cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਟੱਬਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾਦਾਰ
ਨਕਈ ਸਰਦਾਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਨੇ 1802ਈ. ਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ। ਜਿਸ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਗਈਆ।ਜਸ਼ਨ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਦੀ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ਼ ਡਸਕਾ ਵੱਲ ਕੋਚ ਕੀਤਾ। ਕਾਲੇ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਥੇ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਨੇ ਮੁਕਾਮੀ ਵਮੀਨਦਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਚਣਿਉਟ ਦੇ ਕਿਲੇ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ਼ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਕੁੱਝ ਮੁਜ਼ਾਹਮਤ ਦੇ ਬਾਦ ਕਾਲੇ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਮੱਲ ਮਾਰ ਲਿਆ।
ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਕਸੂਰ ਦੇ ਪਠਾਣ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੁਸੀਬਤ ਖੜੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਚ ਕੁੱਝ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਲੁੱਟਮਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਕਸੂਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਜੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਮੁਆਹਿਦਾ ਦੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਰਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਗਿਆ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਜ਼ਾਹਮਤ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪਠਾਣ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਕਿਉਂਜੇ ਉਹ ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨ ਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਈਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਕਿਲੇ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਈਆ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ,ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਹਾਲ਼ ਰਹੇਗਾ। ਨਵਾਬ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਾ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤਾਵਾਨ ਜੰਗ ਵੀ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਨਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਚ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਕ ਛੋਟੇ ਵਕਫ਼ੇ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੋਆਬ ਵੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਦਮੀ ਕੀਤੀ। ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਕਈ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫੱਗੂ ਇਰਾ ਤੇ ਵੀ ਮਿਲ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਇਸ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਓਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਿਆਸਤ ਕਾਂਗੜਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਬਜਵਾੜਾ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈਆ ਏ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਢ ਕੇ ਉਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਚੁੱਕੀਆਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਰਨਚੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਤਾਅਤ ਚ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਘੇਬਾ , ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਫ਼ਾਜ਼ਲ ਪੁਰ ਦਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕਨਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੇ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਚਾਂਦ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਤੇ ਪੂਰੀ ਸਲਤਨਤ ਜ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਰਕਸ ਦੀਆਂ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹੋਜਹੀ ਈ ਇਕ ਮਹਿਫ਼ਲ ਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਕਾਸਾ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬਾਲਾਖ਼ਰ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਹੁਤ ਇਸਰੋ ਰਸੂਖ਼ ਸੀ ਤੇ ਮੋਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਆਲੇ ਸਕੇ ਇਸ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਚ ਢਾਲੇ ਗਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਰਿਦਵਾਰ ਗਿਆ। ਚਾਂਦ ਕੌਰ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਵਿਆਹ ਨਾਲ਼ ਸਲਤਨਤ ਚ ਇੱਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਉਠ ਆਇਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੇ ਰਾਏ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਬੁਲਾਵਾ ਆਇਆ। ਓਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਚ ਪਿਆਰਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ , ਨੂੰ ਤਹਾਇਫ਼ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਨਚੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ। ਪੰਜ ਪਾਰੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਫ਼ਰਮਾਂਬਰਦਾਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਰੋਇਆ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ 1 ਲੱਖ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਰੁਪਈਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਮੋਰਾਂ ਦਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਇਸਰੋ ਰਸੂਖ਼ ਸਿਰਫ਼ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਲਈ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਮੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਠਾਨਕੋਟ ਘੁਲ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਈ ਸਾਲ ਤਨਹਾਈ ਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਸੈਕੂਲਰ ਰਿਆਸਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ , ਸਿੱਖ ਸਭ ਨਾਲ਼ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਲੋਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਬਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਚ ਸਨ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਭ ਦੀਆਂ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤਕਰੀਬਾਂ ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦੁਸਹਿਰਾ , ਹੋਲੀ , ਬਸੰਤ ਤੇ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਵਰਕੇ ਤਹਿਵਾਰ ਜੋਸ਼-ਓ-ਖ਼ਰੋਸ਼ ਨਾਲ਼ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ। ਅਮਾਵਸ ਤੇ ਬੈਸਾਖੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਰਿਆਇਆ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮੁਕੱਦਸ ਤਲਾਅ(ਤਾਲਾਬ) ਚ ਡੁਬਕੀਆਂ ਲੈਂਦਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਕੂਲਰ ਕਿਰਦਾਰ ਪਾਰੋਂ ਈ ਉਸਦੀ ਰਿਆਇਆ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹਤਰਾਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਸੈਕੂਲਰ ਹੁਕਮਰਾਨ
ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਲੀ ਅਹਤਿਆਰਾਤ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਲਾਏ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ , ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸਾਈਆਂ ਤੇ ਮੁਸ਼ਤਮਿਲ ਸੀ। 1831ਈ. ਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਲਾਰਦ ਵਲੀਅਮ ਬੀਨਟੀਨਕ ਨਾਲ਼ ਮੁਜ਼ਾਕਰਾਤ ਲਈ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਸ਼ਿਮਲਾ ਭੇਜਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ, ਫ਼ਕੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਉੱਦ ਦੀਨ ਤੇ ਦਿਵਾਨ ਮੋਤੀ ਰਾਮ—ਇੱਕ ਸਿੱਖ , ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਨਮਾਇੰਦਾ -- ਇਸ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਸਰਬਰਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ।
ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਚ ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਜਿਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਂਦਾ ਹਰ ਕੋਈ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਆਨ ਆਲੇ ਸਿਆਹ ਤੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ। ਬਹੁਤੇ ਗ਼ੈਰ ਮੁਲਕੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ, ਜਿਥੇ ਮਜ਼ਹਬ ਤੇ ਜ਼ਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਫ਼ਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ , ਤੂੰ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਆਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਅਕੀਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜੀ ਚ ਹਰ ਕੋਈ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਂਦਾ ਏ , ਹਿਲਾ ਨਿੱਕਾ ਉਹ ਇਥੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਨਈਂ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਇਕਤਦਾਰ ਚ ਰਹਿਣ ਆਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਚ ਆਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਈਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੁੱਖਾਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਤੇ ਹਰ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਇਹਤਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਹਿੰਦੂ ਜੋਗੀ , ਸੰਤ , ਸਾਧੂ ਤੇ ਬੈਰਾਗੀ , ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਪੈਰ ਤੇ ਸਾਈ ਰਾਹਬ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਫ਼ੈਜ਼ ਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਸਿਵਾਏ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਦੇ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸ਼ੱਕ ਸ਼ਬੇ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੇ ਸਨ , ਜਿਹੜੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਜਨੂੰਨੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸਿੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਚ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਹਮਲਾ ਆਵਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕਦੀ ਵੀ ਸਫਾ ਕੀ ਦੇ ਮਰਤਕਬ ਨਈਂ ਹੋਏ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਏ ਸਿੱਖ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਸਦ ਤੇ ਬਗ਼ਜ਼ ਰੱਖੇ ਸਨ , ਜਿਹੜਾ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੁਹਾਈਆਂ ਤੱਕ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਬਰਤਨਾਕ ਸ਼ਿਕਸਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਚ ਸ਼ੋਰਸ਼ਾਂ ਬਰਪਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ , ਜਿਸ ਪਾਰੋਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕੋਬੀ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਸੇ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ੋਰਸ਼ ਚਾਹੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਲੀਆਂ ਦੀ ਹੋਏ ਯਾਂ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਹੋਏ , ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ਼ ਕੁਚਲ ਕੇ ਅਮਨ ਈਮਾਨ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੀਓ ਤੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ਼ ਦਬਾਈ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਕਿਸੇ ਤੇ ਵੀ ਨਈਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਚ ਨੀਪੋਲੀਅਨ ਦੇ ਦੋ ਕਮਾਂਡਰ
ਦੋ ਯੂਰਪੀ, ਵੀਨਟੋਰਾ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਤੇ ਜੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸ ਅਲਾਰਡ , ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ 1822ਈ. ਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਦੇ ਹਸੂਲ ਲਈ ਲਹੌਰ ਆਏ। ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਜ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨੀਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਵਾਟਰਲੂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਚ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਯੂਰਪ ਛੱਡ ਕੇ ਛਿੜਦੇ ਵੱਲ ਕਿਸਮਤ ਆਜ਼ਮਾ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਸ਼ੌਕਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਲਹੌਰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਆਏ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਗਰਚੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਨਈਂ ਸੀ ਪਰ ਬਹੁਤ ਅਕਲਮੰਦ ਤੇ ਜ਼ਹੀਨ ਸੀ , ਉਹ ਨੀਪੋਲੀਅਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਤਰੀਖ਼ ਦਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੋਹਜ਼ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦਾ ਨੀਪੋਲੀਅਨ ਵੀ ਆਖ ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਯੂਰਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਮਕਸਦ ਤੇ ਪੜਨਾ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ੌਜ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਪਰੇਡ ਦਿਖਾਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1822ਈ. ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫ਼ੌਜ ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਖ਼ਤ ਲਿਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਪਾਹੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਬਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ ਚ, ਫ਼ਕੀਰ ਨੂਰਾਲਦੀਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਏ ਜਿਹੜਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ , ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ , ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੇ ਕਈ ਦੂਜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਅਕੀਨੀ ਬਨਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਰਾਬਤਾ ਨਈਂ , ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੋ ਫ਼ੀਸਦ ਉਸ ਦਾ ਯਅਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਲੇ ਕਿੱਲੇ 500 ਘੁੜਸਵਾਰ ਦਸਤੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਚ ਕੁੱਝ ਪੋਰਪੀ (ਬਹਾਰੀ) ਤੇ ਘਬਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਚ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਜੰਗੀ ਤਰਬੀਅਤ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਵੀਨਟੋਰਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ 'ਫ਼ੌਜ ਖ਼ਾਸ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਅਲਾਰਡ ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੁਆਹਿਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਰਪੀ ਤਾਕਤਾਂ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਦੀ ਸੂਰਤ ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨਾਲ਼ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹਿਣਾ ਪੁੱਗ਼ੇਗਾ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲੜਨਾ ਪਏਗਾ। ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹੀਆਂ ਰੱਖਣੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗੋਸ਼ਤ ਤੇ ਤਮਾਖੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨੀ ਪਏਗੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀਨਟੋਰਾ ਤੇ ਅਲਾਰਡ ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੀ। ਵੀਨਟੋਰਾ ਨੂੰ 40,000 ਰੁਪਈਏ ਦਿੱਤੇ ਗ਼ੁੱਗੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਬਾਦ ਚ ਵੀਨਟੋਰਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੋ ਪਿੰਡ ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਸੂਰ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਵੀਨਟੋਰਾ ਨੇ ਲਹੌਰ ਚ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਤਰਜ਼ ਤਾਮੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਘਰ ਬਣਵਾਇਆ ਜਿਹੜਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਏ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਦੇ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਫ਼ਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਏ।
ਸਿੱਖ ਦਰਬਾਰ ਚ ਦੂਜੇ ਯੂਰਪੀ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਲਈ ਗਰਾਨਕਦਰ ਖ਼ਿਦਮਤਾਂ ਸਰਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੂਰਪੀਆਂ ਚੋਂ ਕੁੱਝ ਇਹ ਸਨ :
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮੁਲਾਜ਼ਮ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਰੇ ਆਲੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕਾਬਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤਾਨਾਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕੁੱਝ ; ਫ਼ੀਟਜ਼ਰੋਏ, ਗੁਲਮੋਰ , ਲੇਸਲੀ , ਹਾਰਵੇ ਤੇ ਫੁਲਕੀਸ ਵਈਰਾ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਵਲ ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਖ਼ਿਦਮਾਤ ਸਰਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗ਼ੈਰ ਮਲਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਰੋਇਆ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਚ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਨਸਲਾਂ। ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਖ਼ੁਦ ਮਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਪਾਰੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਕਾਸਮੋਪੋਲੀਟਨ ਦਰਬਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗ਼ੈਰ ਮਲਕੀਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਦੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦਿੰਦਾ , ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕੜੀ ਨਜ਼ਰ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਅਸਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ।
ਲਹੌਰ ਚ ਗ਼ੈਰਮੁਲਕੀ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਚ ਲਹੌਰ ਗ਼ੈਰ ਮਲਕੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਸ਼ਿਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਚੋਂ ਲਹੌਰ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਦਰਿਆ ਦਿਲੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਸਨ ਕੇ ਲਹੌਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕਰਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ੈਰ ਮੁਲਕੀ ਸਿਆਹ ਤੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਲਹੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਆਏ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੀਆਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ਰਾਖ਼ਦਿਲੀ ਤੇ ਆਲੀ ਹਿੰਮਤੀ, ਚੰਗੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਜ਼ਿਹਨੀ ਬੇਦਾਰੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗ਼ੈਰਮੁਲਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਖ਼ੋ ਸ਼ੁੱਦ ਲੀ ਤੇ ਖ਼ਲੂਸ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦਾ।
ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਚ
ਸੰਨ 1821ਈ. ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਚ ਅਸੀਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਅਸਤਬਲਾਂ ਦਾ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਲੀਅਮ ਮੋਰ ਕਰੋ ਫ਼ੁੱਟ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਚ ਆਇਆ। ਉਸਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਮੁੱਦਾ ਰੁੱਤ ਲਈ 100 ਰੁਪਈਆ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਅਲਾਊਂਸ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਸੁੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮਾਅਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਨਜ਼ਮ ਤੇ ਜ਼ਬਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮੁਤਾਸਿਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਅਸਤਬਲਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੁਛ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਘੋੜੇ ਦੱਸਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਕੇ ਮੋਰ ਕਰੋ ਫ਼ੁੱਟ ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ ਤੇ ਖਾ ਨਾਨ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਗਿਆ।
ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਉਹ ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਨੀਸਲਰੋਦ ਦਾ ਖ਼ਤ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਸ ਜ਼ਾਰ ਰੂਸ ਦਾ ਨੇਕ ਖ਼ਵਾਹਿਸ਼ਾਤ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਸੀ। ਇਸ ਰੋਸ ਦੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਨਾਲ਼ ਤਜਾਰਤੀ ਤਾਲੁਕਾਤ ਦੀ ਖ਼ਵਾਹਿਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਾਜਰਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ ਚ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਤਹੱਫ਼ੁਜ਼ ਦੀ ਯਅਕੀਨ ਦਹਾਨੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਯੂਰਪੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਚ ਆਨ ਆਲ਼ਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਆਹ ਬਾਰਉਣ ਚਾਰਲਸ ਹੂਗਲ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਸਾਇੰਸਦਾਨ ਸੀ , ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਚ ਪੰਜਾਬ , ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਲਮਦਾਰੀ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਤਹਿਰੀਰ ਚ ਲਿਆਂਦੀ , ਜਿਸ ਚ ਉਹ ਹੂਗਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਜਦਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੂਗਲ ਕੋਲੋਂ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਲ਼ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ। ਉਹ ਹੂਗਲ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦਾ ਸੁੱਖ ਫ਼ੌਜ ਬਾਰੇ ਕੇਹਾ ਖ਼ਿਆਲ ਏ ਤੇ ਕੇਹਾ ਇਹ ਕਿਸੇ ਯੂਰਪੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ਼ ਲੜਨ ਦੀ ਹਸੀਤ ਚ ਏ।
ਇਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਹ ਵਿਕਟਰ ਜੈਕ ਮੌਂਟ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਉਸਦੀ ਤੇਜ਼ ਪਛਾਣ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੇਰੇ ਦੇਖਣ ਚ ਤਕਰੀਬਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਏ ਜਿਹੜਾ ਤਜਸਸ ਰੱਖਦਾ ਏ ਤੇ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ, ਯੂਰਪ , ਨੀਪੋਲੀਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੌਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ।
ਹੋ ਬੁੱਤ ਸਾਰੇ ਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਵੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਚ ਆਏ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਕਾਣਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਤੇ ਗਿਰਜੇ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਮੰਗੀ , ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਪੜ੍ਹਾਨ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਬਾਦ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਕਾਣਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਤੇ ਗਿਰਜੇ ਭਾਂਵੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਹਸੀਤ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਖ਼ੈਰ ਖ਼ਾਹ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜੀ ਕਹਿਲਾ ਨਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਯਾਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਤੇ ਕੋਈ ਕਨੂੰਨ ਮਸਲਤ ਨਈਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸੁੱਖ ਸਲਤਨਤ ਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 15 ਫ਼ੀਸਦ ਸੀ ਤੇ ਹਿੰਦੂ 25 ਫ਼ੀਸਦ ਸਨ। ਸਬਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਆਬਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕੱਲ੍ਹ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 60 ਫ਼ੀਸਦ ਸੁਣ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 40 ਸਾਲ ਸੈਕੂਲਰ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰਮਜ਼ਾਨ ਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ਼ ਦੀਵਾਲ਼ੀ ਵੀ ਖੇਲਦਾ। ਤੇ ਤਕਰੀਬਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁਕੱਦਸ ਤਲਾਅ ਚ ਨਹਾਣ ਵੀ ਜਾਂਦਾ।
ਲਹੌਰ ਦੇ ਇਕ ਗ਼ਰੀਬ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਚ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਚ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਕੁਰਆਨ ਮਜੀਦ ਦਾ ਹੱਦਿਆ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਇਸਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਇਸ ਗ਼ਰੀਬ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਇਕ ਸਾਲ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਾ ਹੋਈਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਕਹਿਤ ਪੇ ਗਿਆ ਤੇ ਲੋਕ ਫ਼ਾਕਾ ਕਸ਼ੀ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੇ ਦੇ ਗੋਦਾਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੋਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗ਼ੱਗੀ ਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਲੂਮ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਰਦਾ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਕਣਕ ਦੀ ਬੋਰੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕਾਸਿਰ ਏ ਉਸਨੇ ਉਹ ਬੋਰੀ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਤੇ ਉਸ ਜ਼ਨਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਸੁੱਟ ਆਇਆ।
ਅਗਰਚੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਾ ਪ੍ਰਸਤ ਸਿਘ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸੂਲਾਂ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਆਲ਼ਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਨਈਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸੈਕੂਲਰ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲੁਤਫ਼ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ , ਜਿੱਦਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਵਗ਼ੈਰਾ ਪੈਣਾ। ਕੁੜੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਅਸੂਲ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ , ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੀਖ਼ ਦੇ ਭੈੜੇ ਵੇਲੇ ਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ , ਉਹ ਹਕੁਮਤੀ ਨਸ਼ੇ ਚ ਮੱਧਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਅਹਿਲੀਅਤ ਆਲ਼ਾ , ਦੋ ਅੰਦੇਸ਼ ਤੇ ਮਾਹਿਰ ਆਗੂ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ , ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਈਂ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਮਿਲ ਮਾਰ ਲਿਆ।
27 ਜੂਨ 1839ਈ. ਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਗਹਿਰਾ ਖ਼ੁੱਲ੍ਹ-ਏ-ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਸਾਰੇ ਗੁਰਦਵਾਰੇ
ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਚ ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਾਇਸ਼ੀ ਕੰਮ ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਨ 1800ਈ. ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਚ ਕੀਤਾ ਗਈਆ। ਸੋਨੇ ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਕੰਮ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਆਵਨਤ, ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਚ ਕੀਤਾ ਗਈਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਾਲੀਮਾਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਫ਼ ਸੀ , ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਤਾਲੀਮਾਤ ਨੂੰ ਉਤਾਂਹ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਸੁੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਦੋ ਮੁਕੱਦਸ ਤਰੀਂ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਉਸਾਰੇ। ਇਹ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਤਖ਼ਤ ਸਿਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ , ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੰਮਣ ਦੀ ਥਾਂ (ਗੁਰੂ,ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘਤਜੀੇਦਾ ਜਨਮਤਅਸਥਾਨਖਜਿੱਥੇ਼ਉਹਨਾਂਤਨੇ ਸਰੀਰਸਰੂਪੀਿਚੋਲਾਰਤਿਆਗਿਆੀ) ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ , ਨਾਨਦੀਦ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਉਹ ਥਾਂ ਜਿਥੇ 1708ਈ. ਚ ਉਹਨਾਂਤਨੇ ਸਰੀਰ ਸਰੂਪੀਿ ਚੋਲਾ ਤਿਆਗਿਆੀ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਜੁਗ਼ਰਾਫ਼ੀਆ
ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜੀ ਯਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਾ ਫੁਲਾ-ਏ-ਅੱਜ ਦੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਸਿੰਧ ਤੱਕ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਲਤਨਤ ਸੀ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਪੰਜ ਤੇ ਆਬ ਯਾਨੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਏ। ਯਾਨੀ ਪੰਚ ਪਾਣੀ ਯਾਂ ਪੰਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ , ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਚ ਵਗਦੇ ਨੇਂ। ਇਹ ਪੰਚ ਦਰਿਆ ਦਰੀਏ-ਏ-ਸਿੰਧ ਦੇ ਮੁਆਵਨ ਦਰਿਆ ਦਰੀਆਏ ਰਾਵੀ , ਦਰੀਆਏ ਸਤਲੁਜ , ਦਰੀਆਏ ਬਿਆਸ , ਦਰੀਆਏ ਚਨਾਬ ਤੇ ਦਰੀਆਏ ਜਿਹਲਮ]] ਨੇਂ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ 3000 ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ ਵਾਦੀ ਸਿੰਧ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਦਾ ਘਰ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤਰੀਖ਼ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਏ ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਕਾਫ਼ਤੀ ਵਿਰਸਾ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਿਲਵਾਂਦੀ ਏ।
ਥੱਲੇ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇਲਾਕੇ ਤਰੀਖ਼ੀ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ:।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਗਰੋਂ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ 1839ਈ. ਚ 40 ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਮਰਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਰਾਣੀਆਂ ਚੋਂ ਸੱਤ ਮੁੰਡੇ ਛੱਡੇ। ਉਸਨੂੰ ਚਿਤਾ ਚ ਜਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਆਹਰੀ ਰਸਮਾਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਪੁਜਾਰੀ ਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ , ਉਸਦੀ ਰਾਣੀ , ਕਾਂਗੜਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ , ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਦੀ ਧੀ , ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਹਿਤਾਬ ਦੇਵੀ ਸਾਹਿਬਾ , ਮਲਿਕਾ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ਼ ਸੁੱਤੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਤਰਚੀਹ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋ ਗਈ , ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਦੂਜਿਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਸੁੱਤੀ ਹੋ ਗਈਆਂ।
1845ਈ. ਚ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੁੱਖ ਜੰਗ ਚ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਸਾਰੇ ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੁਆਹਿਦਾ ਰਾਹੀਂ , ਇਕ ਬਰਾਏ ਨਾਂ ਫ਼ੌਜ ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਜ਼ਾਹਮਤ ਕੀਤੀ ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਿਆਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆਂ ਗਿਆਂ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਬਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1843ਈ. ਚ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। 1849ਈ. ਚ ਦੂਜੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੁੱਖ ਜੰਗ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਖੋ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਚ ਜ਼ਮ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1854ਈ. ਚ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਲੈ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਚ ਰੱਖਿਆ ਗਈਆ। ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਂ ਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਨੇਪਾਲ ਚਲੀ ਗਈ , ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਾਣਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਰਲ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਕਾਬਲ ਜਨਰਲਾਂ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੇ ਮੁਸ਼ਤਮਿਲ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਮਹਤਲਫ਼ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਦੇਸਾਂ ਤੇ ਕੌਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚ:
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੂਰਪੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਚ :
ਅਮਰੀਕੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਚ:
ਹੋਰ ਵੇਖੋ
ਰਣਜੀਤ, ਸਿੰਘ ਰਣਜੀਤ, ਸਿੰਘ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1839 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਯੂਕਲਿਡ
200px|thumb|ਰਫੇਲ ਦੇ ਚਿਤਰ '[[ਐਥਨਜ਼ ਦੇ ਸਕੂਲ' ਵਿੱਚ ਯੂਕਲਿਡ]] ਯੂਕਲਿਡ (ਯੂਨਾਨੀ: Eukleides 300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਗਣਿਤਗਿਆਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਜਿਆਮਿਤੀ ਦਾ ਜਨਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਐਲੀਮੈਂਟਸ (Elements) ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਗਿਣੀਆਂ- ਚੁਣੀਆਂ ਸਵੈਸਿਧੀਆਂ (axioms) ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਜਿਆਮਿਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਿਸ਼ਪਾਦਿਤ (deduce) ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿਆਮਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਯੂਕਲਿਡੀ ਜਿਆਮਿਤੀ ਪਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗਣਿਤੀ ਥਿਉਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਯੂਕਲਿਡ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੰਪੂਰਣ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ
ਯੂਕਲਿਡ ਨੇ ਸ਼ੰਕੂ ਖੰਡਾਂ, ਗੋਲਾਈ ਜਿਆਮਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ
ਯੂਕਲਿਡ ਈਸਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫਲਾਤੂਨ‎ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਐਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਰੰਭਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਟੋਲੇਮੀ ਪਹਿਲਾ (Ptolemy 1) ਦੇ, ਜਿਸਨੇ 306 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 283 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਯੂਕਲਿਡ ਨੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਯੂਕਲਿਡ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਾਂਦਾ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਮੇਗਾਰਾ (Megara) ਦਾ ਯੂਕਲਿਡ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਜੋ (Plato) ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨੇ 1752 ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।
ਐਲੀਮੈਂਟਸ
ਯੂਕਲਿਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਰੰਥ ਐਲੀਮੈਂਟਸ (Elements) ਹੈ, ਜੋ 13 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਣਿਤਗਿਆਵਾਂ ਨੇ ਜਿਆਮਿਤੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੋ ਜਿਆਮਿਤੀ ਯੂਕਲਿਡ ਨੇ ਲਿਖੀ ਉਸ ਦੀ ਰੀਸ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤਕ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਿਸਨੇ ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ 2,000 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਜਮਾਈ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਮੂਲ ਵਿੱਚ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।  ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਭਿਕਲਪਨਾ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਿਆਮਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੂਤਰਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਤਥਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤਾਰਕਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਥਿਉਰਮ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਥਿਉਰਮ ਦੇ ਤਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਯੂਕਲਿਡ ਅਜਿਹੇ ਤਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਤਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈਸਿਧ ਕਿਹਾ।
ਗਲੈਕਸੀ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)
. ਗਲੈਕਸੀ ਇੱਕ ਐਲ ਜੀ ਬੀ ਐਸ ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਤੋ ਛਪਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਮੇਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸੁਖਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਮੇਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਜਨਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਉਪਰੰਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਇੱਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਅਤੇ ਓਨਲੀਨ ਵੇੱਬ-ਸੀਟ ਬਣਾਉਣ ਉਪਰ ਵੀ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ.ਕਿਉ ਨਾਗਰੀਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ। ਗਲੈਕਸੀ ਮੇਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਵੇੱਬ ਸਾਇਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ 14 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਾ ਇੰਡੀਆ ਟਾਈਮਜ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਲੈਕਸੀ ਐਪ ਪਹਿਲੀ ਸੰਭਵ ਸਮਲਿੰਗੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਐਪ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ
ਇਹ ਮੇਗਜ਼ੀਨ 2011 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਵੇੱਬ ਸਾਇਟ ਉਪਰ ਮੁਫ਼ਤ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀਆਂ ਪੀਡੀਐਫ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵੇੱਬ ਸਾਇਟ ਉਪਰ ਹੀ ਉਪਲਬਦ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਤਨਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ
ਤਨਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਰਬ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Tanvi Kishore Parab; ਜਨਮ 24 ਜੁਲਾਈ)  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਾਠੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕੋਂਕਣੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਰਾਡਾ ਰੌਕਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਗਰ ਬਲਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਭਟੁਕਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਤਨਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦਾ ਜਨਮ ਬਹਿਰੀਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਰਾਬ ਅਤੇ ਕੇਤਕੀ ਪਰਾਬ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਸਦਾ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਅਤੇ 11 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਕਾਰੀ ਇੰਟਰਕਾਲਜ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਦੀ ਯੁਵਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਾਸਪਾਸ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਡਾ ਰੌਕਸ ਦੀ ਲੀਡ ਗਰਲ ਦੀ ਕਾਸਟਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਰਾਡਾ ਰੌਕਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਕਾਸਟਿੰਗ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮਰਾਠੀ ਡੇਲੀ ਸੋਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਨਆਰਆਈ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ ਆਉਣਾ ਇਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਸੀ। ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕੋਂਕਣੀ ਸਿਨੇਮਾ ਓ ਲਾ ਲਾ, ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੋਆ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਰਮਨ, ਅਰਬੀ, ਉਰਦੂ, ਕੋਂਕਣੀ ਸਮੇਤ 11 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਰੋਝ
ਨੀਲ ਗਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਨਰ ਨੀਲ ਗਾਂ ਘੋੜੇ ਜੇਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੰਤੁਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਗਰਲਾ ਭਾਗ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਸਮਾਂ ਇਹ ਅਤਿਅੰਤ ਅਟਪਟਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਮਿਰਗਾਂ ਦੀ ਤੇਜ ਚਾਲ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਾਘ, ਤੇਂਦੁਏ ਅਤੇ ਸੋਨਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸੌਖ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਬਾਘ ਲਈ ਵੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਛੌਨੋਂ ਨੂੰ ਲਕੜਬੱਘੇ ਅਤੇ ਗਿਦੜ ਉਠਾ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਖੁੱਲੇ, ਖੁਸ਼ਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਭਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਤੇ ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਰਭਕਸ਼ੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਭਕਸ਼ੀ ਅਜਿਹੇ ਖੁਸ਼ਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨੀਲ ਗਾਂ ਦਿਵਾਚਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਾਹ ਵੀ ਚਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵੀ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਫਸਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੱਲਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਬੇਰ ਖਾਣਾ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਮਹੁਏ ਦੇ ਫੁਲ ਵੀ ਵੱਡੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਆਦਾ ਉੱਚਾਈ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿੱਛਲੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਘਣ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਮਜੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੁੱਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਘੱਟ ਉੱਚਾਈ ਦੀਆਂ ਕੰਟੀਲੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਛਿਤਰੀਆਂ ਪਈ ਹੋਣ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਰਭਕਸ਼ੀ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਭੱਜ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਊਬੜ - ਖਾਬੜ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਥਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੌੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਸਾਰੇ ਨਰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਕੇ ਮਲ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਮਾਦਾਵਾਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਲ ਦਾ ਢੇਰ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਢੇਰ ਖੁੱਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਮਲ ਤਿਆਗਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੌਖ ਨਾਲ ਵੇਖ ਸਕਣ ਅਤੇ ਛਿਪੇ ਪਰਭਕਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।
ਵੰਡ
ਨੀਲ ਗਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ, ਦੱਖਣ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਪਰਣਪਾਤੀ ਵਣਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੱਕੀ, ਖੁਰਦੁਰੀ ਘਾਹ-ਤਿਣਕੇ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਹ ਪੇੜਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਢਲਾਨ ਚੜ੍ਹਨਾ ਜਰਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੇਵਲ ਖੁੱਲੇ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ।
ਸੁਭਾਅ
thumb | Nilgai (blue bull) Leaf from the Shah Jahan Album ਨੀਲ ਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾਵਾਂ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਵੱਖ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਨਰ ਵੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਰਾਂ ਨੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਦਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਛੌਨੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨੀਲ ਗਾਂ ਨਿਰਾਪਦ ਜੀਵ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਉੱਤੇ ਨਰ ਅਤਿਅੰਤ ਝਗੜਾਲੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਦਾਵਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਲੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਲੜਨ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਨਿਰਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਨੂੰ ਕਮਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇ ਵੱਲ ਮੋੜਕੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਲ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਰਨੇ ਬੈਠਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਬਲਿਸ਼ਠ ਗਰਦਨਾਂ ਨਾਲ ਧਕੇਲਦੇ ਹਨ। ਇੰਜ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਕੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਜਿਰਾਫਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਰ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੋਟ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਮਜੋਰ ਨਰ ਭੱਜਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੇਤੂ ਨਰ ਆਪਣੀ ਝਾੜੂ ਵਰਗੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡਕੇ ਭੱਜਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜ ਲੜਦੇ ਨਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਖਬਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕੋਲ ਤੱਕ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਇੱਕ ਨਰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਮਾਦਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਲ ਗਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਵਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਮਾਦਾ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੱਝ ਵਾਂਗੂੰ ਰੰਭਦੀ ਹੈ। ਨੀਲ ਗਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਜੋੜਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਾਂ ਨਵੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਨਰਾਂ ਦੀ ਨੀਲੀ ਭਾਅ ਵਾਲੀ ਖਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੰਭੋਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਰ ਮਾਦਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖ ਝੁੰਡ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਬਾਲਗ ਨਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਖਲ ਅਜੇ ਨੀਲੀ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਦਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 10-12 ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਰ ਜਿਆਦਾ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਤੱਕ ਨਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਛੌਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਾਲਗ ਨਰਾਂ ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਨਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਰ ਅਤਿਅੰਤ ਝਗੜਾਲੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ ਆਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਝਗੜਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਦੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।
ਨੀਲ ਗਾਂ ਚਰਦੇ ਜਾਂ ਸੁਸਤਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤਿਅੰਤ ਚੇਤੰਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਸਤਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਖੁੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਚੁਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪਿੱਠ ਜੋੜ ਕੇ ਲਿਟਦੀ ਹੈ। ਇੰਜ ਲਿਟਦੇ ਸਮੇਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਝੁੰਡ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਵਿੱਖਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਬੀ ਅਵਾਜ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਛੌਨੇ ਸਤੰਬਰ-ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਘਾਹ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਿਪਾਉਣ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੌਨੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖੜੇ ਹੋ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਜੁੜਵੇ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੌਨਿਆਂ ਨੂੰ ਝੁੰਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਦਾਵਾਂ ਮਿਲਕੇ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੁੱਖ ਲੱਗਣ ਉੱਤੇ ਛੌਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਦਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
ਨੀਲ ਗਾਂ ਅਤਿਅੰਤ ਗਰਮੀ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਕੜਕਦੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਭਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਛਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਜਿਆਦਾ ਪੀਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਮੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਲ ਗਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਂ ਸ਼ਬਦ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ ਗਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਸਮਝਕੇ ਮਾਰਦੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੀਲ ਗਾਂ ਖੜੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰ ਨੀਲ ਗਾਂ ਤੋਂ ਬੈਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੱਲਕੀ ਗੱਡੀ ਖਿੱਚਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਉਂਸਿਲ ਮੈਸਰਮੈਂਟ ਇਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਐਨਸੀਐਮਈ) ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਮਾਪ, ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਖੇਤਰ ਹੁਨਰਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਮਾਪ, ਯੋਗਤਾਵਾਂ, ਰਵੱਈਏ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ .।ਕੁਝ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਵਲੀ, ਟੈਸਟ, ਰੈਟਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਣਾ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਲੱਛਣ ਪੈਮਾਨੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਮਾਪ ਸਿਧਾਂਤ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਆਈਟਮ ਰਿਸਪਾਂਸ ਥਿ .ਰੀ ; ਇੰਟਰਾਕਲਾਸ ਸਹਿ-ਸਬੰਧ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੋਜ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਦੂਸਰੇ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਜੋਂ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਨੀਂਹ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ: ਪਹਿਲੀ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਬਾਰੇ ਡਾਰਵਿਨ, ਗੈਲਟਨ, ਅਤੇ ਕੈਟਲ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ, ਹਰਬਰਟ, ਵੇਬਰ, ਫੈਕਨਰ ਅਤੇ ਵਾਂਟ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪ। ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਧਾਰਾ
ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਸਰ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਗੈਲਟਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ. 1859 ਵਿਚ, ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ੳਨ ਦਿ ਓਰਿਜਨਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਭਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੈਂਬਰ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਘੱਟ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨਜਿਹੜੇ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਘੱਟ ਅਨੁਕੂਲ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਗੈਲਟਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾਵੇ।
ਗੈਲਟਨ ਨੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਜੀਨੀਅਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ "ਫਿਟ" ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਅੰਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਫੰਕਸ਼ਨ (ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਸਮਾਂ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਐਕਸੀਟੀ, ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ) ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਡੋਮੇਨ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੁ inਲੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਾਰਜ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ. ਗੈਲਟਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪਿਤਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਨਵ-ਪਦ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਜੇਮਜ਼ ਮੈਕਕਿਨ ਕੈਟਲ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਗੈਲਟਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।ਕੈਟੇਲ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੀਖਿਆ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਆਧੁਨਿਕ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
ਜਰਮਨ ਸਟ੍ਰੀਮ
ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਈਕੋਫਿਜਿਕਸ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਡਾਰਵਿਨ, ਗੈਲਟਨ ਅਤੇ ਕੈਟਲ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰਬਰਟ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ "ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਰਬਰਟ ਮਨ ਦੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।
ਈਐਚ ਵੇਬਰ ਨੇ ਹਰਬਰਟ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਥ੍ਰੈਸ਼ੋਲਡ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਵੇਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਟੀ ਫੈਕਨਰ ਨੇ ਉਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਹਰਬਰਟ ਅਤੇ ਵੇਬਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਇੱਕ ਉਤੇਜਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਲਾਗੀਰਥਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਵੇਬਰ ਐਂਡ ਫੈਕਨਰ ਦਾ ਇੱਕ ਚੇਲਾ, ਵਿਲਹੈਲਮ ਵਾਂਟ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੂੰਡਟ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
20 ਵੀ ਸਦੀ
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਥਿ .ਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਨਾਪਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਸਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.।ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਸਮੇਤ ਅਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਅਸੰਭਵ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਾਪਾਂ ਦੀ ਅਕਸਰ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਪੀਅਰਸਨ, ਹੈਨਰੀ ਐੱਫ. ਕੈਸਰ, ਕਾਰਲ ਬ੍ਰਿਘਮ, ਐਲਐਲ ਥਾਰਸਟਨ, ਈਐਲ ਥੋਰਨਡਾਈਕ, ਜਾਰਜ ਰਾਸ਼, ਯੂਜੀਨ ਗੈਲੈਂਟਰ, ਜਾਨਸਨ ਓ ਕਾਂਨਰ, ਫਰੈਡਰਿਕ ਐਮ. ਲਾਰਡ, ਲੈਡਯਾਰਡ ਆਰ ਟਕਰ, ਅਤੇ ਜੇਨ ਲੋਵਿੰਗਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ
ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਿਆਪਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸਟੈਨਲੇ ਸਮਿੱਥ ਸਟੀਵੰਸ (1946) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਪ "ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ." ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਟੀਵਨਜ਼ ਨੇ ਮਾਪ ਦੇ ਚਾਰ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਮਾਪ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪ "ਉਸੇ ਗੁਣ ਦੇ ਇਕਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਜਾਂ ਖੋਜ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। “(ਪੀ.)  358)
ਦਰਅਸਲ, ਸਟੀਵਨਜ਼ ਦੀ ਮਾਪ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫਰਗਸਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਰਸੀ, ਏ. ਫਰਗੂਸਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੰਨ 1932 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਸਨ. ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਮਾਪ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ।ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਟੀਵਨਜ਼ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਇਕਮਾਤਰ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਇਕ ਹੋਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰਾ, ਜਵਾਬ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਦੋਂ ਮਾਪ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਸਚ ਮਾਡਲ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨੰਬਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ।ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਪਰੋਕਤ ਰੀਜ਼ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਮਾਪ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਪਦੰਡ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਟੀਚਾ ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾੱਡਲਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਮਾਪਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਸੰਬੰਧਤ ਮਾਪਦੰਡ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2015)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ]
ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
ਪਹਿਲਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਕਰਣ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਫੋਰਡ-ਬਿਨੇਟ ਆਈਕਿQ ਟੈਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਐਲਫਰੇਡ ਬਿਨੇਟ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਟੈਸਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਧਨ ਹਨ।ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੋਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਇੱਕ ਆਮ ਭਾਗ, ਜਾਂ ਆਮ ਖੁਫੀਆ ਕਾਰਕ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਡੋਮੇਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖਾਸ ਗਿਆਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2015)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ] ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਧਿਆਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪਰਖਣ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਬਿਹਤਰ ਜਾਣੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਨੇਸੋਟਾ ਮਲਟੀਫਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਸਤੂ ਸੂਚੀ, ਪੰਜ-ਕਾਰਕ ਮਾਡਲ (ਜਾਂ "ਵੱਡੇ 5") ਅਤੇ ਸੰਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਦੀ ਵਸਤੂ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਮਾਈਅਰਜ਼-ਬ੍ਰਿਗੇਸ ਕਿਸਮ ਸੂਚਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਰਵੱਈਏ ਦਾ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਵੱਈਏ ਦੀ ਮਾਪ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਢੰਗ ਹੈ ਲਿੱਕਰਟ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਕ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਅਨੌਖੇ ਮਾਪ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹੈ ਹਾਈਪਰਬਰੋਲਿਕ ਕੋਸਾਈਨ ਮਾਡਲ (ਐਂਡਰਿਕ ਅਤੇ ਲੂਓ, 1993)।
ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹੁੰਚ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮਾਪਣ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਟੈਸਟ ਥਿ .ਰੀ (ਸੀਟੀਟੀ) ਅਤੇ ਆਈਟਮ ਰਿਸਪਾਂਸ ਥਿ .ਰੀ (ਆਈਆਰਟੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜੋ ਗਣਿਤ ਦੁਆਰਾ ਆਈਆਰਟੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱ. ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਮਾਪਣ ਲਈ ਰਾਸਚ ਮਾਡਲ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਸਚ ਮਾੱਡਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿਸਦਾ ਇਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਹਨ. ਇਸ ਆਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਡੇਟਾ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ। ਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਸੁੱਤੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਘਾਟ। ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਈਗੇਨਵੈਲਯੂਜ਼ ਇੱਕ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਫੈਕਚਰਿੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਦਾਇਰਾ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2011)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ] ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਸਕੇਲਿੰਗ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਮਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਡੇਟਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲੱਭਣ ਦਾ ਇੱਕ .ੰਗ ਹੈ. ਕਲੱਸਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਬਹੁ-ਅਯਾਮੀ ਸਕੇਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਕਲੱਸਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਲਟੀਵਰਆਇਟ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਢੰਗ ਹਨ ਜੋ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਸਰਲ ਢਾਚਿਆਂ ਤੋਂ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ, ਢਾਂਚਾਗਤ ਸਮੀਕਰਨ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੱਡੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪਹੁੰਚਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਢੰਗ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਡਾਟੇ ਤੇ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਕਵੇਂ ਹਨ।ਕਿਉਂਕਿ ਗ੍ਰੈਨਿੳਲਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਹਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਦੀ ਹੱਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਵੀਂ ਵਿਧੀ ਜੋ ਦੋ-ਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ "ਆਦਰਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੋ ਸਰੋਤ, ਇੱਕ ਆਮ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ" ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਧੀਗਤ ਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। "
ਕੁੰਜੀ ਧਾਰਣਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਮਗਰ
ਮਗਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਘਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੋਕੋਰੋਕੋ
ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀਡਿਓ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ ਐਸਸੀਈ ਜਪਾਨ ਸਟੂਡਿਓ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਲੇਅਸਟੇਸ਼ਨ ਪੋਰਟੇਬਲ (ਪੀਐਸਪੀ) ਹੈਂਡ ਹੇਲਡ ਗੇਮ ਕੰਸੋਲ ਲਈ 2006 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੇਡ ਨੂੰ ਟੋਟੂਮੂ ਕੋਂਓ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੀ।ਐਸ।ਪੀ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਕੋਰ ਗੇਮਪਲਏ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੋਂਓ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੇ ਕੋਰਸ ਉੱਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਵਿਚ, ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁੋ-ਰੰਗੀ ਜੈਲੀ ਜਿਹੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ PSP 'ਤੇ ਮੋਢੇ ਬਟਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ,ਅੰਤ ਦੇ ਟੀਚੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ।ਅਤੇ ਮਾਰੂ ਫੌਜੀ ਟੂਫਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਅਜੀਬ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਪਲਾਟ
ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਮੁਈ ਮੁਈ 'ਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਹਾਵਣਾ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਦਿਨ ਦੂਰ ਖੇਡਦੇ ਅਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੋਜਾ ਟ੍ਰਾਂਸਫ਼ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਵਾਜਕਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਲੜਨਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਖਿਡਾਰੀ "ਗ੍ਰਹਿ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੋਜਾ ਟਰੂਪ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਗੇਮਪਲੇਅ
left|thumb|ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਕੁਲੀਚੇ ਵਧੀਆਂ; ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੇਰੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਕ ਪਿਕਰੀ ਅਤੇ ਇਕ ਮੂਈ ਮੂਈ ਚਿੱਤਰ ਲੋਪੋਰੋਕੋ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨੂੰ 5 ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ 8 ਦੇ ਪੱਧਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਟੀਚਾ, ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਲੱਭੇ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕ ਬਣਾਏ। ਖੇਡ ਵਿਚ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਦੀਆਂ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਪੀਲੇ ਇਕ (ਕੁਲਸ਼ੇ) ਦੇ ਬਾਹਰ, ਬਾਕੀ ਦੇ ਅਨਲੌਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਪੱਧਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਿਡਾਰੀ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਧਰ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੇਮਪਲੈਕਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਗਾਣੇ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਜੈਲੇਟਿਨ ਦੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ' ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਲੋਪੋਰੋਕੋ ਦੀ ਡਿਫੌਲਟ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਰਗ ਜਾਂ ਤਿਕੋਣ, ਜੋ ਕਿ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਧੋਂਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਇੱਕ ਬੇਰੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਦੁਆਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਤਮ 20 ਵਰਗ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਿੰਗਲ ਵੱਡੀ ਲੋੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ○ ਦਬਾ ਕੇ ਜਾਂ ਪੱਧਰ ਦੇ ਖਾਸ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਣਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ○ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਅਹਿਸਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਅਭੇਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਦੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੇਧ ਦੇਵੇ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਕੋ ਵੱਡੇ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਛੋਟੇ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲੋਕੋਰੋੋ ਦੁਆਰਾ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਖਿਡਾਰੀ ਲੋਪੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਗੁਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੋਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ Moja ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖੇਡ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦੇਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਮਣ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਖਿਡਾਰੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਐਲ ਤੇ ਆਰ ਬਟਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਝੁਕੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਕੈਨੀਕਲ ਆਬਜੈਕਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਲੇਟਫਾਰਮਜ਼ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਲਈ ਉਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀ ਲੋਪੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਬਟਨ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਲੋਪੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਵਕਫ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਕੰਧ ਰਾਹੀਂ ਫੱਟਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਵਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਰ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਗੀਤ ਵਧੇਰੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਲੋਕੋਰੋਕੋ ਸਮੁੱਚੇ ਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2006 ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ
ਸਾਊਦੀ ਰਿਆਲ
ਰਿਆਲ (ريال Riyāl, ISO 4217 ਕੋਡ: SAR) ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ر.س ਜਾਂ SR ਹੈ। ਇੱਕ ਰਿਆਲ ਵਿੱਚ ੧੦੦ ਹਲਲ (هللة Halalah) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਊਦੀ ਕਿਰਸ਼ ਪੰਜ ਹਲਲਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ
ਇਹ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਫਤ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਣਾ, ਵਰਤ, ਸੋਧ ਅਤੇ ਵੰਡ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਨੇ ਕਲਾਤਮਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ
ਸੰਘ
ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਜਾਂ ਕੰਠ ਧੌਣ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਵਿੱਚ ਪੋਲ ਅਤੇ ਘੰਡੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰ ਅਤੇ ਧੌਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਘ
ਬੀਨਾ ਬੈਨਰਜੀ
ਬੀਨਾ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ ਵੀਨਾ ਜਾਂ ਬੀਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਬੀਨਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਂ ਬਿਨਾ ਬਾਤਬਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ (ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੀਪ ਬਾਤਬਾਲ, ਪ੍ਰਦੀਪ ਬੈਂਨਰਜੀ) ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਜੋਈ ਬਿਸਵਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸਿਧਾਰਥ ਬੈਨਰਜੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਾਜਿਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਹਾਊਸਫੁੱਲ 2 ਅਤੇ ਹਿੰਮਤਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੈਨਰਜੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ (ਰੀਨਾ ਅਤੇ ਮੀਨਾ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਲਾਲ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਇੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕਰਨਾਟਕਾ
ਬੇਲਾਂਦੁਰ ਝੀਲ
ਸਿੱਕਮ
*ਗੁਰੁਦੋਗਮਾਰਝੀਲ
ਅਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ
*ਡੀਪੋਰ ਪੋਲਾ ਝੀਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਂਵਾਂ
1979
1979 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਚੁਸਤ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ
ਚੁਸਤ (Chust/Чуст; Чуст; Чуст) ਪੂਰਬੀ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਸਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਚੁਸਤ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਚੁਸਤਸੋਏ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਚੁਸਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੂਜਾ ਨੇ ਚੁਸਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 16ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਕੰਧ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 1882 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਧਾਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਪਸਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੁਸਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੁਹਾਰ, ਦਰਜੀ ਅਤੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਆਦਿ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਚੁਸਤ ਦੇ ਚਾਕੂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਟੋਪੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰੂਸੀ ਫੈਲਾਅ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਚੁਸਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੀਆਂ ਫ਼ੈਕਟਰੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। 1912 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਛੇ ਕਪਾਹ ਮਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਮੜਾ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਸੀ। ਚੁਸਤ ਨੂੰ 1926 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਚੁਸਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚੁਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ 1969 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਭੂਗੋਲ
ਚੁਸਤ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 1000 m-1200 m ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਨਮਾਗਾਨ ਤੋਂ 41.3 km ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਸਿਰੇ ਤੇ ਚੁਸਤਸੋਏ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਲੋਕ
ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਸੋਨਸੋਏ ਦੇ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤਾਜਿਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਜ਼ਬੇਕ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤਾਜਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਮੌਸਮ
ਚੁਸਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਠੰਢੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ ਦਾ ਔਸਤਨ ਤਾਪਮਾਨ 27 °C ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਔਸਤਨ ਤਾਪਮਾਨ 0 °C ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
ਚੁਸਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਬਾਦੀ 2004 ਵਿੱਚ 63,800 ਸੀ। ਤਾਜਿਕ ਅਤੇ ਉਜ਼ਬੇਕ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹਨ।
ਅਰਥਚਾਰਾ
ਚੁਸਤ ਕਪਾਹ ਸਬੰਧਿਤ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਊਬਤੀਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਚਾਕੂਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਾਕੂ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਾਤੂ ਕਾਰੀਗਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਚਾਕੂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਹਰੇਕ ਬਾਰੀਕ ਦਾ ਬੜਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਕੂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਟੇਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਸਤ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦਾ ਮਾਅਰਕਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਚੁਸਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਹਨ:
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੁਸਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ, ਦੋ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਛੇ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ
ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਲੀਸ਼ੇਰ ਉਸਮਾਨੋਵ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹੁਣ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੁਸਤ ਵਿੱਚ 1953 ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਫ਼ੋਰਬਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਮਾਨੋਵ ਰੂਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ $17.6 ਡਾਲਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 34 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।
ਨਿਨੋਚਕਾ ਰੋਸਕਾ
ਨਿਨੋਚਕਾ ਰੋਸਕਾ (ਜਨਮ 1946, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼), ਇੱਕ ਫਿਲੀਪਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਏਐਫ਼3ਆਈਆਰਐਮ, ਮਾਰੀਪੋਸਾ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਚੇਂਜ,  ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰੋਸਕਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ਟਵਾਇਸ ਬਲੈਸਡ 'ਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਰੋਸਕਾ ਦੇ ਦੋ ਨਾਵਲ, ਦੋ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਚਾਰ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ "ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਵਾਰ" ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਕਲਾਸਿਕ ਖ਼ਾਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਸ਼ੋਰਟ ਸਟੋਰੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ "ਐਪੀਡੈਮਿਕ" 1986 "100 ਸ਼ੋਰਟ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੇਅਮੰਡ ਕਰਵਰ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ੋਰੀ 'ਚ 25 ਸਾਲਾ ਦੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ "ਸ਼ੂਗਰ ਐਂਡ ਸਾਲਟ" ਕਹਾਣੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਬੇਸਟ ਫਿਕਸ਼ਨ ਇਨ 30 ਈਅਰਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੈਂਡਵਿਚ
ਇੱਕ ਸੈਂਡਵਿਚ ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਪਨੀਰ ਜਾਂ ਮੀਟ, ਬਰੈੱਡ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੇ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਟੋਰੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਦੇ ਦੋ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਟੁਕੜੇ ਕੰਟੇਨਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੂਡ ਟਾਈਪ ਲਈ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੈਂਡਵਿਚ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਰਟੇਬਲ ਫਿੰਗਰ ਫੂਡ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੈਂਡਵਿਚ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਵਰਕ, ਸਕੂਲੀ ਜਾਂ ਪਿਕਨਿਕਾਂ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਭੋਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਡ ਸਧਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮਿਕਸਰੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਅਨੀਜ਼ ਜਾਂ ਰਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲਾਏ, ਇਸਦੀ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੈਂਡਵਿਚ ਵੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰਮ ਜਾਂ ਸਰਦੀਆਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਡਲ ਸੈਂਟਵਿਕਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈਲੀ ਮੀਟ ਸੈਂਡਵਿਚ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੈਂਟਵਿਕਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵਾਲਾ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਜੈਲੀ ਸੈਂਡਵਿਚ, ਦੋਵੇਂ ਹਨ।
ਸੈਂਡਵਿਚ ਨੂੰ ਜੋਨ ਮੌਂਟੈਗੂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਰਾਜੇ ਸੈਂਡਵਿਚ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਹੈ। ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ "ਪੈਟਰੋਨਾਈਮੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ" ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਬ੍ਰੈਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੋਟੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੈਂਡਵਿਚ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਕਲਪ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪ ਤੱਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤਹਿਤ (ਜਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ) ਲੰਘਣ ਲਈ ਕੁਝ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਰੋਟੀ ਵਰਗੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਜੋੜਨ ਜਾਂ ਵਰਣਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯਹੂਦੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਲੈਲ ਨੇ ਐਲਡਰ ਨੂੰ ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਭੇਡੂਆਂ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਨਰਮ ਮਤਾਹਾਹ-ਫਲੈਟ, ਬੇਖਮੀਰੀ ਰੋਟੀ-ਵਿਚਕਾਰ ਪਸਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਫਲੈਟਬੈੱਡ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲੈਟ ਦੀਆਂ ਬੁਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਰੋਕੋ ਤੋਂ ਈਥੀਓਪੀਆ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਰੋਟੀ ਸਫੈਦ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਵਾਈਫ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਭਿੰਨ ਹੈ।