cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਆਜ ਜਾਨੇ ਕੀ ਜ਼ਿਦ ਨਾ ਕਰੋ
ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਨੇ ਯਸ਼ ਵਿਆਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਤਬਲਾ 'ਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਨਾਮਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਗੀਤ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਰੀਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਗਾਣੇ ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਐ ਦਿਲ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਗਾਣੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਐਮਟੀਵੀ ਅਨਪਲੱਗਡ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 7 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਪਾਪਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗੀਤ
ਪਿਤਾ
thumb|250px|ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ਼
ਪਿਤਾ (ਜਾਂ ਪਿਓ, ਬਾਪ) ਉਹ ਮਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਹ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅੰਡਾਣੂ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਐਕਸ (X) ਗੁਣਸੂਤਰ (ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਇਸਤਰੀ-ਲਿੰਗ ਵਾਲ਼ਾ) ਜਾਂ ਵਾਈ (Y) ਗੁਣਸੂਤਰ (ਪੁਲਿੰਗ ਵਾਲ਼ਾ)।
ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ
ਵਰਤਮਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ पितृ (ਪਿਤਰੀ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਜਾਤੀ ਸ਼ਬਦ ਹਨ: ਲਾਤੀਨੀ pāter (ਪਾਤਰ), ਯੂਨਾਨੀ πατήρ, ਮੂਲ-ਜਰਮੇਨਿਆਈ fadēr (ਫ਼ਾਦਰ) (ਪੂਰਬੀ ਫ਼੍ਰਿਸੀਆਈ foar (ਫ਼ੋਆਰ), ਡੱਚ vader (ਫ਼ਾਦਰ), ਜਰਮਨ Vater (ਫ਼ਾਤਰ))।
ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ
thumb|200px|upright|ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਾ, ਢਾਕਾ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਜੈਵਿਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਤੇਆ ਜਾਂ ਪਾਲਣਹਾਰ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਾਰਿਸ ਗੋਡੇਲਿਅਰ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਿਤਰੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਜੈਵਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਚਿੰਪਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬੋਨੋਬੋ— ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰੀ ਸਬੰਧ ਤੋਂ ਅਨਜਾਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗ਼ੈਰ ਇਨਸਾਨੀ ਪਿਤਾਪੁਣਾ
thumb|200px|upright|ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਜਲ-ਜੀਵਸ਼ਾਲਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗਰਭ-ਧਾਰੀ ਨਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘੋੜਾ
ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਨਿੱਕੜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਪੜ੍ਹਾਉਣ-ਲਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਤਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਨ, ਮਨ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਸ਼ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੱਬਰ
ਉਮੇਸਟਾਨ
ਉਮੇਸਟਾਨ ਊਮਿਓ, ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਪਾਰਕ ਹੈ।
ਵਰਣਨ
1998 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਰਬਾਟਨ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਊਮਿਓ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਖੇਤਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਬਿਜ਼ਨਸ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ 40 ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਹਨ। ਤਕਰੀਬਨ 3,000 ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਜ਼ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
2012 ਵਿੱਚ ਊਮਿਓ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਨੇ ਲਰਸਟਨ ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਰਕ 47 ਕਰੋੜ ਕਰੋਨੋਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਨ
ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (ਐਮਐਲਏ) ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੂਜਾ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ)
ਪੂਜਾ (पूजा) ਹਿੰਦੂਆਂ, ਬੋਧੀਆਂ ਅਤੇ ਜੈਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ, ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਪੂਜਾ ਰੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਰਧਾ, ਸਤਿਕਾਰ। ਪੂਜਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਭੇਟ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦਰਸ਼ਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਿੰਦੂ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਪੂਜਾ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ, ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸੈਟਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ, ਜਾਂ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਜਾ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਂ ਵਿਆਹ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਉੱਦਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਘਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੁਝ ਪੜਾਵਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕੁਝ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਰਸਮ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਦੁਰਲੱਭ। ਕੁਝ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪੂਜਾ ਸੰਪਰਦਾ, ਖੇਤਰ, ਮੌਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ, ਅਤੇ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਨਿਗਮ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਅਗਮਾ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦੀਵਾ (ਦੀਆ) ਜਾਂ ਧੂਪ ਸਟਿੱਕ ਜਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਭਜਨ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੱਲੇ ਹਿੰਦੂ ਉਪਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀ-ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ, ਭੋਜਨ, ਫਲ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਰੋਹ ਜਾਂ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਬਲੀਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਅਗਮ ਪੂਜਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਬਾਲੀ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਅਗਮਾ ਪੂਜਾ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੇਮਬਾਹਯਾਂਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯੁਤਪਤੀ
ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਮੂਲ ਹੈ। ਜੇਏਬੀ ਵੈਨ ਬੁਟੀਨੇਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਪੂਜਾ" ਯੱਗ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਗਯ ਵੈਦਿਕ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਬਾਣੀ 8.17 ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੁਕ ਵਿੱਚ "ਸਚਿਪੂਜਨਯਮ" (ਸ਼ਾचिपूजनायं) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਇੱਕਵਚਨ "ਉਸਤਤ" ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਇੰਦਰ ਲਈ ਇੱਕ ਉਪਕਾਰ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਟੀਕਾਕਾਰ ਸਯਾਨਾ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ "ਉਸਤਤ, ਪੂਜਾ, ਬੇਨਤੀ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿਸੂਤਰ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੂਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਪਾਣਿਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੂਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਤਾਲੀਆ ਲਿਡੋਵਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਜਾ ਦੇ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਮੂਲ ਦੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸ਼ਾਇਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਕਲਪਿਕ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਇਬ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਭਗਤੀ ਪੂਜਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਜਿੰਨੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੋਲਿਨਜ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੜ੍ਹਾਂ "ਪੂ" (ਫੁੱਲ) ਅਤੇ "ਜੀ" (ਮੇਕ), ਜਾਂ "ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ" ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ "ਪੂ" ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ "ge" ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰਪੇਂਟੀਅਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪੂਜਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤਾਮਿਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: 'ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰਨਾ' ਜਾਂ  "ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ" (  'ਫੁੱਲ' ਅਤੇ  'ਟੂ' ਤੋਂ)। ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਤੇਲਗੂ ਮੂਲ  (  'ਫੁੱਲ' ਅਤੇ  'ਟੂ' ਤੋਂ)।
ਹਵਾਲੇ
thumb|200x200px| ਬਾਲੀ, [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬੇਸਾਕੀਹ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਜਾ ਸਮਾਰੋਹ।]] right|thumb|200x200px| ਭੋਗ (ਭੋਜਨ) ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਲਈ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ
ਸੁਹਾਵੀ
ਸੁਹਾਵੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਮਾਣੋਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੇਰਗੇਈ ਯੇਸੇਨਿਨ
ਸੇਰਗੇਈ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੋਵਿਚ ਯੇਸੇਨਿਨ (ਕਈ ਵਾਰ ਹਿੱਜੇ ਏਸੇਨਿਨ; Серге́й Алекса́ндрович Есе́нин; 3 ਅਕਤੂਬਰ 1895 – 28 ਦਸੰਬਰ 1925) ਰੂਸੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਰੂਸੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸਰਗੇਈ ਯੇਸੇਨਿਨ ਕੋਂਸਤਾਂਤੀਨੋਵੋ, ਰਿਆਯਾਨ ਗਵਰਨੇਟ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ - ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨਿਕਿਤਿਚ ਯੇਸੇਨਿਨ (1873-1931), ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤਾਤੀਆਨਾ ਫੇਦਰੋਵਨਾ ਤਿਤੋਵ (1875-1955) ਸੀ। ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ: ਕੈਥਰੀਨ (1905-1977), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ (1911-1981)। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਬਚਪਨ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ, ਨਾਨੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਅਸਲ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵੀ
ਜੇਤੂ ਸਮਾਰਕ (ਥਾਈਲੈਂਡ)
ਡਿਜ਼ਾਇਨ
ਸਮਾਰਕ ਡਿਜਾਈਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਾਸੀਵਾਦੀ ਵਸਤੂਕਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਂਕਾਕ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯਾਦਗਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ ਜੋ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਥਾਈ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਆਬਲਿਸਕ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰੀ ਦਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੋਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ "ਬਹਾਦਰੀ" ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਫੌਜ, ਨੇਵੀ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਮਿਲਿਟੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤ ਪੰਜ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇਤਾਲਵੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਕੋਰਾਡੋ ਫੋਰੋਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਥਾਈ ਨਾਮ ਸਿਲਾਪਾ ਭਿਰਸੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਬੁੱਤਕਾਰ ਨੂੰ ਆਬਲਿਸਕ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ "ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਜਿੱਤ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਇਤਿਹਾਸ
1940-1941 ਵਿਚ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇੰਡੋਚਾਈਨਾ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਟੱਕਰ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥਾਈਲੈਂਡ ਪੱਛਮੀ ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਲਾਓਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਹ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੱਮਥ ਦਾ ਰਾਜ 1893 ਅਤੇ 1904 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਥਿਆਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮਝਿਆ।
ਦਸੰਬਰ 1940 ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1941 ਵਿੱਚ ਥਾਈਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚਾਲੇ ਲੜਾਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸੀ। ਪੰਜਾਹ ਥਾਈ ਸੈਨਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਖੇਤਰੀ ਸਮਝੌਤਾ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੇ ਜਾਪਾਨ ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੰਮੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਆਸ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਪਲਾਕ ਫਾਈਬਨਸਨਖਮ ਦੇ ਥਾਈ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸਮਾਰਕ 1 945 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਿੱਤ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੂੰ 1941 ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਥਾਈਆ ਇਸ ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਣਉਚਿਤ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਬਦਨਾਮ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਸਮਾਰਕ ਬੈਂਕਾਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਗੁਣਕ: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%E0%A8%9C%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%82_%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%95_(%E0%A8%A5%E0%A8%BE%E0%A8%88%E0%A8%B2%E0%A9%88%E0%A8%82%E0%A8%A1)&params=13_45_53_N_100_32_19_E_type:landmark_region:TH-10 <span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"> 13°45′53″N 100°32′19″E  ﻿ / ﻿ <span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">13.76472°N 100.53861°E ﻿ / 13.76472; 100.53861   ]
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unrecognized language ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Coordinates not on Wikidata ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ
ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਲਿਕ
ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਲਿਕ ਭਾਰਤੀ ਥਲ ਸੇਨਾ ਦੇ 19ਵੇਂ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਆਰਮੀ ਸਟਾਫ਼ (ਭਾਰਤ)
ਧਨੌਲਾ ਕਿਲਾ
ਧਨੌਲਾ ਕਿਲਾ,ਸੰਨ 1755 ‘ਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਸਮੇਰ ਨੇ ਕਸਬਾ ਧਨੌਲਾ ‘ਚ ਲਗਪਗ ਪੰਜ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਇਮਾਤਰਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ।19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤਕ ਇਹ ਕਿਲਾ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ ਦਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਟਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿਚਲੀ ਖੂਹੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀ ਸਿਫਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾਭੇ ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਿਆਸਤਾਂ ਟੁੱਟਣ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਥਾਣੇ ਦਾ ਰੂਪ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਇਹ ਕਿਲਾ ਨਕਸਲਵਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ‘ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਿਲੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖਸਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਸਦੀਆਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਧਨੌਲਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਨਾਂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਸੰਨ 1718 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਹ 1755 ਤੱਕ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ
ਗੇਈਜ਼ ਲਿਪੀ
right|thumb|250x250px ਗੇਈਜ਼ ਲਿਪੀ (Geʻez ;ግዕዝ ; Gəʿəz), ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਇਥੋਪੀਆ ਅਤੇ ਇਰੀਤਰੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। <font color="#0645ad">
ਵਰਣਮਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਬੂਗੀਦਾ ਲਿਪੀਆਂ
ਗਾਯਤਰੀਬਾਲਾ ਪਾਂਡਾ
ਗਾਇਤਰੀਬਾਲਾ ਪਾਂਡਾ (ਜਨਮ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਜਗਤਸਿੰਘਪੁਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।
ਜਿੰਦਗੀ
ਪਾਂਡਾ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ  ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੌਪਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ | ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ  ਔਫ ਮਾਸ ਕੱਮਨੀਕੈਸ਼ਨ, ਧੇਨਕੇਨਾਲ  ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ.
ਉਹ ਆਡੀਆ, ਇਕ ਓਡੀਆ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। 2011 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਤਿਆ |. 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਬਿਕਰਮ ਸੰਪਤ ਦੇ ਨਾਲ, ‘ਰਾਈਟਰਸ ਇਨ-ਨਿਵਾਸ’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977
ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ
ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (ਐਮਐਲਏ) ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਮਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਾਵਾਪੁਰੀ
thumb|ਪਾਵਾਪੁਰੀ ਵਿਚਲਾ ਜਲ ਮੰਦਰ ਪਾਵਾਪੁਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮਹਾਵੀਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਰਾਜ ਸਭਾ ਟੀਵੀ
ਰਾਜ ਸਭਾ ਟੀਵੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੇਬਲ ਟੈਲੀਵਿਯਨ, ਨੈੱਟਵਰਕ ਚੈਨਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਸਭਾ ਟੀਵੀ 10 ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਮਿੰਨੀ ਸੀਰੀਜ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ), ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਨ 2 ਮਾਰਚ 2014 ਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ।   2021 ਵਿੱਚ ਇਸ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਟੀਵੀ ਵਿਚ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਰੁਣਾ ਰੈੱਡੀ
ਬੁੱਢਾ ਅਰੁਣਾ ਰੈੱਡੀ (ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਤਮਕ ਜਿਮਨਾਸਟ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੈਲਬਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਾਲਟ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ 2018 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਐਂਟਵਰਪ ਵਿੱਚ 2013 ਵਿਸ਼ਵ ਕਲਾਤਮਕ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਰਾਹੁਲ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਐਥਲੀਟ ਮੈਂਟਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਗੋਸਪੋਰਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਅਰੁਣਾ ਰੈੱਡੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਬਧਰਾ ਅਤੇ ਨਰਾਇਣ ਰੈੱਡੀ, ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਪਵਨੀ ਰੈਡੀ, ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ, ਬਸ਼ੀਰਬਾਗ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀਜ਼ ਕਾਲਜ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬੀ.ਕਾਮ ਉਸ ਕੋਲ ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਬੈਲਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਕਰੀਅਰ
ਜਦੋਂ ਅਰੁਣਾ ਰੈੱਡੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਰਾਟੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਜਿਮਨਾਸਟ ਲਈ ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਅਰੁਣਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਕੋਚਾਂ, ਸਵਰਨਲਥਾ ਅਤੇ ਰਵਿੰਦਰ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ।
ਸਵਰਨਲਥਾ ਦੇ ਪਤੀ ਗਿਰੀਰਾਜ ਨੇ ਅਰੁਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੰਭਾਂ ਹੇਠ ਲੈ ਲਿਆ। ਗਿਰੀਰਾਜ ਦੀ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਕੋਚ ਬ੍ਰਿਜ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਸਨ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਅਰੁਣਾ ਨੇ 2013, 2014 2017, ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਐਂਟਵਰਪ, ਨੈਨਿੰਗ, ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਅਤੇ ਸਟਟਗਾਰਟ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਰਾਊਂਡ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ
ਉਸਨੇ 2018 ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਾਲਟ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ।
ਅਰੁਣਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਲਈ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਕੇ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰਾਓ ਤੋਂ 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨਕਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਅਰੁਣਾ ਨੇ 17 ਤੋਂ 19 ਦਸੰਬਰ, 2021 ਤੱਕ ਕਾਹਿਰਾ, ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇਜਿਪਟੀਅਨ ਫੈਰੋਹਸ ਕੱਪ 2021 ਵਿੱਚ ਟੇਬਲ ਵਾਲਟ ਅਤੇ ਫਲੋਰ ਈਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995
ਮੌਲਸਰੀ
ਮੌਲਸਰੀ (ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਮ: Mimusops elengi) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਤਪਤ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਮ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ Spanish cherry, medlar, ਅਤੇ bullet wood ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ मौलसरी, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਮਰਾਠੀ, ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਕੁਲ, ਅਸਾਮੀ ਵਿੱਚ ਬੋਕੁਲ, ਮਲਿਆਲਮ, ਮਨੀਪੂਰੀ ਵਿੱਚ "ਏਲਾਂਜੀਂ" (ഇലഞ്ഞി), ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ magizamaram மகிழ், மகிழமரம் ਅਤੇ ਇਲਾਂਜੀ இலஞ்சி, ਅਤੇ ਰਾਂਜਾ "ਬਕੂਲਾ" (ಬಕುಲ), ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ "ਪਗੜੇਮਾਰਾ" "ਵਜਰਦੰਤੀ" ਨਾਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਜਮੋਏ ਵਰਗੇ ਪੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਰੁਤ ਵਿੱਚ ਖਿੜਨ ਵਾਲੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਫੁੱਲ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਭਿੰਨੀ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਰੋਡਾਸਲ
ਰੋਡਾਸਲ ਊਮਿਓ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 100 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ; ਤਾਵੇਲਸਜੋ (10 ਕਿ.ਮੀ.), ਵਿੰਡੈਲਨ (21 ਕਿ.ਮੀ.), ਵਾਨਾਸ (26 ਕਿ.ਮੀ.) ਅਤੇ ਊਮਿਓ (38 ਕਿ.ਮੀ.)। ਇਹ ਰੋਡਾਬਿਗਡਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੋਮਡਾਲ, ਰੋਡਾਲੀਡੇਨ, ਰੋਡਾਨਾਸ, ਵਾਸਤਰਾ ਓਵਰੋਡਾ, ਆਲਗਲੰਡ ਅਤੇ ਓਵਰੋਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੋਡਾਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਪਟਰੋਲ ਪੰਪ, ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਸੈਂਟਰ, ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਫਾਰਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਨ
ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਗਰਾਫੀਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ
ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਗਰਾਫੀਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ, ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਪਭੋਗੀ ਗਰਾਫੀਕਲ ਆਈਕਨ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਦਿੱਖ ਸੂਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਜੰਤਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਰਾਫੀਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਾਫੀਕਲ ਤੱਤ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਰਾਫੀਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨਾਂ, ਐਮਪੀ3 ਪਲੇਅਰ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਰਾਫੀਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
ਬਲੱਫ਼ ਟਾਪੂ
ਬਲੱਫ਼ ਟਾਪੂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ।   ਇਹ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 64 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Convert invalid options ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂ
ਬੁਰਜ (ਖਮਾਣੋ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਾਥੇਰੇਸ, ਸਪੇਨ
ਕਾਕੇਰੇਸ ਸਪੇਨ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਸਮੁਦਾਇ ਐਕਸਤਰੇਮਾਦੂਰਾ ਦੇ ਕਾਕੇਰੇਸ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 96,000 ਸੀ। ਇਸ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਫਲ 1,750.33 km2 ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਾਕੇਰੇਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸਬੂਤ ਮਾਲਤਰਾਵੀਏਸੋ ਅਤੇ ਐਲ ਕੋਨੇਖਰ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।. ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰੋਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 25 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਲੇ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਦੀਵਾਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ 1986 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੀਪਰਾਜ ਰਾਣਾ
ਦੀਪਰਾਜ ਰਾਣਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਯੂਨੀਵਰਸਮ (ਇਮਾਰਤ)
ਯੂਨੀਵਰਸਮ ਊਮਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਲਾ ਨੋਰਡਿਕਾ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਆਫ਼ਿਸ, ਡਾਈਨਿੰਗ ਹਾਲ, ਕੈਫੇਟੇਰੀਆ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਸਟੱਡੀ ਸੈਂਟਰ ਹਨ।
ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਦੌਰ 1970 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਆਰਕੀਨੋਵਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1996-97 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਨ
ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)
ਜੋਗਿੰਦਰ ਪਾਲ (ਜਨਮ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1964) ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਭੋਆ ਸੀਟ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ।
ਵਿਵਾਦ
ਭੋਆ ਹਲਕੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਸਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਪੇੜ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।
ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ
ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ (1892–1977) ਉਰਦੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।
ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ
ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1892 ਵਿੱਚ ਯੂਪੀ ਦੇ ਮਰੀਯਾਹੁ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਹ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਅੰਗਕਾਰ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲਾ ਹਾਸਰਸੀ ਲੇਖਕ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਆਲੋਚਕ, ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕ, ਰੇਖਾ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇਕ ਨਿਪੁੰਨ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਵੀ ਸੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ, ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ, ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਇਕ ਜੀਵੰਤ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬੀਨ ਅੱਖ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਤੁੱਲ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਣਗੇ।
ਉਸਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਦੇ ਸਮਰਥ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਡਾਨ ਵਿੱਚ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2002 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਲੇਖ ਦੇ ਦੋ ਸੰਖੇਪ ਹਵਾਲੇ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਦੀਕੀ ਬਾਰੇ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ:
“ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਸਰ ਸਯਦ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ”
“ਪ੍ਰੋ: ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿੱਦੀਕੀ ਇਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਆਲੋਚਕ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਲੀਗੜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।ਇਹ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ-ਮੁਸਲਿਮ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੱਖਪਾਤੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ”
ਅਲੀਗੜ
ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਅਲੀਗੜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾਵਾਦੀ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਐਨ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਲੀਗੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮਾਰੀਯਾਹੁ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਐਪਰ, ਅਲੀਗੜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ "ਗ਼ਾਲਿਬ ਕੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਔਰ ਸ਼ਾਇਰੀ" ਲਈ 1971 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਉਰਦੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਮੌਤ
ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਸਿਦੀਕੀ ਦੀ 1977 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਹਾਸਰਸਵਾਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1894
ਨਕੋਦਰ
ਨਕੋਦਰ (ਨਕੋਦਰ, नकोदर, pronounced Nuh-Koh-Durh) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕਿ ਇੱਕ ਮਿਊਂਸਿਪਲ ਕਮੇਟੀ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਓਵਰਕੋਟ
right|thumb| [[ਇਗੋਰ ਗ੍ਰੇਬਰ|ਇਗੋਰ ਗ੍ਰੇਬਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ, 1890.]] ਓਵਰਕੋਟ ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ ਦੇ 1842 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਪੀਟਰਜਬਰਗ ਕਹਾਣੀਆਂ" (Петербургские повести) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਦਰਜਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਣ ਦਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕੀ ਤੇ ਫਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਜ਼ੀਮ ਤਰੀਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਸਤੋਂਵਸਕੀ ਨੇ ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿਤਾਂ ਕਿ ਰੂਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਹਿਤ ਗੋਗੋਲ ਦੇ ਓਵਰਕੋਟ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ।
ਪਲਾਟ
ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣਾ ਕੋਟ ਖੁੱਸ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲੈ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹੀ ਕਿ ਉੱਪਰਲਾ ਅਫਸਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਹਿਮਾਕਤ ਹੈ। ਅਫਸਰ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਏਨੀ ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਲਿਆਇਆ, ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਯਥਾਰਥ ਇਹੀ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਬੇਈਮਾਨ ਹਨ, ਕੌਣ ਸੁਣੇਗਾ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਉਹ ਸਕੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਕਹਿ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਅਫਸਰ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਨਾਬ ਮੇਰਾ ਓਵਰਕੋਟ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਫਸਰ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਡਾ ਅਫ਼ਸਰ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਦੀ ਇੰਨੀ ਹੱਤਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਘਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਦਨ ਦੁਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਦਹਿਲ ਨਾਲ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਉਹ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਓਵਰਕੋਟ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਫਸਰ ਦਾ ਓਵਰਕੋਟ ਵੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਫਸਰ ਦਾ ਓਵਰਕੋਟ ਖੋਹਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੇਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਰ-ਉਚੱਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੁਢੇ ਦਾ ਕੋਟ ਖੋਹਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਉਸ ਮੁੱਛੈਲ ਅਫਸਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬੁਢੇ ਨੂੰ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਝਿੜਕਿਆ ਸੀ।
ਅਡੈਪਟੇਸ਼ਨ
thumb| [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ ਦੀ 200ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ, 2009 ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰੂਸ ਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸ਼ੀਟ ਤੋਂ "ਦ ਓਵਰਕੋਟ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ]]
ਫਿਲਮਾਂ
ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ:
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਗੋਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ
alt=ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ|thumb|314x314px|ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੱਸ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਮਾਲਵਾ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਇਕੱਲਾ ਅਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੋ ਅਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਤੋਂ ਤਖਤੂਪੁਰਾ/ਲੋਪੋ ਨੂੰ ਜਾਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਜਿਸ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਘੌੜਾ ਬੰਨਿਆਂ ਸੀ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ (ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ) ਹੈ।
ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪਿੰਡ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੋਗਾ-ਬਰਨਾਲਾ ਸੜਕ ਤੋਂ ਛਿਪਦੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲਿੰਕ ਸੜਕ ਦੇ ਜਰੀਏ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋੜੀ ਬਾਬਾ ਰਾਊ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਕਮਲਾ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਸੀ ਜਿਥੋ ਇਸ ਪਿੰਡ ਬੱਜਣਾ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਰਾਊ ਜੋ ਕਿ ਧਾਲੀਵਾਲ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਬਾਬਾ ਰਾਊ ਦੀ ਪੀੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ਹੋਏ ਹਨ ਜੱਥੇਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ( ਦਿੱਲੀ ਫਤਿਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਸਦਾ ਕੌਰ ( ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੱਸ)  ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹੀਦ ਚੜਤ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਦੇ ਹਨ।
ਮੀਡੀਆ/ਅਖਬਾਰ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡੇਲੀ ਰਾਊਕੇ ਨਿਊਜ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਅਖਬਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੇਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਡੇਲੀ ਰਾਊਕੇ ਨਿਊਜ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇਵਗਨ ਇਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁੱਖੀ ਧਾਲੀਵਾਲ ਡੇਲੀ ਰਾਊਕੇ ਨਿਊਜ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹਨ।
ਸਰਪੰਚ
ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਸ: ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ (ਬੱਗੀ) ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਨੇ 2018 ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਜਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਰਪੰਚ ਬਣੇ ਹਨ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰਪੰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਹਨ। ਚੋਣ ਲੜਨ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਲਗਭਗ 30 ਸਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।
ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ
ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ
ਪਿੰਡ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਮਾਲਵਾ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਇਕੱਲਾ ਅਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੋ ਅਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਜਦੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਡਰੋਲੀ ਭਾਈ ਤੋਂ ਤਖਤੂਪੁਰਾ/ਲੋਪੋ ਨੂੰ ਜਾਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਡੇਰੇ ਲਾਏ ਜਿਸ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਘੌੜਾ ਬੰਨਿਆਂ ਸੀ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ (ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ) ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ-ਵਾਰ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛੱਪੜੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਡੇਰੇ ਲਗਾਏ। ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ ਉਸਦੇ ਚਮੜੀ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋਣਗੇ। ਅੱਜ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੇਰਸਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੜਦੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਬੱਧਨੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਏ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਗਤਾਂ ਚਮੜੀ ਰੋਗ, ਮੌਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਗ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਗਤਾਂ ਲੂਣ-ਸੂਣ (ਨਮਕ-ਝਾੜੂ) ਦਾ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਊਮਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਰੈਸਤੋਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨਰੀ ਆਰਟ ਸਕੂਲ
ਊਮਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਰੈਸਤੋਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨਰੀ ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਊਮਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਰਾਊਕੇ ਕਲਾਂ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਊਮਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਰੈਸਤੋਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨਰੀ ਆਰਟ ਸਕੂਲ
ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ ਊਮਿਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਰੈਸਤੋਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨਰੀ ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕੋਰਸ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਣੰਦ
ਆਣੰਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਜਾਨ ਬੋਡੂਆਇਨ ਡੇ ਕੂਰਟਨੇ
ਜਾਨ ਨਿਸਿਸਲਾ ਇਗਨਾਸੀ ਬੋਡੂਆਇਨ ਡੇ ਕੂਰਟਨੇ (ਪੌਲਿਸ਼: Jan Niecisław Ignacy Baudouin de Courtenay; 13 ਮਾਰਚ 1845 – 3 ਨਵੰਬਰ 1929) ਇੱਕ ਪੌਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਲਾਵਿਸਟ ਸੀ ਜੋ ਫੋਨੀਮ ਅਤੇ ਐਲੋਫੋਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਜਾਨ ਬੋਡੂਆਇਨ ਡੇ ਕੂਰਟਨੇ ਪੌਲਿਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ(ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਜ) ਵਿੱਚ ਰੇਡਸੀਮਿਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪੂਰਵਰਜ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੌਲਿਸ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਗਸਤ ਦੂਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
1862 ਵਿੱਚ ਬੋਡੂਆਇਨ ਡੇ ਕੂਰਟਨੇ "ਮੇਨ ਸਕੂਲ" ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਵਾਰਸੌ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ। ਇਹ 1866 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਮਿਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲੈਕੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਪਰਾਗ, ਜੇਨਾ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਿੱਤੀ। 1870 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਲੀਪਜ਼ਿਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ "14ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੌਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ" ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸਰਾਏ ਨੂਰਮਹਿਲ
ਨੂਰਮਹਿਲ ਦੀ ਸਰਾਂ  ਜਲੰਧਰ ਨੇੜੇ ਨੂਰਮਹਿਲ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਇਤਹਾਸ
ਇਹ ਸਰਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ (1605-1627) ਦੀ ਬੇਗਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ 1618 ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਵਿਖੇ ਉਦੋਂ ਦੁਆਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਪਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਚਾਰ ਬੰਦ ਇਹਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ: ਅਕਬਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇੰਸਾਫ਼ (ਭਰੇ) ਰਾਜਕਾਲ ਵਿਚ ਜਿਸ ਵਰਗਾ ਨਾ ਸੁਰਗ ਨੂੰ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਯਾਦ ਹੈ ਫਿਲੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਸਰਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ਼ ਇਹਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ (ਇਹਨਾਂ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿਚ) ਲੱਭੀ: 'ਇਸ ਸਰਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਨੂਰਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ਨੇ ਰੱਖੀ‘ (1028) ਇਸ (ਸਰਾਂ) ਦੇ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਕ਼ਲ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ: 'ਇਸ ਸਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ਨੇ ਕਰਵਾਈ‘ (1030) (ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ) ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਇਧਰ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤੇ ਇੱਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਗ਼ਮ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਕੋਟ ਕੋਹੇਨੂਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਦਲ ਕੇ ਨੂਰਮਹਿਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਨੂਰ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਇੱਕ ਮੁਹਾਵਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1618 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 1620 ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਤੱਥ ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਲੱਗੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਲ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਾਂ ਕਸਬਾ ਲੋਹੀਆਂ ਖਾਸ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਲੰਧਰ ਨਕੋਦਰ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।1618-20 ਦੌਰਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਰਾਂ ਬਣਵਾਈ।ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਟ ਕਲੂਰ ਯਾਂ ਕਹਿਲੂਰ ਵਸਿਆ ਸੀ ਜੋ ਸੰਨ 1300 ਈ. ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਨਿੰਘਮ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਾ ਮਹੀਪਾਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ।ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਸ਼ਤ ਸਰਾਂ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
https://www.google.com/maps/place/ਨੂਰਮਹਿਲ+ਦੀ+ਸਰਾਂ/@31.092598,75.5944869,3a,75y,90t/data=!3m8!1e2!3m6!1sAF1QipMATcjeo2tss9l1UVRqm9EPV4WRiM53J4tQRFvB!2e10!3e12!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipMATcjeo2tss9l1UVRqm9EPV4WRiM53J4tQRFvB%3Dw203-h152-k-no!7i3191!8i2393!4m13!1m7!3m6!1s0x391a669a2c09fe7b:0x7b56c2df8a3d4298!2z4Kio4KmC4Kiw4Kiu4Ki54Ki_4KiyLCDgqKrgqbDgqJzgqL7gqKwgMTQ0MDM5!3b1!8m2!3d31.0942615!4d75.5887989!3m4!1s0x391a66992a781045:0xe55060d52141dcce!8m2!3d31.092598!4d75.5944869?hl=pa
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸਾਨ ਗੋਰਗੇ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਾਨ ਗੋਰਗੇ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਆ ਕਰੁਨਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ
ਬੱਧਨੀਂ ਕਲਾਂ ਜਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪ-ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜੋ ਕੇ ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਬਰਨਾਲਾ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹੁਦੇਰਾ
thumb|ਹੁਦੇਰਾ
ਹੁਦੇਰਾ  ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲੇ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਡੇਰਾ ਬਸੀ
ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਦਿੱਲੀ -ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਅਮਿਤ ਵਿਜ
ਅਮਿਤ ਵਿਜ (ਜਨਮ 9 ਨਵੰਬਰ 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ 2022 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਤੋਂ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਰਸ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਮੱਤ ਜਾਂ ਵਾਦ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਦਾਂ ਹੈ । ਇੰਨਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਤੱਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮੱਤ ਭੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ
ਰਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤਮੁਨੀ ਹੈ ਪਰ ਕਾਵਿ ਮੀਮਾਂਸਾ ਵਿਚ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਭਰਤਮੁਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਰਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਬਾਰੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ । ਇਸ ਲਈ ਰਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਮੋਢੀ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਦਾਂ ਹੈ । ਇੰਨਾਂ ਦਾ ਰਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੈ । ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਲ ਹੀ ਰਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ।
ਰਸ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰਸ ਦਾ ਅਰਥ
ਰਸ ਦਾ ਸਰਲ ਅਰਥ ਹੈ ਤਰਲ ਜਾਂ ਦ੍ਰਵ । ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਲੌਕਿਕ ( ਜਿਵੇਂ ਹੰਝੂ ਪਸੀਨਾ ) ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਰਸ ਨਹੀਂ । ਵਸਤੂ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਇਹ ਲੌਕਿਕ ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਰਸ ਹੈ । ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਹੰਝੂ ਜਾਂ ਪਸੀਨਾ ਵੀ ਲੌਕਿਕ ਜਾਂ ਬਾਹਰੀ ਰਸ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਛੋਟੀ ਬੜੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆ ਭਾਵ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆ ਨੂੰ ਗੁਣਗਣਾਉਣ ਉਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋ ਸਕੂਨ ਜਾਂ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਚ ਰਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰੋਯਗ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਉਤੱਮ ਕਾਵਿ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ  ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋ ਲੋਲਟ, ਸ਼ੰਕਕ , ਭੱਟ ਨਾਇਕ , ਅਭਿਨਵ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ । ਭਰਤਮੁਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਰਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਸਿਕ ਲੋਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਚਬਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਸਾਂ ਦਾ ਮਜਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤਿਵੇ ਦਰਸ਼ਕ ਲੋਕ  ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਤੱਥ ਬਾਣੀ ਅੰਗ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਥਾਈ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਲੋਲਟ ਭਰਤਮੁਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਭਾਮਹ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਆਚਾਰੀਆ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮੋਂ ਦਿਤਾ ਸੀ ਉਹ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਰਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ । ਵਾਮਨ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ ਰੀਤਿ । ਰੀਤਿ ਦੇ ਮੁਲ ਤੱਤ ਹਨ ਗੁਣ । ਗੁਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਗੁਣ ਦਾ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਰਸ ।
ਰਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ’ਚ ਕਾਵਿਗਤ ‘ਰਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ (ਰਸ ਦੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਿਵੇਚਨ ਆਚਾਰਿਆ' ਭਰਚਿਤ 'ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ‘ਰਸਸਤ੍ਹ' ਦੇ ਰੂਪ ਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਬਾਅਦਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ‘ਰਸ’ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵੀ ਵਿਚਾਰ, ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ-ਦਾ-ਸਾਰਾ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ‘ਰਸਸਤ੍ਰ' ਦੇ ਰੂਪ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦਾ ਅਥਵਾ ਇਸੇ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰਸਸੂਤ੍ਰ-“ਵਿਭਾਵਾਨੁਭਾਵਵਿਅਭਿਚਾਰਿਸੰਯੋਗਾਦ੍ ਰਸਨਿਸ਼ਪੱਤਿਹ”- ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਵਿਭਾਵ, ਅਨੁਭਾਵ ਅਤੇ ਵਿਅਭਿਚਾਰਿ (ਸੰਚਾਰਿ) ਭਾਵ ਦੇ ਸੰਯੋਗ (ਮੇਲ) ਨਾਲ ‘ਰਸ' ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਗੁੜ, ਇਮਲੀ, ਪਾਣੀ, ਨਮਕ, ਮਿਰਚ, ਮਸਾਲਾ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ (ਮਿਸ਼੍ਰਣ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਦੁਤੀ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੀਣਯੋਗ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਅਥਵਾ ਅਨੁਭੂਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟ ਰਤੀ ਆਦਿ ਸਥਾਈਭਾਵ ਹੀ ਰਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਰਤ ਨੇ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਹੇਠਲੇ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ:
2. ਰਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਭਾਵ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਇਹਨਾਂ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਸੱਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3. ਵਿਭਾਵ-ਅਨੁਭਾਵ-ਸੰਚਾਰਿਭਾਵ ਅਤੇ ਆਂਗਿਕ, ਵਾਚਿਕ, ਆਰਯ, ਸਾਵਿਕ-ਚਾਰੋਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸਥਾਈਭਾਵ ਹੀ ਰਸ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। (ਇੱਥੇ ਭਰਤ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ 'ਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ)।
5.  ਰਸ ਦਾ ਆਸੁਆਦਨ ਲੌਕਿਕ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਚੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਆਸੁਆਦਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖਸ਼ (ਆਨੰਦਿਤ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਭਿਨ ਤੋਂ ਯਕਤ ਸਥਾਈਭਾਵਾਂ ਦਾ ਆਸੁਆਦਨ ਕਰਕੇ ਸਹਿ੍ਰਦਯ, ਸਾਮਾਜਿਕ, ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਭਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਸ ਅਤੇ ਰਸ  ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਸ ਦਾ ਆਸੁਆਦ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਪ੍ਰਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਕਵ ਸਾਸਤਰ ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਦੇ ' ਰਸਸੁਤਰ' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਭਾਵ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਰਸ  ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਰਸ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ-ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਹਿ੍ਦਯ, ਪਾਠਕ, ਦਰਸ਼ਕ, ਸੋ਼੍ਤੇ ਅਥਵਾ ਸਾਮਾਜਿਕ ਨੂੰ ਕਾਵਿ-ਨਾਟਕ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਆਦਿ ਰਸਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਉੱਪਰ ਭਰਤ ਦੇ ਰਸਸੂਤ੍ਰ ਦਾ ਅੰਕਨ ਕਰ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਭਾਵ, ਅਨੁਭਾਵ, ਵਿਅਭਿਚਾਰਿਭਾਵ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ‘ਰਸ’ ਦੀ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਰਤ ਦਾ ਉਕਤ ਰਸਸੂਤ੍ਰ ਚਾਹੇ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦਲੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਸੂਤ੍ਰ ’ਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ-ਵਿਭਾਵ, ਅਨੁਭਾਵ, ਵਿਅਭਿਚਾਰਿਭਾਵ-ਪਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ‘ਸੰਯੋਗਾਦ੍’ ਅਤੇ ‘ਨਿਸ਼ਪੱਤਿਹ੍’ ਦੋ ਪਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬਾਰੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ, ਸਬੂਤਾਂ, ਤਰਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਆਖਿਆ ਆਚਾਰੀਆ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਸੰਯੋਗਾਦ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਵਿਅੰਗ-ਵਿਅੰਜਕਭਾਵਾਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪੱਤਿ` ਪਦ ਦਾ ‘ਅਭਿਵਿਅਕਤਿ` ਅਰਥ ਕਰਕੇ ‘ਰਸ’ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵਿਅੰਗ-ਅਰਥ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਭਰਤ ਦੇ ‘ਨਾਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ‘ਧੁਨਿਆਲੋਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ‘ਲੋਚਨ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਟੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਸਸੂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਭੱਟ ਲੋਲੱਟ, ਸ਼ੰਕੁਕ, ਭੱਟਨਾਇਕ-ਨਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੰਮਟ, ਜਗਨਨਾਥ ਆਦਿ ਬਾਅਦਲੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ’ਤੇ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੇ ਮਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਸੱਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਢੁਕਵੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸਲ 'ਚ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਰਸ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ’ਚ ਬੜਾ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਮਹਤੱਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੰਖਿਪਤ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।                                                     ਦੂਜਾ, ਉਕਤ ਤਿੰਨਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਾਹੇ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੁਆਰਾ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਟੀਕਿਆਂ `ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤਾਨੁਸਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ
1. ਭੁੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ:
ਰਸ ਸੂਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਭੱਟ ਲੋਲਟ  ਦੇ ਮਤ ਨੂੰ 'ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ' ਤੋਂ ਛੁਟ ‘ਉਪਚਯਵਾਦ’ ਅਤੇ ‘ਆਰੋਪਵਾਦ' ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਆਚਾਰਯ ਮੀਮਾਂਸਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਕਤ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਮੀਮਾਂਸਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਯੋਗ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸੰਬੰਧ' ਅਤੇ 'ਨਿਰਪੱਤੀ' ਨੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਉਤਪੱਤੀ । ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਰਤਿ ਭਾਵ ਆਲੰਬਨ ਵਿਭਾਵ (ਨਾਇਕਾ) ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ (ਬਾਗ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਉ ਦੀਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਭਾਵਾਂ (ਕਟਾਖ, ਆਲਿੰਗਨ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ , ਅਨੁਭੂਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਭਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ (ਉਤਸੁਕਤਾ ਆਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਪਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਰਸ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਚੂੰਕਿ ਵਿਭਾਵ ਤੋਂ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਵਿਭਾਵ ਅਤੇ ਰਸ ਵਿਚ ਉਤਪਾਦਕ --ਉਤਪਾਦ੍ਯ਼ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।
ਲੁਹਾਰਮਾਜਰਾ ਖ਼ੁਰਦ
ਲੁਹਾਰਮਾਜਰਾ ਖ਼ੁਰਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖਮਾਣੋਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਸ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਰਸ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰਸ ਦਾ ਅਰਥ
ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ ਨਟ (ਅਭਿਨੇਤਾ) ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ (ਦਰਸ਼ਕ) ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ, ਆਦਿ ਮੂਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੰਗਮੰਚ ਉਤੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉਸ ਰਸ ਦਾ ਆਰੋਪ ਨਟ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕ ਨਟ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੂਲ ਪਾਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਟ ਆਦਿ ਉੱਤ ਮੂਲ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਆਰੋਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਆਨੰਦ ਹੀ ਹੈ । ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ  ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਸ ਮੂਲ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਰਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਟ ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਰੋਪ ਕਰ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਆਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਮਤ ਨੂੰ 'ਆਰੋਪਵਾਦ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਮਤ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਮਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਨਾਲੋਂ ਅਧਿਕ ਨੇੜੇ ਹੈ । ਦੂਜੀ ਇਹ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਰਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬ-ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਥੋਂ ਹੀ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਤੀਜੀ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਮੂਲ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰੋਪਣ ਕਰ ਕੇ ਨਟ ਵਿਚ ਵੀ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਇਥੇ ਉਹ ਕਲਾ ਵਿਚ ਸਚਾਈ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਦੇ ਨਾਲ  ਅਭਿਨਯ ਵੇਲੇ ਨਟ ਦੀ ਮੂਲ ਪਾਤਰ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨੂੰ ਅਤਿ ਆਵੱਸ਼ਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
2.ਭੱਟ ਸ਼ੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਿਤੀਵਾਦ:
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਸ ਸੂਤ੍ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਭੱਟ ਸ਼ੰਕੁਕ ਦਾ ਮਤ 'ਅਨੁਮਾਨ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ । ਇਸ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ 'ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ' ਦਾ ਅਰਥ 'ਅਨਮਤੀ' (ਅਨਮਾਨ) ਅਤੇ 'ਸੰਯੋਗ' ਦਾ ਅਰਥ 'ਅਨੁਮਾਪਯ-ਅਨੁਮਾਪਕ ਸੰਬਧ ਹੈ । ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਉਲੇਖ 'ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ, ਧਨ੍ਯਾਲੋਕ ਲੋਚਨ, ਕਾਵਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ  ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। 'ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ' ਅਨੁਸਾਰ ਰਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿਭਾਵਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ ਰੂਪ ਅਨੁਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਚਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿਭਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਯਤਨ ਪੂਰਵਕ (ਸਿਖਲਾਈ, ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਕੇ) ਅਰਜਿਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਬਨਾਵਟੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਬਨਾਵਟੀ ਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਨੁਕਰਤਾ ਨਟ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਕਰਣ ਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰ  ਕੇ ਹੀ ਉਹ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਰਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਨਟ ਰਾਮ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਅਭਿਨਯ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਇਹ ਰਾਮ' ਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਜਾਂ  ਅਨੁਮਾਨ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਲੌਕਿਕ ਪਤੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ । ਅਰਥਾਤ ਜਿਵੇਂ ਚਿਤਰ ਉਤੇ  ਅੰਕਿਤ ਘੋੜਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਘੋੜਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਕਤਾ ਵਿਚ ਕਿ ਅਕਾਰਯ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਰਸ ਦੀ ਥਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਉਡਦੀ ਹੋਈ ਧੂੜ ਨੂੰ ਧੂਆਂ ਸਮਝ ਕੇ ਕੋਈ ਅੱਗ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ  ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਟ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਉਸੇ ਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ  ਸਮਾਜਿਕ (ਦਰਸ਼ਕ) ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਨੀਅਤ ਰਤ ਆਦਿ ਭਾਵ ਦਾ ਨਟ ਵਿਚ ਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਦਾ ਲੱਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਤਿ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰਤਿ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਰਸ ਅਖਵਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਇਹ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅਸਲੋਂ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਦਾ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਹੈ । ਅੰਤਰ ਇਹ  ਹੈ ਕਿ ਲੋਲਟ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਉਤੇ ਨਾਂ ਮਾਤਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ   ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੰਕੁਕ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਬਾਰੇ ਅਨੁਕਾਰਯ ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਠੀਕ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਅਕਤੀ  ਕਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰਸ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣ  ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ? ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਸ਼ੰਕੁਕ ਨੇ ਵਿਭਾਵ ਨੂੰ ਕਵੀ ਕਲਪਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ।
3. ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦਾ ਭਕਤੀਵਾਦ
ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁਕੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ  ਕਰਦਿਆਂ, 'ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤੀ' ਅਨੁਸਾਰ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਸ ਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਤੀਤੀ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਨਿਜੀ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਬੱਧ ਭਾਵ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੰਨਣ ਤੇ ਕਰੁਣਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਦੁਖ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਮੰਨਣੀ  ਪਵੇਗੀ । ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਵਿਅਕਤੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸੀਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਸ੍ਮਿਤੀ  ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਵਿਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਸਮਿ੍ਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਵਸਤੂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਤਿ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ । ਅਤੇ ਨ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਸ਼ਬਦ, ਅਨੁਮਾਨ ਆਦਿ ਰੂਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ, ਅਨੁਮਾਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਜਿਹੀ ਸਰਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ । ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਪਤੱਖ ਅਨੁਭਵ ਜਾਂ ਪਰੋਖ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਰੂਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰਤਿ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਿਜੀ ਸੁਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ  ਵਿਚ ਲੱਜਾ, ਘਿਰਣਾ, ਇੱਛਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਚਿੱਤਵਿ੍ਰੱਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਤਾਂ ਲੀਨਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰ ਕੇ ਰਸ-ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਦਾ ਵੀ ਅਭਾਵ ਰਹੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਰਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਤਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ -- "ਇਸ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਗੁਣ ਅਲੰਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਭਿਨਯ (ਕਾਇਕ, ਵਾਚਿਕ, ਆਹਾਰਯ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਟਕ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਵਾਰਕ, ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਨੂੰ  ਸਾਧਾਰਣੀਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਅਭਿਧਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਜੇ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਾਵਕਤਵ ਵਿਆਪਾਰ  ਹੀ ਭਾਵਯਮਾਨ (ਸਾਧਾਰਣੀਕ੍ਰਿਤ) ਰਸ, ਅਨੁਭਵ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਜੋ ਰਜੋ ਕੇ ਸਤੋ ਗੁਣ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਾਰਣ ਚਿੱਤ ਦ੍ਰਤੀ (ਪੰਘਾਰ), ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਰੂਪ
ਸਤੋਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਤੀ-ਰੂਪ ਮਖਾਂ ਰਹਮ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਾਂਗ ਭੋਜਕ ਵਿਆਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਰਸ ਦੀ ਭੁਕਤੀ ਵਿਚ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜਆਨ ਆਪਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਅਭਿਧਾ, ਭਾਵਕਤ ਅਤੇ ਭੋਜਕੜ । ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਅਰਥ ਦਰਸਾਂਦੀ ਹੈ । ਭਾਵਕਵ ਵਿਆਪਾਰ ਪਾਠਕ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਨਾਲ ਭਾਵ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਾਧਾਰਣੀਕ੍ਰਿਤ ਭਾਵੇਂ ਹੀ ਭਾਵਿਤ ਰਸ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਰਸ ਦਾ ਭੋਜਕਤਵ ਜਾਂ ਭੋਗ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਭੱਟ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਰਸ, ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਮਾਜਿਕ (ਦਰਸ਼ਕ) ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵਕਤ ਵਿਆਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਮੇਯ (ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਗਿਆਨ) ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਾ (ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਹੋ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਕਤਵ ਵਿਆਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਕ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਦੇ ਭਾਵ ਦਾ ਰਸ ਰੂਪ ਖੰਡਨ ਦੇ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਜੋਗੁਣ ਅਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਸਤੋ ਗੁਣ ਦੇ ਉਦਰੇਕ (ਵਿਧੀ) ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ । ਤੀਜੀ ਦੇਣ ਸਮਾਜਿਕ (ਦਰਸ਼ਕ) ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ. ਹੋਂਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਅਤੇ, ਚੌਥੀ ਦੇਣ ਭਾਵਕਤਵ ਵਿਆਪਾਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ।
ਨਵਬਸਤੀਵਾਦ
ਵਿਕਸਿਤ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦਖਲੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨਵਬਸਤੀਵਾਦ (Neocolonialism) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੋਚਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਆਰਥਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਹੁਣ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਅੰਤਰਣ ਕਾਇਮ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨਸੂਬੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਸ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਰਸ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰਸ ਦਾ ਅਰਥ
ਇਸ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਘਾਟਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਦੋ  ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿ੍ੱਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਵ-ਵਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਤੱਥ ਉਤੇ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾਂਤ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਉਜਿਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।
ਨਵਬਸਤੀਵਾਦ
ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਜਾਲ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਭਰੇ ਸਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ - ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਚੁੰਗਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਲੱਦਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਗਲਬਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਰਥਕ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਆਜ਼ਾਦ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ (ਡਾਲਰ ਡਿਪਲੋਮੈਸੀ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਦਰ ਫਸ ਗਏ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਉਹ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹੀ ਗੁਲਾਮ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਵਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵਬਸਤੀਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਸਤੀਵਾਦ
ਰਸ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਰਸ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰਸ ਦਾ ਅਰਥ
ਭੱਟਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ‘ਭੁਕਤੀਵਾਦ’ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ‘ਰਸਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਅਥਵਾ ‘ਸੂਤ’ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਭੱਟਨਾਇਕ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ-ਵਿਆਪਾਰ (ਕ੍ਰਿਆ) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਕਤੱਵ ਅਤੇ ਭੋਜਕਤੱਵ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ (ਵਿਆਪਾਰ) ਨੂੰ ਅਨਾਵਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅੰਜਨਾ-ਵਿਆਪਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਅਤੇ ‘ਰਸ’ ਦੇ ਆਸੁਆਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਰਸਸੂ ’ਚ ਵਿਦਮਾਨ ‘ਸੰਯੋਗਾ` ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਅਭਿਵਿਅੰਗ-ਅਭਿਵਿਅੰਜਕਸੰਬੰਧਾ ਅਤੇ “ਨਿਸ਼ਪੱਤਿਹ` ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਅਭਿਵਿਅਕਤਿ` ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹ
ਭੱਟਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ‘ਭੁਕਤੀਵਾਦ’ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ‘ਰਸਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਅਥਵਾ ‘ਸੂਤ’ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਭੱਟਨਾਇਕ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ-ਵਿਆਪਾਰ (ਕ੍ਰਿਆ) ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵਕਤੱਵ ਅਤੇ ਭੋਜਕਤੱਵ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ (ਵਿਆਪਾਰ) ਨੂੰ ਅਨਾਵਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅੰਜਨਾਵਾਦੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅੰਜਨਾ-ਵਿਆਪਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਅਤੇ ‘ਰਸ’ ਦੇ ਆਸੁਆਦਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਰਸਸੂ ’ਚ ਵਿਦਮਾਨ ‘ਸੰਯੋਗਾ` ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਅਭਿਵਿਅੰਗ-ਅਭਿਵਿਅੰਜਕਸੰਬੰਧਾ ਅਤੇ “ਨਿਸ਼ਪੱਤਿਹ` ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ‘ਅਭਿਵਿਅਕਤਿ` ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:1. ਸਕ੍ਰਿਦਯਾਂ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਿਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ `ਚ ‘ਰਤੀ’ ਆਦਿ ਸਥਾਈਭਾਵ ਵਾਸਨਾਰੂਪ ਨਾਲ ਸੂਖ਼ਮ ਰੂਪ ’ਚ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੌਕਿਕ ਜੀਵਨ `ਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਉਦਿਤ ਹੋਣਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਕਟਾਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਚਲਾਉਣਾ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਰਤੀ’ ਆਦਿ ਸਥਾਈਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਨ ’ਚ ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਾਰਤ (ਨਿਪੁਣਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਉੱਨੀ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
2. ਲੋਕ `ਚ ‘ਰਤੀ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋ ਕਾਰਣ, ਕਾਰਯ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ' ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਵਿਭਾਵ, ਅਨਭਾਵ, ਵਿਅਭਿਚਾਰਿਭਾਵ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
3. ਕਾਵਿ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਆਪਣੇ-ਪਰਾਏ ਅਤੇ ਅਵਹੇਲਨਾ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਆਦਿ ਦਾ ਭਾਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਚ ‘ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ’ ਅਤੇ ‘ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਹਾਂ’ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਸ਼ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਅਥਵਾ ਯੁਵਕ-ਯੁਵਤੀ ਦਾ ਭਾਵ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਦੇ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਚਿੱਤਵੁੱਤੀ ਦੇ ਅਸੀਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ‘ਰਤੀ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਕ੍ਰਿਦਯ,ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਇਸ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5. ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਰਸ ਦੀ ਇਹ ਅਨੁਭੁਤੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ‘ਰਸ’ ਨੂੰ ਚੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਥਾਈਭਾਵ ਹੀ ‘ਰਸ’ ਹੈ।