cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ
ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ 14 ਜੂਨ 1920 ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਗਾਇਕ ਬਨਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈਕੇ ਮੁੰਬਈ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇਦਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ 1941 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਚਿੱਤਰ ਲੇਖਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 1951 ਤੱਕ ਐਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਨਾ ਬਣ ਸਕੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤ ਕਬੀਰ (1942), ਭਾਈਚਾਰਾ (1943), ਸੁਹਾਗਰਾਤ (1948), ਉਧਾਰ (1949), ਰੰਗੀਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ (1949), ਏਕ ਥੀ ਲੜਕੀ (1949), ਰਾਮ ਦਰਸ਼ਨ (1950), ਕਿਸੀ ਕੀ ਯਾਦ (1950), ਭਾਈ - ਬਹਿਨ (1950), ਆਂਖੇਂ (1950), ਸਾਗਰ (1951), ਹਮਾਰੀ ਸ਼ਾਨ (1951), ਆਨੰਦਮਠ ਅਤੇ ਮਾਂ (1952) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਨਿਰਮਾਤਾ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਜੈ ਭੱਟ ਦੀ ਕਲਾਸਿਕ ਫਿਲਮ ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1992
ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ
ਫ਼ੌਜਾ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ: 01 ਅਪ੍ਰੈਲ 1911) ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਦੌੜਾਕ ਹਨ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਮੈਰਾਥਾਨ ਵਿੱਚ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੱਬੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਦੇ ਦੌੜਾਕ ਦਾ 5 ਘੰਟੇ 40 ਮਿੰਟਾਂ ਦਾ ਆਲਮੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਮੈਰਾਥਾਨ (2003) ਉਹਨਾਂ ਨੇ 6 ਘੰਟੇ 2 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਗਸਤ 2012 ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛੇ ਲੰਡਨ ਮੈਰਾਥਾਨ, ਦੋ ਕਨੇਡੀਆਈ ਮੈਰਾਥਾਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਮੈਰਾਥਾਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅੱਧੀਆਂ-ਮੈਰਾਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
16 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਟੋਰਾਂਟੋ ਮੈਰਾਥਾਨ ਨੂੰ 8 ਘੰਟੇ 11 ਮਿੰਟ 06 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੌੜਾਕ ਬਣੇ। ਪਰ ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫ਼ਿਕੇਟ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1911 ਵੇਲ਼ੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਸਪੋਰਟ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ਼ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1911 ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਇਲੈਜ਼ਬਿੱਥ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ 100ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ’ਤੇ ਭੇਜੀ ਵਧਾਈ ਚਿੱਠੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਮੈਰਾਥਾਨ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅੱਧੀਆਂ-ਮੈਰਾਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਜੀਵਨੀ
ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1911 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਿਆਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸਨ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ਼ ਲੰਡਨ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੌੜਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਾਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਮੈਰਾਥਨ (2000) ਤੋਂ ਦੌੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਅਤੇ ਲਿਖਣੀ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਖ਼ੁਦ ਨਾ ਪੜ੍ਹ ਸਕਣ ਦਾ ਉਹ ਦੁੱਖ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਪਾਇਲ
ਪਾਇਲ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ:
ਸ਼ਰਣਕੁਮਾਰ ਲਿੰਬਾਲੇ
ਸ਼ਰਣਕੁਮਾਰ ਲਿੰਬਾਲੇ (शरणकुमार लिंबाळे) (ਜਨਮ - 1 ਜੂਨ 1956) ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀਮੂਲਕ ਨਾਵਲ  ਅੱਕਰਮਾਸ਼ੀ  ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਅੱਕਰਮਾਸ਼ੀ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ The Outcaste ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਕੰਮ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੁਹਜਸ਼ਾਸਤਰ ਵੱਲ (2004) ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਚਮਿੰਡਾ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)
ਚਮਿੰਡਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ,ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਦਿਕ
ਸਾਦਿਕ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਅਤੇ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੱਤਰਕਾਰ
ਪੱਤਰਕਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖਬਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ, ਲਿਖਦਾ ਅਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ
ਖਾਦੀਜਾ ਮੁਮਤਾਜ਼
ਖਾਦੀਜਾ ਮੁਮਤਾਜ਼ (ਜਨਮ: 1955) ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਾਵਲ ਬਰਸਾ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਖਕ
ਹੈਨਰੀ ਲੀ
ਹੈਨਰੀ ਚੈਂਗ ਯੂ ਲੀ (born 22 November 1938), ਇੱਕ ਚੀਨੀ-ਜਨਮ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨਾਮਚੀਨ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਸੀ ਲੀ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦੇ ਮੋਢੀ ਵੀ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਤੇਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਰਵੇਂ ਹੈਨਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਚੀਨ ਦੇ ਜਿਆਂਗਸੁ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰੁਗਾਓ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ 1940 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੋ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਅੱਡ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਦਾ 27 ਜਨਵਰੀ, 1949 ਨੂੰ ਯਾਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਏ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪਲੇ ਹੈਨਰੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਪੁਲੀਸ ਕਾਲਜ, ਗ੍ਰੇਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਾਏ। ਕੇਂਦਰੀ ਪੁਲੀਸ ਕਾਲਜ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਅਕੈਡਮੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ੁਲਕ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਹ੍ਹਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਜੀਫਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੀ ਨੇ ਫਿਰ ਤੈਪੇਈ ਪੁਲਿਸ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਓਹ ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਏ ਜੋ ਕੀ ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਹ 1965 'ਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ।
1972 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ ਮਗਰੋਂ ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਜੌਨ ਜੇ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ (B.Sc.) ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਨੀਊ ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ 1975 ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਕੀਤੀ।
ਮੌਜੂਦਾ ਕੈਰੀਅਰ
ਲੀ ਫਿਲਹਾਲ ਕਨੇਕਟੀਕਟ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਮੁਖੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਾਦਾਈਂ ਨੀਊ ਹੈਵਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਨਰੀ ਸੀ ਲੀ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਦੌਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਨੇਟੀਕਟ ਦੇ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਨੇਕਟੀਕਟ ਰਾਜ ਦੀ ਪੁਲੀਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ 1979 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਲੀ ਫਿਲਹਾਲ ਕਨੇਕਟੀਕਟ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮਾਰਗ੍ਰੇਟ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1969 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੇਸ
ਜੌਨ ਬੈਨੇਟ ਕਤਲ ਕੇਸ, 9/11 ਹਮਲਾ, ਓ.ਜੋ. ਸਿੰਪਸਨ ਅਤੇ ਪੀਟਰਸਨ ਕੇਸ, ਆਦਿ
ਵਿਵਾਦ
23 ਮਈ 2007 ਨੂੰ ਫਿਲ ਸਪੈਕਟਰ ਕਤਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਕੋਰਟ ਜੱਜ ਲੈੱਰੀ ਪੌਲ ਫਿਡਲਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਲੀ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਾਨਾ ਕਲਾਰਕਸਨ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਸੀਨ ਤੋਂ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਇੱਕ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਜਾਂ ਲਕੋਣ ਵਜੋਂ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ।
External links
]]
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Living people ਸ਼੍ਰੇਣੀ:American forensic scientists ਸ਼੍ਰੇਣੀ:American people of Chinese descent ਸ਼੍ਰੇਣੀ:John Jay College of Criminal Justice alumni ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Members of Committee of 100 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:New York University alumni ਸ਼੍ਰੇਣੀ:O. J. Simpson murder case ਸ਼੍ਰੇਣੀ:People from Nantong ਸ਼੍ਰੇਣੀ:State cabinet secretaries of Connecticut ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Taiwanese emigrants to the United States ਸ਼੍ਰੇਣੀ:University of New Haven faculty ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Central Connecticut State University faculty ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Central Police University alumni ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਦੇ ਲਾ ਬਾਰਗਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਦੇ ਲਾ ਵਾਰਗਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ: Iglesia de Santa María de la Varga) ਉਕੇਦਾ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਬੀਏਨ ਦੇ ਇੰਤੇਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਗਿਆਨਾ
ਗਿਆਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3984 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 18.75 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ? (ਨਾਵਲ)
ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ? (Что делать?) ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤਪਸੰਦ, ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਨਿਕੋਲਾਈ ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਚੁਨੀਂਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ? ਲੈਨਿਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਰਹਮੇਤੋਵ, ਲੋਪੁਖੋਵ ਅਤੇ ਕਿਰਤਾਨੇਵ ਵਰਗੇ ਉਦਾੱਤ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਨਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, “ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਕਸੌਟੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਸ ਕਸੌਟੀ ਉੱਤੇ ਖਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਮਾਨਵੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਨਾਵਲ…ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ, ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸ ਚੀਜ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਮਨਪਰਚਾਵੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਪਾਠਕ ਲਈ ਹੈ।”
ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਚੇਰਨੀਸ਼ੇਵਸਕੀ ਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਯਾਦ ਹੈ, 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਇਹ ਵਿਅਰਥ, ਸਤਹੀ ਅਧਿਐਨ ਸੀ। ਪਰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ 'ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ' ਨਾਵਲ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ। ਅਤੇ ਤਦ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਹਫ਼ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਆਜੀਵਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।”
ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ, ਲੇਖਕ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਪਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਲਈ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਭੇਜਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਉਸਦੀ ਕਲ ਕੋਠੜੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਗਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੈਨਿਨ, ਪਲੈਖਾਨੋਵ, ਪੀਟਰ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਕੋਲੋਨਤਾਈ ਅਤੇ ਰੋਜਾ ਲਕਸਮਬਰਗ ਸਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਆਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਕਲਾਸਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਰਾਏ
ਕੰਗ ਸਾਹਿਬ ਰਾਏ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੁਨੀਤਾ ਗੋਦਾਰਾ
ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸੁਨੀਤਾ ਗੋਦਾਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ। ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਰੱਥ ਮੈਰਾਥਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 76 ਪੂਰੀ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 25 ਵਾਰ, ਦੂਜੀ 12 ਵਾਰ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ 14 ਵਾਰ ਰਹੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ 123 ਹਾਫ ਮੈਰਾਥਨ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ 'ਤੇ 200 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌੜ ਦੌੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 1990 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2 ਘੰਟੇ 49.21 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਦੌੜ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪੇਨਾਂਗ ਅਤੇ ਕੇਦਾਹ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। 1989 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੋਬਿਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਟਲਾਂਟਾ ਵਿਖੇ 1996 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਫਲੇਮ ਵੀ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਲਜੀਏਟ ਸਪੋਰਟਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਲਜੀਏਟ ਐਥਲੈਟਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ICAP) ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਸੁਨੀਤਾ ਗੋਦਾਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜਾਕ ਹੈ। * ਉਸਨੇ 1992 ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੈਰਾਥਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਜ ਤੱਕ 76 ਪੂਰੀ ਮੈਰਾਥਨ (42.2 ਕਿ.ਮੀ.) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 26 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 25 ਗੋਲਡ, 12 ਸਿਲਵਰ ਅਤੇ 13 ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ 130,000 ਕਿ.ਮੀ. ਦੌੜ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
2010 ਤੱਕ ਮੈਰਾਥਨ ਦੌੜ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌੜ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 123 ਹਾਫ ਮੈਰਾਥਨ (21 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਬੁੰਗਾ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ)
ਬੁੰਗਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੋਨ ਵਿਲਿਅਮਜ਼
ਜੋਨ ਟਾਊਨਰ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ (ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 8, 1932) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟਾਰ ਵਾਰ ਲੜੀ Jaws, Jaws 2,  ਕਲੋਜ਼ ਇਨਕਾਊਂਟਰਜ਼ ਓਫ ਦੀ ਥਰਡ ਕਾਈਂਡ, ਸੁਪਰਮੈਨ, ਈ.ਟੀ. ਦੀ ਐਕਸਟਰਾ-ਟੇਰੇਸਟਰਾਇਲ, ਦੀ ਇੰਡੀਆਨਅ ਜੋਨਜ਼ ਦੀ ਲੜੀ, ਹੋਮ ਅਲੋਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਭਾਗ, ਜੌਰਾਸਿਕ ਪਾਰਕ ਫਿਲਮ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਭਾਗ, ਸਚਿਨਡਲਰਜ਼ ਲਿਸਟ ਅਤੇ ਹੈਰੀ ਪੋਰਟਰ ਫਿਲਮ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ। ਵਿਲਿਅਮਜ਼ 1974 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਟੀਵਨ ਸਪੈਲਬਰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤਾ।. ਇਸ ਤੋਂ ਅਲਵਾ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਦੇ ਕੁਛ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ 1984 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚਲੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕਸ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਥੀਮ ਸੰਗੀਤ, ਐੱਨ.ਬੀ.ਸੀ ਸੰਡੇ ਨਾਈਟ ਫੁੱਟਬਾਲ, "ਦਿ ਮਿਸ਼ਨ"  ਜਿਸਦਾ ਥੀਮਕ ਸੰਗੀਤ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ  ਐੱਨ.ਬੀ.ਸੀ. ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਸੈਵਨ ਨਿਊਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ, ਲੋਸਟ ਇਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਲੈਂਡ ਔਫ ਦਾ ਜਾਇਂਟਸ ਆਦਿ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਗਿੱਲਿਗਾਨ ਆਇਸਲੈਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਆਕਸਮਿਕ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।  ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕਲਾਸਿਕਲ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਾ ਅਤੇ ਇਕਹਿਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ। 1980 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1993 ਤੱਕ ਉਹ ਬੋਸਟਨ ਪੋਪ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਉਰੀਏਟ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਾ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਨੇ 24 ਗਰੈਨੀ ਅਵਾਰਡ, 7 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ, 5 ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 4 ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। 51 ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਨੋਮਿਨੇਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਦਾ ਵਾਲਟ ਡਿਜ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।   2005 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਨੇ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਦੀ 1977 ਵਿਚਲੀ ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਮ ਸਿਨੇਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਐਲਾਨਿਆ। ਸਟਾਰ ਵਾਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਕਾਰਨ ਲਾਈਬਰੇਰੀ ਆਫ ਕਾਂਗਰੇਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਕਾਰਡਿਂਗ ਰਜਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਤ ਕੀਤਾ।  ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਨੂੰ 2000 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਬਾਊਲਜ਼ ਹਾਲ ਓਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕੇਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਆਨਰਜ਼ ਅਤੇ 2016 ਦੇ ਏ.ਐੱਫ.ਆਈ ਲਾਈਫ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਯੂ.ਐੱਸ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀਆਂ 20 ਵਿਚੋਂ 8 ਸੁਪਰਹਿੱਟ  ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤਾ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਜੋਨ ਟਾਊਨਰ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਫਰਵਰੀ, 1932 ਨੂੰ ਫਲੋਰਲ ਪਾਰਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਖਸ ਐਸਥਰ(ਨਈ ਟਾਊਨਰ) ਅਤੇ ਜੋਨੀ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਇੱਕ ਜੈਜ਼ ਤਾਲਵਾਦਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ,।  ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਰੇਅਮੰਡ ਸਕੋਟ ਕੁਇਨਟੈੱਟ ਲਈ ਵਾਦਕ ਵਜਾਇਆ।  ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇਰੇਆਂ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ, " ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮਾਇਨੇ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬੋਸਟਨ ਤੋਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬੰਗਰ, ਮਾਇਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੰਦੂਕਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ।[...] ਐਸੀਆਂ ਜੜਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਆਲਸੀਪੁਣੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ।"
1948 ਵਿੱਚ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜੋਨ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਨੇ ਨੋਰਥ ਹੋਲੀਵੁੱਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ 1950 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ  ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਲਾਸ ਐਂਜਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਾਰੀਉ ਕਾਸਲਨੁਓਵੋ-ਟੈਡੇਸਕੋ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ।  ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਤੌਰ ਤੇ  ਲੋਸ ਐਨਜਲਜ਼ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੈਸਟਰ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਕੂਲ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਜੈਜ਼ ਬੈਂਡ ਸੀ।
1952 ਵਿੱਚ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਨੂੰ ਯੂ.ਐੱਸ ਹਵਾਈ ਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਿਆਨੋ, ਬਰਾਸ ਵਜਾਏ ਅਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ. ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਬੈਂਡ ਲਈ ਅਸਾਇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ  ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ। 2016 ਦੇ ਯੂ.ਐੱਸ. ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਬੈਂਡ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ, ਉਹ ਲੈਕਲੈਂਡ ਬੇਸ (ਸੈਨ ਐਂਟੋਨਿਉ, ਟੇਕਸਾਸ) ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਮੁੱਢਲੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੂਜੈਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਆਨੋ ਅਤੇ ਬਰਾਸ ਵਾਦਕ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਵੀ ਹੋਇਆ।
1955 ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਵੱਸਿਆ ਅਤੇ ਜੂਇਲੀਅਰਡ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇਰੋਸਿਨਾ ਲੇਵਾਈਨ ਨਾਲ ਪਿਆਨੋ ਸਿੱਖਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਜੈਜ਼ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਜ਼ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਲਾਸ ਏਂਜਲਜ਼ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈਨਰੀ ਮਾਨਸਿਨੀ ਲਈ ਸੈਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਮੈਨਸਿਨੀ ਨਾਲ ਪੀਟਰ ਗਨ ਸਾਡਟਰੈਕ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨਾਲ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਿਟਾਰਵਾਦਕ ਬੋਬ ਬੈਨ, ਬੈਸਿਸਟ ਰੋੱਲੀ ਬਨਡੋਕਅਤੇ ਢੋਲਵਾਦਕ ਜੈਕ ਸਪੈਰਲਿੰਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਮਿਸਟਰ ਲੱਕੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ।
"ਜੋਨੀ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਪਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਕੀਤਾ। (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐੱਮ ਸਕੂਐਡ ਦੇ ਕਈ ਭਾਗ) ) ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਫਰੈਂਕੀ ਲੈਨੀ ਨਾਲ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੈਸਟਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਬੈਂਡਲੀਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਵਿਲਿਅਮਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਭਾਈ ਡੋਨਾਲਡ ਅਤੇ ਜੈਰੀ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਲੋਸ ਏਂਜਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਮਾਰਕੇ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕ ਯੰਤਰ ਵੱਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: BOT: original-url status unknown ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਨ ਕੰਗ
ਹਨ ਕੰਗ (Hangul : 한강 ;  ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ, 1970) ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ‘ਦਿ ਵੈਜੀਟੇਰੀਅਨ’ ਲਈ 2016 ਦਾ ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ  ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਛੱਡਣ ਉਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਹਨ ਕੰਗ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹਾਨ ਸੁੰਗ-ਵਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਵਾਂਗਜ਼ੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਯੁਰੀ ਚਲੀ ਗਈ। (ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਯੂਨਾਨੀ ਸਬਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ)। ਉਸ ਨੇ ਯੋਨਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕੋਰੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਹਾਨ ਦੋਙ ਰਿਮ ਵੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲਿਖਣ ਕੈਰੀਅਰ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ ਰਸਾਲੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਰਦੀ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ "ਸੁਰਖ ਐਂਕਰ" ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੋਲ ਸ਼ਿਨਮੁਨ  ਵਿੱਚ ਬਸੰਤ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਜੇਤੂ ਇੰਦਰਾਜ਼ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਯੀ ਸੰਗ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (2005), ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਐਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਕੋਰੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਨਾਵਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।  2013 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵੇਲੇ, ਹਾਨ ਆਰਟਸ ਦੇ ਸੋਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ, ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੇਵੇਂ ਨਾਵਲ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਰਚੀਆਂ ਭਾਈ ਸੇਵਾ ਦਾਸ
ਆਗੇ ਸਾਖੀ ਨਾਵੈ ਮਹਲ ਕੀ ਤੁਰੀ
ਜਬ ਆਠਵੇ ਮਹਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕਿ੍ਰਸਨ ਰਾਇ ਇਹ ਬਚਨ ਕੀਆ ਜੋ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ ਤਬ ਕੇਤੇ ਸੋਢੀ ਬਕਾਲੇ ਮੰਜੀਆਂ ਲਾਇ ਬੈਠੇ । ਸੋਲਹ ਮੰਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਹ ਕਹੇ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹਾਂ ਉਹ ਕਹੇ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਹਾਂ । ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਭੀ ਉਹਾਂ ਹੀ ਥੇ । ਪਰ ਛਪੇ ਰਹਤੇ ਬੇ । ਊਨ ਕਉ ਕੋਉ ਨਾ ਜਾਨਤਾ ਥਾ । ਤਬ ਜੋ ਭਲੇ  ਗੁਰਮੁਖ ਸਿਖ ਥੇ ਉਨਕਾ ਮਨ ਉਨ ਮਜੀਆ ਵਾਲਿਆਹੁ ਸਿਉਂ ਨਾ ਮਾਨੀਐ  । ਉਨਹੁ ਕੇ ਇਹੁ ਕੀਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜਪੁਜੀ ਪੜ ਕੇ , ਇਕ ਮਨ ਨਿਰੰਕਾਰ ਆਗੈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੈ ਗਿਰੰਥ ਜੀ ਕਾਢਿਆਂ । ਗਿਰਥ ਜੀ ਸੌ ਗੁਰੂ ਕਾ ਨਾਮ ਪੁਛਿਆ ਤਬ ਗਿਰੰਥ ਜੀ ਗੁਰੂ ਕਾ ਨਾਮ ਤੇਗ ਕਹਿ ਦੀਆ । ਫਿਰਿ ਸੰਗਿਤਿ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਪਾਸ ਆਈ । ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਕਉ  ਸੰਗਤਿ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ , ਜੋ ਗਿਰੰਥ ਜੀ ਸਉ  ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਕਾ ਨਾਮ ਪੂਛਿਆ ਆਇ ਹਉਂ । ਗਿਰੰਥ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਨਾਮ ਤੇਗਾ ਕਹਿ ਦੀਆ । ਕੋਈ ਸੋਢੀ ਤੁਮਾਰੀ ਕੁਲ ਬਿਖੇ ਤੇਗਾ ਭੀ ਹੈ । ਤ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਕਹਿਆ , ਤੇਗਾ ਤਉ ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ ਹੈ । ਪਰ ਉਹਦੇ ਮਸਤਾਨੇ ਤਉਰ ਰਹਿਤਾ ਹੈ ।ਅੰਧੇਰੀ  ਕੋਠਰੀ ਮਹਿ ਪੜਾ ਹੂਆ ਹੈ । ਕਬਹੂੰ ਰੋਟੀ ਲੇਤਾ ਹੈ ਕਬਹੂੰ  ਨਹੀਂ ਲੇਤਾ । ਨਾ ਬਸਤ੍ਰਉ ਕੀ ਸੁਰਤਿ ਰਾਖਤਾ ਹੈ । ਨਾ ਨਖਵਾਲ ਕੀ ਸੁਰਤਿ ਰਾਖਤਾ ਹੈ । ਨਾ ਹਮ ਸਿਉਂ ਕਬਹੂੰ ਮਿਲ  ਬੈਠਤਾ  ਹੈ । ਨਾ ਭਲੀ ਬੂਰੀ ਬਾਤ ਕਰਤਾ ਹੈ । ਤਾਂ ਫੇਰਿ ਸੰਗਤਿ ਕਹਿਆ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੇਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸਿਉਂ ਪਛਾਣ ਲੀਆ  ਹੈ । ਜੋ ਉਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜਿਸ ਕਉ ਕਿਸੀ ਬਾਤ ਕੀ ਅਭਿਲਾਖਾ ਨਹੀਂ । ਅਰ ਸਰਬ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੰਤੋਖ ਮੂਰਤਿ ਹਹਿ । ਅਰ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਸਭ ਬਾਤ ਸਿਉ  ਬੇਪਰਵਾਹ ਹਹਿ ।  ਬਹੁੜਿ ਤਪਵਾਨ ਅਰ ਭਜਨਵਾਨ ਹਹਿ । ਇਹਿ ਲਛਨ ਗੁਰੂ ਕੇ ਹਹਿ । ਤਾਂ ਸਰਬਤ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਅਰ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਸਭ ਏਕਠੇ ਹੋਇ ਕਰਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਆਇ । ਆਗੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਿਸੀ ਅੰਧੇਰੀ ਕੋਠੜੀ ਮਹਿ ਪੜੇ ਹੁਏ ਥੇ । ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕੇ ਭਜਨ ਮਹਿ ਲੀਨ ਥੇ । ਉਹਾ  ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਉ ਸੰਗਤਿ ਜਾਇ ਲਧਾ। ਸੰਗੀਤ ਕਹਿਆ ਸਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤੇਰੇ ਛਪਿਆ ਤਾਂ ਅੰਧੇਰ ਪੜਿ ਗਾਇਆ ਹੈ । ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਆਇ ਕੈ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਹਿ । ਜੋ ਸਭ ਅੰਧੇਰ  ਮਿਟ ਜਾਵੇ । ਫੇਰ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਕਹਿਆ ਬੇਟਾ ਆਠਵੇ ਮਹਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕਿਸਾਨ ਰਾਇ ਸੰਗਤਿ ਕਉ ਤੇਰਾ ਅੰਚਲ ਪਕੜਾਇ ਹੈ । ਤਾ ਤੈ ਤੂੰ ਮੂੰਜੀ ਉਪਰਿ ਬੈਠ ਅਰੁ ਸੰਗਤਿ ਕਾ ਉਧਾਰ ਕਰੁ ।
ਫੇਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਕਹਿਆ ਮਾਤਾ ਜੀ ਪੋਟਗਉਰੀ ਹੈ ਮੇਰੇ ਚਕਣ ਦੀ ਨਾਹੀ ।ਤਾਂ ਫੇਰਿ ਸੰਗਤਿ ਅਰਦਾਸ ਕੀਨੀ ਜੋ ਸਚੇ ਪਾਤਿਸਾਹ ਤੂ ਗੁਰੂ ਹਹਿ ਕਰਣ ਕਾਰਣ, ਅਸਾਨੂੰ ਭ੍ਰਮਾਵਣ ਦੀਆ ਬਾਤਾਂ ਨ ਕਰਿ । ਆਠਵੇ ਮਹਿਲ ਤੁਹਨੂੰ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆਂ ਹੈ । ਗੁਰੂ ਗਿਰੰਥ ਜੀ ਤੁਹਨੂੰ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ ਹੈ । ਤੂ ਜੋ ਅਬ ਦੁਰਣ ਕੀਆ ਬਾਤਾਂ ਕਰਤਾ ਹਹਿ ਸੋ ਕਿਉ ਦੁਰਤਾ ਹੈ । ਦੁਤੀਏ ਕਾ ਚੰਦ ਦੁਰੇ ਤਉਦੁਰੇ ਪਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਕਾ ਚੰਦਰਮਾ ਕਹਾ ਦੁਰੈ । ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੁਰੁਤਾ । ਤੁਹਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਕਹਿਆ ਹੈ । ਤੇ ਗੁਰੂ ਹੀ ਤੁਹਨੂੰ ਛਪਿਆ ਲਧਾ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਤੁਰਾ ਨੂੰ ਲਭਣਯੋਗ ਕਬ ਹੋਏ । ਅਬ ਸੰਗਤਿ ਓਪਰਿ ਦਇਆ ਕਰੀਏ । ਮੰਜੀ ਉਪਰਿ ਬੈਸੀਐ ਜੋ ਜੀਅ ਭਰਮੇ ਨਾਹੀ । ਗੁਰੂ ਹੀ ਕੋ ਗੁਰੂ ਜਾਨਹਿ । ਅਵਰ ਜੀਆ ਕਉ ਗੁਰੂ ਨ ਜਾਨਹਿ ।
ਤਬ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੰਗਤਿ ਕੀ ਅਰਦਾਸ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਮਾਨੀ । ਕੋਠੇ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਏ । ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੈ ਪਟੰਬਰ ਪਹਿਰੇ । ਮੰਜੀ ਊਪਰਿ ਬੈੈਠੇ ।ਸਭ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇ । ਤਬ ਏਕ ਲਬਾਣਾ ਸਿੱਖ ਮਸੰਦ ਸੀ ।ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਉਸਕਾ ਨਾਮ ਥਾ । ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਈਆ ਲੱਕ ਬੰਧੀ ਫਿਰਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਕੇ ਮਨ ਮੈਂ ਇਉਂ ਬ੍ਰਤ ਸੀ । ਜੋ ਜਬ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸਹੁ ਆਪੇ ਮਾਗ ਲੈਵੇਗਾ ਤਬ ਮੈਂ ਉਸੀ ਕੳ ਗੁਰੂ ਜਾਨਉਗਾ । ਅਰ ੳਸੀ ਕਉ ਮਾਇਆ ਦੇਵਉਗਾ । ਦੁਇ ਦੁਇ ਰੁਪਈਏ ਹਭਣਾ ਮੰਜੀਆਂ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਅਗੇ ਰਖਿ ਕੇ ਮਥਾ ਟੇਕ ਆਇਆ ਸੀ। ਫੇਰਿ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਕੇ ਆਗੇ ਭੀ ਦੁਇ ਰੁਪਈਏ ਰਖ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ । ਤਬ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸਕੀ ਉਰਿ ਦੇਖਿ ਕਰਿ ਕਹਿਆ । ਮਖਣਸਾਹ ਮੇਰਾ ਤਾ ਤੇਰੇ ਪਾਸਿ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਇਆ ਹੈ ਤੂ ਦੁਇ ਕਿਉਂ ਰਾਖਤਾ ਹਹਿ । ਤਾਂ ਮਖਣਸਾਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇ ਕਰਿ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਈਆ ਲਕ ਤੇ ਖੋਲਿ ਕਹਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੇ ਆਗੇ ਧਰ ਦੀਆ ਅਰੁ ਫੇਰਿ ਮਾਥਾ ਟੇਕਿਆ । ਫੇਰਿ ਮਹਿਲ ਊਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਚਾੜਿ ਕੈ ਕਪੜਾ  ਫੇਰਿਆਂ ਅਰੁ ਢੰਢੋਰਾ ਦੀਆ ਜੋ ਗੁਰੂ ਲਾਧਾ ਗੁਰੂ ਲਾਧਾ ਗੁਰੂ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਲਾਧਾ । ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਲਾਧਾ । ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਕੋਈ ਨਾਹੀ । ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਲਾਧਾ । ਇਹ ਢੰਢੋਰਾ ਮਖਣਸਾਹ ਕਾ ਸੁਣਿ ਕਹਿ ਹਭੇ ਮੰਜੀਆ ਵਾਲੇ ਛਪਿ ਗਏ । ਜਿਉਂ ਸੂਰਜ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟੇ ਚੰਦ ਤਰਾਇਨ ਛਪ ਜਾਂਦੇ ਹੈਨਿ। ਤਿਉ ਹੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟੇ ਸੋਲ । ਹੀ ਮੰਜੀਆਂ ਛਪ ਗਈਆਂ
ਆਗੇ ਸਾਖੀ ਦੂਸਰੀ ਨਾਵੇ ਮਹਲ ਕੀ ਤੁਰੀ
ਸਾਂਤਾ ਕੀਤੇਰੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਾਂਤਾ ਕੁਇਤੇਰਿਆ ਗਿਰਜਾਘਰ  (ਸਪੇਨੀ: Iglesia Parroquial de Santa Quiteria) ਆਇਲਚੇ ਦੇ ਲਾ ਸਿਏਰਾ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਬੀਏਨ ਦੇ ਇੰਤੇਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀ
ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀ
ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀ, ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਮਰ-ਅਯਾਮੀ (ਲੋ-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ, ਯਾਨਿ ਕਿ 2, 3, ਅਤੇ 4 ਅਯਾਮੀ) ਮੈਨੀਫੋਲਡਾਂ (ਬਹੁਪਰਤਾਂ) ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਖਗਣਿਤ ਨਾਪ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਉੱਚ-ਅਯਾਮੀ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਰੀਐਂਟੀਬਿਲਟੀ (ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸਤਿਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਗੁਣ ਜੋ ਇਹ ਨਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਸਤਹੀ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਸਥਿਰ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ), ਹੈਂਡਲ ਵਿਯੋਜਨ, ਲੋਕਲ ਫਲੈਟਨੈੱਸ (ਸਥਾਨਿਕ ਪੱਧਰਾਪਣ), ਅਤੇ ਪਲੇਨਾਰ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਅਯਾਮੀ ਸ਼ੋਨਫਾਈਲ ਥਿਊਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉੱਚ-ਅਯਾਮੀ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਸਥਿਰਾਂਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਜਰੀ ਥਿਊਰੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਿਊਰੀ ਹੈ।
ਨਿਮਰ-ਅਯਾਮੀ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 3 ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਫੌਮਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰਮ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ- ਹਰੇਕ ਸਤਹਿ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਕਰਵੇਚਰ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਦੀਆਂ 3 ਸੰਭਵ ਜਿਓਮੈਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ ਕਰਵੇਚਰ/ਸਫੈਰੀਕਲ, ਜ਼ੀਰੋ ਕਰਵੇਚਰ/ਫਲੈਟ, ਨੈਗੈਟਿਵ ਕਰਵੇਚਰ/ਹਾਇਪਰਬੋਲਿਕ- ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ 3 ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਜ਼ੇਸ਼ਨ ਕੰਜੈਕਚਰ (ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਕਰਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ, ਹੁਣ ਥਿਊਰਮ) ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ- ਹਰੇਕ 3-ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਨੂੰ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਸੰਭਵ ਜਿਓਮੈਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
2-ਅਯਾਮੀ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇੱਕ ਵੇਰੀਏਬਲ (ਅਸਥਿਰਾਂਕ) (ਰੀਮਾੱਨ ਸਤਿਹਾਂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਕਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਫੌਰਮਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰਮ ਰਾਹੀਂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦੀ ਹਰੇਕ ਕਨਫਰਮਲ (ਸਮਾਨਤਾ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕਿਸੇ ਨਿਰਾਲੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 4-ਅਯਾਮੀ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦੋ ਵੇਰੀਏਬਲਾਂ (ਕੰਪਲੈਕਸ ਸਤਿਹਾਂ) ਵਿੱਚ ਕੰਪਲੈਕਸ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹਰੇਕ 4-ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਕਿਸੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੈਸੀਅਰ 4
ਮੈਸੀਅਰ 4 (ਐਮ.4 ਤੇ ਐਨ.ਜੀ.ਸੀ.6121 ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਗੁੱਛਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਸ਼ਚਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਫ਼ਿਲੀਪ ਲਵਾ ਦ ਚੀਜ਼ੋ ਵੱਲੋਂ 1745 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1764 ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਮੈਸੀਅਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹਿਲਾ ਗੋਲਾਕਾਰ ਗੁੱਛਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਸੀਅਰ ਚੀਜ਼ਾਂ
ਸ਼ਾਹੀਨ ਸ਼ਹਾਬਲੋ
ਸ਼ਾਹੀਨ ਸ਼ਹਾਬਲੋ (27 ਜਨਵਰੀ 1964 - 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਤਹਿਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬੈਚਲਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਕੋਰਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਗਠਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਡਾਰਕ ਰੂਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸਿਖਾਈ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਉਹ ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੀ ਜੋ ਮੁਹੰਮਦ ਖਟਮੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਬਣਿਆ।
ਆਯਤੁੱਲਾ ਦਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2001 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹੀਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਹਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।
ਉਹ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੇਅ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੂਦ ਅਹਿਮਦੀਨੇਜਾਦ ਦੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਬਰ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਹੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸਮੂਹ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀ ਵਜੋਂ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸੀਮਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੂਲਟਨ ਆਰਟਸ ਲਈ ਇਵੈਂਟਾਂ ਲਈ ਵੀ। ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹਾਬਲੋ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸ਼ਹਾਬਲੋ ਦੀ ਮੌਤ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ ਕੌਵੀਡ -19, ਕਾਰਨ 56 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਝਾਂਡੇ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ)
ਝਾਂਡੇ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ,ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੁਨੀਤਾ ਗੋਵਾਰੀਕਰ
ਜੀਵਨੀ
ਸੁਨੀਤਾ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇਬ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਮਨੀਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਯਾਨ ਮੁਖਰਜੀ, ਦੇਬ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਹੈ।
ਸੁਨੀਤਾ ਨੇ ਮਿਠੀਬਾਈ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਨੇ ਸੁਹਾਨਾ ਕੁਕਿੰਗ ਆਇਲ, ਨਾਈਸਿਲ ਪ੍ਰਿਕਲੀ ਹੀਟ ਪਾਊਡਰ, ਪ੍ਰੋਮਿਸ ਟੂਥਪੇਸਟ ਅਤੇ ਫਰੂਟੀ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਏਅਰ ਹੋਸਟੈਸ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੋਨਾਰਕ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੰਗ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਯਾਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗਾਟਵਾਲੀ
ਗਾਟਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਗਾਟਵਾਲੀ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1834 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 7.01 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਹੂਆ ਮੁਖਰਜੀ
ਮਹੂਆ ਮੁਖਰਜੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਗੌਡੀਆ ਨ੍ਰਿਤਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਰਬਿੰਦਰਾ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਇਨ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਡੀਨ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਮਿਤਾਵਾ ਮੁਖਰਜੀ ਨਾਲ ਉਹ 1980ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਰਾਹੀਂ ਡਾਂਸ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।  ਉਸਨੇ ਬਰਾਤਿਨਦ੍ਰਾਨਾਥ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਮਹਾਤੋ, ਨਰੋਤਮ ਸਾਨਿਆਲ, ਗੰਭੀਰ ਸਿੰਘ ਮੁਧਾ, ਮੁਕੰਦ ਦਾਸ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਛਊ ਨਾਚ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਸ਼ਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਾਚੀ, ਕੁਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੀਨਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਚ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮੁਖਰਜੀ ਗੌਡੀਆ ਨ੍ਰਿਤਯ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਮਿਤਰਯਾਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਐਮ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਬੋਟਨੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਸ ਦੀ “ਫਾਉਟੈਨਹੇੱਡ” ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਦ ਬਿਊਟੀ ਆਈ ਹੈਵ ਸੀਨ: ਏ ਟ੍ਰਾਇਲੋਜੀ" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਲੇਖਕ ਤਨੂਰ ਓਜਾਈਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮਜ਼ ਡਵੀਜ਼ਨ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਿਲਮ ਗੀਤਮੈ ਤਨਮੈ - ਟ੍ਰਾਂਸ ਇਨ ਮੋਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬਾਂ
ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ, ਗੌਡੀਆ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆਟਕ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਨੋਟ
undefined ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਉਪਨਾਮ ਦੀ ਉਪ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਵੇਖੋ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਪੀ.ਐਸ. ਜੀਨਾ
ਜੀਨਾ ਪਲਾਨਿਲਕੁਮਕਲਾਇਲ ਸਕਾਰੀਆ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Jeena Palanilkumkalayil Skaria), ਜੋ '''ਪੀ.ਐਸ. ਜੀਨਾ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਨਮ: 9 ਜਨਵਰੀ 1994), ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਈਸਾਈ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਏ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।
ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ
ਜੀਨਾ ਸਾਥੀ ਕੇਰਲੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਗੀਤੂ ਅੰਨਾ ਜੋਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਜੀਨਾ ਸਪੋਰਟਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ, ਕੰਨੂਰ ਲਈ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ U16 FIBA ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਲ-ਅੱਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੈਨਨ ਕਾਲਜ, ਕੰਨੂਰ] ਅਤੇ ਕੰਨੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਕਾਲਜ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖੇਡੀ। 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਜੀਨਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ਿਆਈ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਬ੍ਰੇਕਆਊਟ ਪਲ" ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜੋਹਰ ਬਹੂਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ U18 FIBA ਏਸ਼ੀਆ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੀਨ ਦੀ ਵੋਂਗ ਕੇਵਾਈ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ 20.2 ਪੁਆਇੰਟ ਪ੍ਰਤੀ ਗੇਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰਰ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਗੇਮ 13.6 ਰੀਬਾਉਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ 2017 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਜੀਨਾ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੀਮ ਰਿੰਗਵੁੱਡ ਲੇਡੀ ਹਾਕਸ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਏ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਨਾਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੈਂਟੀਪੋਇਲ, ਬੱਪਨਮਾਲਾ, ਵਾਇਨਾਡ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪਲਨੀਲਕੁਮਕਲਾ ਸਕਾਰੀਆ ਜੋਸੇਫ ਅਤੇ ਲਿਜ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਜੈਕਸਨ ਜੌਹਨਸਨ ਹੈ, ਇੱਕ ਚਾਲਾਕੁਡੀ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਜੋ KSB-MNC ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਰੀਦ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 4 ਜੁਲਾਈ 2020 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
2020: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ - ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994
ਨਿਪਾਹ ਵਾਇਰਸ ਲਾਗ
ਨਿਪਾਹ ਵਾਇਰਸ ਜੀਨਸ ਹੇਨਿਪਾਵਾਇਰਸ ਵਿੱਚ ਆਰਏਐਨਏ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਲ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਚਾਮਗਿਦੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤਸ਼ਖੀਸ ਲੱਛਣਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਜਾਂਚ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2018 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੋਕਥਾਮ ਚਾਮਗਿਦੜਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਚੀ ਖੰਜੂਰ ਦੇ ਸੇਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਈ 2018 ਤਕ ਨਿਪਾਹ ਦੇ ਲਗਭਗ 700 ਇਨਸਾਨੀ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਵਿਚੋਂ 50 ਤੋਂ 75 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।  ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 17 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 1998 ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਨਾਖਤ 1998 ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕੇਆਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਸੁੰਗਈ ਨਿਪਾਅ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਗ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
ਅਲਾਸਕਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼
ਅਲਾਸਕਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੀਏਟਲ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ I ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ 1932 ਵਿੱਚਇਹ ਮੈਕਗੀ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਕਹਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਐਨਕੋਰੇਜ਼, ਅਲਾਸਕਾ ਲਈ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ I ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਲਾਸਕਾ ਤੋਂ, 100 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਅਲਾਸਕਾ, ਹਵਾਈ, ਕਨੇਡਾ, ਕੋਸਟਾ ਰਾਇਕਾ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ I ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਵਾਈ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੋਰਿਜ਼ਨ ਏਅਰ, ਅਲਾਸਕਾ ਏਅਰ ਸਮੁਹ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ I ਰਵਾਇਤੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੂੰ ਜੇ. ਡੀ. ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਾਹਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਨੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ I
ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੱਬ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਸੀਏਟਲ–ਟੈਕੋਮਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਸੀ-ਟੈਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਹੱਬ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਐਂਕਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਂਨ ਡਿਆਗੋ ਅਤੇ ਸੈਨ ਹੌਜ਼ੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਵੱਧ ਤਵੱਜੋਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਟਰੈਫਿਕ ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਲਾਸਕਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਏਅਰਲਾਈਨ ਸਟੇਟ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੁਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਫਲਾਇਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲੇ ਹੱਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕਿਸੀ ਵੀ ਹੋਰ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਾਸਕਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚਕਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।
ਅਲਾਸਕਾ ਏਅਰਲਾਈਨ, ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਏਅਰਲਾਈਨ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ I ਫਿਰ ਵੀ ਵਾਨਵਲੱਡ ਦੇ ਕੁਝ ਸਦੱਸਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਕੋਡਸ਼ੇਅਰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਨ ਏਅਰਲਾਈਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼, ਅਤੇ ਐਲਏਟੀਏਐਮ ਚਿੱਲ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਕਾਈਟੀਮ ਸਦੱਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਫ੍ਰਾਂਸ, ਕੇਐਲਐਮ, ਕੋਰੀਅਨ ਏਅਰ ਅਤੇ ਡੈਲਟਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ I ਡੇਲਟਾ, ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਡਸ਼ੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਉਹ ਸੀਅ – ਟੈਕ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਲਾਸਕਾ ਏਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪ੍ਤਿਯੋਗੀ ਹੈ I ਸਾਲ 2011 ਤੋਂ, ਅਲਾਸਕਾ ਏਅਰ ਸਮੂਹ ਡੋਅ ਜੋਨਸ ਟ੍ਰਾੰਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਐਵਰੇਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ I ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀ ਅਮਰੀਕਨ ਏਅਰਲਾਈਨਸ, ਏਐਮਆਰ ਸੀ I
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ (1932–1945)
ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਮੈਕਗੀ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਿਨਿਅਸ “ਮੈਕ” ਮੈਕਗੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 1932 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ I ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਐਂਕਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਬੇਅ ਵਿਚਕਾਰ ਸਟਿਨਸਨ ਸਿੰਗਲ–ਇੰਜਨ, ਤਿੰਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਦੇ ਹਵਾਈ ਸਫ਼ਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ I ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤਹਿਸ਼ੁਦਾ ਉਡਾਣਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਡਾਣਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਾਲੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਗੋਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਭੇਜਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ I
ਵਿਤੀ ਮੰਦੀ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ, ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਦਿਕਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ I ਉਸ ਸਮੇਂ ਐਂਕਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਉਪਲੱਬਧ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। I ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਕਈ ਵਿਲੈ ਅਤੇ ਮਿਸ਼੍ਰਣ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਇਆਂ ਅਤੇ ਅਲਾਸਕਾ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਇਆ I ਇਸ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਲੈ ਸਾਲ 1934 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਮੈਕਗੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਮਨਾਮ ਏਅਰਲਾਇਨ, ਯੂਐਸ $50,000 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਏਅਰ ਸਰਵਿਸ ਨੂੰ ਬੇਚ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਏਅਰਲਾਈਨ ਵੀ ਐਂਕਰੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ I
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ
ਬਚਨ ਸਾਈਂ ਲੋਕਾਂ ਕੇ
ਬਚਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ:
'ਬਚਨ' ਸ਼ਬਦ 'ਵਚਨ' ਦਾ ਤਦਭਵ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ 'ਬੋਲ' ਹੈ। ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪੀਰਾਂ-ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਹ ਮਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਅਲਾਪੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਹਨ।ਭਾਵ ਪਰਮ ਸੱਚ ਦਾ ਸਾਰ ਰੂਪ ਹਨ।
ਬਚਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਧਾਂ,ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਵਿੱਚੋ ਨਿਕਲੇ ਬੋਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਸਰਲ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪੇ ਹੀ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ,ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚੋਂ ਬਚਨ ਰੂਪ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਧੀਵਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚਨ,ਭਾਈ ਅੱਡਣਸ਼ਾਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਦੇਣ ਹੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬਚਨ ਗੋਬਿੰਦ ਲੋਕਾਂ ਕੇ
ਅਸੰਮ ਜੀਵ ਮਾਇਆ ਕੀ ਨਿੰਦ੍ਰਾ ਮਹਿ ਸੂਤੇ ਪੜੇ ਹੈਂ। ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਪੁਰਖ ਇਸ ਨਿੰਦ੍ਰਾ ਤੇ ਜਾਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਗਿਆ ਹੈ ਤਿਨ ਕੇ ਹਿਰਦੈ ਮਹਿ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕੇ ਭਜਨ ਰੂਪੀ ਖੇਤ ਜੰਮਿਆ ਹੈ। ਤਿਸ ਭਜਨ ਰੂਪੀ ਖੇਤ ਕਾ ਫਲ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਭਜਨ ਰੂਪੀ ਖੇਤ ਊਪਰ ਰਾਖੀ ਭਾਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚਾਹੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਸੇ ਅਨਾਜ ਕੇ ਖੇਤ ਊਪਰ ਰਾਖੀ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਨ ਖਾਇ ਜਾਵਹਿੰ,ਸਕਤੇ ਨਾ ਵੱਢ ਲੇ ਜਾਵਹਿ,ਪੰਖੀ ਨਾ ਚੁਗਿ ਜਾਹਿ,ਸੂਕਰ ਨ ਉਖੇੜ ਡਾਰਹਿੰ,ਹਰਣ ਨਾ ਖਾਇ ਜਾਵਹਿ,ਸੋ ਐਸੇ ਹੀ ਭਜਨ ਕੇ ਖੇਤ ਕਾ ਨਾਸ-ਕਰਤਾ ਭੀ ਬਹੁਤ ਹੈਂ। ਭੋਗਹੁ ਰੂਪੀ ਪਸੂਅਹੰ ਤੇ ਰਾਖਿਆ ਚਾਹੀਤਾ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਰੂਪੀ ਸਕਤੇ ਤੇ ਭੀ ਰੱਖਿਆ ਚਾਹੀਤੀ ਹੈ। ਸੰਕਲਪਹੰ ਰੂਪੀ ਪੰਖਅਹੁ ਤੇ ਰਖਿਆ ਚਾਹੀਤੀ ਹੈ।ਦੰਭ ਰੂਪੀ ਸੂਕਰ ਤੇ ਰਖਿਆ ਚਾਹੀਤੀ ਹੈ।ਪ੍ਰੋਜਨਹੁ ਰੂਪੀ ਹਰਣਹੁੰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਚਾਹੀਤੀ ਹੈ ਅਰ ਜਿਨਹੁ ਤੇ ਐਸੀ ਰਾਖੀ ਨ ਹਈ ਤਿਨਕਾ ਖੇਤ ਉਜੜ ਜਾਤਾ ਹੈ। 2 ਔਰ ਬਚਨ ਇਹੁ ਹੈ,ਕਿਸੀ ਸਾਧ ਸਿਉ ਸਾਧ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਆ ਜੋ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਏਕ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਊ ਔਰ ਭੀ ਹੈ?ਤਬ ਸਾਧ ਉਤਰ ਦੀਆਂ ਜੋ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਏਕ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੈ। ਜੈਸੇ ਮੰਦਰ ਆਸਰੇ ਕਾਠ ਕੇ ਹੈ,ਕਿਸੀ ਅਸਥਾਨ ਮੰਦਰ ਕੇ ਕਾਠ ਥੰਭ ਹੋਇ ਖੜਾ ਹੈ ਕਿਸੀ ਅਸਥਾਨ ਕਾਠ ਬਰੇਡਾ ਹੋਇ ਖੜਾ ਹੈ। ਕਿਸੀ ਅਸਥਾਨ ਕਾਠ ਕੜੀਆਂ ਹੋਇ ਖੜਾ ਹੈ,ਕਿਸੀ ਅਸਥਾਨ ਕਾਠ ਤਖਤੀਆਂ ਹੋਇ ਖੜਾ ਹੈ। ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਨਾਮਹੁੰ ਕਰਕੇ ਕਾਠ,ਮੰਦਰ ਕਉ ਉਠਾਈ ਖੜਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਅਨੇਕ ਹੈਂ ਅਰੁ ਕਾਠ ਏਕ ਹੈ। ਤੈਸੇ ਜਗਤ ਕੀ ਰਚਨਾ ਸਭ ਬੁਧਿ ਕੇ ਆਸਰੇ ਠਹਿਰਾਈ ਹੈ। ਆਸਰਾ ਰੂਪੀ ਜਗਤ ਕੀ ਬੁਧਿ ਹੈ।ਕਿਸੀ ਰਚਨਾ ਮਹਿੰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕੀ ਬੁਧਿ ਮਿਲੀ ਹੈ,ਕੋਊ ਰਚਨਾ ਈਸਵਰ ਕੀ ਬੁਧਿ ਇਸਥਾਪਨ ਕੀਨੀ ਹੈ।ਕਿਸੀ ਰਚਨਾ ਮਹਿ ਜੀਵਹੁ ਕੀ ਬੁਧਿ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਸੋਈ ਬੁਧਿ ਜਾਤਿ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕੀ ਹੈ।ਤਾਂਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੀ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਹੂਆ,ਕਿਉਂ ਔਰ ਤੋ ਕੋਊ ਨਾ ਹੂਆ। 3 ਅਉਰ ਬਚਨ ਇਹੁ ਹੈ,ਜੈਸਾ ਆਪਿ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੈ ਤੈਸੀ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕੀ ਰਚਨਾ।ਸੋ ਰਚਨਾ ਅਪਨੀ ਮਹਿ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਅਪਨਾ ਆਪ ਐਸੇ ਰਾਖਿਆ ਹੈ,ਜੈਸੇ ਪਰੇ ਮਹਿ ਨਿਹਕਲੰਕ ਰਾਖਿਆ ਹੂਆ ਹੈ,ਜੈਸੇ ਤਾਬੇ ਮਹਿ ਤਮੇਸਰ ਰਾਖਿਆ ਹੂਆ ਹੈ। ਤੈਸੇ ਸਭ ਰਚਨਾ ਮਹਿ ਐਸੇ ਹੀ ਅਪਨਾ ਆਪੁ ਰਾਖਿਆ ਹੈ। ਜੈਸੇ ਪਾਰੇ ਕੋ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾ ਨਿਹਕਲੰਕ ਪਾਰੇ ਸਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਈਤਾ। ਅਰ ਪਾਰਾ ਨਿਹਕਲੰਕ ਕਰ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕਾਹੇ ਤੇ ਜੋ ਪਾਰੇ ਹੀ ਕੇ ਅਕਾਰ ਸਿਉਂ ਨਿਹਕਲੰਕ ਉਤਪਤਿ ਹੋਵਣਾ ਹੈ। ਪਾਰੇ ਤੇ ਇਤਰ ਨਿਹਕਲੰਕ ਉਤਪਤਿ ਨਹੀਂ ਹੋਵਣਾ। ਪਰ ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਨਿਹਕਲੰਕ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਤੈਸੇ ਹੀ ਜੀਵਹੁੰ ਕਉ ਭੀ ਸਾਧਨਾ ਚਾਹੀਤੀ ਹੈ। ਜਬ ਜੀਵ ਸਾਧਨਾ ਕਰਹਿੰਗੇ ਤਬ ਹੀ ਨਿਹਕਲੰਕ ਰੂਪੀ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਪ੍ਰਗਟੇਗਾ। ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕੀ ਰਚਨਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਕਹੇ ਹੈਂ। 4 ਅਉਰ ਬਚਨ ਇਹੁ ਹੈ,ਜਬ ਜਗਿਆਸੀ ਸੰਤਹੁੰ ਕੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕਰ ਕਰਤੂਤ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਵਦਾ ਹੈ,ਤਬ ਉਨ ਬਚਨੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਨ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਮਹਿ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕਰਤਤ ਵਿਖੇ ਨ ਲਿਆਇਆ,ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਹੋਇ ਜਾਂਦੇ ਹੈਨ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਚਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਫੇਰ ਵਿਸਰ ਜਾਂਦੇ ਹੈਨ। 5 ਅਉਰ ਬਚਨ ਇਹੁ ਹੈ,ਭਲਿਆਈ ਮਨੁਖ ਦੀ ਇਹਨਾਂ ਚਹੁੰ ਬਸਤਾਂ ਮਹਿੰ ਹੈ:- ਏਕ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕੀ। ਦੂਸਰੀ ਮਾਇਆਵਾਨਹੁ ਸਿਉਂ ਬੇਪਰਵਾਹੀ। ਤੀਸਰੀ ਗਰੀਬੀ। ਚਉਥੀ ਮਨ ਊਪਰ ਖਬਰਦਾਰੀ ਰਾਖਣੀ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾ ਕਰੇ।
ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਬਦ ਅੱਲ੍ਹਾ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਬਦ ਅੱਲ੍ਹਾ (خالد عبد الله; ਜਨਮ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1981) ਇੱਕ ਐਂਗਲੋ-ਮਿਸਰੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਔਸਕਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਤੇ ਬਫ਼ਤਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਯੂਨਾਇਟਿਡ 93 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋਈ। ਦ ਕਾਈਟ ਰਨਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਆਮਿਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਟਿੱਲਾ ਜੋਗੀਆਂ
thumb|240px|alt=|[[ਲੂਣ ਕੋਹ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ, ਟਿੱਲਾ ਜੋਗੀਆਂ (ਯਾਨੀ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਟਿੱਲਾ), ’ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ]] thumb|240px|alt=|ਦੂਰੋਂ ਟਿੱਲਾ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ
ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਟਿੱਲਾ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਟੀਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸੰਨ 100 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੱਠ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਸਾਥੀ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਪਾੜ ਕੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੰਨ-ਪਾਟੇ ਜੋਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੋਗੀ ਅਕਸਰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਵਕਤ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਮਘਟਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਗ਼ੁਸਲਖ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਪਾਣੀ-ਵੰਡ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਹੈ।
ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤਿਲਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਰਾਂਝਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਹਿੰਦੂ ਮੱਠ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਹੋਰ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਵੀ ਪੜਵਾ ਲਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੋਠੋਹਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਾੜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਾੜ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਾੜ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਏ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਏ  (1921 - ਸਤੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਉਘੇ ਉਰਦੂ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਉਰਦੂ-ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਕਲਮ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ ਬੀਜ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਤਰੰਗਾ ਕਫਨ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਹੈ।
ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 1996 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਐੱਲ ਮਾਈਓਰ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਗੁਆਦਾਲਾਖ਼ਾਰਾ)
ਸਾਂਤੀਆਗੋ ਐਲ ਮਾਯੋਰ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ: Iglesia de Santiago el Mayor) ਗੁਆਦਾਲਾਖਾਰਾ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1946 ਵਿੱਚ ਬੀਏਨ ਦੇ ਇੰਤੇਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਪਾਲੀ (पालि; Pālī) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੋਧੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਲੀ, ਬ੍ਰਹਮੀ ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ
ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਮਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਠ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਇਡ (ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਵਿਦਵਾਨ ਮੈਕਸ ਵੈਲੇਸਰ ਨੇ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਪਾਟਲੀ ਦਾ ਸੰਖਿਪਤ ਰੂਪ ਦੱਸਕੇ ਇਹ ਮਤ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪਾਟਲੀਪੁਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਉਤਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੋ ਮਤਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਝੁਕਾਉ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਂ ਹੈ ਪਂ.ਵਿਧੁਸ਼ੇਖਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਮਤ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਲੀ, ਕਤਾਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵਿਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਸਮਰਥਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਾਲੀ ਕੋਸ਼ ਅਭਿਧਾਨੱਪਦੀਪਿਕਾ (12ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.) ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੰਤੀ (ਤੰਤਰ), ਬੁੱਧਵਚਨ, ਪੰਤੀ (ਕਤਾਰ) ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੀ ਪਾਲੀ ਦਾ ਅਰਥ ਕਤਾਰ ਹੀ ਹੈ। ਪੂਰਵੋਕਤ ਦੋ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਦੇ ਜੋ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇਸ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਾਰਥਕਤਾ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਧਵਚਨਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਜਾਂ ਪਾਠ ਦੀ ਕਤਾਰ ਦਾ ਅਰਥ ਬੁੱਧਘੋਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਵੀ ਧੁਨੀਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਤਾਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਕਤਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਪਾਲੀ, ਪਾੱਠ, ਪਾਡੂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੋੜਨਾ ਜਿਆਦਾ ਉਪਯੁਕਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਪਿੱਛੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਧਾਨੱਪਦੀਪਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਲੀ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਪਾਲੇਤੀ ਰੱਖਤੀਤੀ ਪਾਲੀ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਤਲਾਈ ਗਈ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਾਲੀ ਮਹਾਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਿਕਸ਼ੂ ਜਗਦੀਸ਼ ਕਸ਼ਿਅਪ ਨੇ ਪਾਲੀ ਨੂੰ ਕਤਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੂਲ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਸਮ-ਅਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵਿਉਤਪਨ ਦੱਸਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਭਾਬਰੂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਦੇ ਧੰਮਪਰਿਆਏ ਸ਼ਬਦ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਾਗਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧੰਮ ਪਲਿਆਏ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਬੁੱਧ-ਉਪਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਚਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਿਅਪ ਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਲਿਆਏ ਸ਼ਰਨ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਹੋਈ।
ਮੂਲ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਦਾ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਬੁੱਧਘੋਸ਼ ਆਦਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਗਧੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸੁੱਧਿਮੱਗ ਅਤੇ ਮਹਾਵੰਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਗਧੀ ਨੂੰ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਮੂਲਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ ਦੇ ਪੂਰਵ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਹਾਂ, ਬੁੱਧਘੋਸ਼ ਨੇ ਅਠਕਥਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਟੀਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬੋਲੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਬੁੱਧਵਚਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ ਦੇ ਪਾਠ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਅਠਕਥਾ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਦਿਖਲਾਉਣ ਦੇ ਲਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਿਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਅਠਕਥਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਹੀ ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਠਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ। ਬੁੱਧਘੋਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਪੂਰਵ ਲਿਖੇ ਗਏ ਦੀਪਵੰਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰਕਾਲੀ ਮਹਾਵੰਸ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਥ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ।
ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਧਯੁਗੀ ਆਰੀਆ ਬੋਲੀਆਂ
ਬੋਲੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਪਾਲੀ ਉਸ ਮਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆ ਬੋਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਲਗਭਗ ਈ.ਪੂ. ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਦੀ ਆਦਿਯੁਗੀ ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੈਦਿਕ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਭੇਦ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਮਨ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿ, ਲ, ਐ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ,
ਏ ਅਤੇ ਓ ਦੀ ਹ੍ਰਸਵ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਸ਼, ਸ਼, ਸ ਇਸ ਤਿੰਨਾਂ ਊਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕਮਾਤਰ ਦਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ,
ਵਿਸਰਗ ਦੀ ਉੱਕਾ ਅਣਹੋਂਦ ਅਤੇ ਅਸਵਰਣ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੰਯੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਵਰਣ ਸੰਜੋਗ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ।
ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ
ਬੁੱਲਾਪੁਰ
ਬੁੱਲਾਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਹੈ।
ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਧਯੁਗੀ ਆਰੀਆ ਬੋਲੀਆਂ
ਸੰਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਚਨ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ
ਪੁਲਿੰਗ ਅਤੇ ਖੱਸੀ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਅਤੇ ਅਦਲ-ਬਦਲ;
ਹਲੰਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ;
ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਸਮੈਪਦ, ਆਤਮਨੇਪਦ ਅਤੇ ਭਵਾਦਿ, ਅਦਾਦਿ ਗਣਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਦਾ ਲੋਪ।
ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਪ੍ਰਚਾਰ ਉਕਤ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ–ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਭੇਦ
ਉਕਤ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਨਾ ਭੇਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ-
ਪ੍ਰਾਕਮੱਧਕਾਲੀ (ਈ.ਪੂ. 600 ਨਾਲ ਈ. ਸੰਨ 100 ਤੱਕ), ਅੰਤਰ ਮੱਧਕਾਲੀ (ਈ. ਸੰਨ 100 ਨਾਲ 600 ਤੱਕ) ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਮੱਧਕਾਲੀ (ਈ.ਸੰਨ 600 ਨਾਲ 1000 ਤੱਕ)।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਜੁਗਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਗਧੀ, ਅਧਰਮਾਗਧੀ, ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਅਤੇ ਅਵਹੱਠਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਭੇਦ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇਦ
ਦੇਸ਼ ਭੇਦ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਦੀ ਸਰਵਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਮੌਰਿਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ (ਈ.ਪੂ. ਤੀਸਰੀ ਸਦੀ) ਦੀਆਂ ਧਰਮਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਭੇਦ ਸਪਸ਼ਟ ਹਨ-ਪੂਰਬੀ, ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਉਤਰੀ। ਪੂਰਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਧੋਲੀ ਅਤੇ ਜੌਗੜ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾਕਾਰਕ ਇੱਕ ਵਚਨ ਦੀ ਵਿਭਕਤੀ 'ਏ' ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਆਕਰਨਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਾਇਆ ਹੈ। ਵਿਆਕਰਨਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮਾਗਧੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਤਿੰਨਾਂ ਊਸ਼ਮ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ। ਪਰ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਉਕਤ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨਾਂ ਊਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸ ਹੀ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਇਸ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਮਾਗਧੀ ਨਾ ਕਹਿਕੇ ਅਧਰਮਾਗਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਕਹਿਣਾ ਜਿਆਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੋਲੀ ਭੇਦ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਨਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰ ਅਤੇ ਲ ਦਾ ਭੇਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਊਸ਼ਮਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਾਰਾਂਤ ਕਰਤਾ ਕਾਰਕ ਇੱਕ ਵਚਨ ਰੂਪ ਓ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹੈ। ਪਛਮੀ ਉਤਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਸ਼ਹਬਾਜਗੜੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸੇਰਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼, ਸ਼, ਸ ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਊਸ਼ਮ ਵਰਣ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕੁੱਝ ਅਦਲ-ਬਦਲ ਦਿਸਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਕਾਰਿਯੁਕਤ ਸੰਯੁਕਤ ਵਰਣ ਵੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਿਅ ਅਤੇ ਨਿਅ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰੱਞ, ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ (ਜਿਵੇਂ ਰੱਞੋ ੱਞ) ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੈਸ਼ਾਚੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪੂਰਵ ਰੂਪ ਇੰਗਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਲੀ ਤਰਿਪਿਟਕ ਦਾ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਲਾਹੁਲੋਵਾਦ, ਮੋਨੇਇਯਸੁੱਤ ਆਦਿ ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਰਣਾਂ ਦਾ ਚਰਚਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਬਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਲੱਬਧ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਕਾ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ। ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਲੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਗਿਰਨਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਾਲੀ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਵ ਦੇਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੱਧਦੇਸ਼ੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਲੀ ਮਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆ ਬੋਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਘੋਸ਼ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਲੋਪ ਅਤੇ ਮਹਾਂਪ੍ਰਾਣ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ। ਇਹ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੂਸਰੇ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਹਾਂ, ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਕ ਤ ਵਰਗੇ ਅਘੋਸ਼ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਗ ਦ ਆਦਿ ਸਘੋਸ਼ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਇੱਕ ਤਾਂ ਅਲਪਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਉਕਤ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਉੱਤਰਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।
ਪਾਲੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਾਇਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਯਥਾਰਥ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਲੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬਦਰੂਪ ਅਜਿਹੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ-ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਤੀਆ ਬਹੁਵਚਨ ਦੇ ਦੇਵੇਰਭਿ, ਦੇਵੇਹਿ, ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਰਾਂਤ ਸੰਗਿਆਵਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਉੱਕਾ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ, ਪਰ ਵੈਦਿਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵੇਰਭਿ, ਓਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚਿਲਿਤ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇਵੈ:। ਇਸ ਲਈ ਉਕਤ ਰੂਪ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਈ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਯਮਾਮਸੇ, ਮਾਸਰੇ, ਕਾਤਵੇ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਅਏ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਵੈਦਿਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਪਾਲੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ (ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਸਾਹਿਤ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਨਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਮੰਨ ਕੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਹਿਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਪਾਲੀ ਦੇ ਕੱਚਾਨ, ਮੋੱਗੱਲਾਨ ਆਦਿ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਬੋਲੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਮੰਨ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ - ਪਾਲੀ ਤੁੱਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਹੇਠਾਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਪਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ -
ਸੰਸ੍ਕ੍ਰਿਤ -- ਪਾਲੀ
ਅਕ੍ਸ਼ਰ—ਅੱਖਰ
ਆਰ੍ਯ—ਅਰਿਯ
ਭਿਕ੍ਸ਼ੁ—ਭਿੱਖੁ
ਚਕ੍ਰ—ਚੱਕ
ਧਰ੍ਮ—ਧੰਮ
ਦੁ:ਖ -- ਦੁੱਖ
ਕਰ੍ਮ—ਕੰਮ
ਕਾਮ -- ਕਾਮ
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ -- ਖੱਤਿਯ
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ—ਖੇੱਤ
ਮਾਰ੍ਗ—ਮੱਗ
ਹਰਬਰਟ ਮਾਰਕਿਊਜ਼
ਹਰਬਰਟ ਮਾਰਕਿਊਜ਼ (19 ਜੁਲਾਈ 1898 – 29 ਜੁਲਾਈ 1979) ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਫਰੈਂਕਫ਼ਰਟ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮਾਰਕਿਊਜ਼ ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਅਤੇ ਫਰੇਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਰੈਂਕਫ਼ਰਟ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜੁਟੀ ਸੰਸਥਾ - ਜੋ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਫਰੈਂਕਫ਼ਰਟ ਸਕੂਲ ਕਹੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ, ਦੀ ਉਘੀ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੋਫ਼ੀ ਵਰਦੀਮ (1924-1951), ਇੰਜੇ ਨਿਊਮਾਨ (1955-1972), ਅਤੇ ਐਰਿਕਾ ਸ਼ੇਰੋਵਰ (1976-1979) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ।  ਉਹ 1934 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਅਮਾਨਵੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੌਧਿਕ ਸਰੋਕਾਰ ਸਨ।
ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ - ਪਾਲੀ ਤੁੱਲ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਮੋਕ੍ਸ਼—ਮੋੱਖ