cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨੀਲਜ਼ ਬੋਰ
ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ ਦਾ ਮਾਡਲ
thumb|right|ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨ ਵਡੇਰੇ/ਦੁਰਾਡੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਪੱਥ ਤੋਂ ਛੋਟੇ/ਨੇੜਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਪੱਥ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਫੋਟਾਨ ਊਰਜਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ, ਡੈਨਿਸ਼ ਪਿਤਾ ਤੇ ਯਹੂਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ ਨੇ ਕੋਪਨਹੈਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸੰਨ 1911 ਵਿੱਚ ਕਵਿੰਡਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਜੇ.ਜੇ.ਥਾਮਸਨ ਆਪਣੇ ਪਲੱਮ ਪੁਡਿੰਗ ਮਾਡਲ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ। ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ, ਜੇ.ਜੇ.ਥਾਮਸਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਰਨੈਸਟ ਰਦਰਫੋਰਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਅਰਨੈਸਟ ਰਦਰਫੋਰਡ ਦਾ ਪਲੇਨੈਟਰੀ ਮਾਡਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇ.ਜੇ.ਥਾਮਸਨ ਦੇ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਠੀਕ ਜਾਪਿਆ। ਬਸ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੋਧਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ ਨੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤ ਜੋੜੇ।
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ
ਨਾਟਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੋਖਿਕ ਨਾਟਕ ਦਾ ਜਨਮ 1909 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ ਚੰਦਰ ਹਰੀ’ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ |ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਡਰਾਮਾ ਉਭਾਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ | ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ “ ਨਿਰੀ ਨਕਲ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਹੁ – ਰੂਪੀਆ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਸੰਗ ਬਣ ਜਾਵੇ | ਉਹ ਸਿਪਾਹੀ ਬਣ ਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਨਕਲ ਉਤਾਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦੀ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਹੋ ਗਿਆ |” ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਨਕਲ ਜਾਂ ਸੰਗ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਸਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੋਵੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਵੇਤਾਂ ਹੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਇਸਦੇ ਲਈ ਲੋੜੀਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦਸਦਿਆ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ “ਨਾਟਕ ਲਈ ਸਭ ਤਿਨ ਜਰੂਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕੀ ਕ੍ਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇਕੋ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਆਦਾ ਕ੍ਰਮਾੰ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾ ਹੋਵੇ |” ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਦਸਿਆਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਉਪਕ੍ਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋ ਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲੀ ਕ੍ਰਮ ਭਾਵ ਮੁਖ ਕ੍ਰਮ ਇੱਕ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |” ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਆਖੋੰ ਉਹਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨੀਲਜ਼ ਬੋਰ
ਬੋਹਰ-ਰਦਰਫੋਰਡ ਦਾ ਮਾਡਲ
ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ ਦੇ ਇਸ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਈ। ਇਹ ਬੋਹਰ-ਰਦਰਫੋਰਡ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1885 ਤੋਂ 1962 ਤਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਾਲੇ ਨੀਲਜ਼ ਬੋਹਰ ਨੂੰ ਸੰਨ 1922 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ
ਨਾਟਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ “ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਖੇਪਤਾ ਹੋਵੇ ਜੋਸ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਅਸਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ | ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਵੇਖਣ ਉਹਨਾ ਦਾ ਤੋਖਲਾ (ਚਿੰਤਾ) ਵਧਦਾ ਜਾਵੇ | ਜਿਹੜਾ ਨਾਟਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਤੋਖਲੈ ਦੀ ਹੱਦ ਹੋ ਜਾਵੇ | ਜੀਅ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮ ਜਿਹਾ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਖਵਰੇ ਕੀ ਹੋਣਾ ਹੈ |ਇਹ ਨਾਟਕ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਟੀਸੀ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਤੋਖਲਾ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਘਟ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸਿਟੇ ਤੇ ਪੁੱਜੇ | ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ ਜਿਨ ਮਾਖੋਲ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਭਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ| ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾਟਕ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਹਨ | ਉਹ ਹਦਾਇਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ | ਨਾਟਕ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਆਲੋਚਨਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ:
ਹੰਸ ਚੋਗ (1913)
ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਤ ਹੈ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਖ ਗੁਰੂਆਂ, ਸੂਫ਼ੀਆਂ, ਭੱਟਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਜਿਸ ਕਾਰਨਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਹੰਸ ਚੋਗ’ ਰਖਿਆ | ਇਹ ਇੱਕ ਪਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਨਾਂ ਹੈ |’ਹੰਸ ‘ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਤੇ ‘ਚੋਗ’ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨਾ ਲਈ ਹੈ | ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ‘ਸਤਜੁਗੀ ਦਰਬਾਰ’ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ‘ਹੰਸਚੋਗ’ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਚੈ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਚਿਤ੍ਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ |
ਕੋਇਲ ਕੂ
ਇਹ ਪੁਸਤਕ 1916 ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਚਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦਿਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ | ਇਹਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦਿਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ‘ਮੁਲਤਾਨੀ ਸਿਰਲੇਖ’ ਅਧੀਨ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ |ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੱਸੀ |ਉਹ ਕੇਵਲ ਛੰਦਾਬੰਦੀ ਨੂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ | ਪਛਮੀ ਕਾਵਿ ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਂਗ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬੇ, ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਕਲਾ ਆਦਿ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਪ੍ਰੇਮ ਜੰਝ ‘ ਹੈ | ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਸਹਿਤ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਜੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਾਸਿ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਜੰਝ ਆਖਦੇ ਹਨ | ਤੀਜੇ ਰਸ (ਮੁਗਲਈ ਵੰਡ) ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਹਾਫ਼ਿਜ ਬਰਖੁਰਦਾਰ, ਮੁਕਬਲ ਅਤੇ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਜੇਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕਿਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਰਸ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨੀ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਹੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ |
ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ (1925)
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਮੁਗਲਈ ਵੰਡ ਤੇ ਖਾਲਸਾਈ ਵੰਡ ਦੋ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਹੇਠ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਮੁਗਲਈ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਦਮੋਦਰ ਦੇ ‘ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ‘ ਤੇ ਪੀਲੂ ਦੇ ‘ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾ ‘ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਨਜਾਬਤ,ਪੀਲੂ,ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਰਾਂਮਾਂਹ ਆਦਿ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਠ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ | ਦਮੋਦਰ,ਪੀਲੂ ਨਜਾਬਤ ਆਦਿ ਦੇ ਪਰਿਚਯ ਤੇ ਰਚਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ | ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪਲਾਂਟ,ਪਾਤਰਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ| ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਆਦਿ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਪੰਨਾ 267 -270
ਖੋਜਪਰਖ ਆਲੋਚਨਾ
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ ਆਲੋਚਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਖੋਜੀ ਵੀ ਸੀ | ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਭੀਆਂ,ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਟਿਪਣੀਆਂ ਲਿਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ |’ਹੰਸ ਚੋਗ’ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਰੀਦ ਸਾਨੀ ਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਤਭੇਦ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਦਰਜ ਬਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਿੱਟੇ ਕਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਸਾਨੀ ਦੇ ਹਨ ਜਾ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਦੇ |
ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਆਲੋਚਨਾ
ਇਸੇ ਤਰਾਂ ‘ਹੰਸ ਚੋਗ’ ਦਾ ‘ਸਤਜੁਗੀ ਦਰਬਾਰ’ ਤੇ ‘ਕੋਇਲ ਕੂ’ ਦਾ ‘ਪ੍ਰੇਮ ਜੰਝ’ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਇ ਬਿਰਤਾਂਤਕਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ | ਜਿਵੇਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਚਰਿਤਰ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ “ ਇੱਕ ਕਵੀ ਸੋਹਣਾ ਸਜੀਨਾ, ਲੰਬੇ ਵਾਲ, ਸਿਰ ਤੇ ਵੱਡੀ ਪੱਗ, ਝੂਮਦਾ ਝਾਮਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਚਲਿਆ ਆਉਦਾ ਹੈ|”
ਪਰਿਚਯਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ
ਜਦੋਂ ਤਕ ਆਲੋਚਕ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਂਦਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਪੈ ਸਕਦੀ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕ ਵਿਚਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਲ, ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ | ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ ? ਕਿਹੜੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲਂਘਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਉਦਾਹਰਣ:
ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਕੋਈ ਵੀ ਆਲੋਚਕ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਰੂਰ ਪੇਂਦਾ ਹੈ | ਉਂਜ ਤਾਂ ਇੱਕ ਆਲੋਚਕ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰਪਖ ਰਹਿ ਕੇ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮਨੁਖੀ ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਰੂਰ ਪੇਂਦਾ ਹੈ | ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਜੋ ਇਸ਼ਕ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- “ ਕਵੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਕੈਹੀ ਉਛੀ ਪਦਵੀ ਦੱਸੀ ਹੈ ਚੰਗਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖਵਾਇਆ ਹੀਰ ਦੇ ਮੂਹੋਂ, ਕਿੰਨਾ ਫੱਬ ਗਿਆ | “ ਬਾਵਾ ਜੀ ਨੇ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਇੱਕਲੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸਗੋ ਉਸਦੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਿਰਪਖ ਹੋ ਕੇ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ |
ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ
ਜਦੋ ਆਲੋਚਕ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ:- “ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਰਥ ਵੱਲ ਢੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਉਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕਵੀ ਸਨ | ਪ੍ਰੱਤਖ ਚੀਜਾਂ ਤੇ ਅਮਲਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਧਰਨਾ ਵੱਲ ਬਦਲਣਾ ਏਹ ਉਹਨਾ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਸੀ | ਜਦ ਜੋਗੀਆਂ, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਜਾਂ ਪੰਡਿਤਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵਾਲ ਢੁਕਾਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ | ਏਹਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਹੈ |” ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਟੀਕਾ ਟਿਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਉਹਨਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ |
ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਬਾਰਿਆ ਹੈ | ਮੁਕਬਲ ਤੇ ਵਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ,” ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਬਲ ਦੇ ਬੇਂਤ ਵਾਰਿਸ਼ ਤੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ | ਹਾਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਲਿਮਾ, ਦੂਬਦੂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਜੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂ ਸ਼ੇਖੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,ਜੋ ਗੱਲ ਮੁਕਬਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ |
ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਾਪਢੰਡਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜਦੋਂ ਆਲੋਚਕ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਪਰਖਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀ ਕਸਵੱਟੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਕਾਵਿ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਕੇ ਆਲੋਚਕ ਉਸ ਕਸਵੱਟੀ ਤੇ ਪਰਖਦਾ ਹੈ | ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਯੁੱਗ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਲੋਚਨਾ
ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਸਿਰਜੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਵਖ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ | ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਾਹੋਲ ਸੀ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਇਆ, ਉਸਦਾ ਸਾਹਿਤ ‘ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਆਦਿ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਲੋਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤਥਾਂਦੀ ਵੀ ਪੂਰੀ -ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਖਣੀ ਪੇਂਦੀ ਹੈ | ਉਸਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਨਿਰਣਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ | ਪੰਨਾ 272-318
ਸਿਧਾਂਤਕ ਕਮੀਆਂ
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਓਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਮਾਡਲ ਦੇ ਸਮਵਿਥ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਕਮੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:-
ਅਸ਼ੋਕ ਚਰਨ ਆਲਮਗੀਰ
ਪਰੋਫੈਸਰ ਅਸ਼ੋਕ ਚਰਨ ਆਲਮਗੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ‘ਕਲਿ ਆਈ ਕੁੱਤੇ ਮੂੰਹੀ’ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ
ਰਾਜਾ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ (1823–1858) ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਲਭਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਿਆਸਤੀ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਤਿਵਤੀਆ ਗੋਤ ਦੇ ਜਾਟ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1739 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਵਿਚ ਕਿਲੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ 1857 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਬਲਭਗੜ੍ਹ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 20 ਮੀਲ ਹੈ। 1857 ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਟ ਰਾਜਾ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਉੱਘਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਅਧੀਨ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ। ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ
right|thumb|ਰਾਜਾ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਬੱਲਭਗੜ੍ਹ ਸਟੇਟ ਤੇਵਾਤੀਆ ਗੋਤ ਦੇ ਜਾਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਆਸਤ ਸੀ। ਭਰਤਪੁਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੂਰਜ ਮਲ ਸਿੰਧੀਰਵਰ ਦੇ ਦਾਦਾ ਬਲਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇਵਤੀਆ, ਬੱਲਭਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1821 ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਬੱਲਭਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿਚ ਪੰਡਤ ਕੁਲਕਰਨੀ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਰਹਿਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ 1830 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ 9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਨਵਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਾਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ 1839 ਵਿਚ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਹ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁੱਛਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਹਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁੱਛਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਹਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਗੌਗਾਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਾਸਕ
ਉਹ ਇਕ ਯੋਗ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, (31 ਜੁਲਾਈ 1857) ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜਫਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਨ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਦਾ ਆਗਿਆਕਾਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ (ਬਲਭਗੜ੍ਹ) ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਉੱਚੀ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਤੱਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਤੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਡੁੱਲ੍ਹਿ ਈਦਗਾਹ ਵੀ ਬਣਾਈ ਹੈ"।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1823 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਯੂਰੀ ਲਿਊਬੀਮੋਵ
ਯੂਰੀ ਪੇਤਰੋਵਿੱਚ ਲਿਊਬੀਮੋਵ (30 ਸਤੰਬਰ 1917 – 5 ਅਕਤੂਬਰ 2014) ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸੀ ਮੰਚ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਗਾਨਕਾ ਥੀਏਟਰ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਸੀ ਥੀਏਟਰ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਸਤਪੁੜਾ
ਸਤਪੁੜਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੜੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੌੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਲੜੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੰਧ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਦਰਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਪੁੜਾ ਅਤੇ ਵਿੰਧਿਆ ਲੜੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਿਵਾਣ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਪੁੜਾ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਪੂਰਬ-ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤਪਤੀ ਦਰਿਆ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਇਹਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਢਲਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੂਰਤ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦਰਿਆ ਦੱਖਣੀ ਪਠਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਲੜੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਦੀ ਦਰਿਆ ਇਹਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ। ਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਵੱਲ ਇਹ ਲੜੀ ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼
ਹਿਤੋਪਦੇਸ਼  (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ:हितोपदेश) 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਨੌਰ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਤੰਤਰ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਕਥਾਸ਼ਿਲਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਨੀਤੀ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਲੋਥਲ
ਲੋਥਲ ਹੜੱਪਾ ਸਭਿਅਤਾ ਸਮੇਂ, 3700 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1954 ਵਿੱਚ ਖੋਜੇ, ਲੋਥਲ ਦੀ 13 ਫਰਵਰੀ 1955 ਤੋਂ 19 ਮਈ 1960 ਤੱਕ  ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ਏ.ਐਸ.ਆਈ.), ਨੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ
ਪੰਜਾਬ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: پنجاب) ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ, ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਕੈਪਟਲ ਟੇਰਾਟੋਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਮ, ਪੰਜਾਬ, ਦੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ, ਪੰਜ ਅਤੇ ਆਬ (ਪਾਣੀ), ਜਿਸਦਾ ਤਆਰਫ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੁਰਕੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਵਲੋਂ ਹੋਰ ਬਕਾਇਦਾ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਜ਼ਮੀਨ", ਜ਼ਿਕਰ ਜੇਹਲਮ, ਚਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ। ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੇਂਤਾਪੋਟੇਮੀਆ ਅਤੇ ਵੇਦਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਲੋਂ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਿਆਸੀ ਜੁਗਰਾਫ਼ੀਆ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਨੇ, ੧੯੪੭ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ 1846–1849 ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ। ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ 1947 ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਅਤੇ 1846–1849 ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਕਦੀਮ ਦਰਿਆਵੀ ਹਿਲਜੁਲ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਿਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
੧੯੪੭ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ
੧੯੪੭ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਡਫ਼ਾਈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ਼ ਤਕਸੀਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਕੈਪਟਲ ਟੇਰਾਟੋਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹਰਿਆਣਾ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼।
1947 ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਵਰਤਦਿਆਂ, ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਖਿੱਤੇ, ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਹਿੰਦੀ ਬੈਲਟ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਰਾਜਿਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਕਿਸਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਖਿੱਚ ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਮੈਦਾਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਚੋਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਹੈ।
1846–1849 ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ
1846–1849 ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਦਾ ਫ਼ੋਕਸ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਹਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਕੈਪਟਲ ਟੇਰਾਟੋਰੀ, ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸ਼ਾਮਲ ਭਿਮਬਰ ਅਤੇ ਮੀਰਪੁਰ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ ਦੇ ਕੁਜ ਹਿੱਸੇ (ਖ਼ਾਸਕਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ੌਰ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਮਲੂਕ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦਵਿਜਨ।
ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਵਰਤਦਿਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤਾ ਵੱਡਾ ਇਲਾਕਾ ਕੱਜਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜ ਕੁਦਰਤੀ ਰਕਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੋਹਸਤਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਅਕਾਰ ਉੱਤਰ-ਹਿੱਲ ਰਹੇ ਇੰਡੋ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਪਲੇਟ ਅਤੇ ਯੋਰੇਸ਼ੀਆ ਪਲੇਟ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਟੱਕਰ ਦਾ ਅੰਜਾਮ ਹੈ। ਪਲੇਟਾਂ ਹਜੇ ਵੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹਿੱਲ ਰਹੀਆਂ ਨੇ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਹਰ ਸਾਲ 5 mm ਤਾਹਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ।
ਉੱਪਰਲਾ ਖੇਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਬਰਫ਼-ਕੱਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਟਿੱਲੇ ਹੇਠਲੇ ਕੋਹਸਤਾਨ ਪਹਾੜਾ ਨਾਲ਼ ਮੁਤਵਾਜ਼ੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਲਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੋਹਸਤਾਨ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਉੱਤਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਗਾਹਾਂ ਦੱਖਣ ਵਿਚੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਾਫ਼ੀ ਨਿਆਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਰੁੜ੍ਹ ਰਹੇ ਨੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੰਡਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪਹਾੜੀ ਕੋਹਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਢੋਇਆ ਲੋਮ, ਮਿਨਰਲ ਅਤੇ ਗਾਰਾ ਅਲੂਵੀਅਲ ਅਮੀਰ ਮਦਾਨੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਹੈ ਤੱਕ ਆਹ ਜਾਂਦਾ।
ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ
1846–1849 ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੁਜ ਮੇਜਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜੰਮੂ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਜ ਹਿੱਸੇ।
ਅਜ਼ੀਮ ਪੰਜਾਬ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤੀਜੀ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਾਹਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਏ ਡੈਫ਼ੀਨਿਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕੁਜ ਹਿਸਿਆਂ ਨੂੰ   ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਕਦੀਮ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਖ਼ਾਸਕਰ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਅਤੇ ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜਿੱਲ੍ਹੇ ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਾਮਰਾਜ 1799 ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ, 1849 ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਨੀਂਹ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਸਾਮਰਾਜ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਖੈਬਰ ਦੱਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਤੱਕ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਥਨਕੋਟ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਚਾਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਮੁਲਤਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਪੇਸ਼ਾਵਰ ; ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ 1799 ਤੋਂ 1849 ਤੱਕ। 3.5 ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ 1831 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਅਨ (ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ 19ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ), ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। thumb|ਨਕਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਕੁੱਲ 200,000 ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ  ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ।
ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨ ਦੁਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖੇਤਰ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ-ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਵੰਡਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ:
1839 ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਮਰਾਜ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1849 ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਖਰਕਾਰ, ਤਾਜ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 1839 ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਮਰਾਜ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੁਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1849 ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਖਰਕਾਰ, ਤਾਜ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰਸ਼ਿਪ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਓਲਰੀਕਲਚਰ - ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਓਲਰੀਕਲਚਰ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਉਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਲੱਕੜ (ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ) ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ।
ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਗਾਉਣਾ ਹੀ ਓਲਰੀਕਲਚਰ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੌਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਓਲਰੀਕਲਚਰ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ਤ ਦੀ ਚੋਣ, ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੁਆਰਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਫਸਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ: ਜੈਵਿਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ; ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ; ਹਾਈਡ੍ਰੋਪੋਨਿਕਸ; ਅਤੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਬਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ
ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ ਇੱਕੋ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੱਥੇਬੰਦ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸੰਯੁਕਤ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਣੇ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ। ਇੱਕ ਧਿਰ ਦਾ ਟੀਚਾ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਹਦੇ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਥਿਆਉਣਾ, ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਾਉਣੀ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਦਲਨੀਆਂ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਨਾਜੰਗਾਂ
ਉਕਾਬ
thumbnail|ਉਡਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸੁਨਿਹਰਾ ਉਕਾਬ
ਉਕਾਬ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Eagle) ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਿਥ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੀਆਂ ਸੱਠ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਕੁ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ- ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਬਾਲਡ ਈਗਲ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਈਗਲ ਅਤੇ ਨੌਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ।
ਵੇਰਵਾ
ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ, ਤਾਕਤ, ਭਾਰੀ ਸਿਰ ਅਤੇ ਚੁੰਝ ਪੱਖੋਂ ਹੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਡਰਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉਕਾਬ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਿਸਬਤਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਪਰਵਾਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਕਾਬ ਦੀਆਂ ਬਾਅਜ਼ ਨਸਲਾਂ ਮਹਿਜ਼ ਅਧਾ ਕਿਲੋ ਵਜ਼ਨੀ ਅਤੇ 16 ਇੰਚ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਕੁਛ ਕਿਸਮਾਂ ਸਾਢੇ ਛੇ ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਜ਼ਨੀ ਅਤੇ 39 ਇੰਚ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀਆਂ। ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਿੰਦ ਉਸ ਦੀ ਚੁੰਝ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਗੋਸ਼ਤ ਨੋਚਣ ਚ ਅਸਾਨੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਪੰਜੇ ਨੁਕੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਕਾਬ ਦੀ ਇੰਤਹਾਈ ਤੇਜ਼ ਨਿਗਾਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਕਾਬ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਪਰਵਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਫਸੋਸ! ਐਕੁਇਲਾ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਉਕਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪੰਜੇ ਕਿਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਕਰਾ (ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਬਾਜ਼) ਵੀ ਲੋਪ ਹੋਣ ਕੰਢੇ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀ ਉਕਾਬ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ਾਂ, ਤਿੱਤਰਾਂ, ਬਟੇਰਿਆਂ, ਮੁਰਗਾਬੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ
ਬਦਾਮ
ਦਰੱਖਤ
ਬਦਾਮ ਦਾ ਕੱਦ 4 ਤੋਂ 10 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਤਣਾ 12 ਇੰਚ ਦੇ ਵਿਆਸ ਤੱਕ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ 3-5 ਇੰਚ ਤੱਕ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।[3] ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟੇ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਹਲਕਾ ਗੁਲਾਬੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਤਾਪਮਾਨ 15 ਤੋਂ 30 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗਰੇਡ (59 ਅਤੇ 86 ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਨਹਾਈਟ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਰਮੈਂਸੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ 600 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ 7.2 °C (45.0 °F) ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
Origin and history
thumb|Persian miniature depiction of the almond harvest at Qand-i Badam, Fergana Valley ([[16ਵੀਂ ਸਦੀ|16th Century) ]] ਬਦਾਮ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤਕ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਰਾਗਿਤ
ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਬਦਾਮ ਦੀ ਪੋਲਿੰਗ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੋਲਿਨੇਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਛਪਾਕੀ (ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਕੁੱਝ ਬੀ-ਹਾਇਵ) ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ ਦੇ ਅਨਾਜ ਲਈ ਟਰੱਕ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੋਲਿੰਗ ਪੋਲਿੰਗ ਪੋਲਿਸਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 49 ਪਰਵਾਸੀ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਟਰੈਕਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਾਲੋਨੀ ਢਹਿਣ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਦੇ ਪਰਾਗਿਤਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਦਾਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜੇ ਦੇ ਪਰਾਗਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਸਰਵਿਸ (ਏਆਰਐਸ) ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬਦਾਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਪਰਾਗਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਬੀਮਾਰੀਆਂ
ਬਦਾਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ, ਫੰਗਲ ਰੋਗਾਣੂ, ਪੌਦਾ ਵਾਇਰਸ, ਅਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਤਪਾਦਨ
ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਬਦਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਤਪਾਦ 2.7 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕੁਲ 57% ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਲ 13% ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ (ਟੇਬਲ)।
ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਬਦਾਮ
right|thumb|ਫੁੱਲ (ਮਿੱਠੇ) ਬਦਾਮ ਦੇ ਰੁੱਖ right|thumb|ਕੌੜੇ ਬਦਾਮ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬਦਾਮ ਦੇ ਬੀਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਬੀਜ ਨੂੰਜੋ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਕੁੜੱਤਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੱਤਣ ਲਈ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਧਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਜੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੌੜੇ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਛੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੂੂਨ ਡੁਲਸੀਸ ਵਾਰ ਤੋਂ ਫਲ ਅਮਾਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁੜੱਤਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੂੂਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆੜੂ ਅਤੇ ਚੈਰੀ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ) ਤੋਂ ਕਰਨਲ।
ਸਾਨ ਪੀਏਟਰੋ ਡੀ ਮੋਰੂਬੀਓ
ਸਾਨ ਪੀਏਟਰੋ ਡੀ ਮੋਰੂਬੀਓ ਇਤਾਲਵੀ ਖੇਤਰ ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਵੇਰੋਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਿਉਨ (ਮਿਉਂਸਿਪਲ) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੈਨਿਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (56 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੇਰੋਨਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 31 ਦਸੰਬਰ 2004 ਤੱਕ, ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 2,828 ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ 16.0 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਸੀ।
ਬਦਾਮ
ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਬਦਾਮ
ਕੌੜਾ ਬਦਾਮ ਮਿੱਠੇ ਬਦਾਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਦਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭਗ 50% ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਗੁਲੂਕੋਸਾਈਡ, ਐਮੀਗਡਾਲਿਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੂਨਾਸਿਨ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲੂਕੋਜ਼, ਸਾਇਨਾਈਡ ਅਤੇ ਕੜਵਾਹਟ ਦੇ ਬਦਾਮ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੇਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਸ਼ੁੱਧ ਬੇਨਾਜਾਲਡੀਹਾਈਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੌੜਾ ਸਵਾਦ ਹੈ। ਕਠਨਾਈ ਬਦਾਮ 4- 9 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਸਾਈਨਾਈਡ ਪ੍ਰਤੀ ਬਦਾਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈ ਬਦਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਟਰੇਸ ਪੱਧਰਾਂ ਨਾਲੋਂ 42 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਈਨਾਈਡ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਨ ਪੀਏਟਰੋ ਡੀ ਮੋਰੂਬੀਓ
ਸਾਨ ਪੀਏਟਰੋ ਡੀ ਮੋਰੂਬੀਓ ਦੀ ਮਿਊਂਸਪੈਲਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫਰੇਜ਼ੀਓਨ (ਉਪ-ਵੰਡ) ਬੋਨਾਵਿਸਿਨਾ ਹੈ।
ਬਦਾਮ
ਰਸੋਈ ਵਰਤੋਂ
thumb|ਭੁੱਜੇ ਹੋਏ ਨਮਕੀਨ ਬਦਾਮ thumb|ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਬਦਾਮ |link=Special:FilePath/Gebrannte_Mandeln_auf_dem_Weihnachtsmarkt_in_Köln_(Rudolfplatz)_(23194848969).jpg right|thumb|ਮੇਜ਼ਰਿਪਨ ਭੋਜਨ ਜੋ ਕਲਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਦਾਮ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਕੱਚੇ ਜਾਂ ਟੋਸਟ ਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਂਡੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਦਾਮ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰਾ, ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ (ਟੇਢੇ ਹੋਏ), ਅਤੇ ਆਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ. ਬਦਾਮ ਬਦਾਮ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਾਮ ਦੇ ਮੱਖਣ ਜਾਂ ਬਦਾਮ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਪਾਦ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਮਿਠੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਾਨ ਪੀਏਟਰੋ ਡੀ ਮੋਰੂਬੀਓ
ਸਾਨ ਪੀਏਟਰੋ ਡੀ ਮੋਰੂਬੀਓ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਹੈ: ਐਂਗਏਰੀ, ਬੋਵੋਲੋਨ, ਸੇਰੇਆ, ਇਜ਼ੋਲਾ ਰਿਜ਼ਾ, ਅਤੇ ਰੋਵਰਚੀਅਰਾ ਆਦਿ।
ਬਦਾਮ
ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਬਦਾਮ ਐਲਰਜੀ ਜਾਂ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਰੀਕ-ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰੀਆ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆੜੂ ਅਲਰਜੀਨ (ਲਿਪਿਡ ਟਰਾਂਸਫਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ) ਅਤੇ ਟਰੀਟ ਅਲਟੇਂਗਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਛਣ ਐਨਾਫਾਈਲੈਕਸਿਸ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਛਪਾਕੀ, ਐਂਜੀਓਐਡੀਮਾ, ਗੈਸਟਰੋਇਨੇਸਟੈਸਟਾਈਨਲ ਅਤੇ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ) ਸਮੇਤ ਸਿਸਟਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ (ਜਿਵੇਂ, ਮੌਲ ਅਲਰਜੀ ਸਿੰਡਰੋਮ, ਸੰਪਰਕ ਛਪਾਕੀਆ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਨ ਪੀਏਟਰੋ ਡੀ ਮੋਰੂਬੀਓ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਰੋਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਕਮਿਉਨ
ਬਦਾਮ
ਤੇਲ
right|149x149px|Almond oil
ਅਫ਼ਲਾਟੌਕਸਿਨ
ਬਦਾਮ ਐਫਲੈਟੋਕਸਿਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਫ਼ਲੈਟੌਕਸਿਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਸੀਨੋਜਨਿਕ ਕੈਮੀਕਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਆਕਸਰਗਿਲਸ ਫਲੇਵੇਸ ਅਤੇ ਅਸਪਰਗਿਲਸ ਪੈਰਾਸੀਟਿਕਸ ਵਰਗੀਆਂ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਮਿੱਟੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਮਾਰ ਬਦਾਮ ਅਤੇ ਬਦਾਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਭੀ-ਸੰਤਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਵਰਗੇ ਬਲੈਕ ਫਿਲਡੇਅ ਤੋਂ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਗਿਰੀਦਾਰ ਖਾਣ ਲਈ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਕਾਨੇਪੋਖਰੀ (ਤਲਾਬ)
ਟਿਕਾਣਾ
ਝੀਲ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਇਟਾਹਾਰੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਦਮਕ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਮੈਪਸ ਕਾਨਪੋਖਰੀ- ਰੰਗੇਲੀ ਰੋਡ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੋਖਰੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੇਪੋਖਰੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਐਤਾਬਰੇ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਲਾਬ ਐਤਾਬਰੇ-ਸੁਕਰਾਬਰੇ ਰੋਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਛੱਪੜ ਦੁਰਲੱਭ ਮੱਛੀਆਂ, ਕੱਛੂਆਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਨ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਨਾਮ
ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਜੋ ਛੱਪੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਧੀਮਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵੇਚਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਮ ਕੇਨ ਗਹਿਣਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ"।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਛੱਪੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਮ ਖਾਜਾਪੋਖਰੀ (ਭੋਜਨ ਦੇ ਤਾਲਾਬ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਨੇਪੋਖਰੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਤੀਸਰੀ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਕੇਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਚਰਵਾਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਲਾਅ ਖੋਦਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਾਲਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਚਰਵਾਹੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
2012 ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਸੁੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੇਨ ਪੋਖਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛੱਪੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਬਚਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਸ਼ੀ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਛਵੀ ਰਾਜਾਵਤ
ਛਵੀ ਰਾਜਾਵਤ (ਜਨਮ 1977) ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (37 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਟੋਂਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਸੋਡਾ ਦੀ ਸਰਪੰਚ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕਮਾਤਰ ਐਮ. ਬੀ. ਏ. ਸਰਪੰਚ ਹੈ। ਛਵੀ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਆਈ. ਟੀ. ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਡਲ ਜਾਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪੱਛੜੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦੇਣ ਟੀਚਾ ਮਿਥ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬੈਂਕ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹੈ।
ਪੂਨਾ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਤੋਂ ਐਮਮਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਛਵੀ ਕਈ ਨਾਮੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਚਕਾਚੌਂਧ ਭਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਪੰਚੀ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 4 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਛਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਕਟਤਮ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ 1200 ਮਤਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਕੇ ਸਰਪੰਚੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਛਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਈ ਹਾਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਟਰ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ ਪਰੋਗਰਾਮ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੋਜਗਾਰ ਗਰੰਟੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਨੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕਦਮ ਚੁਕਦੀ ਹਾਂ।
ਮੀਰ ਤਕੀ ਮੀਰ
ਜੀਵਨ
ਮੀਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਜ਼ਿਕਰ-ਏ-ਮੀਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਵਧੀ ਤੋਂ ਲਖਨਊ ਦੌਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸ ਤੋਂ ਦਸਣ ਨਾਲੋਂ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੇ ਬੇਤਰਤੀਬ ਸਮਗਰੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੀਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵੇਰਵੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੀਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਇਸ ਦੀ ਝਲਕ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 1723 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਸ਼ੀਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦਾ ਮੀਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਜਿਸਦੀ ਝਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਣ ਉੱਪਰੰਤ, 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ 300 ਰੁਪਿਆਂ ਦਾ ਕਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਜੱਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਕਿਤਾਬਾਂ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ 1 ਰੁਪਿਆ ਵਜੀਫਾ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਗਰਾ ਆ ਗਏ। 1739 ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਦੇ ਨਾਦਿਰਸ਼ਾਹ ਦੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮਸਾਮੁੱਦੌਲਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜੀਫਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਰਾ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ। ਹੁਣ ਦਿੱਲੀ ਉਜਾੜ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰਨ ਦੀ ਝੂਠੀ ਅਫਵਾਹ ਫ਼ੈਲਾਉਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 20 - 22000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੁੱਟ ਮਚਾਈ ਸੀ।
ਜੇਮਜ ਵੈੱਬ ਖਗੋਲੀ ਦੂਰਬੀਨ
ਜੇਮਸ ਵੇਬ ਖਗੋਲੀ ਦੂਰਬੀਨ (James Webb Space Telescope (JWST)) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਸਪੇਸ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਬਲ ਖਗੋਲੀ ਦੂਰਬੀਨ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਾਰਿਸ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਦੂਰਬੀਨ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ ਏਰਿਅਨ 5 ਰਾਕੇਟ ਵਲੋਂ ਪਰਖਿਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਬ੍ਰਮਾਂਡ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਿਕਾਔਂ ਦਾ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਣਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤਵੇਧਸ਼ਾਲਾਵਾਂਅਤੇ ਹਬਲ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਦੇ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੈ। JWST, ਨਾਸਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਇਟੇਡ ਸਟੇਟ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਯੋਜਨਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਯੂਰੋਪੀ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ (ESA), ਕੇਨੇਡਿਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ (CSA) ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀਏ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ (Next Generation Space Telescope (NGST)) ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸੰਨ 2002 ਵਿੱਚ ਨਾਸੇ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਜੇੰਸ ਏਡਵਿਨ ਵੇਬ (1906 - 1992) ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਾਮਕਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇੰਸ ਏਡਵਿਨ ਵੇਬ ਨੇ ਕੇਨੇਡੀ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੋਂਨਸਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ (1961 - 68) ਤੱਕ ਨਾਸਾ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸਾ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਖੇਪਣ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਮਿਨੀ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਖੇਪਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਯੁਕਤ ਅਪੋਲੋ ਉਡ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
JWST ਦੀ ਜਮਾਤ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਪਰੇ ਪੰਦਰਾਂ ਲੱਖ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਲਗਰਾਂਜ ਬਿੰਦੁ L2 ਉੱਤੇ ਹੋਵੇਗੀ ਅਰਥਾਤ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹਮੇਂਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ L2 ਬਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ L2 ਬਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤਵਸਤੁਵਾਂਹਮੇਂਸ਼ਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਸਲਈ JWST ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਿਕਿਰਣ ਕਵਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਵਿਕਿਰਣ ਕਵਚ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਅਵਰਕਤ ਵਿਕਿਰਣਾਂ ਵਲੋਂ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ। L2 ਬਿੰਦੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸਥਿਤ JWST ਦੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਤਰਿਜਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ (8 ਲੱਖ ਕਿ . ਮੀ .) ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਛਾਇਆ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਕਰੀਬ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ JWST ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਤੇਹਿਲਾ (ਸੰਸਥਾ)
ਤੇਹਿਲਾ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਪੋਰਟ ਗਰੁੱਪ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਹੈਲਪ ਲਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਵੈਬਸਾਈਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਵੰਡਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗਠਨ ਪੀਐਫਐਲਏਜੀ (ਮਾਪਿਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨਜ਼ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਤੇਹਿਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1989 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2012)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ]
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1989 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਜੈਅੰਤ ਕੈਕਿਨੀ
ਡਾ. ਜੈਅੰਤ ਕੈਕਿਨੀ (ਜਾਂ ਜੈਅੰਤ ਕੈਕਿਨੀ, ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ) (ਜਨਮ 23 ਜਨਵਰੀ 1955) ਕੰਨੜ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਡਾ. ਜੈਅੰਤ ਕੈਕਿਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਕਰਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਂਕਣੀ ਚਿਤਰਾਪੁਰ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਗੂਰਿਸ਼ ਕੈਕਿਨੀ, ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ, ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਾਂਤਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸੀ। ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਧਰਵਾੜ ਤੋਂ ਜੈਵ-ਰਸਾਇਣ ਸਾਸ਼ਤਰ ਦੀ ਐਮ ਐਸ ਸੀ ਕਰ ਕੇ, ਜੈਅੰਤ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਕੈਮਿਸਟ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਗਲੋਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧੀ ਸਿਰਜਨਾ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚੀ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਤਵਿਕ ਹੈ। ਕੰਨੜ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਜੈਅੰਤ ਆਪਣੀ ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਕੋਂਕਣੀ, ਮਰਾਠੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਵਾਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਕਵੀ
ਭਗੋਰੀਆ ਉਤਸਵ
ਭਗੋਰੀਆ ਉਤਸਵ ਇਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਆਂਚਲ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਗੋਰੀਆ ਹਾਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਵਾਲ ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। ਭਗੋਰੀਆ ਹਾਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਭੀਲ ਅਤੇ ਬਿਲਾਲ ਸਥਾਨਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਉਤਸਵ ਹੈ। ਭਗੋਰੀਆ ਹਾਟ-ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ-ਕੁੜੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਸਜਧਜ ਕਰ ਆਪਣੇ ਭਾਵੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਰਜਾਮੰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਨਿਰਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪਾਨ ਖਾਣ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੁੜੀ ਪਾਨ ਖਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਹਾਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਗੋਰੀਆ ਹਾਟ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਲਗਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਵੀ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਮਲ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੈਅ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਸਵ
ਝੁੱਗੀਆਂ ਕਾਲੂ
ਝੁੱਗੀਆਂ ਕਾਲੂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਵਲਟੋਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਵਲਟੋਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਯੋਲੈਂਡ ਹੈਂਡਰਸਨ
ਯੋਲੈਂਡ ਹੈਂਡਰਸਨ (14 ਜਨਵਰੀ 1934 – 5 ਦਸੰਬਰ 2015) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਯੋਲੈਂਡੇ ਹੈਂਡਰਸਨ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਨੀਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ 1954 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਨ ਪੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਕਰੀਅਰ
ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਤਾ ਸਟੀਫਨ ਰੇਮੰਡ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਕੈਰੀਅਰ 34 ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ।
ਰੇਮੰਡ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਵਾਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਹੂਮ ਬਿਸ਼ਪ ਐਂਥਨੀ ਥੀਓਡੋਰ ਲੋਬੋ ਦੀ 2013 ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨੇਤਾ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਹੈਂਡਰਸਨ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਵਿਖੇ "ਓ" ਲੈਵਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਸੇਂਟ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ "ਓ" ਲੈਵਲ ਵਿਭਾਗ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਸਥਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਨ।
ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਨ ਕਾਰਨ ਹੈਂਡਰਸਨ 2006 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਾਠਾਂ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।"
18 ਅਕਤੂਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਮਿਲਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਰੋਲੈਂਡ ਡੀ ਸੂਜ਼ਾ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਕਿਹਾ ਜੋ ਉਹ ਕਦੇ ਸੀ।
ਓਲਡ ਪੈਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ (ਸਕੂਲ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਨੇ 6 ਮਈ, 2011 ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ 150ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ "ਓ" ਪੱਧਰ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਯੋਲੈਂਡੇ ਹੈਂਡਰਸਨ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਦਿੱਤਾ
ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਮਾਰਚ 2013 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਮਰਹੂਮ ਬਿਸ਼ਪ ਐਂਥਨੀ ਥੀਓਡੋਰ ਲੋਬੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ
ਮੌਤ
5 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਗੋਰਾ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਕਾਲਕੀ
ਕਾਲਕੀ Kalki।(कल्कि) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਭਾਵੀ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਜੁਗ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਦੀ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਕਾਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਾਲਕੀ ਸ਼ਬਦ ਅਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੇਟਾਫਰ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਅਵਤਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ
ਮੀਰਾਂਡਾ (ਉਪਗ੍ਰਹਿ)
ਮੀਰਾਂਡਾ (ਉਪਗ੍ਰਹਿ) ਯੁਰੇਨਸ (ਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਪੰਜਾਂ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਗਿਰਾਰਡ ਕੁਈਪਰ ਵੱਲੋਂ 16 ਫਰਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਸ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਮੈਕਡਾਨਡਜ਼ ਨਿਰੀਖਣਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਟੈਂਪੈਸਟ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਮੀਰਾਂਡਾ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੁਰੇਨਸ ਦੇ ਬਾਕੀ ਚੰਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੀਰਾਂਡਾ ਵੀ ਇਸਦੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਨੇੜਲੇ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ 470 km ਦੇ ਵਿਆਸ ਨਾਲ ਮਿਰਾਂਡਾ ਸੂਰਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹਾਈਡਰੋਸਟੈਟਿਕ ਸੰਤੁਲਨ (ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਹੇਠ ਗੋਲ ਹੋਇਆ) ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਿਰਾਂਡਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੌਏਜਰ 2 ਵੱਲੋਂ 1986 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਵਰੀ 1986 ਵਿੱਚ ਯੁਰੇਨਸ ਨੇੜਿਓਂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਮਿਰਾਂਡਾ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅਰਧਗੋਲ਼ਾ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਭਾਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ।
ਮਿਰਾਂਡਾ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਫ਼ੈਲਾਉ-ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ, ਬਾਕੀ ਵੱਡੇ ਚੰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸਦੀਆਂ ਵੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਪਰਤ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮਿਰਾਂਡਾ 'ਤੇ ਸੂਰਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਭੂਗੋਲਿਕ-ਵਰਨਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਰੋਨਾ ਰੂਪਸ, 20-ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ-ਉੱਚਾ-ਟਿੱਲਾ ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਟਿੱਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੈਵਰਨ-ਅਕਾਰੀ (V ਦੇ ਅਕਾਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ) ਟੈਕਟਾਨਿਕ ਫ਼ੀਚਰ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਸ ਵਿਭੰਨ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਹਾਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਬੰਧੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਖੋਜ ਤੇ ਨਾਂ
ਮੀਰਾਂਡਾ ਦੀ ਖੋਜ 16 ਫਰਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਗਿਰਾਰਡ ਕੂਈਪਰ ਵੱਲੋਂ ਮੈਕਡਾਨਲਡਜ਼ ਨਿਰੀਖਣਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਖੇ 82 in ਵਾਲੀ ਓਟੋ ਸਟਰੂਵੀ ਦੂਰਬੀਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਯੁਰੇਨਸ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 1 ਮਾਰਚ 1948 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ 100 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਖੋਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਯੁਰੇਨਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ਕੂਈਪਰ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ "ਮੀਰਾਂਡਾ" ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਟੈਂਪੈਸਟ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਜੇ ਗਏ ਯੁਰੇਨਸ ਦੇ ਚਾਰ ਚੰਨਾਂ - ਏਰੀਅਲ, ਅੰਬਰੀਅਲ, ਟਾਈਟੇਨੀਆ ਅਤੇ ਓਬੇਰੋਨ - ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਜਾੰ ਐਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੋਪ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁਰੇਨਸ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ
ਧਰਹਰਾ
ਧਰਹਰਾ (धरहरा), ਜਿਸਨੂੰ ਭੀਮਸੇਨ ਟਾਵਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਨੌ-ਮੰਜ਼ਲਾ 61.88 ਮੀਟਰ ਉਚਾ ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਧਾਰਾਮਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਵਰ ਸੀ। ਇਹ 1832 'ਚ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖਤਿਆਰ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ) ਭੀਮ ਸੇਨ ਥਾਪਾ ਨੇ ਰਾਣੀ ਲਲਿਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕ
1947 ਮੀਰਪੁਰ ਕਤਲੇਆਮ
33.15°N, 73.73333°W
1947 ਦਾ ਮੀਰਪੁਰ ਕਤਲੇਆਮ ਪਹਿਲੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਜ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਮੀਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 25 ਨਵੰਬਰ 1947 ਨੂੰ ਧਾੜਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੀਰਪੁਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਿਛੋਕੜ
1947 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੀਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 75,000 ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਮੀਰਪੁਰ, ਕੋਟਲੀ ਅਤੇ ਭਿੰਬਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੇਹਲਮ ਤੋਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਮੀਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ 25,000 ਤੱਕ ਵਧ ਗਈ ਸੀ।
ਘਟਨਾ
ਪਹਿਲੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 25 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹਮਲਾਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਮਚ ਗਈ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੰਗੇ ਹੋਏ। ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਿਰਫ 2,500 ਹਿੰਦੂ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਮੂ ਵੱਲ ਭੱਜੇ। ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਅਲੀ ਬੇਗ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਜੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ  ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ 10,000 ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 5,000 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਿਰਫ 5,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਅਲੀ ਬੇਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ, ਪਰ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਗਾਰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਕੇ ਸਮੂਹਿਕ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹੀਮ ਖਾਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, "ਬਹੁਤ  ਸਦਮਾ ਗ੍ਰਸਤ  ਹੋ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ ਨੇ "ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨਵੰਬਰ 1947 ਵਿੱਚ ਮੀਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ 'ਨਿਪਟਾਰਾ' ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅੰਕੜੇ।"[9][a][b]
ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਮਾਰਚ 1948 ਵਿੱਚ, ICRC ਨੇ ਅਲੀ ਬੇਗ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ 1,600 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1951 ਤੱਕ, 114,000 ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜੋ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਸਿਰਫ਼ 790 ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ,ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ;। ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਮੀਰਪੁਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਜਿਹੜੇ ਛਾਪੇ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਜੜ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਿ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
25 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਭਾਰਤ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਮੀਰਪੁਰ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ੁੱਟ-ਨੋਟ
^ ਇਬਰਾਹਿਮ ਖਾਨ, ਮੁਹੰਮਦ (1990), ਦਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਾਗਾ, ਵੇਰੀਨਾਗ, ਪੰਨਾ. 55:
ਨਵੰਬਰ, 1947 ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੈਂ ਮੀਰਪੁਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇਖਣ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਮੀਰਪੁਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਮੀਲ ਦੂਰ ਅਲੀ ਬੇਗ ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਾਥੀ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਾਇਆ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ.... ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕੈਂਪ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਖਰੀ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਿੰਨਾ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ.... ਜਿਹੜੇ ਕੈਂਪਾਂ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜਿੱਠਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ.
^ ਇੱਕ ਬਚੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਲੀ ਬੇਗ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਗਾਰਡ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਲੀਮਾ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਸਾਈ ਦੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਸਰਦਾਰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੇ ਚੇਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ। [10]
ਜਾਕੋਮੋ ਕਾਸਾਨੋਵਾ
ਜਾਕੋਮੋ ਕਾਸਾਨੋਵਾ (2 ਅਪਰੈਲ 1725 – 4 ਜੂਨ 1798) ਵੈਨਿਸ ਗਣਰਾਜ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੰਗੇਬਾਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਇਸਤੋਆਰ ਦ ਮਾ ਵੀ (ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ) 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਰਸਮ-ਓ-ਰਿਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਕਸਰ ਗਲਪੀ ਨਾਮ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਾਰੂਸੀ (ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ) ਦਾ ਬੈਰਨ ਜਾਂ ਸ਼ੇਵਾਲੀਏਰ ਦ ਸੌਂਗਾਲ (Chevalier de Seingalt)। ਵੈਨਿਸ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਯਾਕ ਕਾਸਨੋਵਾ ਦ ਸੌਂਗਾਲ(Jacques Casanova de Seingalt) ਨਾਲ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਬੰਧਾਂ ਕਰ ਕੇ ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਔਰਤਬਾਜ਼ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਵਾਨੀ
ਕਾਸਾਨੋਵਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਗਿਆਕੋਮਾ ਗਿਰੋਲਾਮੋ ਕਾਸਾਨੋਵਾ ਸੀ। ਉਹ 1725 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੇਨਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਗਰੀਬ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਛੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਕਤ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵਕ਼ਤ, ਵੇਨਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਭੈੜੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੁਏ ਦੇ ਅੱਡਿਆਂ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਸੀ। ਰਈਸ ਜਵਾਨ ਉੱਥੇ ਆਕੇ ਅਯਾਸ਼ੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕਾਸਾਨੋਵਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾਇਆ। ਕਾਸਾਨੋਵਾ ਦੇ ਦੇਖ ਭਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੇ ਹੁੰਦੀ। ਜਦ ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਾਸਾਨੋਵਾ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਇਸਦੇ ਇਲਾਜ ਇੱਕ ਡੈਣ ਦੀ ਮਦਦ ਮੰਗੀ: ਗੰਡੋਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਹੋਵਲ ਵਿੱਚ ਵਡ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਬਿਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਇੱਕ ਬੁਢੀ ਔਰਤ ਮਿਲੀ ਜਿਸਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਛੇ ਹੋਰ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਲਗਾਈ ਮਲ੍ਹਮ ਬੇਅਸਰ ਸੀ, ਕਾਸਾਨੋਵਾ ਨੂੰ ਤੰਤਰ ਮੰਤਰ ਨੇ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ (ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਵੇਨਿਸ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਘਣਤਾ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ), ਕਾਸਾਨੋਵਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ, ਪਡੋਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਾਸਾਨੋਵਾ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਇੱਕ ਕੌੜੀ ਯਾਦ ਸੀ। "ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਥੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਿਆ," ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1725 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1798 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪੂਨਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
ਪੂਨਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Poonam Ahluwalia; 14 ਫਰਵਰੀ, 1957 - ਅਕਤੂਬਰ 21, 2019) ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਯੁਵਾ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ (YES), ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਯੂਥ ਟਰੇਡ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਬਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਯੁਵਾ ਉੱਦਮਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
ਪੂਨਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਛੋਟੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਫਾਈ ਸਿਖਾਈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਦਿ ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵਰਨਰ ਏਰਹਾਰਡ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆਇਆ। ਦਿ ਹੰਗਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ $100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈਕਸਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਰਾਘਵਨ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਕਾਥੌਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਦਾ ਵੀ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਡੁਕਾਕਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਵੈਲਫੇਅਰ-ਟੂ-ਵਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੇਇਲਾ ਰੋਅਬੋਥਮ
ਸ਼ੇਇਲਾ ਰੋਅਬੋਥਮ (ਜਨਮ 1943) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਪੂਨਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
ਕੈਰੀਅਰ
1997 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਨਿਊਟਨ, ਐੱਮ.ਏ. ਸਥਿਤ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸੈਂਟਰ (EDC) ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। USAID ਤੋਂ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਲੋਬਲ ਸਿੱਖਣ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਜਬਲ ਵਿਕਾਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਈਡੀਸੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪੇਰੂ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨਾਮੀਬੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ, ਪੂਨਮ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫੀਡਬੈਕ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਫੀਡਬੈਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚਾਂਦ
ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚਾਂਦ (English:"Lost Lost Moon") ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਹਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ 15 ਅਗਸਤ 2013 ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਰਾਤ 8 ਵਜੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ) ਉੱਪਰ 12 ਨਵੰਬਰ 2015 ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ, ਸੋਹਈ ਅਲੀ ਅਬਰੋ, ਮਾਇਆ ਅਲੀ ਅਤੇ ਯਾਸਿਰ ਸ਼ਾਹ ਸਨ। ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ੈਜ਼ਾ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਯੇਹ ਲਮਹੇਂ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਕਰੇਂ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।
ਪੂਨਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019
ਸ਼ੇਇਲਾ ਰੋਅਬੋਥਮ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਸ਼ੇਇਲਾ ਰੋਅਬੋਥਮ ਦਾ ਜਨਮ ਲੀਡਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਸ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੇਲਜ਼ਮੈਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਫ਼ਿਸ ਕਲਰਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।
ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚਾਂਦ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਸ਼ੇਇਲਾ ਰੋਅਬੋਥਮ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲਿਸ਼ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਡੋਦਰਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ
ਡੱਬੇ
ਵਡੋਦਰਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ 1 ਏਸੀ ਫਰਸਟ ਕਲਾਸ ਕਮ ਏਸੀ 2 ਟਾਇਰ, 1 ਏਸੀ 2 ਟਾਇਰ, 5 ਏਸੀ 3 ਟਾਇਰ, 12 ਸਲੀਪਰ ਕਲਾਸ, 4 ਜਨਰਲ ਕਲਾਸ ਡੱਬੇ ਹਨ I ਕਈ ਵਾਰ, ਇਹ ਉੱਚ ਸਮਰਥਾ ਵਾਲੀ ਪਾਰਸਲ ਵੈਨ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ I ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਰੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਟਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘੱਟਾਇਆ ਜਾਂ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ I
ਸੇਵਾ
ਇਹ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਟਰੇਨ ਹੈ ਜੋ 392 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 6 ਘੰਟੇ 15 ਮਿਂਟ (62.72 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ) ਵਿੱਚ, ਵਡੋਦਰਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟਰੇਨ ਨੰਬਰ 12927 ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਅਤੇ 6 ਘੰਟੇ 20 ਮਿਂਟ (61.89 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ) ਵਿੱਚ ਟਰੇਨ ਨੰਬਰ 12928 ਦੇ ਤੋਰ ਤਯ ਕਰਦੀ ਹੈ I
ਜ਼ੋਰ
ਪੱਛਮੀ ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਡੀਸੀ ਇਲੈਕ੍ਟ੍ਰਟਰਿਕ ਕਨਵਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਏਸੀ 5 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ I ਹੁਣ ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਡੋਦਰਾ ਅਧਾਰਿਤ ਡਬਲਿਊਏਪੀ 4 ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਖਿਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I
ਟਾਇਮ ਟੇਬਲ
12927 ਮੁਮਬਈ ਸੈਂਟਰਲ ਵਡੋਦਰਾ ਵਡੋਦਰਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮੁਮਬਈ ਸੈਂਟਰਲ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 23:40 ਆਇਐਸਟੀ ਤੇ ਚਲੱਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 05:55 ਆਇਐਸਟੀ ਤੇ ਵਡੋਦਰਾ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ I
12928 ਵਡੋਦਰਾ ਮੁਮਬਈ ਸੈਂਟਰਲ ਵਡੋਦਰਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਡੋਦਰਾ ਤੋਂ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 22:30 ਆਇਐਸਟੀ ਤੇ ਚਲੱਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 04:50 ਆਇਐਸਟੀ ਤੇ ਮੁਮਬਈ ਸੈਂਟਰਲ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ I