cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ :ਮੁਢ ਤੇ ਵਿਕਾਸ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ :- ਮੁੱਢ ਤੇ ਵਿਕਾਸ
ਨਿਰਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਮੌਲਟਨ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਉਹ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤ ਉੱਪਰ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਰਾਏ ਆਰੋਧਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ, ਉਸ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤ ਲੱਭਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਆਲੋਚਨਾ ਕਿਸੇ ਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਅੰਤਰ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਿਅਮ, ਸ਼ਿਵਮ, ਸੁੰਦਰਮ ਦੇ ਅੰਕ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿਰਜਕ(ਰਚਨਹਾਰ) ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚਲੇ ਗੁਣਾਂ ਰਚਲਾਤਮਕ ਤੇ ਵਿਚਾਰਗਤ ਉਦੇਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੀ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਆਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।(੪)
ਸਪੇਖਕ ਜਾਂ ਵਿਆਕਤੀਗਤ ਆਲੋਚਨਾ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਲੋਚਨਾ
ਕਈ ਆਲੋਚਕ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਆਲੋਚਕ ਇੱਕ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਅੰਤਰ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਸਾਡੀ ਜਾਂਚੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕੁੱਝ ਅੰਤਰ ਜਰੂਰ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਕ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਚਨਾਕਾਰ ਦੀ ਜੀਵਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਪੱਧਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਵਿਸਲੇਸ਼ਣ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਟਰਾਇਡ ਏਡਲਰ ਤੇ ਯੁੰਗ ਆਦਿ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀਆਂ ਅਭ੍ਰਿਪਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਆਲੋਚਕ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰਨ੍ਭਾਂਤ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸਣ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।(੫)
ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟਕੇ ਅਣਯਥਾਰਥਕ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਆਲੋਚਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਜੀਵਨਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਆਤਮਨਿਸ਼ਠ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਆਲੋਚਕ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਪੜ੍ਹਕੇ ਐਨਾ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਚਨਾਕਾਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਪੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ।ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਆਲੋਚਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਨਿਰੂਪਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਜੋ ਕਵੀ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਰਚਨਾ ਵਿਚਲੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਜਾਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪੱਖ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ ਕਰਕੇ ਵਸਤੂ ਪਦਾਰਥ ਉੱਪਰ ਬਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦੂਸਰਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮੂਹਿਕ ਹਿੱਤ ਹੀ ਪਰਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਇੰਝ ਕਈ ਵਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਵੀ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਪੱਧਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੁਕਸ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਐਨਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਸਰੋਕਾਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਪਰ ਇਸਦੀ ਜੋ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪਲਾਇਨਵਾਦੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਨਾਕਾਰਣ ਕੀਤਾ।
ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਰਿਆਇ ਹੈ:ਸਟਰਕਚਾਲਿਜਮ ਜਿਸਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅਰਥ ਹੈ: ਸਿਸਟਮ।ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਹਨਾਂ ਚਿਰ ਆਧੂਰੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਾਰਿਆ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਜੁੜਦਾ ਹੋਵੇ।ਇੱਕ ਅੰਗ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਤਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇਕਰ ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ।ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ।ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਸਥਾਪਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਿਸ਼ੇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਸੰਰਚਨਾ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮੁੱਚ ਦੇ ਸਾਰਥਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਡੇਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰੂਪਕੀ:
ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਦੇ ਨਿੱਜ ਨਾਲੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਨਾਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਆਲੋਚਕ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਗੋਚਰੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਧਿਰਤ ਪਾਈ ਜਿਸਦਾ ਆਧਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਗਿਆਨ ਸੀ।ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਮਾਜ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਰਤਾਰੇ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀਆਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀਆ ਹਨ।ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਕਈ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਧੀਆ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕਾਰਜ਼ਸ਼ੀਲ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਰਹੀਆ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ: ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ
(ੳ)     ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਲੋਚਕ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਹੈ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸਾਹਿਤਿਆਰਥ’ ਨਾਲ ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਦੌਰ ਵੀ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਰੇਖਾ ਵਿਚ ਅਗਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਲੋਚਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋ. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਪ੍ਰੋ. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਅਗਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਂ ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਡਾ. ਟੀ.ਆਰ ਵਿਨੋਦ ਅਤੇ ਡਾ. ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ, ਡਾ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਲਪ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਰਿਧ ਆਲੋਚਨਾ ਧਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
(ਅ)     ਰੂਪਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਐਸੀ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ‘ਰੂਪ’ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਮੰਨਿਆ।
ਰੂਪ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਰਸਤੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਦਵੈਤ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ, ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਈ। 1925 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕੇਂਦਰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸਨ। ਰੂਸ ਵਿਚ ਰੂਪਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਰੂਪਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਪਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂ ‘ਰੂਪ’ ਸੰਕਲਪ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਰੂਪ’ ਭਾਂਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ। ਪਰੰਤੂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਪਵਾਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਭਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੂਪਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਸਮਝ ਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਸਾਹਿਤ  ਰਚਨਾ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਾਏ, ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨੇਮਾਂ ਉਪਰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਰੂਪਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਦੋ ਕੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
1.       ਅਮਰੀਕੀ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ
2.       ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ
1.       ਅਮਰੀਕੀ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ : ਅਮਰੀਕੀ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਆਰੰਭ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਅਰਸਤੂ ਕਾਂਤ, ਕਾਲਰਿਜ ਅਤੇ ਕੋਚੇ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ ਨੇ ਅਰਸਤੂ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉਪਰ ਵਧੇਰੇ ਬਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਕਰੋਅ ਰੈਨਸਮ, ਐਲਨ ਟੇਟ, ਕਲਿੰਥ ਬਰੁਕਸ, ਆਰ.ਪੀ. ਬਲੈਕਮਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਟੀ.ਈ. ਹਿਊਸ ਅਤੇ ਟੀ.ਐਸ. ਇਲੀਅਟ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਨਵ-ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਲੀਅਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਸੰਕਲਪ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ:
1)           ਨਵੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2)          ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੇਖਕ ਉਪਰ ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3)          ਕਲਾ ਜੀਵਨ-ਪਰਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਈ.ਏ. ਰਿਚਰਡਸ ਨੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਨ ਹੋਇਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਿਆ। ਰੈਨਸਮ ਨੇ ‘ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਬੁਣਤਰ’ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕਲਿੰਥ ਬਰੁਕਸ ਨੇ ‘ਰੂਪ’ ਨੂੰ ‘ਕਾਵਿ’ ਵੀ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ।
2.       ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ : ਰੂਪਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਦੂਸਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਇ ‘ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ’ ਦਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ 1915-16 ਵਿਚ ਰੂਸ ਵਿਚ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ। 1930 ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਜੋਜ਼ਫ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਚਿੰਤਕ ਵਿਕਟਰ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ, ਰਮਨ ਜੈਕਬਸਨ, ਬੋਰਸ ਤਮਾਸੇਵਸਦੀ, ਬੋਰਿਸ ਇਖਸਬਾਖ ਅਤੇ ਜੂਰੀ ਤਿਨਿਆਕੋਣ ਸ਼ਾਮ ਹਨ। ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਾਹਿਤ ਵਜੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ‘ਭਾਸ਼ਾ’ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਖੇੜਾ ‘ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ’ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੀ। ਵਿਹਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸੰਚਾਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ‘ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ’ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਮਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਇਸ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਰੂਪਵਾਦ ਦੀ ਸੁਰ ਵਧੇਰੇ ਭਾਰੂ ਸੀ। ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਚਿਹਨ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਿਸਟਮੀ ਚੇਤਨਾ, ਥੀਮ ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿਕ ਰਲਵੇਂ-ਮਿਲਵੇਂ ਰੂਪ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਫਾ ਰੂਪਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਆਰੰਭਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਡਾ. ਤਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ, ਡਾ. ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂਰ, ਡਾ. ਸੁਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਆਤਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ-
੧) ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ੍ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ(ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ),ਪੰਨਾ 34
੨) ਭਾਰਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ: ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ(ਡਾ.),ਪੰਨਾ 373
੩) ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ: ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ(ਡਾ.),ਪੰਨਾ 38
੪)ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆ ਆਲੋਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ,ਪੰਨਾ 76
੫) ਆਲੋਚਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ ਅੰਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਆਰ ,ਪੰਨਾ 73
੬) ਆਧੁਨਿਕ ਆਲੋਚਨਾ: ਨਵ-ਪਰਿਪੇਖ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ (ਡਾ.), ਪੰਨਾ 40-59
ਸਾਸਾਰਾਮ
ਸਾਸਾਰਾਮ (सासाराम, ), ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਰੋਹਤਾਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੋਹਤਾਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵੀ ਹੈ।  ਇਸਨੂੰ ਸਹਸਰਾਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸੂਰ ਖ਼ਾਨਦਾਨ  ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਸਾਸਾਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਰਾਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ
ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਜਾਂ ਜੀਵ ਵਖਰੇਵਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਸੰਤੁਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ/ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆਵਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਤੁਲਨ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਜਾਂ ਜੀਵ ਦਾ ਫਾਲਤੂ ਪਦਾਰਥ, ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਜੀਵ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਮੁਆਫ਼ਕ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰਤੀਬੀ ਵਿਕਾਸ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜੀਵ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਅੱਜ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ, ਫੁੱਲ ਬੂਟੇ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਜੀਵਾਣੂ, ਉੱਲੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਨਾ ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਪੌਦੇ, ਜਾਨਵਰ, ਊਲੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ‘ਚੋਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ‘ਚੋਂ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਫਾਲਤੂ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਇਆਕਸਾਈਡ ਜੇ ਸੰਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੌਖਣ ਕ੍ਰਿਆ ਸੰਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੰਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਜਿਵੇਂ ਭੂਮੀ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸੰਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵੀ ਹੈ। ਭੂਮੀ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹਨ ਲਈ ਹੀ ਸਹਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਖਣਿਜਾਂ, ਗੈਸਾਂ, ਪਾਣੀ, ਜੀਵਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਯੋਗਿਕ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਊਲੀਆਂ, ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਵਾਇਰਸ, ਅਲਗੀ, ਗੰਡੋਏ, ਨਿਮਾਟੋਡ ਆਦਿ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਵਸੀਲੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੌਖਿਕ ਲੈਣ ਦੇਣ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਜਦੋਂ ਵਧਦੇ- ਫੁਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਭੂਮੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਕ੍ਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤਿਕ ਸੌਖਿਕ ਜੋੜ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੇੜੇ ਜੈਵਿਕ ਰਸਾਇਣ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ‘ਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਨਾਈਟਰੋਜਨ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਪੌਟਾਸ਼, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਆਦਿ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ‘ਚੋਂ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪੌਦੇ ਮਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਆਦਿ ਊਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਊਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਗਾਂਹ ਨਿਮਾਟੋਡਾਂ ਅਤੇ ਗੰਡੋਇਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਅਗਾਂਹ ਹੋਰ ਜੀਵਾਣੂੰਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ)
thumb|ਨਾਚ ਮੰਚੀ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ,ਇਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ ਇੱਕ ਕਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ, ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਆਰਟ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਲਾਕਾਰ ਭੌਤਿਕ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਕਲਾ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੇਂਟ, ਕੈਨਵਸ ਜਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਥਿਏਟਰ, ਸੰਗੀਤ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਡਾਂਸ ਤਾਰੀਖ. ਬਰੇਲੇਟ, ਓਪੇਰਾ, ਅਤੇ ਕਾਬੀਕੀ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸੁਧਾਈ ਸੰਸਕਰਣ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
170/5000 ਸਰੋਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹਨ. ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਪਰਫੌਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਖਪਤ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਸਾਡੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ
ਅਦਾਕਾਰ
ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਡਾਂਸਰ, ਜਾਦੂਗਰ, ਸਰਕਸ ਕਲਾਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਮਰਥਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੀਤ-ਲਿਖਣ, ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਸਟੇਜਕ੍ਰਾਫਟ.
ਅਦਾਕਾਰੀ, ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਭਿਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤੀਜੀ ਧਮਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਿੰਨ ਧਮਕੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੀਨ ਕੈਲੀ, ਫਰੇਟ ਅਸਟੇਅਰ, ਅਤੇ ਜੂਡੀ ਗਾਰਲੈਂਡ
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਮੇਕਅਪ, ਸਟੇਜ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼.
ਕਿਸਮਾਂ
ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਨਾਚ, ਸੰਗੀਤ, ਓਪੇਰਾ, ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਥੀਏਟਰ, ਜਾਦੂ, ਦੁਬਿਧਾ, ਮਾਈਮ, ਬੋਲੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ, ਪੁਤਲੀਆਂ, ਸਰਕਸ ਕਲਾ, ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਾਚ
thumb|ਇੱਕ ਬੈਰਨਰ ਅਤੇ ਪੌਇਨਟ
ਸੰਗੀਤ
ਸੰਗੀਤ ਇਕ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਿਚ, ਤਾਲ ਅਤੇ ਡਾਇਨਾਮਿਕ ਜੋੜਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ, ਜੈਜ਼, ਹਿਟਹੋਪ, ਪੋਪ ਅਤੇ ਰਾਕ ਆਦਿ ਵਰਗੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਇਕ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸੰਗੀਤ ਲਾਈਵ ਜਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। right|thumb|275x275px|ਸੋਨੋਪਿਕਲਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਰਡਿਸਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. [[ਤਸਵੀਰ:Jan_Miel_–_Actors_from_the_Commedia_dell’Arte_on_a_Wagon_in_a_Town_Square.jpg|right|thumb|240x240px|ਜੈਨ ਮਏਲ ਦੁਆਰਾ 1640 ਵਿਚ ਇਕ ਵੈਗਨ 'ਤੇ ਕਾਮੇਮੀਆ ਡੈਲ'ਟ ਟੌਰਪ
]] [[ਤਸਵੀਰ:Isadora_Duncan_(grayscale).jpg|right|thumb|233x233px|ਈਸਡੋਰਾ ਡੰਕਨ, ਮੁਫ਼ਤ ਡਾਂਸ ਦੇ ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ.
]] right|thumb|250x250px|ਲਾ ਚੌਕਸ-ਡੀ-ਫੌਂਡਜ਼ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਟ੍ਰੀਟ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਇਰਾਨ
ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਗਾਲੀ (ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ), ਰਊ-ਹੋਜ਼ੀ, ਸਿਯਾ ਬਾਜ਼ੀ, ਪਰਦੇ-ਖਨੀ, 'ਮਰੇਕੇ ਗੀਰੀ' ਹਨ।
ਚੀਨ
ਸ਼ਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 1500 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿਚ ਚੀਨ ਵਿਚ ਨਾਟਰੀਆਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਉਹ ਅਕਸਰ ਸੰਗੀਤ, ਕਲੋਨਿੰਗ ਅਤੇ ਐਕਬੈਟਿਕ ਡਿਸਪਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਸਨ.
ਟਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "1000 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਮਰਾਟ ਜਿਆਨ ਜ਼ੋਂਗ ਨੇ ਇਕ ਅਭਿਆਸ ਸਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੀਅਰ ਬਾਗਨ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਦੀਨਾ ਵਕੀਲ
ਦੀਨਾ ਵਕੀਲ (ਜਨਮ 1946) ਇੱਕ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਬੇ ਐਡੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ 1993 ਵਿਚ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਹੋਲੀਓਕੇ ਕਾਲਜ, ਤੋਂ 1969 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਕੀਲ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂ ਐਨ ਡੀ ਪੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ|
ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ)
ਥਾਈਲੈਂਡ
[[ਤਸਵੀਰ:WatPhraKeaw_Ramayana_Chariot.JPG|thumb|ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਹਾਨੂਮੈਨ, ਬੈਂਕਾਕ ਦੇ ਵਾਟ ਫਰਾ ਕੇਅ ਵਿਚ ਰਮਾਕਿਨ ਦਾ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼
ਦੀਨਾ ਵਕੀਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ (ਪ੍ਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ)
ਥਾਈਲੈਂਡ
]] ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿਚ, ਇਹ ਮੱਧਯੁਗ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਪਲਾਟਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਾਟਕ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਕਿਯਨ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਸੰਸਕਰਣ, ਜੋ ਕਿ ਇੰਡੀਅਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਅੱਜ ਵੀ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ.
ਕੰਬੋਡੀਆ
ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅੰਗੋਰ ਵੱਟ ਵਿਚ, ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਉਕਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ. ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬੋਰੋਬੂਦੂ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ.
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਚੀ ਕਲਾਵਾਂ
ਕੇਨਡਾਇਸ ਕਿੰਗ
ਕੇਨਡਾਇਸ ਰੇਨੇ ਕਿੰਗ (ਮੂਰਤੀ ਐਕਕੋਲੋ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸੀ.ਡਬਲਿਊ. ਦੀ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਦ ਵੈਮਪਾਇਰ ਡਾਇਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਰੋਲਿਨ ਫ਼ੋਰਬਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕੇਨਡਾਇਸ ਰੇਨੇ ਅਕੋਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕੇਰੋਲਿਨ (ਕਲਾਰਕ), ਜੋ ਹੋਮਮੇਕਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀਅਤੇ ਕੇਵਿਨ ਅਕੋਲਾ (ਕਾਰਡੀਓਥੀਰਿਕ ਸਰਜਨ) ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਏਜਵੁੱਡ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲੇਕ ਹਾਈਲੈਂਡ ਪ੍ਰੇਪਾਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤ
right|thumb|ਅਕੋਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿਖੇ ਜੂਨ 2013 ਵਿਚ। ਦਸੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਿਉਟ ਐਲਬਮ 'ਇਟਸ ਆਲਵੇਜ ਦ ਇਨੋਸੈਂਟ ਵਨਜ' ਸੰਜੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ 14 ਟਰੈਕਾਂ ਵਿਚੋਂ 12 ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੈ।
2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਦੁਆਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 ਦੇ ਸੁਪਰ ਬੋਅਲ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਦ ਫਰੇ ਦੇ ਜੋਏ ਕਿੰਗ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕੋਲਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।  ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੜਮਾਈ ਕਰਵਾ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਊ ਓਰਲੇਨਜ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਬਣ ਗਈ।
ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 15 ਜਨਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ ਕਿੰਗ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਫਲੋਰੇਂਸ ਮੇਅ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987
ਅਲਵਲੀਸਾ
ਅਲਵਲੀਸਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਜਮ ਸੇਠੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸੂਨ ਸਕੇਸਰ ਵਾਦੀ
ਸੂਨ ਸਕੇਸਰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਲੂਣਾ ਪਰਬਤ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਤੇ ਹਰਿਆਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਖਬਕੀ ਤੇ ਉਛਾਲੀ ਸੂਨ ਸਕੇਸਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ। ਸਕੇਸਰ ਏਸ ਥਾਂ ਦਾ ਤੇ ਪੂਰੇ ਲੂਣਾ ਪਰਬਤ ਧਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਸ਼ਾਨੂ ਲਹਿਰੀ
ਸ਼ਾਨੂ ਲਹਿਰੀ (23 ਜਨਵਰੀ 1928 – 1 ਫਰਵਰੀ 2013), ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਨਤਕ ਕਲਾਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਲਈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ ਕਲਾਕਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਲਹਿਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜਨਵਰੀ 1928 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੱਤ ਭੈਣ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਰਨੁਕਮੋਈ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਲਹਿਰੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਨ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਕਮਲ ਕੁਮਾਰ ਮਜੂਮਦਾਰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਲਾਕਾਰ ਨਿਰੋਦੇ ਮਜੂਮਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਕਾਲਜ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਰਾਫਟ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਏਆਈਐੱਫਏਸੀਐੱਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਇਹ 1951 ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਸਨੇ ਇਨਕੋਲ ਦੂ ਲੋਉਵਰੇ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਕੈਡਮੀ ਜੂਲੀਅਨ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲੱਗੀ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਲਹਿਰੀ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਟਰ ਸੀ।ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 1950 ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ।1960 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੈਰਿਸ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੇਠ ਸੀੇ। ਉਸਨੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਲਈ  1970 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਵਿਭਾਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡੀਨ ਬਣੀ ਸੀ।
ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ, ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਟਾਈਲ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਸੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਾਹਾ ਵੀ ਸਨ।
ਇਨਾਮ
1951 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਏ.ਆਈ.ਐਫ.ਸੀ.ਐਸ. ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਸੀ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸ਼ਾਨੂ ਲਹਿਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਛੱਡ ਦੇਣ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਲਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਫਿਕਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦਮਯੰਤੀ ਲਹਿਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ 'ਟੇਬਲਡ "ਵਿੱਚ ਪਕਵਾਨਾਂ, ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਡੂਡਲਜ਼ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੇਕ ਟਾਊਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਫਿਟੀ ਆਰਟ ਨਾਲ ਰੰਗਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਤੇ ਲਹਿਰੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਸਟਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਕਬਾਬ ਵੇਚ ਰਹੀ ਸੀ।
ਲਹਿਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਕਾਲਾਜ (ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ) 2001 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨਿਰੋਦ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਭਤੀਜੇ ਚਿਤ੍ਰੋਵਣੂ ਅਤੇ ਭਤੀਜੀ ਓਡੀਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੀ ਲਾਈ।
ਆਖਿਰੀ ਸਾਲ
ਲਹਿਰੀ ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਸੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। 2010 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਾਗ਼ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਐੱਚ.ਆਈ.ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ 150 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਸਮਾਗਮ ਮਨਾਇਆ ਸੀ।
ਲਹਿਰੀ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਫਰਵਰੀ, 2013 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਰੋਰਟਾ ਕ੍ਰੀਮੈਟਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ, ਦਮਯੰਤੀ, ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਰਨਬ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਲਾਲਜੀ ਸਿੰਘ
ਲਾਲਜੀ ਸਿੰਘ FNA, FASc (5 ਜੁਲਾਈ 1947 – 10 ਦਸੰਬਰ 2017)  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਡੀਐਨਏ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ  ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਡੀਐਨਏ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।   ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਣ ਦੇ ਅਣੁਵੀ ਅਧਾਰ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰੱਖਿਆ ਫੋਰੈਂਸਿਕਸ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2004 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017
ਦੱਖਣੀ ਅਰਧਗੋਲ਼ਾ
ਦੱਖਣੀ ਅੱਧਾ-ਗੋਲ਼ਾ ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਰਧਗੋਲ਼ਾ (Southern Hemisphere) ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਹ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਦੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅੱਧੇ ਗੋਲ਼ੇ 'ਚ ਪੰਜ ਮਹਾਂਦੀਪ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ (ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, 9/10 ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਦੱਖਣੀ ਟਾਪੂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਰਧਗੋਲ਼ੇ
ਹਰਸ਼ਦੇਵ ਮਾਧਵ
ਹਰਸ਼ਦੇਵ ਮਾਧਵ (ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1954) ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ, ਤਾਵਾ ਸਪਾਰਸ਼ ਸਪਾਰਸੇ ਲਈ 2006 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 1992 ਤਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
thumb|ਹਰਸ਼ਦੇਵ ਮਾਧਵ 15 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਐਚ.ਕੇ. ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਹਰਸ਼ਵਦਨ ਮਨਸੁਖਲਾਲ ਜਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1954 ਨੂੰ ਭਾਵਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਰਤੇਜ, ਵਿਖੇ ਮਨਸੁਖਲਾਲ ਅਤੇ ਨੰਦਨਬੇਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਵਰਤੇਜ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ (ਪੁਰਾਣੀ ਐਸਸੀਐਸ) 1971 ਵਿੱਚ ਕੋਲਿਆਕ ਮਧਿਆਮਿਕ ਸ਼ਾਲਾ, ਕੋਲਿਆਕ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਆਰਟਸ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪਲੀਟਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਐਚ ਕੇ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣੇ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1983 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਡ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ "ਮੁਖਿਆ ਪੁਰਾਣੋਮੋ ਸ਼ਾਪ ਅਣੇ ਤੇਨੋ ਪ੍ਰਭਾਵ" (ਮੁੱਖ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਾਪ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ) ਲਈ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 1985 ਨੂੰ ਸ਼ਰੁਤੀ ਜਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਰੁਸ਼ੀਰਾਜ ਜਾਨੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ
ਉਸਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ ਤਾਨਕਾ ਅਤੇ ਕੋਰੀਅਨ ਸਿਜੋ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੀਰ ਕੁਮਾਰ ਦੱਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਜਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: ਹਰਸ਼ਦੇਵ ਮਾਧਵ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬੌਧਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨਾਦਿ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰਸ਼ਦੇਵ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ […] ਹਰਸ਼ਦੇਵ ਸਭ ਤੋਂ ਗਹਿਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਨੈਕੁਲਰ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਨੈਕੁਲਰ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਕੁਝ ਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਉਸ ਤੇ ਪਏ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਇੰਦੌਰ ਰਿਆਸਤ
ਇੰਦੌਰ ਰਿਆਸਤ ਜਿਸਨੂੰ ਕੀ ਹੋਲਕਰ ਰਿਆਸਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਰਾਠਾ ਰਿਆਸਤ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਅੱਜ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਹੋਲਕਰ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਹਿਮਾ ਕੋਹਲੀ
ਹਿਮਾ ਕੋਹਲੀ (ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1959) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਜੱਜ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਜੱਜ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਜੱਜ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਸਤੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। 1979 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੈਂਪਸ ਲਾਅ ਸੈਂਟਰ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਕੋਹਲੀ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, 1999 ਅਤੇ 2004 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਕਮੇਟੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੋਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਲੀਗਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
29 ਮਈ 2006 ਨੂੰ, ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ 29 ਅਗਸਤ 2007 ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲਿਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਨੇਤਰਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ।
2020 ਵਿੱਚ, ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਆਂਇਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਝਿੜਕਿਆ ਜੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਗੀ।
2021 ਵਿੱਚ, ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 2019 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ
ਕੋਹਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। 2017 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਜੁਰੀਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੀ ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ 30 ਜੂਨ 2020 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ 20 ਮਈ 2020 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣ ਗਈ
ਉਸ ਨੂੰ 26 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਉੱਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 31 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਡੇਸਪਿਨਾ ਪਾਪਾਡੋਪੌਲੋਸ
ਡੇਸਪਿਨਾ ਪਾਪਾਡੋਪੌਲੋਸ ਇੰਟਰੈਕਟਿਵ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਗਰੁੱਪ ਸਟੂਡਿਓ 5050 ਲਿਮਟਿਡ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਧੀਗਤ ਡਿਜਾਈਨ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈਟਿਜੀ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।  ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਟੁਰਕੁਇਸ ਮਾਊਂਟਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲਸ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ) ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਡ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਜੋ ਸਹਿਯੋਗ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਸ਼ੇਅਰਡ ਫਰੇਮਵਰਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪਾਡਪੋਲੋਸ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ "ਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਔਰਤਾਂ" ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਅਤੇ ਇਹ ਐਨ.ਯੂ.ਯੂ. ਦੇ ਟੀਸਚ ਸਕੂਲ ਆੱਫ ਇੰਟਰੈਕਟਿਵ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ ਦੇ ਐਮਐਫਏ ਦੇ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।
ਬੱਧਣ ਗਨੀਪੁਰ
ਬੱਧਣ ਗਨੀਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਡੇਸਪਿਨਾ ਪਾਪਾਡੋਪੌਲੋਸ
ਸਿੱਖਿਆ
ਪਾਪਡੌਪੌਲੋਸ ਨੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਲਿਊਵਨ ਤੋਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਬੈਚੂਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਐਨ.ਯੂ.ਯੂ. ਦੇ ਟੀਸਚ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਖੋਜੀ ਔਰਤਾਂ
ਬੱਧਣ ਗਨੀਪੁਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨੰਦਨ ਨੀਲੇਕਣੀ
ਨੰਦਨ ਨੀਲੇਕਣੀ ਇੰਫੋਸਿਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਚਾਣ ਅੰਕ ਜਾਂ ਯੂਨਿਕ ਆਇਡੈਂਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਯੂਆਈਡੀ ਅਥਾਰਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਅਥਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੰਦਨ ਨੀਲੇਕਣੀ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣਗੇ। ਨੀਲੇਕਣੀ ਦਾ ਰੈਂਕ ਕੈਬੀਨਟ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਥਾਰਟੀ ਇੱਕ ਡਾਟਾ ਬੇਸ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਅੰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਨੰਬਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2006 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਿਵਸ
ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਿਵਸ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਥੀਏਟਰ ਦਿਵਸ 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਜੂਨ 1961 ਵਿੱਚ ‘ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ’ ਦੀ ਵਿਆਨਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਨੌਂਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਰਵੀ ਕਿਵੀਨਾ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਫਿ਼ਨਿਸ਼ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਬੀਹਾਫ਼ `ਤੇ ਇੱਕ ‘ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਿਵਸ’ ਮਿਥਣ ਦਾ ਮਤਾ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਈਦ ਸਕੈਂਡੀਨੈਵੀਆਨਾ ਸੈਂਟਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੰਗਮੰਚ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਭਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ 1962 ਨੂੰ ਇਸੇ ਦਿਨ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਥੀਏਟਰ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼’ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚਲੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੰਤਵ
ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਪ੍ਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਆਪਸੀ ਸੂਝਬੂਝ ਤੇ ਇਸ ਵਿਧਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। 27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ 20 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਟ-ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 2013 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵੱਲੋਂ ਇਟਾਲੀਅਨ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੈਰੀਓ ਫ਼ੋਅ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਰੰਗਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਦਾਕਾਰ, ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ `ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਸਾਲ 1997 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਿਵਸ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਆਮ ਤੌਰ `ਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਹ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਥੀਏਟਰ ਕਰਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰੇਡ ਕੱਢੀ ਜਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਖੇਡੇ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਇਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਭਾਅਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੁਲ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਾਟਸ਼ਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੀ ਅਧੁਨਿਕ ਥੀਏਟਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਜਤਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਨੇ ਖੁਦ ਪੈਸੇ ਲਗਾ ਕੇ 1999 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਹੱਥੋਂ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਿਆਸ ਵਿਖੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀਮਿਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਰੰਗਕਰਮੀ ਹੰਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ) ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਵੀ 2002 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੰਗਮੰਚ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਚ ਮੰਡੀ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਰੰਗਮੰਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਿੰਨੀ ਵਰਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਨੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਥੀਏਟਰਾਂ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਰੰਗਮੰਚ, ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ, ਸਾਖਰਤਾ ਸੰਮਤੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ, ਪੇਂਡੂ ਥੜੇ੍ਹ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ, ਬਾਲ ਰੰਗਮੰਚ, ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਕੋਲ ਆਈ. ਸੀ. ਨੰਦਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਡਾ.ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ, ਪਿ੍ਰੰਸੀਪਲ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਡਾ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਅਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਡਾ.ਆਤਮਜੀਤ, ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ, ਜਤਿੰਦਰ ਬਰਾੜ, ਡਾ. ਐੱਸ.ਐੱਨ.ਸੇਵਕ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਐੱਚ.ਐੱਸ.ਰੰਧਾਵਾ, ਸੋਮਨਾਥ, ਨਿਰਮਲ ਜੋੜਾ, ਜਗਦੀਸ਼ ਸੱਚਦੇਵਾ, ਸਵਰਾਜਬੀਰ, ਤੈ੍ਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਜਿਹੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਦਾ ਮੰਚਣ ਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਥੇ ਨਵੇਂ ਨਾਟਕ ਸਿਰਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਜਿਸ `ਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਅਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕਾਫ਼ੀ ਰੋਸ਼ਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥੀਏਟਰ
ਇਡੀਪਸ ਕੰਪਲੈਕਸ
[[ਤਸਵੀਰ:IngresOdipusAndSphinx.jpg|right|thumb|ਇਡੀਪਸ ਸਫਿੰਕਸ ਦੀ ਬੁਝਾਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤੀ:ਜੀਨ ਆਗਗੇਸ ਡੋਮਿਕ ਇੰਗਰਸ, (ਅੰ. 1805)।
]] ਇਡੀਪਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਥਿਊਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਇਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ (1899) ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਇਡੀਪਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਤਾ/ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਚੇਤ ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਤਾ/ਪਿਤਾ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਇਡੀਪਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਤਾ/ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਚੇਤ ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਤਾ/ਪਿਤਾ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।   ਫ਼ਰਾਇਡ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਮਾਪੇ ਨਾਲ ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਸਫਲ ਹੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੱਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਿਰੋਸਿਸ, ਪੀਡਿਓਫਿਲਿਆ ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਫਰਾਉਡ ਨੇ "ਇਲੈਕਟਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਇਡੀਪਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ 1913 ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਗੁਸਟਾਵ ਜੁੰਗ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਰਾਉਡ ਨੇ ਅੱਗੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਡੀਪਸ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਰਅਸਲ ਇਹ ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ/ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਲੜਕੇ ਖੱਸੀ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਕੁੜੀਆਂ ਲਿੰਗ ਈਰਖਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
ਪਿਛੋਕੜ
thumb|ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ [[ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ (ਉਮਰ 16) ਆਪਣੀ  ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ 1872 ਵਿਚ।  ]] ਇਡੀਪਸ ਇੱਕ 5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਬੀ.ਸੀ। ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਇਡੀਪਸ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਲਈਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਜੋਕਾਸਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਥ, ਇਡੀਪਸ ਰੇਕਸ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਸੋਫੇਕਲੇਸ ਦੁਆਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 429 ਈਪੂ. ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੋਫਕਲੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਵਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀ ਅਤੇ 1880 ਅਤੇ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਮਨੋ-ਚਿਕਿਤਸਕ, ਸਿਗਮੰਡ ਫਰਾਉਡ (1856-1939) ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। 1899 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਇਡੀਪਸ ਇੱਛਾ ਇੱਕ ਸਰਬਵਿਆਪਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅੰਤਰੀਵ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਚੇਤ ਅਪਰਾਧ ਬੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਫਰਾਉਡ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਡੀਪਸ ਭਾਵਨਾ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਸਮਾਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਭਰਨ ਲਈ ਲਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।"  ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਉਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਉਸ ਦੇ ਤੰਤੂ-ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤੇ ਇਡੀਪਸ ਰੇਕਸ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। (ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਹੈਮਲੇਟ "ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੀ ਇਡੀਪਸ ਰੇਕਸ ਵਾਲੀ ਜਮੀਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ", ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਦੋ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫਰਕ ਨੂੰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। "[ਇਡੀਪਸ ਰੇਕਸ] ਵਿੱਚ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਚਾਹਤ ਵਾਲੀ ਫੈਂਟਸੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਕਾਰ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੈਮਲੇਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ- ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ neurosis ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ - ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੇ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਲੇਕਿਨ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਰਾਇਡ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੂਲ ਤਾਂਘਾਂ ਅਤੇ ਡਰ" ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸਰੋਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਡੀਪਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਮਿਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨਹਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਫਕਲੀਜ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਰਾਊਡ "ਦੰਦਕਥਾ ਦੀ ਹੋਰ ਸੋਧ " ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਮਤਲਬ ਦੁਜੈਲਾ ਦੁਹਰਾਓ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਲੈਕਸ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ)
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ (Brasil (ਬਰਾਸੀਲ) ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਸੰਘੀ ਗਣਰਾਜ (República Federativa do Brasil, ), ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ; ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ (19.3 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ) ਦੋਵੇਂ ਪੱਖੋਂ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਤਟਰੇਖਾ 7,941 ਕਿ.ਮੀ. (4,655 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ, ਗੁਇਆਨਾ, ਸੂਰੀਨਾਮ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਇਆਨਾ ਨਾਲ਼, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨਾਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਵੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਰਾਗੁਏ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉਰੂਗੁਏ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਆਈ ਰਾਜਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ਼ੇਰਨਾਂਦੋ ਡੇ ਨੋਰੋਨਾ, ਰੋਕਾਸ ਮੂੰਗ-ਪਹਾੜ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਪਾਲ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਤਰਿੰਦਾਦੇ ਅਤੇ ਮਾਰਤਿਮ ਵਾਸ। ਏਕੁਆਡੋਰ ਅਤੇ ਚਿਲੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਂਡੇ ਜਿਹੜੇ ਪੱਛਮੀ ਅਰਧਗੋਲੇ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ ਉਹ 8000 ਵਰ੍ਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਐਮੇਜ਼ਨ ਦੇ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਰਮ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਈ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਥਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿਣ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ 10،000 ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਨਾਸ ਗੈਰਆਇਸ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿਚ 2000 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਬੀਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਤੇ ਹੋਰ ਪੱਖੀ ਵਾਸੀ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਭਾਗ
ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ 28 ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ-
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼  ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੇਸ਼
ਕਾਇਲਾ ਈਵੇੱਲ
ਕਾਇਲਾ ਨੋਏਲੇ ਈਵੇੱਲ (ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ, 1985) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ ਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ 'ਦ ਬਲੱਡ ਐਂਡ ਦ ਬਿਉਟੀਫੁੱਲ' ਵਿੱਚ ਕੇਟਲਿਨ ਦੀ, ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ 'ਫ੍ਰੇਕਸ ਐਂਡ ਗੀਕਸ' ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀਨ ਦੀ ਅਤੇ ਦ ਸੀ.ਡਬਲਿਊ. ਦੇ 'ਦ ਵੈਮਪਾਇਰ ਡਾਇਰੀਜ਼' ਵਿੱਚ ਵਿੱਕੀ ਦੋਨੋਵਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਈਵੇੱਲ ਦਾ ਜਨਮ ਲੌਂਗ ਬੀਚ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੀਲ ਬੀਚ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਦ ਓਰੇਂਜ ਕਾਉਂਟੀ ਸੋਂਗ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਕੰਪਨੀ, ਵੇਸਟਮਿਨਸਟਰ ਤੋਂ ਡਾਂਸ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਈਵੇੱਲ ਨੂੰ ਟੈਲੇਂਟ ਏਜੇਂਟ ਵੱਲੋਂ ਸਪੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਔਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਐਕਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਈਵੇੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ੍ਰੇਕਸ ਐਂਡ ਗੀਕਸ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ "ਕਾਰਡਡ ਐਂਡ ਡਿਸਕਾਰਡਡ" ਏਪਿਸੋਡ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਾਓਰੀਨ ਸੈਂਪਸਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਜੁੱਡ ਅਪਾਟੋ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 2004 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ 'ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਦ ਬਲੱਡ ਐਂਡ ਦ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
2009 ਤੋਂ ਉਹ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਸੋਫ਼ਿਸਟੀਕੇਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਵਹਿਲ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਰੋਕ ਕਲੀਬਿੰਗ ਅਤੇ ਰੈਪਲਿੰਗ ਕਰਦੀ ਸੀ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਸੌਂਕ ਡਾਂਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰਾਫ਼ਟਿੰਗ ਆਦਿ ਕਰਦੀ ਸੀ।ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਰਾਫ਼ਟਿੰਗ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।
ਮਈ 2015 ਵਿੱਚ ਕਾਇਲਾ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਟੈਨਰ ਨੋਵਲਨ ਨਾਲ ਕੁੜਮਾਈ ਹੋ ਗਈ।  ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 12 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਭਵਨਾਨੀ (ਜਨਮ 6 ਜੁਲਾਈ 1985) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ 2010 ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬੈਂਡ ਬਾਜਾ ਬਰਾਤ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਫਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬੇਸਟ ਡੈਬੀਊ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।
ਰਣਵੀਰ ਨੇ ਲੂਟੇਰਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੂਟੇਰੇ ਦੀ, ਗੋਲੀਓ ਕੀ ਰਾਸਲੀਲਾ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਖਾਂਤ ਰੋਮਾਂਸ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਗੁੰਡੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਜਰਮ ਵੱਜੋਂ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਗੋਲੀਓ ਕੀ ਰਾਸਲੀਲਾ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਇਆ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ ਅਤੇ ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਬਰੁਕਲਿਨ ਲੀ
ਬਰੁਕਲਿਨ ਲੀ (ਜਨਮ 1 ਜੂਨ, 1989) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਓਹਾਇਓ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਪੁਇਰਤੋ ਰੀਕੋ, ਕਿੰਟਕੀ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ, ਪੈੱਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੀ। ਇਸਦੀ ਮਾਤਾ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁਇਰਤੋ ਰੀਕੋ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਲੀ ਨੇ ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਟਰਿੱਪ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਟਰਿਪਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਅਡਲਟ ਵੀਡੀਓ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਆ ਗਈ। ਇਸਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਕਲਾਸਿਕ ਬੀਹਾਇੰਡ ਦ ਗ੍ਰੀਨ ਡੋਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਅਵਾਰਡ
thumb|ਲੀ ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, ਦਸਵੇਂ ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਤ
ਰਵਿੰਦਰ ਪ੍ਰਭਾਤ (ਜਨਮ: 5 ਅਪਰੈਲ 1969) ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਘੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ, ਕਥਾਕਾਰ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਸਤੰਭਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਬਲਾਗ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲੱਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਹਨ। 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾ ਗਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹਮਸਫਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹਿੰਦੀ ਦੈਨਿਕ ਜਨਸੰਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਸ ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ ਐਕਟਿਵਿਸਟ ਦਾ ਉਹ ਨੇਮੀ ਸਤੰਭਕਾਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਪਨਯਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 18 ਮਈ 1989 ਨੂੰ ਬੇਤੀਆ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਪ੍ਰਭਾਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ
ਪ੍ਰਭਾਤ 1987 ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।   ਉਹ ਵਟਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਸਮਯ (ਹਿੰਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹਨ।
ਰੋਹਿਨੀ ਕੂਨਰ
ਰੋਹਿਨੀ ਕੂਨਰ (ਜਨਮ 28 ਜੁਲਾਈ 1970 ਬਾਂਬੇ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਜਰਮਨ ਫਾਰਮਾਸੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਹੈਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।
ਵਿਟਾ
ਭਾਰਤ ਵਿਚ Pharmacology ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੀ. ਐੱਚ। ਡੀ. ਆਇਓਵਾ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ  ਗੇਰਾਲਡ ਗੇਬਾਰਟ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਐਨ .ਐੱਮ.ਡੀ.ਏ ਵਿੱਚ  ਨੋਸੀਸਪਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਵੇਦਕ ਵਿੱਚ  ਕੀਤੀ |
1995 ਤੋਂ ਉਹ ਹੈਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੀਟਰ ਸੀਬਰਗ ਨਾਲ ਇਕ ਪੋਸਟਡੌਕ ਸੀ| 2002 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਲੈਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਰਮਨ ਰਿਸਰਚ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਐਮੀ ਨੋਥਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। 2006 ਤੋਂ ਉਹ ਹੀਡੈਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅਣੂ ਫਾਰਮਾਸੋਲੋਜੀ ਦੀ ਮੇਜਵਾਨ ਹੈ|
2015 ਤੋਂ ਉਹ ਸਹਿਯੋਗੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ " ਐਸਐਫਬੀ 1158: ਨੋਟਬੰਦੀ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ ਤੱਕ " ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ|
ਰੋਹਿਨੀ ਕੂਨਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਰਮਨ ਦੇ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਟਿਸਟ ਥਾਮਸ ਕੂਨਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀਡਲਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਖੋਜ
ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸੋਜਸ਼ ਜਾਂ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ |ਸਿਗਨਲਿੰਗ ਤੰਤਰ  ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੇ ਖੰਭੇ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸੰਵੇਦੀ ਨਿਊਰਾਨ ਸੰਚਾਰਿਤ ਦਰਦ (ਨੋਸੀਸੈਪਟਰਸ ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ-ਨਿਰਭਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ| ਉਸਦਾ ਅਜੋਕੀ ਕਾਰਜ ਵਿਣੋ ਵਿਚ ਅਣੂ, ਜੈਨੇਟਿਕ, ਵਿਵਹਾਰਵਾਦੀ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਫਿਜ਼ੀਓਲਾਜੀਕਲ ਅਤੇ ਇਮੇਜਿੰਗ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੈਥੋਲੋਜੀਕਲ ਦਰਦ ਦੇ ਚੂਹੇਦਾਰ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਚ ਵਿਵੋ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ|
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਬਾਬਕ
ਬਾਬਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਟਾਂਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ
ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਉਸ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵਜ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ - ਆਧਾਰਿਤ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਇੰਡੋ - ਯੂਰਪੀ, ਚੀਨੀ – ਤਿੱਬਤੀ, ਮੰਗੋਲਿਆਈ, ਦਰਾਵਿੜੀ, ਆਸਟਰੋ - ਏਸ਼ੀਆਈ, ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ, ਤਾਈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਰੀਆਈ ਵਿੱਚ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਅੱਖਰ ਕਰਮਾਂਕਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਤਹਾਸ
ਬ੍ਰਾਹਮੀ - ਆਧਾਰਿਤ ਲਿਪੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ। ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਿਪੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਧਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਿਨਹਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਕੁੱਝ ਭੰਜਿਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਚੌਥੀ ਜਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਵੀ ਭੱਟਿਪ੍ਰੋਲੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਗੁਪਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਲਿਪੀ ਆਈ, ਅਤੇ ਮਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲਿਖਾਵਟਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਬਣੀ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਮ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਅਤੇ ਨਾਗਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਸਿੱਧਮ (ਕਾਂਜੀ: 悉曇, ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਪਾਨੀ ਉੱਚਾਰਣ: ਸ਼ਿੱਤਨ) ਲਿਪੀ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਨਿਯਮ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਮ ਸੁਲੇਖ ਦੀ ਕਲਾ ਕਾਇਮ ਹੈ।
ਦੱਖਣ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਵਲੋਂ ਗਰੰਥ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਦੱਖਣਪੂਰਵ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਕਈ ਲਿਪੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।
ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭੱਟਿਪ੍ਰੋਲੁ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਇਥੋਂ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਪੂਰਵੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਤੇਲੁਗੁ ਲਿਪੀ ਭੱਟਿਪ੍ਰੋਲੁ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਕੰਨੜ - ਤੇਲੁਗੁ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਿਤ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੰਨੜ ਲਿਪੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਨੜ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਛੋਟੇ ਬਦਲਾ ਹੋਏ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਲਿਪੀ ਬਣੀ ਉਸਨੂੰ ਹੁਣ ਤਮਿਲ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਅੱਖਰ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵਲੋਂ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ ਜਾਂ ਸਘੋਸ਼ ਵਿਅੰਜਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਰੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵੇੱਟੁळਤੁ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਮਲਯਾਲਮ ਲਿਪੀ ਵਰਗੀ ਵਿੱਖਦੀ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਲਾ ਹੋਏ ਤਾਂਕਿ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਟੰਕਣ ਲਈ ਸਹੂਲਤ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਕਾਲੀ ਲਿਪੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
ਗੇਰੀ ਲੇਡਯਾਰਡ ਨੇ ਪਰਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਂਗੁਲ ਲਿਪੀ, ਜੋ ਕੋਰੀਆਈ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਫਗਸਪਾ ਲਿਪੀ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤਿੱਬਤੀ ਦੇ ਜਰੀਏ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਪਰਵਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀਆਂ
ਤਾਰ
thumb|ਓਵਰਹੈੱਡ ਤਾਰਾਂ ਇੱਕ ਤਾਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: wire) ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਲੰਡਰ, ਲਚਕੀਲਾ ਸਟ੍ਰੈਂਡ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦੀ ਲੰਮੀ ਡੰਡੀ ਹੈ। ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਕੈਨੀਕਲ ਲੋਡ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਮਰੇ ਜਾਂ ਡਰਾਅ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਰੀ ਰਾਹੀਂ ਧਾਤ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਇਰ ਗੇਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਗੇਜ ਨੰਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ "ਮਲਟੀ ਸਟਰੇਂਡਡ ਵਾਇਰ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਕੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਇਰ ਰੱਸੀ, ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਬਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।