cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਵਿਸ਼ਵ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਿਵਸ
ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 11 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ ਲਗਭਗ 7,137,661,030 ਹੋ ਗਈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਸਿਰਫ ਅਸੀਂ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਲਕਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਰਤੀ 7 ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੰਨ 1000 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਲਗਭੱਗ 40 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਸੰਨ 1800 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ-ਪਹੁੰਚਦੇ ਇਹ ਵੱਧ ਕੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਗਲੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਅਪੜਦੇ-ਅਪੜਦੇ ਅਸੀਂ 10 ਅਰਬ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਸੈਕਿੰਡ ਦੌਰਾਨ 5 ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵੱਧਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਤੇ ਭਾਰਤ
ਵੱਧਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਤੇ ਭਾਰਤ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ 18 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ 51 ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਯੂ.ਪੀ. ਵਿੱਚ 1 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 11 ਬੱਚੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਰਹੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2010 ਤੋਂ 2015 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧੇਗੀ।
ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ
ਦਿੱਲੀ ਹੋਵੇਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋੱ ਜਿਆਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਮੁਬੰਈ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸੱਤਵੇਂ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ।
ਦੁਨੀਆ ਅੱਗੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ 8ਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਪੀਣ ਲਈ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 35.75 ਲੱਖ ਲੋਕ ਖਰਾਬ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ 250 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਸਾਫ ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਪਾ ਰਹੇ। 120 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪਖਾਨੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 86.2 ਕਰੋੜ ਨੌਜਵਾਨ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ 11.5 ਕਰੋੜ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਪਾ ਰਹੇ। ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਦਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ
ਬਿਲਾਸਪੁਰ (ਖਮਾਣੋਂ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ
ਸੰਪੂਰਣ ਕਰਾਂਤੀ ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਨਾਅਰਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਐਲਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਲੋਕਨਾਇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਰਾਂਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ- ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਕ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਬੌਧਿਕ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ। ਇਸ ਸੱਤਾਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਸੰਪੂਰਣ ਕਰਾਂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
- ਲੋਕਨਾਇਕ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)
ਜੇਹਾਨਜ਼ੇਬ ਅਜ਼ੀਜ਼
ਜੇਹਾਨਜ਼ੇਬ ਅਜ਼ੀਜ਼ (ਜਨਮ 1965) ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਾਸਰਸੀ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ-ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜੇਹਾਨਜ਼ੇਬ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਾਸਰਸੀ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਮਾਸਿਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਜਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਸੀ। ਉਹ ਅਜੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਏਕ ਦਫ਼ਾ ਕਾ ਜ਼ਿਕਰ 1993 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਜੈਲਲਿਤਾ
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਜੈਲਲਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਯਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ (ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ) ਦੇ ਮਾਂਡਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਂਡਵਪੁਰਾ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਮੇਲੁਰਕੋਟ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦਾਦਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਜਾ ਵਾਦੀਆਰ IV ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ, ਰੰਗਾਸਾਮੀ ਅਯੰਗਰ, "ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ" ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀਨੰਗਮ ਤੋਂ ਮੈਸੂਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ - ਅੰਬੂਜਾਵੱਲੀ, ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਅਤੇ ਪਦਮਾਵੱਲੀ ਸਨ। ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਰਸਿਮਹਨ ਰੇਂਗਾਚਾਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈਰਾਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੈਰਾਮ-ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਕੋਲ ਦੋ ਬੱਚੇ: ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਜੈਅਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਜੈਲਲਿਤਾ ਸਨ।
ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੈਰਾਮ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਦੌਲਤ ਖਰਾਬ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਵਿਧਵਾ ਵੇਦਾਵੱਲੀ 1950 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਲਰਕ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਟਾਈਪ ਰਾਈਟਿੰਗ ਸਿੱਖੀ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅੰਬੂਜਾਵਾਲੀ ਏਅਰ ਹੋਸਟੇਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਦਰਾਸ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਵਥੀ ਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਵੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅੰਬੂਜਵੱਲੀ ਦੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ, ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਵੀ ਮਦਰਾਸ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1952 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਵੇਦਾਵੱਲੀ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਫਰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਪਰਦੇ 'ਤੇ 1953 ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਇਆ। ਜੈਲਲਿਤਾ 1950 ਤੋਂ 1958 ਤੱਕ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਪਦਮਾਵੱਲੀ ਅਤੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ, ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਟਨ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਪਲ ਰਹੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਪਦਮਾਵੱਲੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਲਲਿਤਾ ਮਦਰਾਸ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈਕਰਡ ਹਾਰਟ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਕੂਲ (ਜੋ ਚਰਚ ਪਾਰਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਕਾਨਵੈਂਟ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਚਰਚ ਪਾਰਕ ਕਾਨਵੈਂਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੋਲਡ ਸਟੇਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਸਟੈਲਾ ਮਾਰਿਸ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ, ਅਰਬੀ, ਤੇਲਗੂ, ਕੰਨੜ, ਹਿੰਦੀ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ 1972 ਵਿੱਚ ਪੋਸ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵੇਦਾ ਨੀਲਾਯਮ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਜੈਕੁਮਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿਜਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਦੀਪਾ ਜੈਕੁਮਾਰ 1978 ਤੱਕ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੋਸ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਟੀ.ਨਗਰ ਮਦਰਾਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸਸੀਕਲਾ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੁਧਾਕਰਨ ਨੂੰ ਜੈਲਲਿਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਨਾਖੁਸ਼ ਸੀ।
ਜੈਲਲਿਤਾ ਨੇ 1995 ਵੀਕੇ ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸੁਧਾਕਰਨ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ 1995 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਮਾਂ (ਨਾਵਲ)
ਮਾਂ (1905) ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਬਾਅਦ (1906) ਵਿੱਚ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। 1917 ਦੇ ਰੂਸੀ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਤਰਜਮੇ ਹੋਏ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਜਾਰ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੇ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਮਦਰ ਯਾਨੀ ਮਾਂ, ਪਾਵੇਲ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ, ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ 1960 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਮਨਚੰਦਾ ਦਾ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਦੂਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਾਸਕੋ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੋ ਅਸਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਈ ਦਿਵਸ 1902 ਵਿੱਚ ਸੋਰਮੋਵੋ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੇ ਚੱਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ 30० & nbsp; ਜਨਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਬਿਰਲਾ ਹਾਉਸ (ਹੁਣ ਗਾਂਧੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ) ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਤਲ ਨੱਥੂਰਾਮ ਗੌਡਸੇ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦਾ ਵਕੀਲ ਸੀ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਸਭਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ,  ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੀਮ-ਫੌਜੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸੰਗਠਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਗੌਡਸੇ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਗਾਂਧੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ। ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਂਧੀ ਬਿਰਲਾ ਹਾਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਲਾਅਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਬਹੁ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਭਾਵਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ ਮੰਡ ਵੱਲ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ, ਗੋਡੇਸੇ  ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭੀੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਅਤੇ ਪੁਆਇੰਟ-ਖਾਲੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੀਨੇ ਅਤੇ ਪੇਟ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬਿਰਲਾ ਹਾਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ  ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। "ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਹ ਲੰਘਿਆ ਸੀ ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੰਮ ਉਸਨੂੰ ਬਿਰਲਾ ਹਾਉਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ  ਮੌਤ ਅਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਦਰਸ਼ਕ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੀਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸ੍ਰੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਬਾਪੂ (ਪਿਤਾ) ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇਵਜੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲ ਗਏ।"
ਮਿੱਕੀ ਮਾਉਸ
ਮਿੱਕੀ ਮਾਉਸ ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਸਾਉਣਾ ਕਾਰਟੂਨ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਮਿੱਕੀ ਮਾਉਸ ਇੱਕ ਚੂਹਾ ਹੈ।
ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ
ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ (ਉਰਦੂ/ਸ਼ੀਨਾ/ਬੁਰੂਸ਼ਾਸਕੀ:, ਬਾਲਤੀ: གིལྒིཏ་བལྟིསྟན, ਪੂਰਬਲਾ ਨਾਂ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕੇ ) ਪਹਿਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਕ ਹੇਠ ਆਈਆਂ ਦੋ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਦੂਜਾ ਰਾਜਖੇਤਰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ
ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ( ਐਸ.ਏ.ਆਈ.ਸੀ.) ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1921 ਵਿੱਚ ਨੇਟਲ (ਹੁਣ ਕਵਾਜ਼ੂਲੂ-ਨੇਟਲ ), ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਮਰ ਹਾਜੀ ਅਹਿਮਦ ਝਵੇਰੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਸ.ਏ.ਆਈ.ਸੀ., ਕਾਂਗਰਸ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਮਨਮੋਹਨ ਕੌਰ
ਮਨਮੋਹਨ ਕੌਰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿੱਤਰੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਹੈ।
ਰਾਇਪੁਰ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਬਲਾਕ-1)
ਰਾਇਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੌਰਨਰਸ਼ੌਪ
ਕੌਰਨਰਸ਼ੌਪ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਇੰਡੀ ਰੌਕ ਬੈਂਡ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ 1998 ਯੂ.ਕੇ. ਸਿੰਗਲ "ਬ੍ਰਿਮਫ਼ੁਲ ਔਫ਼ ਆਸ਼ਾ" ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1991 ਵਿੱਚ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਤਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰਿਸਟ), ਉਸ ਦਾ ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ (ਬੇਸ ਗਿਟਾਰ, ਆਵਾਜ਼), ਡੇਵਿਡ ਚੇਂਬਰਜ਼ (ਡ੍ਰਮਜ਼) ਅਤੇ ਬੈਨ ਆਇਰੇਸ (ਗਿਟਾਰ, ਕੀਬੋਰਡ ਅਤੇ ਤੰਬੂਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿਨ ਜਾਣੇ ਪਰੈਸਟਨ ਦੇ ਬੈਂਡ ਜਨਰਲ ਹੈਵਕ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ 1991 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ("ਫ਼ਾਸਟ ਜਸਪਾਲ ਈਪੀ") ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।  ਬੈਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਬਣੀ ਧਾਰਨਾ ਉੱਤੇ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ, ਬ੍ਰਿਟਪੌਪ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਡਾਂਸ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੈ।
ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ
ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਟੈੱਰਟਰੀ (Union Territory) ਹੈ।
ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ 450 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੱਕ, ਗੋਆ ਅਤੇ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਰਤਗੇਜੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ| ਗੋਆ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਕੱਟਿਆਂ ਵਾਲੀ
ਕੱਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਕਿਤਾਬ (2003) ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਭਾਂਬਰੀ (ਖਮਾਣੋਂ)
ਭਾਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਾਇਲ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਥੀਏਟਰ
ਰਾਇਲ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਥੀਏਟਰ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਹੈ ਜੋ ਟੋਰੰਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਅਤੇ  ਸਿਮਕੋ ਸਟਰੀਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 1907 ਵਿਚ ਬਣਿਆ, 1,497-ਸੀਟਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਇਲ ਅਲੈਕਸ ਉੱਤਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਥੀਏਟਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ (ਪੱਤਰਕਾਰ)
ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ (21 ਸਤੰਬਰ 1970) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਨੈਤਿਕਤਾ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ 'ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਡਾਇਲਾਗਜ਼' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਹੱਲਾਂ 'ਤੇ ਝਾਤ ਪਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਆਫ ਜੀਨਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਸੈਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੇਰੂਜੀਆ ਵਿਖੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇਟਲੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ 3 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਚੈਵਿਨਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਡਿਫ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਯੂ.ਕੇ. ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਰਤਨਜੀਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ 1992 ਵਿਚ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਵਿਚ ਇਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਇਸਨੇ ਇਕ ਸ਼ੋਅ, ਦ ਵਰਲਡ ਦਿਸ ਵੀਕ ਫੌਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਉਹ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਨੈਟਵਰਕ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੰਧਾਰ ਹਾਈਜੈਕ, ਸੰਸਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ, 26/11, ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ, ਜੈਸਿਕਾ ਲੱਲ ਕੇਸ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਅਵਾਰਡ
ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ, ਅੰਬਾ ਵਿਖੇ ਬੈਸਟ ਐਂਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਿੱਕੀ ਯੰਗ ਅਚੀਵਰ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। 2015 ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਅੰਬਾ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ 'ਐਡੀਟਰ ਇਨ ਚੀਫ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਕਾਂਗੜੀ ਬੋਲੀ
ਕਾਂਗੜੀ ਬੋਲੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ, ਹਮੀਰਪੁਰ, ਊਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰਿਆਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਡੋਗਰੀ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਮਾਝੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਂਗੜੀ ਅਤੇ ਡੋਗਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ 1960ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਂਗੜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀ 1971 ਦੀ ਮਰਦਮ-ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਕਾਂਗੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਈ 2021 ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ UD ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਨੇ ਹੁਣ ਟਾਈਪਿੰਗ ਲਈ ਕਾਂਗੜੀ ਕੀਬੋਰਡ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼ਾਰਦਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)
ਸ਼ਾਰਦਾ (ਜਨਮ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ; 25 ਜੂਨ 1945) ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਤਾਮਿਲ, ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਉਰਵਸੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਰਵਸੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਥੁਲਾਭਰਮ (1968), ਸਵੈਮਵਰਮ (1972), ਅਤੇ ਨਿਮਾਜਨਮ (1977) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਐਨਟੀਆਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਸ਼ਾਰਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਤੇਨਾਲੀ, ਗੁੰਟੂਰ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਅਤੇ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੋਹਨ ਰਾਓ ਹੈ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਕਨਕੰਮਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਦਰਾਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਸਖਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ "ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ" ਅਤੇ "ਸਿਰਫ਼ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਰਿਹਰਸਲ" ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਸਹਿਰਾ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਹੋਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ "ਸਿਨੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਟਾਰ" ਬਣੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਚਾਲਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਫਿਲਹਾਲ ਸ਼ਾਰਦਾ ਚੇਨਈ 'ਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਕੰਨਿਆਸੁਲਕਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਡਰਾਮਾ, ਰਕਤ ਕਨੇਰੂ ਦੇ ਤੇਲਗੂ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੱਲਿਕਾ ਚੱਬਾ
ਮੱਲਿਕਾ ਚੱਬਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਚੱਬਾ ਨੇ " ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ " ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਕਲਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਿਆ।  ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁਡ ਫ਼ਿਲਮ ਬਕਰਾ ਲਈ ਦਿ ਡਿਵਾਇਨ ਗੋਟ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੈਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਆਜ਼ਮ ਖ਼ਾਨ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)
ਆਜ਼ਮ ਖਾਨ (ਉਰਫ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਖਾਨ) (आज़म खान) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 16ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਪੁਰ ਤੋਂ ਅੱਠ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਊਮਿਓ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜੇਲ
ਊਮਿਓ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜੇਲ 1861 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੁਝ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜੋ 1888 ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੜੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਊਮਿਓ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ 1992 ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੂਚੀਬੱਧ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। 1981 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, 1980ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਾਟਕ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। 2007-2008 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਊਮਿਓ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜੇਲ ਅਜਿਹੀਆਂ 20 ਜੇਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥਿਓਡੋਰ ਅੰਕਾਰਸਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ 1855-1877 ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੋਂਗਵੋਰਦੱਸਤੇਲੇਸਨ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸੀ।
ਹੋਟਲ
2007-2008 ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 23 ਕੱਲੇ ਕਮਰੇ, 2 ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਕਮਰੇ ਅਤੇ 1 ਡਬਲ ਰੂਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 50 ਕੁ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਹਾਲ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਨ
ਐਂਡੀ ਓਂਗ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਓਂਗ ਨੇ ਰਾਫੇਲਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 15 - 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਹਾਲੈਂਡ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੈਸਟਰੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 11 ਵਜੇ ਤੱਕ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਕੱਟਦਾ ਸੀ।
ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਜਰਨਲ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਂਗ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਫਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੰਪਾਦਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ 1997 ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਵਿੱਤੀ ਜਰਨਲ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾ ਜਰਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 2 ਹਫਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਓਂਗ ਨੇ ਈਆਰਸੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ 2003 ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।
ਔਂਤਰਪਰਿਨਿਉਰਜ਼ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ
2001 ਵਿੱਚ, ਓਂਗ ਨੇ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰ ਅਤੇ ਬਿਜਨੈਸ ਕੰਸਲਟੈਂਸੀ ਔਂਤਰਪਰਿਨਿਉਰਜ਼ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ (ਆਰਸੀ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਰਸੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਉਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ, ਫੰਡ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੱਬ ਸੀ। ਈ.ਆਰ.ਸੀ। ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ (ਈ.ਡੀ.ਬੀ.) ਦੁਆਰਾ ਸੀਡਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਔਂਤਰਪਰਿਨਿਉਰਜ਼ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਆਰਸੀਆ)
2003 ਵਿੱਚ, ਓਂਗ ਨੇ ਈ ਆਰ ਸੀ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ, ਈ ਆਰ ਸੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਏਆਰਸੀਆਈ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗ੍ਰੀਨਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਆਬਰਿ-ਰਧਾਲ ਐਰੋਨੌਟਿਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ। ਓਂਗ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਈ ਆਰ ਸੀ ਆਈ' ਤੇ ਯੋਗ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ
ਕੰਧਾਲਾ ਜੱਟਾਂ
ਕੰਧਾਲਾ ਜੱਟਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡੇਕਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਵੀ
ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡੇਕਰ ਦੇ ਗਾਏ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ 'ਅੱਜ ਮੁੱਕੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਉਡੀਕਾਂ', 'ਅੱਜ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਬੋਲਦੇ' (ਆਸਰਾ ਪਿਆਰ ਦਾ), 'ਇਕ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂ ਇੱਕ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ', 'ਰੋਵੇਂਗੀ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰੇਂਗੀ' (ਨਿੰਮੋ), 'ਦਿਲ ਦਾ ਕਬੂਤਰ' (ਬਾਬੁਲ ਦਾ ਵਿਹੜਾ), 'ਪਿਆਰ ਹੋਇਆ ਇਕਰਾਰ ਹੋਇਆ' (ਵਿਛੋੜਾ), 'ਅਸੀਂ ਅੱਲੜਪੁਣੇ ਵਿਚ' (ਰਾਣੋ) ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਗੀਤ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਨੇ ਨਹੀਂ ਗਾਏ |
ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਆਪ 'ਮੁਝ ਕੋ ਦੇਖੋਗੇ ਯਹਾਂ ਤੱਕ' (ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ), 'ਮੈਂ ਹੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗੀ', 'ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਮੇਂ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਇਦ' (ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ), 'ਲਗੀ ਆਜ ਸਾਵਨ ਕੀ ਫਿਰ ਵੋਹ ਝੜੀ ਹੈ' (ਚਾਂਦਨੀ), 'ਓਮ ਪਿ੍ਆ ਪਿ੍ਆ' (ਦਿਲ) ਤੇ 'ਚੱਪਾ ਚੱਪਾ ਚਰਖਾ ਚਲੇ) (ਮਾਚਿਸ) 'ਚ 6 ਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਡਾ: ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ
ਡਾ: ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਨਿਸ਼ਾ ਮੋਹੋਤਾ
ਨਿਸ਼ਾ ਮੋਹੋਤਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Nisha Mohota; ਜਨਮ 13 ਅਕਤੂਬਰ 1980 ਹਿੰਗਘਾਟ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਸਟਰ (IM) ਅਤੇ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (WGM) ਦੇ FIDE ਖਿਤਾਬ ਹਨ । ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ WGM ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 1995 ਵਿੱਚ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995 ਨੂੰ 14 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 13 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (ਡਬਲਯੂਆਈਐਮ) ਬਣੀ। ਦਸੰਬਰ 1996 ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਐਚ.ਡੀ ਦੇਵਗੌੜਾ ਦੁਆਰਾ, ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਕਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਾ ਨੇ 1999 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਡਬਲਯੂਆਈਐਮ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਕੋਨੇਰੂ ਹੰਪੀ ਨੇ ਤੋੜਿਆ ਸੀ।
ਨਿਸ਼ਾ ਨੇ 2001 ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾ ਮੋਹੋਤਾ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।
ਨਿਸ਼ਾ ਮੋਹੋਤਾ ਨੇ 2004, 2008 ਅਤੇ 2010 ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਓਲੰਪੀਆਡ, 2013 ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀਮ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 2003, 2005, 2008, 2009 ਅਤੇ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਟੀਮ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਿਆ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਨਾਈਜੇਲ ਸ਼ਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੋਹੋਤਾ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980
ਭਰਤਮੁਨੀ
ਭਰਤਮੁਨੀ (ਹਿੰਦੀ: भरत मुनि) ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟ-ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਭਰਤ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਟ, ਨਾਟਯ, ਨਾਟਕ, ਸਾਜ, ਸੰਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ, ਅਭਿਨੈ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਵਿਧੀਆਂ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਛੰਦ, ਰਸ, ਭਾਵ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਵੇਚਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਾਲ 200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ200 ਈਸਾ ਉਤਰ ਕਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਤੇ 500 ਸਾ. ਯੂ.ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਨਾਟਯ ਸਾਸ਼ਤਰ ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਦੇ ਸੁਹਜ "ਰਸ" ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ,ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਪਰ ਟੀਚਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੰਨੀ ਭਰਪੂਰ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੁਨੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਿੰਤਨ ਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਵੀ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਟਯ ਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਾਧੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਯ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ, ਲੋਕ ਵਿਹਾਰ, ਲੋਕ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
'ਨਾਟਯਸਾਸਤ੍' ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਯੋਗ ਵਿਸੈ਼ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ' ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ-ਕਾਵਿ ਨਾਟਯ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਦੋਹਾਂ ਭੇਦਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।
ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ
ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਅਫ਼ਸੋੋਸ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵ ਦੇ ਇਸ ਅਪੂਰਵ ਅਚਾਰੀਆ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਰਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਲਈ "ਭਰਤ ਵਾਕ" ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਨਾਟਕਾਂੇਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤਾਂ ਮਿਲਦੀ।ਮਆਧੁਨਿਕ ਵਿਆਕਰਣਕਾਰ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਮਿਮਾਂਸਕ ਨੇ ਉਕਤ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੂਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਈਸਾ ਿੂਰਵ ਚੌਥੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ;ਮੈਕਡਾਨਲ ਨੇ ਗ੍ਰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ; ਪ੍ਰੋ.ਸਿਲਵਾਂ ਲੇਵੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਸਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਉਤੇ ਇੰਡੋ ਸੀਥੀਅਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ 'ਰੰਗ ਮੰਚ' ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹੋ ਸਮਾ "ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
(ੳ) ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਦੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ‘ਰੈਨੋ’ ਅਤੇ ‘ਗ੍ਰੋਸੇ’ ਨੇ ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਈਸਾ ਤੋਂ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਾਣਿਨੀ ਦੀ ਅਸ਼ਟਾ-ਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨਟ-ਸੂਤ੍ਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਈਸਾ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
(ਅ) ਹਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ, ਡਾ. ਪੀ. ਵੀ. ਕਾਣੇ ਅਤੇ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਘੋਸ਼ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਈਸਵੀ ਸੰਨ ਤੋਂ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਸਵੀ ਸੰਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
(ੲ) ਅੰਗਰੇਜ ਵਿਦਵਾਨ ਮੈਕਡਾਨਲ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਦੇ ਇਸ ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਭਰਤ ਪੁੱਤਰ ‘ਕੋਹਲ’ ਲਿਖੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਕਿਸੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਭਰਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੈਲੀ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ ਭਿੰਨਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਵੇ।
ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਜਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਫਿਜ਼-ਐਡਵਰਡ ਹਾਲ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਹਾਲ ‘ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ’ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੁਸਖਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਇਹ ਅਧੂਰਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਦਵਾਨ ਪਾਲ ਰੈਣੋ ਨੇ ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੋ. ਗ੍ਰੋਸੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਨਾਥ ਪਾਂਡੁਰੰਗ, ਸ਼ਿਵਦੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਰਾਮ ਕਿਸ਼੍ਰਨ ਕਵੀ ਆਦਿ ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ 36 ਅਧਿਆਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ 36 ਅਧਿਆਇ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 37 ਅਧਿਆਇ ਸਵੀਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 36 ਅਧਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਹੇਠ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:-
ਅਧਿਆਇ 1 ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਚਾਰੋ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਵੇਂ ਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕ ਦਾ ਲਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ,
2 . ਮੰਡਪ ਦੇ ਭੇਦ ਪਰੀਕਸ਼ਾ ਗ੍ਰਹਿ ਨਾਟ ਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਰੰਗੀਨ ਯਵਨਿਕਾ ਆਦਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।
3. ਰੰਗ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਧਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।
4. ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤਦਾਹ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਤਾਡਵ ਨ੍ਰਿੱਤ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਸੋ ਅੱਠ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬੱਤੀ ਅੰਗਹਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ।
5. ਪੂਰਵਰੰਗ,ਨਾਂਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਤ ਵਰਣਨ ਹੈ।
10. ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
11. ਭੋਮ ਅਤੇ ਆਕਾਸ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
12. ਮੰਡਲ-ਵਿਧਾਨ।
13. ਔਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰੁਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
14. ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀਧਰਮ ਦੀ ਵਿਅੰਜਨਾ।
15.ਵਾਚਿਕ-ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਛੰਦਵਿਧਾਨ ਹੈ।
16. ਛੰਦਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ੳਦਾਹਰਣ ਹਨ।
17.ਕਾਵਿ ਨਿਰੂਪਣ ,ਅਲੰਕਾਰ ,ਕਾਵਿ ਦੋਸ਼, ਕਾਵਿ ਗੁਣ ਹਨ।
18.ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ।19.ਕਾਕੂ-ਸਵਰ ਦੀ ਵਿਅੰਜਨਾ।ji
20. ਦਸ ਰੂਪਕਾਂ ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਲਕਸ਼ਣ।
21. ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਥਾਵਸਤੂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਨਾਟਕਸੰਬੰਧੀ ਪੰਜ ਸੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ।
22. ਵਿਰੱਤੀਆਂ, ਭਾਰਤੀ , ਸਾੱਤਵਤੀ , ਕੈਸਿਕੀ , ਆਰਭਟੀ-ਚਾਰ ਵਿਰੱਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਚ ਰਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ।
23. ਆਹਾਰਯ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਵੇਸ਼-ਭੂਸਾ ਦੇ ਉਪਾਇ , ਅੰਗਰਚਨਾ।
24. ਸਾਧਾਰਨ ਅਭਿਨੈ ਕਾਮਦਸਾ, ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣ, ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਨਣ।
25. ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਉਪਚਾਰ।
26. ਚਿਤ੍ਰ- ਅਭਿਨੈ।
27. ਸਿੱਧੀ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼।
28-33. ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵਾਦਯ, ਸ੍ਵਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ।
34. ਔਰਤ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਉੱਤਮ, ਮਧਿਅਮ, ਅਧਮ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ, ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਗੁਣ।
35.ਭੁਮਿਕਾਪਾੜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਨਾਵਟੀ ਦ੍ਰਿਸਾ ਦੀ ਰਚਨਾ,ਨਟ,ਵਿਟ,ਸਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਵਿਧ ਪਾੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।
36. ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਰਿਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ,ਉਹਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਸਨ,ਨਟ-ਵੰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਬਲੈਕ ਫ਼੍ਰਾਈਡੇ (ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ)
ਬਲੈਕ ਫ਼੍ਰਾਈਡੇ (ਕਾਲ਼ਾ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਥੈਂਕਸਗਿਵਿੰਗ ਡੇ (ਧੰਨਵਾਦ ਦਿਨ) ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਲੈਕ ਫ਼੍ਰਾਈਡੇ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਫਿਲੋਡੈਲਫੀਆ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਥੈਂਕਸ ਗਿਵਿੰਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਟਰੈਫਿਕ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਬਲੈਕ ਫ਼੍ਰਾਈਡੇ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1966 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫੈਲਾਡਾਲਫੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ 1975 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੁੱਟੀਆਂ
ਠੀਕਰੀਵਾਲ (ਖਮਾਣੋਂ)
ਠੀਕਰੀਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੁੱਟੂ
ਪੁੱਟੂ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਖਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਾਮ ਸ਼ੁਗਰ, ਚਿੱਟੇ ਚੋਲੇ ਦੀ ਕੜੀ ਜਾਂ ਕੇਲੇ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਟਕਲ ਪੁੱਟੂ ਨੂੰ ਘੀ, ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਪਾਯਾ ਅਤੇ ਮਟਨ ਕੜੀ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਵੈਤਾ ਸਿੰਘ
ਸਵੈਤਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਜ ਤਕ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1998 ਵਿਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਪਟਨਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਪਟਨਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਆਜ ਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜ਼ੀ ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਸੌਰਵ ਕਾ ਸਿਕਸਰ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਸ.ਜੇ.ਐਫ.ਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਸਪੋਰਟਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੱਕ ਦੇ! ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਚਕਰਵਿਊ ਇੱਕ ਆਜ ਤਕ ਨਿਊਜ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਜੋਂ। ਉਸਨੇ 2015 ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੱਤਲੀਪੁੱਤਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅੱਗ
ਅੱਗ ਕਿਸੇ ਪਦਾਰਥਦੀ ਏਕਜੋਥਰਮਿਕ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਕਸੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਣ ਗਰਮੀ, ਚਾਨਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਉਤਪਾਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਆਕਸੀਕਰਨ ਕਾਰਜ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਲੱਗਣਾ ਜਾਂ ਹਜ਼ਮ ਇਸ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਲਾਟ ਅੱਗ ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਗ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀ ਗਰਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਗੈਸਾਂ ਆਇਓਨਾਈਜ ਹੋ ਕੇ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਲ ਰਹੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁਧੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਾਟ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗ ਆਪਨੇ ਸਭਤੌਂ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗਨਕਾਂਡ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲਣ ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਥਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ, ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਵਾਹਣ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਟੀ ਢਾਹ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ
ਦਿਉਣ ਖੇੜਾ
ਦਿਉਣ ਖੇੜਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਕੋਠਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਬਲਜੀਤ ਰੈਣਾ
ਬਲਜੀਤ ਰੈਣਾ (ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1958) ਜੰਮੂ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫਿ਼ਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨੀਰ ਉਸਦੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੈਲੇਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ 'ਹਾਸ਼ੀਏ ' ਦਾ 'ਬੌਣਾ ਰੁੱਖ' ਨਾਮ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੈਣਾ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਗਸਤ 1958 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਨਾਨਕ ਚੱਕ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਠੂਆ, ਰਾਜ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਬਹੀ ਖਾਤਾ
ਬਹੀ ਖਾਤਾ ਜਾਂ ਲੈਜਰ (ledger) ਉਸ ਮੁੱਖ ਬਹੀ (ਕਿਤਾਬ) ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ-ਫਾਈਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੀ ਖਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਖਾਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਟ ਅਤੇ ਕਰੈਡਿਟ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੀ ਖਾਤਾ
ਜੁਨੈਦ ਜਮਸ਼ੇਦ
ਜੁਨੈਦ ਜਮਸ਼ੇਦ (3 ਸਤੰਬਰ 1964 - 7 ਦਸੰਬਰ 2016) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਅਤ ਖ਼ਵਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਪੌਪ ਮੌਸੀਕੀ ਗਰੁਪ ਵਾਇਟਲ ਸਾਇਨਜ਼ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੌਹਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਇਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸੀ। 1987 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਿਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰੀਲਿਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ੌਹਰਤ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਐਲਬਮ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਏ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਵੱਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਇਸ ਨੇ ਮੌਸੀਕੀ ਦੀ ਸਨਅਤ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਅਤ ਖ਼ਵਾਨ ਅਤੇ ਤਾਜਿਰ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਟੀਕ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਪੂਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਹਨ। 7 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਪੀ ਆਈ ਏ ਫ਼ਲਾਈਟ 661 ਦੇ ਹਾਦਿਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕ
ਨਿਰੂਪਮਾ ਸੰਜੀਵ
ਨਿਰੂਪਮਾ ਸੰਜੀਵ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Nirupama Sanjeev; ਜਨਮ ਤੋਂ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ; ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1976) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 1998 ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ, ਸੰਜੀਵ ਓਪਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ( ਨਿਰੂਪਮਾ ਮਾਂਕਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਬਣ ਗਈ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗਲੋਰੀਆ ਪਿਜ਼ਿਚੀਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ। ਉਸਨੇ 1998 ਬੈਂਕਾਕ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਕਸਡ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ, ਮਹੇਸ਼ ਭੂਪਤੀ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ। ਸੰਜੀਵ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 200 ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਕਰੀਅਰ
ਨਿਰੂਪਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੇ.ਐਸ. ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸਨ ਜੋ ਰਣਜੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਲਈ ਖੇਡੇ ਸਨ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਨਿਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅੰਡਰ 12 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ 14 ਉਮਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 1992-1996 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।
1996 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਕਸਮਬਰਗ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1996 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੀਏਟ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਡਬਲਯੂਟੀਏ -ਪੱਧਰ ਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ, ਜਨਾ ਕੰਦਾਰਰ ਤੋਂ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। 17 ਨਵੰਬਰ, 1996 ਨੂੰ, ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਬੈਡ ਗੋਗਿੰਗ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ $25,000 ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਰਾਲੁਕਾ ਸੈਂਡੂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ITF ਮਹਿਲਾ ਸਰਕਟ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 1997 ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਯੂਕਾ ਯੋਸ਼ੀਦਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਪੇਟਰਾ ਮੰਡੁਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।
ਨਿਰੂਪਮਾ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਧਾਰ ਸਰਸੋਟਾ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਓ ਮੀਰਾ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਜੋ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਿਏਂਡਰ ਪੇਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੋਚ ਸਨ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ 1997 ਲਿਪਟਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਡਬਲਯੂਟੀਏ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਏਲੇਨਾ ਬ੍ਰਾਇਓਖੋਵੇਟਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਯੀ ਜਿੰਗ-ਕਿਆਨ, ਕੀਕੋ ਨਾਗਾਟੋਮੀ, ਅਤੇ ਅਕੀਕੋ ਮੋਰੀਗਾਮੀ ਉੱਤੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ( 1997 ਜਾਪਾਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਡਬਲਯੂਟੀਏ-ਪੱਧਰ ਦੇ ਈਵੈਂਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਜੋਲੀਨ ਵਾਤਾਨਾਬੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਡਾਨਮੋਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਡਬਲਯੂਟੀਏ-ਪੱਧਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ, ਇਹ ਵੀ (ਯੂਕਾ ਯੋਸ਼ੀਦਾ ਤੋਂ) ਹਾਰ ਗਈ। ਕਲੇ ਕੋਰਟ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨੌਕਸ ਡੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ (ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਬ੍ਰਾਂਡੀ ਲਈ), ਅਤੇ ਰੋਲੈਂਡ ਗੈਰੋਸ (ਪਾਰਕ ਸੁੰਗ-ਹੀ ਤੋਂ) ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ, ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਗ੍ਰਾਸ ਕੋਰਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਮੈਚ ਦੋਨਾਂ DFS ਕਲਾਸਿਕ ( ਹਾਰੂਕਾ ਇਨੂਏ ਦੇ ਖਿਲਾਫ) ਅਤੇ ਵਿੰਬਲਡਨ (ਕੇਟ ਵਾਰਨ-ਹਾਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ) ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ। ਉਹ ਯੂਐਸ ਓਪਨ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਸਕੀ। 1996-97 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੰਜੀਵ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ITF ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤੇ।
1998 ਦੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਓਪਨ ਵਿੱਚ, ਸੰਜੀਵ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਈਲਡਕਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ (ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੌਤੀ ਮੌਜੂਦਗੀ)। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੀ ਗਲੋਰੀਆ ਪਿਜ਼ਿਚੀਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮੁੱਖ ਡਰਾਅ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਊਂਡ ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।
ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਨਿਰੂਪਮਾ ESPN-STAR ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਵਿਜੇ ਅਮ੍ਰਿਤਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਹਿਰ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਿਰੂਪਮਾ ਬੇ ਏਰੀਆ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਨਿਸ ਕੋਚਿੰਗ ਕੈਂਪ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ "ਦ ਮੂਨਬਾਲਰ" ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਉਹ ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976
ਖੇੜੀ ਗੁੱਜਰਾਂ
ਖੇੜੀ ਗੁੱਜਰਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ.ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਕੇ ਟੂ
ਕੇ2 (ਜਿਹਨੂੰ ਛੋਗੋਰੀ/ਕ਼ੋਗੀਰ, ਕੇਟੂ/ਕੇਚੂ, ਅਤੇ ਗਾਡਵਿਨ-ਔਸਟਨ ਪਹਾੜਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਮਗਰੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ 8611 ਮੀਟਰ ਅਥਵਾ 28251 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ, ਚੀਨ ਦੇ ਤਾਜਿਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਚੋਟੀ ਚਡ਼੍ਹਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਤੋਂ ਵੀ ਔਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤੇ ਚਡ਼੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦਰ ਐਵਰੈਸਟ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕੇਵਲ 302 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਰ ਕੀਤਾ ਹੈ 'ਤੇ 80 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
1856 ਵਿੱਚ ਥੌਮਸ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਦੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਸਰਵੇ ਰਾਹੀਂ 'ਕੇ-2' ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀ ਗਈ ਇਸ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚਡ਼੍ਹਨ ਦੇ ਯਤਨ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਪਹਾਡ਼ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ 1892 ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ 31 ਜੁਲਾਈ 1954 ਨੂੰ ਅਰਦਿਤੋ ਦੇਸੀਓ ਦੀ ਅਗੁਵਾਈ ਵਾਲੀ ਇਟਲੀ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਿਰ ਬੱਜ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨੋ ਲੇਸਡੇਲੀ, ਐਚਿਲੇ ਕੋਮਪਾਗਨਾਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕਰਨਲ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤਾਉਲਾਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1953 'ਚ ਚਾਰਲਸ ਹਾਊਸਟਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਚੋਟੀ ਸਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਸਫ਼ਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। 23 ਜੂਨ 1986 ਨੂੰ ਪੋਲ ਵਾਂਡਾ ਰੂਕੀਵਿਕਜ ਇਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ ਜਦਕਿ 2004 'ਚ 65 ਸਾਲ ਦੇ ਸਪੇਨੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਾਰਲੋਸ ਸੋਰੀਆ ਫੌਂਟਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ 'ਚ ਇਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।
1986 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਵਾਲਰਸਟੀਨ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਐਵਰੈਸਟ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਉੱਚੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣਨ ਲਈ 1987 ਵਿੱਚ ਮੁਡ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸਹੀ ਮਿਣਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਸਹੀ ਉਚਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰੀਥ ਅਬਰਾਹਮ
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਰੀਥ ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸਟਾ ਦਿ ਕਿੰਗ ਕਨਵੈਂਟ, ਮੈਸੂਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੋ ਖੋ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਅਤੇ ਥ੍ਰੋ ਬਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਖੇਡਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸ਼ਿਲਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਰ ਹਨ।
ਕਰੀਅਰ
15 ਸਾਲਾਂ (1976–1992) ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਅਥਲੈਟਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਰੀਥ ਨੇ ਕਈਂ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਪਣ, ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਨ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਗਮ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਤਿੰਨ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਦੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸਨੇ 1989 ( ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ) ਅਤੇ 1991 ( ਕੋਲੰਬੋ ) ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਅਤੇ 100 ਮੀਟਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿਚ 3 ਸੋਨੇ ਅਤੇ 1 ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ।
ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਂ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲਿਆ ਹੈ।
ਮਾਸਟਰ ਸਮਾਗਮ
ਰੀਥ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਅਤੇ 35 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਲਈ ਵਰਲਡ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2003 (ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ), 2011 (ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ) ਅਤੇ 2013 (ਪੋਰਟੋ ਐਲੇਗ੍ਰੇ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ) ਵਿਚ ਵਰਲਡ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਈਵੈਂਟਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
2003 ਵਿਚ, ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਵਿਖੇ ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ ਨੇ ਡਬਲਯੂ 40 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਵਿਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ, ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਵਿਖੇ, ਰੀਥ ਨੇ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਡਬਲਯੂ 45 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਪਲ ਜੰਪ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਪੋਰਟ ਅਲੇਗ੍ਰੇ ਵਿਖੇ ਉਸਨੇ ਡਬਲਯੂ 50 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਲਈ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋੜਾਵਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਆਗ਼ਾ ਨਿਸਾਰ
ਆਗ਼ਾ ਨਿਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ। ਕਾਲੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਗਜ਼ਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਜੀਵਨ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1935 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬੁੱਚੇਕੀ ਜ਼ਿਲਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਸ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁਤਰਾਂ ਤੇ ਦੋ ਪੁਤਰੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ।
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨੰਃ 10 ਹੈ ਇਹ ਹਲਕਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ 1951 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਪੁਸਤਕ 1982 ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਵਿਤਾ, ਗਜ਼ਲ ਗੀਤ ਸਮਾਲੋਚਨਾ, ਊਰਦੂ ਗਜ਼ਲ, ਸਵੈਜੀਵਨੀ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਢਾਈ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਾਂ ਹਨ।
ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲੜਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਹਿੰਦੂ ਗੋਦ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਐਕਟ
ਹਿੰਦੂ ਗੋਦ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਐਕਟ 1956 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਕੋਡ ਬਿਲਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ 1955, ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ 1956 ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਸਰਪਰਸਤੀ ਐਕਟ 1956 ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਐਕਟ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਕਨੂੰਨੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਦੇਣਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਕਰਾਕੁਰਮ
ਕਰਾਕੁਰਮ ਜਾਂ ਕਾਰਾਕੋਰਮ (काराकोरम; سلسلہ کوہ قراقرم) ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ), ਲਦਾਖ਼ (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ (ਚੀਨ) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਕੋਠਾਰੀ
ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਕੋਠਾਰੀ (1905–1993) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਲਈ 1962 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਡਾ ਡੀ.ਐਸ. ਕੋਠਾਰੀ 1905 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਦੈਪੁਰ ਅਤੇ ​​ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਘਨਾਦ ਸਾਹਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1928 ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੀਐੱਚਡੀ ਲਈ, ਕਾਵੇਨਡਿਸ਼ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚ ਅਰਨੈਸਟ ਰਦਰਫ਼ਰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਘਨਾਦ ਸਾਹਾ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ
ਭਾਰਤ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭੌਤਿਕਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰੀਡਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ​​ਮੁਖੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਵੀਆਂ ਤੇ 1934 ਤੋਂ 1961 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਨੇਟਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ
right|thumb|300x300px|ਨੈਟਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬਾਨੀ; [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਗਾਂਧੀ ਖੜ੍ਹਿਆ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਹਨ, ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ।]] ਨੇਟਲ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ( ਐਨ.ਆਈ.ਸੀ. ) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗਠਨ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜ੍ਹਨਾ ਸੀ।
ਗਾਂਧੀ ਆਨਰੇਰੀ ਸੈਕਟਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਅਬਦੁਲਾ ਹਾਜ਼ੀ ਆਦਮ ਝਾਵੇਰੀ (ਦਾਦਾ ਅਬਦੁੱਲਾ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ।
ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ: ਹਾਜੀ ਮਹੋਮਦ ਹਾਜ਼ੀ ਦਾਦਾ, ਅਬਦੂਲ ਕਾਦਿਰ, ਹਾਜੀ ਦਾਦਾ ਹਾਜੀ ਹਬੀਬ, ਮੂਸਾ ਹਾਜ਼ੀ ਆਦਮ, ਪੀ. ਦਾਅਜੀ ਮਹੋਮਦ, ਪੀਰਨ ਮਹੋਮਦ, ਮੁਰੂਗੇਸਾ ਪਿੱਲੇ, ਰਾਮਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ, ਹੁਸਨ ਮੀਰਾਂ, ਆਦਮਜੀ ਮੀਆਂਖਨ, ਕੇ.ਆਰ. ਨਯਨਾਹ, ਅਮੋਦ ਬਿਆਤ (ਪੀ.ਐਮ. ਬਰਗ), ਮੂਸਾ ਹਾਜ਼ੀ ਕੈਸੀਮ, ਮਹੋਮਦ ਕੈਸੀਮ ਜੀਵਾ, ਪਾਰਸੀ ਰੁਸਤਮਜੀ, ਦਾਵਾਦ ਮਹੋਮਦ, ਹੁਸਨ ਕੈਸੀਮ ਅਮੋਦ ਟਿੱਲੀ, ਡੌਰੈਸਵਾਮੀ ਪਿਲੇ, ਉਮਰ ਹਾਜੀ ਆਬਾ, ਓਸਮਾਨਖਾਨ ਰਹਿਮਤਖਨ, ਰੰਗਾਸਵਾਮੀ ਪਦਾਯਚੀ, ਹਾਜੀ ਮਹੋਮ (ਪੀ.ਐੱਮ. ਬਰਗ) ਕੈਮਰੂਦੀਨ (ਪੀ.ਐੱਮ. ਬਰਗ) ਆਦਿ।
ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਮੈਸਰਜ ਐਮ.ਡੀ. ਜੋਸ਼ੀ, ਨਰਸੀਰਾਮ, ਮਨੇਕਜੀ, ਦੋਅਜੀ ਮਮੂਜੀ ਮੁਤਲਾਹ, ਮੁਥੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਿਸੇਸਰ, ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਰਾਂਦੇਰੀ, ਸ਼ਮਸ਼ੂਦੀਨ, ਜੀ.ਏ. ਬਾਸਾ, ਸਰਬਜੀਤ, ਐਲ. ਗੈਬਰੀਅਲ, ਜੇਮਜ਼ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ, ਸੂਬੂ ਨਾਇਡੂ, ਜੌਨ ਗੈਬਰੀਅਲ, ਸੁਲੇਮਾਨ ਵੋਰਾਜੀ, ਕੈਸੀਮਜੀ ਅਮੂਜੀ, ਆਰ. ਕੁੰਦਾਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ, ਐਮ.ਈ. ਕਥਰਾਡਾ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਐਮ. ਖੱਤਰੀ, ਸ਼ੈੱਕ ਫਰੀਦ, ਵਰਿੰਦ ਇਸਮਾਈਲ, ਰਣਜੀਤ, ਪੇਰੂਮਲ ਨਾਇਡੂ, ਪਾਰਸੀ ਧਨਜੀਸ਼ਾ, ਰੋਯੱਪਨ, ਜੂਸਬ ਅਬਦੂਲ ਕਰੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ, ਇਸਮਾਈਲ ਕਾਦਿਰ, ਈਸੋਪ ਕਾਦੁਆ, ਮਹੋਮਦ ਏਸਾਕ, ਮਹੋਮਦ ਹਾਫੇਜੀ, ਏ. ਐਮ. ਪਾਰੁਕ, ਸੁਲੇਮਾਨ ਦਾਜੀ, ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਾ ਪੈਥਰ, ਲਛਮਣ ਪਾਂਡੇ, ਓਸਮਾਨ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਮਹੋਮਦ ਤੈਅਬ ਆਦਿ।
ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਐਨ.ਆਈ.ਸੀ. ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਤਕਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਅਰੰਭਕ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ।
1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਰਾਜ ਦਮਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਸੰਗਠਨ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕੀਤਾ।
ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ
thumb|right|260px|ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਗੱਭੇ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਰਚਿਤ ਖਾਮਸਾ-ਏ-ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਅਬੁਲ ਹਸਨ ਯਾਮੀਨੁੱਦੀਨ ਖੁਸਰੋ (ਉਰਦੂ: ابوالحسن یمین‌الدین خسرو‎; ਹਿੰਦੀ: अबुल हसन यमीनुद्दीन ख़ुसरो), ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦਹਿਲਵੀ (امیر خسرو دہلوی; अमीर ख़ुसरौ दहलवी) ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਖਾਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਤਬਲਾ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਕਢੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮੁੱਦੀਨ ਔਲੀਆ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿੱਖੀਆਂ ਪਰ ਹਿੰਦਵੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿੱਖੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸਨੂੰ ਕਵਾੱਲੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਲ ਦੀ ਸਿਨਫ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੈ।
ਦੋਹੇ
ਖੁਸਰੋ ਦਰਿਆ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾ, ਉਲਟੀ ਵਾ ਕੀ ਧਾਰ ਜੋ ਉਤਰਾ ਸੋ ਡੂਬ ਗਿਆ, ਜੋ ਡੂਬਾ ਸੋ ਪਾਰ Khusro dariya prem ka, ulṭī vā kī dhār, Jo ubhrā so ḍūb gayā, jo ḍūbā so pār. ਸੇਜ ਵੋ ਸੂਨੀ ਦੇਖ ਕੇ ਰੋਵੁੰ ਮੈਂ ਦਿਨ ਰੈਨ, ਪਿਯਾ ਪਿਯਾ ਮੈਂ ਕਰਤ ਹੂੰ ਪਹਰੋਂ, ਪਲ ਭਰ ਸੁਖ ਨਾ ਚੈਨ
ਗਜ਼ਲ
ਜ਼ਿਹਾਲ-ਏ-ਮਿਸਕੀਂ ਮਕੁਨ ਤਗ਼ਾਫ਼ੁਲ, ਦੁਰਾਯੇ ਨੈਨਾ ਬਨਾਏ ਬਤੀਯਾਂ। ਕਿ ਤਾਬ-ਏ-ਹਿਜਰਾਂ ਨਦਾਰਮ ਐ ਜਾਨ, ਨ ਲੇਹੋ ਕਾਹੇ ਲਗਾਯੇ ਛਤੀਯਾਂ।
ਸ਼ਬਾਂ-ਏ-ਹਿਜਰਾਂ ਦਰਾਜ਼ ਚੂੰ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਵਾ ਰੋਜ਼-ਏ-ਵਸਲਤ ਚੋ ਉਮਰ ਕੋਤਾਹ। ਸਖੀ ਪੀਯਾ ਕੋ ਜੋ ਮੈਂ ਨ ਦੇਖੂੰ, ਤੋ ਕੈਸੇ ਕਾਟੂੰ ਅੰਧੇਰੀ ਰਤੀਯਾਂ।
ਯਕਾਯਕ ਅਜ਼ ਦਿਲ, ਦੋ ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਜਾਦੂ, ਬ ਸਦ ਫ਼ਰੇਬਮ ਬਾਬੁਰਦ ਤਸਕੀਂ। ਕਿਸੇ ਪੜੀ ਹੈ ਜੋ ਜਾ ਸੁਨਾਵੇ, ਪਿਯਾਰੇ ਪੀ ਕੋ ਹਮਾਰੀ ਬਤੀਯਾਂ।
ਬਹੱਕ-ਏ-ਰੋਜ਼ੇ, ਵਿਸਾਲ-ਏ-ਦਿਲਬਰ, ਕਿ ਦਾਦ ਮਾਰਾ, ਗਰੀਬ ਖੁਸਰੌ, ਸਪੇਟ ਮਨ ਕੇ, ਵਰਾਯੇ ਰਾਖੂੰ, ਜੋ ਜਾਯੇ ਪਾਂਵ, ਪੀਯਾ ਕੇ ਖਟੀਯਾਂ।
ਪਹੇਲੀ
ਏਕ ਥਾਲ ਮੋਤਿਓਂ ਸੇ ਭਰਾ, ਸਬਕੇ ਸਰ ਪਰ ਔਂਧਾ ਧਰਾ। ਚਾਰੋਂ ਓਰ ਵਹ ਥਾਲੀ ਫਿਰੇ, ਮੋਤੀ ਉਸਸੇ ਏਕ ਨ ਗਿਰੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ
ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ
ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ (26 ਫਰਵਰੀ 1912 – 1 ਸਤੰਬਰ 1979), ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੇਡੀਓ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਜਾਰਜ ਓਰਵੇਲ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦ ਡਿਬੇਟ ਕੰਟੀਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈਲੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਬਣ ਗਈ। ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਰਵਿਸ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ 26 ਫਰਵਰੀ 1912 ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਪਤਨੀ ਬਰਿੰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੋਤੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਾ ਖਾਣ ਤੱਕ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਅਤੇ 1919 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਸਰਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੇਵੀ ਵਿਗਾੜਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਵੀਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੇਗੀ। 1934 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਟੇਲ-ਵੈਗਰਜ਼ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਵਜੋਂ "ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾੜੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1912