cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ
ਪਹਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ
ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਬਾਬਾ ਹਨੂੰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣਾ ਜਥਾ ਲੈ ਕੇ ਘੁੜਾਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਤੋਪ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਹਨੂੰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜ਼ਖਮੀ ਵੀ ਹੋੋੋਏ|ਇਸ ਤਰਾਂ ਫੌ਼ਜਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਰਾਜਪੁਰੇ ਵੱਲ ਆ ਗਏ ਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ(ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਗਗਨ ਚੌਂਕ/ਬਾਈ ਪਾਸ/ਬਾਬਾ ਮੌੜ ਸਥਿਤ ਹੈ)(ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜੰਗਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਤੇ ਕਿਉਂ ਹੋਈਆਂ ਇਹ ਅਜੇ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ|)ਫਿਰ ਬਾਬਾ ਹਨੂੰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ(ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ) ਵੱਲ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾ ਲਏ|ਦੁਸਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ-ਲੜਦਿਆਂ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ,ਕੁਝ ਜ਼ਖਮੀ ਤੇ ਕੁਝ ਵਿਛੜ ਗਏ|(ਬਾਬਾ ਹਨੂੰਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਸੁਹਾਣਾ ਵੱਲ ਟਿਕਾਣਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ(ਅੱਜਕਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਹਾਲੀ))ਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗੀਠੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ|ਉਹਨਾਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਸਿੰਘ 'ਬਾਬਾ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ'(ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)ਅਤੇ 'ਬਾਬਾ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਜੀ'(ਗਾਂਵ ਰਾਜਪੁਰੇ ਕੇ ਨਜਦੀਕ ਪਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ) ਜ਼ਖਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਛੋਟੀ ਮੋਹੀ(ਮੋਹੀ ਖੁਰਦ)ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਛੋਟੀ ਨਹਿਰ ਦੇ ਝਾਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ| ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਟਿਕਾਣਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੋਵਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 31ਦਸੰਬਰ,1846 ਈ: ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਉਸੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ|(ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬੇਰੀ ਸਥਿਤ ਹੈ)
ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਲਗਭਗ ਸੰਨ 1934 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜੀ(ਵਾਸੀ ਪਿੰਡ ਮੋਹੀ ਖੁਰਦ)ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ 'ਤੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 'ਮਸਤ' (ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ)ਇੱਥੇ ਆਏ,ਜੋ ਕਿ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ(ਰਾੜੇ ਵਾਲੇ)ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿਚਰ ਕੇ ਕਥਾ-ਕੀਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਸਿੱੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇੇ ਸਨ|ਭੋਗ ਪੈਣ ਉਪਰੰਤ ਨਗਰ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਥੇ(ਮੋਹੀ ਖੁਰਦ)ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਏ|ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ(ਚੁਬਾਰੇ)ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਕਥਾ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ|ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਅਸਥਾਨ(ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਸਥਿਤ ਹੈ)ਵੱਲ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਦਰਖ਼ਤ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭੰਖੜੇ (ਕੰਡੇ) ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਲਈ ਆ ਗਏ|ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੰਜਾ ਡਾਹ ਕੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਮੰਜਾ ਡਾਹ ਕੇ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਮੰਜਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹਿੱਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ|ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੰਜਾ ਹਿਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਨਾ 'ਚ ਜਵਾਬ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੰਜਾ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਅਗੰਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਭੁੰਜੇ ਹੀ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ|
ਉਸੇ ਰਾਤ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾਂਂ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਲਿਆਏ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ|ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਿਖਾਈ| ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਥੇ ਹੀ ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ|ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ(ਵਾਸੀ ਮੋਹੀ ਖੁਰਦ)ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ|(ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਛੇ ਕੁਣੀ ਕੋਠੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ,ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੀ)
ਸਮੂਹ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਸੁਦੀ ਦਸਮੀ ਦਾ ਦਿਨ ਮਿੱੱਥ ਲਿਆ,ਜਿਸ ਸੰਬੰਦੀ ਸਾਰੇ ਨਗਰ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ|
ਸੰਤ ਜੀ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਖੰਨਾ,ਰਾਜਪੁਰਾ ਤੇ ਸਮਰਾਲਾ ਆਦਿ ਤਕ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਮੋਹੀ ਖੁਰਦ ਵਿਖੇ ਦਸਮੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਆਉਂਦੀਆਂ|(ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਛੱਪਰ(ਛੰਨਾ)ਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੀਵਾਨ ਸਜਦੇ,ਲੰਗਰ ਚਲਦੇ ਆਦਿ)|
ਹੁਣ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ|ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਭੇਜੀ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਦਿਆਂ ਲਗਪਗ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ(1946 ਈ: ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਗਪਗ)|ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਕਮਰੇ ਬਣਾਏ ਗਏ(ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ,ਦੂਸਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤੀਸਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਚੌਥੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ)ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ|(ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛੱਪਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ)|ਲੰਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਡ 'ਚੋਂ ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਆਦਿ ਦੀ ਡਾਲੀ(ਗਜਾ)ਦੋ ਸਮੇਂ(ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰੇ)ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ|(ਜੋ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ)
ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੰੰਗੀ,ਪਿੰਡ ਅਸਰਪੁੁੁਰ(ਨੇੜੇ ਸਨੋਰ)ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾਂਂ 'ਤੇ ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ|(ਇਹ ਗੱਲ 1947 ਈ: ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ 1950-51 ਦੀ ਹੈ|)ਦੀਵਾਨ ਕਈਂ ਦਿਨ ਚਲਦੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸੀ, ਉਸ ਜਗ੍ਹਾਂਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਭਰਾ(ਬੱਚੇ)ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ|ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵੋ|ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਦੌੜ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਗੋਦੀ 'ਚ ਆਵੇਗਾ,ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ|ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ(ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੰਬਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਸਨ) ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਦੌੜ ਕੇ ਸੰਤ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦੀ 'ਚ ਆ ਗਏ(ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕਰੀਬਨ 7-8 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ)|
ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ 14 ਅਕਤੂਬਰ,1975 ਨੂੰ ਬਨੂੜ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ|ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਗਿਆਨੀ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੀ(ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀ)ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ(ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕੋਠੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ)|ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ(ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ 10 ਦਿਨ ਬਾਅਦ)ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ(ਵਾਸੀ ਪਿੰਡ ਮੋਹੀ ਖੁਰਦ) ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ|ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ(ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ)|10 ਦਸੰਬਰ,2009 ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਬਾ ਤਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਕਰ ਕੇ ਸੌਂਪੀ ਗਈ|(ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ)|
ਦੂਸਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ
ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1761-1762 ਈ: ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ|
1761 ਈ: ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ 'ਚੋਂ ਕਾਬੁਲ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਰਸਤੇੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਛੁਡਵਾਇਆ ਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ 6,000 ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸੀਸ(ਸਿਰ)ਕੱਟ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗੱੱਡਿਆਂ ਉੱਪਰ ਲਈ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਸ਼ੰਭੂ(ਜੋ ਕੇ ਇਥੋਂ(ਮੋਹੀ ਖੁਰਦ ਤੋਂ)4-5 ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ)ਕੋਲ ਇਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੀਸ ਛੁਡਵਾ ਕੇ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ|
ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਛੁਪਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ|ਇਸ ਲਈ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਅਰਾਮ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ|ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹੁਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੀ|
ਇਕ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਥੇ(ਪਿੰਡ ਵਿਚ)ਇਕ ਬੇਰੀ ਦਾ ਪੇੜ(ਦਰਖ਼ਤ)ਹੈ ਤੇ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮਤਾਰਾਨੀ ਦੇ ਥਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ|ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਮੋਹੀ, ਥੂਹਾ, ਸੁਰਜਗੜ੍ਹ,ਮੋਹੀ ਕਲਾਂਂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਧਰ ਪਸ਼ੂ ਵਗੈਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਤ ਜੀ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾਂਂ 'ਤੇ ਗਏ|ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਬੇਰੀ ਦੇ ਪੇੜ ਹੇਠ ਮੰਜੀ ਡਾਹੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਭੁੰਜੇ ਹੀ ਬੈਠ ਗਏ|ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾਂਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਵਾਇਆ(ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਬਹੁਤ ਕੰਡੇਦਾਰ ਬੂਟੇ ਤੇ ਭੌਂਖੜੇ ਸਨ)|ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗੀ|ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਇਆ ਇਕੱਤਰਤ ਕਰਕੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣ ਗਿਆ|
ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸੁਦੀ ਦਸਮੀ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਥੇ ਕਥਾ-ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋਇਆ ਕਰਨਗੇ|ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ(ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਦਸਮੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵੇਰਕਾ(ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ),ਭਾਈ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ(ਫਲੋਰ ਤੋਂ),ਇਕ ਮਾਈ ਪਿੰਡ ਘੜੂੰਏ ਤੋਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਣ ਵੀ ਹਰ ਦਸਮੀ ਤੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ|ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਦਿੱਲੀ, ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਗਤਾਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ)|(ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦਸਮੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਵਾਸਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)|
ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਸਮੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਦਸਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭੋਗ ਪੈਣ ਉਪਰੰਤ ਵਾਪਿਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ|ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਾਸਤੇ ਨਾਭੇ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ,(ਹੁਣ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ ਮੋਹੀ ਖੁਰਦ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ)|ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦਸਮੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਸਕੇ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਰਦ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ|ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਆਇਆ ਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਦਸਮੀ 'ਤੇ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਦਸਮੀ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਡੀ(ਕਾਰ)ਦਾ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬਚ ਗਏ|ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦਸਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਨਾ ਹੋਏ|(ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ,ਰਾੜਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ|
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਦੋਂ ਕੀਰਤਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ(ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)ਤੋਂ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ|
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਸਟਰ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਘਰਾਣੀ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ|ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਈਂ ਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਸੁਵੱਖਤੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਉੱਠ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ|ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੇਵਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ|(ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਚੋਂ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੱਜ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਿਓੰਦੇ ਹਨ-ਭਾਈ ਡੀ. ਐੱਸ. ਪੀ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ)|
ਇਸਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਿਸਤਰੀ ਭਾਈ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਬਾਂਢਿਆਂ(ਬਨੂੜ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ|ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਭਾਈ ਤੇੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤੇੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜੇ ਹੋੋੋਏ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਵਲ ਆਏ ਤੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈਂ ਚੱਕਰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ|(ਇਹ ਘਟਨਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਈ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ)|ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਾਪਰੀ|ਇਕ ਵਾਰ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਭਾਈ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਹਾਂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਤੋਂ ਲੜਕੀਆਂ ਛੁਡਾਈਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸੀਸ ਛੁਡਵਾ ਕੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ|ਬਸ ਏਨਾ ਦੱਸ ਕੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ|ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ|
ਅੱਜ ਇਸ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦਸਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠ ਹੁੁੰਦਾ ਹੈ|ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਜੋ ਬਾਬਾ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਜੀ(ਘੜਾਮਾਂ ਵਾਲੇ) ਨੇ ਇੱਕ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਬਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ|ਸੱਠ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ, ਢਾਡੀ ਜਥੇ,ਕਵੀਸ਼ਰੀ, ਰਾਗੀ, ਕਥਾਕਾਰ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈਂ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਇੱਕਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ|ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸੁਦੀ ਦਸਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਦਸਮੀ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|
ਅਲੀਸ਼ੇਰ
ਪਿੰਡ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ-ਜਾਖਲ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੋੋਂ ਸਵਾ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2 ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਾਰਡ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਸਮਾਧ, ਮੰਦਰ ਤੇ ਪੀਰਖਾਨਾ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨ 21 ਏਕੜ ਹੈ।
ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ
ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਸਮੂਹ (, ; Illes Balears, ; Islas Baleares,    ਪੱਛਮੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦਾ ਦੀਪਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਇਬੇਰੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਮੈਲੋਰਕਾ, ਮੈਨੋਰਕਾ, ਇਬੀਜ਼ਾ ਅਤੇ ਫੋਰਮੈਂਟੇਰਾ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਡੇ ਦੀਪਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਦੀਪ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਬਰੇਰਾ, ਡ੍ਰੈਗਨੇਰਾ ਅਤੇ ਐਸਪਾਲਮਾਦੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਬੀਸਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੀਜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਟਾਪੂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਸਪੇਨ ਦੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਲੱਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਦੀਪਸਮੂਹ ਸਪੇਨ ਦੇ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੇਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਾਲਮਾ ਡੇ ਮੈਲੋਰਕਾ ਹੈ। 2007 ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਸਪੇਨ ਦੀ ਕੌਮੀਅਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਲੇਆਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕੈਟਲਨ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਮੂਹ
ਜੰਗੀ ਕਲਾ
ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਕਲਾਵਾਂ ਲੜਾਈ-ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਅਸੂਲਬੱਧ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਨਿੱਜੀ ਬਚਾਅ, ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ, ਸਰੀਰਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮਾਨਸਿਕ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਕਾਸ। ਭਾਵੇਂ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਇਸਤਲਾਹ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਲੜਾਕੂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1550 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗੀ ਕਲਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਜੀ ਖੇਡਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਜੀ ਬਚਾਅ
ਅਬੂ ਬਕਰ ਅਲ ਬਗਦਾਦੀ
ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਵਾਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬਦਰੀ ਅਲ-ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਅਲ-ਸਮਾਰਾਏ (إبراهيم ابن عواد ابن إبراهيم ابن علي ابن محمد البدري السامرائي), ਪਹਿਲਾਂ '''ਡਾ. ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਤੇ ਅਬੂ ਦੁਆ (أبو دعاء), ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਸਮ ਅਬੂ ਬੱਕਰ ਅਲ ਬਗਦਾਦੀ (أبو بكر البغدادي), ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਦੀ ਦਾਹਵੇਦਾਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਅਬੂ ਬੱਕਰ ਅਲ ਬਗਦਾਦੀ ਅਲ ਹੁਸੈਨੀ  (أبو بكر البغدادي الحسيني القرشي) ਤੇ ਹੁਣ ਅਮੀਰ ਅਲ-ਮੁ'ਮੁਨੀਨ ਖਲੀਫਾ ਇਬਰਾਹਿਮ''', (أمير المؤمنين الخليفة إبراهيم الكرار) ਪਛਮੀ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਇਸਲਾਮੀ ਸਟੇਟ ਇਨ ਇਰਾਕ ਐਂਡ ਅਲ ਸ਼ਾਮ (الدولة الإسلامية) ਦਾ ਖਲੀਫਾ ਸੀ।ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤਕ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦਸ ਮਿਲਿਅਨ ਡਾਲਰ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਨਾਮ ਇੱਕ ਅਲਕਾਇਦਾ ਦੇ ਸਰਬਰਾਹ ਏਮਨ ਅਲਜ਼ਾਵਹਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜੋ 26 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਬੂ ਬਕਰ ਅ ਲਬਗ਼ਦਾਦੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿੰਦਗੀ
ਅਬੂ ਬਕਰ ਅਲ ਬਗ਼ਦਾਦੀ 1971 ਨੂੰ ਸਾਮਰਾ, ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਅੱਜ਼ਿਜ਼ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਸਰੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਸਮਰਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 600 ਅੰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ 481 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਨਸਬ ਸਇਯਦਨਾ ਇਮਾਮ ਅਲੀ ਰਜ਼ਾ ਅਲੈਹਿਸ-ਸਲਾਮ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਇਬਰਾਹੀਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਮ ਅਵਾਦ ਬਿਨ ਇਬਰਾਹੀਮ ਬਿਨ ਅਲੀ ਅਲਬਦਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ ਇਸਲਾਮੀਅਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ।  ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਬਦਨਾਮ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਖੀ ਅਬੂ ਉਮਰ ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 16 ਮਈ, 2010 ਨੂੰ ਆਈਐਸਆਈ ਦਾ ਨੇਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚਰਿਤਰ
ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ  ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਉਸਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾਕਲ, ਰੁੱਖੇ ਪੜਾਕੂ ਸੁਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ, 2004 ਤੱਕ, ਉਹ ਟੋਬਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਮਸਜਿਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਟੋਬਚੀ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬਸਤੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਲਕਾਇਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
2003 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਅਲਕਾਇਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੱਡੇ ਪਧਰ ਤੇ ਮੁਜ਼ਾਹਮਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਆਗੂ
ਪੌਣ ਊਰਜਾ
ਪੌਣ ਊਰਜਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਕੋਲਾ, ਪੈਟਰੋਲ ਆਦਿ ਦੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਧਨ ਸੀਮਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲਣੇ। ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਬਹੁਤ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਸਰੋਤਾਂ ਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵੱਲ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਅਤੇ ਵੱਧਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਤਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ 1982 ਈ: ਵਿੱਚ ਪੁੱਟਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਅਸੀਂ 'ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ ਨਾਨ-ਕਨਵੈਂਸ਼ਨਲ ਐਨਰਜੀ' ਭਾਵ ਗ਼ੈਰ-ਪੰਰਪਰਾਗਤ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਊਰਜਾ ਵਜ਼ਾਰਤ ਹੇਠ ਸੀ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਰ। ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਊਰਜਾ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੁਝਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨਾ ਸੀ। 10 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1992 ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਊਰਜਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਵਜ਼ਾਰਤ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਊਰਜਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। 2006 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਵੇਂ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਨਵੀਨ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਯੋਗ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਭਾਵ ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ ਨਿਊ ਐਂਡ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਏ ਹਨ। ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਰ, ਰੋਟਰ/ਪੱਖੇ ਦਾ ਸਾਈਜ਼, ਉਚਾਈ ਪੱਖੋਂ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਵਗਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲਾਭਉਠਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਤਿ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਨਮੂਨੇ
ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਪਲਾਂਟ 1985 ਵਿੱਚ ਵਿਉਂਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਾਸਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਇਸੇ ਸਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਚੇਨੱਈ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵਿੰਡ ਐਨਰਜੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਸੀ-ਵੈਟ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੌਣ-ਊਰਜਾ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ, ਖੋਜ, ਵਿਕਾਸ, ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ, ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੌਣ ਊਰਜਾ ਦਾ ਫੋਕਲ ਪੁਆਇੰਟ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਰ ਗਤੀਵਿਧੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਵਿਉਤਕਾਰੀ, ਸਥਾਪਨਾ, ਖੋਜ, ਵਿਕਾਸ, ਸੰਚਾਲਣ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਵਿੰਡ ਪਾਵਰ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਿਸਟਮ/ਸਬ-ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਪੌਣ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਭਟਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਵਪਾਰਕ, ਆਰਥਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ ਸੀ-ਵੈਟ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਰਾਜ
ਇਸ ਵਕਤ ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਰਾਜ ਹਨ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ (7000 ਮੈਗਾਵਾਟ), ਗੁਜਰਾਤ (2975 ਮੈਗਾਵਾਟ), ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ (2725 ਮੈਗਾਵਾਟ), ਰਾਜਸਥਾਨ (2075 ਮੈਗਾਵਾਟ) ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ (1925 ਮੈਗਾਵਾਟ) | ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 15-16 ਸੌ ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 2012 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 18 ਹਜ਼ਾਰ ਮੈਗਾਵਾਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਪੱਖੋਂ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਖਾਸੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਥਰਮਲ, ਹਾਈਡਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਤਿੰਨੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਰਲ ਕੇ ਕੁੱਲ 5700 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ 70007 ਮੈਗਾਵਾਟ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਰਾਜਸਥਾਨ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਜਿਥੇ ਪੌਣਾਂ ਨੂੰ ਪੈਖੜ ਪਾ ਕੇ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 1999 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਡੀਮਾਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ 250 ਕਿਲੋਵਾਟ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਜੈਸਲਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 750 ਕਿਲੋਵਾਟ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਜੋਧਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 350 ਕਿਲੋਵਾਟ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। 2004 ਵਿੱਚ ਜੈਸਲਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ 25 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਬਣੀ। ਅੱਜ ਰਾਜਸਥਾਨ 2075 ਮੈਗਾਵਾਟ ਊਰਜਾ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਕੋਲ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਅੱਧ ਨੂੰ ਵੀ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ |
ਕੇਰਲ ਦੀ ਪ੍ਰਖਤ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਰਾਜ ਕੇਰਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1990 ਵਿੱਚ ਵਿੰਡ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੌਣਾਂ ਨੂੰ ਪੈਖੜ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੁਰੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ 17 ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੌਣ ਬਿਜਲੀ ਪਲਾਂਟ ਲਾ ਕੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸੌ ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਏ ਗਏ। ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਿੰਡ ਟਰਬਾਈਨ "ਕੋਟਾਮਾਲਾ"(ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਲੱਕੜ) ਵਿੱਚ 1995 ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ। ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ 100 ਕਿਲੋਵਾਟ। ਇਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਿੱਛੋਂ ਕਾਂਜੀਕੋਡੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੀ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੋਰ ਲੰਘਿਆ ਤਾਂ ਕੁਰੂਵੀਕਨਮ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਕੰਡਮ ਵਿੱਚ 14 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੇ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਬਣ ਗਏ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਟਾਪਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ 18 ਮੈਗਾਵਾਟ ਅਤੇ ਕਾਂਜੀਕੋਡੇ ਵਿੱਚ 31 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੇ ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਕੰਪਣੀ
ਵਿੰਡ ਟਰਬਾਈਨਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ 2-3 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿੰਡ ਟਰਬਾਈਨ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ|
ਹੋਰ ਦੇਸ਼
ਚੀਨ, ਅਮਰੀਕਾ, ਜਰਮਨੀ ਤੇ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਪੌਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ | ਚੀਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਹੈ | ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ | ਵਿੰਡ ਫਾਰਮ ਭਾਵ ਵਿੰਡ ਪਾਵਰ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਉਪਰੋਕਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਵਜੀਦ
ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਸੋਲਵੀਂ, ਸਤਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਕਵੀ ਹੋਇਆਂ ਊਹ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਧੜਕ ਕਵੀ ਸੀ, ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਸੰਤਾ- ਬਾਬਾ ਸੇਖ ਫ਼ਰਦੀ, ਸਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਅਲੀ ਹੈਦਰ, ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ, ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰਖਦੇ ਹਨ।
ਜਨਮ
ਅਬੂ ਵਜੀਦ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਅਬੂ ਬਾਯਜੀਦ ਤੈਫੂਰ ਬਿਨ ਇਸਾਅਲ ਬਿਸਤਾਮੀ ਸੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਈਸਾ ਇਬਨ ਆਦਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਬਿਸਤਾਮ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੀ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤਿਸ਼ਪ੍ਰਸਤ ਸਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਬਿਸਤਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਬਜ਼ੁਰਗਾ ਵਿਚੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਯਜੀਦ ਬਿਸਤਾਮੀ ਲਿਖਣ ਕਰਕੇ ਦੋ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ (ਕਾਬਲ) ਬਿਸਤਾਮੀ ਸਥਾਨ ‘ਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਯਜੀਦ ਬਿਸਤਾਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਤ
ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਇਬਨੀ ਖਲਦੁਨ ਅਨੁਸਾਰ 261 ਹਿਜਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ 875 ਈ. ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਖਾਂ ਪਠਾਣ ਸਨ। ਆਪ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਫਿਰ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਪਰਾਮ ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਗੀ ਬਣ ਗਏ ਉਹ ਚੰਗਾ ਠਾਠ ਬਾਠ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੋਜੀ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਸਮਾਂ 1550 ਈ. ਤੋਂ 1650 ਈ. ਮਿਥਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵਜੀਦ ਜੀ ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ‘ਰੋਸਨੀਏ` ਦੋਲੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ। ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਸਮਾਂ 16 ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਯਜੀਦ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ ਸੀ ਜੋ ਬਸ੍ਵਾਮ (ਮੁਲਕ ਫਾਰਿਸ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪੱਕਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ ਪਰ ਪਿਛੋ ਵੇਦਾਂਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਪਣਾ ਲਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ‘ਰੋਸਨੀ` ਕਰਾਉਦੇ ਹਨ। ਮੈਲਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬਲ ਦੇ ਜੰਮੇ ਮੰਨਦੇ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਧੂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਥਰਾ ਆਂ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੀਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੱਯਦ ਹਾਸ਼ਮਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮਾਮਾ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਪ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਨੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਹਾਸ-ਹਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਰਬ ਦੀ ਖੇਡ ਕਰਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਦੋ-ਬਦੀ ਨਿਮ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਾਸੀ ਮੂੰਹ ਤੇ ਆਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਰਾਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਜਵੰਤੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਪੋਇਟਸ` ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਜੀਦ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਸਿੱਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪਾਸੋ ਰੂਹਾਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਗ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਆਪ ਨੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੋਹੀਦ (ਫਨਾ) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮਗਰੋ ਆ ਕੇ ਸੂਫ਼ੀ ਮਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੂਰਾ ਬਣਿਆ ਆਪ ਸੰਤ ਦਾਦੂ ਦਯਾਲ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣੇ।
ਰਚਨਾ
ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੋਹਾਂ ਭਾਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 150 ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੜਿੱਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਰਿੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਚਉਤੁਕੇ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਵਜੀਦਾ ਕੌਣ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਖੇ ਐਊਂ ਨਹੀਂ ਅੰਵ ਕਰੇ।” ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕ ਆਮ ਲੋਕਾ ਦੀ ਜਵਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਵਜੀਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪ੍ਰੋ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਬਾਬਾ ਫਜੀਦ` ਵਿੱਚ 135 ਅੜਿੱਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਚਿਤ 14 ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਦੱਸੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਤੀਨਾਮਾ, ਗਰਜਨਾਮਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਮਾ ਤੇ ਗੁਣਨਾਮ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਆਉਤਂਦੇ ਹਨ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਜਬ ਅਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇੱਕਠਾ ਕੀਤਾ। ਵਜੀਦ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 14 ਪੁਸਤਕਾ ਲਿਖੀਆਂ। ਵਜੀਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੁਰ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਾ ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਮਾਜਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ
ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਿਕਾਰ ਗਏ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਹਰਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਦਮ ਤੋੜ ਗਈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੇਂਤਟ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਬੱਚੇ ਜੋ ਤੜਫ-ਤੜਫ ਕੇ ਦਮ ਤੋੜ ਗਏ। ਵਜੀਦ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਡਾਂਢਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਤੋੜ ਕੇ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਛਡ ਛਡਾਕੇ ਫਕੀਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਬਲਵਾਨ ਜੋਧੇ ਪਠਾਣ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੁਣ ਬੇ-ਹਥਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਮਾਣੇ ਨਿਤਾਣੇ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ।
ਸੂਫ਼ੀ ਅਨੁਭਵ
ਸੂਫ਼ੀ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਭਾਵ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਵਲੋਂ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਿਉਦੇ ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਸਦਾ ਚਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਗਦਾਦ ਕੇਂਦਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸਿਬੀ, ਜੁਨੈਦ ਤੇ ਅਲਗਜਾਲੀ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਹੋਏ, ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਵਿੱਚ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਸਿਬੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਉਂਦੇ ਹੀ ਮਰ ਜਾਣਾ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਬਯਾਜੀਦ ਬਿਸਤਾਮੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵੀ ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਨੂੰ ‘ਫਨਾ` ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ “ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ” ਅਬੂ ਬਯਜੀਦ ਬਿਸਤਾਸੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤੂਸਾਂ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਅੰਦਰ ਇਤਨੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਸੱਧ ਆਪਣੀ ਕੁੰਜ ਨੂੰ ਲਾਹ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਅਰਥਾਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਾਂ।” ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਾ ਭਗਤੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ- ਵਜੀਦਾ ਜੀ ਅਨੁਭਵੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਬ ਨਾਲ ਅਭੇਦਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ। ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਵਿਖ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਐਬਾਂ ਦੀ ਜੜ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ ਨਿਮਰਤਾ ਸੂਫ਼ੀ ਫਕੀਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਪਰਾਏ ਦਰ ਤੇ ਬੈਠਣਾ, ਸਹਿਨਸੀਲਤਾ, ਸ਼ਰਨੀ, ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ, ਕਾਮ, ਕੋ੍ਰਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਸ ਨਾ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾ ਨੈਤਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਕਲਾ
ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਰਬ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਕਟਾਖ਼ਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਵਜੀਦ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਤਾਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੈ ਹੀ, ਉਸਦਾ ਬਹਰ ਵੀ ਨਿਗਲੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ ਹੈ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਤ ਕਵੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਕ ਅਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰੱਬ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁਟੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਾਨੂੰ ਅਖੰਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਕੁਝ ਕਵਿਤਾ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਕੰਠ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਜੀਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਬੜੀ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।
ਛੰਦ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਵਜੀਦ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਈ ਇਸਦਾ ਚੁਸਤ ਛੰਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਰੂਪਕ ਪੱਖੋਂ, ਨਿਰਾਲੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਲ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੈ ਤੇ ਕਈਆਂ ਕਵੀਆਂ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਛੰਦ ਬੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ, ਛੰਦ ਬੱਧ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਿੰਰਜੀਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੰਦ ਆਪਣਾ ਸਮਾਜਕ ਰੋਲ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀ ਹੀ ਨਿਭਾਉਦਾ ਹੈ। ਛੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸ੍ਵਰ ਗਤੀ ਜਾਂ ਕਾਲ ਕੇ ਮਨਮਤੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਅਲੰਕਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਵਿ ਵੀ ਬਾਹਰਲੀ ਸਜਾਵਟ ਕਵੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਓਜ ਨਾਲ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਰਯ ਤੱਤ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੌਂਦਰਯ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੌਦਰਯ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪੱਖ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਪੱਖ ਦਾ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਮਣੀਕ ਬਣਾਉਣਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਕਾ ਕੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕੰਮ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਗਹਿਣਾ ਜੋ ਕਿ ਕਾਵਿ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ, ਅਤੇ ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ।
ਸਾਂਤ ਰਸ
ਸਾਂਤ ਰਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਿਰਵੇਦ ਜਾਂ ਵੈਰਾਗ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਿਥਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਇਸ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਰਸ
ਭਗਤੀ ਰਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ। ਵਜੀਦ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰੇਮ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੁਰਾਗ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆਂ ਭਗਤੀ ਰਸ ਖੂਬ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆਂ ਹੈ।
ਅਦਭੁਤ ਰਸ
ਅਦਭੁਤ ਰਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਅਸਚਰਜ ਜਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਅਨੋਖੀ ਤੇ ਵਿਚ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਜੋ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਰਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਜੀਦ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਯੁਕਤੀਆਂ ਸਰਲ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਕਾਟਵੀਂ ਤੀਖਣਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਥਨੀ ਤੇ ਕਰਨੀ, ਅਮੀਰ ਤੇ ਗਰੀਬ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਲਾਲਸਾ, ਥੁੜ੍ਹ ਤੇ ਬਹੁਲਤਾ ਵਰਗੇ ਵਿਰੋਧੀ ਜੁੱਟਾਂ ਤੇ ਤਣਾਉ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਇੱਛਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸੇਧ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਸ ਰਸ
ਹਾਸ-ਰਸ ਕੇਵਲ ਮੋਟਾ ਠੁਲ੍ਹਾ ਹਾਸਾ ਨਹੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਿੜ-ਖਿੜਾ ਕੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਹਾਸਾ, ਵਿਅੰਗ, ਹਾਜਰ-ਨਵਾਬੀ ਸਭ ਹਾਸ ਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਡਾ. ਐੱਸ.ਐਂਸ. ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਜੀਦ ਆਪਣੀਆਂ ਚੁਹਪਾਲੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਲਣ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੁਥਰੇ ਵਾਂਗ ਹਸ ਰਸ ਵੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ
ਹੇੜੀਕੇ
ਹੇੜੀਕੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ,ਜੋ ਕਿ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਵਜੀਦ
ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਵਜੀਦ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਅਥਵਾ ਸੰਤ ਬਚਨਾ ਵਾਲੀ ਪਰਤੱਖ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਵੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਵਜੀਦਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪ ਇੱਕ ਸਰਬ ਸਾਂਝੇ ਸੰਤ ਹੋ ਨਿਬੜੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਧਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਹੈ- ਸੰਤ ਕਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪਰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਠੇਠ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ- ਵਜੀਦ ਜੀ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਠ ਚੁੱਕੇ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਸ ਕਾਣੀ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਝਾਤ ਪੁਆਉਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ। ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੱਸੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ
ਹੇੜੀਕੇ
ਭੂਗੋਲਿਕਤਾ
ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋ-ਮੀਟਰ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 125 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ,ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਹੇੜੀਕੇ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 148025 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਡਾਕ ਘਰ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ ਦੂਆਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ:-ਖੇੜੀ ਖੁਰਦ,ਸਲੇਮਪੁਰ,ਅਲਾਲ,ਕਾਲਾ ਬੂਲਾ ਆਦਿ ਮੋਜੂਦ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਧੂਰੀ,ਬਰਨਾਲਾ,ਸੰਗਰੂਰ,ਲੋਂਗੋਵਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਜੀਦ
ਰੱਬੀ ਭਾਣਾ
ਸੂਫ਼ੀ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਆਚਾਰ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਤਮ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਅਖੀਰਲਾ ਮੁਕਾਮ ਰਜਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਾਧਕ ‘ਸ਼ਿਰਕ` ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਏਕਤ੍ਵ ਨਿਸ਼ਠ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਖੁਦਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬੀ ਭਾਣੇ ਲੂੰ ਟਾਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਹੇੜੀਕੇ
ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਕੂਲ ਹਨ।ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ,ਗਰੇਵਾਲਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਮੋਜੂਦ ਹੈ।
ਵਜੀਦ
ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ
ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਰਤਾ ਭਰਵੀ ਭੁਲੇਖਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਮਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆਂ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਜੋ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਹੇੜੀਕੇ
ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਜੀਦ
ਵੈਰਾਗ ਭਾਵਨਾ
ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰਬ ਅਹਿਸਾਸ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਵਾਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸਕ ਸ਼ਰਦਾਵਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਰਾਮਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਅਮਰਤਾ, ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਕੀਮਤਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ, ਦੇ ਝੂਠੇ ਮਾਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਉਪਰਾਮ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਲੜ ਫੜਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ ਆਦਰਸ ਸਵੀਕਾਰ ਦੇ ਹਨ।
ਮੁਰਸ਼ਦ ਦੀ ਲੋੜ
ਗੁਰੂ ਪਰੰਪਰਾ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮਾਂ ਤੋ ਚਲੀ ਆ ਰਾਹੀ ਹੈ। ਨਾਥ ਪੰਥ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਹੈ। ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਕ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਢੋਂਗੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ
ਵਜੀਦ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰੱਬੀ ਭਗਤੀ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਧਕ ਲਈ ਨਾਮ ਦੀ ਤਲਬ ਬੜੀ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਧਕ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਲੀ-ਹੋਲੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਿਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ ਵਜੀਦ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
ਮਹਿਮਦਪੁਰ (ਘਨੌਰ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ
ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ
੨੦੧੬ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਟੀ ਫਰੈਂਕਲਿਨ
ਟੀ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਇਮੇਜ ਕਾਮਿਕਸ ਲਈ ਇੱਕ ਬਲੈਕ, ਕੁਈਰ, ਅਪਾਹਜ ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਹਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਹਾਸ਼ੀਏ ‘ਤੇ ਧੱਕੇ ਕਾਮਿਕ ਕਰੀਏਟਰਜ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰੇਗੀ। ਉਹ #ਬਲੈਕਕਾਮਿਕਸਮੰਥ ਹੈਸ਼ਟੈਗ ਦੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਟੀ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਮਿਕਸ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਮਿਕ ਬੁੱਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਸ ਪੜਾਅ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਉਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ 'ਚ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਗੱਲ ਲੱਭਣਾ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਸੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਹੀ ਕਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਮਿਕ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਕਾਮਿਕਸ ਲਿਖਣ ਲਈ ਲਈ 'ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ'। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਬਦਸਲੂਕੀ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਈਨਸਰੀਜ ਜੁਕ ਜੋਇੰਟ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟੀ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਨਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਯੋਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚੱਲਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਵਰਤ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਜੂਕ ਜੋਇੰਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਤਮਘਾਤੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 'ਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨੇ ਕੁਝ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਦਮੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜੂਕ ਜੋਇੰਟ 'ਮਹਾਲੀਆ' ਬਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤੰਨ ਅਵਧੀ ਦੀ ਡਰਾਵਨੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਥੀਮਾਂ ਕਾਰਨ ਹਾਟਲਾਈਨ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਰਿੱਗਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਾਠਕ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਖਿਆਲਾ ਕਲਾਂ
ਖਿਆਲਾ ਕਲਾਂ (KhialaKalan) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਮਾਨਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ)ਆਬਾਦੀ 6358 ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 18.07 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਭੀਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨੌਂਵੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਆਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਣਕਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ
ਕਣਕਾਂ ਦੇ ਓਹਲੇ 1971 ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਓਮੀ ਬੇਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਪਰਕਾਸ਼ਚੰਦ ਗਰਗ ਨੇ ਲਿਖੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਕਪੂਰ, ਇੰਦਰਾ, ਜੀਵਨ, ਉਮਾ ਦੱਤ, ਮੁਮਤਾਜ਼ ਬੇਗ਼ਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਧਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਪਾਰੇਖ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਪਨ ਜਗਮੋਹਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ   ਅਤੇ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ, ਊਸ਼ਾ ਤਿਮੋਤੀ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਅਤੇ ਬਲਬੀਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਨਕਸ਼ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਜਗਦੀਸ਼ ਗਾਰਗੀ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜਲਬੇੜਾ
ਜਲਬੇੜਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਾ
ਰਾ ਜਾਂ ਰਅ ਜਾਂ ਰੇ'  (<span style=" font-size:150%; font-family: sans-serif,'Aegyptus_R','Aegyptus_B','Gardiner','NewGardiner';" title="Hieroglyph Unicode-transl: 'Ra'">𓂋ꜥ, rˤ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦਾ ਸੂਰਜੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰੀ ਦੇਵਤੇ
ਮਾਲੂਪੁਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅੱਜ ਦੀ ਔਰਤ
ਅੱਜ ਦੀ ਔਰਤ ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ-ਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬੜੀ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਭਰੀ ਹੈ |ਅੱਜ ਦੀ ਔਰਤ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ |ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਦਾ ਹੈ|ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਫਿਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦਫਤਰਾ ਦੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਕਰਨੇ ਤੇ ਵਾਪਸ ਘਰ ਆ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ|ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਔਰਤ ਜਦੋਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਹੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਕਿਉ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਦੇ ਕੇਸ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਅੱਜ ਵੀ ਇੰਗਲੈੰਡ ਵਰਗੇ ਦੇਸਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਰਾਤ ਦੀ ਡਿਉਟੀ ਕਰਕੇ ਬੱਸਾਂ ਰਾਹੀ ਘਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਓਕਿ ਇਧਰ ਵੀ ਛੇੜਛਾੜ ਤੇ ਲੁੱਟ ਘਸੁੱਟ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਫੀ ਵੱਧ ਗਈਆਂ ਹਨ| ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਔਰਤ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਦੇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੋਵੇ,ਚੰਦ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੋਵੇ, ਹਿਮਾਲੀਆਂ ਪਰਵਤ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਜਹਾਜ਼ਾ ਦੀ ਪਾਇਲਟ ਜਾਂ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਹੋਵੇ,ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ ਅੱਜ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ |ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ ਨੇ ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ ਤੇ ਕੀਆਂ ਨੇ ਬੂਰਾ ਭਲਾ,ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੱਜ ਦੀ ਔਰਤ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹ ਰਹੀ ਹੈ |
ਕਟਰੀਨਾ ਇਵਾਨੋਵਿਸਕਾ
ਕਟਰੀਨਾ ਇਵਾਨੋਵਿਸਕਾ (Катарина Ивановска; ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1988) ਇੱਕ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆਈ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ. ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਿਲਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਮੈਸੇਡੋਨਿਆ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਮਾਡਲਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਡਲ ਦੀ ਭਾਲ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ. ਦਸੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਏਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਕੇ, ਸਟੀਲੈਟੋ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਵੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸਿਮਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਕਵਰ ਅਤੇ ਡੀ ਐਂਡ ਜੀ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ. ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆਈ ਮਾਡਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. 2010 ਵਿੱਚ, ਇਵਾਨੋਵਿਸਕਾ ਸਰਬੀਆਈ ਐਲੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ. 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਸੀਕਰੇਟ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ. 2011 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੂਜਾ, 'ਦ ਥਰਡ ਹਾਫ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਬੇਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਯਹੂਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ.
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਪਹਿਰਾਵਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਰਾਵਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਕੱਜਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਆਫ਼ਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਰਾਵਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ ਕੋਈ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕਿਥੋਂ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਾਹਲੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
‘ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਜਰੂਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ `ਚ ਅਨੇਕ ਜਾਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਫਿਰਕੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਥੋਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੋਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।’ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵਾ
‘ਪੰਜਾਬ `ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਫੈਲਿਆ ਧਰਮ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਹੈ। ‘ਸਿੱਖ’ ਸਿੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ‘ਸ਼ਿਸ਼ਯਾ` ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਦੀ ਉੱਤਪਤੀ ਪਾਲੀ ਤੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਬੁੱਧ ਦੇ ‘ਧਮਾਪੱਦ’ (ਣੀ਼ਠਠ਼ਬ਼ਦ੍ ਵੀਕ ਕ;ਕਫਵ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।` ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦਸਵੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੱਕ ਚਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਹੀ, ਬਲਕਿ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ-ਗਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕਾ ਕੇ ‘ਖਾਲਸਾ’ ਨਾਮ ਦਿਤਾ। ‘ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਛੇ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ- ਨਾਮ ਜੱਪਣਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ, ਵੱਡ ਕੇ ਛੱਕਣਾ, ਪੂਜਾ ਅਕਾਲ ਦੀ, ਸਰਬਤ ਦਾ ਭਲਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਆਚਾਰ।’ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਕੰਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ, ਕੰਘਾ, ਕਛਹਿਰਾ, ਕੜਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਲਈਂ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਂਗ ਪਾਉਣੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਏ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਔਰਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਲਵਾਰ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ `ਚ ਬਹੁਤ ਵੰਨਸੁੰਵਨਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਹੰਗਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਚੋਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਕੇਸਰੀ ਚੋਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਦਮਾਲਾ ਅਤੇ ਦਮਾਲੇ ਉੱਪਰ ਸ਼ਸਤਰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਮਲੇ ਗੇਰੂਏ ਰੰਗ ਦਾ ਚੋਲੇ ਤੇ ਲੰਗੋਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੇਵਾਪੰਥੀ ਖੱਦਰ ਦੇ ਸਾਧੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੋਲ ਦਸਤਰ ਤੇ ਕਛਿਹਰੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸ਼ਸਤਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਪੱਗ ਅਤੇ ਦਾੜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਾਵਾਂ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਧਰਮ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲਿਆ। ਹਿੰਦੂਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਗਨੇਸ਼, ਦੁਰਗਾ ਆਦਿ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ `ਚ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਆਸ਼ਰਮ-ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਯ, ਗ੍ਰਹਸਥ, ਵਾਣਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਸਨਿਆਸ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ `ਚ ਜਨਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਤਾਂ `ਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ `ਚ ਧੋਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾ `ਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧੂੰਆਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਧੂ ਸ਼ਵੇਤ ਤੇ ਗੇਰੂਏ ਰੰਗ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਧਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਵੇਤ ਰੰਗ, ਗੇਰੂਏ ਰੰਗ ਜਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆ ਸਾੜੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹ ਸਾਧੂਆਂ ਵਾਗ ਪੋਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਣ ਤੇ ਪੱਛਮੀਕਰਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ `ਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਭਾਰਤ `ਚ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਸਣ ਕਾਰਣ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲਿਆ।‘ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾ ਦੇ ਮਨਾਂ `ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਇਸਲਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਰਬ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।’ ‘ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਅਧੀਨਗੀ (ਛਚਲਠਜਤਤਜਰਅ) ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਖ਼ੁਦਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਮੁੰਹਮਦ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਿਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕੁਰਾਨ’ ਹੈ।’ ‘ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਕਲਮਾ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:-
‘ਲਾ-ਇਲਾਹ-ਇਲੱਲਲਾਹ-ਮੁਹੰਮਦ-ਉਰ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ’
‘ਇਸਲਾਮ `ਚ ਖੁਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਜ ਫਰਜ਼ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ:-
ਕਲਮਾ, ਨਮਾਜ਼, ਰੋਜ਼ਾ, ਜ਼ਕਾਤ, ਹੱਜ।’
ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਸੰਬੰਧੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:- ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਹੱਜ ਸਮੇਂ (ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਂ) ਸਫ਼ੇਦ ਅਣਸੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਲਗਣ ਅਤੇ ਕੋਈ ਉਚਾ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਧਰਮਾ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੇ ਧਰਮਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ `ਚ ਵੰਨਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਨਸੁਵੰਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਾਰੇ ਇੱਕਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੱਛਮੀਕਰਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਕਾਰਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੰਪਰਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵਿਆ `ਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਣ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਉਹ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ `ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਕ (ਜ਼ਦਕ਼;) ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਪਾਉ਼ਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ `ਚ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।
ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵਾਂ
ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗੇ੍ਰਜਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਿਆ। ‘ਈਸਾਈਆਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਯੀਸੂ ਮਸੀਹ (ਜੀਜ਼ਜ਼ ਕਰਾਇਸਟ) ਹਨ। ਉਹ 1900 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਇੱਕ ‘ਕਰੋਸ’ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਰੋਸ ਤੇ ਮੌਤ ਪਾਉਂਣ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਅਸਾਧਾਰਣ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ `ਚ ਇੱਕ ਰਬ ਵਾਂਗ ਜੀਉਣ ਲਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਉੱਪਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ‘ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ- ਈਸਾਈਆਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਸ਼ਾਕ ਲੰਬੇ ਚੋਲੇ (ਗਾਉਂਨ) ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਯੀਸੂ ਮਸੀਹ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ‘ਕਰੋਸ’ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਰਮ
ਗਲੋਬਲ ਵੁਆਇਸਿਸ (ਔਨਲਾਈਨ)
ਗਲੋਬਲ ਵੁਆਇਸਿਸ ਲੇਖਕਾਂ, ਬਲੌਗਰਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਸੰਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਲਈ ਬਰਕਮਨ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਬਲਾਗਰਾਂ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਏਥਨ ਜੁਕਰਮਨ ਅਤੇ ਰੇਬੇੱਕਾ ਮੈਕਕਿਨਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਐਮਸਤਰਦਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਦੇਸ਼
ਜਦ ਗਲੋਬਲ ਵੋਆਇਸਿਸ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ: ਪਹਿਲੀ, "ਬ੍ਰਿਜ ਬਲੌਗਰਸ" ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣਾ, ਜੋ "ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਂ ਦੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਦੂਜਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਦ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੰਮਚਲਾਊ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰੋਇਟਰਜ਼ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਵੋਆਇਸਿਸ ਨੂੰ 2006 ਤੋਂ 2008 ਤਕ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਗਲੋਬਲ ਵੋਆਇਸਿਸ ਨੂੰ 2006 ਨਾਈਟ-ਬੈਟਨ ਗ੍ਰਾਂ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਵੋਆਇਸਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਡੈਨਵਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ ਐਨਵਿਲ ਆਫ ਫ਼ਰੀਡਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲੌਗ ਮੰਡਲ
ਤਨੂ ਰਾਏ
ਤਨੂ ਰਾਏ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Tanu Roy) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ, ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਮਿਲ, ਮਲਿਆਲਮ, ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਾਸ ਅਤੇ ਹੀਰੋ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ "Ee Adutha Kalathu" ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁਰਜ ਗਿੱਲ
ਬੁਰਜ ਗਿੱਲ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਫੂਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਨੂ ਰਾਏ
ਕੈਰੀਅਰ
ਤਨੂ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2012 ਵਿੱਚ ਤਨੁਸ਼੍ਰੀ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਦੁਥਾ ਕਾਲਥੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਮਾਧੁਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਅਮਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਅਲਾ ਜਾਰਿਗਿੰਦੀ ਓਕਾ ਰੋਜੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2006 ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕ੍ਰਾਈਮ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ, ਬਿਗ ਨਥਿੰਗ ਦਾ ਤੇਲਗੂ ਰੀਮੇਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਾਸ਼ਿਮ ਮੈਰੀਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰੀਵਿਊ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਨਾਚੋ ਰੇ ਅਤੇ ਹੁਮਾ ਹੁਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ
ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਅਤੇ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੇ ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਬਤਿਸਤਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਣ ਲਈ ਚਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਜੁਲਾਈ 1953 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ (1953 ਵਿੱਚ ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਅਤੇ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਫੁਲਗੇਂਸਯੋ ਬਤਿਸਤਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਨਤਕ ਕਰਾਂਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ 26 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ 100 ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਂਟੀਯਾਗੋ ਡੀ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਬੈਰਕ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ ਸਨ)। ਅਤੇ ਅਖੀਰ 1 ਜਨਵਰੀ 1959 ਨੂੰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਹਟਾ ਕੇ ਕਾਸਟਰੋ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਸਟਰੋ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪੁਨਰ-ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1965 ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ
ਜੁਲਾਹ ਖੇੜੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੁਗਲ ਸਰਾਏ
ਮੁਗਲ ਸਰਾਏ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਘਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖਿਆਲਾ ਖੁਰਦ
ਖਿਆਲਾ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਮਾਨਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਖਿਆਲਾ ਖੁਰਦ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 857 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 4.25 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ,
thumb|400x400px| ਅਨਾਜ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਲੋਡਿੰਗ ਉਪਕਰਣ, ਸੀਏਟਲ 2010 ਇੱਕ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ, ਬਲਕ ਫ੍ਰੈਟਰ ਜਾਂ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਬਲਕਰ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਥੋਕ ਮਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਨਾਜ, ਕੋਲਾ, ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਸੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ 1852 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਦੇ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਰੱਥਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅੱਜ, ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 21% ਵਪਾਰੀ ਫਲੀਟਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ-ਹੋਲਡ ਮਿਨੀ-ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਥਰੇਜ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੱਕ 400,000 ਲਿਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਡੈੱਡਵੇਟ (ਡੀਡਬਲਯੂਟੀ). ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਮਾਲ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅਨਲੋਡਿੰਗ ਲਈ ਪੋਰਟ ਸਹੂਲਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਾਰਗੋ ਨੂੰ ਪੈਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯੂਨਾਨੀ, ਜਾਪਾਨੀ, ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਮਾਲਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੰਗਲ ਬਿਲਡਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 82% ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਤੇ, ਚਾਲਕ ਦਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਅਤੇ ਮਾਲ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਾਰਗੋ ਲੋਡ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਟਿਲਤਾ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਲ ਲੋਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਿਸਚਾਰਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਗੀਅਰਲੈਸ (ਟਰਮੀਨਲ ਉਪਕਰਣਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ) ਜਾਂ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੇਨ ਅਟੁੱਟ ਹੋਣ) ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਰੂਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੱਕ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਥੋਕ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣਾ, ਖਰਾਬ ਜਾਂ ਘਟੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਕਾਰਗੋ ਸ਼ਿਫਟਿੰਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਜਲਣ, ਅਤੇ ਕਾਰਗੋ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ, 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹੈਚਵੇ. ਜਦੋਂਕਿ ਕਾਰਗੋ ਦੇ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ, ਇਹ ਤੂਫਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
right|thumb| ਇੱਕ ਖਾਸ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਕਰਾਸ ਸੈਕਸ਼ਨ. 1.  ਕਾਰਗੋ 2 ਫੜੋ.   ਹੈਚ ਕਵਰ 3.   ਵਾਟਰ ਗੱਪਸ ਜਾਂ ਤੇਲ ਲਈ ਅੱਪਰ ਹੋਪਰ ਟੈਂਕ 4.   ਡਬਲ ਥੱਲੇ 5.   ਲੋਅਰ ਹੌਪਰ ਟੈਂਕ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਗਲੇ ਲਈ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 1999 ਤੱਕ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਫਾੱਰ ਸੇਫਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਸਾੱਫ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ "ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਡੈਕ, ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਅਤੇ ਹੌਪਰ ਸਾਈਡ ਟੈਂਕ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਮਾਲ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼; ਕੈਰੀਅਰ; ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੁਮੇਲ ਕੈਰੀਅਰ. " ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਰਗੀਕਰਣ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁੱਕੇ ਖਾਲੀ ਪਦਾਰਥ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਕਾਰਗੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਬਲਕ ਕਾਰਗੋ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਕਾਰਗੋ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਕ ਕੈਰੇਜ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ "ਡ੍ਰਾਈ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ" ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਲ, ਰਸਾਇਣਕ, ਜਾਂ ਤਰਲ ਪਟਰੋਲੀਅਮ ਗੈਸ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਆਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਾਰਲਸ ਮੰਸਨ
ਚਾਰਲਸ ਮਿਲਸ ਮੰਸਨ (ਜਨਮ ਚਾਰਲਸ ਮਿਲਸ ਮੈਡੋਕਸ, 12 ਨਵੰਬਰ, 1934 - ਮੌਤ 19 ਨਵੰਬਰ 2017) <sup class="reference" style="white-space:nowrap;">:136–7  ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ।