cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕੋਲਹਾਪੁਰੀ ਸਾਜ
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਪੀਰੇਨੇ
ਪੀਰੇਨੇ ਜਾਂ ਪੀਰੇਨੀਜ਼ (Pirineos ਜਾਂ Pirineo, Pyrénées, Perinés, Pirineus, Pirenèus, Pirinioak ਜਾਂ Auñamendiak), ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਬਤ-ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਵਿਚਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਬੇਰੀਆਈ ਪਰਾਇਦੀਪ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਅੱਡ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਿਸਕੇ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 491 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ
ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਲਾਬਾਮਾ ਅਤੇ ਜਾਰਜੀਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ, 22ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ 8ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਟੈਲਾਹੈਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜੈਕਸਨਵਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਆਮੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਕੰਡਿਆਲਾ
ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਲਗਾਮ ਨੂੰ ਕੰਡਿਆਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਡਿਆਲਾ ਹੀ ਤਾਂਗੇ ਨੂੰ ਜੁੜੇ, ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਘੋੜੇ, ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੰਡਿਆਲੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਲੋਹੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਲਗਾਮ ਚਮੜੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬਾਗਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਹੁਣ ਨਾ ਤਾਂਗੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾ ਘੋੜੇ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਆਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਘੋੜਾ ਪੁਲਸ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਮਿਲਟਰੀ ਵਿਚ ਘੋੜੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਕੰਡਿਆਲੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮੇਈਜ਼ੀ ਸੰਵਿਧਾਨ
ਮੇਈਜ਼ੀ ਸੰਵਿਧਾਨ (Kyūjitai: 大日本帝國憲法 Shinjitai: 大日本帝国憲法) ਸਾਲ 1889 ਦਾ ਮੇਈਜ਼ੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਰਣਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੀਤੇ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੇਈਜ਼ੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਦੈਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਸਾਮੰਤਵਾਦ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੁੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਮਾਣਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੀ।
ਨਿਰਮਾਣ
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਜਾਪਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਸਾਲ 1890 ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਨ 1892 ਵਿੱਚ ਈਤੋ ਹਿਰੋ ਬੂਮੀ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਰਪ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿਤੀ ਗਈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੰਤਰੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸਮਰਾਟ ਪ੍ਰਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਰਣੇ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇ। 11 ਫਰਵਰੀ, 1889 ਨੂੰ ਈਤੋ ਹੀਰੋ ਬੂਮੀ, ਈਨੀਚੇ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ੀ, ਈਤੋਮਿਯੋਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਨੇਕੀ ਕੇਤਰੋ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੇਈਜ਼ੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਸ਼ਾਂਤਾ
ਸ਼ਾਂਤਾ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤਾ ਨੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਮਪੜਾ ਅਤੇ ਵੇਰਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਰਿੰਗੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਸੰਤ ਵਿਭੰਦਦਕਾ ਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਸ੍ਰਿੰਗਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸੇਂਗਰ ਰਾਜਪੂਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਲੌਤੇ ਰਿਸ਼ੀਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਪੂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸ਼ਾਂਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰੋਮਪੜਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਂਤਾ ਨੂੰ ਵੇਦ, ਆਰਟ, ਕਰਾਫਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਰੋਮਪੜਾ ਸ਼ਾਂਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਰੋਮਪੜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਰਾਜ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਨੂੰ ਚਿੜ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦਰਦੇਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਸਹਿਣ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਏ। ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜੋ ਪੁਰਨ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੁਆਰਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਕਰੀਹਾ
ਕਰੀਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗੇ ਦੇ ਐਨ ਕੋਲ ਬੰਗਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ=
ਵਿਆਹ
ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋ ਉਦੇਸ਼ ਹਨ ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਹ ਔਲਾਦ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਭੂਮੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਿਚੋਂ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਹੈ।1 ਛੁਹਾਰਾ ਲੱਗਣਾ ਇਸ ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਲੜਕੇ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ਗਨ ਧਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜ ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕਾ ਸੇਵਾ ਉਸਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਛੁਹਾਰਾ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰਸ਼ਮ ਦਾ ਨਾਂ ਛੁਹਾਰਾ ਲੱਗਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।2
ਵਿਆਹ ਕਢਵਾਉਣਾ
ਪੰਡਿਤ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਖ਼ਸ਼ੱਤਰ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਜੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦਿਸ਼ਾ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਜਨ, ਜਪ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਢਵਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।3
ਅਰਥ
‘ਘੋੜੀ` ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਹੀ ਹੋਣ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾੜੇ-ਵੀਰ ਦੇ ਨਾਇਕਤਵ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰਸਮ ਪੁੱਤ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰਸਮ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਗੀਤ ਲਾੜੇ ਦੀ ਜੰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੀਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਂ ‘ਘੋੜੀ` ਜਾਂ ‘ਘੋੜੀਆਂ` ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀਆਂ, ਭੈਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀਰ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਆਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲਾੜੇ-ਵੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਅਨੁਸਾਰ, “ਲੜਕੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੋੜੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋੜੀ ਸ਼ਬਦ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” (ਲੋਕਯਾਨ, ਸਫਾ 148) ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਅਨੁਸਾਰ, “ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ “ਘੋੜੀਆਂ” ਆਖਦੇ ਹਨ।”	(ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਸਫਾ 315) ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਅਨੁਸਾਰ, “ਘੋੜੀਆਂ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ-ਇਛਾਂਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (ਸੁੱਚੇ ਪੱਟ ਦੀ ਮੈਂ ਫੁਲਕਾਰੀ)
ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨਾ
ਵਿਆਹ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਤੇ ਲਾੜ੍ਹਾਂ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਬਰਾਤੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਢੋਲ ਵਾਜੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਗਭਰੂ ਨੱਚਦੇ ਟੱਪਦੇ ਤੇ ਭੰਗੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਰਾਤ ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਲੜਕੇ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੀ ਭਰਜਾਈ ਲਾਂੜੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਘੋੜੀ ਦੀ ‘ਵਾਂਗ ਫੜਦੀਆਂ`, ‘ਵਾਂਗ ਗੁੰਦਦੀਆਂ` ਤੇ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਦਾਲ ਚੁਗਾਉਂਦੀਆ ਹਨ। ਲਾੜ੍ਹਾ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਰੁਪਏ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੀਵੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਰ ਲਹਿਰੀਆਂ ਛੇੜੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ
ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਘੋੜੀਆਂ ਦੇ, ਦੋ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜੁੱਟਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾ ਦਰ ਅੰਤਰਾ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਗੀਤ ਦੇ ਅੰਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਕਲੀ ਸਵਾਣੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਈ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਔਰਤਾਂ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਗਾਇਨ ਸਮੇਂ ਮੁਰ੍ਹੇਲਣ ਦਾ ਬੇਲ ਬਾਕੀ ਸਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਕ ਉਚਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਾਇਨ ਮੌਕੇ
ਪੁੱਤ ਵਾਲੇ ਘਰ ਘੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੌਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 1.	ਸਾਹੇ ਚਿੱਠੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਸਮੇਂ, 2.	ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਏ ਗਏ ਗੌਣਾਂ ਵਿੱਚ 3.	ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਵਟਣਾ ਮਲਣ ਤੇ ਨਹਾਈ ਧੋਈ ਸਮੇਂ 4.	ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਨਿਉਂਦਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ 5.	ਲਾੜੇ ਦੇ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਿਹਰਾ ਬੰਦੀ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ 6.	ਜੰਨ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਾਰਮਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ
ਘੋੜੀਆਂ ਦੀ ਰਸਮ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ
ਹੁਣ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਲਾੜਾ ਹੁਣ ਘੋੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਜੀ ਸਜਾਈ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲਾੜੇ ਦੀ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁਣ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਹਾਂ, ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਜੰਨ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਾਹ ਕੇ, ਘੋੜੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਜੰਨ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ 1.	ਰੰਧਾਵਾ, ਮਨਦੀਪ, ਦੂਰ ਵਸੇਂਦੇ ਨੌਕਰਾ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2005, ਪੰਨਾ 73 2.	ਰਧਾਵਾ, ਸਤਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਵ-ਪਰਿਪੇਖ, ਸੁੰਦਰ ਬੁੱਕ ਡਿਪੋ, ਜਲੰਧਰ, 2013, ਪੰਨਾ 133 3.	ਬੇਦੀ, ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, ਜਿਲਦ 5, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, ਪੰਨਾ 822 4.	ਬੇਦੀ, ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, ਜਿਲਦ 7, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, ਪੰਨਾ 1765 5.	ਰੰਧਾਵਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਦੇਵਿੰਦਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1970, ਪੰਨਾ 315 6.	ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਬਾਗੀਂ ਚੰਬਾ ਖਿੜ ਰਿਹਾ, ਜਿਲਦ 5, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 1999, ਪੰਨਾ 54 7.	ਘੁੰਮਣ, ਆਸਾ ਸਿੰਘ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1999, ਪੰਨਾ 22 8.	ਕਹਿਲ, ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਕੋਸ਼, ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕ, 2013, ਪੰਨਾ 429 9.	ਥਿੰਦ, ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 2002, ਪੰਨਾ 133 10.	ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ਮਾਂ ਸੁਹਾਗਣ ਸ਼ਗਨ ਕਰੇ, ਜਿਲਦ 7, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2001, ਪੰਨਾ 107
ਸੁਹਾਗ
ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਘਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸੁਹਾਗ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਹਾਗ ਵਿਆਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਾਮਨਾ, ਸੋਹਣੇ ਵਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਘਰ ਦੀ ਲੋਚਾ, ਪੇਕੇ ਤੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਸ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦਾ ਉਦਰੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਹੇਠ ਬਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਦੇ ਹਨ।5
ਸਿਹਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ
ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਸਿਹਰੇ ਨਾਲ ਲੁਕਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਤਸੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣਾਂ ਸਦਕਾ ਲਾੜਾ ਆਮ ਬਰਾਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਦਿਖ ਵਾਲਾ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰਉਂ-ਰੁੱਖ ਵਧੇਰੇ ਸਲੀਕੇ ਵਾਲਾ ਹੰੁਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਉਹ ਹੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।7
ਸਰਬਾਲਾ
ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਲਾੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਬਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾੜੇ ਦਾ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸੰਕਟਕਾਲੀਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਾੜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਬਾਲਾ ਅਕਸਰ ਲਾੜੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕੁਆਰਾ ਭਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਦੇਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।8
ਸੁਰਮਾ ਸਲਾਈ
ਸੁਰਮਾ ਸਲਾਈ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਦੇਵਰ ਤੇ ਭਰਜਾਈ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਕਾਮ-ਖੁੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਸੁਰਮਾ ਕੇਵਲ ਭਰਜਾਈ ਹੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।9
ਮਿਲਣੀ ਕਰਨੀ
ਨਵ-ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਰਸ਼ਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਰਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਾਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਜਾਂਞੀ ਤੇ ਮਾਂਞੀ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜੀ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਬਾਪ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਦਾ ਬਾਪ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਬਲ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਤੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਭਰਾ ਕੁੜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਮਾਮਾ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਮੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਰਸ਼ਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।10
ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ
ਮਿਲਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਹੁਰੀਤ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਹੁਰੀਤ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚਾਰ ਲਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਲਾਵ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹੁਲੀ ਜੋੜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।11
ਡੋਲੀ ਤੋਰਨਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਵਿਯੋਗੀ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਵਿਦੈਗੀ ਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਹਾਰ ਡੋਲੀ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਚੁਕ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਰੱਥਾਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਆਇਆ। ਅੱਜ ਕਲ ਤਾਂ ਕਾਰ ਸਜਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਇਹ ਅਤਿ ਕਰੁਣਾ ਮਈ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਾਕ ਸੰਬੰਧੀ ਸੱਜਣ ਮਿੱਤਰ ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ-ਮਾਪੇ, ਚਾਚੇ-ਤਾਏ, ਵੀਰ-ਭੈਣਾਂ, ਨਾਨਕੇ ਆਦਿ ਤੁਰਦੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਸੇਜਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲੀਮੀ ਨਾਲ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।12
ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣਾ
ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਦੀ ਪਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕੰਗਣਾ ਖੇਡਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।14 ਛਟੀਆਂ
ਛਟੀਆਂ ਖੇਡਣਾ ਵੀ ਵਿਆਹ ਵਰਗੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘੁੱਟਣ ਤੇ ਮਾਯੂਸੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੱਸਣ ਖੇਡਣ ਦੀ ਜੁਗਤ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।15
1739
1739 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1730 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਹ
ਹਵਾਲੇ
1) ਡਾ. ਰੁਪਿੰਦਰਜੀਤ ਗਿੱਲ, ਵਿਆਹ ਰਸ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸੰਨ 2013, ਪੰਨਾ 6-10. 2) ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸੀ, ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਸੰਨ 2010, ਪੰਨਾ 150-153. 3) ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਹੁਰੀਤਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗੀਤ, ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸੰਨ 2012, ਪੰਨਾ 131-133. 4) ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਦਨ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਗੀਤ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, ਸੰਨ 1996, ਪੰਨਾ 175.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸਤਪਾਲ ਡਾਂਗ
ਸਤਪਾਲ ਡਾਂਗ (4 ਅਕਤੂਬਰ,1920 — 15 ਜੂਨ,2013 ) ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਆਗੂ, ਲੋਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ। ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਲਈ ‘ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ੍ਰੀ ਡਾਂਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ 13 ਸਾਲ ਵਿਧਾਇਕ ਰਹੇ।
ਜੀਵਨ
ਸਤਪਾਲ ਡਾਂਗ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਨੂੰ ਰਸੂਲਪੁਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਉਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ), ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਰਲਡ ਯੂਥ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਬਣਿਆ। 1943 ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਮੋਹਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।।943 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸਹਿਕਰਮੀ ਵਿਮਲਾ ਬਕਾਇਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਨੂੰ 1952 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਥੀਸੀਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਡਾਂਗ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1953 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣ ਹੋਈ ਤਾਂ ਡਾਂਗ ਛੇਹਰਟਾ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ। ਡਾਂਗ ਅਗਲੇ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਲਈ ਛੇਹਰਟਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਿਉਂਸਿਪੈਲਿਟੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੋਕਸ ਦੀ ਬਦਲੀ 1967 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਮੁਸਾਫਿਰ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਡਾਂਗ ਨੇ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਐਂਡ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈਜ਼ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬੰਗਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਵਿਧਾਇਕ ਹੋਸਟਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1969, 1972 ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੀਟ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ, ਪਰ 1980 ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਸੇਵਾ ਰਾਮ ਅਰੋੜਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ 1982 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਵਿਮਲਾ ਡਾਂਗ ਨੇ ਇਹ ਸੀਟ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013
ਰਾਜੋਕੇ
ਰਾਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਵਲਟੋਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਵਲਟੋਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
1965
1965 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਲੀਲਅੰਮਾ
ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਲੀਲਅੰਮਾ (?--15 ਜੂਨ 2017) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਮੋਹਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨ੍ਰਿਤਕ ਸੀ।
ਮੋਹਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਸਾਰੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੂੰ ਜਾਂਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਾਲਾਈਟਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਇੱਛਾ ਸੀ ਜੋ "ਐਡਵਸ" ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ, ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫਾਰ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਲਚਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪਸ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਨੀਲਾ ਕੈਂਪਸ) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਡਾਂਸ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
15 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਸੈਈਨ ਜ਼ਹੂਰ
ਸੈਈਨ ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ ਜਾਂ ਅਲੀ ਸੈਨ ਸ਼ਫੀਯੂ (ਜਨਮ 1945 ਈ.), ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਸੂਫੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦਿਆਂ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ 2006 ਤੱਕ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀਬੀਸੀ(BBC) ਵਰਲਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਲ 2006 ਦੀ "ਬੀਬੀਸੀ(BBC) ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਆਵਾਜ਼" ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ। ਸੈਈਨ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਸੈਈਨ ਜ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜ ਸੁਲੇਮਾਨਕੀ ਵਿੱਚ, ਓਕਰਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਦੀਪਾਲਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਜ਼ਹੂਰ ਅਹਿਮਦ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੂਫੀ ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਹੂਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ (ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੂਫੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ "ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਹੱਥ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।"
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਰੋਂਕਾ ਅਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਫੀ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੇ। ਉਸਨੇ ਉਚ ਸ਼ਰੀਫ ਅਧਾਰਤ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਫੀ ਕਵੀਆਂ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਹ ਬਦਾਖ਼ਸ਼ੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਦਰੀ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੈਨ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ
ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਜ਼ਹੂਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਗਾਹ (ਸੂਫੀ ਮਕਬਰੇ / ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ) ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੋਕ ਸਾਧਨ ਇਕਤਾਰਾ (ਇਕ = ਇਕ, ਤਾਰ = ਸਤਰ) ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁੰਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਮੰਨਿਆ। ਸੂਫੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਕੋਲ ਗਾਉਣ ਦਾ ਭਾਵੁਕ, ਉੱਚ-ਰਜਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਯੰਤਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੁਫੇਰੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਟੈਸਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭੜਕੀਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖਾਸ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਕਢਾਈ ਵਾਲਾ (ਕੁੜਤਾ), ਮਣਕੇ, ਕਸੀ ਹੋਈ ਪਗੜੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਘੁੰਗਰੂ (ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਗਿੱਟੇ-ਘੰਟੀਆਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੁਨ ਹੈ।
ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ
thumb| ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਤੇ ਆਰਟਿਸਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ 'ਮੇਲਾ ਕਲਮਾਂ ਦਾ' ਦਾ ਬਾਨੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ ਜਗਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੰਮੇ ਪੰਧ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਹਾਦਸੇ ਉਸ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਅਧੂਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਇਕੱਲੇਪਣ ਤੋਂ ਇਕੱਲਤਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੀਬਾ ਬਲਵੰਤ ਘੁਮੱਕੜ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਸੂਖਮ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਬਹੁਪੱਖੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਕੋਮਲ ਭਾਵੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਕਰਮ ਨਾਚ
thumb|265x265px| [[ਰਾਂਚੀ (ਝਾਰਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਕਰਮਾ ਨਾਚ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਕਬਾਇਲੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ।]] ਕਰਮ ਨਾਚ ਜਾਂ ਕਰਮਾ ਨਾਚ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਮ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਤਝੜ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਭਾਦਰਬ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੇ 11ਵੇਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਝਾਰਖੰਡ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਕਿਸਮਤ'।
ਇਹ ਲੋਕ ਨਾਚ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ
ਮਰਾੜ੍ਹ
ਮਰਾੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਮਾਨ ਮਰਾੜ੍ਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਾਦਿਕ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਏਥੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਗਰੋਟਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਨਗਰੋਟਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 68 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 74,574 ਵੋਟਰ ਸਨ।
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀ ਐੱਸ ਬਾਲੀ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ
ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਲਿੰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਯੋਨ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਪੂਰਵਕ ਰੂਪ ’ਚ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ ਸਮਲਿੰਗੀ ਜਾਂ ਗੇਅ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਜਾਂ ਲੈਸਬੀਅਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਲਿੰਗੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਮਲੈਂਗਿਕ, ਉਭਇਲੈਂਗਿਕ, ਅਤੇ ਲਿੰਗਪਰਿਵਰਤੀਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ (ਅੰਗਰੇਜੀ: LGBT) ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਹੈ। ਸਮਲੈਂਗਿਕਤਾ ਦਾ ਅਸਤੀਤਵ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। thumb|300px|{{legend|#c0c0c0|ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ}} ਸਮਲਿੰਗੀ ਕਾਨੂੰਨੀ {{legend|#025|ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਅਨੁਮਾਨਿਏ}} {{legend|#06F|ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਯੋਜਨ (ਜੋੜੇ) ਅਨੁਮਾਨਿਏ}} {{legend|#90C|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਆਹ ਅਨੁਗਿਆ ਪੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ}} {{legend|#CCC|ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਮਤੀ ਨਹੀਂ}} ਸਮਲੈਂਗਿਕਤਾ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ {{legend|#f9dc36|ਹੇਠਲਾ ਦੰਡ}} {{legend|#ec8028|ਵੱਡਾ ਦੰਡ}} {{legend|#e73e21|ਆਜੀਵਨ ਸਜਾ}} {{legend|#8c210f|ਮ੍ਰਿਤੂ ਦੰਡ}}
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਲਿੰਗੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ
ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ
ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੈਰਰਸਮੀ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਜਕ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਹ ਕੋਈ ਸਮਾਜਕ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਵਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਉਨੀਵੀਂ ਸ਼ਦੀ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨਗਰੀਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਜਦੂਰਾਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੋਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ
ਕਲੰਜਰ ਉਤਾੜ
ਕਲੰਜਰ ਉਤਾੜ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਵਲਟੋਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਵਲਟੋਹਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਮੀਨਾ ਅਲੀ
ਸਮੀਨਾ ਅਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਮਦਰਾਸ ਆਨ ਰੈਨੀ ਡੇਜ਼ (Madras on Rainy Days) ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ ਡੂ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਰੋਮਨ ਐਟਰੇਂਜਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸਮੀਨਾ ਮੁਸਲਿਮਾ:ਦ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਮੈਨ ਆਰਟ ਐਂਡ ਵਾਇਸਜ਼, ਦੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜਾਇਬਘਰ (ਆਈ.ਐੱਮ.ਡਬਲਯੂ) ਲਈ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ, ਵਰਚੁਅਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਫੰਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਦੀ ਕੁਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਮੁਸਲਿਮ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਡੌਟਰਸ ਆਫ਼ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਬੀਸਟ ਲਈ ਇੱਕ ਬਲੌਗਰ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਅਲੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਰ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਅੱਧਾ ਸਮਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ।
ਰਚਨਾ
ਸਮੀਨਾ ਅਲੀ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਆਨ ਰੈਨੀ ਡੇਜ਼, ਫਰਾਰ, ਸਟਰਾਸ ਅਤੇ ਗਿਰੌਕਸ, 2004 'ਚ ਲਿਖਿਆ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
2004 ਵਿੱਚ, ਸਮੀਨਾ ਨੂੰ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਰੋਨਾ ਜਾਫੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਮਦਰਾਸ ਆਨ ਰੇਨੀਡੇਅਜ਼ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਕਸ ਡੂ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਰੋਮਨ ਈਟਰੈਂਜਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਪੇਨ/ ਹੇਮਿੰਗਵੇ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਆਖਿਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ।
ਜੁਲਾਈ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਦਰਾਸ ਆਨ ਰੈਨੀ ਡੇਅਜ਼ ਨੂੰ ਪੋਇਟਸ ਐਂਡ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਨਾਵਲ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ / ਅਗਸਤ 2004 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਸਮੀਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਜ਼ੁਲਮਗੜ੍ਹ
ਜ਼ੁਲਮਗੜ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਦੋਰਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਫੀਡਰ ਬਰਾਂਚ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਲਸੋਈ,[[ਜਰਗੜੀ], ਸਿਰਥਲਾ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
1958
1958 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਲੰਗੇਰੀ
ਲੰਗੇਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗੇ ਦੇ ਐਨ ਕੋਲ ਬੰਗਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਿਮਲਾ ਡਾਂਗ
ਵਿਮਲਾ ਡਾਂਗ (1926—10 ਮਈ 2009) ਉਘੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮੈਂਬਰ, ਸੂਬਾਈ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮਿਉੂਂਸਪਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਛੇਹਰਟਾ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਕਮਿਉੂਨਿਸਟ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਆਗੂ ਰਹੇ।
ਜੀਵਨ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1926 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਏ।1943 ’ਚ ਬੰਗਾਲ ’ਚ ਪਏ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1943 ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਟੋਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਸਰੋਦ ਸੁਦੀਪ
ਸਰੋਦ ਸੁਦੀਪ (14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1941 - 15 ਨਵੰਬਰ 2012) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰੋਦ ਸੁਦੀਪ ਉਸਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਮ ਸੀ।
ਸਰੋਦ ਸੁਦੀਪ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਜਗਰਾਓਂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਮਰਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਰਿਹਾ।
ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਥਿੰਦ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
ਮਿਗੂਏਲ ਐਂਜਲ ਅਸਤੂਰੀਅਸ
ਮਿਗੂਏਲ ਐਂਜਲ ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਰੋਜਾਲੇਸ (19 ਅਕਤੂਬਰ, 1899 – 9 ਜੂਨ 1974)  ਇੱਕ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਕਵੀ-ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵੱਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।
ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਟਨੋਲੋਜੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਲੈਤਿਨ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਸਟਾਈਲ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ 1960ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਬੂਮ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਗਵਾਨੂ ਹੈ।
ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਏਲ ਸਿਨੋਰ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ (El Señor Presidente), ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਨੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, Hombres de maíz (ਮੱਕੀ ਦੇ ਆਦਮੀ), ਮਾਇਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਇਕਜੁਟਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਜੋਂ ਰੂਪਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੇ ਸੁੱਟੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ 1960 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। 1966 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੂਜਾ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ (ਗੈਬਰੀਲਾ ਮਿਸਤਰਾਲ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾਸੀ)। ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਰੇ ਲੈਕੇਸ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
right|thumb|269x269px|ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਮਿਗੈਲ ਐਂਜਲ ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 19 ਅਕਤੂਬਰ 1899 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਜੱਜ ਅਰਨੇਸਟੋ ਅਸਟੁਰਸੀਅਸ ਗਿਰੋਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਰੀਆ ਰੋਸੈਲਸ ਅਤੂਰੀਅਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਸੀ।  ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਮਾਰਕੋ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਸਨ: ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ 1660 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਜਿਆਦਾ ਮਿਕਸ ਸੀ, ਇੱਕ ਕਰਨਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। 1905 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਛੇ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
thumb|300x300px|Asturias in in the 1920s. thumb|241x241px|Asturias in his college years. ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿਚ,ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਐਲ ਡਾਇਰੀਓ ਡੈਲ ਏਅਰ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਉਸ ਦੇ ਸੋਨੈਟਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ 1936 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
1942 ਵਿਚ, ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।   1946 ਵਿੱਚ, ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਨੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਸੈਂਟਰਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅਸਤੂਰੀਅਸ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਬੂਈਨੋਸ ਏਰਿਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
Notes
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1974 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ
ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ (ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਮੁਹੰਮਦ ਅਜਮਲ ਆਮਿਰ ਕਸਾਬ, ਉਰਦੂ/ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬੀ: محمد اجمل امیر قصاب‎, ਜਨਮ: 13 ਸਿਤੰਬਰ 1987 ਗਰਾਮ: ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ - ਫਾਂਸੀ: 21 ਨਵੰਬਰ 2012 ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ, ਪੁਣੇ) 26/11/2008 ਨੂੰ ਤਾਜ ਹੋਟਲ ਮੁੰਬਈ ‘ਤੇ ਵੀਭਤਸ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਆਮਿਰ ਕਸਾਬ ਉਸਦੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ। ਉਹ ਕਸਾਈ ਜਾਤੀ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ। ਕਸਾਬ (قصاب‎) ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਤਲੱਬ ਕਸਾਈ ਜਾਂ ਪਸ਼ੁਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਲੋਗਬਾਗ ਉਸਨੂੰ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।  ਕਸਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਓਕਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਥਿਤ ਫਰੀਦਕੋਟ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਸੀ। ਹਮਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚਲਾਏ ਗਏ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹੀ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਅਜਿਹਾ ਆਤੰਕੀ ਸੀ ਜੋ ਜਿੰਦਾ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਭਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਂ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸਨੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 166 ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਰਬਰਤਾਪੂਰਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਸਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। 3 ਮਈ 2010 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਮੂਹਕਹਤਿਆਵਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸਾਮਗਰੀ ਰੱਖਣ ਜਿਵੇਂ ਅਨੇਕ ਆਰੋਪਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਰੋਕਿਆ। 3 ਮਈ 2010 ਨੂੰ ਉਸੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਾਕਸ਼ਯਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਮੌਤ ਦੰਡ ਦੀ ਸੱਜਿਆ ਸੁਨਾਈ। 16-11-2008 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਹੋਟਲ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 9 ਆਤੰਕਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਲ 166 ਨਿਰਪਰਾਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ 4 ਅਤੇ ਦੂੱਜੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ੫ਹਤਿਆਵਾਂਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਣਾ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਨਾਰਕੋ ਟੇਸਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 80 ਮਾਮਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੰਲਿਪਤਤਾ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। 21 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸੱਜਿਆ ‘ਤੇ ਮੋਹਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। 29 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮੌਤ ਦੰਡ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਰ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਤਰਸ ਮੰਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਭਿਜਵਾਈ ਗਈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਵ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਅਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਣੇ ਦੀ ਯਰਵਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ 21 ਨਵੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ: 7 ਬਜਕਰ 30 ਮਿੰਟ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਵੀ ਤਰਸ ਮੰਗ ਠੁਕਰਾਈ
ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਾਇਕ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ 26/11 ਨੂੰ ਹੋਏ ਮੁਂਬਈ ਹਮਲੇ ਦੇ ਆਰੋਪੀ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਦੀ ਤਰਸ ਮੰਗ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਵ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅਜਮਾਲ ਕਸਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਤੰਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਕੇ ਤਾਜ ਹੋਟਲ ‘ਤੇ ਆਤੰਕੀ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 26 ਨਵੰਬਰ 2008 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਅਤੇ ਨੌਂ ਹੋਰ ਆਤੰਕਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮੁਂਬਈ ਦੇ ਦੋ ਹੋਟਲਾਂ, ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਖੂਬਸੂਰਤ ਤੀਵੀਂ ਹਸਪਤਾਲ, ਲਯੋਪੋਲਡ ਕੈਫੇ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਹਮਲੀਆਂ ਵਿੱਚ 166 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 300 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਖਮੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਮੁੱਠਭੇੜ ਵਿੱਚ 9 ਆਤੰਕੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਜਿੰਦਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਮਈ 2010 ਵਿੱਚ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਨੂੰ ਮੁਂਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸੱਜਿਆ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਕਸਾਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਚਾਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਫਾਂਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਧਾਰੇ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਮਰਕੈਦ ਦੀ ਸੱਜਿਆ ਸੁਨਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮੁਨਸਫ਼ ਟਹਿਲਾਇਨੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਸਾਬ ਇੱਕ ਕਿਲਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੌਤ ਦੀ ਸੱਜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੁਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਉਠ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਸਾਬ ਨੂੰ ਹੱਤਿਆ, ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ ਛੇੜਨੇ ਅਤੇ ਆਪਰਾਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਿਰੋਧਕ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੌਤ ਦੀ ਸੱਜਿਆ ਸੁਨਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 3 ਮਈ 2010 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਆਰਥਰ ਰੋਡ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਸਾਬ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ 86 ਆਰੋਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 83 ਆਰੋਪਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਨੇ ਸਿਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਤਰਸ ਮੰਗ ਭੇਜੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 29 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਰੇਇਰ ਦੱਸਕੇ ਕਸਾਬ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸੱਜਿਆ ‘ਤੇ ਮੁਹਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਸਟੀਸ ਆਫਤਾਬ ਆਲਮ ਅਤੇ ਸੀ0 ਦੇ0 ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਜਿੰਦਾ ਆਤੰਕੀ ਕਸਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀਰੋ ਅਤੇ ਦੇਸਭਗਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦੱਸਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਸਾਬ ਲਈ ਫਾਂਸੀ ਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਸੱਜਿਆ ਹੈ।
ਫ਼ਾਂਸੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਨਹੀਂ
ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਘਰ ਮੰਤਰੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਇੰਨਾ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੈਬੀਨਟ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਭਿਨਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਪਾਈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਟੈਲੀਵਿਯਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ। ਯੂਪੀਏ ਪ੍ਰੇਸੀਡੇਂਟ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਦੈਨਿਕ ਜਗਰਾਤਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਇਹ ਖਬਰ ਆਈ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨਿਆ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਅਜਮਲ ਕਸਾਬ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਾ ਬਿਆਨ ਦੇਕੇ ਘਰ ਮੰਤਰੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੇ ਕਾਂਗਰੇਸੀਆਂ ਦੀ ਨਰਾਜਗੀ ਮੋਲ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਪੀਯੂਸ਼ਵਰਸ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਚੰਦ੍ਰਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅਤਿਸਰਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ ਪੱਧਤੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹਿਜ, ਸੌਖੀ, ਸਰਸ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਪਾਠਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ -ਪਿਤਾ
ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿਸ਼ਸਾਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ‘ਪ੍ਰਸੰਨਰਾਘਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਮਹਾਦੇਵ'; ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ’’ ਸੀ। ’ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ਦੇ ਹਰੇਕ ‘ਮਯੂਖ’ (ਅਧਿਆਇ) ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ 1 ਵੀ ਇਹੋ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਂਡਿਨਯ ਗੋਤ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਿਣ ਅਤੇ ‘ਮਿਥਿਲਾ’ (ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਯਦੇਵ ਨੂੰ ‘ਪੀਯੂਸ਼ਵਰਸ਼’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਆਇਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਇਹ ਤੱਥ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਤਵਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਦੰਦਕਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਭਾਸ਼ਿਆਲੋਕ’ ਨਾਮ ਦੇ ਨਿਆਇਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਇਸੇ ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ‘ਪਧਰ ਜਯਦੇਵ’ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਡਾ. ਪੀ. ਵੀ. ਕਾਣੇ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਪਹਿਲੇ ਜਯਦੇਵ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਗੀਤਗੋਵਿੰਦ’ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗੀਤਿਕਾਵਿ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਜਯਦੇਵ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਥਨਾਨੁਸਾਰ ਪਿਤਾ ਭੋਜਦੇਵ, ਮਾਤਾ ਰਾਮਾਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਗਾਲਨਿਵਾਸੀ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਨੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੀ ਹਨ।
ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਰਵਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਮੰਮਟ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼-ਵਿਵੇਚਨ 'ਚ ਵੀ ਮੰਮਟ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ‘ਵਿਚਿਤ੍ਰ’ ਅਤੇ ‘ਵਿਕਲਪ’ ਨਾਮ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਰੁੱਯਕ (1200 ਈ. ਸੰਨ ਲਗਭਗ) ਦੇ ‘ਅਲੰਕਾਰਸਰਵ' 'ਚੋਂ ਹੂ-ਬਹੂ ਉੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਯਦੇਵ ਮੰਮਟ ਅਤੇ ਰੁੱਯਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ (1300-1384 ਈ. ਸਦੀ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਸਾਹਿਤਦਰਪਣ' (4,3) ·ਵਿੱਚ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਪ੍ਰਸੰਨਰਾਘਵ ਵਿਚੋਂ (ਕਦਲੀ-ਕਦਲੀ) ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਅਰਥਾਂਤਰਸੰਕ੍ਰਮਿਤਵਾਚਯ ਧੁਨੀ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉੱਧਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਸ਼ਾਰੰਗਧਰਪੱਧਤੀ’ (1361-63 ਈ. ਸਦੀ) ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰਸੰਨਰਾਘਵ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸ਼ਲੋਕ ਸੰਗ੍ਰਗ੍ਰੀਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੋ, ਅਨੁਮਾਨ ਕੀਤਾ ਦਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਸਮਾਂ 1200-1300 ਈ.ਸਦੀ ਦੇ ਮਧਭਾਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਸੰਨਰਾਘਵ’ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਿਆਲੋਕ ' ਨਿਆਇਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ‘ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ਇੱਕ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਸ ਮਯੂਖਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 350 ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ’ਚ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸੌਖੀ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਵਿਸੈ-ਵਸਤੂ ਨਿਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: ਮਯੂਖ-1 ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ; ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਣ; ਰੂੜ੍ਹ, ਯੌਗਿਕ, ਯੋਗਰੂੜ੍ਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ । ਮਯੂਖ-2. ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਗਤ-ਵਾਕਗਤ-ਅਰਥਗਤ ਆਦਿ ਕਾਵਿਸੰਬੰਧੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ। ਮਯੂਖ-3. ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਵਿ’ ’ਚ ਰਮਣੀਯਤਾ ਜਾਂ ਚਮਤਕਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਪਾਇਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-4. ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ, ਵਾਮਨ ਦੇ ਅਨੁਕਰਣ ’ਤੇ ਕਾਵਿਗਤ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਮਯੂਖ-5. ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੋਦਾਹਰਣ ਨਿਰੂਪਣ। ਮਯੂਖ-6. ਵਿੱਚ ਰਸਾਂ, ਭਾਵਾਂ, ਪਾਂਚਾਲੀ, ਗੌੜ੍ਹੀ, ਲਾਟੀ ਤਿੰਨ ਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਧੁਰਾ, ਪ੍ਰੌੜ੍ਹਾ, ਪਰੁਸ਼ਾ, ਲਲਿਤਾ, ਮਦ੍ਰਿ-ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-7. ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ। ਮਯੂਖ-8. ਵਿੱਚ ਗੁਣੀਭੂਤਵਿਅੰਗ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-9. ਵਿੱਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ। ਮਯੂਖ-10. ਵਿੱਚ ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਦ ਵਿਵੇਚਨ। ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸਕ੍ਮ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਜੇ- ਸਹਿਜੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਕ੍ਮ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸੋਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਭਾਹਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਮਨ ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 52 ਰਹੀ | ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਰੁਦ੍ਟ ਤੋਂ ਰੁੱਯਕ ਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 51 ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ103 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ | ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਜਯਦੇਵ ਤੋ ਜਗਨਨਾਥ ਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ 88 ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 191 ਹੋ ਗਈ ।ਅਸਲ ਵਿੱਚ ,ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ।ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।ਉਹ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੇਕ ਤੋਂ ਹੀਣੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ? ਭਾਵ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸੇਕ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਨਿੱਖੜ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਕਾਵਿ ਤੇ ਅਲੰਕਰ ਆਪਸ 'ਚ ਅਨਿੱਖੜ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ (ਪੰਜਵੇਂ ਮਯੂਖ ਦੀ) ਜਿਸ ਕਾਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਕਾਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਇੱਕੋ ਕਾਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਯ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੂਤ੍ਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰਲ ਪੱਧਤੀ (ਸ਼ੈਲੀ) ਨੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਜਾਣੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ’ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਲੰਕਾਰ-ਵਿਵੇਚਨ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਯਦੇਵ ਨੇ 17 ਨਵੇਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਆਚਾਰੀਆ ਅੱਪਯਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਲੰਕਾਰ-ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕੁਵਲਯਾਨੰਦ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੇਲੇ ਜਯਦੇਵ ਦੇ ‘ਚੰਦ੍ਰਾਲੋਕ’ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜਯਦੇਵ ਦਾ ਨਿਸੰਕੋਚ ਆਭਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
1.ਪ੍ਰੋ.ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ. ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ: 2017. pp. PP 381–383. ISBN 978-81-302-0462-8. 2. ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੱਗੀ - ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ,ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਫ਼ਰੈਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ. ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ,ਦਿੱਲੀ: ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ. 1994. pp. p–68.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਮਿਗੇਲ ਦੇ ਉਨਾਮੁਨੋ
ਮਿਗੇਲ ਦੇ ਉਨਾਮੁਨੋ ਯ ਜੁਗੋ (29 ਸਤੰਬਰ 1864 – 31 ਦਸੰਬਰ 1936) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਬਾਸਕੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਲੈਮੈਨਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੈਕਟਰ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਲੇਖ ਸੀ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਭਾਵਨਾ  (1912), ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਸੀ ਏਬਲ ਸਾਂਚੇਜ਼: ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਜਨੂੰਨ (1917), ਕਾਬੀਲ ਅਤੇ ਹਾਬੀਲ ਦੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਉਨਾਮੁਨੋ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਨਿਬੰਧ, ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ, ਅਤੇ, ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਬਹਿਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨਾਮੁਨੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ '98 ਦੀ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਹ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮੂਹ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਟੀਨੇਜ ਰੁਇਜ਼ (ਅਜ਼ੋਰਿਨ) ਨੇ ਸਾਜਿਆ ਸੀ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੋਰਿਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐਂਟੋਨੀ ਮਾਰਾਡੋ, ਪੀਓ ਬਰੋਜਾ, ਰਾਮਨ ਡੈੱਲ ਵਾਲੂ-ਇੰਕਲਨ, ਰਾਮੀਰੋ ਦੇ ਮੇਜ਼ੂ, ਅਤੇ ਐਂਜਲ ਗੈਨਵੈੱਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਨਾਮੁਨੋ ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ; ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਿਆਸੀਕਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਇ ਉਹ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ।
1901 ਵਿੱਚ ਉਨਾਮੁਨੋ ਨੇ ਬਾਸਕ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਨਾਜਿਉਣਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦਿੱਤੀ। ਅਜ਼ੂਰਮੇਂਦੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਨਾਮੁਨੋ ਦੇ ਸਪੇਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨਾਮੁਨੋ ਬਾਸਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭੁਗਤਿਆ।
ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨਾਮੁਨੋ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਬੌਧਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਸੈਲਾਮੈਂਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ: 1900 ਤੋਂ 1924 ਅਤੇ 1930 ਤੋਂ 1936, ਮਹਾਨ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ। 1924 ਵਿੱਚ ਡਿਕਟੇਟਰ ਜਨਰਲ ਮਿਗੁਏਲ ਪ੍ਰਾਈਮੋ ਦੇ ਰਿਵੇਰਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੇਆਰਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ 1930 ਤੱਕ ਉਹ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਨਰੀ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਿਊਰਟੇਨਵੇਂਤੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ; ਉਥੇ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ।  ਸੈਲਾਮੈਂਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। ਫਿਊਰਟੇਨੇਟੁਰਾ ਤੋਂ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਡੀ ਫੁਊਰੇਵੈਂਟੁਰਾ ਅ ਪੇਰਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨਾਮੁਨੋ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਬਾਸਕ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈਂਡੇਯ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਸਪੇਨ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੇੜੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨਾਮੁਨੋ 1930 ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰਾਈਮੋ ਦੇ ਰਿਵੇਰਾ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪੇਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੈਕਟਰਸ਼ਿਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਸਲਾਮੈਂਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਉਨਾਮੁਨੋ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸੀ ..." ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ (ਫਿਲੇ ਲੁਈਸ ਡੀ ਲੀਓਨ ਨੇ 1576 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਨਕੁਆਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਤਿਆ ਸੀ), ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰਾਈਮੋ ਦੇ ਰਿਵੇਰਾ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਪੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੰਧ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਛੋਟੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਪਾਰਟੀ ਅਗਰਿਪਸੀਓਨ ਐਲ ਸਰਵਿਸਿਉ ਡੀ ਲਾ ਰੈਪੂਬਲਿਕਾ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਮੱਧਮਾਰਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਸਮੂਹਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1864 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1936 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਸਪੇਨ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਇਹ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਸਪੇਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,500 ਅਜਾਇਬਘਰ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰ ਗਲਾਸ
ਡਾਕਟਰ ਗਲਾਸ, ਜਲਮਾਰ ਸਾਡਰਬੈਰੀਏ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ
ਸਿਨੋਪਸਿਸ
ਡਾਕਟਰ ਗਲਾਸ ਉਂਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਵਸਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਟਾਕਹੋਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਘਟਿਤ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬੁਣਿਆ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਗਲਾਸ ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇ ਵਲੋਂ ਚਿਕਿਤਸਕ (ਸਰਜਨ) ਹੈ ਇੱਕ ਬੁਢੇ ਪਾਦਰੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਤਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਕਤੀ ਡਾਕਟਰ ਗਲਾਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਸਿਰਫ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ, ਉਸਦੇ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਇਕਾ (ਮਿਸਿਜ ਗਰਿਗੋਰਿਅਸ) ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਜਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਰੋਗ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਾਦਰੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਲਾਹ ਦੇਵੇ ਕਿ ਪਾਦਰੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮਿਸਿਜ ਗਰਿਗੇਰਿਅਸ ਦੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਸਮੰਜਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਾਕਟਰ ਮੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਤਦ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਪਾਦਰੀ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਹਿਰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਮਾਮ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਅਨੈਤਿਕਤਾ, ਜਾਇਜ, ਨਾਜਾਇਜ, ਧਰਮ, ਅਧਿਆਤਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਡਾਕਟਰ ਗਲਾਸ ਲੰਬੇ ਅੰਤਰਦਵੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਨੇ ਘਨਘੋਰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਪਨੇ ਪਾਲ ਰੱਖੇ ਸੀ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਚਕਾਚੌਂਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਸਿਜ ਗਰਿਗੇਰਿਅਸ ਦੀ ਨਿਜੀ ਜਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੱਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਚਰਮ ਹੈ।
ਲਗਭਗ ਸਵਾ ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਟਾਕਹੋਮ, ਉਸਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਿਵਸਥਾ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਡਾਇਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਜਲਮਾਰ ਸਾਡਰਬੈਰੀਏ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿੱਚ 1905 ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ, ਨਾਟਕੀ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੀਡਿਸ਼ ਨਾਵਲ
ਰੋਲੀ ਬੁਕਸ
ਰੋਲੀ ਬੁਕਸ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਘਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੋਦ ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀਆਂ ਛਾਪਾਂ (ਇੰਪ੍ਰਿੰਟ) ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਲਸਟਰ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਗਲਪ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਇੰਕ, ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ, ਗੈਰ-ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਲੋਟਸ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਕੰਪਨੀਆਂ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਉਹ ਮੂਲ ਧਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਉਲਟ ਸਥਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਕੌਮੀ ਪਛਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ
ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਆਧੁਨਾ' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਅੰੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'MODERN' ਕਿਹਾ ਜ਼ਾਂਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'JUST NOW'।ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ' ਹੋਇਆ।ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਵਾਪਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖੇ ਇਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'POST MODERANISM' ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਰਥੀ ਹੈ।ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਰੂਪ ਉੱਭਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ।ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਰੰਭ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੋਂ ਫਰਾਂਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਲਿਉਤਾਰ ਨੇ 1979 ਈ: ਨੂੰ ਕਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ JOHN BARTH ਨੇ ਵੀ 1967 ਈ: ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਿਆ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 'THE LITERATURE OF EXHAUSTION' ਨਾਮਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਾਰਥਕ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਪਰਯੋਗ ਕਰਿਆ ਸੀ।
ਟਾਯਨਬੀ ਅਨੁਸਾਰ, " ਇਹ ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ 1918-1939 ਈ: ਦੌਰਾਨ ਉਜਾਗਰ ਹੋਈ।
ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੱਲੀ ਫਰੈਂਚ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਅਰਨਾਲਡ ਨੇ ਉੱਤਰ ਆਧੁੁਨਿਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1960 ਈ: ਵਿੱਚ ਕਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਕੇਂਂਦਰ ਬਿੰੰਦੂੂ ਫ਼ਰਾਂਂਸ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
ਆ਼਼ਧੁਨਿਕਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਉਦੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਵਿਚਾਰ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਆਦਿ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤਾਰਕਿਕ ਅਸਹਿਮਤੀਆਂ ਆਦਿ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉੱਤਰ ਆਧੁੁਨਿਕਤਾ ਪਦ ਬੁੁਨਿਆਦੀ ਤੌੌੌਰ ਤੇ ਨਵਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੌੌੌਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਮੁੁੱਦਿਆਂਂ ਦੀ ਨਿਰੰੰਤਰਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌੌੌਰ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'NEW MODERANISM' ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ' ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਅੰਗ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਅਸਤਿੱਤਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਸਾਰਥਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਦਮਨਕਾਰੀ ਹੋਵੇ।ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਯੋਗ ਆਧਾਰ ਉੱੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਤੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਕਠਨਿਆਈ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ
1.ਸੱਚ
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਰੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.ਮਨੁੱਖਤਾ
ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਿੱਥ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸਵੈ ਪਛਾਣ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ।
3.ਇਤਿਹਾਸ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਦੇਸ਼ ਸਚਾਈ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।ਉੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ਵਾਦੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ? ਸੋ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
4.ਵਿਗਿਆਨ
ਥੋਮਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਲੋੜੀ ਖੋਜ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ, ਨਿਰਪੱਖ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਸਲੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੱਚ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਖੋਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਵਾਹਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਥਾਪਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਹਨ।
5.ਸਾਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੌਰ ਨਾਲ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ, ਪਛਾਣ, ਪਾਠ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ।
6.ਸਾਮਾਜ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਗਲੋਬਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਵਧੇਰੇ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੀ‌, ਜਿਸਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
7. ਸਿੱਖਿਆ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੋਚ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਵਿਅਕਤੀਤੱਵ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਸਵੈ- ਸਿਰਜਣਾ ਸਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਖੋਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
8.ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਕਰਕ
ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਤਰਕ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਗਿਆਨ ਹਨ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਡੋਮੇਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਤਰਕ ਕੇਵਲ ਸੰਕਲਪਕ ਨਿਰਮਾਣ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਬੌਧਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਯੋਗ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
9.ਕੁਦਰਤੀ ਹਕੀਕਤ
ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਹਕੀਕਤ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
10. ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਬਹੁਵਚਨਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਮੂਲ ਸਮੱਸਿਆ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂਂ ਨੇ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।