ਸੁਧਾ_ਭਾਰਦਵਾਜ
ਛੱਤੀਸਗੜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਡੱਲੀ-ਰਾਜਹਰਾ ਵਿਖੇ ਭਲਾਈ ਸਟੀਲ ਪਲਾਂਟ ਲਈ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਕੋਇਲਾ ਖਾਣਾਂ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਕਾਮੇ ਕੇਂਦਰੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਪੱਖਪਾਤੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬੇਚੈਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸ਼ੰਕਰ ਗੁਹਾ ਨਿਯੋਗੀ ਨੂੰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਛੱਤੀਸਗੜ ਮਾਈਨਜ਼ ਸ਼ੋਰਮਿਕ ਸੰਘ (ਸੀ.ਐੱਮ.ਐੱਸ.) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਹਿੰਸਕ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੱਧ ਵਰਗ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੁਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਸੀਐਮਐਸਐਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ (ਸੀ.ਐੱਮ.ਐੱਮ.) ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਜਨਤਕ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ: ਇਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ (ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਨ!), ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਬਚਤ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ-ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਗਤ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਧਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਸੀਐਮਐਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਠੇਕਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਸੀ, ਸਤੰਬਰ 1991 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਕਰ ਗੁਹਾ ਨਿਯਯੋਗੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੋਗੀ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਲਹਿਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਖਿੰਡ ਗਈ। ਸੁਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਦੁੱਗ-ਭਿਲਾਈ-ਰਾਏਪੁਰ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸੀ.ਐੱਮ.ਐੱਮ. ਦੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਦੀ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ (ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਰਜਕਾਰਤਾ ਕਮੇਟੀ) ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੁਧਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ "ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ" ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਨਿਯੋਗੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੀ ਐਮ ਐਮ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਵਧੀਆ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਮੰਗਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ. ਇਹ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ. ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. ਸੁਧਾ ਨੇ ਇਸ ਦਰਸ਼ਣ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਗੋਦ ਲਈ। ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦਮਨਕਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਲਹਿਰ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। 1992 ਵਿਚ ਭਿਲਈ ਵਿਚ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਫਾਇਰਿੰਗ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ 17 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸਨ, ਨੇਯੋਗੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਸੈਂਕੜੇ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਵਰਕਰ-ਲੀਡਰ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ। ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁ privਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਠੇਕੇਦਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ. ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਮੰਗਾਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਜਰਤ, ਤਨਖਾਹ ਸਲਿੱਪਾਂ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਾਰਡਾਂ, ਆਦਿ, ਹੁਣ ਮਾਲਕਾਂ ਲਈ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਮੰਗਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਨੀਆਂ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ, ਹੋਰ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣ ਗਈਆਂ. ਮਜ਼ਦੂਰ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ ਨੇ ਸੁਧਾ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਣ. 1997 ਵਿਚ ਦੁਰਗ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, 2000 ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ 2015 ਵਿਚ ਹੀ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।