cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ
ਮੌਤ
ਮਰਾਠੇ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਅਪ੍ਰੈਲ 1758 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੇ 75 ਲੱਖ ਸਾਲਾਨਾ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬੇਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਾਲਿਕ ਸਨ: ਮੁਗ਼ਲ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਅਤੇ ਮਰਾਠੇ। ਮਗਰ ਅਸਲ ਮਾਲਿਕ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਹੀ ਸਨ। ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਅਪਣਾ ਕੋਈ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਵੱਢ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾ ਲਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਟਿਕਾਣੇ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਕੜ ਹਾਰੇ ਦਰਖ਼ਤ ਕੱਟਣ ਲਈ ਲਾ ਲਏ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਰਾਮ ਰੌਣੀ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਟਾਕਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ 10 ਸਤੰਬਰ 1758 ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸੂਲ ਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ਼ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਜਿਸਮ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਖ਼ਾਨਪੁਰ ਦੇ ਥਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1758
ਕੰਧ ਚਿੱਤਰ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪੁਰਾਤਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਇਹ ਕਲਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਲਾ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਦਾ ਬੁਰਜ ਕੰਧ ਕਲਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਡਾ.ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਗ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾ ਤੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੰਧ ਕਲਾ' ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੋਠੇ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ
ਕੋਠੇ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਕਿਤਾਬ ਡਾ. ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਅਾਇਸ ਅਵਾਰਡ
ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਬਿਓਰਾ
ਇਹ ਹੇਠਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ-
ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ
ਬੌਬੀ ਚਾਰਲਟਨ
ਸਰ ਰਾਬਰਟ ਚਾਰਲਟਨ ਸੀ.ਬੀ.ਈ. (ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1937) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨ ਮਿਡਫੀਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਬੈਲਨ ਡੀ ਔਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਮਲਾਵਰ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਅਤੇ ਮਿਡ ਫੀਲਡ ਦੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦੋ ਵਾਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਇੱਕ ਵਾਰ 1966 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚੈਲਸੀ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਲੀਗ ਮੈਚ ਵਿਚ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜੈਕ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਲੀਡਸ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲਈ ਡਿਫੈਂਡਰ ਸੀ।
ਐਸਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਨੋਰਥਮਬਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਚਾਰਲਟਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1956 ਵਿੱਚ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਸਥਾਨ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੀ 1965 ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। 1968 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਟੀਮ ਬਣ ਗਈ। ਚਾਰਲਟਨ ਨੇ ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ (758) ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿਡਾਰਨਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ 2008 ਦੇ ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਰਿਆਨ ਗਿੱਗਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਸੀ।
ਅਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਚਾਰਲਟਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਕਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਮਾਮੇ ਮਿਲਬਰਨ (ਲੀਡਸ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਸਿਟੀ), ਜਾਰਜ ਮਿਲਬਰਨ (ਲੀਡਸ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਤੇ ਚੇਟਰਫੀਲਡ), ਜਿਮ ਮਿਲਬਰਨ (ਲੀਡਸ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਡਫੋਰਡ ਸਿਟੀ) ਅਤੇ ਸਟੈਨ ਮਿਲਬਰਨ (ਚੈਸਟਰਫੀਲਡ, ਲੈਸਟਰ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਰੋਚਡੇਲ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਊਕਾਸਲ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਜੈਕੀ ਮਿਲਬਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਸਿਰਫ ਲੀਡਸ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਫੁਟਬਾਲਰ ਬਣਨ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਜੈਕ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਰਾ, ਟੋਮੀ, ਰੋਥਰਹੈਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕ ਮਿਲਰ ਕਲੱਬ ਦੇ ਲਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਲੋਕ
ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ।
ਆਕ੍ਯਾਯਨ ਝੀਲ ਅਡਾਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਕਰਾਤਾਸ਼ ਇਲਸੇ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈਲਗਭਗ 36°36′N 35°31′E 'ਤੇ। ਇਹ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਤੱਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਪੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਅਯਾਮ ਲਗਭਗ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3.7 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਖੋਖਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੇਹਾਨ ਨਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਝੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੀਲ ਦੀ ਖਾਰੇਪਣ ਘੱਟ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਪਰ ਰੇਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਝੀਲ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 1,700 ਹੈਕਟੇਅਰ (4,200 ਏਕੜ) ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਸਾੰਭ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਹਾਇਕੂ
thumb ਹਾਇਕੂ (ਜਪਾਨੀ: 俳句; ) ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਜਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਅਨੁਸਾਰ "ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚ ਡੂੰਘੇ ਭਾਵ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।.... ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹਾਇਕੂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਲਤਾ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੈ।" ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀ ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਦਿਵਾਈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਜਾਪਾਨੀ gendai (现代) ਹਾਇਕੂ ਪੰਜ -ਸੱਤ-ਪੰਜ ਵਾਲੀ 17 ਓਂਜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਦੂਰ ਹੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਪਾਰੰਪਰਕ ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ gendai ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੰਬ ਚਿਣਾਈ (juxtaposition) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿ ਚਿਣੇ ਬਿੰਬ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਤੱਖਦਰਸ਼ੀ ਰੋਜ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ
“ ਨਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ… ਹਾਇਕੂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮਾਤਰ ਟਿੱਕ ਦੇਣ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਹ ਹੈ, ਇਹ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ, ਹਾਇਕੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਉਂ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਿਹਤਰ: ਇਉਂ ! ਤਾਂ ਇਹ ਇੰਨੀ ਤਤਕਾਲੀ ਅਤੇ ਇੰਨੀ ਸੰਖੇਪ (ਬਿਨਾਂ ਕੰਪਨ ਜਾਂ ਪੁਨਰਾਵ੍ਰੱਤੀ) ਛੋਹ ਹੈ ਕਿ ਯੋਜਕ ਵੀ, ਵਰਜਿਤ ਨਿੱਖੜੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਫਲੈਸ਼ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਮਾਤਰ ਯੱਕਦਮ ਮਿਲਣੀ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਸੋਝੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਝਲਕਾਰੇ ਨਾਲ ਅਦਿੱਖ ਦੁਨੀਆ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ (ਜਾਪਾਨੀ ਤਰੀਕੇ) ਨਾਲ ਲਈ ਫੋਟੋ ਦੀ ਫਲੈਸ਼ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਕੈਮਰਾ ਲੋਡ ਕਰਨਾ ਨਜ਼ਰੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ: ਹਾਇਕੂ ਦੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਰਸਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਹਾਇਕੂ ਮੁਖ਼ਤਸਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਅਮੀਰ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਵਾਕਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫ਼ੌਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁਨਾਸਬ ਰੂਪ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਾਇਕੂ ਜੋ ਕੁਛ ਵੀ ਹੈ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੂਰਤੀਮੂਲਕ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸਾਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। (ਹਾਇਕੂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਪੱਖਪਾਤ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ), ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਹੀ ਹੈ ! ਏਨੀ ਤੁਰਤ ਹਰਕਤ ਨਾਲ…ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਟਿੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਹਾਇਕੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ,'ਕੁਝ ਖਾਸ ਨਹੀਂ'”
ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ
ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਹਾਇਕੂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿ ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਜੀਵ ਕਾਵਿਕ ਬਿੰਬ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਅਨੁਸਾਰ: "ਪਰ ਇਹ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਕੁਦਰਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੀ ਇਸਦਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਚੋਖਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਸੁਮੇਲਤਾ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਕਾਵਿ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਕਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਿਆਰੇ ਕਲੇਵਰ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਾਇਕੂ ਇਸਦਾ ਪੁਖਤਾ ਪਰਮਾਣ ਹਨ।"
ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ
ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ (1644 - 1694), ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਾਤਸੂਓ ਕਿਨਸਾਕੂ (松尾 金作?), ਫਿਰ ਮਾਤਸੂਓ ਚਿਊਮੋਨ ਮੁਨਫੋਸਾ (松尾 忠右衛門 宗房?)[੧][੨] ਐਡੋ ਕਾਲ (1603 ਤੋਂ 1868) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਾਸ਼ੋ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਰੇਂਕੂ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੈਕਾਈ ਨੋ ਰੇਂਗਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ) ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ, ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਸਟਰ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਕੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਈ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ
ਬੂਸੋਨ ਜਾਂ ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ (1716 – 17 ਜਨਵਰੀ 1784), ਐਡੋ ਕਾਲ (1603 ਤੋਂ 1868) ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਪਾਨੀ ਚਿਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਪਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਹਾਇਕੂ ਉਸਤਾਦਾਂ- ਬਾਸ਼ੋ, ਬੂਸੋਨ, ਈਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿੱਕੀ - ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਇਕੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨੀ ਕਵਿਤਾ
ਕੇ ਐਮ ਮੁਨਸ਼ੀ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕਨਹੀਆਲਾਲ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭੜੌਚ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਉੱਚ ਸਾਖ਼ਰ ਭਾਗਰਵ ਬਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ ਮੁਂਬਈ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ 1915 ਵਿੱਚ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਹਾਇਕ-ਸੰਪਾਦਕ ਬਣਿਆ। ਕਈ ਹੋਰ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਝ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 1938 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੰਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਫਰਜ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ। 1952 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਰਿਹਾ। ਵਕੀਲ, ਮੰਤਰੀ, ਕੁਲਪਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਦਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਡਰਾਮਾ, ਇਤਹਾਸ, ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਵਿਧਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 1956 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮੇਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887
ਪਾਲ ਕਰੂਗਮੈਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ
ਨਮੋਕਾਰ ਮੰਤਰ
ਨਮੋਕਾਰ ਮੰਤਰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਅਰਿਹੰਤਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ ਅੱਗੇ ਅਰਜੋਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਣਮੋਕਾਰ ਮੰਤਰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਨਵਕਾਰ ਮੰਤਰ,ਨਮਸਕਾਰ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿ ਨਮਸਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਅਰਿਹੰਤੋਂ,ਸਿੱਧਾਂ,ਆਚਾਰਿਆੋਂ,ਉਪਾਧਿਆਯੋਂ ਅਤੇਸਾਧੁਵਾਂਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਣਮੋਕਾਰ ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਮੰਤਰ ਹੈ।ਇਸ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਮ ਪਵਿਤਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ,ਪਰ ਸੰਪੂਰਣ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਮਾਨ ਖਾਲਸ ਆਤਮਸਵਰੂਪ ਦਾ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ,ਸਿਮਰਨ,ਚਿੰਤਨ,ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸਲਈ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਇਸਵਰੂਪੀ ਮੰਤਰ ਹੈ।ਲੌਕਿਕ ਮੰਤਰ ਆਦਿ ਸਿਰਫ ਲੌਕਿਕ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪਹੁੰਚਾਂਦੇ ਹਨ,ਪਰ ਅਦਭੁੱਤ ਮੰਤਰ ਲੌਕਿਕ ਅਤੇ ਅਦਭੁੱਤ ਦੋਨਾਂ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਸਲਈ ਣਮੋਕਾਰ ਮੰਤਰ ਸਰਵਕਾਰਿਆ ਸਿੱਧਿਕਾਰਕ ਅਦਭੁੱਤ ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਡਿਆਈ
ਇਸ ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਜੈਨ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਹਨ। ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਪੰਜ ਨਮਸਕਾਰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਗਲ ਹੈ।
ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ੩੫ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ੩੩ ਅੱਖਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਲ ੬੮ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਕੁਲ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਸਿੱਧ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਣਮੋਕਾਰ - ਸਿਮਰਨ ਵਲੋਂ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੋਗ, ਗਰੀਬੀ, ਡਰ, ਵਿਪੱਤੀਯਾਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੀ ਅਨੁਭਵ ਸਿੱਧ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨ ਚਾਹੇ ਕੰਮ ਸੌਖ ਵਲੋਂ ਬੰਨ ਜਾਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਸੁਣੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਨਾਮ
1.:ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਰਥਾਤ ਜੜ ਹੈ।
2. ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ:ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈ।
3. ਪੰਚਨਮਸਕਾਰ ਮੰਤਰ:ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
4. ਅਨਾਧਿਨਿਧਨ ਮੰਤਰ:ਇਹ ਅਨਾਦਿਕਾਲ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਚਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਅਨਾਦਿਕਾਲ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ।
5. ਮ੍ਰਤਿਉਂਜਈ ਮੰਤਰ:ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੱਚਾ ਸ਼ਰੱਧਾਨ ਕਰਣ ਵਲੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਫਤਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
6. ਇਸਨੂੰ ਪੰਚਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਮੰਤਰ,ਸਰਵਸਿੱਧਿਦਾਇਕ ਮੰਤਰ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਧਰਮ
ਅਨਨਿਆ ਰਾਏ
right|thumb|240x240px| ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਨਨਿਆ ਰਾਏ ਅਨਨਿਆ ਰਾਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਹਿਰੀਵਾਦ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ| ਕਲਕੱਤਾ, ਭਾਰਤ (1970) ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਰਾਏ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਰੇਨੀ ਲੂਸਕਿਨ ਚੇਅਰ ਯੂਸੀਏਐਲਏ ਲੂਸਕਿਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰਸੀ ਹਨ|ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਗਲੋਬਲ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੀ ਹੈ|ਉਸਨੇ ਮਿਲਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਧਿਐਨ (1992) ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਅਤੇ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਿਟੀ ਪਲੈਨਿੰਗ (1994) ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ (1999) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਰਾਏ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ:
ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਏ "ਸ਼ਹਿਰੀ ਗੈਰ-ਰਸਮੀਅਤ" ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਦੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ "ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਭੂਗੋਲੀਆਂ" ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ. ਉਹ ਸ਼ਹਿਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ
2015 ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਰੇਨੀ ਲਸਕਿਨ ਚੇਅਰ ਨੂੰ ਯੂਸੀਐਲਏ ਲੂਸਕਿਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਗਲੋਬਲ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿਚ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਅਰਬਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਚ ਫ੍ਰੀਸਨ ਚੇਅਰ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂ ਸੀ ਬਰਕਲੇ ਵਿਚ ਅਰਬਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਮੇਜਰ ਦੀ ਬਾਨੀ ਸੀ|. ਉਸਨੇ ਬਲੂ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਿੰਗ ਇਕਨੌਮੀਜ਼ ਦੀ ਐਜੁਕੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਗਲੋਬਲ ਗਰੀਬੀ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਿਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਨਾਬਾਲਗ ਦੀ ਬਾਨੀ ਚੇਅਰ ਸੀ. ਉਸਨੇ 2009 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2005 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਡੀਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ, ਰਾਏ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ|ਉਸ ਦਾ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਕੋਰਸ, "ਗਲੋਬਲ ਗਰੀਬੀ: ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਚ ਉਮੀਦਾਂ," ਨੇ ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਹਰੇਕ ਫਾਲ ਵਿਚ 700 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ. 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਟੀਚਿੰਗ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਸਨਮਾਨ ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2006 ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਨੂੰ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਫੈਕਲਟੀ ਮੇਂਟਰਜ਼ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ| 2008 ਵਿਚ, ਰਾਏ ਗੋਲਡਨ ਐਪਲ ਟੀਚਿੰਗ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਕੋ ਅਧਿਆਪਨ ਪੁਰਸਕਾਰ. ਉਹ CASE / Carnegie ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ| ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਐਲੂਮਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ 2011 ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਇਨ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ|
ਕੰਮ
ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਗਰੀਬੀ ਕੈਪੀਟਲ: ਮਾਈਕਰੋਫਾਈਨੈਂਸ ਐਂਡ ਮੇਕਿੰਗ ofਫ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਕੂਲਜ਼ Planningਫ ਪਲਾਨਿੰਗ ਦੇ ਪੌਲ ਡੇਵਿਡੌਫ ਬੁੱਕ ਐਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ. ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਡੇਵਿਡੌਫ ਇਨਾਮ "ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭਾਗੀਦਾਰ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ seekingੰਗਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ womenਰਤਾਂ. ਰਾਏ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫਾਈਨੈਂਸ ਵਿੱਤੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਇਕ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜੋ “ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰਕਰਣ” ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਗਲੋਬਲ ਸਬਪ੍ਰਾਈਮ ਮਾਰਕੀਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀ ਅਤੇ ਸੌਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁੱਦੇ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਰਾਏ ਗਰੀਬੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ Her] ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ|
2014 ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਨੇ, ਬਲੂਮ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਿੰਗ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ UCLA ਲਸਕਿਨ ਇੰਸਟੀਚਿ forਟ ਫਾਰ ਇਨਸੁਆਇਲਟੀ ਐਂਡ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, # ਗਲੋਬਲ ਪੀਓਵੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਿਜੀਟਲ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗਲੋਬਲ ਗਰੀਬੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਹੱਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ| ਰਾਏ, ਖਾਲਿਦ ਕਦੀਰ (ਯੂ.ਸੀ. ਬਰਕਲੇ ਲੈਕਚਰਾਰ), ਜੀਨੀਵੇ ਨਿਗੇਰਨ-ਗੋਂਜ਼ਲੇਸ (ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ), ਅਤੇ ਕਲੇਰ ਟੈਲਵਾਲਕਰ (ਯੂ.ਸੀ. ਬਰਕਲੇ ਲੈਕਚਰਾਰ) ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਗਏ ਵਿਡੀਓਜ਼ ਨੂੰ ਯੂ-ਟਿ toਬ 'ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੈਸ਼ਟੈਗ, # ਗਲੋਬਲ ਪੀਓਵੀ ਦੁਆਰਾ ਟਵਿੱਟਰ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਏ ਨੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਯੂਸੀਐਲਏ ਐਬੋਲਿਸ਼ਨਿਸਟ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਾਏ ਨੇ ਇੱਕ ਵਸੀਲਾ ਗਾਈਡ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ “ਅਤਿਵਾਦਵਾਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੁੱਦਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਪੁਲਿਸਿੰਗ, ਮਕਾਨ ਅਧਿਕਾਰ, ਯੂਨੀਅਨ ਲੇਬਰ, ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਜੁਟਾਉਣਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਲੇਖ "ਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ Trumpਾਂਚਾ: ਟਰੰਪਵਾਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ," ਰਾਏ ਨਿਰਮਾਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੇਸ਼ਿਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ. ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਲਾਭ. ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਸਿੱਖਿਅਕਾਂ, ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਚੀਦਗੀ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਅਣਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਤਾ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ|
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
7 ਅਪ੍ਰੈਲ
7 ਅਪਰੈਲ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 97ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 98ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 268 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਪਰੈਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਔਕਸੋਹੈਲਾਈਡ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਕਸੋਹੈਲਾਈਡ
ਸੈਫ਼ ਉੱਦੀਨ ਕਿਚਲੂ
ਸੈਫੁੱਦੀਨ ਕਿਚਲੂ (सैफ़ुद्दीन किचलू (ਦੇਵਨਾਗਰੀ), سیف الدین کچلو (ਨਸਤਾਲੀਕ)) (15 ਜਨਵਰੀ 1888 - 9 ਅਕਤੂਬਰ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ, ਬੈਰਿਸਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1952 ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਜੋ ਹੁਣ ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਡਾ. ਕਿਚਲੂ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜਨਵਰੀ 1888 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਜ਼ੁਦੀਨ ਕਿਚਲੂ ਅਤੇ ਦਾਨ ਬੀਬੀ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲੱਗੇ। ਜਲਦ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ 1919 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਗਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਅਗ੍ਰਹਿ (ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ​​ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਖਿਲਾਫ਼ਤ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਕਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888
ਕੋਠੇ ਢਿਲਵਾਂ ਵਾਲਾ
ਕੋਠੇ ਢਿਲਵਾਂ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟ ਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਣਮਾਣਸ ਤੇ ਲੂੰਬੜੀ
ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ
ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਣਮਾਣਸ ਦੇ ਭੰਗੜੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਲੂੰਬੜ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦਰਬਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰਫ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਭੁੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕੁੱਝ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਰਮਾਇਆ ਬਾਂਦਰ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੂੰਬੜ ਤੇ ਧੋਖੇ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਨਾ ਭੋਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲਚੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਆਸ਼ਾਲਤਾ ਸੇਨ
ਅਸ਼ਾਲਤਾ ਸੇਨ (5 ਫਰਵਰੀ 1894 - 13 ਫਰਵਰੀ 1986) ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਕਵੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਸੀ।[1][2][3]
ਜੀਵਨ
ਆਸ਼ਾਲਤਾ ਸੇਨ ਦਾ  ਜਨਮ  1984 ਵਿੱਚ ਨੋਆਖਲੀ ਦੇ  ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਪਰਿਵਾਰ  ਬੰਗਾਲਮੋਹਨ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਅਤੇ  ਮਨੋਦਾਸੁੰਦਰੀ  ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ|  ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੋਆਖਲੀ ਦੀ ਜੱਜ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ| 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਅੰਤਾਹਪੁਰ  ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ  ਹੋਈ। ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਨਭਾਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ 1905 ਵਿਚ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਸਵਦੇਸੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਛੱਵਾਸ, ਉਤਸਾ, ਵਿੱਦਿਉਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇਦਰ ਛੜਾ  ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ।[4]
1921 ਵਿਚ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿੱਖਿਆ ਆਸ਼ਰਮ  ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1922 ਵਿਚ, ਉਹ ਢਾਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲੋਂ  ਡੈਲੀਗੇਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਾਯਾ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।1924 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰਮਾ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਸਰਜੂਬਲਾ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਔਰਤ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੰਡਾਰੀਆ ਮਹਿਲਾ ਸੰਮਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1925 ਵਿਚ, ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਟੂਨੀ ਸੰਘ (ਏ.ਆਈ.ਕੇ.ਐੱਸ.) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਖਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।[4]
13 ਫਰਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ‘ਤੇ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1894
ਐਸਟਰ
ਐਸਟਰ ਉਹ ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਈਥਰ ਜੋੜ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇੱਕ ਕਾਰਬੋਨਿਲ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਆਕਸੋਐਸਿਡ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਅਲਕੋਹਲ ਜਾਂ ਫ਼ਿਨੋਲ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਹਾਈਡਰਾਕਸਿਲ ਯੋਗ ਨਾਲ਼ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ
ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ (ਉੜੀ ਸ਼ਾਹੀ, ਊਡੀ ਸ਼ਾਹੀ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਹੀ, ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ  822-1026 ਈਸਵੀ) ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਰੰਭਕ ਮੱਧਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਾਬੁਲਿਸਤਾਨ, ਗੰਧਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਬੋਲਬਾਲਾ  ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ. ਅਤੀਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਕੇਵਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਿੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ
ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਬਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ।
1979 ਵਿੱਚ, ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਆਰਥਰ ਲੇਵੇਲਿਨ ਬਾਸ਼ਮ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਤੁਰਕ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ "ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ, ਸਿੱਕਾ, ਅਤੇ ਪੈਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ" ਉੱਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ।  ਉਸਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਥਾਰਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   2010 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਡਬਲਯੂ. ਮੀਸਟਰ — ਯੂਪੈਨ ਵਿਖੇ ਕਲਾ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਚੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ — ਨੇ ਸਾਹੀ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਸਨੇ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਇਜਾਜ਼ ਖਾਨ ਨੇ "ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ[ਆਂ] ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ" ਉੱਤੇ ਲੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ।
ਸਾਹਿਤ
ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਤੁਰਕ ਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਉਲਟ, ਗੁਆਂਢੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ - ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਖੰਡਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।   ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਲਹਣ ਦੀ ਰਾਜਤਰੰਗੀਨੀ (1148-1149) ਹੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਲ-ਬਰੂਨੀ (ਅੰ. 1030) ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼-ਅਲ-ਹਿੰਦ, ਅਬੂਲ-ਫ਼ਜ਼ਲ ਬੇਹਾਕੀ (ਅੰਦ. 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ),ਦੀ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਬੇਹਾਕੀ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਗਰਦੇਜ਼ੀ ਦੀ ਜ਼ੈਨ ਅਲ-ਅਖ਼ਬਾਰ, ਅਤੇ ਅਲ-ਉਤਬੀ ਦੀ  ਕਿਤਾਬ-ਏ ਯਾਮਿਨੀ (ਸੀ. 1020)  ਹਨ।
ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਡੈਨੀ ਬੰਡਾਲਾ
ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਡੈਨੀ ਬੰਡਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ਐਮਐਲਏ) ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ
ਮੂਲ
thumb|ਸਪਲਾਪਤੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ 'ਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ, ਭਾਵ "ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰਭੂ"। ਸਿਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਦਸਤਾਰ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ
ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ (République du Congo), ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਂਗੋ-ਬ੍ਰਾਜ਼ਾਵਿਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਗੈਬਾਨ, ਕੈਮਰੂਨ, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਕਬਿੰਡਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਜਾਰਜ ਓਟਸ
ਜਾਰਜ ਓਟਸ (ਜਨਮ 1973) ਇੱਕ ਆਰਟਰੇਲੀਅਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਹੈ, ਫੋਟੋ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਵੈਬਸਾਈਟ ਫਲੀਕਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫਲੀਕਰ ਕਾਮਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2007 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਤੇ "ਇੱਕ ਵਧਿਆ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਮਾਹਿਰ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਇਫ ਔਨਲੀ ਗ੍ਰੀਮਜ਼ ਹੈਡ ਨੰਨ ਅਲਾਈਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਗਰਿੱਮਸ ਦੀ ਫ਼ੇਰੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਪਾਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਓਟਸ ਦਾ ਜਨਮ ਐਡਲੇਡ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
1996 ਵਿਚ, ਓਟਸ ਐਡੀਲੇਡ ਦੇ ਨੋਪਾਰਟਜੀ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਐਚਟੀਐਮਐਲ ਅਤੇ ਵੈਬ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਵੈਬ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਲੁਧਿਕੋਰਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ 2003 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਛੱਡਕੇ ਚਲੀ ਗਈ,  ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਫਲਿੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਖੋਜੀ ਔਰਤਾਂ
ਸੰਸਦ ਦੇ ਅੰਗ
ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 79 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸੰਸਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਰਟੀਕਲ 79 ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਦਨ-ਰਾਜ ਸਭਾ ਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਲੋਕ ਸਭਾ
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 81 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ, ਪਹਿਲਾ ਸਦਨ, ਜਨਤਕ ਸਦਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 552 ਮੈਂਬਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ। 530 ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 20 ਮੈਂਬਰ ਸੰਘੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2 ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਟੇਟਾਂ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਕਿਸੇ ਸਟੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਘੱਟ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਟੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੱਧ ਹਨ।
ਰੌਸ਼ਨਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
‎
ਰੌਸ਼ਨਾਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪੁਰਾਣੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫੂਡ ਸਟ੍ਰੀਟ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੂਜੇ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਚ ਤਾਮੀਰ ਸ਼ੁਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਆਲਮਗੀਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਗ਼ਲੀਆ ਫ਼ੌਜ ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤਾ ਇਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੇੜੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ਼ ਵੀ ਤਾਮੀਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ
ਵਿੱਕੀ ਵੇਟ
thumb|ਵਿੱਕੀ ਵੇਟ ਵਿੱਕੀ ਵੇਟ (ਜਨਮ 12 ਜੂਨ 1965) ਇੱਕ ਨਾਰਵੇਈ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਵੈਬਕੈਮ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਵੈਬਮਾਸਟਰ ਹੈ। ਇਹ  ਨਾਰਵੇਈ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਵੇਰਦੇਨਸ ਗੈਂਗ, ਅਨੁਸਾਰ ਟਵਿੱਟਰ ਉੱਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਂ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰਵੇਈ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮ, ਪਾਕਰ ਹੰਤੁ ਪੇਰਾਵਨ, ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਵੇਟ ਦਾ ਜਨਮ ਸਤਵਾਂਗਰ, ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਵਜੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵੱਸ ਗਈ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਰਵੇਈ ਸੀ ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਜਰਮਨ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਅਕਤੂਬਰ 2002 ਵਿੱਚ, ਵੈਟ ਨੇ ਹੁਸਲਰ ਬੀਵਰ ਹੰਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।  ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਦੋਹਰਾ ਸੰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਡਿਕ ਡੇਲਾਵੇਰ ਅਤੇ ਅਲੈਕਸ ਰੋਕਸ ਨਾਲ ਜੋਏ ਸਿਲਵੇਰਾ ਦੀ ਇਵਲ ਵਾਲਟ  ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੀਨ ਇਸਦੇ 38ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ 31 ਮਈ 2003, ਨੂੰ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
29 ਜਨਵਰੀ, 2006 ਵਿੱਚ, ਵੇਟ ਨੇ 18 ਸਾਲ ਸ਼ਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਫ੍ਰੈਂਕ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਫ੍ਰੈਂਕ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਉਹ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇ ਘਰ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮਾਲੀ ਸੰਕਟ
ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਵਿੱਤੀ ਅਸਾਸੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਅੰਕਿਤ ਮੁੱਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। 19ਵੀਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 20ਵੀਂ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਕਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਰੈਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਰਥਿਕ ਬੁਦਬੁਦੇ ਫੁੱਟਣਾ, ਕਰੰਸੀ ਸੰਕਟ, ਅਤੇ ਸੋਵਰਨ ਡੀਫਾਲਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਤੀਜਾ ਕਾਗਜ਼ੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਲੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਵੇ।
ਕਈ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ, ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਾਪਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੰਨਖਜੂਰਾ
ਸੌ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਨਖਜੂਰਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਸੈਂਟੀਪੀਡ’) ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਸੌ+ਪੈਰ ਹੈ।
ਬਣਤਰ
ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਤਕਰੀਬਨ ਕੀੜਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੈਟਾਮੈਰੀਕਲੀ ਸੈਗਮੈਂਟਿਡ ਸਰੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਲੰਬੀਆਂ ਟੋਹਣੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਰ ਟੁਕੜੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਲੱਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 11 ਤੋਂ 150 ਤਕ ਟੁਕੜੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ 11, 13, 15, 17 ਆਦਿ ਜੋੜੇ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੈਂਟੀਪੀਡਜ਼ ਦੀਆਂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਉੱਪਰ-ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ-ਥੱਲੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਵਾਲੀ ਟੁਕੜੀ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰਲੀ ਟੁਕੜੀ ਤੋਂ ਅੱਧੀ ਲੰਬਾਈ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਖੀਰਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਟੋਹਣੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਥੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੂੰਹ ਦੇ ਥੱਲੇ ਉੱਚਾ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੰਨਖਜੂਰੇ ਕੁਝ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਫ਼ਿੱਕੇ ਭੂਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਚਾਕਲੇਟੀ-ਲਾਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਂਨ
ਇਹ ਸਿੱਲ੍ਹੀਆਂ, ਸਲ੍ਹਾਬੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਰੂੜੀਆਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਗਲੇ-ਸੜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਤਲੀ ਮੋਮ ਦੀ ਪਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕੀੜਿਆਂ, ਸੁੰਡੀਆਂ, ਮੱਕੜੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੋਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ-ਹਿਲਾ ਕੇ ਸੁੰਘ ਕੇ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।
ਵੰਸ਼ ਵਾਧਾ
ਨਰ ਕੰਨਖਜੂਰਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਇੱਕ ਕੈਪਸੂਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਪੱਤਿਆਂ ਹੇਠ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮਾਦਾ ਤੁਰਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਓਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 10 ਤੋਂ 50 ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਆਪਣੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੱਟ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਕਾਰ
ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਖਾਣ ਲਈ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦੋ ਡੰਗ ਇਕੱਠੇ ਮਾਰਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਟੀਕੇ ਇਕੱਠੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਤੂ
ਕੋਹਾਰਵਾਲਾ
ਕੁਹਾਰਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਨਾਗਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਫ਼ਰੰਟ
ਨਾਗਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਫ਼ਰੰਟ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Naga Peoples Front) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਦਲ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਦਲ ਡੇਮੋਕਰੇਟਿਕ ਅਲਾਇੰਸ ਆਫ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2003 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਡਾ.ਸ਼ੁਈਰਹੋਜ਼ੀਲੀ ਲੀਜ਼ੀਤਸੂ ਇਸ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
ਪੀ. ਐਮ. ਕੇ
ਪੱਟਾਲੀ ਮੱਕਲ ਕੱਚੀ (பாட்டாளி மக்கள் கட்சி), ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਦਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੋਢੀ ਐਸ.ਰਾਮਦਾਸ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ
ਅਲ ਨੀਨੋ
thumb|250px|1997–98 ਦਾ ਅਲ ਨੀਨੋ
ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਜਾਂ ਅਲ ਨੀਞੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਏਕੁਆਦੋਰ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤੱਟੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿੱਥ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਤਹੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਦਾ ਆਮ ਚੱਕਰ ਗੜਬੜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਸਿਫਿਕ ਓਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਅਲ ਨੀਨੋ" ਦਾ ਮਤਲਬ "ਮੁੰਡਾ" ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੈਸਿਫਿਕ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੂਲ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਅਕਸਰ ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। "ਅਲ ਨੀਨੋ" ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ "ਲਾ ਨੀਨੋ" ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ "ਕੁੜੀ" ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ
1990 ਵਿਚ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਿਵਿਊ ਬੁੱਕਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰਿਤਾ ਸੇਨ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ "ਲਾਪਤਾ" ਔਰਤਾਂ "ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੇਨ ਦੇ ਲਿੰਗ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਸੁਝਾਅ ਲਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਬੀ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਲਿੰਗ ਨਿਰਧਾਰਣ ਗਰਭਪਾਤ, ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰਕੇ ਹੈ।
ਅਰਬ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ "ਸੰਪਤੀ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਮਾਵਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤ
left|thumb|220x220px|ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ, 2011 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਹੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਸਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਚ ਗਈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸੂਬਾ ਨੇ ਦਹੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਸਥਾਈ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗਰਭਪਾਤ ਨੂੰ ਅਨੁਚਿਤ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
1789 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੋਨੀਅਲ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਇੱਕ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੂਨਪੂਰੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਕੋਈ ਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਲੀ ਗਈ ਸੀ। 1845 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕੁਲੈਕਟਰ ਨਾਮਨਵਿਨ ਨੇ ਦਖ਼ਲ ਦਿੱਤਾ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ੀ ਦੌਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਦਾ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਸੀ। ਸੰਨ 1870 ਵਿੱਚ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਐਕਟ, 1870 ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਦਾ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੱਚੀ ਦੇ ਵਿਆਹਯੋਗ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾਜ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਔਸਤਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੌਮ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਸਮਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਤਰਜੀਹੀ ਇਲਾਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੜ੍ਹਕਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕੁੱਤਾ
ਘਰੋਗੀ ਕੁੱਤਾ (Canis lupus familiaris), ਸਲੇਟੀ ਬਘਿਆੜ (Canis lupus) ਦੀ ਉਪਜਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਥਣਧਾਰੀ (Mammalia) ਵਰਗ ਦੇ ਮਾਸਖੋਰੇ (Carnivore) ਗਣ ਦੀ ਬਘਿਆੜ-ਲੂੰਬੜ (Canidae) ਕੁੱਲ ਦਾ ਜੀਅ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘਰੋਗੀ ਕੁੱਤਾ ਸ਼ਬਦ, ਪਾਲਤੂ ਅਤੇ ਅਵਾਰਾ ਦੋਵੇਂ ਭਾਂਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਨਵਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਲਣ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਾਨਵਰ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਤੀ ਦੀ ਮਾਦਾ ਨੂੰ ਕੁੱਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ
ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ
ਜਿਨਾਵਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਆੱਫ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ (ਡੀ.ਸੀ.ਏ.ਐਫ.) ਨੇ ਆਪਣੀ 2005 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾਰੀ (ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ "ਗੁਪਤ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ" ਵਜੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਡੀ.ਸੀ.ਏ.ਐਫ. ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਅਕ ਘਾਟ ਵੀਂਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ 191 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਅੰਦਾਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਡੌਕੁਮੈਂਟਰੀ ਇਟ੍ਸ ਗਰਲ: ਦ ਥ੍ਰੀ ਡੈੱਡਲੀਏਸਟ ਵਰਡਜ਼ ਇਨ ਦ ਵਰਲਡ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਠ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।
ਸਵਾਮੀ (ਨਾਟਕ)
ਸਵਾਮੀ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਲ ਜੌੜਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.
ਮਾਦਾ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਿਹਤ
ਕੁੱਤਾ
ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਵੰਸ਼ 15,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਘਿਆੜਾਂ ਤੋਂ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚਾਹੇ 33,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਹੱਡ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਲ ਅਖੀਰਲੇ "ਅਧਿਕਤਮ ਯਖ-ਨਦੀ ਯੁੱਗ" ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੀ। ਭਾਵੇਂ ਐੱਮ-ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਦੀ ਜਾਂਚ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬਘਿਆੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਗਤ ਪਾੜ ਕੁਝ 100,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਪਰ 33,000 ਸਾਲ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਮੂਨੇ ਰੂਪ ਪੱਖੋਂ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਵਾਮੀ (ਨਾਟਕ)
ਨਾਟਕ ਦੇ ਦਿ੍ਸ਼
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਕੁੱਤਾ
ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਕੁੱਤਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਇੱਜੜਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਭਾਰ ਢੁਆਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਜੋਟੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹਾਲ 'ਚ ਹੀ ਅਪੰਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ। ਇਸੇ ਕਰਦੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ "ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਾਥੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2001 ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਤਕਰੀਬਨ 40 ਕਰੋੜ ਕੁੱਤੇ ਹਨ।
ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਸਲਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਵਟੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਚੋਣਵੇਂ ਨਸਲ-ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਕੁੱਤਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੋਂ-ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਲੂਕੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਪਿੱਠ ਦੇ ਉਭਾਰ ਤੱਕ ਨਾਪੀ ਗਈ ਲੰਬਾਈ ਚਿਹੂਆਹੂਆ ਵਿੱਚ 6 ਇੰਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਬਘਿਆੜਹਾਊਂਡ ਵਿੱਚ 2.5 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਰੰਗ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ 'ਚ ਚਿੱਟੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਲੇਟੀ 'ਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਖਾਕੀ ਅਤੇ ਬਦਾਮੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੱਤ ਲੰਮੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ, ਖੁਰਦਰੀ ਤੋਂ ਉੱਨ-ਵਰਗੀ, ਸਿੱਧੀ, ਘੁੰਗਰਾਲੀ ਜਾਂ ਕੂਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਸਲਾਂ ਇਸ ਜੱਤ ਨੂੰ ਲਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ
ਪ੍ਰਣਤੀ ਨਾਇਕ
ਪ੍ਰਣਤੀ ਨਾਇਕ (ਜਨਮ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਤਮਕ ਜਿਮਨਾਸਟ ਹੈ। ਉਹ 2019 ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਾਲਟ ਕਾਂਸੀ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਦੀਪਾ ਕਰਮਾਕਰ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾ ਰੈੱਡੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਟ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਭਾਰਤੀ ਜਿਮਨਾਸਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਰਫ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਜਿਮਨਾਸਟ ਹੈ। ਉਹ 2019 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਆਲ-ਅਰਾਊਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 2018 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ 2014 ਅਤੇ 2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2014, 2017 ਅਤੇ 2019 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਨਾਇਕ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1995 ਨੂੰ ਝਾਰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 2017 ਤੱਕ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੇਟ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਬੱਸ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦਫਤਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕੋਚ ਮਿਨਾਰਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਉਸਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਖਰਚੇ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਨਾਇਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ 2014 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਰੁਣਾ ਰੈੱਡੀ, ਪ੍ਰਣਤੀ ਦਾਸ, ਰੁਚਾ ਦਿਵੇਕਰ, ਅਤੇ ਦੀਪਾ ਕਰਮਾਕਰ ਨਾਲ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਿਆਰਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਾਇਲ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸੇ ਟੀਮ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਾਇਕ ਨੇ ਆਲ-ਅਰਾਊਂਡ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 43.800 ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਕੋਰ ਨਾਲ 20ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਉਸੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਨੇ 2014 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਠੱਤੀ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।
ਨਾਇਕ ਨੇ 2017 ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚੌਦਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਵਾਲਟ ਈਵੈਂਟ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਬੈਲੇਂਸ ਬੀਮ ਈਵੈਂਟ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ 2017 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਗੇੜ ਦੌਰਾਨ ਆਲ-ਅਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।
ਨਾਇਕ ਨੇ 2018 ਮੈਲਬੋਰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅਰੁਣਾ ਰੈੱਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਤੀ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਾਇਕ ਨੇ ਵਾਲਟ ਈਵੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਨਾਇਕ, ਰੈੱਡੀ, ਅਤੇ ਦਾਸ ਨੂੰ 2018 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰਾ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਦੀਪਾ ਕਰਮਾਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਟੀਮ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਨਾਇਕ ਨੇ ਵਾਲਟ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।
ਨਾਇਕ ਨੇ 2021 ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਦੇ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਮਿਲਕਾ ਗਹਿਨੀ ਦੇ ਨਾਲ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਕੋਟਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੀਪਾ ਕਰਮਾਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਮਹਿਲਾ ਜਿਮਨਾਸਟ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਉਸਦਾ ਜਿਮ ਬੰਦ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਸਕੀ ਸੀ। ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਗੇੜ ਦੌਰਾਨ 42.565 ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਆਲ-ਅਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ 79ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995
ਆਰਥਿਕ ਬੁਲਬਲਾ
ਆਰਥਿਕ ਬੁਲਬੁਲਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਆਸੀ ਬੁਲਬੁਲਾ, ਮਾਲੀ ਬੁਲਬੁਲਾ ਜਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਬੁਲਬੁਲਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਮੂਲ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁੱਲ ਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਕੋਠੇ ਵੜਿੰਗ
ਕੋਠੇ ਵੜਿੰਗ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਲਾਊ
ਪਲਾਊ (ਜਾਂ ਬਲਾਊ ਜਾਂ ਪਿਲਿਊ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਲਾਊ ਦਾ ਗਣਰਾਜ (ਪਲਾਊਈ: Beluu ęr a Belau), ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ 21,000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੈਰੋਲੀਨ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 250 ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੱਦਾਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਕੋਰੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਬਬੇਲਦਾਓਬ ਉੱਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅੰਗੇਰੁਲਮੂਦ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਅਭਿਆਸੀ ਜਾਲਸਾਜ਼ੀ
ਅਭਿਆਸੀ ਜਾਲਸਾਜ਼ੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Simulated Forgery) ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੜਬੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦਸਖਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਲਸਾਜ਼ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੀਡ਼ਤ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਆਪਣੇ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਕੇ ਪੀਡ਼ਤ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ simulated forgery ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਛਾਣ
ਨਿਜਤਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ (law of individuality) ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇੱਕੋ ਜਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਲਿਖਾਵਟ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੋ ਜਸਤਾਖ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਵਟ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਭੇਦ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਭਿਆਸੀ ਜਾਲਸਾਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ 'ਕਾਵਿ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਕੇਵਲ ਛੰਦ-ਬੱਧ ਰਚਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ਼ਬਦਕਲਾ ਅਰਥਾਤ ਕਾਵਿ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਨਾਟਕ, ਕਥਾ, ਆਖਿਆਇਕਾ, ਚੰਪੂ, ਪਦ ਅਤੇ ਗਦ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੰਪੂਰਣ ਭੇਦ, ਉਪਭੇਦ ਸੰਮਿਲਿਤ ਹਨ।
ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ:-
1. 'ਕਾਵਿ' ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ(ਵਿਧਾ) ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
2. 'ਕਾਵਿ' ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
3. 'ਕਾਵਿ' ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
●ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਅਨੁਸਾਰ :- ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ 'ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤਰ' 'ਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ' ਕਾਵਿ (ਰੂਪਕਾਂ)  ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦ
ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਯ ਕਾਵਿ ਕਹਿ ਕੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ।
#ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ
ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਾਵਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜੋ ਕਾਵਿ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਅਭਿਨੈਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਾਵਿ ਹੈ।
'ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਾਵਿ ' ਅਭਿਨੇਯ (ਜਿਸਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ 'ਰੂਪਕ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਰੂਪਕ, ਉਪਰੂਪਕ- ਕਹਿ ਕੇ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਫਿਰ ਅੱਗੇ 'ਰੂਪਕ' ਦੇ ਦਸ ਅਤੇ 'ਉਪਰੂਪਕ' ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਭੇਦਾਂ ਬਾਰੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦ
੧. ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ 'ਚ 'ਰੂਪਕ' ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ  ਭਰਤ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
੨. ਭਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ  'ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ' ਨੇ "ਨਾਟ੍ਯਦਰਪਣ" 'ਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰੂਪਕ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਬਾਰਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਟਿਕਾ ਸਹਿਤ 11 ਭੇਦ ਭਰਤ ਦੇ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਭੇਦ 'ਪ੍ਰਕਰਣੀ' ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਰੂਪਕ ਦੇ 23 ਹੋਰ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਰੂਪਕ ਦੀਆਂ ਅਗੋਂ ਦਸ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ:- ਨਾਟਕ, ਪ੍ਰਕਰਣ, ਸਮਵਕਾਰ, ਈਹਾਮਿਗ੍ਰ, ਡਿਮ, ਵਿਆਯੋਗ,ਅੰਕ ਪ੍ਰਹਸਨ, ਭਾਣ ਤੇ ਵੀਥੀ | ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਟਕ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ|
ਪ੍ਰਕਰਣ -
ਇਸਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਨਾਟਕ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਧਨੰਜ੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਕਥਾ ਕਵੀ ਕਲਪਿਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਣੀਆ, ਮੰਤਰੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ |ਪ੍ਰਕਰਣ ਦੀਆਂ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ – ਕੁਲ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾ|
ਸਮਵਿਕਾਰ
ਰੂਪਕ ਦੇ ਇਸ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸਮਵੀਕਰਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਸਮਵਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |ਇਸ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 12 ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ|
ਈਹਾਮਿਰਗ
ਇਸ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਦਾ ਨਾਇਕ ਮਿਰਗ ਵਾਂਗ ਦੇਵੀ ਨਾਇਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਈਹਾਮਿਰਗ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ|
ਡਿਮ
ਪ੍ਰੀਖਿਆਂਤ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਕਥਾਨਕ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਅੰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਇਸ ਵਿੱਚ 16 ਨਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ | ਤ੍ਰਿਪੁਰਦਾਹ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਨਮੂਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਯੋਗ
ਇਸਦਾ ਕਥਾਨਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਵੀ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਾਲਾ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅੰਸ਼ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਘਟਨਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਹੈ | ਸੋਗਧਿਕਾ ਹਰਣ ਇਸ ਦਾ ਚੰਗਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ |
ਅੰਕ
ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਥਾਨਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਮੂਨਾ ਸਰਮਿਸਠ ਯਆਤੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਪ੍ਰਹਸਨ
ਇਕ ਅੰਕ ਵਾਲੇ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਵੀ ਕਵੀ ਕਲਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੀਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ – ਸ਼ੁਧ, ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸਕੀਰਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤਕ ਹਾਸਰਸ ਪਸਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਮੂਨਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਕੰਦਰਪ ਕੇਲੀ ਨਾਟਕ ਹੈ |
ਭਾਣ
ਇਕ ਅੰਕ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕਵੀ ਕਲਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਸ਼ਾਰਦਾ ਤਿਲਕ ਇਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ |
ਵੀਥੀ
ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕਜਾਂ ਦੋ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਉੱਤਮ ਜਾਂ ਮਾਧਿਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਸਦਾ ਰਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮੇਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ | ਇਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਉਦਾਹਰਣ ਮਾਲਵਿਕਾ ਹੈ |
ਉਪਰੂਪਕ
ਰੂਪਕ ਦੇ ਦਸ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਇਹਨਾਂ  ਦਾ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਤਰ ਹੈ ਕਿ ਰੂਪਕ ਭੇਦ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਉਪਰੂਪਕ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਇਹਨਾਂ ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਕਥਾਨਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆਤ ਜਾਂ ਕਲਪਿਤ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਿਵੇਚਨ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ |
(ਸੁਨਣਯੋਗ ਮਹਾਕਾਵਿ ਆਦਿ) -   ਸ਼੍ਰਵਯ ਕਾਵਿ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਾਵਿ| ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼੍ਰਵਯ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਕੀਤੇ ਹਨ – ਗੱਦ, ਪੱਦ ਅਤੇ ਚੰਪੂ।
ਆਚਾਰੀਆ ਦੰਡੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰਵਯ ਕਾਵਿ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਹਨ :-
3.ਗਦ ਪਦਮਯ (ਮਿਸ਼੍ਰ)/ਚੰਪੂ
ਗਦਕਾਵਿ
ਪੰਡਿਤ ਬਲਦੇਵ ਉਪਾਧਿਆਇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਦ ਦਾ ਆਰੰਭ ਮਾਨਵ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ| ਸ਼੍ਰਿਸਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜਦ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਚੁਣਿਆ ਤਦ ਓਹ ਗਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ | ਪਦ ਤਾਂ ਗਦ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭੇਦ ਹੈ |
◆ਦੰਡੀ ਨੇ 'ਗਦਕਾਵਿ' ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਕਥਾ ਤੇ ਆਖਿਆਇਕਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਇਸ ਅਧੀਨ ਕਹਾਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ,ਆਰਥਿਕ,ਨੈਤਿਕਤਾ, ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਅਮਰਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਤਿ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਵਿਚਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਇਕ ਆਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆ ਹਰਣ, ਯੁੱਧ, ਬਿਰਹਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਕਥਾ
ਅਗਨੀਪੁਰਾਣ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਦੰਡੀ ਵਾਲੇ ਕਾਵਿ ਭੇਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਦ ਦੇ ਤਿੰਨ(ਚੂਰਣਕ, ਉਤਕਲਿਕਾ, ਵਿੱਤ੍ਰਗੰਧੀ)
ਵੱਖਰੇ ਸਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
"ਗਦਕਾਵਿ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕਵੀਤੱਵ ਦੀ ਕਸਵਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ"- ਕਹਿ ਕੇ 'ਗਦਕਾਵਿ' ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਕਾਵਿਆਂ' 'ਚ 'ਨਾਟਕ' ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਪੰ. ਅੰਬਿਕਾਦੱਤ ਨੇ 'ਗਦਕਾਵਿ' ਨੂੰ ਉਪਨਿਆਸ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਓਹ ਕਾਵਿ ਜੀਹਦੇ 'ਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਸਹਿਯੋਗੀ, ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਲੰਬੀ ਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ। ਜਾਂ
ਉਹ ਛੰਦ ਬੱਧ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਦਾ ਕਥਾਨਕ ਸਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਵੇ | ਇਸਦੀ ਕਥਾ ਰਸਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਇਸਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭੇਦ ਹਨ – ਮਹਾਕਾਵਿ ਅਤੇ ਖੰਡਕਾਵਿ :-
ਕਾਵਿ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਭਾਮਹ ਨੇ ਦਿਤੀ ਸੀ | ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਕਾਵਿ ਸਰਗਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
●ਭਾਮਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੰਡੀ ਨੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਇਆ ਹੈ | ਉਸਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਕਾਵਿ ਸਰਗਬਧ ਰਚਨਾ ਹੈ | ਇਸਦੇ ਆਰਭ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਅਤੇ ਕਥਾਵਸਤੂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
●ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ – •ਮਹਾਕਾਵਿ ਇੱਕ ਸਰਗਬੱਧ ਰਚਨਾ ਹੈ|
•ਇਸਦਾ ਨਾਇਕ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਾਲਾ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
•ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਟਕੀ ਸੰਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ |
•ਇਸਦਾ ਕਥਾਨਕ ਸੱਜਣ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | •ਚਾਰ ਪੁਰਸੁਆਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ,ਮੋਕਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |
•ਇਸਦਾ ਆਰੰਭ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
•ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਅੱਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ |
•ਇਸ ਦਾ ਨਾ ਕਵੀ ਵਰਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਨਾਇਕਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਤਰ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |
•ਵਡੇਰੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
•ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਇਸ ਅਧੀਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।