cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਮੰਥਰਾ
ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਰਾਮਾਨੰਦ ਸਾਗਰ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਮੰਥਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਨੁਭਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਲਿਤਾ ਪਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜਲਾਵਤਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਯੁੱਧਿਆ ਪਰਤਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਗ਼ਜ਼ਾਲਾ ਜਾਵੇਦ
ਮੌਤ
ਗਜ਼ਾਲਾ ਨੂੰ 18 ਜੂਨ, 2012 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 16 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਸਵਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਗਜ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ 70 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। 22 ਮਈ, 2014 ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਊਧਮ ਸਿੰਘ
ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਦਾਲਤੀ ਬਿਆਨ
ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਵਾਲੇ ਵਿਚਲਾ ਬਿਆਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੀ.ਕੇ. ਦੱਤ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ’ਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ 5-6 ਜੂਨ 1940 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੱਜ ਨੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨਿਬੜਣ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹੀਦ ਨੂੰ ‘ਆਖ਼ਰੀ’ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ: ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਹੈ? ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਬਿਆਨ ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ
ਹਮਦ
ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਥੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਦ
ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਥੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਦ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਹਰ ਥੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਥੰਮ ਸ਼ਹਾਦਾ ਵਿੱਚ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਥਰਾ
ਦੰਦ ਕਥਾ
ਇੱਕ ਦੰਦ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੰਥਰਾ ਦੁੰਦੁਭਿ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਧਰਵ ਕੰਨਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਥਰਾ ਦਾਸੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਮਤੀ ਫਿਰ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਦੋ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗੇ। ਪਹਿਲੇ ਵਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਪਦ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਲਈ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਮੰਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਗ਼ਜ਼ਾਲਾ ਜਾਵੇਦ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੋ ਗਾਇਕ
ਯੂਟਰੋਪਾਈਚਥੀਜ਼
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੱਛੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਲਬੀਏਡਾਈ
ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਾ
ਕਿੰਝ ਬਣਦੇ ਹਨ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ
thumb|375x375px|ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਕਿੰਝ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਦੀ ਸਰਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤਸਵੀਰ ਕੋਈ ਵੀ ਆਮ ਤਾਰਾ ਜਿਹਦਾ ਪੁੰਜ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਨਾਲੋਂ 8 ਗੁਣਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤਾਰਾ ਇੱਕ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਾ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਦਾਂ-ਜਿਦਾਂ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਦਾ ਸਾੜ ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਾਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚਲਾ ਪਰਮਾਣੂ ਬਾਲਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤਾਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਡੀਜਨਰੇਸੀ ਦਬਾਅ ਓਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੜਨ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਪੁੰਜ ਤਾਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਕਰਕੇ ਕੇਂਦਰ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਲਾਣੂ-ਪਤਨ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਢਿੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਪ 5 x 10⁹ ਕੈਲਵਿਨ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਨੇਂ ਤਾਪ 'ਤੇ ਫੋਟੋਡਿਸਇੰਟੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਤਾਰੇ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਗਾਮਾ ਕਿਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਬਾਹਲ਼ੇ ਹੀ ਛੋਟੇ ਪੁਰਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਣਾ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਦਾਂ-ਜਿਦਾਂ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਜਲਾਣੂ ਅਤੇ ਪਰੋਟੌਨ ਰਲ਼ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਬਣਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੰਘਣਾਪਣ 4 x 10¹⁷ ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀਟਰ ਘਣ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਸੂਗ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਪਤਨ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਸੁੰਗੜਾਅ ਖਲੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਤਾਰੇ ਦਾ ਗਿਲਾਫ ਅੰਦਰ ਡਿੱਗਦਾ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨੋ ਜਿਹੜੇ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਬਣੇਂ ਸਨ ਰੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂਹੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹਨੂੰ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂਹੰਦ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸੂਰਜ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਢਿੱਠਦਾ-ਢਿੱਠਦਾ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਤਾਪ
ਇੱਕ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੁੰਜ 1.1 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੰਜ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਟੋਲਮੈਨ-ਓਪੈਨਹੇਈਮਰ-ਵੋਕਮੈਨ ਹੱਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਲੱਗਭੱਗ 2.1 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਨਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੱਦ 2.16 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਪੁੰਜ ਵਾਲ਼ਾ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਾ ਜਿਹੜਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹਦਾ ਪੁੰਜ 2.14 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪੁੰਜ 1.39 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਿੱਟੇ ਬੌਨੇਂ (ਵਾਈਟ ਡਵਾਰਫ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1.4 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਲੈਕੇ 2.16 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਵਾਲ਼ੇ ਤਾਰੇ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪੁੰਜ 2.16 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਾਲੇ ਛੇਕ (ਬਲੈਕ ਹੋਲ) ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕਾਲੇ ਛੇਕ ਦਾ ਪੁੰਜ 5 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਹੈ। 2.16 ਤੋਂ 5 ਸੂਰਜੀ ਪੁੰਜ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਮਨਘੜ੍ਹਤ ਕੁਆਰਕ ਤਾਰੇ ਜਾਂ ਇਲੈਕਟਰੋਵੀਕ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਦੋਹੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਅਜੇ ਲੱਭੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਤਾਪ ਲੱਗਭੱਗ 10¹¹ ਤੋਂ 10¹² ਕੈਲਵਿਨ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਹਲ਼ੇ ਵਾਧੂ ਨਿਉਟ੍ਰੀਨੋ ਛੱਡਣ ਕਾਰਣ ਇਹਦਾ ਤਾਪ ਕੁੱਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ 10⁶ ਕੈਲਵਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਪ 'ਤੇ ਜਿਨਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਐਕਸ-ਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਘਣਾਪਣ ਅਤੇ ਦਬਾਅ
ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 3.7 x 10¹⁷ ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀਟਰ ਘਣ ਤੋਂ 5.9 x 10¹⁷ ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀਟਰ ਘਣ ਸੰਘਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਏਨੇਂ ਸੰਘਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਚੱਮਚੇ ਜਿਨੇਂ ਸਮਾਨ ਦਾ ਪੁੰਜ ਖੁਫੂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਰਾਮਿਡ ਨਾਲ਼ੋਂ 900 ਗੁਣਾਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਲ਼ੀ ਵੱਧ ਗੁਰੂਤਾ ਖਿੱਚ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੀ ਇੱਕ ਚੱਮਚੇ ਜਿਨੇਂ ਸਮਾਨ ਦਾ ਭਾਰ ਚੰਨ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਦਾ ਦਬਾਅ 3.2 x 10³¹ ਤੋਂ 1.6 x 10³⁴ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ
ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਦੇ ਚੁੰਭਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਹਦੇ ਧਰਾਤਲ ਤੇ 10⁴ ਤੋਂ 10¹¹ ਟੈਸਲਾ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਣਤਰ
right|thumb| ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਦਾ ਮਾਡਲ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਜੋ ਵੀ ਅਸੀਂ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਬਸ ਗਣਿਤਕ ਮਾਡਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ-ਤਾਰੇ ਦੇ ਹੁਲਾਰੇ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਲਸਰ
ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲ-ਚੁੰਭਕੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਪਲਸ ਰੇਡੀਓ ਠਾਠਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਪਲਸ ਰੇਡੀਓ ਠਾਠਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਲਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ
thumb|[[ਕ੍ਰੈਬ ਨੈਬੀਊਲਾ|ਕਰੈਬ ਨੀਬੂਲਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚਲਾ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਾ। ]] ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਿਲਕੀ ਵੇ ਖਿੱਤੀ ਵਿੱਚ 2000 ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਲੱਭੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਡੀਓ ਪਲਸਰ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਗੇ ਵਾਲੇ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਇਹ ਹਨ: ਆਰਐਕਸ ਜੇ1856.5 ਜਿਹੜਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੁੱਝ 400 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰ੍ਹੇ ਪਰੇ ਹੈ, ਪੀਐੱਸਆਰ ਜੇ0108-1431 ਜਿਹੜਾ ਕੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 424 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰ੍ਹੇ ਪਰੇ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਿ
ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਾਹਰਲੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਲੀ, ਖੋਹਿਉ ਹੋਏ ਜਾ ਨਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਲਸਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਭੇ ਗਏ ਗ੍ਰਹਿ ਡ੍ਰੌਗਰ, ਪੋਲਟਰਗੀਸਟ, ਫੋਬੇਟੌਰ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਪੀਐੱਸਆਰ ਬੀ1257+12 ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਨਾਲ਼ 1992-1994 ਵਿੱਚਕਾਰ ਲੱਭੇ ਸਨ।
ਭਾਲਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਦਸੰਬਰ 1993 ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੌਲਟਰ ਬੇਡ ਅਤੇ ਫ੍ਰਿਟਜ਼ ਜ਼ਵਿਕੀ ਨੇਂ ਜੇਮਜ਼ ਚੈਡਵਿਕ ਦੀ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੱਸੀ। ਸੂਪਰਨੋਵਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸੂਪਰਨੋਵਾ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਵੇਲੇ ਕਈ ਆਮ ਤਾਰੇ, ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਲ਼ੇ ਹੀ ਲਾਗੇ-ਲਾਗੇ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨੋ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਲੱਭੇ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਨਵੰਬਰ 1967 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਫਰੈਂਕੋ ਪਾਕੀਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਬਾਹਲ਼ਾ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਿਜਲ-ਚੁੰਬਕੀ ਠਾਠਾਂ ਨਿੱਕਲੂਗੀਆਂ। ਫਰੈਂਕੋ ਪਾਕੀਨੀ ਨੂੰ ਇਹਦੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਐਂਟੋਨੀ ਹੀਵਿਸ਼ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਡੀਓ ਪਲਸਾਂ ਨੂੰ ਭਾਲ਼ ਲੈਣਗੇ, ਜਿਹੜੇ ਹੁਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਹਲ਼ੇ ਹੀ ਚੁੰਬਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨਿਉਟ੍ਰੋਨ ਤਾਰੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਵੀ
ਜਵੀ ਇੱਕ ਫਸਲ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋ ਅਨਾਜ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਵੀ ਦੀ ਖੇਤੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਵੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ: ਐਵਨਾ ਸਟਾਇਵਾ (Avena sativa) ਅਤੇ ਐਵਨਾ ਸਟੇਰਿਲਿਸ (A. sterilis) ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜਵੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਖਰੀਫ ਦੀ ਫਸਲ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅਕਤੂਬਰ - ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 40 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦੋ ਵਾਰ ਸਿੰਚਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਕਟਾਈ, ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਔਸਤ ਉਪਜ 80 ਕਵਿੰਟਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਉਪਜ 10 ਕਵਿੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਵੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ
ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ:DAVIET, ਡੇਵੀਅਟ) ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ-ਵੈਦਿਕ ਕਾਲਜ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਡੀ.ਏ.ਵੀ ਕਾਲਜ ਟਰੱਸਟ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 700 ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈੱਕ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਮ.ਟੈੱਕ, ਐਮ.ਸੀ.ਏ ਅਤੇ ਐਮ.ਬੀ.ਏ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ
ਸਪੇਨ ਦਾ ਕੌਮੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ
ਸਪੇਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਾਤਤਵ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ (Museo Arqueológico Nacional) ਮਾਦਰੀਦ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਲਾਸਾ ਦੇ ਕੋਲੋਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1867 ਵਿੱਚ ਇਸਾਬੈਲ ਦੂਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
2008 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਲਈ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕੰਮ 2013 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਅਪਰੈਲ 2014 ਤੱਕ ਬੰਦ ਰਿਹਾ।
ਕਰੀਮ ਗਨੀ
ਕਰੀਮ ਗਨੀ ( கரீம் கனி ) ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੀਮ ਗਨੀ ਡਾ: ਬਾ ਮਾਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗਨੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ "ਦਿ ਮੁਸਲਿਮ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ" ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ, ਮਲਾਇਨ ਤਾਮਿਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਲਾਇਆ ਨਾਨਬਾਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿਨਾਰਨ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਡਾਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸਨ। ਗਨੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲ ਮਲਾਯਾ ਮੁਸਲਿਮ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਏਐਮਐਮਐਮਐਸ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਨੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1950 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆ ਹਰਟੌਗ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
ਕਰੀਮ ਗਨੀ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਬਰਮੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਹ ਚੂਲੀਆ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਯੂਥ ਲੀਗ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ 1932 ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ 1936 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ “ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ” ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੀਮ ਗਨੀ ਡਾ: ਬਾ ਮਾਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸਨ।
ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗਨੀ ਸੁਭਾਸ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਮਲਾਇਆ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ "ਦਿ ਮੁਸਲਿਮ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾ Houseਸ" ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਲਯਾਨ ਨਾਨਬਾਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਿਨਾਰਨ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਲੇਈ ਐਡੀਸ਼ਨ ਡਾਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸਨ। ਗਨੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲ ਮਲਾਯਾ ਮੁਸਲਿਮ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਏਐਮਐਮਐਮਐਸ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਨੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1950 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਆ ਹਰਟੌਗ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ
ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ (ਜਨਮ ਧਨਲਕਸ਼ਮੀ ; 8 ਨਵੰਬਰ 1920 – 25 ਨਵੰਬਰ 2014) ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਥਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ, ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਅਵਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਕਾਰੀ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ; ਰਾਇਲ ਅਲਬਰਟ ਹਾਲ, ਲੰਡਨ (1967) ਅਤੇ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ, ਨਿਊਯਾਰਕ (1976) ਸਮੇਤ। thumb|ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਥਕ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਆਚੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਸਮਰਾਗਨੀ (ਨ੍ਰਿਤ ਸਮਰਾਗਨੀ) ਕਿਹਾ, ਭਾਵ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਕਥਕ ਰਾਣੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 1920 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ (ਉਦੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਾਲ ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ, ਦੀਪਾਵਲੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧਨਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਸ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਵੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਮਹਾਰਾਜ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਜਣ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਮਤਸਿਆ ਕੁਮਾਰੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਥਕ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉੱਤਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਡਾਂਸ ਦਾ ਇਹ ਜਨੂੰਨ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਲਕਨੰਦਾ, ਤਾਰਾ, ਅਤੇ ਧਨਲਕਸ਼ਮੀ ਉਰਫ ਧਨੋ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚੌਬੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਨੱਚਣਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੱਚਣਾ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਨੱਚਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਨਾਰਸ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਘਰਾਣਾ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ' ਨਾਜ਼ ', ' ਨਖਰੇ ' ਅਤੇ ' ਨਜ਼ਾਕਤ ' ਦਾ ਸੁਮੇਲ।
ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ, ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਅਟੀਆ ਬੇਗਮ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੋਣਵੇਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਥਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਅਤੇ ਸਰ ਕਾਵਾਸਜੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਟਾਟਾ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਕੱਥਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। 50 ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ.
ਮਾਨਤਾ
ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ (1969), ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1973) ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ (1995) ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।
ਉਸਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਇੱਕ ਅਪਮਾਨ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ," ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਟਰੱਸਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: "ਕੀ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਕਥਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।"
8 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਗੂਗਲ ਨੇ ਸਿਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ 97ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂਡਲ ਦਿਖਾਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਮੋਜੇ ਰੀਬਾ
ਮੋਜੇ ਰੀਬਾ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਆਲੂ ਇਨਸਾਨ ਸਨ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਬੋਹ ਨ੍ਯਿਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਾ।
ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸਿਆਂਗ ਖੇਤਰ, ਅਰੁਨਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਗੰਨੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨ।  ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੀ - ਭਾਸ਼ੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿਬਰੁਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸੀ।  ਡਿਬਰੁਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ ਮਿਲੀ।
ਬਿਲਕਿਸ ਦਾਦੀ
ਬਿਲਕਿਸ ਦਾਦੀ ਇੱਕ 82 ਸਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੋਧ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਇਹ ਐਕਟ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ 11 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹੀਨ ਬਾਗ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੀ.ਏ.ਏ. / ਐਨ.ਆਰ.ਸੀ. ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਰਨੇ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਦੋਏ ਨਾਲ ਢਕੇ ਤੰਬੂ ਹੇਠ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। (ਇਹ ਬਿਲਕਿਸ ਬਾਨੋ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)।
Livemint.com ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਇਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਲਵਾਦੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਰਹੂਮ ਪਤੀ ਵੱਡੇ ਹੋਏ। ਉਹ "ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ" ਲੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਪੁੱਜੀ ਬਿਲਕੀਸ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘੂ ਬਾਰਡਰ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
ਬਿਲਕਿਸ ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ 100 ਵੂਮੈਨ 2020 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੀ ਵੀ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਸੀ ਵੀ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਜਨਮ 1952) ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨ ਕਲਚਰ, ਕਾਮੁਕ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਹਾਸੀਆਗ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗ੍ਰਸਤ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵੁਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਫਿਲਮੀ ਪਟਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਹਿਤ 40 ਤੋਂ ਵਧ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਰਚਿਤ ਨਾਵਲ ਆਯੁਸਸਿੰਤੇ ਪੁਸਤਕਮ (ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ) ਹੈ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਆਤਮਵਿਨੂ ਸਾਰਿਯੇਨੂ ਥੋਨੂਨਾਨਾ ਕਾਰਿਆਂਗਲ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ
ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਸੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 2009 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ (3.42 ਬਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ (3.41 ਬਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। 2014 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ 7.25 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 3.9 ਬਿਲੀਅਨ ਆਬਾਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹਿਰ
ਭੁੱਖੀ ਪੀੜ੍ਹੀ
ਭੁੱਖੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (হাংরি জেনারেশান ਗੁਰਮੁਖੀ: ਹੰਗਰੀ ਅੰਦੋਲਨ) ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਥਲਪੁਥਲ ਮਚਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਇਹ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੱਠਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਮਲਾ ਰਾਇ ਚੌਧੁਰੀ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਦੇਬੀ ਰਾਏ, ਸ਼ਕਤੀ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਰਾਇਚੌਧੁਰੀ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰਗਟ ਹੋਕੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਪੰਹੁਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1961 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੈਨੀਫ਼ੈਸਟੋ ਦੇ ਜਰੀਏ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰ ਕੇ, ਇਸ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੁਜਗਾਰ ਤੋਂ ਹਥ ਧੋਣੇ ਪਏ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਚਿਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ ਉਤਪਲਕੁਮਾਰ ਬਸੂ, ਸੰਦੀਪਨ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ, ਬਾਸੂਦੇਬ ਦਾਸ਼ਗੁਪਤਾ, ਸੁਬਿਮਲ ਬਸਾਕ, ਅਨਿਲ ਕਰਨਜੈ ਕਰੁਣਾਨਿਧਾਨ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਇ, ਸੁਬੋ ਆਚਾਰਜਾ, ਬਿਨੇ ਮਜੁਮਦਾਰ, ਫਾਲਗੁਨਿ ਰਾਏ, ਆਲੋ ਮਿਤਰਾ, ਪ੍ਰਦੀਪ ਚੌਧੁਰੀ ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਘੋਸ਼ ਸਹਿਤ ਤੀਹ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
1656
1656 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1656 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮਜੀਦ ਅਮਜਦ
ਮਜੀਦ ਅਮਜਦ (ਜ. 29 ਜੂਨ 1914 – ਮ. 11 ਮਈ 1974) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸੀ।  ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਮਜਦ ਦੇ ਪਾਠਕ ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼, ਨੂਨ ਮੀਮ ਰਾਸ਼ਿਦ, ਨਾਸਿਰ ਕਾਜ਼ਮੀ ਜਾਂ ਮੀਰਾਜੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਵੀ"ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ।
1861
1861 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1860 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਨਬੀ
ਨਬੀ ਜਾਂ ਪੈਗ਼ੰਬਰ (prophet) ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਰੱਬ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ, ਇਸਲਾਮ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ, ਪਾਰਸੀ ਆਦਿ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਬੀਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਦਾਵੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਬਣਾਇਆ।
ਇਹ ਇੱਕ ਰੂਹਾਨੀ ਫ਼ੈਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਚੋਣਵੇਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਹਰਦੋਫਰਾਲਾ
ਹਰਦੋਫਰਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗਾਜੀਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਗਾਜੀਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।
ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਜ ਸਿਨਹਾ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center"| ਸਾਂਸਦ !ਸਰੋਤ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ
thumb|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਕ ਚਿੱਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Agriculture) ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਭੋਜਨ, ਉੱਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ (ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਜਿਹੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ, ਜਲ-ਖੇਤੀ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲਾਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਲਤੂ ਨਸਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੇ ਵਾਧੂ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮਾਹੌਲ, ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 105,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨਾਜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨਵੇਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 11,500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ 10,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਲਤੂ ਸਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਮੋਨੋਕਲਚਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤੀ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਈ।thumb|260x260px|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਊਆਂ (ਬੀਫ) ਦਾ ਇਕੱਠ। right|thumb ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਲਾਂਟ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ, ਐਗਰੀਕੋਮਿਕਲ (ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ), ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਆਪਕ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸਾਹਮਨੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੇ ਮੀਟ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ, ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਸ, ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੀਟ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਅਨੁਵੰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫੂਡ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕਈ ਮੋਰਚਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੈਕਿਫਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸਮੇਤ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਤਨ, ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਬਾਰੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸ਼ਬਦ, ਲੇਟਿਨ ਸ਼ਬਦ "agricultūra" ਤੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕੀੜੀ, ਨਿਸ਼ਕਾਤ ਅਤੇ ਐਮਬਰੋਸੀਆ ਬੀਲਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਭੋਜਨ, ਫਾਈਬਰ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਬਾਗਬਾਨੀ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਬੰਧਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।" ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਯੋਗ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਾਂ ਬਾਗਬਾਨੀ, ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਧਣ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਲਈ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਲੰਮੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰੋਟੇਸ਼ਨ, ਵਿਆਪਕ ਬਨਾਮ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੁਆਰਾ, ਆਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਓਵਰਲੈਪ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿਚ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਛੋਟੇ ਜ਼ਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ ਤੇ ਵੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
thumb|ਬੇਕਰਮੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸੁਮੇਰੀ ਹਾਰਡਿਸਟਰ ਦਾ ਅੰਕਲ (ਲਗਪਗ 3000 ਈ.) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਘੱਟੋ ਘੱਟ 105 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਜੰਗਲੀ ਅਨਾਜ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਖਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਕਰੀਬ 15,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਓਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਸਨ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ 13,500 ਤੋਂ 8,200 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਵਲ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੂੰਗ, ਸੋਏ ਅਤੇ ਅਜ਼ੂਕੀ ਬੀਨਜ਼ ਨੇ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਵਿੱਚ 13,000 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 11,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਕਰੀਬਨ 11,500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਅੱਠ ਨਿਓਲੀਲੀਥ ਬਾਨੀ ਫਸਲਾਂ, ਐਮਮਰ ਅਤੇ ਐਨੀਕੰਚਰ ਕਣਕ, ਜੌਆਂ, ਮਟਰ, ਦਾਲਾਂ, ਕੜਵਾਹਟ ਦੇ ਮੱਛੀ, ਚਿਕੜ ਦੇ ਮਟਰ ਅਤੇ ਸਣਾਂ ਨੂੰ ਲੇਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਕਰੀਬਨ 10,500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਆਰਕੋਚ ਤੋਂ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਐਂਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਆਲੂ ਦਾ ਭੋਜਨ 10,000 ਤੋਂ 7000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਬੀਨਜ਼, ਕੋਕਾ, ਲਾਲਾਮੇਸ, ਅਲਪਾਕ ਅਤੇ ਗਿਨੀ ਦੇ ਸੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਵਿੱਚ ਗੰਨਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰੂਟ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੌਂ ਨੂੰ 7,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਸੇਹਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਪਾਹ ਨੂੰ 5,600 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਰੂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣੀ ਸਮੇਂ ਪਾਲਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਸੋਮੇਰਿਕਾ ਵਿੱਚ 6000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲੀ ਟੀਜ਼ਿਨਟ ਨੂੰ ਮੱਕੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਫਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੰਡ, ਚੌਲ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਫ਼ਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲ- ਅੰਡਲਾਸ 1492 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਅਦਾਰੇ ਨੇ ਮੱਕੀ, ਆਲੂ, ਮਿੱਠੇ ਆਲੂ ਅਤੇ ਮਨੀਓਕ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਚੌਲ ਅਤੇ ਝੱਟਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਪਿਛਲੇ 200 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਨੀਲਾਥਰਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਲਦ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ, ਫਸਲ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖਾਦ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1900 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੱਦ ਤਕ, ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਖਾਦਾਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੈਬਰ-ਬੌਸ਼ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਅਮੋਨੀਅਮ ਨਾਈਟਰੇਟ ਖਾਦ ਦੇ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਬਾਇਓਫਿਲ, ਜਨੈਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵਨਾਂ, ਟੈਰਿਫ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੈਵਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਰੀਨੇਰੇਟਿਵ ਖੇਤੀ ਵਰਗੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਪਹੁੰਚ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਨੈਓਲੀਥਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐੱਚ. ਜੀ. ਵੇਲਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, "ਸਭਿਅਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੀ।" ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦ ਵਰਟੀਲੇ ਕ੍ਰੇਸੈਂਟ, ਨਾਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀਮਾਬੱਧ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੰਧ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਚੱਕਰ (ਸਰਹੱਦਾਂ) ਸੀਰੀਅਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਇਹ ਸੀਰੀਅਲ ਬੈਲਟ ਅਜ਼ੀਕਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਲਕ ਰੋਡ ਦੁਆਰਾ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਨਦੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ। ਚੀਨੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਈ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ: "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।" ਮਿਸਰੀ, ਮੇਸੋਪੋਟਾਮਿਅਨ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਇੰਕਾ ਸਮਰਾਟਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਰਸਮੀ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਹਲ ਲਿਆ।
ਪੁਰਾਤਨ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ, ਚੀਨੀ ਗੁਆਾਨ ਝੋਂਗ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਗ ਯਾਂਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੌਤੀਆ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਇੱਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਸ਼ਾਂਗ ਯੰਗ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਤਰ-ਪੱਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੋਧ (ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੋਧ) ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੋਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਨਅਤੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਘੱਟ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਧ ਉਪਜ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗ਼ੈਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੋਈ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
thumb|ਰੇਨ ਡੀਅਰ ਦੇ ਝੁੰਡ ਕਈ ਆਰਕਟਿਕ ਅਤੇ ਸੁਬਾਰਟਿਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੇਸਟੋਰਲ ਖੇਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ. ਦਿਹਾੜੀਦਾਰਪੁਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਭੰਗੜੇ-ਰਹਿਤ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਕ ਵਿਚ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਘਾਹ, ਚਰਾਉਣ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸਹਾਰਾ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਅਰਧ-ਸੁੱਕਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ਤ ਬਦਲਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਦਰਖ਼ਤ ਕੱਟ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਮਿੱਟੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੈਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬਾਰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਐਮਾਜ਼ੋਨ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਬਸਿਸਟੈਂਸ ਫਾਰਮਿੰਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਮੌਨਸੂਨ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਖੇਤੀ ਵਿਚ, ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੇਚਣ ਲਈ. ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣਾ ਹੈ, ਘੱਟ ਪਤਲੀ ਅਨੁਪਾਤ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ. ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਚ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਕਾਲੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ
thumb|ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਲੇਬਰ, ਜਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਬਸਿਡੀ ਲਈ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ. ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੈਵਿਕ, ਪੁਨਰਗਠਨ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ. ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਸੀ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਮਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਪਾਲਿਸੀ (ਸੀਏਪੀ) ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਮੋਡਿਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤੀ ਸਬਸਿਡੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੀਕੌਪਲਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਬਦਲਵੀਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਚੋਣਵੇਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਮੁੱਖ ਜੀਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਭੋਜਨ ਧਾਰਾ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
2007 ਵਿੱਚ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਗੈਰ-ਖੁਰਾਕ ਬਾਇਓਫਿਲ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਆਇਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਮੀਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਵਧਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਲਾਗਤ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਮੰਗ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਧਾ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਅਫਰੀਕਾ, ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਸੰਬਰ 2007 ਤਕ, 37 ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 20 ਨੇ ਕੁਝ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭੋਜਨ-ਕੀਮਤ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ. ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖਾਣੇ ਦੇ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਾਰੂ ਸਟੈਪਿਡਜ਼ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ. ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੰਡ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਅਤਨਾਮ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਅਨਾਜ ਦਰਾਮਦਕਰਤਾ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭੋਜਨ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਧਾਰਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸਰੋਕਾਰ ਰੋਗ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਹਨ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਯੂਗਾਂਡਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਣਕ 'ਤੇ ਸਟੈਮ ਰੱਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ 70% ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲਗਭਗ 40% ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਘਟੀ ਹੈ. ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਘਾਨਾ ਸਥਿਤ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਸੋਰਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਤਾਂ 2025 ਤੱਕ ਮਹਾਦੀਪ ਆਪਣੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਬ੍ਰੇਡੇਲਿਅਨ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੈ. ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਢਾਂਚਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੇਤਰੀ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਕ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਤਿਅੰਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੀਤੀ ਚੱਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 2002 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਢਾਂਚਾ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1921 ਵਿੱਚ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਪੀਰੀਅਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
2009 ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ) ਅਨੁਸਾਰ, ਚੀਨ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕਾਰਕ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਉਪਾਅ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਗਭਗ 1.7 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ ਜੋ 1948 ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਕਾਰਜਬਲ
2011 ਤਕ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੇਬਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਾਰਜ ਬਲ ਦੇ 1/3 ਤੋਂ ਵੱਧ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਲਮੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 70% ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਯੋਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਨੇ ਸਿਰਫ 2007 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰਵਉੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖਿਆ. 1997 ਅਤੇ 2007 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਚਾਰ ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੀ, ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 2% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ. ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ. ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, 55 ਤੋਂ 75 ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ 35 ਤੋਂ 65 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਘਟਿਆ ਸੀ. ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਜ, ਇਹ ਅੰਕੜੇ 10% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ.
ਸੁਰੱਖਿਆ
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲੇਬਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ "ਸਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ." ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 170,000 ਹੈ, ਦੂਜੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਦਰ ਦੋ ਵਾਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਤ, ਸੱਟ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ. ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਸੇਫਟੀ ਐਂਡ ਹੈਲਥ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਰੇਂਜ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਖਮਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਫਸਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਕਾਸ਼ਤ (ਜਾਂ ਸਲੈਸ਼ ਅਤੇ ਬਰਨ) ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਪਲਾਟ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਢਿੱਲੀ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪਲਾਟ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ (10-20) ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਤਲੀ ਮਿਆਦ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ (ਖਾਦ ਜਾਂ ਖਾਦ) ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮੈਨੂਅਲ ਪੈਸਟ ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਸਲਾਨਾ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਤਲੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਇਸ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਉਪ ਉਪਚਾਰਿਕ ਅਤੇ ਸੁਸਤ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਹੱਦ ਬਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ (ਕਾਪੀ, ਚਾਕਲੇਟ) ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਜਰੋਫੈਰਸਟਰੀ ਪਰਿਕਾਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਿਆ-ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਲਾਨਾ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।
ਫਸਲ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:- ਸੀਰੀਅਲ ਅਤੇ ਸੂਡੋਐਸਰੇਲਜ਼, ਦਾਲਾਂ (ਫਲ਼ੀਦਾਰ), ਚਰਨ ਅਤੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ। ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐੱਫ.ਏ.ਓ. ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਵਿੱਚ:
ਪਸ਼ੂਧਨ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
right|thumb|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ, ਝੋਨੇ ਦੇ ਝੋਲੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੱਝਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਾਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰ, ਘੋੜਿਆਂ, ਖੱਚਰਾਂ, ਬਲਦਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੱਝਾਂ, ਊਠ, ਲਾਲਾਮਾ, ਅਲਪਾਕ, ਗਧਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਕਸਰ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ, ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਮਦਦ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ, ਅੰਡੇ, ਜਾਂ ਉੱਨ) ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਆਧਾਰ ਤੇ ਚੁੱਕਣਾ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸੰਗਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਹੈ. thumb|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਨ-ਖਿੱਚੀ ਹਲ ਹੈ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਫੀਡ ਸਰੋਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਾਹ ਦੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਮਿਕਸਡ, ਅਤੇ ਬੇਖਮੀ. 2010 ਤਕ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਪਾਣੀ-ਮੁਕਤ ਖੇਤਰ ਦਾ 30% ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 1.3 ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ 1960 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਨਾਂ ਸਦਨਾਂ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਭਾਰ ਵਿਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੀਫ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 10 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਸੀ. ਗੈਰ-ਮਾਸ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਕਨੀਆਂ, ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ. ਗਲੋਬਲ ਪਸ਼ੂ, ਭੇਡ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ 2050 ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ. ਐਕੁਆਕਲਾਚਰ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਫਸਲਾਂ, ਸੀਮਤ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਖਪਤ ਲਈ ਮੱਛੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਔਸਤਨ 9 1 975 ਅਤੇ 2007 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਲ।
20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਤਪਾਦਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਕਰਾਸਬ੍ਰੈਡੀਜ਼ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਮੀ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਾਰੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਥਾਨਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਆਧਾਰਿਤ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿੱਟਲੈਂਡ, ਰੇਂਜਲੈਂਡ ਅਤੇ ਰਿਊਮਰਨੈਟ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਚੱਪਲਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਰੋਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੂੜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਘਾਹ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ' ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫਸਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਜਲਵਾਯੂ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ 30-40 ਮਿਲੀਅਨ ਪਾਸਟ੍ਰਿਸਟਿਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਮਿਕਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਚਾਰੇ ਦੀ ਫਸਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਫੀਡ ਫਾਰਲਾਂ ਨੂੰ ਰਾਈਮਰੈਂਟ ਅਤੇ ਮੋਨੋਸੀਟ੍ਰਿਕ (ਇਕ ਪੇਟ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰਗੀ ਅਤੇ ਸੂਰ) ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ. ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈ ਖਾਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲਕ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮੀ-ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ (ਓਈਸੀਡੀ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ. ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਖਾਦਾਂ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਭਾਰੀ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਦੇਸ਼ ਪੋਲਟਰੀ ਅਤੇ ਪੋਕਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਅਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 2003 ਤੋਂ 2030 ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 75% ਵਾਧਾ ਸੀਮਤ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਫੈਕਟਰੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਬਹੁਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਵਪਾਰਿਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਸ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹਨ।
ਉਤਪਾਦਨ ਅਭਿਆਸ
thumb|ਖੇਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਫਾਰਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੈਸਟ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਕੀਟ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ. ਕੈਮੀਕਲ (ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ), ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਿਕ (ਬਾਇਓਕੰਟਰੋਲ), ਮਕੈਨੀਕਲ (ਡਰਿਲ), ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ, ਕਲੇਨਿੰਗ, ਕਵਰ ਫਸਲਾਂ, ਇੰਟਰਕ੍ਰਪੀਪਿੰਗ, ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ, ਬਚਣ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਇਨਸਟੇਗਰੇਟਿਡ ਪੈਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੈਸਟ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਸਰੋਤ ਮੰਨਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਦੇ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੂੜੀ ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਰਸਾਇਣਕ ਗੈਰ-ਖਾਦ ਖਾਦ, ਖਾਦ, ਹਰੀ ਖਾਦ, ਖਾਦ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਖਣਿਜ. ਫਸਲ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਦੀ ਵਰਤੋ ਨੂੰ ਸਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਸਲ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਪਤਲੀ ਅਵਧੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫੀਡ ਦੀ ਫਸਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੁੱਝ ਘਣਤਵੀ ਚਾਰਾਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਫਸਲਾਂ ਜਾਂ ਚਰਾਂਦਾਂ ਤੇ ਰੂੜੀ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਜਾਂ ਤਰਲ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਾਰਸ਼ ਅਯੋਗ ਜਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਿਸਾਨ ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰੇਟ ਪਲੇਨਜ਼, ਕਿਸਾਨ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਵਰਤਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਪਤੌਰੀ ਸਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 70% ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੂਡ ਪਾਲਿਸੀ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਮਿਲਾ ਕੇ ਜੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਵੇਗਾ; ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆਰਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ 2050 ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੂਡ ਪਾਲਿਸੀ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 40% ਤੱਕ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਰੀਬ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ।
"ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ (ਪੀ.ਈ. ਐੱਸ.) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ." "ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਪੀ.ਈ.एस. ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਗਰਾਹਿਤ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁੜ ਵਨਵਾੜੀ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਮਿੱਟੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਸਟੀਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਈਕੋਸਵਰਵਸ ਭੁਗਤਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਣਕ ਦੀ ਜ਼ਬਤ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ ਕਟੌਤੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਧੀਆਂ। "
ਫਸਲ ਸੋਧ ਅਤੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ
thumb|ਟਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਚੇਜ਼ਰ ਬੰਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੁਆਰਾ ਫਸਲ ਸੋਧ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ, ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਣਾਉ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਜਾਂ ਬੀਜ, ਸੋਕੇ-ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧ. ਪੌਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤਰੱਕੀ ਜੈਨਟੀਸਿਸਟ ਗ੍ਰੇਗਰ ਮੈਂਡਡਲ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੱਲੀ. ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਪੌਦੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਦਿੱਤੀ. ਫਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣ, ਸਵੈ-ਪਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਸ-ਪੋਲਿਨੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਅਣੂ ਤਕਨੀਕ ਜੋ ਜੀਵਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਣੂ ਨੂੰ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਟਾਕਰਾ ਵਧਣ ਅਤੇ ਸੋਕਾ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਢੀ ਘਟਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸਾਵਧਾਨੀਪੂਰਵਕ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਫਸਲ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਏ ਹਨ. 1920 ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1 9 30 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਪੌਦਾ ਚੋਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਚਰਾਂਦ (ਘਾਹ ਅਤੇ ਕਲੋਵਰ) ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਵਿਆਪਕ ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ (ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੇਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ) 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਵਪਾਰਕ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਣਕ, ਮੱਕੀ (ਮੱਕੀ) ਅਤੇ ਜੌਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ "ਉੱਚ ਉਪਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ" ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੱਕੀ (ਮੱਕੀ) ਦੀ ਔਸਤ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਵਿੱਚ 2.5 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ (ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 40 ਬੈਸਲ੍ਹ) ਪ੍ਰਤੀ 9.4 ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ (150 ਬੁਕੱਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ) ਤੋਂ ਵਧੀ ਹੈ. ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ 1 99 2 ਵਿੱਚ 1 ਤੋਂ ਘੱਟ / 1 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 2.5 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ. ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਔਸਤ ਮੌਸਮੀ ਔਸਤ ਕਣਕ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਤਕਰੀਬਨ 2 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ, ਅਫਰੀਕੀ 1 ਟਨ / ਹੇ. ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ 3.5 ਤੋਂ 4 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ ਤਕ. ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਫਰਾਂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਔਸਤਨ ਕਣਕ 8 ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ. ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਖੇਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ (ਖਾਦ, ਰਸਾਇਣਕ ਪੈਸਟ ਕੰਟਰੋਲ, ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਨਿਯੰਤਰਣ) ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਹੈ।
ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ
ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਜੀਵ (ਜੀ ਐੱਮ ਓ) ਜੀਵ ਜੀਵ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਾਮੱਗਰੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੀਕੋਮੈਨਿੈਂਟ ਡੀਐਨਏ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਰਮੁੱਲੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਜੀਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੁੱਝ ਗੁਣ ਹਨ: ਵੱਧ ਰਹੀ ਟਿਕਾਊਤਾ, ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਅਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ. ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, GMO ਫਸਲਾਂ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖਾਣਿਆਂ ਦੇ ਲੇਬਲਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜੀ ਐੱਮ ਐੱਫ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਆਯਾਤ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਭਾਵੀ ਸਿਹਤ ਮੁੱਕਿਆਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਜੀ.ਐੱਮ. ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਧੀ, ਬਾਇਓਸੈਫੇਟੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ, ਜੀ ਐੱਮ ਐੱਮ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਜੀ ਐੱਮ ਐੱਫ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖਾਣਿਆਂ ਦੇ ਲੇਬਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀ ਐੱਮ ਐੱਫ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਲੇਬਲ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਯੂਐਸ ਨਾ ਕਰਦਾ।
ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਦੀ ਜੀਨੀ ਇਸਦੇ ਜੈਨੋਮ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਲਾਈਫੌਸੈਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਬੀਜਾਂ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਸਲ ਉਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਭਰੂਣ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਲਾਈਫੋਸੈਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਹਰਜਾਨਾਸ਼ੁਦਾ ਸਪਰੇਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲਾਈਫੋਸੈਟ ਰੋਧਕ ਬੂਟੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਕੁੱਝ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਗਲਾਈਫੋਸੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੁਝ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਫਸਲ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ, ਸੰਭਾਵੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਨਾਲ।
ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਜੀ ਐੱਮ ਐੱ ਈ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਰੋਧਕ ਫਸਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਬੇਸੀਲਸ ਥਿਊਰਿੰਗਿਸਿਸ (ਬੀਟੀ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਜੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਿਸ਼ੂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਫਸਲਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਕੁਝ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸੇ ਜਾਂ ਬਿਹਤਰ ਕੀਟ-ਰੋਧਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡਿਏਸ਼ਨ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਾਸ-ਪੋਲਨਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਕੁੱਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਟਮਾਟਰ ਦੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਟਮਾਟਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ 19 ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ
right|thumb|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਰੁਕਣ ਕਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤਪਸ਼, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਲਾਗਤ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਇੱਕ 2000 ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ 1996 ਵਿੱਚ 2,343 ਮਿਲੀਅਨ ਪੌਂਡ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ £ 208 ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਾਹਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕੀਤਾ. ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 2005 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 16 ਅਰਬ ਡਾਲਰ (ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ $ 30 ਤੋਂ $ 96) ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 714 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਐਨਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ. 2010 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਾਧਨ ਪੈਨਲ ਨੇ ਖਪਤ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਖਪਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡ੍ਰਾਈਵਰਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਬਦਲਣ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਦੇ ਦੋ। 2011 UNEP ਗ੍ਰੀਨ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ "[ਇੱਕ] ਭੂਮੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਬਦਲਾਵ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 13 ਫੀਸਦੀ ਐਂਥਰੋਪੋਜੈਨਿਕ ਗਲੋਬਲ ਜੀ.ਏਚੂ. ਜੀ.ਜੀ.ਜੀ. ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਂਜੀਰੋਨਿਕ ਖਾਦਾਂ ਐਗਰੋ-ਰਸਾਇਣਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੀ.ਜੀ.ਜੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਪੁਟਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਨਅਤੀ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਊਰਜਾ-ਊਰਜਾ ਦੀ ਇੰਪੁੱਟ. "ਔਸਤਨ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬਾਇਓਫੂਅਲ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 3.8 ਬਿਲੀਅਨ ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 2011 ਅਤੇ 2050 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰ, ਸਾਲ 2011-2020 ਲਈ 48 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਬਾਅਦ ਔਸਤ 2 ਫੀਸਦੀ ਸਲਾਨਾ ਵਾਧਾ) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। "
ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸਹਿ ਲੇਖਕ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨਨਿੰਗ ਸਟੀਨਫੈਲਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਧੰਨ ਅੱਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ 70% ਹਿੱਸਾ, ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ 30% ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਜਮੀਅਤ ਹੈ. ਇਹ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ 18% ਦੇ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ CO2 ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੀ ਐਓ 2 ਦੇ 13.5% ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ-ਸਬੰਧਿਤ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ 296 ਵਾਰ CO 2 ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ) ਦਾ 65% ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਮੀਥੇਨ (ਜੋ ਕਿ CO 2 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 23 ਗੁਣਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ) ਦਾ 37% ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ 64% ਬਣਦਾ ਹੈ. ਅਮੋਨੀਆ ਐਮੀਸ਼ਨ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਅਮੇਜ਼ਨ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ 70% ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਹੁਣ ਗੋਦਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਖੁਰਾਕ ਕੈਪਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਤਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਜੈਵ-ਵਿਵਿਧਤਾ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂ.ਐੱਨ.ਈ.ਪੀ. ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮੀਥੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਖਪਤ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 2030 ਤਕ 60 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।"