cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਹਿਰਾਵੀ ਅਰਬ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ
ਸਹਿਰਾਵੀ ਅਰਬ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ (SADR) (الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية ਅਲ-ਜਮਹੂਰੀਆਹ ਅਲ-`ਅਰਬੀਆਹ ਅਸ-ਸਹਿਰਾਵੀਆਹ ਅਦ-ਦੀਮੂਕ੍ਰਾਤੀਆ; ਸਪੇਨੀ: República Árabe Saharaui Democrática ਜਾਂ RASD) ਇੱਕ ਅੰਸ਼-ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ, ਇੱਕ ਪੂਰਵਲੀ ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀ, 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ੨੭ ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੯੭੬ ਨੂੰ ਬੀਰ ਲਹਿਲੂ, ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਸਾਰੀਓ ਫ਼ਰੰਟ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਘੋਸ਼ਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ੨੦-੨੫% ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠਲੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਰਾਜਖੇਤਰ ਜਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਜੋਨ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਤਕਰਾਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹਨ।
ਪ੍ਰੇਮਪੁਰਾ
ਪ੍ਰੇਮਪੁਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਮਾਣੋਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜਿਨਸ (ਮਾਰਕਸਵਾਦ)
ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਨਸ ਮਨੁੱਖੀ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ("ਉਤਪਾਦ" ਜਾਂ "ਸਰਗਰਮੀ" ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨਸ ਸਾਡੀ ਸਵੈਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇਨਸਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਹਨ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਾਨਸਿੰਘ ਤੋਮਰ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਾਨਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਤੋਮਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ । ਉਹ 1486ਈ. ਵਿੱਚ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿੱਧੂਪੁਰ ਕਲਾਂ
ਸਿੱਧੂਪੁਰ ਕਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਮਾਣੋਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੋਢੀ ਮਿਹਰਵਾਨ
ਸੋਢੀ ਮਿਹਰਵਾਨ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਸੋਢੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਿਹਰਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੋਢੀ ਲਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੋਢੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਹੀ ਵਾਰਸ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ, ਮਿਹਰਵਾਨ ਵਾਲੀ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਢੀ ਮਿਹਰਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਰਮਾਰਥਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਵੱਡ ਅਕਾਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 575 (6 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ) ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ "ਸੱਚਖੰਡ ਪੋਥੀ` (ਮਿਹਰਬਾਨ), "ਹਰਿ ਜੀ ਪੋਥੀ`, ਅਤੇ "ਚਤੁਰਭੁਜ ਪੋਥੀ` ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਖੀਆਂ, ਗੋਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 302 ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ "ਸੱਚਖੰਡ ਪੋਥੀ` ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ 19 ਗੋਸ਼ਟਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਸਿਰਫ 288 ਗੋਸ਼ਟਾਂ/ਸਾਖੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਨਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਮਿਹਰਵਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨੋ ਭਾਗ 288 ਗੋਸ਼ਟਾਂ, ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1963 ਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆ ਹਨ।
ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ "ਮੀਣੇ-ਗੁਰੂਆਂ` ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਖੀ/ਗੋਸ਼ਟਿ ਦੇ ਪਿਛੇ ਸਬੰਧਿਤ ਸਾਖੀ/ਗੋਸ਼ਟਿ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਸਾਖੀਕਾਰ (ਮਿਹਰਬਾਨ) ਰਚਿਤ ਸਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੰਸ਼-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਹਰ ਨਿਜੀ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆ-ਮਈ ਪਰਮਾਰਥ ਹਨ।
ਹਵਾਲਾ
ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜਨਮ-ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਥਾਨਕ-ਰੂੜੀਆਂ (ਲੇਖਕ: ਕਵਲਜੀਤ ਗਰੋਵਰ)
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ।
7 ਨਵੰਬਰ
7 ਨਵੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 311ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 312ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 54 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਅੱਜ ਦਿਨ 'ਬੁੱਧਵਾਰ' ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਨਾਕਸ਼ਾਹੀ ਜੰਤਰੀ(ਕਲੈਡਰ) ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ '23 ਕੱਤਕ' ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਗਰੀਨ ਹੰਟ
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗਰੀਨ ਹੰਟ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ 5 ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਗਰੀਨ ਹੰਟ ਨਾਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮੁਕਾਉਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2009 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2010 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2011 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2013 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ
ਪਦਾਰਥ (ਦਰਸ਼ਨ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਕਟਹਿਰੀ ਚੰਪਾ
ਕਟਹਰੀ ਚੰਪਾ (Annonaceae,ਐਂਨੋਨਾਸੀਈ) ਕੁਲ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਰਾ, ਅਤੇ ਕਟਹਰੀ, ਚੰਪਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਨਾਮ ਚੰਪਾ ਆਰਟਾਬੋਟਰਿਸ ਓਡੋਰਾਟੀਸੀਮਸ (Artabotrys odoratissimus) ਹੈ। ਇਹ ਅਰਟਾਬੋਟਰਿਸ ਵਰਗ ਦੇ ਬੂਟੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਗ ਦੀ 10 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਝਾੜੀ ਵਰਗਾ, ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੀਆਂ ਸਰਲ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੁਲ ਅਰਧਚੱਕਰਕਾਰ ਡੰਠਲ ਉੱਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡੰਠਲ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫੁਲ ਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਕਾ ਪੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਅਵਾ ਸੁਗੰਧ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਕੇ ਕਟਹਲ ਦੀ ਗੰਧ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚੰਪਾ ਦੇ ਦਰਖਤ ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸਹੀ ਰੱਖਨ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਛੰਗਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਪੇਗੇਸ਼ਨ ਬੀਜਾਂ ਰਹਿਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ
ਸਿੱਧੂਪੁਰ ਖ਼ੁਰਦ
ਸਿੱਧੂਪੁਰ ਖ਼ੁਰਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਮਾਣੋਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਲਵੰਡੀ ਭੰਗੇਰੀਆਂ
ਤਲਵੰਡੀ ਭੰਗੇਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮੋਗਾ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਧਾਵੜੀ
ਧਾਵੜੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਧਰਨਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਧਾਵੜੀ ਮਾਂ (ਮਾਤਾ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਾਹਨ ਗੇਂਡਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੁਲ, ਤਲਵਾਰ, ਕਿਰਪਾਨ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹੱਥ ‘ਚ ਅਭਿਯਾ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
8 ਨਵੰਬਰ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।
ਆਜ਼ਾਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਖ਼ੇਰੇਸ ਦੇ ਲਾ ਫ਼ਰੌਂਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਜੇਰੇਜ਼ ਦੇ ਲਾ ਫਰੋੰਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ Catedral de Jerez de la Frontera, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ:Jerez de la Frontera Cathedral) ਦੱਖਣੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਆਂਦਾਲੂਸੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੇਰੇਜ਼ ਦੇ ਲਾ ਫਰੋੰਤੇਰਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1931 ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੋਥਿਕ, ਬਾਰੋਕ ਅਤੇ ਨਵਕਲਾਸਿਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਵਰਜਿਨ ਮੇਰੀ (Virgin Mary) ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਜ਼ੁਰਬਾਰਨ (Francisco Zurbarán) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਸਲੀਬ (Cristo de la Viga) ਗੋਥਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁੰਬਦ ਵੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਲੱਗ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਲੱਗ ਦਰਜੇ ਤੇ ਰਹੀ। ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਜਾਂ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1970ਈ. ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੌਮੀ ਮੂਵਮੈਂਟ ਤੇ ਦੂਜੇ ਗੁੰਡੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਦਹਿਸ਼ਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਕੁੱਝ ਵਿਗੜ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਾਹਰਲੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਅ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ
ਪਾਮੇਲਾ ਐਂਡਰਸਨ
ਪਾਮੇਲਾ ਡੇਨਿਸ ਐਂਡਰਸਨ (Pamela Denise Anderson, 1967) ਇੱਕ ਕਨੇਡਿਆਈ ਐਕਟਰੈਸ, ਮਾਡਲ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਿਕਾ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਸ਼ੋ ਗਰਲ ਹੈ ਜੋ ਹੋਮ ਇੰਪ੍ਰੂਵਮੈਂਟ, ਬੇਵਾਚ ਅਤੇ ਵੀ ਆਈ ਪੀ ਵਰਗੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੇ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 1990 ਦੀ ਪਲੇਬਾਏ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਲੋਂ ਦ ਪਲੇਮੇਟ ਆਫ ਦ ਮੰਥ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਡਲ
ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ
ਸਯਦ ਉਸਮਾਨ ਮਰਵੰਦੀ  ਜਾਂ ਹਜਰਤ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ (1177–1274) (ਸਿੰਧੀ: لعل شھباز قلندر), ਇੱਕ ਸਯਦ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸ਼ਾਇਰ, ਅਤੇ ਕਲੰਦਰ ਸੀ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸਯਦ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀਆ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਸੀ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ੇਖ਼ ਬਹਾਉ ਉੱਦ ਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਮੁਲਤਾਨੀ, ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਉੱਦ ਦੀਨ ਗੰਜ ਸ਼ੱਕਰ, ਸ਼ਮਸ ਤਬਰੇਜ਼ੀ, ਜਲਾਲ ਉੱਦ ਦੀਨ ਰੂਮੀ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਜਲਾਲ ਉੱਦ ਦੀਨ ਸੁਰਖ਼ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬਨ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ।
ਜੀਵਨ
ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਈਰਾਨ - ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਮਰਵੰਦ ਵਿੱਚ 1177 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ (ਮੌਜੂਦਾ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਸੱਯਦ ਇਬਰਾਹੀਮ ਕਬੀਰ ਉੱਦ ਦੀਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੈ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਔਰ ਗ਼ੋਰੀ ਸਲਤਨਤਾਂ ਦਾ ਮੁਸ਼ਾਹਿਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਖੂਬ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭਟਕਣ ਭਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ, ਤੁਰਕੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਰੁਹਾਨੀਅਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਰਖ਼ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਲੇ ਲਾਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਉਹ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸੇਹਵਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਬਸੇ।
ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
ਨਹੀਂ ਜਾਣਾਂ ਕਿ ਕਿਉਂ ਖ਼ਾਤਿਰ ਤੇਰੇ ਦੀਦਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ ਬੜਾ ਹੀ ਮਾਣ ਹੈ ਜੋ ਮੂਹਰੇ ਆਪਣੇ ਯਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ ਨਸੀਬਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਕਿ ਛੱਡ ਸੌ ਪਾਰਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਕਿ ਭੱਠ ਤਕਵਾ ਪਿਆ, ਪਾ ਚੋਗਾ, ਸਿਰ ਦਸਤਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਕਤਲ ਮੇਰੇ ਦਾ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਵੇਖਣ ਦਾ ਪਖੇਰੂ ਵਾਂਗ ਖ਼ੂਨੀ ਖ਼ੰਜਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ ਮੈਂ ਹਾਂ ਉਸਮਾਨ ਹਾਰੂਨੀ ਤੇ ਹਾਂ ਮਨਸੂਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਮਲਾਮਤ ਦੇਣ ਲੋਕੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦਾਰ ਮੈਂ ਨੱਚਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ
ਦੋ ਲੱਛੀਆਂ
ਦੋ ਲੱਛੀਆਂ 1960 ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਕਾਰ ਜੁਗਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਇੰਦਰਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਗੋਪਾਲ ਸਹਿਗਲ ਅਤੇ ਦਲਜੀਤ ਨੇ ਨਿਭਾਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ
ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ
ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ(English: Endangered species (EN)) ਤੋਂ ਭਾਵ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ। ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਘ (International Union for Conservation of Nature) ਆਈ.ਯੂ.ਸੀ.ਐਨ(IUCN) ਵਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸੂਚੀ(IUCN Red List) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਉਹ ਜੀਵ ਜੋ ਅਲੋਪ (extinct) ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ।"ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀਆਂ" ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਆਈ.ਯੂ.ਸੀ.ਐਨ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਅਤਿ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀਆਂ (Critically endangered) ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਤਰੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਸੂਚੀ ਹੈ।
2012 ਵਿੱਚ,ਆਈ.ਯੂ.ਸੀ.ਐਨ ਦੀ ਲਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 3079 ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ 2655 ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। 1998 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ,1102 ਅਤੇ 1197 ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰਖਿਆ conservation-reliant species) ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣਾ, ਭੂਮੀ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨਾ,ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੱਖਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਆਦਿ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰਖਿਆ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਵਸੋਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈਵਿਕ ਸੂਚੀਆਂ, (lists of organisms by population) ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਖਿਆ ਅਵਸਥਾ
ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰਖਿਆ ਅਵਸਥਾ ਇਹ ਦਰਸਾਓਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੀ ਕੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਸੁਰਖਿਆ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਓਣ ਸਮੇਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬਾਕੀ ਬਚਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਵਾਧਾ ਘਟਾ,ਪ੍ਰਜਣਨ ਦਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਦਰਪੇਸ਼ ਜ਼ਾਹਰਾ ਖਤਰੇ ਆਦਿ। ਖਤਰੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਈ.ਯੂ.ਸੀ.ਐਨ ਲਾਲ ਸੂਚੀ (IUCN Red List|IUCN Red List of Threatened Species) ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਸੁਰਖਿਆ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਦਰਜਾ ਦਸਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਸੂਚੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ 40 % ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚੋਂ 199 ਦੇਸਾਂ ਨੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰੇ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਆਓਣ ਵਾਲਿਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਬਚਾਓ ਲਈ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਯੋਜਨਾ (Species Recovery Plans). ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਈ.ਯੂ.ਸੀ.ਐਨ ਦੀ ਲਾਲ ਸੂਚੀ (IUCN Red List)
ਆਈ.ਯੂ.ਸੀ.ਐਨ ਦੇ ਵਰਗ (categeories):
ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਸੈਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਿਸਮਾਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਤਮਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਖੋਰਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਆਓਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਗਵਾਚੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਿਛਲੇ 300 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵੱਸੋ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਹਨ । ਸ਼ਿਕਾਰ,ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ,ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਕਾਸ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਮਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ, ਖਾਧ-ਕੜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅੜਚਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:IUCN Red List endangered species ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੌਗਿਰਦਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਸਲੇ
Spesad en arvar Загрозен вид
ਬਿਰਤਾਂਤ
ਬਿਰਤਾਂਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਸਰੋਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਖਤੀ ਜਾਂ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਚੱਲ ਜਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਜਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗੈਰ-ਗਲਪੀ (ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ), ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਲਪੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ (ਮਿਥ ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ) ਅਤੇ ਗਲਪ (ਗਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਵੀ)। ਬਿਰਤਾਂਤ ਮਾਨਵੀ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੋਲਣਾ, ਲਿਖਣਾ, ਖੇਡਣਾ, ਫਿਲਮਾਂ, ਟੀ.ਵੀ. ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
ਬਿਰਤਾਂਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਰੈਟਿਵ (narrative) ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਰਾਬਰਟ ਹੋਗ ਅਨੁਸਾਰ,"ਨਰੈਟਿਵ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਰਾਰੇ (Narrare) ਤੋਂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਥਾ ਦਾ ਬਿਆਨ।" ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਦਰੋਵ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, "ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲਪ
ਸੱਪਣੀ (ਕਠਫੋੜਾ)
ਸੱਪਣੀ (ਕਠਫੋੜਾ) {(en:wrynecks:) (genus Jynx)} ਪੁਰਾਤਨ ਕਠਫੋੜਾ ਜਾਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਂਵੇਂ ਛੋਟਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਪਰ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ "wryneck" ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗੂੰ 180 ਡਿਗਰੀ ਤੇ ਗਰਦਨ ਘੁਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰੰਗ ਘਸਮੈਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਤਰੇ ਸਮੇਂ ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਇੰਦਰਾਜ਼ 301) ਅਸਲ ਕਠਫੋੜੇ ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਲੰਮੀ ਜੀਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀੜੇ- ਮਕੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਖੁੱਡ-ਘੌਸਲੇ ਅਸਲ ਕਠਫੋੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੋਰ ਕਠਫੋੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣੇ ਬਣਾਏ ਘਰ ਵੀ ਦੋਬਾਰਾ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕਠਫੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੂਛ ਦੇ ਜਾਨਦਾਰ ਖੰਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੀਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਰ ਚੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
* ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਮੀਰਦਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ
'ਮੀਰਦਾਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ (ਮੂਲ: The Book of Mirdad)' ਲਿਬਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਨਈਮੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ 1948 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੂਲ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ। ਨਈਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਥੇ ਇਹ "'ਨਵੇਂ ਡੋਗਮਾ' ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ " ਕਰਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
9 ਨਵੰਬਰ
9 ਨਵੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 313ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 314ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 52 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ 25 ਕੱਤਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ
ਵੈਂਕੂਵਰ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ (ਸਕੂਲ ਜਿਲਾ # 39, Vancouver School Board) ਵੈਂਕੂਵਰ, ਬਰੀਟੀਸ਼ ਕੋਲੰਬਿਆ, ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਜਿਲਾ ਹੈ। ਨੌਂ ਨਿਆਸੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੈਂਕੂਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੰਦੋਬਸਤੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਨਕੂਵਰ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਬਹੁਸਾਂਸਕ੍ਰੀਤਕ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ੫੬,੦੦੦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਲ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡ ੧੨ ਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ੩੦੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਸਕ ਪ੍ਰੋਡ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ੪੦,੦੦੦ ਅਗੇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਬਾਰਲੇ ਪੇਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪਰਦੇਸੀ
ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪਰਦੇਸੀ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਸੁਣਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹੀਰੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਟਨ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।
ਜੀਵਨੀ
ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਤੜ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ. ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਤਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ 14 ਜੁਲਾਈ 1937 (ਸਾਉਣ ਦੀ ਸੰਗਰਾਂਦ)
5 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੀਦਾਰ ਲੋਕਗੀਤ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਭਜਨ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਕੀਨੀਆ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਨੈਰੋਬੀ ਗਏ ਸਨ। ਦੀਦਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੀ ਗੀਤ, 'ਚੌਦਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ ਹੋ' ਸੁਣਾਇਆ। ਰਫ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੰਚ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾ ਲਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਅਰੇ ਯਾਰ ਆਪ ਤੋ ਯਹਾਂ ਕੇ ਰਫ਼ੀ ਹੋ...ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਕੇ ਰਫ਼ੀ...।'
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: La Cité de la joie) ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੇ ਜਾਂਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਡੋਮੀਨੀਕਿਉ ਲਾਪਿਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਦੋਰਾਨ ਕਲਕੱਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਕਸ਼ੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕਿ ਐਨਾ ਨੇੜਿਓ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪਰਭਾਵਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਾਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ| ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰਾ,ਬਹਾਦਰੀ,ਪਿਆਰ,ਆਪਸੀ ਅਪਣੱਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਲਭਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਚਮਕਦੇ-ਦਮਕਦੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੋਂ ਵੀ ਨਹੀੰ ਲਭਦੀਆਂ| ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਵਾਲੇ ਕਲਕੱਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਖੂਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਮਹਾਂਨ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ 'ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ'(City of joy)ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ|ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ LA CITE DE LA JOE ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1985 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਪਹਿਲੀਵਾਰ 1986 ਵਿੱਚ City of joy ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਮੁਦਰਾ
ਮੁਦਰਾ (English:Curruncy) ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ ਰੁਪਈਆ- ਪੈਸਾ ਜੋ ਵਸਤਾਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਮਿਸਾਲ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਅਤੇ ਸਿੱਕੇ ਹਨ। "ਮੁਦਰਾ" ਦੀ ਹੋਰ ਸਧਾਰਨ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਦਾ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਬੰਧ (ਮੁਦਰਕ ਇਕਾਈਆਂ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ "ਪੌਂਡ", ਅਮਰੀਕੀ "ਡਾਲਰ",ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ "ਯੂਰੋ" ਆਦਿ ਸਭ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਾਮ (value) ਦਾ ਜ਼ਖ਼ੀਰਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਟਾਂਦਰਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੁਦਰਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਸੰਬੰਧਤ ਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਇਸ ਦਾ ਰੁਪਿਆ ਅਤੇ ਪੇਸਾ ਹੈ।
ਪੂਰਵ ਕਾਲ ਦੀ ਮੁਦਰਾ
ਮੁਦਰਾ ਅਰੰਭਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਵਿਸ਼੍ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜੋ ਕਰੀਬ 2000 ਬੀ.ਸੀ.ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਇੱਕ ਰਸੀਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੇਸੋਪਟਾਮੀਆ ਦੇ ਸੁਮੇਰ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿਚਲੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਅਨਾਜ ਦਾ ਮੁੱਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਦ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਟੀਕੇ ਨਾਲ 1500 ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਕਾਗਜ਼ ਮੁਦਰਾ (ਬੈਂਕ ਨੋਟ)
ਪੂਰਵ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉਧਰ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਸਿਕਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚੁਕਣ ਚਕਾਣ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਂਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਨੋਟ ਭਾਵ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਤਾਂਗ ਸਲਤਨਤ(618 - 907) ਤੋਂ ਸਾਂਗ ਸਲਤਨਤ(960-1279) ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ।
ਵਟਾਂਦਰਾ ਦਰ
ਵਟਾਦਰਾ ਦਰ ਉਹ ਕੀਮਤ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਟਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਦੇਸਾਂ (ਜਾਂ ਦੋ ਮੁਦਰਾ ਜੋਨਾਂ) ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰ ਵੇਲੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਊਦੀ ਹੈ।
ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਟਾ ਸੱਟਾ ਕਰਨਾ
ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਵੱਟਾ- ਸੱਟਾ (convertability) ਕਿਸੇ ਨਾਗਰਿਕ,ਕਾਰਪੋਰਟ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਲੋਕਲ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ / ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਵਟਾਓਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਦਰਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
ਓਹ ਭੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤੁਰਦਾ ਨਹੀਂ,ਉਸ ਕੋਲ ਮੂੰਹ ਹੈ‌ ਪਰ ਬੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਕੋਲ ਸਿਰ‌ ਹੈ ਪਰ ਰੋਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਕੋਲ ਬਿਸਤਰਾ ਹੈ ਪਰ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ?
ਬੁਝਾਰਤਾ ਦਾ ਅਰਥ
"ਬੁਝਾਰਤ" ਸ਼ਬਦ ਬੁੱਝ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਾਉ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਵੀ। ਬੁਝਾਰਤ ਦੇ ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੰਕੇਤ ਜਾਂ ਇਸ਼ਾਰਾ। ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ‘ਬੁੱਝਣਾ’ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਧਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਰਥ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਨਾਮ ਹਨ - ਪਹੇਲੀ, ਅੜਾਉਣੀ, ਮਸਲਾ, ਰਹੱਸ, ਬਾਤ, ਬਤੌਲੀ, ਔਖਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਸਮੱਸਿਆ, ਗੁੰਝਲ ਆਦਿ ਜਿਵੇਂ:
ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤ ਦੇ ਅਰਥ ਗਿਆਨ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੰਕੇਤ ਜਾਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦੇ ਹਨ।
ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਅਮੇਰੀਕਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, '' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਥਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜਿਸਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਹੱਲ ਨੂੰ ਬੁਝਾਰਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।"
ਬੁਝਾਰਤ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਤਰਕ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸਰਿਆ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉੱਤਰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।ਇਸਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਰੂਪਕ,ਉਪਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ, ਬਤੌਲੀ ਪਾਵਾਂ, ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਈ ਹਕੀਮਾਂ, ਲੱਕੜੀਆਂ ’ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਾ, ਚੁੱਕ ਬਣਾਵਾਂ ਢੀਮਾ।”-(ਗੰਨਾ-ਸ਼ੱਕਰ)
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਸੌਖਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਕਰ ਕੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਤੇ ਕੁਝ ਵੱਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਬੁਝਾਰਤ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ:
ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ
ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ; Surrealism, ਸਰਰੀਅਲਿਜ਼ਮ), ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦੇ ਲਾਗੇਚਾਗੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਚਿਤਰਣ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂ (ਚਿੱਤਰਪਟ ਦੇ ਚਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ) ਇਹ ਆਧੁਨਿਕਤਮ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਰਿਕੋ, ਦਾਲਾਂ, ਮੋਰੋ, ਆਰਪ, ਬਰੇਤੋਂ, ਮਾਸ ਆਦਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਨਿਰੂਪਣ 1924 ਵਿੱਚ ਆਂਦਰੇ ਬਰੇਤੋਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ (ਸਰਰੀਅਲਿਸਟ ਮੈਨਿਫੇਸਟੋ) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਪੜ-ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਕਲਾ ਦੀ, ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਨਵੀਨਤਮ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਏਧਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ
ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੁੜੀ ਲੈ ਪਰਾਂਦਾ ਤੁਰੀ”(ਉੱਤਰ-ਸੂਈ-ਧਾਗਾ) ਡਾ.ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਬੁਝਾਰਤ ਪਾਠ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਬੱਝਵੀਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਣਤਰ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ।ਇਸਦਾ ਪਾਠ ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਖਿਕ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਚੋਖ਼ੀ ਗਿਣਤੀ ਸੂਤਰਕ ਪੰਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: ਇੱਕ ਬਾਤ ਕਰਤਾਰੋ ਪਾਈਏ,.................... ਆਰ ਢਾਂਗਾ, ਪਾਰ ਢਾਂਗਾ, ...................... ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਦੋ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲਾ ਦੂਜੇ ਅਰਥ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਰਹੱਸ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਉਗੇ ਸਭ ਕੋਈ ਖਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਘਰ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਖ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।ਸੂਈ ਧਾਗੇ ਵਰਗੀ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਤਾਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੀਵੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ:
ਇਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਰਾਣੀ
ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ
ਦੁੰਬ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪੀਵੇ ਪਾਣੀ(ਦੀਵਾ ਤੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ )
ਕੁਝ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਸੰਕੇਤਕ ਉੱਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਭਾਵ ਕਿ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਗਜ਼ ਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ੇਂ: ਇੱਕ ਨਾਰ ਬੇ-ਢੰਗੀ, ਰਖਦੀ ਏ ਟੰਗਾਂ ਟੰਗੀ ਧੋਬਨ ਜੋ ਕਰਦੀ ਏ ਕਾਮ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ।’
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਵੰਨਗੀਆਂ
"ਬੁਝਾਰਤਾਂ" ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪਾਸਾਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ, ਧੂੰਆਂ, ਨਦੀ, ਚਸ਼ਮਾ, ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ, ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਭੂਚਾਲ, ਬੱਦਲ, ਮੌਤ, ਤਰੇਲ, ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:
ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਲਾਈ, ਕੋਠਾ ਟੱਪ ਕੇ ਵਿਹੜੇ ਆਈ।(ਉੱਤਰ-ਧੁੱਪ)
ਬੀਜੇ ਰੋੜ, ਜੰਮੇ ਝਾੜ, ਲਗੇ ਨਿੰਬੂ, ਖਿੜੇ ਅਨਾਰ।” (ਉੱਤਰ-ਕਪਾਹ)
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਪਸਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ, ਸਿਉਂਕ, ਕੁੱਤੀ, ਊਠ, ਥੋਡਾ, ਚੂਹਾ, ਬਿੱਲੀ, ਘੁੱਗੀ, ਕਾਂ ਚੂਹਾ, ਜੂੰ, ਕਿਰਲੀ, ਸੁਸਰੀ, ਭੂੰਡ, ਮੱਛੀ, ਡੱਡੂ, ਮੋਰ, ਕੁੱਕੜ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:
ਪਾਰੋਂ ਆਇਆ ਬਾਬਾ ਲਸ਼ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਕਰ ਗਿਆ ਮਸ਼ਕਰੀ। (ਉੱਤਰ-ਭੂੰਡ)
ਸੂਈ-ਧਾਗੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਔਜ਼ਰਾਂ, ਬਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ:
ਪਹਾੜੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਪੀੜ ਰੱਖ, ਛੇ ਟੰਗਾਂ ਇੱਕ ਅੱਖ।(ਉੱਤਰ-ਤੱਕੜੀ)
‘ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨ, ਨੱਕ, ਸਿਰ, ਢਿੱਡ, ਮੂੰਹ, ਦੰਦ, ਜੀਭ, ਲੱਤਾਂ, ਪੈਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਬੱਤੀ ਦਾਣੇ ਬੁੱਝਣ ਵਾਲੇ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ। (ਉੱਤਰ-ਦੰਦ)
ਕਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ- ਅਸੀਂ ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ ਚੱਲੋਂ ਬਾਗ ਚਲੀਏ, ਤਿੰਨ ਅੰਬ ਤੋੜ ਕੇ, ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਖਾਈਏ।(ਉੱਤਰ-ਧੀ, ਮਾਂ ਤੇ ਨਾਨੀ)
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਲੋਕ-ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ: ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਤੋਲੀ ਪਾਵਾ, ਬਾਤ ਨੂੰ ਲਾਵਾਂ ਕੁੰਡੇ ਸਦਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਚੱਲੇ ਚਹੁੰ ਕੂੰਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ।(ਉੱਤਰ-ਖੁੱਦੋ ਖੂੰਡੀ) ਔਹ ਗਈ,ਔਹ ਗਈ -- (ਉੱਤਰ-ਨਿਗ੍ਹਾ)
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਗ ਵੰਡ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕਧਾਰਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਮੁਹਾਵਰੇ ਜਾਂ ਅਖੌਤ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਖਾਣ ਜਾਂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਟਾਗਮ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਸੰਦਰਭ ਵਿਅਕਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਥਨ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੁਝਾਰਤ ਦੀ ਗਤੀ ਸੰਕਲਪ ਜਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁਝਾਰਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ -ਬੋਧਕ,ਸ਼ਬਦ-ਜੁੱਟ,ਵਾਕ ਜਾਂ ਤੁਕਾਂਤ ਹੈ। ਜੋ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਲੈਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬੋਧਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਪਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਧਾਰਾਂ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਰਮ ਬੋਧਕ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਸਤੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ - ਬਾਪੂ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਬੇਬੇ ਵੜ ਗਈ (ਉੱਤਰ-ਜਿੰਦਾ-ਕੁੰਜੀ)
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦੇ ਅਤੇ ਕੁੰਜੀ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਸਤੂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ-
ਨੀ ਪਈ, ਹਾਂ ਲਟਕਦਾ। ਆਹ ਕੀ ਆ ਗਿਆ ਖੜਕਦਾ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਣ (ਲਟਕਦਾ) ਕੱਕੜੀ (ਪਈ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਧਰੋਂ ਖੜਕਦਾ ਪਾਣੀ ਆ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ, ਕੱਕੜੀ ਅਤੇ ਬੈਂਗਣ 'ਤਿੰਨੇ' ਬੁੱਝੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਵੀ ਕਰਮਬੋਧ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਿੰਬ ਬੋਧਕ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਜੁੱਟਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੁਕਾਂਤ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਬਿੰਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਬਿੰਬ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਇਸ ਬਿੰਬ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ-
ਰੜੇ ਮਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਡੱਬਾ, ਚੱਕਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਚਕਾਈਂ ਰੱਬਾ।(ਉੱਤਰ-ਖੂਹ)
ਇਸ ਬੁਝਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡੱਬੇ ਦੁਆਰਾ ਖੂਹ ਦਾ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈੇ।
ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਤੋਲੀ ਪਾਵਾਂ ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਚੰਗੀ। ਚੂਹਾ ਵੜ ਗਿਆ ਖੁੱਡ ਵਿੱਚ ਪੂਛ ਰਹਿ ਗਈ ਨੰਗੀ।(ਉੱਤਰ-ਪਤੀਲਾ-ਕੜਛੀ)
ਸੰਕਲਪ ਬੋਧਕ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਝੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ-
ਐਧਰ ਕਾਠ ਓਧਰ ਕਾਠ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਜਗਨ ਨਾਥ।(ਉੱਤਰ-ਅਖਰੋਟ)
ਡੱਬੀ ਮੇਰੀ ਬੱਕਰੀ ਡੱਬੀ ਉਹਦੀ ਛਾਂ ਚੱਲ ਮੇਰੀ ਬੱਕਰੀ ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਲੇ ਥਾਂ।(ਉੱਤਰ-ਮੰਜਾ)
ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਬੋਧਕ
ਕਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਬੁੱਝਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-
ਹਰ ਦੁਪੱਟਾ ਲਾਲ ਕਿਨਾਰੀ, ਢਹਿ ਜਾਣੇ ਨੇ ਇੱਟ ਕਿਉਂ ਮਾਰੀ। ਮਿੱਡੀਆਂ ਨਾਸਾ ਥੋਬੜ ਮੂੰਹ, ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾ ਬੈਠੀ ਤੂੰ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਤੋਤਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਡੀਆਂ ਨਾਸਾ ਥੋਬੜ ਮੂੰਹ, ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾ ਬੈਠੀ ਤੂੰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਤੋਤੇ ਅਤੇ ਡੱਡੀ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬਿਰਤਾਂਤ ਬੋਧਕ
ਕਈ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਪੂਰਨ ਕਥਾ ਜਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-
ਇੰਦੜੀ ਜਿੰਦੜੀ ਹਾਰ ਦਵਾਇਆ ਹੁਣ ਟਿੰਡਿਆ ਮਰ ਜਾਏਂਗਾ’
ਇਸ ਬੁਝਾਰਤ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਹਾਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੇ ਹਾਰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਯਤਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਹਾਰ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਚੁਰਾਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇੰਦੜੀ ਤੇ ਜਿੰਦੜੀ ਸੀ। ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੇ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਥੱਲੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੋਤਸ਼ ਲਾ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਾਰ ਸਿਰਹਾਣੇ ਹੇਠ ਪਿਆ। ਜੋਤਸ਼ੀ ਦੀ ਜੈ-ਜੈ ਕਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਜੋਤਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਂ ਟਿੱਡਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆਇਆ। ਇੱਡੇ ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਿਆ, ਦੱਸ ਮੇਰੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਨਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇੰਦੜੀ ਜਿੰਦੜੀ ਹਾਰ ਦਵਾਇਆ ਹੁਣ ਟਿੱਡਿਆ ਮਰ ਜਾਏਂਗਾ।
ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਟਿੱਡਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਟਿੱਡਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੇ ਬੁੱਝ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ
ਲੋਕ ਪ੍ਰਮਾਣਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੰਨਗੀ ਸਿਆਪਣ ਦੇ ਟੋਟੇ ਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਪਣ ਦਾ ਟੋਟਾ ਸਰਵ ਪ੍ਰਵਾਨਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਪਣ ਦੇ ਟੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਾਰੇ, ਜਾਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਟੋਟਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
•ਹਾਸਾ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀ-
ਲੋਕ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਕਾਊਪਣ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਗੀ ਬਖਸ਼ਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਹ ਵੰਨਗੀ (ਬੁਝਾਰਤ) ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਕੱਟਾ ਰਹਿਣਗੇ ਆਗਰੇ,
ਮੱਝ ਰਿੰਗੇ ਮੰਡੇਰ,
ਘਿਉ ਜੰਮੇ ਬੀਕਾਨੇਰ।...................................(ਹੁੱਕਾ)
•ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਮਨ ਭਾਉਂਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਬਾਰੇ-
ਚਾਰ ਕਬੂਤਰ, ਚਾਰੇ ਰੰਗੇ,
ਮਹਿਲੀਂ ਚੜ੍ਹ,ਬਣੇ ਇਕ ਰੰਗ।........................ (ਕੜਾਹ)
•ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਾਰੇ-
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਰੀਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਾੜੇ ਕੋਲੋਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਪੁਛ ਕੇ ਲਾੜੇ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਜੁਆਬੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਲ:ਰੇਤੂ ਮੰਜਾ ਬੁਣ ਦੇਹ।
ਜਵਾਬ:ਕੋਰੀ ਕਟਵੀ ਦਹੀ ਜਮਾਇਆ, ਨਿੱਕੇ ਪਾਣੀ ਪੁਣਿਆਂ
ਲੌਂਗਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਲਾਈ ਲਾਈ, ਤੇ ਰੇਤੂ ਮੰਜਾ ਬੁਣਿਆਂ
ਪੈਰ ਬਿਨਾਂ ਚੌਂਕੇ ਚੜੇ, ਮੂੰਹ ਬਿਨ ਆਟਾ ਖਾਏ,
ਮਾਰਨ ਤੇ ਉਹ ਜੀ ਉਠੇ ਬਿਨ ਮਾਰੇ ਮਰ ਜਾਏ.........(ਤਬਲਾ)
•ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ-
ਬਾਤ ਪਾਵਾਂ ਬਤੋਲੀ ਪਾਵਾਂ
ਬਾਤ ਨੂੰ ਲਾਵਾਂ ਕੁੰਡੇ,ਸਦਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਚੱਲੇ,
ਚਹੁੰ ਕੂਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ............................ ‌‌(ਖੁੱਦੋ ਖੁੰਡੀ)
ਰੱਜਿਆ ਮਹਿਆ ਨਾ ਚੱਲਦਾ ਹੱਲ ਰੱਜਿਆ ਜੱਟ ਮਚਾਵੇ ਕੱਲ ਰੱਜੀ ਮਹਿੰ ਨਾ ਖਾਵੇ ਖੱਲ ਰੱਜਿਆ ਬ੍ਰਹਮਣ ਪੈਂਦਾ ਗਲ ਰੱਜਿਆ ਖੱਤਰੀ ਜਾਵੇ ਟਲ
ਕੁੰਡਰ ਰੰਨ ਦੀ ਭੈੜੀ ਚਾਲ,ਚੁਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਰੋਵਸ ਬਾਲ ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਦਿਆਂ ਖੁਰਕੇ ਵਾਲ,ਨੱਕ ਪੂੰਝਦੀ ਮੋਢੇ ਨਾਲੇ। ਪੁੱਠੀ ਰੰਨ੍ਹ ਦੇ ਪੁੱਠੇ ਚਾਲੇ,ਆਪ ਵੀ ਰੁੜੇ ਤੇ ਝੁੱਗਾ ਵੀ ਗਾਲੇ।
ਪਰ ਹੱਥ ਵਣਜ ਸੁਨੇਹੀ ਖੇਤੀ,ਬਿਨ ਦੇਖੇ ਵਰ ਦੇਵੇ ਬੇਟੀ ਅਨਾਜ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਬੇ ਖੇਤੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਬੱਤੀ ਤੋਂ ਤੇਤੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਕਲੰਦਰ
ਕਲੰਦਰ (قلندر, क़लन्दर) ਘੁਮੱਕੜ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਪਰਦਾ ਨਾਲ ਹੋ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਕੇਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਲੰਦਰੀ ਰਵਾਇਤ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ। ਕਈ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਕਲੰਦਰ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਖਿਤਾਬ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ ਅਤੇ ਬੂ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਕਲੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ
ਪੀਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ
ਪੀਲ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ (Peel District School Board) ਪੀਲਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ, ਪੀਲ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਨਗਰ ਦਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਕਨਾਡਾਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਬੋਰਡ, ਮਿੱਸਿੱਸਾਗਾ ਵਿੱਚ HJA ਬਰਾਉਨ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਿਸਿਸਾਗਾ, ਬ੍ਰਾਮਪਟਨ, ਅਤੇ ਕੇਲੇਡਨ ਓਂਟਾਰਯੋ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, 12 ਗਰੇਡ ਲਈ ਬਾਲਵਾੜੀ ਦੇ ਗਰੇਡ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਰਲੇ ਪੇਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਂਟਾਰੀਓ ਦੇ ਸਕੂਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
10 ਨਵੰਬਰ
10 ਨਵੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 314ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 315ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 51 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ '26 ਕੱਤਕ' ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਖਿਡੌਣੇ
ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਖਿਡੌਣੇ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਹਨ। ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਵਿੱਚ ਬੋਮਾਲਾ ਕਲੋਨੀ (ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਕਲੋਨੀ) ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੂਚਨਾ ਐਕਟ, 1999 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੂਚਕ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਿਆਕਸ਼ਤਰੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰੀਗਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕੋਂਡਾਪਲੀ ਆਏ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁਕਥਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। thumb|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੱਕੜ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ।
ਐਗਾਰ
ਐਗਾਰ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਜੈਲੀ -ਵਰਗਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਲਗੀ ਤੋਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ Mino Tarōzaemon ਦੁਆਰਾ 1660 ਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੂਕਸ਼ਮਜੀਵੋਂ ਦਾ ਕਲਚਰ ਕਰਦੇ ਹੈ। ਸੁਕਸ਼ਮਜੀਵੋਂ ਦੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਐਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਪਦਾਰਥ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ। ਐਗਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਐਗਾਰ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੈਲੇਕਟੋਸ ਅਤੇ ਸਲਫੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰੇਚਕ (ਲੈਕਜੇਟਿਵ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਰਤੋ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਰਤੋ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਪਦਾਰਥਾਂ (ਮਾਇਕਰੋਬਿਅਲ ਕਲਚਰ ਮੀਡਿਆ) ਦਾ ਠੋਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਠਾੰਨਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਾਸ ਸੰਵੇਸ਼ਠਨ ਉਦਯੋਗੋਂ (ਮੀਟ ਪੈਕਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀਜ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੇਕਰ ਦਾ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੇਸ਼ਜੀਏ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਨਿਲੰਬਕ ਅਭਿਕਰਤਾ (ਇਮਲਸੀਫਾਇੰਗ ਏਜੰਟ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਗਾਰ ਦੇ ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸੁਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਐਗਾਰ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਲਈ ਉਕਤ ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਰੰਜਿਤ (ਬਲੀਚਡ) ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ‌ ਮਿਊਸੀਲੇਜ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਘੰਟੀਆਂ ਲਈ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਛਨਨੋਂ ਵਲੋਂ ਛਾਨਤੇ ਹੋਏ ਵੱਖਰਾ ਫਰੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ‌ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ ਜਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁੱਟਕੇ ਜੇਲੀ ਸੁਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚੂਰਣ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭਿੰਨ - ਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਰਬੱਤੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ (ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ, ਯੂ.ਐੱਸ. ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ) ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਟਾਪੂ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਅਤੇ ਲੈੱਸਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦੇ ਲੀਵਾਰਡ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਧਨ
ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਿਕਾਇਤੀ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਕੜੀ ਨੂੰ ਸਿਆਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਉਦਯੋਗ / ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤਅਵਧਾਰਣਾਵਾਂਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਘੱਟ ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਸਬੰਧਤ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਮਤਲੱਬ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਰੰਪਰਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਚਾਰ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਰਮਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਯੱਧਪਿ ਇਹ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਤਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਦੇ ਚਲਦੇ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਤਰੀਕਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿਕਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ (ਜੋ ਉਸ ਫਰਮ ਜਾਂ ਏਜੇਂਸੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਜੋ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਣ, ਕੱਢਣੇ, ਅਧਿਆਪਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਦੂੱਜੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁੱਦੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨੂੰ ਸਾਧਾਰਣਤਯਾ: ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਧਨ ਪਰਬੰਧਨ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਦੋਨਾਂਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂਵਲੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸਾਹਿਤ
ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸਾਹਿਤ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1000 ਸਾਲ ਵੀਅਤਨਾਮ ਉੱਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚੂ ਨੋਮ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਚੀਨੀ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਚੂ ਨੋਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਲਿਪੀ ਵੀ ਬਣੀ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੂਓਕ ਨਗੂ ਲਿਪੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਰ ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੱਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇੰਡੋਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਲਿਖਤਾਂ ਇਸ ਲਿਪੀਵਿੱਚ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆ।
ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ
ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਆਧੁਨਿਕ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਆਧੁਨਿਕ ਕੂਓਕ ਨਗੂ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪਾਂਤਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਚੀਨੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ
ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਜਦਕਿ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮੁਗਲੀਆ ਤਰਜ਼-ਏ-ਤਾਮੀਰ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਇਹ ਲਹੌਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਛਾਣ ਤੇ ਅਲਾਮਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸੈਰ ਤਫ਼ਰੀਹ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੀ ਫੈਸਲ ਮਸਜਿਦ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1673 ਤੋਂ 1986 ਤੀਕਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਸੀਤ ਸੀ ਜਿਥੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਮਾਜ਼ੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਤੇ ਇੱਕ ਲਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਮਾਜ਼ੀ ਬਰਾਮਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਥਿਤੀ
ਮਸਜਿਦ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਆਇਤਾਕਾਰ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਫੋਰਟ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਲਾਮਗੀਰੀ ਗੇਟ ਵੱਲ ਇਸਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਵੀ ਲਾਗੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੂਲ 13 ਗੇਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਕੋਲ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਅੱਡ ਦੇਸ਼, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਰ ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਲਮਗੀਰ ਨੇ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਾਈ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਹੁਸੈਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਦਾਈ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਤਾਮੀਰ ਕਰਵਾਇਆ। 1671 ਤੋਂ 1673 ਤੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਤਾਮੀਰ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਮੀਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਮਰਾਠਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਵਾਈ ਸੀ। ਉਸਾਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ 1673 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਿੱਖ ਕਾਲ
7 ਜੁਲਾਈ 1799 ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਹੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਤਬਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ 80 ਹੁਜਰਿਆਂ ਨੂੰ (ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਮਰਿਆਂ) ਆਪਣੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਲਈ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਸਟੋਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। 1818 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਵਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਆਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ। ਬਾਰਾਦਰੀ ਲਈ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਸਲੈਬਾੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਹੌਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਲੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।.
1848 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ
1849 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਗੈਰੀਸਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ 80 ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦ੍ਰੋਹਦੇ ਬਾਅਦ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਕਮਰਿਆਂ ਨੂੰ ਓਪਨ ਦਾਲਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਗੈਰੀਸਨ ਵਜੋਂ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ 1852 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਜੌਨ ਲਾਰੈਂਸ ਨੇ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੌਂਪੀ ਸੀ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਫਿਰ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਵਜੋਂ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ
ਅੱਲਾਹ ਰੱਖਾ ਰਹਿਮਾਨ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ 1967 ਨੂੰ ਚੇਨਈ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਏ॰ ਐੱਸ॰ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਉਹ ਏ॰ ਆਰ॰ ਰਹਿਮਾਨ ਬਣੇ। ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟਾਈਮਸ ਪੱਤਰੀਕਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਜਾਰਟ ਆਫ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ। ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਸਲਮ ਡਾਗ ਮਿਲੇਮੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਆਸਕੇ ਨਾਮਾਂਕਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ ਜੈ ਹੋ..... ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਕੰਪਾਈਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਰਕੇ ਸ਼ੇਖਰ ਮਲਇਆਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਸਟਰ ਧਨਰਾਜ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸ਼ਿਵਮਨੀ ਨਾਲ ਰਹਿਮਾਨ ਬੈਂਡ ਰੁਟਸ ਲਈ ਕੀਬੋਰਡ (ਸਿੰਥੇਸਾਇਜਰ) ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਇਲਿਆਰਾਜਾ ਦੇ ਬੈਂਡ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਚੇਨਾਈ ਦੇ ਬੈਂਡ ਨੈੱਮਸਿਸ ਐਵੇਨਿਊ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਲਈ। ਉਹ ਕੀਬੋਰਡ, ਪਿਆਨੋ, ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰ ਸਾਰੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਿੰਥੇਸਾਇਜਰ ਨੂੰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਅਨੌਖਾ ਸੰਗਮ ਮੰਣਦੇ ਹੈ। ਜਦ ਰਹਿਮਾਨ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸੀ ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਲਈ ਘਰਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਾਜਾ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ। ਹਾਲਾਤ ਇਨ੍ਹੇ ਵਿਗੜ ਗਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਅਪਨਾਨਾ ਪਿਆ। ਬੈਂਡ ਗਰੂੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ ਮਿਊਜਿਕ ਤੋਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਡਿਗ੍ਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਏ ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਇਰਾ ਬਾਨੋ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ- ਖਦੀਜਾ, ਰਹੀਮ ਅਤੇ ਅਮਨ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਸ਼ਿਨ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਰਹਿਮਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੀ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਚਾਚਾ ਹੈ।
ਸੰਦਰਭ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਇਬਨ ਖ਼ਲਦੂਨ
thumb|225x225px ਇਬਨ ਖ਼ਲਦੂਨ ( ਪੂਰਾ ਨਾਂ, أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي, ਅਬੂ ਜ਼ੈਦ ‘ਅਬਦੁਰ-ਰਹਿਮਾਨ ਬਿਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਖ਼ਲਦੂਨ ਅਲ-ਹਦਰਮੀ; 27 ਮਈ, 1332 ਈਸਵੀ– 19 ਮਾਰਚ, 1406 ਈਸਵੀ) ਬਰਬਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ,ਜਨ-ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਪਣੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁੱਕਦਮਾ (ਭੂਮਿਕਾ) ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਸਮਾਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ,ਹਾਜੀ ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਤੇ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਨਾਈਮਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਸਲਤਨਤ ਉਸਮਾਨੀਆ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਅਤੇ ਪਤਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਇਬਨ ਖਾਲਦੂਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ 1332 ਈ. ਨੂੰ ਤੂਨਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਆਂਦਾਲੂਸੀਆਈ ਘਰਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਸਨ, ਇਸ਼ਬੀਲੀਆ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂਨਿਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਤੂਨਿਸ਼ਿਆ ਦੇ ਹਫਸਿਦ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਚੇ ਰਾਜਸੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਨ; ਇਬਨ ਖਾਲਦੂਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇੱਕ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਦਾ ਭਰਾ ਇਆਹਾ ਖਾਲਦੂਨ ਵੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਅਬਦਾਲਵਾਦਿਦ ਰਾਜਕੂਲ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿੱਖੀ। ਉਸਨੂੰ ਕੋਰਟ ਵਲੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਇਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਖਾਲਦੂਨ ਨੇ ਮਗ਼ਰਿਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਿੱਤੀ। ਇਸਨੇ ਇਸਲਾਮਕ ਮਦਰੱਸਾ ਤੋਂ ਵੀ ਕਲਾਸਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਖਾਲਦੂਨ ਨੇ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ﻿ਹਦੀਸ,ਸ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ (ਇਜਾਜ਼ਾਹ) ਮਿਲਿਆ।
ਹੈਨੋਫ਼ਾ ੯੬
ਹੈਨੋਫ਼ਾ ੯੬, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਇਹ ਹੈਨੋਫ਼ਾ, ਜਰਮਨੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਐੱਚ.ਡੀ.ਆਈ-ਆਰੇਨਾ, ਹੈਨੋਫ਼ਾ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਕਾਂਸੇਪਸਿਉਂ
thumb|right|270px|[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Chile.svg|left|20px 36º 46' 22 S 73º 03' 47 W]] thumb|left|120px Concepción, ਚਿੱਲੀ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਲੀ
ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ
ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ 2012 ਦੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਦਿੱਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਖ਼ਾਨ, ਕੈਟਰੀਨਾ ਕੈਫ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕੈਫ਼ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ, ਰਬ ਨੇ ਬਨਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਥਿਉਰੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ
ਥਿਉਰੀ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ  (Theory of Literature) ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਾਗ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰੈਨੇ ਵੈਲਕ ਅਤੇ ਔਸਟਿਨ ਵੈਰਨ ਦੀ "ਪੁਰਾਣਾ ਨਵਾਂ ਆਲੋਚਕ" ਵਜੋਂ ਖੁਦ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 1930ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ,1940 ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ
ਲੰਮਾ, ਪਿੰਡ
ਲੰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲ਼ਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਪਿੰਡ ਲੰਮਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵੇਲੇ; ‘ਲੰਮਾ-ਜੱਟਪੁਰਾ’ ਜਾਂ ‘ਲੰਮੇ-ਜੱਟਪੁਰੇ’, ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਜੱਟਪੁਰਾ ਲਾਗਵੇਂ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪੈਂਦਾ ਛੱਪੜ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭਾਉ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਵੀ ਬਿੱਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਅਰਾਜੀ ਸੰਨ 1882-83 ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ “ਨਕਲ ਪਤ੍ਹਤ” ਪਟਵਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਕਾਨੂੰਗੋ, ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਖੇ ਉਪਲੱਭਦ ਹੈ “ਸੱਜ਼ਰਾ ਨਸਬ” ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਤਫਸੀਲ ਮੁਤਾਬਕ, ਲੰਮਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਣਧੀਰ ਉਰਫ਼ ਲੰਮਾ ਜੱਟ ਢਿਲੋਂ ਅਤੇ ਕੁਲ੍ਹਾ ਜੱਟ ਤੱਤਲਾ“ ਨੇ ਰਾਏ ਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਤਾਰਕੇ ਮਾਲਕਾਨਾ” ਕਬਜ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੇਟ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਮਲਾ ਅਰਾਜ਼ੀ ਜਿਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਏ ਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਖੇ ਤਾਰਦੇ ਸਨ। ਦੋਨੋਂ ਜਰਵਾਣੇ ਜੱਟ ਸਨ ਪਰ ਰਣਧੀਰ ਉਰਫ਼ ਲੰਮਾ “ਸਰਗੁਣਾ” ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਉਂ 'ਲੰਮਾ’ ਹੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਰਾਏ ਕਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ ਗੂੜਾ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਸੀ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਇਤਬਾਰੀ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਸਵ
ਬਸਾਵਾ (ਕਨਾਡਾ: ಬಸವ) ਉਹ ਭਗਤੀ ਭੰਡਾਰੀ ਬਸਾਵਾਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਕਨਾਡਾ: ಭಕ್ತಿ ಭಂಡಾರಿ ಬಸವಣ್ಣ ) ਜਾਂ ਬਸਵੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਕਨਾਡਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਬਸਾਵਾ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਿਆ ਜਿਹੜੀ ਕੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਛੂਤਛਾਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਚਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣਾ ਫੈਲਾਇਆ। ਬਸਾਵਾ ਨੇ ਇਸ਼ਟਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਬਸਾਵਾ ਨੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ, ਜਾਤੀਵਾਦ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਇਨ੍ਹਾ ਨੇ ‘ਵਚਨ ਸਾਹਿਤ’ ਨਾਲ 1300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਚਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਵੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰ ਸਨ। ਬਸਾਵਾ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੁਬਾਹਾ
ਚੁਬਾਹਾ ਜਾਂ ਰੇਤਲ ਚਾਹਾ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਕੌਮਨ ਸੈਂਟ ਪਾਈਪਰ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 18 ਤੋਂ 21 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਕੋਈ 40 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੱਦ ਦਰਮਿਆਨਾ, ਰੰਗ ਭੂਰਾ, ਲੰਬੀ ਭੂਰੀ ਚੁੰਝ ਦਾ ਸਿਰਾ ਕਾਲਾ, ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਵਾਲੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ ਘੇਰਾ ਅਤੇਉੱਪਰ ਇੱਕ ਫਿੱਕਾ ਭੂਰਾ ਭਰਵੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹਲਕੀ ਭੂਰੀ ਠੋਡੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਲੀਕਾਂ, ਭੂਰੇ ਪਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚਾਕਲੇਟੀ ਲਹਿਰੀਆ, ਢਿੱਡ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਪੂਛ ਪਰਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲੰਬੀ, ਲੰਬੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਸਾਰੇ ਤਪਤਖੰਡੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਠੰਢੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਮੁੱਕਣ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਘੋਗੇ, ਕੇਕੜੇ ਅਤੇ ਝੀਂਗਰ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਚੜੀਆਂ ਫੜਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਡਣ ਲੱਗੇ ਇਹ ‘ਟਵੀ-ਵੀ-ਵੀ’ ਜਾਂ ‘ਟੀ-ਟੀ-ਟੀ’ ਵਰਗੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉੱਡਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਪਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਹੇਠਾਂ-ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਹਿਰਾਂ, ਕੂਲ੍ਹਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰੇਤੀਲੇ ਕੰਢੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤੋਰ ਨੂੰ ‘ਟੀਟਰਿੰਗ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ 85 ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ।
ਵੰਸ਼
ਇਹਮਈ ਤੋਂ ਜੂਨ ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਅਤੇ ਕੁਮਾਉ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਤੇ ਦੇ ਟਿੱਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ 50 ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰੇਤੇ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ ਇੱਕ ਟੋਇਆ ਜਿਹਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਾਹ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿੰਨਾ ਪੋਲਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਆਲਹਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮਾਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ 3 ਤੋਂ 4 ਪੀਲੀ ਭਾ ਵਾਲੇ ਭੂਰੇ ਜਾਂ ਸਲੇਟੀ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਇਕੱਲੀ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ 21 ਤੋਂ 22 ਦਿਨ ਸੇਕਕੇ ਬੋਟ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਬੋਟਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਸਮੇਂ 8 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ 22 ਤੋਂ 28 ਦਿਨ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕਿ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੁਬਾਹਿਆਂ’ ਦੀ 8 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
11 ਨਵੰਬਰ
11 ਨਵੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 315ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 316ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 50 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ '27 ਕੱਤਕ' ਬਣਦਾ ਹੈ।