cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਤੱਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ,"ਹਥਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਭਵ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਹੋਵੇ ਉਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ।" ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰ ਤੱਤ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜਾਂ ਅਣਹੋਂਦ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਰਬ ਸਧਾਰਨ ਅਖਾਣ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਤੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਵ ਤੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (ਹ)ਦ੍ਰਿਸ਼-ਵਿਧਾਨ :
ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਕਲਾਮਈ ਵਰਤੋਂ। ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ,"ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਲਾਤਮਿਕ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ ਕਵੀ ਨਾਲੋਂ ਮੰਚ ਸ਼ਿਲਪੀ ਦੀ ਕਲਾ ਉਪਰ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਵੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੈ।"
(ਕ)ਗੀਤ:
ਯੂਨਾਨੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ 'ਗਹਿਣੇ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਸਹਿਗਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਗੀਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਰਸਤੂ ਦਾ ਇਹੋ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
■ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਭਾਗ:
ਅਰਸਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ:
2) ਸੁਲਝਾਉ
■ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼:
ਉਪਰੋਕਤ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਉਚੇਰੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚਚਨਾਮਾ
ਚਾਚਨਾਮਾ (چچ نامو; چچ نامہ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਫ਼ਤਿਹ ਨਾਮਾ ਸਿੰਧ (فتح نامه سنڌ) ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਹਿੰਦ ਵਾ ਸਿੰਧ ਅਰਬੀ (تاريخ الهند والسند) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਰਬਾਂ ਦੀ ਸਿੰਧ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਿਸਟਾਜ਼ਹੁੱਡ
ਸਿਸਟਾਜ਼ਹੁੱਡ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਕਾਰਕੁੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 2010 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕੇਪਟਾਊਨ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਸਿਸਟਾਜ਼ ਆਫ ਦ ਕੈਸਲ' ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਜਾਨ ਹੋਕ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਦੁਰਾਨ ਲੈਂਟਿੰਕ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਰੇ
ਸਿਸਟਾਜ਼ਹੁੱਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2010 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕੇਪਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੇਘਰ ਹਨ। ਸੰਸਥਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇੱਟਾ ਮਾਰਕਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਰਕਸ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਈ, ਜੋ ਕੈਸਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਈਆਂ। 2019 ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਲਗਭਗ 40 ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
ਸਿਸਟਾਜ਼ਹੁੱਡ ਸੈਕਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿਸਟਾਜ਼ਹੁੱਡ, ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਬੀਆ ਲਈ ਵੀ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਨੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਬੇਘਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਹ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਟਾਸਕਫੋਰਸ (ਸਵੈਟ) ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਸੈਕਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਾਜ਼ਹੁੱਡ ਟ੍ਰਾਇਨਗਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਰਜ ਤੀਮੋਥੀ ਕਲੂਨੀ
ਜਾਰਜ ਤਿਮੋਥੀ ਕਲੂਨੀ (ਜਨਮ 6 ਮਈ 1961) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਐਕਟਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਕਲੂਨੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨਏ ਦੁਆਰਾ, ਕਮਰਸੀਅਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੋਖਮ ਭਰੀਆਂ ਪਰਿਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 31 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਲੂਨੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੂਤ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਉਰਮਿਲ ਠਾਕੁਰ
ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਉਰਮਿਲ ਠਾਕੁਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Smt. Urmil Thakur; ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958) ਹਮੀਰਪੁਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।
ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੀਡੀਸੀ ਮੈਂਬਰ, ਪੰਚਾਇਤ ਸੰਮਤੀ, ਸੁਜਾਨਪੁਰ, 1995, 1995 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਮੈਂਬਰ, ਹਮੀਰਪੁਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, 1995-98 ਵਿੱਚ, 1998 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ, 1998-2003, 2007 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਉਰਮਿਲ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗੀ ਸ਼. ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਬੀ.ਏ.) ਅਤੇ ਬੀ.ਐੱਡ. ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਠਾਕੁਰ, ਏ. ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਦਿੱਗਜ ਆਗੂ ਸ਼. ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੂੰਹ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸ. ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਗਦੇਵ ਚੰਦ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਹਮੀਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਸ਼. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਉਰਮਿਲ ਠਾਕੁਰ 1995 ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬੀਡੀਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਮੈਂਬਰ (ਹਮੀਰਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਿੱਸਾ) ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੀਟਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ। ਵੋਟਿੰਗ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਟਾਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਰਮਿਲ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਹਮੀਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਨੂੰ HP ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ (CPS) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2003 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਅਨੀਤਾ ਵਰਮਾ (INC) ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜੀਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ. ਨਰਿੰਦਰ ਠਾਕੁਰ (ਆਜ਼ਾਦ) ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੋਟ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਾਟਾ ਪਾਇਆ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੜ ਹਮੀਰਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਅਨੀਤਾ ਵਰਮਾ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ INC ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ)। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਸੁਜਾਨਪੁਰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼. ਸੀਐਮ ਚਿਹਰਾ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਪੀਕੇ ਧੂਮਲ ਨੇ ਹਮੀਰਪੁਰ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੁਜਾਨਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਾਰ ਗਏ ਹਨ। ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਗਏ ਸਨ। ਰਜਿੰਦਰ ਰਾਣਾ (ਆਜ਼ਾਦ) ਜੋ ਕਿ ਸ. ਦਾ ਕਰੀਬੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੀ ਕੇ ਧੂਮਲ। ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼. ਰਜਿੰਦਰ ਰਾਣਾ ਨੇ ਸ਼. 2017 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸੁੰਜਨਪੁਰ ਸੀਟ ਤੋਂ ਪੀਕੇ ਧੂਮਲ (ਸੀਐਮ ਉਮੀਦਵਾਰ)।
ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਉਰਮਿਲ ਠਾਕੁਰ ਨੇ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਭਾਜਪਾ ਛੱਡਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਰਥਾਤ 2012 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋਣਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ਼. ਰਜਿੰਦਰ ਰਾਣਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਜਾਨਪੁਰ ਉਪ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਸ਼. ਨਰਿੰਦਰ ਠਾਕੁਰ, ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਜਪਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ।
ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਹਮੀਰਪੁਰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਕਸ਼ਯਪ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੂਬਾ ਇੰਚਾਰਜ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਰਾਏ ਖੰਨਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਭਾਜਪਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ
ਜੈਸ਼-ਏ-ਮੁਹੰਮਦ (, ਕੋਸ਼ ਅਰਥ  "ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਸੈਨਾ", ਸੰਖੇਪ JeM) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਜਿਹਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ  ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅਨੇਕ ਹਮਲੇ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਹਨ।  ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2002 ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਤਹਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਾਨਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਡੈਬਕੇ
ਡੈਬਕੇ ( دبكة  ਡਬਕਾ, ਡਬਕੀ, ਡਬਕੇਹ, ਬਹੁਵਚਨ ਡਬਕੈਟ ) ਨੂੰ ਵੀ ਸਪੈਲਿਟ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਮੂਲ ਲੇਵੈਂਟਾਈਨ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। ਡੈਬਕੇ ਸਰਕਲ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਈਨ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡੈਬਕੇ ਦਾ  ਲੀਡਰ ਸਤਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ  ਹੈ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਡੈਬਕਾ, ਡੱਬਕੀ, ਡਬਕੇਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼ਾਇਦ ਡੈਬਕੇ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਛਾਲਾਂ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਨਾਨੀ ਉਪਜਾ ਦੁਆਰਾ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਲੇਬਨਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਯੂਸਫ ਇਬਰਾਹਿਮ ਯੈਜ਼ਬੇਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਾੱਨੀਸ਼ੀਅਨ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਡੇਬਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫਰਕ
ਡੈਬਕੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਫਿਲਸਤੀਨ, ਲੇਬਨਾਨ, ਸੀਰੀਆ, ਇਰਾਕ, ਜਾਰਡਨ, ਉੱਤਰੀ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਵੈਂਟ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਡਬਕੇ ਹਨ।
ਗਾਣੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ
ਇੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਹਨ ਜੋ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਗਾਣੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਤੇ ਡੈਬਕੇ ਲਈ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਾਲ ਊਨਾ (دلعونا), ਅਲ ਜਾਫਰਾ (الجفرا), ਅਲ ਦਹੀਆ (الدحي, ), ਅਤੇ ਜ਼ਰੀਫ ਇਲ-ਟੂਲ (ظريف الطول), ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹਨ। ਬੋਲ ਹਰ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਤਾਲ ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਪਛਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਲੱਚਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕੋ ਵਾਕ, ਜਿਵੇਂ ਆਲਾ ਦਾਲ ਊਨਾ, ਜਾਫਰਾ  ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਗਾਣੇ ਵਿਚ ਅਲਾਨਾ ਦਾਲ ਊਨਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਲੋਕ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਹੀ ਤਾਲ ਅਤੇ ਥੀਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਲ ਊਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਸਾਜ਼
right|thumb|255x255px| ਊਦ (عود), ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ "ਵੀਣਾ" ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਗੈਰ-ਭੜਕਿਆ
ਗਰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਧੀ ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਛੇ ਕੋਰਸ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕ ਪੈਕਟ੍ਰਮ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਬਾਜ਼ ਦਾ ਖੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਧਨ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਿਜ਼ਵਿਜ਼ (مجوز) ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਦੋ-ਵਾਰ" ਦਾ ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੀੜ ਦੀ ਕਲਾਈਨੈੱਟ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸਰਕੂਲਰ ਅਪਰਚਰ ਦੁਆਰਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਟਿਊਬ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਨਜਯਰਹ ਮਿਜਵਿਜ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਇਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਸੋਟੀ ਬੰਸਰੀ ਉਸੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਬਲਾ (طبلة) ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ-ਡਰੱਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਬਾਕੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਬਲਾ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੱਕੜ, ਟਾਈਲ ਜਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਨੱਕੇ ਹੋਏ ਧਾਤ ਜਾਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪੂਰਬ ਦੇ ਖਾਸ ਡਿਜ਼ਾਇਨਾਂ ਵਿਚ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਤਬਲਾ ਇੱਕ ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਝਿੱਲੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਗਰਦਨ, ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਨ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਡਰੱਮ ਉੱਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਜਾਂ ਧਾਤ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਧੜਕਣ ਲਈ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤਿੱਖੀ ਅਵਾਜ਼ ਲਈ ਕਿਨਾਰੇ' ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਫਿਸ਼ਕੀਸਿਨ ਸਿਰ ਮੌਸਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਪਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਗਰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਡਰੱਮ ਦੇ ਪਰਦੇ ਦਾ ਪਰਦਾ ਹੁਣ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਿਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਤੇ ਮਿਸਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਫ ( ਡਾਰਡ ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਕ (ਡਾਂਸ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੰਬੂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਫਰੇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਿੰਗਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਡਿਸਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਫਰੇਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਰਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਲੈਅ ਨੂੰ ਤਹਿ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੂਹ ਨਾਚ
ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ
ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 1, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਟੀ ਰੋਡ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਮੰਜ਼ਲਾ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਜੋਂ ਐਕਟ 1960, ਰਜਿਸਟਰਡ No130. ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸੋਨੀਆ ਨਿੱਤਿਆਨੰਦ
ਡਾ ਸੋਨੀਆ ਨਿੱਤਿਆਨੰਦ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਰੀਰ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਮਤਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਖੂਨ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ  ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 1996 ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਲਿਨਸਕਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਟਾਕਹੋਮ, ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਲਈ ਗਈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਇਹ ਕਾਰੋਲਿੰਸਕਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਸਟਾਕਹੋਮ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1991-1992 ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਲੋ ਸੀ।
ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨੰ: 100 ਇਹ ਹਲਕਾ ਜ਼ਿਲ਼੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਤੱਗੜ
ਤੱਗੜ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੋਏਤੁਰਕ ਖ਼ਨਾਨ
ਗੋਏਤੁਰਕ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਂਸੰਘ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 552 ਈ. ਤੋਂ 744 ਈ. ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਗੋਏਤੁਰਕ ਖ਼ਨਾਨ ( Göktürk Khaganate ) ਨਾਮ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਚਲਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਜੂ-ਜਾਨ ਖ਼ਨਾਨ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੋਏਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਆਸਮਾਨ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 'ਗੋਏਤੁਰਕ' ਦਾ ਮਤਲਬ 'ਆਸਮਾਨੀ ਤੁਰਕ' ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੂੰ ਤੁਰਕ ਬੁਲਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਤੁਰਕ' ਜਾਂ 'ਤੁਰੂਕ' ਨਿਪੁੰਨ ਲੁਹਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਹੀਂ।
ਗੋਏਤੁਰਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬੂਮੀਨ ਖ਼ਾਗਾਨ ( Bumin Qaghan ) ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਤੈਪੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਚੌਥੇ ਖ਼ਾਗਾਨ (ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤਸਪਰ ਖ਼ਾਗਾਨ ਸੀ) ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ-ਪੂਰਬੀ ਖ਼ਾਗਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਖ਼ਾਗਾਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਕੁਝ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਗੋਏਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਦਰੋਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ 744 ਈ. ਵਿੱਚ ਉਈਗੁਰ ਖ਼ਾਗਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੁਰਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀਆਂ
ਨਾਗੋਕੇ
ਨਾਗੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ
ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਰਚਨਾ 300 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 300 ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।    ਇਸ ਸੰਗਹ੍ਰਿ ਵਿੱਚ 2381 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ 473 ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 102 ਕਵੀ ਅਗਿਆਤ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ
ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ (Я́сная Поля́на, ਅਰਥ: "ਧੁਪੀਲਾ ਜੰਗਲੀ ਮੈਦਾਨ") ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, 'ਜੰਗ ਤੇ ਅਮਨ (1865-69) ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਕਰੇਨਿਨਾ''' (1875-77) ਵਰਗੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਦਫਨ ਹੈ। ਤਾਲਸਤਾਏ ਯਾਸਨਾਇਆ ਪੋਲੀਆਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ "ਦੁਰਗਮ ਸਾਹਿਤਕ ਗੜ" ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੂਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤੁੱਲਾ ਤੋਂ ਇਹ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.5 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (120 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸਟੈੱਪ
ਸਤਪ, ਸਤਪੀ ਜਾਂ ਸਟੈਪੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: steppe, ਰੂਸੀ: степь) ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਮਸ਼ੀਤੋਸ਼ਣ (ਯਾਨੀ ਟੰਪ੍ਰੇਟ) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਨਸਪਤੀ ਜੀਵਨ ਘਾਹ, ਫੂਸ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਝਾੜੋਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪੇੜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਯੁਕਰੇਨ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਤਪੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਘਾਸਦਾਰ ਮੈਦਾਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਸਤਪੀ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰੀ (prairie), ਦੱਖਣ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾੰਪਾ (pampa) ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਲਡ (veld) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤਪੀ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਗਰੀਸ਼ਮਰਿਤੁ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਵਲੋਂ ਗਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਰਿਤੁ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 40 °ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਪਮਾਨ - 40 °ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਮੰਗੋਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ 30 °ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਫ਼ਰ °ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਤੱਕ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ - ਵੱਖ ਸਤਪੀ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਖੇਤਰ ਵੱਡੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਰਫ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਹਾਸ
ਸਤਪੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਲੋਂ ਦੂਰੇ ਕੋਨੇ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੇਸ਼ਮ ਰਸਤਾ ਇਸ ਸਤਪੀ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਚੀਨ, ਜਵਾਬ ਭਾਰਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ, ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਵ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਤੱਤ ਵੀ ਫੈਲੇ। ਅਨੁਵਾਂਸ਼ਿਕੀ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਵਲੋਂ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਆਰ1ਏ ਹੈ। ਠੀਕ ਇਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ, ਰੂਸ, ਪੋਲੈਂਡ ਇਤਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਤਪੀ ਦੇ ਜਰਿਏ ਹੀ ਫੈਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਮਲਾਵਰ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਸਮਰਾਟ ਬਾਬਰ ਉਜਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਤਪੀ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਆਏ. ਸ਼ਕ (ਸਕਿਥਿਅਨ) ਲੋਕ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਕਨਿਸ਼ਕ ਵੀ ਇੱਕ ਸਨ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਕੁੱਝ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਇਸ ਜਾਤੀ ਵਲੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਜਾਤੀਏ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰਾ ਰਿਹਾ। ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਉਦਾਹਰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵਸਤੀਕ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੀਆਂ, ਇਤਆਦਿ) ਇੱਥੇ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਾਤਾੱਤਵਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰੋਪ
ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆਈ ਵੌਨ
ਵੌਨ (ਨਿਸ਼ਾਨ: ₩; ਕੋਡ: KPW) ਜਾਂ 'ਚੋਸੁਨ ਵੌਨ' ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੌਨ ਵਿੱਚ 100 ਚੌਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨੂੰ ਕੋਰੀਆ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ
thumb|ਪੰਚਾਇਤ ਦਫ਼ਤਰ, ਮੁਹੰਮਾ, [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ, ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਿਆਸੀ ਸਿਸਟਮ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ, ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ  , ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਕਰ ਅੰ. 250 ਏ.ਡੀ. ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ ਰਾਜ ਦਾ ਅਰਥ "ਹਕੂਮਤ" ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਦਾ ਭਾਵ ਪੰਜ (ਪੰਚ) ਦੀ "ਸਭਾ" (ਅਯਾਤ) ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਸਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੁਖੀਆ ਜਾਂ ਸਰਪੰਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਥਿਤੀ ਸੀ. ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਗੈਰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਖਾਪ ਪੰਚਾਇਤਾਂ (ਜਾਂ ਜਾਤ ਪੰਚਾਇਤਾਂ) ਨਾਲ ਰਲਗੱਡ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। thumb|ਸੱਥ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇੜੇ ਨਰਸਿੰਗੜ੍ਹ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼]]
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)
ਵਸੀਮ ਤਾਰੜ
ਵਸੀਮ ਤਾਰੜ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਉਰਦੂ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਲਮ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਈ ਭਾਗੋ
ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਭਾਈ ਪਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਭਾਈ ਪਾਰੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਮੱਲੋ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਲੰਗਾਹ ਢਿੱਲੋਂ ਜੱਟ ਸੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਸੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਗਭਰੀ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਟੀ ਦੇ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝਬਾਲ ਦੇ ਪੇਰੋ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਮਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਰੂ। ਮਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਆਉਣਾ ਜਾਂਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਫੈਲ ਗਈ। ਬੀਬੀ ਭਾਗੋ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਪਿਤਾ ਜੀ! ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣੇ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰ ਆਵਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਹਿਨਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ।' ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਸੀ।
ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ
ਅਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਖਾਲੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਇਹ ਕਹਿਣ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਉਹ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦੇਣ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਹੀ ਪਾ ਦੇਣ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ‘ਬੇਦਾਵਾ’ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਜੰਗ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਦ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ, ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਿਦਰ (ਕਰਨਾਟਕ) ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਜਨਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਿਆ। । ਬਿਦਰ ਕੋਲ ਜਨਵਾੜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਤਪ ਅਸਥਾਨ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਦੇ ਨੇਜ਼ੇ ਦਾ ਫਲ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੱਚ-ਖੰਡ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ਼ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ, ਕੌਮ ਵਾਸਤੇ ਆਪਾ ਵਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬੇਮੁੱਖ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਕੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਪਾਸ ਲਿਆਂਦਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਵਾਇਲਟ ਐਲਵਾ
ਵਾਇਲਟ ਹਰੀ ਐਲਵਾ (24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1908 – 20 ਨਵੰਬਰ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਚੇਅਰਪਰਸਨ) ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਐਲਵਾ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1908 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੇ ਨੌ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠਵਾਂ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਵਾਇਲਟ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰੇਵੇਂਦਰ ਲਕਸ਼ਮਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਚਰਚ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪਾਦਰੀ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਬੇ ਦੇ ਕਲੇਰ ਰੋਡ ਕੋਨਵੈੰਟ ਵਿੱਖੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੈਂਟ. ਐਗਜ਼ਵਾਇਅਰ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਕੈਰੀਅਰ
1944 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਕੀਲ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸੇ ਕੇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। 1944 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ‘ਦ ਬੇਗਮ’, ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਂ "ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ" ਜਾਂ "ਇੰਡੀਅਨ ਵੁਮੈਨ" ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1946 ਤੋਂ 1947 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਮਿਉਂਸੀਪਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਬਤੌਰ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1947 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ 1948 ਤੋਂ 1954 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਜੁਵੇਨਿਲ ਕੋਰਟ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੰਗ ਵੁਮੈਨ'ਸ ਕ੍ਰਾਇਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਮਹਿਲਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਵੂਮਨ ਲਾਅਇਅਰ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਉਹ 1952 ਵਿੱਚ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅਖਬਾਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਥਾਈ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ।
1952 ਵਿੱਚ, ਐਲਵਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦਾ ਅੱਪਰ ਹਾਉਸ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਨੇਵਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ।  1957 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਉਪ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ।
1962 ਵਿੱਚ, ਐਲਵਾ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਆਦ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1962 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1966 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਕਾਰਜ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1966 ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਦਫਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1969 ਤੱਕ ਇਸ ਪਦਵੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
1937 ਵਿੱਚ, ਵਾਇਲਟ ਹਰੀ ਨੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਜੋਆਚਿਮ ਐਲਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਭਿਆਸ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਲਵਾਸ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਸਨ, ਨਿਰੰਜਨ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਜਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ, ਮਾਇਆ ਸੀ। ਨਿਰੰਜਨ ਐਲਵਾ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਲਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1943 ਵਿੱਚ, ਵਾਇਲਟ ਐਲਵਾ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਚਿੱਤਰੰਜਨ, ਐਲਵਾ ਉਸਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਆਰਥਰ ਰੋਡ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਸੀ।
20 ਨਵੰਬਰ, 1969 ਨੂੰ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਇਲਟ ਐਲਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।
2007 ਵਿੱਚ, ਜੋਚਿਮ ਅਤੇ ਵਾਇਲੇਟ ਐਲਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਦੀ ਜੋੜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਟ ਅਤੇ ਜੋਚਿਮ ਐਲਵਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਾਇਲਟ ਐਲਵਾ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਸੇ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1969 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜੱਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ
ਜੇ ਐਮ ਜੀ ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ
ਜ਼ਿਆਂ ਮੇਰੀ ਗੁਸਤਾਵ ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ (ਜਨਮ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇ ਐੱਮ. ਜੀ. ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਕਲੇਜ਼ੀਓ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ ਲੇ ਪ੍ਰੋਸੇ-ਵਰਲਲ ਲਈ 1963 ਦਾ ਪ੍ਰਿਕਸ ਰਿਨਾਉਦੋਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ-ਭਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਸਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਲਈ 2008 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਕਾਵਿਕ ਸਾਹਸ-ਕਦਮੀ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸੀ ਵਿਸਮਾਦ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਗ਼ਾਲਿਬ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਖੋਜੀ" ਵਜੋਂ ਵਡਿਆਇਆ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਲੀ ਕਲੇਜ਼ੀਓ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਿਵੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਈਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਾਰੀਸ਼ੀਅਸ ਟਾਪੂ (ਜਿਸ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨਸਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਨ ਸੀ) ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦੋਨੋਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੱਟ ਤੇ ਮੋਰਬੀਹਨ ਤੋਂ ਸਨ।  ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਪੂਰਵਜ ਫ਼੍ਰਾਂਸੋਈ ਅਲੇਕਸੀ ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ 1798 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧੀ ਨਾਲ ਮੌਰੀਸ਼ੀਸ ਵਿੱਚ ਆ ਵਸਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀ ਸੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਮੌਰੀਸ਼ੀਸੀਆਈ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।   ਉਸ ਕੋਲ ਦੋਹਰੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਮੌਰੀਸ਼ੀਆਈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ (1968 ਵਿੱਚ ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ) ਅਤੇ ਮੌਰੀਸ਼ੀਅਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ "ਨਿਕੀ ਪਿਤਾਭੂਮੀ" ਕਿਹਾ।
ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਇਸ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੋਇਆ ਸੀ।   ਉਹ 1948 ਤੱਕ ਨਾਇਸ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ, ਰਾਕੇਬਿਲਿਏਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ 1991 ਦਾ ਨਾਵਲ ਓਨਿਤਸ਼ਾ ਅੰਸ਼ਿਕ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ। 2004 ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਯਾਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
1958 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1959 ਤਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਨਾਇਸ ਦੇ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਡੀ'ਟਿਊਡਜ਼ ਲਿਟਰਰੇਅਰਜ਼ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ ਗਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।  1964 ਵਿੱਚ ਲੇ ਕਲੇਜ਼ੀਓ ਨੇ ਪ੍ਰੋਵੇਂਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹੈਨਰੀ ਮਿਕੌਕਸ ਤੇ ਇੱਕ ਥੀਸਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਅਲਕਾ ਕੌਸ਼ਲ
thumb|ਅਲਕਾ ਕੌਸ਼ਲ ਅਲਕਾ ਕੌਸ਼ਲ (ਜਨਮ Badola, अल्का कौशल) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਚਰਚਿਤ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਕੁਮਕੁਮ - ਏਕ ਪਿਆਰਾ ਸਾ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਕਬੂਲ ਹੈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਮਾਊਂਟ ਲੂ ਪੱਛਮੀ ਸਾਗਰ
ਲੂ ਮਾਊਂਟ ਪੱਛਮੀ ਸਾਗਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸੇਲਿਨ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ (   , ਗਨ : ਚਾ-ਲਿਮ ਫਿਖੂ), ਚੀਨ ਦੇ ਜਿਉਜਿਆਂਗ ਵਿੱਚ ਯੋਂਗਸੀਯੂ, ਵੁਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜ਼ੀਸ਼ੁਈ ਦੀਆਂ ਕਾਉਂਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ  ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਲੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 308 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। 7,920,000,000 ਘਣ ਮੀਟਰ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਆਂਗਸੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ  ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਡੈਮ ਘੱਟ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸੇਲਿਨ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸੇਲਿਨ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੇਲਿਨ ਕਸਬੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਧਰਤੀ ਡੈਮ ਬਲਾਕਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਾਈਟ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਔਸਤਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ 45 ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ 9 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਦਿੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਟਰ ਅਲਬਰਨਸ, ਲਾਲ-ਪੂਛ ਵਾਲੀ ਜ਼ੈਨੋਸਾਈਪ੍ਰਿਸ, ਜ਼ੈਨੋਸਾਈਪ੍ਰਿਸ ਡੇਵਿਡੀ, ਅਤੇ ਸਿਨੀਪਰਕਾ ਚੁਆਤਸੀ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਰਵਾਈਵਰ ਨੇ ਜੂਨ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2007 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਦੇ ਪੰਦਰਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ, ਸਰਵਾਈਵਰ: ਚਾਈਨਾ ਨੂੰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਫਿਲਮਾਇਆ। ਸਰਵਾਈਵਰ ਹੋਸਟ ਜੈਫ ਪ੍ਰੋਬਸਟ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਸੀ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਿਲਮਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਖ਼ੁਸ਼ੀ
thumb|150 px|[[ਮਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰੌਂ ਵਿੱਚ]] thumb|200px|ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰਬਗਿਆਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਐਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਤਮੀਨਾਨ, ਤਸੱਲੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਯਾਨੀ, ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਤੀਬਰ ਅਨੰਦ ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜਾਂ ਸੁੱਖਦਾਈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਕਲਿਆਣਮਈ ਅਵਸਥਾ। ਅਨੇਕ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸਹਿਤ ਅਨੇਕ ਖੋਜੀ ਗਰੁੱਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ "ਖੁਸ਼ੀ" ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ-ਉਹ ਅਹਿਸਾਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਖਾਂਤ ਰਹਿਤ ਪਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਸਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਸੱਚੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਛੁਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖੀ ਆਦਮੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਮਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸੁਖੀ ਆਦਮੀ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਸਹਿਜ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਵਲੇ
ਹੰਗਰੀ
ਹੰਗਰੀ (ਹੰਗੇਰਿਆਈ: Magyarország), ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹੰਗਰੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ (ਹੰਗੇਰਿਆਈ: Magyar Köztársaság), ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਦੇ ਪੈਨੋਨੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬੰਦ-ਹੱਦ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਲੋਵਾਕੀਆ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨਿਆ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਕਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਲੋਵੇਨਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰਿਆ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਹੈ। ਹੰਗਰੀ, ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ, ਨਾਟੋ, ਓਈਸੀਡੀ ਅਤੇ ਵਿਸੇਗਰਾਦ ਸਮੂਹ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਂਗਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੰਗੇਰਿਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਫਿੰਨਾਂ - ਉਗਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੈਰ ਭਾਰੋਪੀਏ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਹੰਗਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੀਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 8. 6 ਲੱਖ ਪਰਿਆਟਕੋਂ (2007 ਦੇ ਆਂਕੜੇ) ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੇਵਿਜ ਝੀਲ ਇੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਬਲਾਤੋਨ ਝੀਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹੋਰਟੋਬੈਗੀ ਵੀ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਗਣਤੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ 1989 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਇੱਕ ਉੱਚ - ਕਮਾਈ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਅਗੁਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਜੀ ਐਸ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ
ਜੀ ਐਸ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ (ਅਗਸਤ 1914 – 28 ਫਰਵਰੀ 1999) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੱਕਾਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਨ੍ਹਈਆ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜੀਵਨੀ
ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਅਗਸਤ 1914 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬਾ
ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬਾ (, ਉਸਤਾਨ-ਏ ਅਲਬੁਰਜ਼) ਇਰਾਨ ਦੇ 31 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਰਜ ਵਿਖੇ ਹੈ।
ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬਾ ਪਹਿਲੋਂ ਦੇ ਤਹਿਰਾਨ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਨੇ 23 ਜੂਨ, 2010 ਵਿੱਚ ਕਬੂਲ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਇਰਾਨ ਦੇ 31ਵੇਂ ਸੂਬੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ ਇਹਨੂੰ ਖੇਤਰ 1 ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਤੱਖਰ
ਤੱਖਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਸੀ ਜੋ 1848 ਅਤੇ 1849 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ।
19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1848 ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਪੈਟਰਿਕ ਵੈਨਸ ਐਗਨੇਊ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਿਲੀਅਮ ਐਂਡਰਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ ਚੋਪੜਾ ਤੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਥੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚਹੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ।. ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਸਰ ਹਿਊਗ ਗਫ਼ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਲੋੜ ਪੈਦਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ, ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੌਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਹਰਬਰਟ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ 13 ਜਨਵਰੀ 1849 ਨੂੰ ਚਿੱਲਿਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗਫ਼ ਦੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਖੇ ਵਿਰੋਧ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ, 22 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, ਜਨਰਲ ਵਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਫ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਗਫ਼ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚਪੂਰੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵੱਲ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਗੁਜਰਾਤ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ 1849 ਵਿੱਚਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਕਨਫੈਡਰੇਸੀ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਸਹਿਜ ਗਠਜੋੜ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
ਜਦੋਂ 1839 ਵਿੱਚਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚਵਿਗਾੜ ਪੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੇਂਦਰੀ ਦਰਬਾਰ (ਅਦਾਲਤ) ਵਿੱਚਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਖਰਕਾਰ, ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੇ ਸਿੱਟੇ
ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੀਮਤੀ ਇਲਾਕਾ (ਜਲੰਧਰ ਦੁਆਬ) ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਵਾਸੀ, ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੈਂਸ, ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਨੇ ਰੀਜੈਂਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਲਾਰੈਂਸ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ, ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਲਾਰੈਂਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂਇਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਰਦਾਰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸਰਦਾਰ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸਰਦਾਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੱਲ੍ਹੇਵਾਲਾ ਛੱਜ ਦੁਆਬ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਮਾਝੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਕਸੂਰ ਤੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਨ ਜਾਂ ਗੜਬੜ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਾਂ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਖਰਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ, ਵਿਸਕਾਉਂਟ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ 50,000 ਜਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘਟਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੇ ਸਰਦਾਰ (ਜਨਰਲ) ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਸਨ।
ਮੁਲਤਾਨ ਬਗਾਵਤ
ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1818 ਵਿੱਚਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। 1848 ਵਿਚ, ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਦਰਬਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਟੈਕਸ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਮਾਲੀਏ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜੋ ਬਕਾਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਕਰੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰਦਾਰ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੰਟ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਪੈਟਰਿਕ ਵੈਨਸ ਐਗਨੇਊ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1848 ਨੂੰ, ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵੈਨਸ ਐਗਨੇਊ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਫਸਰ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਿਲੀਅਮ ਐਂਡਰਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਐਸਕਾਰਟ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਵੈਨਸ ਐਗਨੇਊ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੂਲਰਾਜ ਦੀ ਅਨਿਯਮਿਤ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭੀੜ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਅਫਸਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਚਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਸਕੌਰਟ ਮੂਲਰਾਜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭੀੜ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੈਨ ਐਗਨੇਊ ਦਾ ਸਿਰ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕਤਲਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਧ ਗਈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਮੂਲਰਾਜ ਅਤੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਨਯਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਹਰਬਰਟ ਐਡਵਰਡਜ਼, ਬੰਨੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੰਟ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ ਪਰ ਵੈਨਸ ਐਗਨੇਊ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਖਤੂਨ ਅਨਿਯਮਿਤ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ। 18 ਜੂਨ 1848 ਨੂੰ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ 3,000 ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਫੁਤੇਹ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ 8,000 ਬਹਾਵਲਪੁਰੀਆਂ ਨੇ ਰੰਗ ਰਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ 8,000 ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ300 ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਧਾੜਵੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਸੁਦੂਸੈਨ ਦੀ ਲੜਾਈ
1 ਜੁਲਾਈ 1848 ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਬਹਾਵਲਪੁਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ 18,000 ਦੀ ਤਾਕਤਵਰ ਫੌਜ ਦਾ, ਮੂਲਰਾਜ ਅਧੀਨ 12,000 ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰੀਆਂ ਨੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੁਲਤਾਨ ਤੱਕ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ।
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ
ਮੁਲਤਾਨ, ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਈ, 1848 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,200 ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਲਤਾਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ, ਕਰੀ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ਼ ਸਰ ਹਿਊਗ ਗਫ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੁਲਤਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਫ਼, ਡਲਹੌਜ਼ੀ, ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ, ਨੇ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕਰੀ ਨੇ ਜਨਰਲ ਵਿਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬੰਗਾਲ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਫੋਰਸ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਫ਼ੌਜਾਂ 18 ਤੋਂ 28 ਅਗਸਤ ਦਰਮਿਆਨ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਖੇ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ। ਕਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਲਈ, ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੀ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੁਕੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ, ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਕੁਝ ਸਿਆਸੀ ਏਜੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੈਪਟਨ ਜੌਹਨ ਨਿਕੋਲਸਨ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸਥਿਤ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਅਟਕ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖ ਗੜੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਾਂ ਬਗਾਵਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਿਕੋਲਸਨ ਦੀ ਫੋਰਸ ਫਿਰ ਮਾਰਗਲਾ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੇਮਜ਼ ਐਬਟ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਹਜ਼ਾਰਾ ਲੇਵੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਫੋਰਸ ਬਿਨਾਂ ਲੜਾਈ ਲੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਦੋ ਵਾਰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਖੀ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਾਰਨ), ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
2 ਸਟੇਟਸ
ਟੂ ਸਟੇਟਸ: ਦ ਸਟੋਰੀ ਆੱਫ਼ ਮਾਇ ਮੈਰਿਜ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: 2 States: The Story of My Marriage; ਅਨੁਵਾਦ: ਦੋ ਸੂਬੇ: ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ) ਚੇਤਨ ਭਗਤ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨੁਸ਼ਾ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ’ਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾਰ
ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ ਤੇ ਅਨੰਨਿਆ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਅਨੰਨਿਆ ਚੇਨਈ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਫਿਰ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਈ ਆਈ ਐਮ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨੌਕਰੀਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੰਨਿਆ ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਜਬੂਰੀ-ਵਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਖਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਮਦਰਾਸਣ(ਉਹ ਅਨੰਨਿਆ ਬਾਰੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ) ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਅਨੰਨਿਆ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਉਹ ਮਿਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ, ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਨਾਵਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਫਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
ਕਰਨ ਜੌਹਰ ਅਤੇ ਸਾਜਿਦ ਨਾਦੀਆਦਵਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ 2 ਸਟੇਟਸ (ਫਿਲਮ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਫਿਲਮ 18 ਅਪਰੈਲ 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2009 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ
14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿਖੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਨਿਰਪੱਖ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਹ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ ਕਿ ਮੂਲਰਾਜ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੈਸਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵ੍ਹਿਸ਼ ਨੂੰ 22 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚਠੰਢ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਟੁਕੜੇ ਆਖਰਕਾਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚਆ ਗਏ। ਬੰਬਈ ਆਰਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ (ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਾਂਡਰ (ਜੋ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੂਨੀਅਰ ਅਫਸਰ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਨਦੀਆਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਦਰਿਆਈ ਆਵਾਜਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਸ਼ ਨੇ 17,000 ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ 64 ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ 27 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਰੀ ਬੰਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਜਨਵਰੀ 1849 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 22 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚਰਿਹਾ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ, ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰ ਹਿਊਗ ਗਫ ਦੇ ਅਧੀਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ 210 ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 910 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ।
ਰੁੰਗੂਰ ਮੁਜ਼ਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਰੁੰਗੂਰ ਮੁਜ਼ਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਲਈ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫੋਰਸ ਸੀ।
ਰਾਮਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
thumb|ਰਾਮਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਰ ਹਿਊਗ ਗਫ਼ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਮਨਗਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਪੁਲਹੈੱਡ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਨਕਾਬ ਬ੍ਰਿਜਹੈੱਡ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੰਦੂਕ ਫੜ ਲਈ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ।
ਚਿੱਲਿਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਮੁੱਖ ਲੇਖ:ਚਿੱਲਿਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
13 ਜਨਵਰੀ 1849 ਨੂੰ ਜੇਹਲਮ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਫ਼ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਛੁਪਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਫ਼ ਨੂੰ ਦਿਨ ਦੇ ਦੇਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਜਾਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਗਫ਼ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਚਿੱਲਿਆਂਵਾਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਫ਼ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ, ਬਿਨਾਂ ਅਸਰਦਾਰ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਪਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਤੋਪਾਂ ਗੁਆ ਲਈਆਂ।
ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਲਣ ਲਈ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ।
ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਸ਼ ਦੀ ਫੋਰਸ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ 22 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਗਫ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਤੋਪਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਘਾਟ ਸੀ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗਫ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਸਨੇ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਡਸਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਨਾਬ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਭੇਜ ਕੇ, ਅਤੇ ਗਫ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜ-ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਇੱਕ ਆਖ਼ਰੀ ਚਾਲ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗਫ਼ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 100 ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੀ ਬੰਬਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਰ ਜੋਸਫ ਥੈਕਵੈਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਤੋਪਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪਿੱਛਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜੋ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਧੇਰੇ ਖਰਾਬ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 3,000 ਤੋਂ 5,000 ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ 53 ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ; ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 96 ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 700 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ।
12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਨੇੜੇ ਸਰ ਵਾਲਟਰ ਗਿਲਬਰਟ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ 20,000 ਆਦਮੀਆਂ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨਿਯਮਿਤ ਘੋੜਸਵਾਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖੇ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਦਸਤੇ ਨੇ ਅਟਕ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਰਾਹੀਂ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ 'ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹੱਦ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
ਸਿੱਟੇ
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਮਾੜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਭੋਜਨ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਯੁੱਧਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜੰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ; ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਚਿੱਲਿਆਂਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਕੋਈ ਕੈਦੀ ਨਹੀਂ ਲਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਖੇ ਕੋਈ ਕੈਦੀ ਨਹੀਂ ਲਏ ਸਨ)।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਅਨਿਯਮਿਤ ਫੋਰਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਰੰਗਰੂਟ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਲਈ, ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ (ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੇ ਉੱਚ-ਜਾਤੀ ਹਿੰਦੂ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਆ, ਮਰਾਠਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਜਾਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰ) ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ (ਯੂ.ਐੱਨ.ਐੱਸ.ਸੀ.) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੱਖ 6 ਗਰੁੱਪਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੈਸ਼ਨ 17 ਜਨਵਰੀ 1946 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਭਾਰਤ, ਬਰਾਜ਼ੀਲ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਜੀ-4 ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੁਲਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਸੀਟ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਪੱਕੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਪੀ-5 ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚਾਰ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ
ਮੰਡਿਆਲਾ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ)
ਮੰਡਿਆਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਾਂ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਦੋਰਾਹੇ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਖੰਨੇ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ - ਦਿੱਲੀ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੋਭਨੀਕ ਹੈ।
ਗੁੁੁਰਦੁੁਆਰਾ ਮੰੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇੇੇਵੀਂਂ (ਕੋੋੋਟਾਂਂ) ਲੁੁਧਿਆਣਾ ਜਿਵੇੇਂਂ ਕਿ ਨਾਂਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਪਸਟ ਹੈ। ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅਮਰ ਯਾਦਗਰ ਵਜੋਂ ਸੋੋੋਭਨੀਕ ਹੈ। ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਤੋਂ ਰਿਆਹ ਹੋ ਕੇ ਜਦ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰੰੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕੁੁੱਝ ਸ਼ਮੇ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰੁੁੁਕੇ ਸਨ। ਪਰੇੇੇਮੀ ਗੁਰੂ ਸਿੱੱਖਾਂਂ ਨੇ ਯਾਦਗਰ ਵਜੋਂ ਗੁੁੁਰਦਾਆਰੇੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮੰੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ,14 ਅਗਸਤ1953 ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਹੋੋੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਦੁੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਟੀ  ਰੋੋੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਬਹੁ - ਮੰੰਜਲੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜੀ ਤੇ ਝੂੂੂਲਦਾ ਕੇੇੇਸਰੀ ਪਰਚਮ ਦੂੂੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰੰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ
13 -8 -1953 ਨੂੰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁੁੁਰਦੇੇੇਵ ਸਿੰਘ। ਨੇ ਮੈੈੈਹਰੀ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਜੋੋੋੜਿਆ, ਗੁੁੁਰਦੇੇੇਵ ਸਿੰਘ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੱੱਕੇ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉੱੱਚੀਆਂਂ 2 ਆਵਾਜ਼ਾ ਆਈਆਂ ਜਦੋਂ ਆਵਾਜਾਂਂ ਸੁੁੁਣੀਆਂਂ ਅਤੇ ਉਸ ਪਾਸੇੇ ਜਾ ਕੇ ਵੇੇੇਖਿਆ। ਤਾਂ ਕ ਈ ਨੀਲੇ ਬਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ ਨਜਰੀ ਆਏ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱੱਚੋੋ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਡਰੋੋਂ ਨਾ ਗੁਰੂ ਰਾਖਾ। ਹੈ। ਸ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ਾ ਸੁੁੁਣੀਆਂਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖੂੂੂਹ ਬੰੰਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੀ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਰਾਤ ਗੁੁੁਰਦੇੇੇਵ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤੇੇੇਜ਼ ਬੁੁੁਖ਼ਾਰ ਹੋੋੋਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਬੈੈੈਲ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਕੋੋੋਟਾਂਂ ਅਤੇ ਨੇੇੇੜੇ ਦੇ ਹੋਰ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱੱਚੋੋ ਮੰੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਰਗਟ ਹੋ ਣ ਦੀ ਗੱੱਲ ਫ਼ੈੈੈਲ ਗਈ।