesia de la Buena Dicha) ਮਾਦਰਿਦ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1990 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਇਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਅਨੁਪਮਾ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ਅਨੁਪਮਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 13 ਜੁਲਾਈ 2020 ਨੂੰ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਡਿਜ਼ਨੀ + ਹੌਟਸਟਾਰ 'ਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੁਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਰਾਜਨ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਦੀਪਾ ਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਟਾਰ ਜਲਸਾ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਲੜੀ ਸ਼੍ਰੀਮੋਈ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਲੀ ਗਾਂਗੁਲੀ, ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਪਾਂਡੇ, ਮਦਾਲਸਾ ਸ਼ਰਮਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਖੰਨਾ ਹਨ ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੋਕਰੀ ਕਲਾਂ
ਸੁਖਦੇਵ ਸਿਂਘ ਕੋਕਰੀ ਕਲਾਂ (ਉਮਰ 70 ਸਾਲ) ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਕਰੀ ਕਲਾਂ ਨਿਵਾਸੀ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਏਕਤਾ (ਉਗਰਾਹਾਂ) ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਲੀਡਰ
ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ (1964 ਫ਼ਿਲਮ)
ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ 1964 ਦੀ ਬਣੀ ਕੇਦਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਇਤਹਾਸਕ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ, ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਸਨ। ਇਹ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵਰਮਾ ਦੇ 1934 ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਰਬਾਰੀ ਬੀਜ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚੰਦ੍ਰਗੁਪਤ ਮੌਰਿਆ (340 ਈ.ਪੂ. - 298 ਈ.ਪੂ.) ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗੀਤ ਰੋਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ "ਸੰਸਾਰ ਸੇ ਭਾਗੇ ਫਿਰਤੇ ਹੋ" ਅਤੇ "ਮਨ ਰੇ ਤੂ ਕਾਹੇ" ਚਰਚਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ 1941 ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਕੇਦਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਤੇ 1941 ਵਾਲੀ ਦੇ ਉਲਟ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਆਲੋਚਕ ਮਾੜੀ ਸਕਰਿਪਟ ਅਤੇ ਗਲਤ ਕਾਸਟਿੰਗ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕ਼ਸੀਦਾ
ਕ਼ਸੀਦਾ( ਫ਼ਾਰਸੀ: ) ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਵ ਇਸਲਾਮੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ।
ਕ਼ਸੀਦਾ ਦਾ ਮੂਲ ਅਰਬੀ ਲਫਜ ਕ਼ਸਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਅਰਥ ਇਰਾਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਕ਼ਸੀਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਅਰਥ ਮਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਹਨ ਯਾਨੀ ਕਸੀਦਾ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਨੁਮਾਇਆਂ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈਸੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀ ਜਿਸਮ ਅਤੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕ਼ਸੀਦੇ ਨੂੰ ਚਕਾਮਾ (چكامه) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਵਿੱਚ ਕ਼ਸੀਦਾ ਫਾਰਸੀ ਵਲੋਂ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ। ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਫ਼ੀ ਸੌਦਾ ਅਤੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਜ਼ੌਕ ਵਰਗੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਕਸੀਦੇ ਦੀ ਸਿਨਫ ਨੂੰ ਸਿਖਰੀ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਕ਼ਸੀਦਾ ਰੂਪਕ ਪੱਖੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਹਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਆਖਿਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਤੁਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਕ਼ੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਿਰੀ ਤੁਕ ਹਮਕਾਫ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹਮਰਦੀਫ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਗਰ ਕ਼ਸੀਦੇ ਵਿੱਚ ਰਦੀਫ਼ ਲਾਜਿਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕ਼ਸੀਦੇ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਮਤਲਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਤਲੇ ਲਿਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਸੀਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੰਜ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਈ ਹੱਦ ਮੁਕੱਰਰ ਨਹੀਂ। ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਈ ਸੌ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਕ਼ਸੀਦੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ  ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 117 ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 36 ਨੰਬਰ ਚੌਣ ਹਲਕਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ
ਬੰਗਾਲ ਬਾਘ (Panthera tigris tigris) ਬਾਘ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਨੇਪਾਲ, ਭੂਟਾਣ, ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਟਾਈਗਰ ਖੁਲੇ ਘਾ ਵਾਲੇ ਮੇਦਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਟਾਈਗਰ ਦਾ ਭਾਰ ਆਮ ਤੋਰ ਤੇ 205 ਤੋਂ 227 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਨਾਰ ਟਾਈਗਰ ਦਾ ਭਾਰ ਲਗ-ਭੱਗ 141 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ ਥੋੜੇ ਮੋਟੇ ਹੁੰਦੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਰ ਟਾਈਗਰ ਦਾ ਭਾਰ 235 ਕਿਲੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਗਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 1,411 ਸੀ, ਜੋ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 60% ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। 1972 ਤੋਂ, ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਣ ਲਈ ਪਰੋਜੇਕਟ ਟਾਈਗਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਿਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਇਬੇਰੀਆਈ ਟਾਈਗਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਟਾਈਗਰ ਦੀ ਕਿਸਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੇਰ
ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ
ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਦ 28 ਜੁਲਾਈ 1979 ਤੋਂ 14 ਜਨਵਰੀ 1980 ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨੂਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਆਪ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1931 ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਿਆਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ 23ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਕਿਸਾਨ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1902 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1987 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1970-79)
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ
ਸੂਰਤਗੜ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਰਾਜਸਥਾਨ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇਕ ਕੋਇਲੇ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਲਾਂਟ ਹੈ।
ਮੁਹੇਮ
ਮੁਹੇਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਰੀਆ ਦੇ ਤਾਓ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਬਰੀਆ ਦੇ ਤਾਓ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: Iglesia Parroquial de La Asunción) ਬਰੀਆ ਦੇ ਤਾਓ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1997 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ
ਡਾਲਫਿਨ ਮੱਛੀ
ਡੌਲਫਿਨ ਇਨਫਰਾਰਡਰ ਸੀਟਾਸੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਲ- ਰਹਿਤ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਮ ਹੈ। ਡੌਲਫਿਨ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਡੇਲਫਿਨੀਡੀ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਡੌਲਫਿਨ), ਪਲੈਟਨੀਸਟੀਡੇ (ਭਾਰਤੀ ਦਰਿਆ ਦਾ ਡੌਲਫਿਨ), ਆਈਨੀਡੇ (ਨਿਉ ਵਰਲਡ ਰਿਵਰ ਡੌਲਫਿਨ), ਅਤੇ ਪੋਂਟੋਪੋਰੀਡੀਆ (ਬਰੈਕਟਿਸ਼ ਡੌਲਫਿਨ), ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋਏ ਲਿਪੋਟਿਡੀ (ਬੈਜੀ ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਨਦੀ) ਡੌਲਫਿਨ) ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਡੌਲਫਿਨ ਦਾ ਆਕਾਰ 1.7 m ਲੰਬਾ ਅਤੇ 50 kg ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਜਿਨਸੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਮਾਦਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਅੰਗ ਹਨ ਜੋ ਫਲਿੱਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੀਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲਚਕਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਡੌਲਫਿਨ 55.5 kph ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੌਲਫਿਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦੰਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਗੋਤਾਖੋਰੀ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠ ਚਰਬੀ, ਜਾਂ ਬਲੱਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੌਲਫਿਨ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਗਰਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ, ਸਹੀ ਵ੍ਹੇਲ ਡੌਲਫਿਨ ਵਾਂਗ, ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਡੌਲਫਿਨ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸਕਿਡ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਤਲ ਵ੍ਹੇਲ, ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੀਲਾਂ 'ਤੇ ਫੀਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਡੌਲਫਿਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਮਲਟੀਪਲ ਮਾਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਦਾ ਸਿਰਫ ਹਰ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੌਲਫਿਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਿਕ ਅਤੇ ਸੀਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਡੌਲਫਿਨ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਪਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਡੌਲਫਿਨ ਡਰਾਈਵ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਈਕੈਚ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਡੌਲਫਿਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੌਲਫਿਨ ਕਦੇ-ਕਦਾਈ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਲਮ <i id="mwKA">ਵਿਲੀ ਫ੍ਰੀ ਵਿਲੀ ਵਿੱਚ</i> । ਡੌਲਫਿਨ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਡੌਲਫਿਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਬਾਟਲਨੋਜ਼ ਡੌਲਫਿਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ 60 ਗ਼ੁਲਾਮ ਕਾਤਲ ਵ੍ਹੇਲ ਹਨ।
ਬਾਗੜੀ
ਬਾਗੜੀ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਬੋਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਗੰਗਾਨਗਰ, ਹਨੂਮਾਨਗੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਾਜਲਿਕਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੁਝ ਦੱਖਣੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਹਨ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉੱਪਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪਤੌੜ
ਪਤੌੜ ਜਾਂ ਪਕੌੜਾ (पकोड़ा pakoṛā; پکوڑا pakodā; পাকোড়া pakoṛā; पकौडा pakauṛā; ಪಕೋಡ pakodā; பஜ்ஜி bajji pakkoda or pakkora; పకోడీ pakōḍī) ਤਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਮਕੀਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਪਤੌੜ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਪਕੌੜਾ ਕਹਿਣ ਦਾ ਆਮ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਕਵਾਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਨੈਕ
ਬਹੁ ਪਤੀ ਵਿਆਹ
ਭਰਾਤਰੀ ਵਿਆਹ
ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਤੀ ਭਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਂਡਵ। ਫਿਰ ਵੀ ਜੇਕਰ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਤੀ ਦੇ ਗੋਤ / ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ `ਚੋਂ ਹੋਰ ਲੜਕਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਾਤਰੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਤਨੀ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਔਲਾਦ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਵਾਰਸ ਵੀ ਵੱਡਾ ਲੜਕਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬਹੁ-ਪਤੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਕਿਸਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹੈ।
ਅਭਰਾਤਰੀ ਵਿਆਹ
ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਤੀ ਸਕੇ ਭਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਤੀ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਪਤੀ ਕੋਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਸਰੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਫ਼ਿਰ ਤੀਸਰੇ ਆਦਿ ਕੋਲ। ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦੂਸਰੇ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਲਾਦ ਕਿਸ ਪਤੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਕੁੱਝ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਗਰਭਪਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਪਤੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਫਲ / ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰੇ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਉਸ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਤੀ ਨੰਬਰ ਅਨੁਸਾਰ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਮੋਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਮੋਸ਼ਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਕਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਸਤੂ ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਕਰਵ ਰਾਸਤੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਸਤੂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਗ੍ਰੈਵਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗ ਹੋ ਸਕੇ। ਵਸਤੂ ਦੇ ਇਨਰਸੀਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਸਤੂ ਦੀ ਖਿਤਿਜੀ ਤਰਤੀਬ ਨੂੰ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਈ ਬਾਹਰੀ ਹੌਰੀਜੌਟਲ ਫੋਰਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਬਹੁ ਪਤੀ ਵਿਆਹ
ਬਹੁ-ਪਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਬਹੁ-ਪਤੀ ਵਿਆਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। ਟੋਡਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਆਹ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹੋਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਸੀ। ਸੋ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਹੋਏ ਹੋਣ। ਕਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬੀ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਖ਼ਰੀਦ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕਲੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਉਹ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਖ਼ਰੀਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਹ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਬਹੁ-ਪਤੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਣ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਮਰਦ ਮੈਂਬਰ ਬਿਨਾ ਵਿਆਹੇ ਰੱਖ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਘਰ ਦੇ ਮਰਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਾਈ ਲਈ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੜਕੀਆਂ ਖੋਹੀਆਂ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਮੋਸ਼ਨ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵੇਗ
ਮੰਨ ਲਓ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵੇਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੌਰੀਜੌਟਲ ਅਤੇ ਵਰਟੀਕਲ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਭਾਗ v_{0x} ਅਤੇ v_{0y} ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੋਣ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, \theta, ਜੋ ਕੀ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਬਹੁ ਪਤੀ ਵਿਆਹ
ਬਹੁ-ਪਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਮੋਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਮੋਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਇਨੇਮੈਟਿਕ ਮਾਤਰਾ
ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਮੋਸ਼ਨ ਵਿਚ, ਹੌਰੀਜੌਟਲ ਮੋਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੰਬਕਾਰੀ ਮੋਸ਼ਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ; ਭਾਵ, ਕੋਈ ਵੀ ਮੋਸ਼ਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1638 ਵਿੱਚ ਗੈਲੀਲਿਓ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਮਿਸ਼ਰਤ ਮੋਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵੇਗ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਵੇਗ ਹੈ ਲੰਬਕਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਖਿਤਿਜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਦਾ ਲੰਬਕਾਰੀ ਮੋਸ਼ਨ ਇੱਕ ਫਰੀ ਫਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦਾ ਮੋਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਥੇ ਪ੍ਰਵੇਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਗਾਤਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ gਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਭਾਗ ਹਨ::
ਵੇਗ
ਵਸਤੂ ਦੀ ਹੌਰੀਜੌਟਲ ਭਾਗ ਦਾ ਵੇਗ ਪੂਰੇ ਮੋਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਵਰਟੀਕਲ ਭਾਗ ਦਾ ਵੇਗ ਇਕਸਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕੀ ਗ੍ਰੈਵਟੀ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਵੇਗ ਲਗਾਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। x and y ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗ ਨੂੰ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟ ਕਰਕੇ ਦੋਨੋਂ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਵੇਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, t, ਉੱਪਰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਵੇਗ ਦਾ ਮੈਗਨੀਟੀਉਡ (ਤਿਕੋਣ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ):
ਵਿਸਥਾਪਨ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ t 'ਤੇ, ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਦੀ ਹੌਰੀਜੌਨਟਲ ਅਤੇ ਵਰਟੀਕਲ ਵਿਸਥਾਪਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵਿਸਥਾਪਣ ਦਾ ਮੈਗਨੀਟੀਉਡ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਇਸ ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜ t ਦੋਨਾਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: g, \theta, ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਨ, ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ a ਅਤੇ b ਕਾਂਸਟੈਂਟ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਰਾਬੋਲਾ ਦੀ ਸਮੀਕਰਣ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਾਰਗ ਵੀ ਪੈਰਾਬੋਲਿਕ ਹੈ। ਪੈਰਾਬੋਲ ਦੀ ਧੁਰੀ ਲੰਬਕਾਰੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (x,y) ਅਤੇ ਕੋਣ (θ or α) ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹਣ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵੇਗ v_{0} ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸਮੀਕਰਨ ਵਿਚੋਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਫਲਾਈਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਸਮਾਂ
ਓਹ ਕੁੱਲ ਸਮਾਂ t ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਫਲਾਈਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਲਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਵਾਪਸ ਖਿਤਿਜੀ ਧੁਰੀ (x-ਧੁਰਾ) 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ y = 0 ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਚਾਈ ਜਿਥੇ ਤੱਕ ਵਸਤੂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ ਉਹ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੀਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਸਿਰਫ਼ v_y=0 ਤੱਕ ਹੀ ਰਹੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਈਲ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਦੇ ਲੰਬਕਾਰੀ ਵਿਸਥਾਪਨ ਤੋਂ:
ਹੌਰੀਜੋਟਲ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ
ਹੌਰੀਜੋਟਲ ਸਪਾਟ 'ਤੇ ਰੇਂਜ R ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ h ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਬੰਧ ਤੇ ਹੈ:
ਸਬੂਤ
.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਸ਼ਨ
ਚਾਸਵਾਲ
ਚਾਸਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਾਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਝੰਗੀਆਂਨੀ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਝੰਗੀਆਨੀ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਝੰਗੀਆਂਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿੰਧੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੱਬਾਸ ਦੇ ਉਲਟ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ "ਯੇ ਹੈ ਪ੍ਰੇਮ" ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ-ਨਾਲ ਹੀ ਐਲਬਮ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕੋਅਲਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨਿਰਮਾ ਸਾਂਦਲ ਸਾਬਣ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਸਟਾਰ ਕੰਚੈਕੋ ਬੋਪਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਝਵਿਲੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਦੋ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਥੰਮਾਡੂ ਵਿੱਚ ਪਵਨ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਰਸਿਮਹਨਿਦੁ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਬਤੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ਕਾਮੇਡੀ ਆਵਾਰਾ ਪਾਗਲ ਦਿਵਾਨਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਜਣਾ ਵੇ ਸੱਜਣਾ ਅਤੇ "ਬਿੱਕਰ ਬਾਈ ਸੈਨਟੀਮੈਂਟਲ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੇ 2012 ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰੇਗੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਗੋਬਿੰਦ ਝਾਂਗਿਆਂਨੀ ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਝੰਗੀਆਂਨੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ 2008 ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪਰਵਿਨ ਡਬਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ, ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜੈਵੀਰ, 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਦੇਵ ਨੂੰ 27 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਜੀ. ਡੀ. ਸੋਮਾਨੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਕੂਲ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਸੈਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ ਮੁੰਬਈ ਗਈ। ਉਹ ਸਿੰਧੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲੀਲਾਮ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਦਾ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਵੀ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨਾ, ਵੈਬ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼
ਪੰਕਜ ਉਦਾਸ ਐਲਬਮ - ਹਮਨਸ਼ਾਹੀਨ - 1997 (ਹਿੰਦੀ) ਸੱਚ ਬੋਲਤਾ ਹੂ ਮੈਂ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ
ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਏਕਤਾ) ਉਗਰਾਹਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਏਕਤਾ) ਉਗਰਾਹਾਂ ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਸਾਲ 2002 ’ਚ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ। ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਗਰਾਹਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ,ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਜੇਠੂਕੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕੋਕਰੀ ਕਲਾਂ  ਇਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂਂ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਕਿਸਾਨ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ
ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 117 ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 36 ਨੰਬਰ ਚੌਣ ਹਲਕਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਅਨਵਾਰ ਅਹਿਮਦ
ਅਨਵਾਰ ਅਹਿਮਦ (ਉਰਦੂ: انوار احمد, ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1947, ਮੁਲਤਾਨ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਹਾਉਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੁਲਤਾਨ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਨਾਲ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗੀ ਮੁਖੀ (ਉਰਦੂ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਉਸਨੇ 17 ਜੂਨ 2011 ਤੋਂ 12 ਦਸੰਬਰ 2012 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ 2000 ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਅਧਿਆਪਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਦੇਹਰਾ
ਦੇਹਰਾ ਜਾਂ ਮਕਬਰਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:mausoleum) (ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮਗਾਹ ਯਾਦਮਾਨੀ: آرامگاه یادمانی) ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਰਵਾਜ਼ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਬਣੇ ਹਨ।
ਨਾਵਲਕਾਰਨੇਰੋ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਨਾਵਲਕਾਰਨੇਰੋ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ: Iglesia Parroquial de la Inmaculada Concepción) ਨਾਵਲਕਾਰਨੇਰੋ, (Navalcarnero) ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1983 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਲਿਊਬਲਿਆਨਾ
ਲਿਊਬਲਿਆਨਾ (—; Laibach, Lubiana, Labacum ਜਾਂ Aemona) ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਲਿਊਬਲਿਆਨਾ ਹੌਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਊਬਲਿਆਨਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਲਗਭਗ 280,000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਲੋਵੇਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਸਾਚੋ
ਮਸਾਚੋ (21 ਦਸੰਬਰ 1401 – 1428) 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ 26 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਦੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਇਸਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਨਰ ਜਾਗਰਣ ਕਾਲ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਲਹਗਬਾ ਪੂਲ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ਲਹਗਬਾ ਪੂਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਇਸ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝੀਲ ਹੁਣ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਬਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ ਅਤੇ ਓਜੋਸ ਡੇਲ ਸਲਾਡੋ ਦੀ ਕ੍ਰੇਟਰ ਝੀਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਰੋਂਗਬੁਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਅਤੇ ਲਹਗਬਾ ਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਲਗਭਗ 5 km ਐਵਰੈਸਟ ਸਿਖਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ 3 km ਪੂਰਬ. ਇਹ ਕੋਈ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਚੌੜੀ (50m) ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ (180m) ਝੀਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਝੀਲ ਹੁਣ ਸੁੱਕ ਗੀ ਹੈ। left|thumb|300x300px| ਐਵਰੈਸਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਕੈਚ ਨਕਸ਼ਾ center|thumb|300x300px| ਖਾਰਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ
ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ ਇੱੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ
ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਇੰਡੀਆ ਲਈ 2009 ਵਿੱਚ ਕਯਾ ਮਸਤ ਹੈ ਲਾਇਫ਼ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਡਿਉਟ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ 2012 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਜ਼ਿੰਥਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਿਤੀਨ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਕੀਤਾ।  ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਤਲਾਸ਼: ਦ ਅਨਸਰ ਲਾਈਸ ਵਿਦਇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ & ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਏਜੰਟ ਰਾਘਵ - ਕ੍ਰਾਇਮ ਬ੍ਰਾਂਚ ਵਿਚ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਡਾਕਟਰ ਆਰਤੀ ਮਿਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।  ਉਸ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜ਼ੱਲਾ ਬੋਬਹਾਤਾ ਨੂੰ 6 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ: ਬੇਹਨ ਹੋਗੀ ਤੇਰੀ (ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ ਦੇਵ ਦੇਵਹਰੇਆਤ ਨਹੀਂ (ਮਰਾਠੀ) ਹਨ।   ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੌਣ ਹੋਇਲ ਮਰਾਠੀ ਕਰੌੜਪਤੀ 3 ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਰੰਗ ਪ੍ਰੀਤੀਚਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ।  2018 ਵਿਚ, ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ 31 ਦਿਵਸ ਵਿਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚਾਦਰ
ਚਾਦਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਰਾਵਾ
ਹਰੀਹਰਨ (ਗਾਇਕ )
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
ਡੌਲਫਿਨ ਮੱਛੀ
ਡੌਲਫਿਨ ਇਨਫਰਾਰਡਰ ਸੀਟਾਸੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਲ- ਰਹਿਤ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਮ ਹੈ। ਡੌਲਫਿਨ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਡੇਲਫਿਨੀਡੀ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਡੌਲਫਿਨ), ਪਲੈਟਨੀਸਟੀਡੇ (ਭਾਰਤੀ ਦਰਿਆ ਦਾ ਡੌਲਫਿਨ), ਆਈਨੀਡੇ (ਨਿਉ ਵਰਲਡ ਰਿਵਰ ਡੌਲਫਿਨ), ਅਤੇ ਪੋਂਟੋਪੋਰੀਡੀਆ (ਬਰੈਕਟਿਸ਼ ਡੌਲਫਿਨ), ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋਏ ਲਿਪੋਟਿਡੀ (ਬੈਜੀ ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਨਦੀ) ਡੌਲਫਿਨ) ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਡੌਲਫਿਨ ਦਾ ਆਕਾਰ 1.7 m ਲੰਬਾ ਅਤੇ 50 kg ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਜਿਨਸੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਮਾਦਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਅੰਗ ਹਨ ਜੋ ਫਲਿੱਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੀਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਲਚਕਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਡੌਲਫਿਨ 55.5 kph ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੌਲਫਿਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦੰਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਗੋਤਾਖੋਰੀ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠ ਚਰਬੀ, ਜਾਂ ਬਲੱਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੌਲਫਿਨ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਗਰਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ, ਸਹੀ ਵ੍ਹੇਲ ਡੌਲਫਿਨ ਵਾਂਗ, ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਡੌਲਫਿਨ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸਕਿਡ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਤਲ ਵ੍ਹੇਲ, ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੀਲਾਂ 'ਤੇ ਫੀਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਡੌਲਫਿਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਮਲਟੀਪਲ ਮਾਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਦਾ ਸਿਰਫ ਹਰ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡੌਲਫਿਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਿਕ ਅਤੇ ਸੀਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਡੌਲਫਿਨ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਪਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਡੌਲਫਿਨ ਡਰਾਈਵ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਈਕੈਚ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਡੌਲਫਿਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੌਲਫਿਨ ਕਦੇ-ਕਦਾਈ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਲਮ <i id="mwKA">ਵਿਲੀ ਫ੍ਰੀ ਵਿਲੀ ਵਿੱਚ</i> । ਡੌਲਫਿਨ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਡੌਲਫਿਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਬਾਟਲਨੋਜ਼ ਡੌਲਫਿਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ 60 ਗ਼ੁਲਾਮ ਕਾਤਲ ਵ੍ਹੇਲ ਹਨ।
ਡੌਲਫਿਨ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ "ਸਕੂਲ" ਜਾਂ "ਪੋਡ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਡੌਲਫਿਨ ਨੂੰ "ਬਲਦ",ਮਾਦਾ ਨੂੰ "ਗਾਵਾਂ" ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਡੌਲਫਿਨ ਨੂੰ "ਵੱਛੇ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਇਲੀਸਾਬੇਥ ਬ੍ਰੀਅਰ
ਇਲੀਸਾਬੇਥ ਬ੍ਰੀਅਰ ਜਾਂ ਬਰੂਗੁਏਰ ਨੇ(19 ਮਾਰਚ, 1818 - 5 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1876) ਬੇਟਾਉਨ ਦੀ ਚੈਰਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਸਿਸਟਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲਿਆ ਅਤੇ ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਖੋਲਿਆ।
ਜੀਵਨੀ
1818 ਵਿੱਚ ਇਲੀਸਾਬੇਥ ਦਾ ਜਨਮ ਲੋਅਰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਐਲ ਅਸੋਮੋਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਜੀਨ ਬੈਪਟਿਸਟ ਚਾਰਲਸ ਬਰੂਗੁਏਅਰ (1763-1824) ਅਤੇ ਸੋਫੀ ਮਰਸੀਅਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਬਰੂਗੁਏਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ 1824 ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
1839 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਹੌਪਿਟਲ ਜਨਰਲ ਦੀ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1845 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1854 ਵਿੱਚ, ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਨੇ 1847 ਵਿੱਚ ਟਾਈਫਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਸਿਵਿਕ ਹਸਪਤਾਲ, 1850 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਵੀ ਸਕੂਲ ਦੀ 1870 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਅੱਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਗਰਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੈਟੀਨਿਊ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਸੇਂਟ-ਜੋਸਫ਼ ਡੀ ਹੱਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕਿਊਬਿਕ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਘਰ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਬਾਇਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹਸਪਤਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਚਾਰਲਸ ਓਲਡ ਏਜ ਹਾਸਪਾਈਸ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੇਂਟ-ਲੁਈਸ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਇਸਦੀ ਮੌਤ 1879 ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਵਿਰਸਾ
ਬੂਰੀਅਰ ਕੰਟੀਨਿਊਇੰਗ ਕੇਅਰ, ਓਟਾਵਾ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਾਈਟ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 150 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਚੈਟਰਿਟੀ ਆਫ ਸਿਸਟਰਸ ਓਟਵਾ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਸੀ।
ਓਨਟਾਰੀਓ ਹੈਰੀਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਨੇ ਸਸੇਕਸ ਡਰਾਈਵ, ਓਟਾਵਾ ਵਿਖੇ, 25 ਬਰੂਏਰ ਸਟਰੀਟ, ਚੈਪਲ ਆਫ਼ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਐਲੀਜ਼ਾਬੈਥ ਬਰੂਏਰ 1818-1876 ਲਈ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। "3 ਹੋਰ ਗ੍ਰੇ ਨਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 1845 ਵਿੱਚ ਓਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਬਰੂਏਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਕੂਲ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਸਿਸਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਆਫ਼ ਓਟਾਵਾ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।"
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜੀ ਔਰਤਾਂ
ਗਾਡਗਿਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ
ਗਾਡਗਿਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਦਾ ਨਾਮ, ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਲੋਚਕ ਧਨੰਜੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਗਾਡਗਿਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ 1969 ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਗਡਗਿਲ ਫਾਰਮੂਲਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਗਾਡਗਿਲ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ
ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਵੰਡਣ ਲਈ ਚੌਥੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸੂਤਰੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗਡਗਿਲ ਫਾਰਮੂਲਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪ ਚੇਅਰਮੈਨ ਡੀ. ਆਰ. ਗਾਡਗਿਲ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ 1966-1969 ਦੀਆਂ ਸਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਸੂਤਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਮੁੱਖਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੌਮੀ ਵਿਕਾਸ ਕੌਂਸਲ (ਐਨਡੀਸੀ) ਨੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ:
1. ਅਸਾਮ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪੂਲ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ
ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ, ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ
ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਜਾਂ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜਜ਼ ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਟੋਏ ਦੇ ਪਹਾੜੀ-ਪਾਸੇ ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਨਾਲ੍ਹ ਵਰਗੀ ਬੰਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: General relativity), ਜਿਸਨੂੰ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਜਨਰਲ ਥਿਊਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1915 ਵਿੱਚ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੀ ਗਈ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਥਿਊਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੋਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਚਲੰਤ ਵਿਵਰਣ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੇ ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਗੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਯੂਨੀਫਾਈਡ (ਇਕੱਠਾ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ) ਵਿਵਰਣ ਮੁੱਹਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਖਾਸਕਰਕੇ, ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚਾਹੇ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਰਜੀ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਸ਼ਿਕ ਡਿਫਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਹੈ।
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਅਨੁਮਾਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫਿਜਿਕਸ ਨਾਲੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਕਤ ਦੇ ਲਾਂਘੇ ਬਾਰੇ, ਸਪੇਸ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ ਬਾਰੇ, ਸੁਤੰਰਤ ਗਿਰਾਵਟ (ਫਰੀ ਫਾਲ) ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸੰਚਾਰ। ਅਜਿਹੇ ਫਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿੱਲੇਸ਼ਨ (ਫੈਲਾਓ), ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਲੈਂਜ਼ਿੰਗ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਗਰੈਵਿਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ, ਅਤੇ ਗਰੈਵਿਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇ (ਦੇਰੀ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਸਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਗ੍ਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਰਲਤਮ ਥਿਊਰੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਆਂਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਥਿਰਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਅਣਸੁਣਝੇ ਸਵਾਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਢਲਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਕੁਆਂਟਮ ਫਿਜਿਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਪੁਨਰਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਕੁਆਂਟਮ ਗਰੈਵਿਟੀ ਰਚੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਸਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ੀਕਲ (ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕੀ) ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।– ਜੋ ਸਪੇਸ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੋੜੇ ਮਰੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੱਝ ਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੀ, ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ- ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭਾਰੀ ਤਾਰੇ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਅਵਸਥਾ ਹੋਵੇ। ਜਰੂਰਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਅਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਿਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਹਨ; ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਕੁਆਸਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਾਲਾਕਟਿਕ ਨਿਊਕਲੀਆਈ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਸਟੈੱਲਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਭਾਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਗਰੈਵਟੀ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਗਰੈਵਿਟੇਸ਼ਨਲ ਲੈਂਜ਼ਿੰਗ ਦੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਈਆਂ ਅਸਟ੍ਰੋਨੋਮੀਕਲ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਮਲਟੀਪਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਧੀਨ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਵੇਵਜ਼ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਵੀ ਅਨੁਮਸਾਨ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਨਾਪ “LIGO” ਅਤੇ “NASA/ESA ਲੇਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੈਰੋਮੀਟਰ ਸਪੇਸ ਅੰਟੀਨਾ” ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ “ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ” ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
1905 ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਛਪਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਦ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗਰੈਵਿਟੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਅਪਣੇ ਨਵੇਂ ਰਿਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰੇ। 1907 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਫਰੀ ਫਾਲ ਵਾਲੇ ਸਰਲ ਸੋਚ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਰਿਲੇਟਵਿਸਟਿਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅੱਠ-ਸਾਲ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਉਸਦਾ ਕੰਮ 1915 ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਔਫ ਸਾਇਂਸ ਨੂੰਅਪਣੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਜੋ ਮਰਜੀ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਕੋਰ (ਮੁੱਢ) ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਗੈਰ-ਲੀਨੀਅਰ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹਨ। ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕੇ (ਅਪਰੌਕਸੀਮੇਸ਼ਨ ਮੈਥਡ) ਵਰਤੇ। ਪਰ 1916 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਸਟ੍ਰੋਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਾਰਲ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਗੈਰ-ਮਮੂਲੀ ਇੰਨਬਿੰਨ ਹੱਲ ਖੋਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੱਲ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤੋੜ, ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਟੇਜ ਦੇ ਵਿਵਰਣ ਲਈ ਨੀਂਹ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਚਾਰਜ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ “ਸਰਵ ਸਧਾਰਨਕਰਨ” ਕਰਨ ਵੱਲ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰੀਸਨਰ-ਨੌਰਡਸਟਰੌਮ ਹੱਲ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰਜ ਹੋਈਆਂ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1917 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣੀ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ (ਰਿਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸਮਕਾਲੀਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਅਸਲੀ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ –ਕੌਸਮੌਲੌਜੀਕਲ ਕੌਂਸਟੈਂਟ- ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ - ਇੱਕ ਗਤੀਹੀਣ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ – ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 1929 ਤੱਕ, ਫੇਰ ਵੀ, ਹੱਬਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 1922 ਵਿੱਚ ਫਰੇਡਮੈਨ ਰਾਹੀਂ ਖੋਜੇ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਹੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀਕਲ ਕੌਂਸਟੈਂਟ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਾਂਕ) ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਲੀਮੇਟਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਹੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੱਗ-ਬੈਂਗ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਸੀ।, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ (ਯੂਨੀਵਰਸ) ਇੱਕ ਅੱਤ ਗਰਮ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਾਂਕ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਸੀ।।
ਓਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਭੌਤਿਕੀ ਥਿਊਰੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।, ਜੋ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਥਿਊਰੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਵਰਣ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਖੁਦ 1915 ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਇਹ ਥਿਊਰੀ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਮਨਮਰਜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਮੀਟਰਾਂ (ਫੱਜ ਫੈਕਟਰਾਂ) ਤੋਂ ਮਰਕਰੀ ਪਲੈਨੈੱਟ ਨਿਯਮ ਵਿਰੁੱਧ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, 1919 ਵਿੱਚ ਐਡਿੰਗਟਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਦਲ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਈ 29 ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਸੂਰਜ ਰਾਹੀਂ ਤਾਰੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਦੇਣ ਲਈ ਅਨੁਮਾਨ ਸਾਬਤ ਕੀਤੇ। ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਥਿਊਰੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 1960 ਅਤੇ 1975 ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਕਾਸਾਂ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਏਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਕੁਆਸਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖਗੋਲ-ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪਛਾਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਸ਼ੁੱਧ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਪਰਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਿਰੀਖਣ ਪਰਖਾਂ ਲਈ ਜਿਮੇਵਾਰ ਬਣ ਗਈ।
ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਤੋਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਤੱਕ
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਤੋਂ ਇਸਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਗਰੈਵਟੀ ਦੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਇੱਕ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਵਿਵਰਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਵਰਣ ਦਾ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਊਂਤਪੱਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਐਕਸਲਰੇਟ ਹੋ ਰਹੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਰੌਕਿਟ ਵਿੱਚ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਕਿਸੇ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇਖੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੌਕਿਟ ਦਾ ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ 9.8 m/s2 ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਗਰੈਵਿਟੀ ਕਾਰਣ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ ਬਰਾਬਰ)।
ਆਗਰਾ ਫੋਰਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਆਗਰਾ ਫੋਰਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਆਗਰਾ ਫੋਰਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਵਤ ਪਾਰਾ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜੇਪੁਰ ਦੀ ਲਾਇਨ ਬ੍ਰੋਡ ਗੇਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਓਹਨਾ ਚੁਣਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਨੀਨਾ ਨੇਬ੍ਰੋਡ ਗੇਜ ਅਤੇ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਦੋਵੋ ਲਾਇਨ ਦੀ ਵਰਤੋ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ. ਆਗਰਾ ਫੋਰਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੋਰਥਨ ਸੇੰਟ੍ਰਲ ਰੇਲਵੇਜ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ.