cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ (ਇਬਨ ਖੋਰਦਾਦਬੇਹ)
ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ( كِتَاب ٱلْمَسَالِك وَٱلْمَمَالِك    ) ਇੱਕ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਪਾਠ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭੂਗੋਲਕਾਰ ਇਬਨ ਖੋਰਦਾਦਬੇਹ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਪਾਨ, ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 870 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਅੱਬਾਸੀ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਦੇ ਅਲ-ਮੁਤਾਮਿਦ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਲੇਖਕ ਆਧੁਨਿਕ ਈਰਾਨ ਦੇ ਅੱਬਾਸੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਜਿਬਲ ਲਈ ਡਾਕ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।
ਇਹ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਵ-ਇਸਲਾਮਿਕ ਈਰਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲ ਕਾਫ਼ੀ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮੂਲ ਈਰਾਨੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਣਾਲੀ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ "ਕੰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨੀ ਸਾਹਿਤ
ਆਟੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ
ਇੱਕ ਆਟੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਐਂਡੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਕਿਸੇ ਅਲਜਬਰਿਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੱਕ ਇੱਕ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਕੈਟੇਗਰੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਪਿਕ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਜਾਂ ਬੋਚਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਪੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮ f: X → Y ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੈਂਸੇਲਟਿਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ, ਸਾਰੀਆਂ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਲਈ,
ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਸਰਜੈਕਟਿਵ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਕੈਟੇਗੋਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਅਤੇ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਕੈਟੇਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸਰਜੈਕਟਿਵ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ), ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਬਿੰਨ ਹੋਣੀ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ; ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਰਿੰਗ-ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਦੀ ਡਿਊਲ ਇੱਕ ਮੋਨੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਯਾਨਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਕੈਟੇਗਰੀ C ਵਿੱਚ ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਡਿਊਲ ਕੈਟੇਗਰੀ ਅਂਦਰ ਇੱਕ ਮੋਨੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ Cop) ਹੁੰਦੀ ਹੈ)
ਅਮੂਰਤ ਅਲਜਬਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਅਲਜਬਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਸੇ ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਔਨਟੋ ਜਾਂ ਸਰਜੈਕਟਿਵ ਹੋਮੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਲਜਬਰਿਕ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ, ਕੈਟੇਗਰੀ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕੈਟੇਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ “ਐਪੀਮੌਰਫਿਜ਼ਮ” ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਕੈਟੇਗਰੀ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਥੱਲੇ “ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ” ਉੱਤੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇਖੋ।
ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੈ । ਸਰ ਰੌਬਰਟ ਮੋਂਟਗੋਮਰੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਇਹ ਬਾਰੀ ਦੁਆਬ, ਜਾਂ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਟ੍ਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ, ਰਾਵੀ ਦੇ ਪਾਰ ਰੇਚਨਾ ਦੁਆਬ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ, ਅਜੋਕੇ ਸਾਹੀਵਾਲ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਸਾਹੀਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤ ਦੀ 1901 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਬਾਦੀ 463,586 ਸੀ, ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚਨਾਬ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਾਰਨ 0.4% ਦੀ ਕਮੀ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਕਣਕ, ਦਾਲਾਂ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਚਾਰਾ ਸਨ; ਊਠ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਕਪਾਹ, ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਲੱਖੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੰਮ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਗਿੰਨਿੰਗ ਅਤੇ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਤੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲਾਈਨ ਦੁਆਰਾ ਲੰਘਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਅੱਪਰ ਸਤਲੁਜ ਇਨਡੇਸ਼ਨ ਕੈਨਾਲ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਤੋਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜਾਟ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਉਭਾਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ। ਮਈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਏ ਦੂਤ ਸਿਰਸਾ ਅਤੇ ਹਿਸਾਰ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਬਗਾਵਤ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਖਰਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੱਟੜ ਜਾਟ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 26 ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਵਧ ਰਹੀ ਧਮਕੀ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਢਿੱਲੀ-ਮੱਠ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਰਲ ਨੇਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੋਗੇਰਾ ਵਿਖੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ੱਕੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ। ਕਮਲੀਆ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਚੈਂਬਰਲੇਨ, ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚੀਚਾਵਟਨੀ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਿਵਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਣੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਰਨਲ ਪੈਟਨ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇੱਕ ਹਮਲਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੁੱਲੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਗੀ, ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਖਿੰਡ ਗਏ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। 1947 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਸ ਗਏ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 4 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਸਨ:
ਸੀਮਾਵਾਂ
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 4771 sqmi ਸੀ  ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਹੀਵਾਲ, ਪਾਕਪਟਨ, ਓਕਾੜਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਵੇਹੜੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਝੰਗ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਲਤਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਹ ਮੂਲ ਰਾਜ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="lower-alpha" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹੀਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ
ਗਣਿਤਿ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ (ਪੁਰਾਤਨ ਗਰੀਕ ਤੋਂ: ἴσος ਆਇਸੋਸ “ਬਰਾਬਰ”, ਅਤੇ μορφή ਮੌਰਫਿ “ਕਿਸਮ’’ ਜਾਂ “ਅਕਾਰ”) ਇੱਕ ਹੋਮੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ (ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਧਾਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਹੀਏ ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਉਲਟ (ਇਨਵਰਸ) ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਗਣਿਤਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਆਟੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸੋਰਸ (ਸੋਮਾ) ਅਤੇ ਟਾਰਗੈੱਟ (ਨਿਸ਼ਾਨਾ) ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਹੋਣ। ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਇਸ ਤੱਥ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿਰਫ ਉਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਜੋ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੰਨੀ ਦੇਰ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਲਜਬਰਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਲਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਰਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਹੋਮੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ, ਇੱਕ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਜੇਕਰ ਇਹ ਬਾਇਜੈਕਟਿਵ ਹੋਵੇ।
ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਮੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਜਾਂ ਬਾਇਕੰਟੀਨਿਊਸ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਣਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਡਿੱਫਰੈਂਸ਼ੀਏਬਲ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਫੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕਨੋਨੀਕਲ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ, ਇੱਕ ਕਾਨੋਨੀਕਲ ਮੈਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੋਨੀਕਲ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਕਨੋਨੀਕਲ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੋਵੇ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਸੀਮਤ ਅਯਾਮੀ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ V ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਦੂਜੀ ਦੋਹਰੀ (ਡਿਊਲ) ਸਪੇਸ ਤੱਕ ਕਨੋਨੀਕਲ ਮੈਪ ਇੱਕ ਕਨੋਨੀਕਲ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, V ਆਪਣੀ ਡਿਊਲ ਸਪੇਸ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਕਨੌਨੀਕਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਕੈਟੇਗਰੀ ਥਿਊਰੀ ਵਰਤ ਕੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕੈਟੇਗਰੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮ f : X → Y ਇੱਕ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨਵਰਸ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮ g : Y → X ਓਸੇ ਕੈਟਗਰੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਤੇ, ਜਿੱਥੇ 1X ਅਤੇ 1Y ਨੂੰ X ਅਤੇ Y ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਛਾਣ ਮੌਰਫਿਜ਼ਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਰਫਿਜ਼ਮ
ਇਨਾਇਤੁੱਲਾ ਖ਼ਾਨ ਮਸ਼ਰੀਕੀ
ਇਨਾਇਤਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਮਾਸ਼ਰੀਕੀ (ਅਗਸਤ 1888 – 27 ਅਗਸਤ 1963), ਜਿਸਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਉਪਾਧੀ ਅੱਲਾਮਾ ਮਾਸ਼ਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਕਸਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਨਾਇਤੁੱਲਾ ਖਾਨ ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਗਸਤ 1888 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਸ਼ਰੀਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਖਾਨ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਕੀਲ, ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਜਮਾਲ ਅਲ-ਦੀਨ ਅਲ-ਅਫ਼ਗਾਨੀ, ਸਰ ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਬਲੀ ਨੋਮਾਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਗਣਿਤ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਦਿਖਾਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਫੋਰਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ।
1907 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗਣਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਈ 1908 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਜੂਨ 1909 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਗਣਿਤ ਭਾਗ I ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ  ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 31 ਵਿੱਚੋਂ 27ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੋਰਸ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਪੜ੍ਹੇ, ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਗਰਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ।
ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ 1910 ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ੀ ਸੀ। 1912 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮੀਅਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਦਮੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਭਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੀਫਿਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਕੈਂਬਰਿਜ ਛੱਡ ਕੇ ਦਸੰਬਰ 1912 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਇਆ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਰ ਜੇਮਸ ਜੀਨਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ 'ਤੇ, ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੂੰ ਅਲਵਰ, ਰਿਆਸਤ, ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਰ ਜਾਰਜ ਰੂਜ਼-ਕੇਪਲ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਕਾਲਜ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਾਇਆ। ਅਕਤੂਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰ ਜਾਰਜ ਐਂਡਰਸਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਡਰ ਸੈਕਟਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1919 ਨੂੰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਬਣਿਆ।
1930 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1932 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਛੜਾ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਨੋਬਲ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ
1924 ਵਿੱਚ, 36 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਤਜ਼ਕਰਾਹ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1925 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਿ ਇਸਦਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ, ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਦਾ ਫਲਸਫਾ
ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜਿਸਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਾਰਵਿਨ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸੀ; ਸਾਰੇ ਨਬੀ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਨੂੰਨ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ। ਮਾਰਕਸ ਡੇਸ਼ੇਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ਈ ਰਮਜ਼ਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹਸਤੀ, ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਸੁਧਾਰਕ, ਇੱਕ ਨੇਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1930 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਖ਼ਾਕਸਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ thumb| ਅਲ-ਇਸਲਾਹ ( [[ਖ਼ਾਕਸਾਰ|ਖ਼ਾਕਸਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਦਾ ਹਫਤਾਵਾਰੀ)]] ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਖ਼ਾਕਸਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ । ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਉਪਾਅ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉੱਠਣ। ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੋਵੇ। ... ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਮਾਸ਼ਰੀਕੀ ਨੇ ਦੋ-ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਣ। ਉਸਨੇ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਕੱਟੜਵਾਦ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ। ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਦੇ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ "ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਸਲਿਮ ਹਕੂਮਤ  ਅਧੀਨ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ।" ਉਸਦੇ ਲਈ, ਵੱਖਵਾਦੀ ਨੇਤਾ "ਸੱਤਾ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਜੰਡੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।"
ਕੈਦ ਅਤੇ ਦੋਸ਼
20 ਜੁਲਾਈ 1943 ਨੂੰ ਰਫੀਕ ਸਾਬਿਰ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੇ  ਕਤਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਕਸਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਦਾ ਵਰਕਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬੰਬਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਬਲੈਗਡੇਨ ਨੇ 4 ਨਵੰਬਰ 1943 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਕਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਵਾਰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: 1958 ਵਿੱਚ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਨੇਤਾ ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਜੱਬਾਰ ਖਾਨ (ਡਾ. ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ) ਦੇ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ; ਅਤੇ, 1962 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਯੂਬ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਈ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1957 ਵਿੱਚ, ਮਸ਼ਰੀਕੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ 300,000 ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੌਤ
ਮਾਸ਼ਰੀਕੀ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਸੰਖੇਪ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 27 ਅਗਸਤ 1963 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੇਓ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਛਰਾ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਬੱਚੇ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1963 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਮੰਟੋਸਤਾਨ
ਮੰਟੋਸਤਾਨ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 2017 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ "ਠੰਡਾ ਗੋਸ਼ਟ ", "ਖੋਲ ਦੋ", "ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ" ਅਤੇ "ਅਖੀਰੀ ਸਲੂਟ" 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਸਾਰ
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮੰਟੋਸਤਾਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਪੱਖ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,000,000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 14 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋਏ ਸਨ।
ਉਤਪਾਦਨ
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੁੰਛ (ਕਸਬੇ), ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਜਾਰੀ
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ 5 ਮਈ 2017 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2017 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ
ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਫੈਂਸੀ
ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਫੈਂਸੀ ਬਾਰ ਕੌਲਰਿਜ ਦਾ ਚਿੰਤਨ : ਆਈ  ਏ. ਰਿਚਰਡਜ  ਦਾ ਪਰਿਪੇਖ
ਸੈਮੁਅਲ ਟੇਲਰ ਕੌਲਰਿਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਸਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਕਤੂਬਰ, 1772 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਓਟਰੇ ਸੈਂਟ ਮੈਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕੌਲਰਿਜ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜੌਹਨ ਕੌਲਰਿਜ ਸੈਂਟ ਮੈਰੀ ਚਰਚ ਦਾ ਪਾਦਰੀ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਹ ਹੈਨਰੀ ਸੱਤਵੇਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਿੰਗਜ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੈਡ ਮਾਸਟਰ ਸੀ। ਕੌਲਰਿਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੀ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜਵਰਥ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।ਇਸ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ kubla khan, the rime of the ancient mariner, christabel ਆਦਿ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ ਬਾਇਓਗਾਫੀਆ ਲਿਟਰੇਰੀਆ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ 1817 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ।ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕੌਲਰਿਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਪ ਸਿਰਲੇਖ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀਆਤਮਕ ਖਾਕਾ ਹੈ। ਹੱਥਲੇ ਲਈ ਆਧਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੌਲਰਿਜ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੌਲਰਿਜ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 25 ਜੁਲਾਈ 1834 ਵਿਚ ਹਾਈਗੇਟ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਆਈ. ਏ. ਰਿਚਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ ਕੌਲਰਿਜ ਆਨ ਇਮੈਜੀਨੇਸ਼ਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਆਈ ਏ ਰਿਚਰਡ ਦਾ 28 ਫਰਵਰੀ 1893 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਰਿਚਰਡ ਇਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ the meaning of meaning :a study of the influence of language upon thought and of the symbolism, principles of literary criticism, the philosophy of rhetoric ਆਦਿ ਹਨ। ਆਈ ਏ ਰਿਚਰਡ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 7 ਸਤੰਬਰ 1979 ਨੂੰ ਕੈੰਬਰਿਜ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਕੋਲਰਿਜ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਦੁਜੈਲੀ ਕਲਪਨਾ ਕੋਲਰਿਜ ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਹਰ ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਦੂਜੈਲੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਧੁਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ ਤਾਂ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੈਲੀ ਕਲਪਨਾ ਸਿਰਫ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਲਪਨਾਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇੱਕ ਕਵੀ ਜਦੋ ਦੂਜੈਲੀ ਕਲਪਨਾ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਕੱਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਫੈਂਸੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਫੈਂਸੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਥ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸਿਮਰਤੀ ਦੇ ਢੰਗ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਾਦਿਰਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕਬਰ
ਨਾਦਿਰਾ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕਬਰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਦਿਰਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਫ਼ਨ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਨਾਦਿਰਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ 1640 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਗਵਰਨਰ ਰਹੀ। 1659 ਵਿੱਚ, ਦਾਰਾ ਮੁਗਲ ਤਖਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਿਓਰਾਈ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦਾਰਾ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਬੋਲਾਨ ਦੱਰੇ ਰਾਹੀਂ ਇਰਾਨ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਨਾਦਿਰਾ ਦੀ ਪੇਚਸ਼ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਵੇਂ ਦਾਰਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣਾ "ਰੂਹਾਨੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ" ਮੰਨਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਸ਼ੀਰ ਕੋਰਮਾ (ਫ਼ਿਲਮ)
ਸ਼ੀਰ ਕੋਰਮਾ ( ਉਰਦੂ : شير قرمہ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਖੰਜੂਰਾਂ) ਇੱਕ 2021 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ ਰੋਮਾਂਸ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਡਰਾਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਸਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਫਰਾਜ਼ ਆਰਿਫ਼ ਅੰਸਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰੀਜੇਕੇ ਦੇਸੂਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਫਟਰਵੇਕਨ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ, ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਸਵਰਾ ਭਾਸਕਰ ਸਟਾਰਰ, ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਦੱਤਾ ਅਤੇ ਸਵਰਾ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।  ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਗਸਤ 2019 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ
ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਫਰੇਮਲਾਈਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਦਰਸ਼ਕ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 2021 ਲਈ ਵੀ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਚਾਰ ਅਧਿਆਏ (ਨਾਵਲ)
ਚਾਰ ਅਧਿਆਏ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਦੀ " ਰਬੀਬਰ " ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਜਾਮੀਆ ਫਰੀਦਾ, ਸਾਹੀਵਾਲ
ਜਾਮੀਆ ਫਰੀਦਾ, ਸਾਹੀਵਾਲ, ਸਾਹੀਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮਦਰੱਸੇ ਦਾ ਨਾਂ ਸੂਫੀ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਮਸੂਦ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇੱਥੇ 1900 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀ (ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ) ਹਨ। ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਭਾਗ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ-ਏ-ਨਿਜ਼ਾਮੀ, ਤਾਜਵੀਦ, ਹਿਫ਼ਜ਼ੁਲ ਕੁਰਾਨ, ਮੁਫਤੀ ਕੋਰਸ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੋਰਸ, ਮੈਟ੍ਰਿਕ, ਐਫ.ਏ., ਬੀ.ਏ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ.
ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਧ: ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਧ: ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ
ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ (1770-1850)ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਰੂਸੋ(1712-1778)ਦੇ  ਡਿਸਕੋਰਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (1848) ਤੱਕ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦ ਯੂਰਪੀਯੂਨੀਅਨ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਛਾਇਆ ਰਿਹਾ। ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕੁਲੀਨ ਜਮਾਤ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ, ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਸੀ,ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਰ ਮਸਲਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਥਿਊ ਆਰਨੌਲਡ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ, ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਮਿਲਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ  ਮਹਾਨ ਗੁਣਵਾਨ ਕਵੀ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਕਵੀ ਸੀ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਐਸ.ਟੀ.ਕਾਲਰਿਜ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਘੜਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫੀਆ ਲਿਟਰੇਰੀਆ (1817) ਵਿੱਚ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ:
ਗੁਲਸ਼ਨ-ਏ-ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ
ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਮੁੱਦੇ ਸਨ। ਪਾਰਕ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਚੰਡੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਧ: ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ
1.  ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅਜਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ (1776) ਜਿਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦਿਖਾਇਆ।
2.  ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਜਿਸਨੇ ਲੋਕਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਅਜਾਦੀ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਰੱਖਿਆ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਤੇ ਥੋਪਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਕੋਈ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਸੀ ,ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਹੁਣ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਖਣ  ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਵੱਖਰਤਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ।
ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ ,ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਕਲਾਸਕੀ ਅਤੇ ਨਵ ਕਲਾਸਕੀ ਕਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁੱਝੇ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਵਰਡਜ ਵਰਥ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਤਾ ਤੋੜ ਲਿਆ।
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇ।  ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੁਧਾਰਨ ,ਵਿਅਕਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੀ।ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਰਡਜ ਵਰਥ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਲਾਸਕੀ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਔਖੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਬਲਕਿ ਉਹ ਨਿਗੂਣੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਬਾਰੇ ਪੇਤਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣ ਮੋਜੂਦ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਨਿੱਖਰੇਗੀ।ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਕਵੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਨਾ ਹੈ।ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਘੋਰ ਸੰਕਟ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਉਤੇਜਨਾ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਤੇ ਨਿਸਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਲੋਕ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਛੰਦਾ ਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਆਲੋਚਕ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕਨੁਮਾ  ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਾਰਤਕਨੁਮਾ ਵਾਕ ਮਿਲਟਨ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੂਲ ਅੰਤਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਦੋਨੋ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੇ ਮਾਨਵੀ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਕੋਈ ਸਵਰਗੀ ਸ਼ੈਅ ਨਹੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਾਰਤਕ ਕੇਵਲ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਛੰਦ ਬੱਧ ਭਾਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਮਨਮੋਹਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਸੰਜਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਕਵਿਤਾ ਤੀਬਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੱਦਾਂ-ਬੰਨਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵਗ ਤੁਰਨਾ ਹੈ।  ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸ਼ਾਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਐਲਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੋਪ ਅਨੁਸਾਰ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ  ਕਰੁਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਮੋਹਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।  ਕਵਿਤਾ ਸੱਚ ਦੱਸਣ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਵਰਰਡਜ ਵਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਰ -ਵਾਰ ਸੋਧਨ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਾ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਤੱਟਫਟਤਾ ਅਤੇ ਗਹਿਰੇ ਵਿਚਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਵਿਤਾ ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਛੰਦ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੀਤਮਈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕਾਲ ਦਾ  ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਹੈ। ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਆਲੋਚਨਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਲਰਿੱਜ ਦਾ ਬਾਇਉਗਰਾਫੀਆ ਲਿਟਰੇਰੀਆ ਅਤੇ ਪੀ. ਬੀ. ਸ਼ੈਲੇ ਦੀ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ ਪੋਇਟਰੀ ਨਾਲੋਂ ਕਲਪਨਾ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਗ, ਕਵੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ,ਰੁਤਬਾ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ, ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਤਰਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਵਰਲਡਜ਼ ਵਰਥ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਗਰੀਬ, ਹਾਸ਼ੀਆਗਤ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਬਣੀ ਯਥਾ-ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਤੋੜਦੇ   ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੁਹਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਥੇਨੀਅਲ ਇਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ, ਇਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ
ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਖੈ ਕਰਨਹਾਰ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜ਼ਰੇ-ਜ਼ਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਵਾਸੇ ਨੂੰ ਬੇਗਮ ਪੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਬਾਣੀ
ਦ ਹੰਬਲ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਟਰਸ ਗਾਰਡਨ
ਦ ਹੰਬਲ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਟਰਸ ਗਾਰਡਨਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ 1985 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸੈਕਸ਼ਨ
ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੇਠ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਬਾਰੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਵੁਟੋਂਗ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਨਿੰਮ, ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮੂਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਈਵ-ਓਕ ਹੈ।
ਸਮੱਗਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਦੁਆਰਾ ਕਵਿਤਾ
ਕਾਮਾਮਾਤੋ ਕੁਨੀਸ਼ਿਗੇ
ਕਾਮਾਮਾਤੋ ਕੁਨੀਸ਼ਿਗੇ  (釜本 邦茂 : ਕਾਮਾਮਾਤੋ ਕੁਨੀਸ਼ਿਗੇ) (ਜਨਮ ਅਪਰੈਲ 15, 1944) ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਫ਼ੂੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, 1968 ਦੀਆ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਦੀਆ ਮੇਕਸਿਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਔਲੰਪਿਕਸ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੋਂਜ਼ ਮੇਡਲ ਜਿਤਾਨ ਵਾਲੀ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਨੇਸ਼ਨਲ ਫ਼ੂੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਸੱਤ ਗੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਅੱਬਲ ਨੰਬਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। ਕਾਮਾਮਾਤੋ ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫ਼ੂੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪਰੈਲ 15, 1944 ਨੂੰ ਕਯੋਟੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕਯੋਟੋ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਡਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਯਮਸ਼ਿਰੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਾਸੀਦਾ ਯੂਨਿਵਰਸਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਕਮਰੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਵਣਜ ਵਿਗਿਆਨ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ। 1966 ਵਿੱਚ ਵਾਸੀਦਾ ਯੂਨਿਵਰਸਟੀ ਤੋਂ ਬੇਚੋਲਰ ਆਫ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਨੇਸ਼ਨਲ ਫ਼ੂੱਟਬਾਲ ਲਈ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚੋਣ 1964 ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਦੀਆ ਟੋਕਯੋ ਔਲੰਪਿਕਸ ਅਤੇ 1968 ਦੀਆ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਦੀਆ ਮੇਕਸਿਕੋ ਔਲੰਪਿਕਸ ਲਈ ਹੋਈ।
ਕਾਮਾਮਾਤੋ ਲੀਗ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਬਲ ਨੰਬਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਯਨਮਰ ਡੀਜਲ ਕਲੱਬ ਵਲੋਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਉਹ 6 ਬਾਰ ਅੱਬਲ ਨੰਬਰ ਦਾ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾਂ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਹਾ,ਖੇਡ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਹ  ਗਮਬਾ ਓਸਾਕਾ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ. ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹਾਉਸ ਆਫ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦਾ ਮੈਬਰ ਬਣ ਗਿਆ.
ਕਾਮਾਮਾਤੋ 1995 ਤੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 1998 ਤੱਕ ਜਾਪਾਨ ਫ਼ੂੱਟਬਾਲ ਅਸੋਸ਼ਿਏਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਯੋਕਾਨ
ਇੱਕ ਗਾੜੀ ਜੈਲੀ ਵਾਲੀ ਮਿਠਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਲਾਲ ਬੀਨ ਦੇ ਪੇਸਟ, ਅਗਰ ਤੇ ਚੀਨੀ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡੱਬੇ ਦੇ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਾੜੀਆਂ ਕੱਟਕੇ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਭਾਂਤੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਨੇਰੀ ਯੋਕਾਨ ਤੇ ਮੀਜ਼ੁ ਯੋਕਾਨ। ਮਿਜ਼ੁ ਦਾ ਅਰਥ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਵੱਦ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੀਜ਼ੁ ਯੋਕਾਨ ਅਕਸਰ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਆਮਤਰ ਤੇ ਯੋਕਾਨ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਜਾਦਾਤਰ ਲਾਲ ਬੀਨ ਦੇ ਪੇਸਟਜਾਨ ਚਿੱਟੀ ਬੀਨ ਦੇ ਪੇਸਟਨਾਲ ਬੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਲਾ ਯੋਕਾਨ ਅਕਸਰ ਦੁੱਦ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਵੀ ਲਾਲ ਬੀਨ ਪੇਸਟ ਵਾਲੀ ਯੋਕਾਨ ਨਾਲੋਂ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲੋਂ ਸੁਆਦੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੋਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕਟੇ ਹੋਏ ਅੰਜੀਰ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਆਲੂ, ਮੀਠੀ ਅਜ਼ੁਕੀ ਫਲੀਆਂ, ਚੇਸਟਨਟ ਆਦਿ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੀਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਾਹਿਦ, ਸ਼ੱਕਰ ਆੜੇ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਓ ਯੋਕਾਨ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਵੀਏ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਮਿਠਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ
ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ (ਭਾਵ " ਕਿੰਗਜ਼ ਵੇ ਗਾਰਡਨ" ) ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਮੁਗ਼ਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕਈ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ, ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅਤੇ ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਬਾਰਾਦਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
thumb| ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ 1673 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਬਾਦਸ਼ਾਹ" ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਾ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਹ । 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਗਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ (ਜੋ 1605 ਤੋਂ 1627 ਤੱਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੀਜਾ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਕਾਮਰਾਨ ਦੀ ਬਾਰਾਂਦਰੀ (ਕਾਮਰਾਨ ਕੀ ਬਾਰਾਦਰੀ ) ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਨਦੀ ਨੇ ਰਾਹ ਬਦਲਿਆ, ਰਾਵੀ ਪੁਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਿਆ। ਛੋਟੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੋਹਿਤਾ ਉਨ ਨਿਸਾ ਬੇਗਮ (1651-1697) ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ।
ਮੈਪਿੰਗਜ਼ (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
ਮੈਪਿੰਗਜ਼ 1980 ਜਾਂ 1981 ("ਹਾਰਡਬੈਕ ਜਾਂ ਫਲੈਕਸੀਬੈਕ" ਵਿੱਚ) ਹੈਂਡ-ਸੈੱਟ, ਹੱਥ-ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਬੰਨੇ ਵਾਲੀਅਮ ("ਹਾਰਡਬੈਕ ਜਾਂ ਫਲੈਕਸੀਬੈਕ" ਵਿੱਚ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਦੁਆਰਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਫਲੈਕਸੀਬੈਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਮਿਤੀ 1981 ਹੈ)। ਸੇਠ ਦੀ ਸਾਖ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਲੀਅਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ (ISBN 0-670-05846-7) ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੂਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੁਕਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਦੋਹੇ ("ਦਿ ਟੇਲ ਆਫ਼ ਮੇਲੋਨ ਸਿਟੀ") ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੇਠ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ ਦੁਆਰਾ - ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਲਕੇ-ਦਿਲ - ਜੀਵਨ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ 'ਤੇ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਵੈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਤੱਕ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡੂ ਫੂ ਦੇ ਚੀਨੀ, ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼ ਦੀ ਉਰਦੂ, ਹੇਨਰਿਕ ਹੇਨ ਦੀ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆਕਾਂਤ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨਿਰਾਲਾ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ (ਇਕ-ਇਕ) ਹਨ। ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 'ਦ ਫਰੌਗ ਐਂਡ ਦਾ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ' ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਦੁਆਰਾ ਕਵਿਤਾ
ਹਿਤ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ
ਸ਼੍ਰੀ ਹਿਤ ਹਰੀਵੰਸ਼ ਚੰਦਰ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ (ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ, ਹਿਤਾ ਹਰਿਵੰਸ਼, 1509-1552) ਇੱਕ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਭਗਤੀ ਕਵੀ-ਸੰਤ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਵੱਲਭ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹਿਤਾ-ਕੌਰਸੀ ਦਾ ਭਜਨ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਹਿਤ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧਾਵੱਲਭ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗੋਸਵਾਮੀ ਹਿਤ ਹਰੀਵੰਸ਼ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ
ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ) ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ  17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਹੈ।  ਇਹ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ  ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਗਾਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ।
ਟਿਕਾਣਾ
ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਧਰਮਪੁਰਾ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਆਲਮ ਗੰਜ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨੱਥਾ ਸ਼ਾਹ ਗਿਲਾਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮਕਬਰਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1640 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ
ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ। ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਬਣਵਾਏ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ।
ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
thumb| ਇਹ ਦਰਗਾਹਸ਼ ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮਕਬਰਾ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਲੇਟੀ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਛੱਜਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਮਕਬਰਾ ਚਿੱਟੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਬਣੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਚੌਰਸ ਚਬੂਤਰੇ  'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਹਰ ਕਿਨਾਰਾ 54 ਫੁੱਟ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ। ਮਕਬਰਾ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਵਿਹੜੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਫ਼ੈਦ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਹੜੇ ਤੋਂ ਕਬਰ ਤੱਕ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਰਗਾਹਾਂ
ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਨਸ਼ੀਨ, ਜਾਂ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਕਬਰਾ, ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਲੇਹ ਦੀ, ਵੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਦਰਗਾਹ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਦਿਰਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਰਸ ਤਿਉਹਾਰ
thumb| ਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਉਰਸ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਬਰਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਰਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਾਲ ਉਸਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਾਵ
thumb| ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਜੋਂ ਧਾਗੇ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਨੇੜਲੀ ਲਾਹੌਰ ਛਾਉਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ "ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਛਾਉਣੀ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਕਬਰਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <re> ਇਸ ਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇੱਕ ਔਕਾਫ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੱਜ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਚਿੱਟਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ
ਚਿੱਟਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ 1650 ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮੂਲ "ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ," ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਾਖ਼ਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸੀ।
ਨਾਮਕਰਣ
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਚਿੱਟੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਪਲੱਸਤਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਟਿਕਾਣਾ
ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਸ਼ਾਹੀ ਗੁਜ਼ਰਗਾਹ 'ਤੇ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਚੌਕ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹਮਾਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਗੇਟਵੇ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਦੇ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸੱਯਦ ਸੂਫ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ 1650 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਦੇ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਮੂਲ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 100 ਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਾਖ਼ਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਬੀਸਟਲੀ ਟੇਲਜ਼
ਬੀਸਟਲੀ ਟੇਲਜ਼ ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ (ਯੂ.ਕੇ.) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ 1991 ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਯੂ.ਐਸ  )।ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਬੀਸਟਲੀ ਟੇਲਜ਼ ਫਰਾਮ ਹੇਅਰ ਐਂਡ ਦੇਅਰ ਅਤੇ, ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ, ਸੇਠ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ, ਅਗਲੇ ਦੋ ਚੀਨ ਤੋਂ, ਅਗਲੇ ਦੋ ਗ੍ਰੀਸ ਤੋਂ, ਅਗਲੇ ਦੋ ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਾਈਨਲ ਦੋ ਗੁੱਪ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ।
ਸੇਠ ਦੀ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦ ਹੇਰ ਐਂਡ ਦ ਟੋਰਟੋਇਜ਼ (ਪੀ. 43). ਉਸਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਕੂਲਤਾਵਾਂ
ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ, ਰਤਨਾ ਪਾਠਕ, ਹੀਬਾ ਸ਼ਾਹ, ਅਤੇ ਕੇਨੇਥ ਦੇਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਦੁਆਰਾ ਕਵਿਤਾ
ਆਲ ਯੂ ਹੂ ਸਲੀਪ ਟੁਨਾਈਟ
ਆਲ ਯੂ ਹੂ ਸਲੀਪ ਟੁਨਾਈਟ, ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਦੁਆਰਾ 1990 ਦਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋਨਾਥਨ ਡੋਵ ਨੇ 1996 ਦੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਗੀਤ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨੁਆਲਾ ਵਿਲਿਸ ਲਈ ਅੱਠ ਕੁਆਟਰੇਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ।
ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋਨਾਥਨ ਡੋਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਜ਼ੋ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਬਾਰਡਨ ਅਤੇ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਐਂਡਰਿਊ ਮੈਥਿਊਜ਼-ਓਵੇਨ ਦੁਆਰਾ ਨੈਕਸੋਸ ਲੇਬਲ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸੀਡੀ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਆਲ ਯੂ ਹੂ ਸਲੀਪ ਟੁਨਾਈਟ
ਫਾਰ ਫ੍ਰੋਮ ਦ ਵਨਸ ਯੂ ਲਵ,
ਨੋ ਹੈੰਡ ਟੂ ਲੇਫਟ ਓਰ ਰਾਇਟ
ਐਂਡ ਏਮਟੀਨੇਸ ਅਬੋਵ-
ਨੋ ਦੇਟ ਯੂ ਆਰ ਨੋਟ ਅਲੋਨ
ਦ ਹੋਲ ਵਲਡ ਸ਼ੇਅਰਸ ਯੂਰ ਟੀਅਰਸ,
ਸਮ ਫ਼ੋਰ ਟੋ ਨਾਇਟ੍ਸ ਓਰ ਵਨ,
ਐਂਡ ਸਮ ਫ਼ੋਰ ਆਲ ਦੇਅਰ ਏਆਰਸ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕਰਮ ਸੇਠ ਦੁਆਰਾ ਕਵਿਤਾ
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਲਾਹੌਰ
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਲਾਹੌਰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ  ਦਾ ਨਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਿਆ। ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਏਰੀਆ ਅਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ "ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬਜ਼ਾਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਕਾਲਜ  ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਲੂਸੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ
ਦਿਹਾਂਤ- ਅਕਤੂਬਰ 1970 (ਉਮਰ 57)ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ
ਸਿੱਖਿਆ - ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬੁਖਾਰੇਸਟ
ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ( ਉਰਦੂ ਅਤੇ   ), ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਿਤ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2017 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 2,982,000 ਲੋਕ ਹੈ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ
ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਹਾਵਲਨਗਰ 8878 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
( ਐਲਐਲ.ਬੀ. )
ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/District_Bahawalnagar.JPG/220px-District_Bahawalnagar.JPG|thumb| ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 8,878 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਅਤੇ 118 ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ ਹਨ:
ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਪੈਰਿਸ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਜ਼ੁਰੀਕ
ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ 2017 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ:
ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
( ਪੀਐਚਡੀ, 1945)
ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਇਤਿਹਾਸ
ਨਵਾਬ ਬਹਾਵਲ ਖਾਨ-1 ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਵਾਬ ਵਜੋਂ 1746 ਈ. ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ।
ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਯੁੱਗ-20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ
ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਤਾਜੁਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ
ਸ਼ੇਖ ਖਵਾਜਾ ਤਾਜੁਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਜ ਸਰਵਰ ਚਿਸ਼ਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿਸ਼ਤੀ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸਨ। ਉਹ ਪਾਕਪਟਨ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ-ਉਦ-ਦੀਨ ਗੰਜਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 1265 ਈਸਵੀ (574 ਹਿਜਰੀ, ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ) ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਚਿਸ਼ਤੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੂਲ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਦਾਵਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ੇਖ ਖਵਾਜਾ ਤਾਜੁਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਤੁਰਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਦਾਵਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚਿਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਖਵਾਜਾ ਤਾਜੁਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ, ਚਿਸ਼ਤੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਤਾਜ-ਉਦ-ਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾ ਤਾਜ ਸਰਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਖੇਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਵਿਦਿਆਲਾ-ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਦਰਸ਼ਨ
ਪੱਛਮੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਜੈਨੇਟਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੁੱਖ ਹਿੱਤ-ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ
ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ -ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਪ੍ਰਭਾਵ -ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ, ਗਿਰਗੀ ਲੁਕੇਕਸ , ਜੀਨ ਪਿਗੇਟ , ਮੈਕਸ ਐਡਲਰ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ (ਉਤਪੱਤੀਮੂਲਕ ) ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
ਰੋਮਾਨੀਆਂ ਦਾ ਆਲੋਚਕ  ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ  ਨਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ  ਵਿਚ  ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ  ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ  ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ' ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ  ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ  ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਉਹ  ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ  ਸਮੂਹ  ਜਾਂ ਜਮਾਤ  ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-  ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੇ ਜਾਮੇ ਵਿਚ  ਵਟਾ  ਲੈਂਦੇ  ਹਨ । ਉਹ  ਇਹ ਸਮਝਣ   ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ  ਸਾਹਿਤਕ ਪਾਠ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਕਿਸ ਪੱਧਰ  ਤੱਕ , ਲੇਖਕ  ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ  ਜਮਾਤ  ਜਾਂ ਸਮੂਹ  ਦੀ ਵਿਚਾਰਕ ਸੰਰਚਨਾ ਨਾਲ  ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ  ਕੋਈ  ਪਾਠ , ਸੰਬੰਧਿਤ  ਸਮਾਜਿਕ  ਸਮੂਹ  ਦੀ 'ਵਿਸ਼ਵ  ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ' ਦੇ ਜਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ  ਹੋਵਾਗਾ ਕਲਾ  ਕਿਰਤ ਵਜੋਂ ਉਹ  ਓਨਾ ਹੀ  ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੋਲਡਮਾਨ  ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ  ਵਿਧੀ ਨੂੰ ' ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ  ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ । ' ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ' ਅਤੇ ' ਅਨੁਵੰਸ਼ ' ਦੇ ਜੋੜ ਰਾਹੀਂ ਉਹ  ਸਾਹਿਤਕ  ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਬਣਤਰ  ਨੂੰ  ਸੰਬੰਧਿਤ  ਸਮਾਜਿਕ  ਸਮੂਹ  ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ  ਜੋੜ ਕੇ ਸਮਝਣ   ਦਾ  ਯਤਨ  ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਪਗਤ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ  ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕ ਲੰਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ  ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਵਿਚਾਰ  ਦੀ ਇੱਕ  ਅੰਤਰ  - ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਹ   ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਦੇ ਵਿਕਾਸ  ਦਾ ਸੰਬੰਧ  ਵੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ  ਵਿਚ  ਉਸ ਦੇ ਜੀਨਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਭਾਵ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ  ਲੰਮੇ ਇਤਿਹਾਸਕ  ਦੌਰ  ਵਿੱਚੋ ਵਿਕਸਿਤ  ਹੋਏ  ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ  ਵਿਚ  ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ  ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਤਿ ਉਤਪੰਨ  ਵਿਸ਼ਵ  - ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰੋਖ ਰੂਪ  ਵਿਚ  ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ  ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਤਿ ਉਤਪੰਨ ਵਿਸ਼ਵ  - ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿਚ  ਪਈ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ  ਗੋਲਡਮਾਨ  ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਪਾਠ,  ਲੇਖਕ , ਉਸ  ਯੁੱਗ  ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ  ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ  ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ  ਸੰਬੰਧ  ਹੁੰਦੇ ਹਨ  ।
ਈਗਲਟਨ, ਗੋਲਡਮਾਨ  ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ  ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼  ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ  ਕਿਰਤ  ਵਿੱਚ  ਕਿਸੇ ਜਮਾਤ  ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ  ਚੇਤੰਨਤਾ ਦਾ ਏਨਾ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸਰਲ ਪ੍ਗਟਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਉਸ  ਅਨੁਸਾਰ  ਗੋਲਡਮਾਨ  ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ  ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ  ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ  ਵਿਚ  ਲੈਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ  ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ  ਵਿੱਚ  ਅਨੁਵਾਦ
• ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰੱਬ: ਪਾਸਕਲ ਦੇ ਪੈਨਸੀਜ਼ ਅਤੇ ਰੇਸੀਨ ਦੀਆਂ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ. ਟ੍ਰਾਂਸ. ਫਿਲਿਪ ਥੋਡੀ. ਲੰਡਨ: ਰੂਟਲੇਜ, 1964.
''• "ਕੀ ਕੋਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ?" . ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦ 34. ਲੰਡਨ. 1968.''
• ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ. ਲੰਡਨ: ਜੋਨਾਥਨ ਕੇਪ, 1973.
• ਗਿਆਨ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ. ਟ੍ਰਾਂਸ. ਹੈਨਰੀ ਮਾਸ. ਲੰਡਨ: ਰੂਟਲੇਜ, 1973.
ਡਾ. ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ
ਸਨਮਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪ ਵਲੋਂ ਵਡਮੁਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਆਪ ਨੂੰ 1993 ਤੋਂ ਆਜੀਵਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਗਈ।
ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
• ਨਾਵਲ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੱਲ. 1964. ਟ੍ਰਾਂਸ. ਐਲਨ ਸ਼ੈਰਿਡਨ. ਨਿ Newਯਾਰਕ: ਟੈਵਿਸਟੌਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, 1975.
ਡਾ. ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਲੂਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਮਾਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ
• "ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ". ਟੈਲੋਸ 18 (ਵਿੰਟਰ 1976-77). ਨਿ Newਯਾਰਕ: ਟੇਲੋਸ ਪ੍ਰੈਸ
• ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਚਨਾ ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਰੀਲ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣ -ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਬਾਰਟ ਗ੍ਰਾਹਲ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ (ਨਿਉਯਾਰਕ: ਟੇਲੋਸ ਪ੍ਰੈਸ, 1976).
• ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ aysੰਗ ਤੇ ਨਿਬੰਧ ਵਿਲੀਅਮ ਕਿ ਬੋਏਲਹਾਵਰ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ (ਨਿਉਯਾਰਕ: ਟੇਲੋਸ ਪ੍ਰੈਸ, 1979).
• " ਜੈਨੇਟ ਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ : ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਖੇਡ." ਟ੍ਰਾਂਸ. ਰਾਬਰਟ ਸਾਯਰ. ਪ੍ਰੈਕਸੀਸ: ਆਰਟਸ 4 (1978) ਤੇ ਰੈਡੀਕਲ ਪਰਿਪੇਖਾਂ ਦੀ ਜਰਨਲ : 123-131. ਟ੍ਰਾਂਸ. ਲੇਸ ਟੈਂਪਸ ਮਾਡਰਨਜ਼ 171 (ਜੂਨ 1960) ਵਿੱਚ "ਉਨੇ ਪੀਏਸ ਰੈਲਿਸਟੀ: ਲੇ ਬਾਲਕਨ ਡੀ ਜੇਨੇਟ" ਦਾ.
• ਲੁਕਾਕਸ ਅਤੇ ਹੀਡੇਗਰ: ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵੱਲ. ਟ੍ਰਾਂਸ. ਵਿਲੀਅਮ ਕਿ. ਬੋਅਲਹਾਵਰ. ਲੰਡਨ:  ਰੂਟਲੇਜ 2009
ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਜਾਂ ਮਜ਼ਾਰ-ਏ-ਇਕਬਾਲ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਕਬਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਕਿਰ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਚਿੰਤਕ) ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਰ-ਏ-ਮਸ਼ਰਿਕ (ਪੂਰਬ ਦਾ ਕਵੀ) ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1938 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਕਵੀ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਮਕਬਰੇ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਤਫਾ ਕਮਾਲ ਅਤਾਤੁਰਕ ਨੇ ਮੌਲਾਨਾ ਰੂਮੀ ਦੀ ਕਬਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਕਬਰ 'ਤੇ ਧੂੜਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲੋੜੀਂਦੇ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫੰਡ ਨਾ ਲੈਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ਼ ਫੰਡ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਜੈਪੁਰ, ਤੋਂ ਅਤੇ ਮਕਰਾਨਾ, ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਤੋਂ ਸੰਗਮਰਮਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1947 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਕ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਛੇ ਦੋਹੇ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ <i id="mwOg">ਜ਼ਬੁਰ-ਏ-ਆਜਮ</i> (ਫ਼ਾਰਸੀ ਜ਼ਬੂਰ) ਤੋਂ ਮਕਬਰੇ ਦੇ  ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਬਾਹਰ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਛੋਟੇ ਪਲਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ  ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਨਵਾਬ ਜ਼ੈਨ ਯਾਰ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ (100,000 ਰੁਪਏ) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਦੇਰੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਸੀ।
ਸੰਭਾਲ
ਮਕਬਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮਕਬਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ
'''ਡਾ. ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ''' (ਜਨਮ 23 ਅਗਸਤ 1972) ਦਾ ਜਨਮ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬੱਲੂਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਨੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਮ ਹੈ। ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੌੜਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਕਾਲਜ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ
thumb| ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ thumb| ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਦਾ ਕਲੋਜ਼ਅੱਪ thumb| ਲਾਲ ਕੁੰਵਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਬੇਗਮ ਜਾਨ ਦੇ ਸੀਨੋਟਾਫ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ bhag ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੋ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਗਲ ਮਕਬਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਤਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮਾਰਕ ਹਨ।
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਦੋ ਮਕਬਰੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ (1661 - 1713) ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਾਲ ਕੁੰਵਰ (ਇਮਤਿਆਜ਼ੀ ਮਹਿਲ) ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਉਸਦੀ ਧੀ ਬੇਗਮ ਜਾਨ ਦਾ।
ਦੋਵੇਂ ਮਕਬਰੇ ਵਿਕਰਨਾਂ 'ਤੇ ਵਰਗ ਕਮਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਇਤਾਕਾਰ ਹਾਲ ਹਨ। ਮਕਬਰਾ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ 'ਤੇ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਬਾਅਦ ਵਾਲ਼ੀ ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਇਕ ਕਲਸ਼ ਹੈ। ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਫਦਰਜੰਗ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਾਂਝ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਵਾਗਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੂਜੇ (1806-1837) ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਤਿੰਨ ਮਕਬਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਗੋਲਫ ਕਲੱਬ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਈਅਦ ਆਬਿਦ ਦੀ ਕਬਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1036 ਏ. ਐਚ. (ਲਗਭਗ 1626 ਈ.) ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਸਰ ਸਈਅਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਲਿਖਤ, ਆਸਰ ਉਸ ਸਨਾਦੀਦ ਵਿੱਚ ਸੱਯਦ ਆਬਿਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਖ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲਾਲ ਬੰਗਲਾ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਹੇਠ ਦੱਬੇ ਪਾਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬੇਗਮ ਜਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ੀਨਤ ਮਹਿਲ ਸਾਹਿਬਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਕੁੰਵਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਲਾਹੌਰ
right|thumb|250x250px| ਲਾਹੌਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮਸਜਿਦ ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ ਜਾਂ ਲੋਹਾਰੀ ਗੇਟ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ਦੇ 13 ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲਾਹੌਰੀ ਗੇਟ ਨੂੰ ਲੋਹਾਰੀ ਗੇਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣਾ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਇਛਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਉਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਂ ਲਹੌਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਨਾਮ ਉਰਦੂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, "ਲੋਹਾਰ" ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਲੁਹਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਲਾਹੌਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ
ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਲੋਹਾਰੀ ਮੰਡੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੱਚਾ ਕੋਟ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਮਲਿਕ ਅਯਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਿਲਾਬੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ।
ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਜ਼ਰ ਬਹਾਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਰ ਮਾਛੀ ਹੱਟਾ, ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਅਨ ਸਨ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਲੋਹਾਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1864 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਰੌਬਰਟ ਮੋਂਟਗੋਮਰੀ ਦੁਆਰਾ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ (   ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਕਬਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਗਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਸੰਗਮਰਮਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।   ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਮਕਬਰੇ, ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਟਿਕਾਣਾ
ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਨੇੜਲੇ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਅਕਬਰੀ ਸਰਾਏ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ-ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਸੀ।