cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨਵੀਨ ਅਮਰੀਕੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੋਰਾਨ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਸਕੂਲ’, ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ, ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ, ਸੰਰਚਨਾ ਵਾਦੀ, ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧਿਆ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਚਰਚਾ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਭਾਵੇ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ, ਪ੍ਰਰੰਤੂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਜਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਤਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਜਰੂਰ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੋਲਿਕ ਥਾਂ ਅਤੇ ਦੇਣ ਹੈ।
ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਈ ਵਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਚਿੰਤਕਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੀ.ਈ.ਹਿਊਮ, ਹੈਜ਼ਰਾ ਪਾਊਂਡ, ਜੇ. ਐੱਮ. ਮਰੇ, ਇਰਵਿੰਗ ਬੈਬਿਟ, ਟੀ.ਐੱਮ. ਇਲੀਅਟ, ਆਈ.ਏ. ਰਿਚਰਡਜ਼ ਆਦਿ ਨੂੰ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਂਵਾ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੋਮੈਂਟਿਕ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਸਹੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਂ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਕ ਸਾਰ ਅਨੁਕੂਲ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਨਵੀਆਂ ਬਾਹਰਮੁੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਸਕੂਲ’ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਠੋਸ ਪਿਛੋਕੜ ਉਸਾਰੀਆ ਹੈ। ਪਰ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਕੇਵਲ ਅਮਰੀਕਨ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮੂਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਹਜਵਾਦੀ, ਰੂਪਵਾਦੀ, ਪਾਠਮੂਲਕ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਧੀ ‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਚੜਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੁੱਖ ਤੋਰ ਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਸਪਿੰਨਗਾਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕੁੱਙ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਜਰੂਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਨਾਂ ਵਿਚਲਾ ਸਾਙਾਂ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਤੱਤ ਹੈ। ਹਰ ਕਵੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ  ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸੀਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਉਂ ਹਰ ਨਜ਼ਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਕਵੀ ਜਾਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਮਹਾਂਕਾਵੀ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕਵੀ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮਹਾਂਕਾਵੀ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਪਿੰਨਗਾਰਨ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਮੈਂਟਿਕ ਦੀ ਉਪਭਾਵੁਕਤਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦ, ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਦੋਰ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਆਤੰਕਪੂਰਨ ਮਖੋਟੇ ਦੀ ਅਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮੈਥੀਉ ਆਰਨਲਡ ਦੁਆਰਾ ਰੋਮੈਂਟਿਕਸ ਦੀ ਸੀਮਿਤ ਖੰਡਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੀ.ਈ.ਹਿਊਮ ਨੇ ਰੋਮੈਂਟਿਕਸ ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਦੋਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਚਲੀ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ, ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਉਪਭਾਵੁਕਤਾ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਰੋਮੈਂਟਿਕਸ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘਿਰਨਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਅਤੇ ਚੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾਂ ਹਾਂ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸਿਕੀ ਰੂਚੀਆਂ ਅਧੀਨ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਟੀ.ਐਸ.ਇਲੀਅਟ ਦੁਆਰਾ 1917 ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯੋਗਤਾ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਲੇਖ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਲਿਅਟ ਨੇ ਹਿਊਮ ਵਾਂਗ ਰੋਮੈਂਟਿਕ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿਚਲੀ ਅਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਮੁਖਤਾ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁੱਙ ਤਰਕਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਮੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਸੰਕਲਪ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜ਼ੇਮਜ਼ ਹਿਊਨਿਕਰ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਲੀਅਮ ਕ੍ਰੈਰੀ ਬ੍ਰਾਊਨੈੱਲ ਨਿਰਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਵਜੋਂ ਜਿੱਥੇ ਜੇ.ਈ.ਸਾਪਿੰਨਗਾਰਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਗਟਾ ਵਜੋਂ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਤੀ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਸਨ।
ਇਹ ਮਾਨਵਵਾਦ ਰੂਸੋ ਅਤੇ ਰੋਮੈਂਟਿਕਸ ਦੀ ਸੀਮਾ-ਮੁਕਤ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਵੇਕ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮਿੱਥ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਮੂਲ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਅਜਿਹੇ ਨੈਤਿਕ ਜੀਵ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੂਝ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮਨੁੱਖੀ-ਸਮਾਜਿਕ ਨੈਤਿਕਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਰਵਿੰਗ ਬੈਬਿਟ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਵਿਚਲੀ ਇਹੋ ਅਰਾਜਕਤਾ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਜਿੱਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਵ-ਕਲਾਸਿਕਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਕਾਨਕੀ, ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮੂਲ ਉਚੇਚ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਰੋਮੈਂਟਿਕਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਆਵੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਰਹੱਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬੈਬਿਟ ਨੇ ਸਾਹਿਤ-ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਨਦਿਆਂ ਸਥਾਈ, ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖੀ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਪੈਲ ਐਲਮਰ ਮੋਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਦੀਵੀਂ ਜੀਵਨ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਧੁਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰਾਥਕ ਅਤੇ ਮੁੱਲਹੀਨ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ, ਥੋੜ੍ਹ-ਚਿਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਮਨੋਵੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜੀਵਨ-ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਕ, ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਸੰਜ਼ਮ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਕਲਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਖ-ਕਸਵੱਟੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਨਵਵਾਦੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਉਸ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਆਨੰਦ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਮਨੋਰਥ, ਮਹੱਤਵ, ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ।
ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਮਰੀਕਨ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਤੀਸਰੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਮਾਨਵਵਾਦ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ (Humanism and America) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗੋਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਕਲਾਸੀਕੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸੁਹਜਾਤਕ ਨਿਰਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿੱਚ Hastley Gratten ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ The Critique of Humanism ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਨੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਪਹੁੰਚ ਵਿਰੁੱਧ ਭਰਵਾਂ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਅਰਥਾਤ 1930-40 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ-ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਦੌਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ Kenneth Burke, James, T. Fassel, Granvill Hicks and Edmund Wilson ਦੇ ਨਾਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚਲੀ ਸੂਖ਼ਮਤਾ, ਨਿਯਮਬੱਧਤਾ, ਸਥੂਲਤਾ, ਵਿਵੇਕਤਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਚਤਾ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਉਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ’ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਰ ਅਨੁਕੂਲ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੁਭਾ ਅਨੁਕੂਲ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਆਲੋਚਨਾ-ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਦਮਿਕ, ਮਾਨਵਵਾਦੀ, ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ, ਮਨੋਵਿਸ਼ੇਲਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਵਧੀਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵੀ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਬਣੇ।
‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਮੈਰਿਕਨ ਸਾਊਥ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀ-ਆਲੋਚਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਵਿਗਠਨ ਅਤੇ ਆਪੋਧਾਪੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਕਵੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸੂਖ਼ਮ ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਹੱਦਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੈਂਤੜੇ ਦਾ ਅਸਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਇੱਥੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਨ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸੁਭਾ ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਸਮਾਜਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਤਿ ‘ਵਿਯੋਗੀ ਮਾਨਸਿਕ ਦਿਸ਼ਾ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਨਿਰਾਰਥਕਤਾ, ਇਕੱਲਤਾ, ਅਮਨੁੱਖੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼, ਨੈਤਿਕ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਫੈਲੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਉਸਾਰੀ ਅਜਿਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ  ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਪਰੋਕਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਦੇ ਸਰਬਾਂਗੀ ਪਤਨ, ਵਿਗਠਨ ਅਤੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਭਾਵੇਂ ਬੜੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜੀਵਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਰੂਪ ਹੀ ਹੈ।
ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼
‘ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ’ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ.ਸੀ. ਰੈਨਸਪ, ਕਲਿੰਬ ਬਰੁਕਸ, ਐਲਟ ਟੈਟ, ਆਰ.ਪੀ. ਬਲੈਕਮਰ, ਇਵੌਰ ਵਿੰਟਰਜ਼, ਕੈਨਥ ਬਰਕ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁੱਝ ਮੂਲੋਂ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੁੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮੁੱਚੀ ਸਾਂਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਲਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਅਧਿਐਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਵਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਸਾਂਝ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੌਰ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਨਵੇਂ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਸੀ।
ਇੰਦੂਮਤੀ ਚਮਨਲਾਲ
ਇੰਦੂਮਤੀ ਚਮਨਲਾਲ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖਾਦੀ ਸਟੋਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।  ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਖਾਦੀ ਸਟੋਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ 1970 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਨਿੱਕੀ ਬੇਕਰ
ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਡੋਡੇਲ, ਨਿੱਕੀ ਬੇਕਰ (ਜਨਮ 1962) ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਹੱਸਮਈ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਕੈਲੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਜਾਸੂਸ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਡੋਡੇਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਨਿਜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਨਾਵਲ, ਦ ਲੈਵੈਂਡਰ ਹਾਉਸ ਮਾਰਡਰ ਅਤੇ ਲੋਂਗ ਗੁਡਬਾਇਜ਼, ਬੈਸਟ ਲੇਸਬੀਅਨ ਰਹੱਸ ਵਿਚ ਲਾਂਬਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸਨ।
ਕੰਮ
(ਸੂਚੀ: )
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962
ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਹੈ?
ਇਤਹਾਸ ਕੀ ਹੈ? (ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:What Is History?) ਇੰਗਲਿਸ਼ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਈ. ਐਚ. ਕਾਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ, ਤੱਥਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ, ਵਿਗਿਆਨ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਤੋਤੇ
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਤੋਤੇ (New Zealand parrot) ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਸਟਰਿੰਗੋਪਿਡਾਏ (Strigopidae) ਹੈ। ਇਹ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਗਣ (order) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੁਲ (family) ਹੈ। ਇਸ ਕੁਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ (genera) ਆਉੰਦੇ ਹਨ: ਨੇਸਟਰ (Nestor) ਅਤੇ ਸਟਰਿਗੋਪਜ਼ (Strigops).
ਪਾਵਲਕੋਡੀ (1949 ਫਿਲਮ)
ਕਾਸਟ
ਨੌਕਰ, ਡਾਕਟਰ, ਕੁੜੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Uses authors parameter
ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ
ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਭੂ-ਸਿਆਸਤ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ ਖੇਤਰ ਸਕੀਮ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵਿੱਚ 20 ਰਾਜਖੇਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।:
ਹਰੀਪੁਰ (ਅਮਲੋਹ)
ਹਰੀਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
1450 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1450 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1450 ਤੋਂ 1459 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:15ਵੀਂ ਸਦੀ
ਪੱਜੋਦਿਉਤਾ
ਪੱਜੋਦਿਉਤਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ (ਕਹਾਣੀ)
ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਆਵਾਜ਼-ਏ-ਪੰਜਾਬ
ਆਵਾਜ਼-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਹੈ।  ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਥਾਪਨਾ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਗੱਗ ਸੁਲਤਾਨ
ਗੱਗ ਸੁਲਤਾਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 157 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 762 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 386 ਮਰਦ ਅਤੇ 376 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 952 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 974 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ, 712 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 78.37% ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 82.87% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 73.95 % ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਦੇਖੋ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ‎
ਸੀਮੈਂਟ
thumb|ਸੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪਾਊਡਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਮੈਂਟ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: cement) ਇੱਕ ਬਾਇੰਡਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1 ਜੁਲਾਈ
ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 1 ਜੁਲਾਈ ਸਾਲ ਦਾ 182ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 183ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ ਦੇ 183 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੀਮੈਂਟ
ਸੀਮਿੰਟ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਦੀ ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੇਤ ਅਤੇ ਬੱਜਰੀ (ਕੁੱਲ) ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੀਮੈਂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚੂਨੇ ਲਈ ਮਾਰਟਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਕੰਕਰੀਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਤ ਅਤੇ ਬੱਜਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1 ਜੁਲਾਈ
ਮੌਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਲਾਈ
ਸੀਮੈਂਟ
ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸੀਮਿੰਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜੈਵਿਕ, ਅਕਸਰ ਚੂਨੇ ਜਾਂ ਕੈਲਸੀਅਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਿੱਕਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀਮੈਂਟ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਜਾਂ ਨਾਨ-ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਚੂਨਾ ਵੇਖੋ ਪਲਾਸਟਰ)।
ਗੈਰ-ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਸੀਮੈਂਟ ਬਰਫ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਟਿੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
"ਸੀਮਿੰਟ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਸ਼ਬਦ ਓਪਸ ਕੈਮੈਂਟੀਸੀਅਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੂਨੇ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਕੰਕਰੀਟ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਸੁਆਹ ਅਤੇ ਚੁਕੇ ਹੋਏ ਇੱਟ ਪੂਰਕ ਜੋ ਕਿ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਬਿੰਡਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਮੈਂਟਮ, ਸਾਈਮੈਂਟਮ, ਕੈਮਟ, ਅਤੇ ਸੀਮੈਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜੈਵਿਕ ਪੌਲੀਮੋਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੰਕਰੀਟ ਵਿੱਚ ਸੀਮੈਂਟ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
16 ਵੀਂ ਸਦੀ
ਤੌੜੀ, ਇੱਕ ਠੋਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੀਪ-ਸ਼ੈੱਲ ਚੂਨੇ, ਰੇਤ, ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਛੋਣੇ ਦੇ ਸ਼ੈਲਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
18 ਵੀਂ ਸਦੀ
18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫੋਰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਸੀਮੇਂਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸੀਮੈਂਟ
ਆਧੁਨਿਕ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਸੀਮੈਂਟ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ (ਲਗਪਗ 1800) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲੋੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਕੇ ਅਕਸਰ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਸੀਮੈਂਟ ਜਾਂ ਪੋਰਟਲੈਂਡ ਸੀਮੈਂਟ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੀਮੈਂਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੈਟਿੰਗ
ਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਸੀਮੰਟ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਟ ਹਾਇਡਰੇਟ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਦੇ ਹਾਈਡਰੇਟ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਹਾਈਡਰੇਟਜ਼ ਦੀ ਇੰਟਰਲਾਕਿੰਗ ਸੀਮੇਂਟ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਣਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਸੀਮੈਂਟਸ ਸੁੱਕਣ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਸਰਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਚਿਤ ਨਮੀ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਸਿੱਕੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਤਪਾਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਲਡਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ
ਜਾਨ ਸ਼ੇਰਮਾਨ
ਜਾਨ ਸ਼ੇਰਮਾਨ (10 ਮਈ, 1823 - 22 ਅਕਤੂਬਰ, 1900) ਉਪਨਾਮ ਓਹੀਓ ਹਿਮਲੰਬ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਗਰਿਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਉਂਨੀਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਓਹੀਓ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ
ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੀਨੇਟਰ ਸੀ. ਉਹ ਖਜਾਨਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਮੇਨ Antitrust ਅਧਿਨਿਯਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਸਨ. ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਚਾਰਲਸ
ਟੇਲਰ ਸ਼ਰਮਨ, ਓਹਯੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜੱਜ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਲੜਾਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਵਿਲਿਅਮ Tecumseh ਸ਼ੇਰਮੇਨ ਸਨ. ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਬੈਂਕੇ ਹੋਇਤ ਸ਼ਰਮਨ ਸੀ. ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ
thumb|300x300px|ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੜਗਪੁਰ (ਆਈਆਈਟੀ KGP) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਖੜਗਪੁਰ ([[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ) ਵਿੱਚ]] thumb|300x300px|ਇੰਡੀਅਨ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ| ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੇਕਨੋਲੋਜੀ ਬੋਮਬੇ, ਮੁੰਬਈ (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ)]] thumb|300x300px|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ (ਗੁਜਰਾਤ)]] ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।ਪਹਿਲੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮੇਰਿਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।  .
ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ (ਮੋਗਾ)
' ਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਥਰਾਲੀਆਂ
ਪਥਰਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੀਨਾ ਲੋਏ
ਮੀਨਾ ਲੋਏ (ਜਨਮ ਮੀਨਾ ਗਰਟਰੂਡ ਲੋਵੀ ; 27 ਦਸੰਬਰ 1882 – 25 ਸਤੰਬਰ 1966) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜਨਮ ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਲੈਂਪ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਅਤੇ ਬੋਹੀਮੀਅਨਵਾਦ ਸੀ। ਉਹ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਟੀ.ਐਸ. ਐਲੀਅਟ, ਐਜ਼ਰਾ ਪਾਊਂਡ, ਵਿਲੀਅਮ ਕਾਰਲੋਜ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਬੇਸਿਲ ਬੰਟਿੰਗ, ਗਰਟਰੂਡ ਸਟੇਨ, ਫਰਾਂਸਿਸ ਪਿਕਾਬੀਆ, ਅਤੇ ਯੋਵਰ ਵਿੰਟਰਸ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਕੋਲਸ ਫੌਕਸ ਵੇਬਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ, "ਇਸ ਬਹਾਦਰ ਆਤਮਾ ਕੋਲ ਅਸਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਲੋਏ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਨਾਮ, ਇੱਕ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਚਮਕੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਲੋਏ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈਂਪਸਟੇਡ, ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਦਰਜ਼ੀ, ਸਿਗਮੰਡ ਫੇਲਿਕਸ ਲੋਵੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਯਹੂਦੀ ਵਿਰੋਧੀਵਾਦ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੰਡਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਈਸਾਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਂ, ਜੂਲੀਆ ਬ੍ਰਾਇਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਲੋਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਖੌਲ-ਮਹਾਕਾਵਾਂ ਐਂਗਲੋ-ਮੋਂਗਰੇਲਸ ਆਫ ਦਿ ਰੋਜ਼ (1923-1925) ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ। ਲੋਵੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਇਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੋਏ ਨੂੰ ਅਣਜਾਨ, ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕ ਕੈਰੋਲਿਨ ਬਰਕ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੀਨਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਗਰਭਵਤੀ ਸੀ; ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਲੋਏ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੀਫਨ ਹਾਵੇਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਲੋਵੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਇਨ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ, ਮੀਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।
ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ (ਸੀ. 1914)
1914 ਵਿੱਚ, ਫਲੋਰੈਂਸ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਲੋਏ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਲਿਖਿਆ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਵਿਵਾਦ, ਛੋਟਾ ਪਾਠ ਲੋਏ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਹਾ।
ਮੌਤ
ਉਸ ਨੇ 25 ਸਤੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਐਸਪੇਨ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਵਿੱਚ ਨਮੂਨੀਆ ਤੋਂ 83 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਲੋਏ ਨੂੰ ਐਸਪੇਨ ਗਰੋਵ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਲਾ ਈਵੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਅਤੇ ਮੀਨਾ ਲੋਏ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1966
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਬਾਲਗੁਡੇ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਜੇ ਬਾਲਗੁਡੇ (ਜਨਮ 19 ਦਸੰਬਰ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਗੁਡੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਸਰਵ ਲਾਈਨ ਵਿਆਸਟਾ ਅਹੇਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ' ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਮਰਾਠੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਪਿੰਜਾਰਾ (2011) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਦਸੰਬਰ 1992 ਨੂੰ ਪੁਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਜੇ ਬਾਲਗੁਡੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਜੀਵਨੀ ਬਾਲਗੁਡੇ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਮੁਲਤਾਨੀ
ਮੁਲਤਾਨੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇਕ ਅਹਿਮ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ੪੭ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਦ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਆ ਵੱਸੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਹੱਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਨੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਝਾਂਗੋਚੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਦੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਾਂਝਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨੀ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਹੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 1964 ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਟਕਸਾਲੀ ਸਰਾਇਕੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਡਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮਾਨਗੜ੍ਹ
ਮਾਨਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ
ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ  ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਮੁੱਲਾਂ ਹਮਜ਼ਾ ਵਿੱਚ 3 ਮਾਰਚ 1900 ਈ. ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਜ਼ੂਰ ਸਿੰਘ ਆਪ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਰਾਗੀ ਸੀ ਤੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗਰੰਥੀ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਕੀਰਤਨਕਾਰ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕੀਰਤਨ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੌਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਸੁਨਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਟੇਜ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ  ਵਿੱਚ ਗਾਇਣ ਕਰਕੇ ਸੁਣਾਇਆ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਕਾ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ।12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਵਿਖੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਪਿਆ ਦੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਪੇਸ਼ਾਵਰਾਨਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਤਜਰਬਾ
1925 ਤੋਂ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਵਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ,ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲ਼ਾ,ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ , ਸਮੁੰਦਰੀ,ਮੰਡੀ ਬੁਰੇਵਾਲ, ਗੋਜਰਾ ਆਦਿ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕੀਰਤਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਿੰਧ , ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵੀ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦੇ ਦੇਂਦੀਆਂ ਸਨ।
1937 ਵਿੱਚ ਜਦ ਆਲ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਡੀਓ ਲਹੌਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਸਟੇਟ ਆਫ ਦੀ ਆਰਟ ਸਟੂਡੀਓ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ‘ਗੁਰਮਤ ਸੰਗੀਤ’ ਮਜ਼ਮੂਨ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਭਾਈ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਟਾਫ਼ ਆਰਟਿਸਟ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ।
ਲਹੌਰ ਰੇਡੀਓ ਵਾਸਤੇ ਕੀਰਤਨ ਗਾਇਕੀ ਦੌਰਾਨ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ, ਵਿਨਾਇਕ ਰਾਓ ਪਟਵਰਧਨ, ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ( ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਲੀਪ ਰਾਏ ਵੇਦੀ), ਬਰਕਤ ਅਲੀ ਖਾਂ , ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ , ਕਲ੍ਹਣ ਖਾਂ, ਹਰੀਆਂ ਚੰਦਰ ਬਾਲੀ ਤੇ  ਮਾਸਟਰ ਰਤਨ ਵਰਗੇ  ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਲਾਕਾਰ ਗਾਇਕੀ, ਵਾਦਨ ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਕਰਕੇ ਆਪਸੀ ਆਦਾਨ ਪਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਿੱਖਦੇ।
ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਠੁਮਰੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ, ਬਰਕਤ ਅਲੀ ਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਮ-ਪਲ ਇੰਦਰ ਬਾਲਾ, ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਕਮਲਾ ਝਰੀਆ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੁਨਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਨੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਨਾ ਕੇ ,ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਢ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਲਹੌਰ ਰੇਡੀਓ ਤੌਂ ਵੀ ਨਸ਼ਰ ਹੋਏ।1930-40 ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸ਼ਬਦਰੀਤੀਆ ਸੁਨਣ ਲਈ ਸਾਂਭੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸੱਕੀਆਂ।ਪਰ ਅੱਜਕਲ ਭਾਈ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ-ਵਾਦਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਉਹ ‘ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ‘ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ “ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਕੀ ਧੁੰਨੀ ” ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਾਂਊਡ ਕਲਾਊਡ ਸਾਈਟ ਦੇ ਇਸ ਲਿੰਕ ਦੁਰਲੱਭ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਸੂਚੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ 1 ਤੇਤੇ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
1947 ਬਟਵਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
1947 ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਟਵਾਰੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਘਾਟ ਸਭ ਕੁੱਝ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਵੱਸਿਆ ਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਦੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਬਾਬੀ ਭਾਈ ਚਾਂਦ ਖਾਂ ਵੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਲੇਵਾਦੇਵੀ ਕਾਰਨ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰ ਆਇਆ।ਭਾਈ ਚਾਂਦ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾ ਵੱਸੇ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।ਕੁਝ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਵੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜਾ ਵੱਸੇ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਸ਼ਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।1948 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਮਜ਼ਮੂਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਜਲੰਧਰ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਉਹ ਧਾਰਮਕ ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਹੁ- ਸਤਕਾਰਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ।ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਲਖਨਊ ਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ “ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ” ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇੰਨਾਂ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ।
ਉੱਘੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।
ਚੀਫ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਾਲ਼ੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੀਰਤਨੀਆਂ ਦੇ ਵਜੂਦ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਲ 1969 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪੰਜਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਐਲ ਪੀ ( ਲੌਂਗ ਪਲੇ) ਸੰਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਗੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੀ ਸੀ।
ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ, ਰਹਿਮਤ ਕਵਾਲ , ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਜੰਮ-ਪਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਤੁਫੈਲ ਨਿਆਜ਼ੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਲਹੌਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਖੀਆ ਮਾਸਟਰ ਗੁਲਾਮ ਹਸਨ ਸ਼ਗਨ ਉਸ ਦੇ ਉੱਘੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਐਸ. ਮਹਿੰਦਰ ,ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਵੱਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਦੇਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲ਼ਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਜਹਾਜ਼ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਾਇਕ ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਹੀ ਸੀ।
ਮੌਤ
1971 ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਬੀਤੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਤੇ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਹਲਕੇ ਫੁਲਕੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਰਜੂਹ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਦਰ ਗਵਾਚਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਭਾਈ ਸਮੁੰਦ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਾਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ । ਜਨਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਉਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਲੰਧਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਐਲ ਪੀ ਰਿਕਾਰਡ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖ ਰੱਖਾਵ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਲ ਕੇਵਲ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ । ਉਸ ਦੀਆ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਟੇਪਾਂ ਰੇਡੀਓ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ  ਦੇ ਨਲਾਇਕ ਤੇ ਗ਼ੈਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਨਾ ਵਤੀਰੇ ਕਾਰਨ ਮਿਟਾਅ ਕੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਸਮੱਗਰੀ ਚੜ੍ਹਾਅ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਸ ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕਿਰਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜੀਆਂ ਲਈ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।
ਬਾਹਰੀ ਤੰਦਾਂ
ਦੁਰਲੱਭ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਸੂਚੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ 1 ਤੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ
ਮੀ ਲਾਈ ਕਤਲੇਆਮ
ਮੀ ਲਾਈ ਕਤਲੇਆਮ (thảm sát Mỹ Lai, ; , , or ) 16 ਮਾਰਚ 1968 ਨੂੰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ 347 ਤੋਂ 504 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਹੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਸੀ। ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ 23ਵੀਂ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ 11ਵੀਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ 20ਵੀਂ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਟੈਲੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਰਦਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। 22 ਫੌਜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਲੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। 22 ਪਿੰਡ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 3.5 ਸਾਲ ਹਾਊਸ ਅਰੈਸਟ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ
ਰਣਦੀਪ ਮੱਦੋਕੇ
ਰਣਦੀਪ ਮੱਦੋਕੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮੱਦੋਕੇ, ਮੋਗਾ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਰਣਦੀਪ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ ਗਰਾਫਿਕਸ (ਪ੍ਰਿੰਟਮੇਕਿੰਗ) ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਤੰਤਰਵਾਦੀ ਨੇਪਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਮਹੂਰੀ ਗਣਤੰਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਥੇ ਵੀ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਕਣ ਲੱਭੇ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਵਿਤਕਰੇ, ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਉੱਤੇ ਲੈਡਲੈਸ (ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ) ਨਾਮਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਜ
ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਕਲਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਰਣਦੀਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪਿਛੋਂ, ਉਸਨੇ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੋਰਸ ਨਾਲ ਬੀ.ਐੱਫ.ਏ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਦਿੱਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ, ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੈਮਰਾ ਉਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਦਿਲਚਸਪੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ ਦੇ ਢੰਗ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ (ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਵਿਭਾਗ, ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਰਾਜ ਅਧੀਨ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2014) ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਰਣਦੀਪ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ‘ਮੇਰੀ ਪਹਿਚਾਨ’ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਸੰਚਾਲਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਡਾਇਨਾ ਸਿਮੰਡਸ
ਡਾਇਨਾ ਸਿਮੰਡਸ (ਜਨਮ 1953) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲਿਆਈ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸਟੇਜਨੋਸ ਡਾਟ ਕਾੱਮ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਪ੍ਰੀਏਟਰ ਹੈ।
ਸਿਮੰਡਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 1953 ਵਿਚ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕੀਨੀਆ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 1977 ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਆਉਟ ਸਮੇਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਿਟੀ ਲਿਮਿਟਸ ਦੀ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ। 1985 ਵਿਚ ਉਹ ਸਿਡਨੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿਡਨੀ ਮਾਰਨਿੰਗ ਹੇਰਾਲਡ, ਦ ਬੁਲੇਟਿਨ, ਦ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਅਤੇ ਸੰਡੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਲਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਆਰਟਸ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਿਡਨੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਿਡਨੀ ਅਲੂਮਨੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿੰਸਸ ਡਾਇਨਾ, ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੌਰਿਸ ਡੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
2006 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਥੀਏਟਰ ਰਿਵਿਉ ਸਾਈਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭਰਾ ਡੈਮਿਅਨ ਅਤੇ ਟਿਮ ਮੈਡਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤਰਕਾਰ
ਕੁਰਾਸਾਓ
ਕੁਰਾਸਾਓ (Curaçao; ਪਾਪੀਆਮੈਂਤੂ: Kòrsou) ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲੀ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਕੁਰਾਸਾਓ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਡੱਚ: Land Curaçao, ਪਾਪੀਆਮੈਂਤੂ: Pais Kòrsou), ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਛੋਟੇ ਗ਼ੈਰ-ਅਬਾਦ ਟਾਪੂ ਕਲੀਨ ਕੁਰਾਸਾਓ (Klein Curaçao ਭਾਵ "ਛੋਟਾ ਕੁਰਾਸਾਓ"), ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਲਮਸਤਾਦ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਕਮਲਾ ਸੁਰੇਈਆ
﻿ਕਮਲਾ ਦਾਸ (31 ਮਾਰਚ 1934 ~ 31 ਮਈ 2009) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਔਰ ਮਲਿਆਲਮ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰਾ ਔਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਧਵੀਕੁੱਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਬ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵੀ, ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਆਤਮਕਥਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਮੇਤ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ।
ਔਰਤ ਦੇ ਜਿਨਸੀਅਤ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਨੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮੀਦ ਮਿਲੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਕਨੋਕਾਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ। 31 ਮਈ 2009 ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਪੁਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਪਰਵਾਰਿਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਕਮਲਾ ਦਾਸ 31 ਮਾਰਚ 1934 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਐਮ. ਨਾਇਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਲਿਆਲਮ ਸ਼ਾਇਰਾ ਬਾਲਾਮਾਨੀਮੀਮਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲਫੋਰਡ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਬੈਂਟਲੇ ਅਤੇ ਰੋਲਸ ਰਾਏਸ ਵਾਹਨ ਵੇਚਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਯੂਰਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਨਲਾਪਤ ਪੁਰਖੀ ਘਰ ਸੀ।
ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬਾਲਾਮਨੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਮਲਾ ਸੁਰੱਈਆ ਨੇ ਵੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਾਚੇ, ਨਲਾਪਤ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ, ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ।
15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਧਵ ਦਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1960ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਕਲਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੜਬੜ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਥ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਕਮਲਾ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਦਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ - ਐਮ ਡੀ ਨਲਾਪਤ, ਚਿਨਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਜੈਸੂਰੀਆ ਦਾਸ ਸਨ। ਮਾਧਵ ਦਾਸ ਨਲਾਪਤ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤਿਰੂਵਤੀਰਾ ਥਿਰੁਨਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬੇਈ (ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਪੂਯਮ ਤਿਰੂਨਲ ਗੌਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਬੇਈ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚੈਂਬਰੋਲ ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਵਰਮਾ ਅਗਰਗਲ ਦੀ ਧੀ) ਨਾਲ ਤ੍ਰਾਂਵੰਕੋਰ ਰਾਇਲ ਹਾਊਸ ਤੋਂ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੀਪਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੀ। ਉਹ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਮਲਾ ਸੁਰੱਈਆ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
31 ਮਈ 2009 ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਪੁਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਕੇਰਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿਖੇ ਪਲਾਯਾਮ ਜੁਮਾ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
ਸਾਹਿਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਆਪ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਪ ਨੇ ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ ਦੀਆਂ ਤਹਰੀਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਦਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ " ਸੁਮਿਰਾਨ ਕਲਕੱਤਾ " ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਖੜਾ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਤਹਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਚਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰਿਆ।
ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, ਦੀ ਡਿਸੈਂਡਡੈਂਟਸ ਬਹੁਤ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਅਵਾਜ ਦੀ ਇਸ ਸਾਦਗੀ ਕਾਰਨ ਮਾਰਗਵੇਰੇਟ ਦੁਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਤੁਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ
ਕਈ ਬਰਸ ਇਸਲਾਮੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਆਪ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਆ ਗਿਆ। ਐਪਰ ਆਪ ਦੇ ਅਹਿਲ ਖ਼ਾਨਾ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਰੇਈਆ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਬੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਜੋ ਉਹ ਬਿਆਨ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, " ਇਸਲਾਮ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਹੱਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਉਹ ਜਾਣ ਕਰ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਸਲਾਮ ਵਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਲੇਖਕ
ਕਮਲ ਵੋਰਾ
ਕਮਲ ਵੋਰਾ(કમલ વોરા) ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਏਟਾਦ, ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ 1950 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਮਲ ਵੋਰਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫਾਰਮਾਸਿਟੀਕਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। 2010 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਸ਼ਿਲ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਜਰਾਤੀ ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਪੱਤਰ ਏਤਾਦ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਮਲ ਵੋਰਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ
ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 1971 ਤੋਂ ਰਸਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਰਵ 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਨੇਕ ਏਕ (2012) ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਕਨੇਕ (2014)। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਰਿਵਿਊ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਅਜਾਇਬ ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ।
ਫਿਰ 2015 ਵਿਚ, ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 'વૃદ્ધશતક' (ਬਿਰਧ ਸਤਕ)। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਜੁਰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਬ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਤਿਤਲੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਦੌੜਦਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਉੱਡਣ ਲੱਗਾ। ਹਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉੜਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਜੇ ਇਹ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਵੇ? ਫਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਦਾ ਹੈ। ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਝੂਟਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਠੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਗੋਲੀਆਂ। ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਿਖਰ ਹੈ।
ਅਵਾਰਡ
ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਅਨੇਕਾਨੇਕ (2014) ਲਈ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (2016) ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਅਰਵ ਨੂੰ ਉਮਾਸ਼ੰਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਮੂਲ ਗੁਜਰਾਤੀ
ભીંત/કાગળ બે ઊભી લીટી દોરી બે આડી વચ્ચોવચ એક ખુલ્લું બારણું દોર્યું ખુલ્લા બારણામાંથી બહાર જઈ શકાય ખુલ્લા બારણામાંથી અંદર આવી શકાય હું બહાર જવા દોડ્યો તું અંદર આવવા સફેદ ભીંત સાથે હું આ તરફથી અથડાયો તું પેલી તરફ થી
ਗੁਰਮੁਖੀ
ਭੀਂਤ/ਕਾਗਲ਼ ਬੇ ਊਭੀ ਲੀਟੀ ਦੋਰੀ ਬੇ ਆਡੀ ਵਚ੍ਚੋਵਚ ਏਕ ਖੁਲ੍ਲੁਂ ਬਾਰਣੁਂ ਦੋਰ੍ਯੁਂ ਖੁਲ੍ਲਾ ਬਾਰਣਾਮਾਂਥੀ ਬਹਾਰ ਜਈ ਸ਼ਕਾਯ ਖੁਲ੍ਲਾ ਬਾਰਣਾਮਾਂਥੀ ਅਂਦਰ ਆਵੀ ਸ਼ਕਾਯ ਹੁਂ ਬਹਾਰ ਜਵਾ ਦੋਡ੍ਯੋ ਤੁਂ ਅਂਦਰ ਆਵਵਾ ਸਫੇਦ ਭੀਂਤ ਸਾਥੇ ਹੁਂ ਆ ਤਰਫਥੀ ਅਥਡਾਯੋ ਤੁਂ ਪੇਲੀ ਤਰਫ ਥੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਉੜਨ ਖਟੋਲਾ
ਉੜਨ ਖਟੋਲਾ (Hindustani: उड़न खटोला, اُڑن کهٹولا) ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਉੜਨ ਵਾਲਾ ਵਾਹਨ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਉੜਦੀ ਮੰਜੀ' ਪਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉੜਨ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਗੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਹਣ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉੜਦਾ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼) ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੰਡੋਲਾ ਲਿਫਟ)।
ਫੰਬੀਆਂ
ਫੰਬੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਯੂਨਿਕਸ
ਯੂਨਿਕਸ (ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਲਈ UNIX) ਬਹੁ-ਕਾਰਜੀ, ਬਹੁ-ਵਰਤੋਂਕਾਰੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਟੱਬਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ AT&T ਦੇ ਅਸਲੀ ਯੂਨਿਕਸ ਤੋ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੇਨ ਥਾਮਪਸਨ, ਡੈਨਿਸ ਰਿਚੀ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈੱਲ ਲੈਬਸ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬੈੱਲ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਯੂਨਿਕਸ ਦਾ ਲਸੰਸ AT&T ਨੇ 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਸਦਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਬਾਰਕਲੀ (ਬੀਐੱਸਡੀ), ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ (ਜ਼ਿਨਿਕਸ), ਆਈ.ਬੀ.ਐੱਮ. (ਏਆਈਐਕਸ) ਅਤੇ ਸਨ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਿਸਟਮਸ (ਸੋਲਾਰਿਸ) ਆਦਿ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਯੂਨਿਕਸ ਦੇ ਕਈ ਅਕੈਡਮਿ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਰੂਪ ਬਣਾਏ। AT&T ਨੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੂਨਿਕਸ ਹੱਕ ਨੌਵੈੱਲ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੂਨਿਕਸ ਧੰਦਾ ਅੱਗੇ ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਆਪਰੇਸ਼ਨ (SCO) ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।
ਐਪਲ ਦਾ OS X ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਯੂਨਿਕਸ ਇੰਸਟਾਲ ਬੇਸ ਵਾਲਾ ਯੂਨਿਕਸ ਹੈ।
ਪਦਮਾਸਨ
ਪਦਮਾਸਨ ਯੋਗਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਸਨ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਨ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਕਰੋ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਆਸਨ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ‎
ਪਦਮਾਸਨ
ਵਿਧੀ
ਸੁਖ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੋ, ਦੋਵੇਂ ਲੱਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪੱਟ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪੱਟ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਆਨ ਮੁਦਰਾਂ (ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਮਿਲਾਓ, ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ) ਬਣਾ ਕਿ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹਥੇਲੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਹੋਣ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਰੱਖੋ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰੀਰਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਬਸੂ
ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਬਸੂ (চন্দ্রমুখী বসু) (1860–1944), ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਉਦੋਂ ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਅਵਧ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਹਿਲੀਆਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1883 ਵਿੱਚ ਕਾਦੰਬਨੀ ਗੰਗੁਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚੂਲਰ ਦੀ ਸਨਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਉਹ ਬੂਬਨ ਮੋਹਨ ਬੋਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ1880 ਵਿੱਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਨੇਟਿਵ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੈਥੂਨ ਸਕੂਲ, ਗੈਰ-ਹਿੰਦੂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਵਰੈਂਡ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੱਫ ਦੇ ਫ੍ਰੀ ਚਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ (ਹੁਣ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ) ਵਿੱਚ ਫਸਟ ਆਰਟਸ (ਐਫ. ਏ.) ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। 1876 ​​ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੁਖਾਂ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਫ.ਏ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਉਸ ਸਾਲ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਲੜਕੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪਈਆਂ ਕਿ ਕੀ ਉਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਦੰਬਨੀ ਗੰਗੁਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਬੋਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 1876 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਿਰਫ 1878 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮਤੇ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਫ.ਏ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਦੰਬਨੀ ਗੰਗੁਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡਿਗਰੀ ਕੋਰਸ ਲਈ ਬੈਥੂਨ ਕਾਲਜ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇਕੋ ਇੱਕ (ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ) ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ1884 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1886 ਵਿੱਚ ਬੈਥੂਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ (ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਬੈਥੂਨ ਸਕੂਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ)। ਕਾਲਜ ਨੂੰ 1888 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਈ।
ਉਹ ਖ਼ਰਾਬ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ 1891 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ।
2 ਜੁਲਾਈ
ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 2 ਜੁਲਾਈ ਸਾਲ ਦਾ 183ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 184ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ ਦੇ 182 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਲਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ
ਸ਼ੌਰਸੇਨੀ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਮਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ)। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ। 'ਸ਼ੌਰ' ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਜਦੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਕੇ ਆਮ ਜਨ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਲਮ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆਮ ਜਨ ਦੀ ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਲੋਂ ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਬੋਲੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਅਲਾਦਾਦਪੁਰ
ਅਲਾਦਾਦਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੁਹਾਈ ਅਬਰੋ
ਸੁਹਾਈ ਅਬਰੋ ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨ੍ਰਤਕੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿ੍ਰਤ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕ ਨਿ੍ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁਹਾਈ ਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਡਰਾਮਿਆਂ, ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਹਮ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਸੁਹਾਈ ਅਬਰੋ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ (ਅਤੀਆ ਦਾਊਦ) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ (ਖੁਦਾ ਬਕਸ਼ ਅਬਰੋ), ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਅਬਰੋ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਸ਼ੀਮਾ ਕਰਮਾਨੀ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਟੇਲਬੋਨ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਬਰੋ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡਾਂਸ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਬਰੋ ਨੇ ਸਟੇਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਤਾੜੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਅਬਰੋ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਰਗੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਨ੍ਰਤਕੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਐੱਸ. ਕੇ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ
ਸਲੀਗ੍ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ (4 ਸਤੰਬਰ 1925 - 2 ਫਰਵਰੀ 2006) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।
ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਦਰਸ਼ਨ, ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਉਹ ਖੋਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ' ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ 'ਤੇ ਬਤੀਸਾਲੀ ਖੰਡ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
2 ਫਰਵਰੀ 2006 ਨੂੰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸਲੀਗ੍ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਕੰਨੜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 4 ਸਤੰਬਰ, 1925 ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਹਸਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਡਲਾ ਬਚਪਨ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਨਾਲ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਯਜਨਾਵਿਤਲਾਚਰ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਵੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2017)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ] ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਨੰਜਨਾਗੁਡੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਕੂਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਸੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕੰਮ
ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ (ਹੁਣ ਨਿਮਹੰਸ ) ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।1965 ਤਕ, ਉਹ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਨਿਮਹੰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਇੰਡੋਲੋਜੀ, ਦਰਸ਼ਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੋਰਸ ਲੈਕਚਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਿੱਤੇ।
ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਭਾਸ਼ਣ, ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ।
ਲੇਖਕ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਦਰਸ਼ਨ, ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ. ਉਹ ਖੋਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ' ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੁਧਿਮਗਗਾ ਦੀ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧਗੋਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁਮੰਗਲਾ-ਗਾਥਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਥਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ' ਦਿ ਲਾਈਟ of ਫ ਧੰਮਾ' ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ 'ਤੇ ਬਤੀਸਾਲੀ ਵਾਲੀਅਮ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ' ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਾਲੀਅਮ ਸੋਲਾਂ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹੋਰ ਕੰਮ
ਉਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਰਵਿੰਦਰ ਕਲਾਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 'ਤੇ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼
ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ (अपभ्रंश, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ: ) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਆਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਗਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਅਪਭਰਸ਼ਟ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰਸੂਚਕ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਸ਼ਕਾਰ ਪਤੰਜਲੀ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਸਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਲੋਕਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਵਿਧ ਰੂਪ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਜਾਂ ਅਪਸ਼ਬਦ ਕਹਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਿਆਰੀ ਤੋਂ ਗਿਰੀ ਹੋਈ ਭਰਿਸ਼ਟ, ਭਿੱਟੀ ਹੋਈ, ਪਤਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਅਪਭਰੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਇਹ ਨਾਮ ਪੂਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਥਿਆਲ
ਪਥਿਆਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਸਹਿਗਲ
ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਸਹਿਗਲ ( 15 ਮਈ 1940 - 10 ਅਪਰੈਲ 2021) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਚੌਥੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਈ 1940 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਲੰਡੀਕੋਤਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੁਆੜਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੁਆੜਗੀ ਪਠਾਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪਸ਼ਤੋ ਵਿੱਚ ਲੁਆੜਗੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਟਿੱਬਿਆਂ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਹਿਗਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਣਕ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੁਆੜਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਚੰਗੇ ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਵਿਆਕਤੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਮੁਢਲ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਸੁਰੂ ਕੀਤੀ.੧੯੪੭ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫੇਰ ੧੯੪੯ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਟਿ੍ਕ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਸਿਟੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋ ਕੀਤੀ। ਮੈਟਿ੍ਰਕ ਤੋ ਬਾਅਦ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਤੋ ਬੀ.ਏ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਐਮ.ਏ ਕੀਤੀ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਨਾਵਲ
ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ
ਵਾਰਤਕ
ਜੌਂਧਰ (ਜੰਗਲੀ ਜਵੀਂ)
ਜੌਂਧਰ (ਜੰਗਲੀ ਜਵੀਂ) (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮ: Avena sterilis) ਜਾਂ ਐਨੀਮੇਟਡ ਓਟ, ਨਿਰਜੀਵ ਓਟ, ਜੰਗਲੀ ਓਟ, ਜੰਗਲੀ ਲਾਲ ਓਟ, ਵਿੰਟਰ ਵਾਈਲਡ ਓਟ ਘਾਹ ਬੂਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੀਜ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਪੌਦੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪੈਨਿਕਲ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਰਣਨ
ਜੌਂਧਰ ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ, ਮੋਟਾ, ਚੌੜਾ ਪੱਤਾ ਵਾਲਾ ਘਾਹ ਹੈ ਜੋ 1.5 m ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਪੱਕਤਾ 'ਤੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਦੇ ਬਲੇਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ 60 cm ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 6-14 mm ਚੌੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। left|thumb| ਜੌਂਧਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਪੈਨਿਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪਾਈਕਲੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 3 ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ 2 ਤੋਂ 5 ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਪਾਈਕਲੇਟ (ਆਵਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) 1.7-4.5 cm ਲੰਬੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਗਲੂਮਜ਼ 2.4-5 cm ਲੰਬੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਫੁੱਲ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਵਾਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਨਦੀਨ ਵਜੋਂ
ਜੰਗਲੀ ਜਵੀਂ ਐਸੇ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸਦੇ ਬੀਜ ਉੱਨ, ਅਨਾਜ ਦੇ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ।