cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਐਲਡਰਡ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 1916 ਨੂੰ ਲਾ ਜੋਲਾ, ਸੇਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਖੇ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਕੈਮਿਸਟ ਅਤੇ ਫਾਰਮੇਸਿਸਟ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪਰਲ ਪੈੱਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਰਨੀਸ ਮੈਰੀ "ਬਨੀ" ਮਿਸੌਰੀ ਦੀ ਜਨਮੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੰਗਲਿਸ਼ (ਪੈਟਰਨਲ) ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ (ਮਾਵਾਂ) ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਕਾਟਸ ਵੰਸ਼ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੈੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। left|thumb|ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈੱਕ (ਸੱਜੇ) 1930 ਪੈੱਕ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੌਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਕੈਥੋਲਿਕ ਮਿਲਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਸੇਂਟ ਜੌਨ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਸਟੇਟ ਟੀਚਰਜ਼ ਕਾਲਜ (ਹੁਣ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ, ਉਹ ਟਰੈਕ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਐਪਸੀਲੋਨ ਈਟਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।  ਪੈੱਕ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 6 ਫੁੱਟ 3 ਇੰਚ (1.91 ਮੀਟਰ) ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ 'ਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ ਸਿਰਫ 26 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਸੀ, ਪੈੱਕ ਅਜੇ ਵੀ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਲਈ "ਹੈਸ਼ਰ" (ਰਸੋਈ ਸਹਾਇਕ) ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। left|thumb|ਪੈੱਕ (1944) left|thumb|ਪੈੱਕ (1952)
ਮੌਤ
12 ਜੂਨ 2003 ਨੂੰ, ਪੈੱਕ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੌਨਚੋਨੀਓਮੋਨਿਆ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੇਰੋਨਿਕ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਮਮੂਨਾ ਹਾਸ਼ਮੀ
ਮਾਮੂਨਾ ਹਾਸ਼ਮੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ 2002 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ 2008 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਘੀ ਮੰਤਰੀ ਜਾਵੇਦ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਰਾਈਡ ਐਂਡ ਪਰੈਜੁਡਿਸ (1995 ਟੀ ਵੀ ਲੜੀ)
ਪਰਾਈਡ ਐਂਡ ਪਰੈਜੁਡਿਸ ਇੱਕ ਛੇ-ਐਪੀਸੋਡ ਦਾ ਸਾਲ 1995 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਐਂਡਰਿਊ ਡੇਵਿਸ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਈਡ ਐਂਡ ਪਰੈਜੁਡਿਸ ਨਾਮ ਦੇ ਜੇਨ ਆਸਟਨ ਦੇ 1813 ਨਾਵਲ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਏਹਲੇ ਅਤੇ ਕੋਲਿਨ ਫਰਥ ਨੇ ਐਲਿਜ਼ਬਥ ਬੇਨੇਟ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਡਾਰਸੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁ ਬਰਟਵਿਸਲ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸਕ ਸਾਈਮਨ ਲੈਂਗਟਨ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਮੁਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਹੈ I ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਏ ਐਂਡ ਈ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ ਫੰਡਿੰਗ (ਖਰਚਾ) ਕੀਤੀ ਸੀ I ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.1 ਨੇ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ 24 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਤੱਕ 55 ਮਿੰਟ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ। ਏ ਐਂਡ ਈ ਨੈਟਵਰਕ ਨੇ 14 ਜਨਵਰੀ 1996 ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ-ਦੋ ਐਪੀਸੋਡ (ਲੜੀਵਾਰ) ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ। ਏਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਛੇ ਐਪੀਸੋਡ ਹਨ।
ਪਰਾਈਡ ਐਂਡ ਪਰੈਜੁਡਿਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭੀ ਮਿਲੇ I ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਏਹਲੇ ਨੂੰ "ਬੇਸਟ ਏਕ੍ਟ੍ਰੇਸ" ਦੇ ਲਈ BAFTA ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਮਿਲਿਆ I
ਕਹਾਣੀ
ਏਪੀਸੋਡ 1: ਮਿਸਟਰ ਚਾਰਲਸ ਬਿੰਗਲੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਗਲੈੰਡ ਹਾਰਟਫੋਰਡਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਮੇਰੀਟਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੈਦਰਫ਼ੀਲਡ ਐਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਕੈਰੋਲਿਨ ਬਿੰਗਲੇ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ I ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਖਾਸ ਮਿੱਤਰ ਫਿਟ੍ਜ਼ਵਿਲਿਯਮ ਡਾਰਸੀ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ I ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੈਨੇਟ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪੰਜਾ ਧੀਆਂ (ਜੇਨ, ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ, ਮੈਰੀ, ਕਿਟੀ ਅਤੇ ਲਿਡੀਆ) ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਿਸਟਰ ਬਿੰਗਲੇ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ I ਬਿੰਗਲੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੇਨ ਬੈਨੇਟ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਡਾੰਸ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ I ਜਦਕਿ ਮਿਸਟਰ ਡਾਰਸੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਡਾੰਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ I ਉਹ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬੈਨੇਟ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਸਟਰ ਬੈਨੇਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਆਣੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਧੀ ਹੈ I ਉਹ ਮਿਸਟਰ ਡਾਰਸੀ ਨੂੰ ਘਮੰਡ (ਪ੍ਰਾਇਡ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਸਮਝਦੀ ਹੈ I ਜੇਨ ਬੈਨੇਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਿਸਟਰ ਬਿੰਗਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨੈਦਰਫ਼ੀਲਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ I ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬੈਨੇਟ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ I ਹੁਣ ਫੇਰ ਮਿਸਟਰ ਡਾਰਸੀ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬੈਨੇਟ ਦੀ ਝੜਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ I
ਏਪੀਸੋਡ 2: ਮਿਸਟਰ ਵਿਲੀਅਮ ਕੋਲਿੰਜ਼ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚਾਪਲੂਸ ਪਾਦਰੀ ਮਿਸਟਰ ਬੈਨੇਟ ਦੇ ਘਰੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ I ਉਹ ਮਿਸਟਰ ਬੈਨੇਟ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਲੌਂਗਬੌਰਨ ਐਸਟੇਟ ਦਾ ਵਾਰਸ ਹੈ I ਉਹ ਮਿਸਟਰ ਬੈਨੇਟ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਵੀ ਵਾਰਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਸਟਰ ਬੈਨੇਟ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਲੜਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਵਾਰਸ ਬਣ ਸਕੇ I ਉਹ ਮਿਸਟਰ ਬੈਨਟ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬੈਨੇਟ ਭੈਣਾ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰ ਸਕੇ I ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੈਨੇਟ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਮਿਸਟਰ ਕੋਲਿੰਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀਆਂ ਹਨ I ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਮਰਟਨ ਵਿਲੇਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਮ੍ਹਾ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸਟਰ ਜਾਰਜ ਵਿਕਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈI ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕਮ, ਐਲਿਜ਼ਬੈਥ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸਟਰ ਡਾਰਸੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਕਮ ਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਵਿਕਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ I ਪਰ ਡਾਰਸੀ ਈਰਖਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਮ ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਸਮਾਜਕ ਡਾੰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਡਾਰਸੀ ਨੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਨੂੰ ਨੈਦਰਫ਼ੀਲਡ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ I ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਡਾੰਸ ਕਰਦੀ ਹੈ I ਮਿਸਟਰ ਕੋਲਿੰਜ਼ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ I ਪਰ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਸਾਫ਼ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ I ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਨਾ ਹੀ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ I
ਏਪੀਸੋਡ 3:
ਫ਼ਿਲਮ [[ਤਸਵੀਰ:Lacock UK-High Street.jpeg|right|thumb|ਲਾਕੌਕ, ਵਿਲਟਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਮੈਰੀਟਨ ਪਿੰਡ ਦੀ  ਤਰਜਮਾਨੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
]] ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੋਹਨ ਕੇਨਵੇ ਨੇ ਸੁਪਰ 16mm ਫਿਲਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 16: 9 ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਛੋਟਾ ਵਾਈਡ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਵਾਲਾ ਅਨੁਪਾਤ ਹੈ, ਪਰ ਲੜੀ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ 4: 3 ਪੈਨ ਅਤੇ ਸਕੈਨ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ
ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਭਾਵ ਲਈ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 'ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ' ਸ਼ਬਦ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੜਮਾਂ, ਕੁੜਮਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਕੁੜਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਭਾਵ ਜਵਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵਸੀਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਖ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੜਮਾਂ ਜਾਂ ਜਵਾਈ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਮੂਲ ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ।
ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਸਾਡੇ ਇਧਰਲੇ ਲੋਕਲ ਹਾਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਖ਼ਿਦਮਤ, ਆਓ ਭਗਤ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਜਾਂ ਆਓ ਭਗਤ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਹੀ ਅਰਥ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਦੋ ਟਰਮਾਂ 'ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ' ਅਤੇ 'ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ' ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੇੜਤਾ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ "ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਮਹਿਮਾਨ ਹੈ" ਸਰਸਰੀ ਨਜ਼ਰੇ ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਮੋਹ, ਪਿਆਰ, ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੋ ਭਾਵ ਛੁੱਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਾਇਆ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਕਹਿਣਾ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਪਣੱਤ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਲੰਘਾਉਣਾ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ, ਚੰਗਾ-ਚੋਖਾ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ, ਹਰ ਭਾਂਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ, ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਤੱਕ ਛੱਡਣ ਜਾਣਾ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ।
ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਰ ਵਜੋਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਰ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਖਾਸਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਜਵਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਰ ਹੈ- ਬਹਾਦਰੀ, ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ, ਸਖੀਪੁਣਾ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਆਦਿ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨੁਕਤੇ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਣ ਥੋੜੇ-ਬਹੁਤੇ ਫ਼ਰਕ ਜਾਂ ਵਾਧੇ ਘਾਟੇ ਨਾਲ ਹੋਰਾਂ ਕੌਮਾਂ, ਨਸਲਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ 'ਚ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ/ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। 'ਘਰ ਆਏ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ "ਬਾਰਿ ਪਰਾਇਐ ਬੈਸਣਾ" ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੀ ਸਮਝੋ"।' ਇਸ ਟਰਮ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ।
ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
'ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਦੇਣ ਦੀ ਬੜੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਪੰਜ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾ। ਇਹਨਾਂ ਭੇਟਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ, ਪੂਜਾ ਵਿਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਏ।' ਉਂਝ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢੋਂ ਹੀ ਖਾਣ ਪੀਣ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤੇ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਜੀਣ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਗੁੰਜ਼ਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੰੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਜੜਨ, ਲੁੱਟੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ 'ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਘਰ ਕਰ ਗਈ ਕਿ ਜੋ ਖਾ-ਪੀ ਲਿਆ ਉਹ ਹੀ ਆਪਣਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਕ ਲੋਕ ਮੂੰਹਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ:
'ਖਾਧਾ ਪੀਤਾ ਲਾਹੇ ਦਾ, ਰਹਿੰਦਾ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹੇ ਦਾ।'
ਖਾ ਗਏ, ਰੰੰਗ ਲਾ ਗਏ, ਜੋੋੜ ਗਏ ਸੋ ਰੋੋੋੋੜ੍ਹ ਗਏ
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਬਿਰਤੀ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵੈਸੇ ਵੀ ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲੈ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲਪਸੀਆ
ਏਕਲਪਸੀਆ (ਪੀ.ਈ.) ਗਰਭ ਅਵਸੱਥਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ 20 ਹਫਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲ ਦਾ ਟੁਕੜਾ, ਇੱਕ ਘੱਟ ਖੂਨ ਪਲੇਟਲੇਟ ਗਿਣਤੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਿਗਰ ਫੰਕਸ਼ਨ, ਗੁਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ, ਸੁੱਜਣਾ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਜਾਂ ਦਰਿਸ਼ੀ ਗੜਬੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਪਸੀਆ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੌਰੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਕਲਪਸੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਉੱਚ ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਪਰੀਨ, ਘੱਟ ਦਾਖਲੇ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਪੂਰਕ, ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਇਲਾਜ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲਮਸੀਆ ਡਲਿਵਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਲਾਸੈਂਟਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਲਾਜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਡਿਲਿਵਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੀ-ਇਕਲੈਮਪਸੀਆ ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਤੀਬਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਦਵਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਬੋਟਾਲੋਲ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੋਡੌਪਾ, ਨੂੰ ਡਲੀਵਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਲੈਮਪਸੀਆ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੈਗਨੇਸ਼ੀਅਮ ਸੈਲਫੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਬੈੱਡੈਸਟ ਅਤੇ ਲੂਣ ਦੀ ਦਾਖਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਲਾਜ ਜਾਂ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲਪਸੀਆ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ 2-8% ਗਰਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਹਾਈਪਰਟੈਂਸਟੇਟ ਵਿਗਾੜ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲਪਸੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਹਨ। 2015 ਵਿੱਚ 46,900 ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਪਸੀਆ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 32 ਹਫਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਬਦਤਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲੈਂਸਸੀਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਜੋਖਮ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਏਕਲਪਸੀਆ ਸ਼ਬਦ ਬਿਜਲੀ ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੇਰਵਾ 5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਹਿਪੋਕ੍ਰੇਟਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਸੁੱਜਣਾ (ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਵਿੱਚ) ਪਹਿਲਾਂ- ਪੂਰਵ-ਇਕਲਪਸੀਆ ਦੇ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਜਸ਼ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰੀ-ਏਕਲੈਂਸਸੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਫੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਟੀਦਾਰ ਐਡੇਮਾ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ, ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਸੋਜ਼ਸ਼, ਜਦੋਂ ਦਬਾਉਣ 'ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਛਾਣਬੀਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਸੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਐਕਲਮੇਸੀਆ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਏਪੀਗੈਸਟਰਿਕ ਦੇ ਦਰਦ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਈ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਦਾਨ, ਇਸ ਲਈ, ਕਈ ਪੂਰਵ-ਐਕਲਮੈਪਟਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਫ਼ਾਕੀਆ ਲੱਭਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਮ ਸਬੂਤ ਡਿਲਿਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਰਿਗਰੈਸ਼ਨ ਹੈ।
ਕਾਰਨ
ਪ੍ਰੀ-ਐਕਲੈਮਸੀਆ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣਿਆ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੰਭਾਵਤ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸਿਹਤ
ਰੇਲਗੱਡੀ
ਰੇਲਗੱਡੀ ਜੋ ਅੱਜ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰ ਢੋਹਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਾਹਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਕਮਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਿਕਮਾ ਹੈ। ਰੇਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਭਾਫ਼ ਇੰਜਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਹਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ
ਲਾਈਪੇਸ
right|thumb|411x411px|ਕੰਪਿਊਟਰ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਲਾਈਪੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਲਾਇਪੇਸ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: lipase) (/ˈlaɪpeɪs/, /ˈlɪpeɪs/, /-peɪz/)  ਇੱਕ ਐਨਜਾਈਮ ਹੈ ਜੋ ਵਸਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਇਡਰੋਲਸਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ।
ਯੂਨੁਸ ਖ਼ਾਨ
ਯੂਨੁਸ ਖ਼ਾਨ (ਪਸ਼ਤੋ, ਉਰਦੂ:ਨਾਸਤਾਲੀਕ:محمد یونس خان) (ਜਨਮ 29 ਨਵੰਬਰ 1977, ਮਾਰਦਾਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਯੂਨੁਸ ਖ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਦੌਡ਼ਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 9,000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੌਡ਼ਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਤੀਸਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 300 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੌਡ਼ਾਂ ਹਨ। 2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਕੱਪ ਨੂੰ ਜਿਤਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੂਨੁਸ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਂਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੈਂਕਡ਼ੇ ਹਨ।
24 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਯੂਨੁਸ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 9,000 ਦੌਡ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 14ਵਾਂ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ।
10 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਯੂਨੁਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਣ-ਹੀਣ ਅਤੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਭਡ਼ਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤਹਿਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੋਕ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੁਸ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 22 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਯੂਨੁਸ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਖਿਲਾਫ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟੈਸਟ ਖੇਡ ਜੀਵਨ ਦਾ 25ਵਾਂ ਸੈਂਕਡ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਮੈਚ ਦੀ ਹੀ ਦੂਸਰੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 26ਵਾਂ ਸੈਂਕਡ਼ਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੈਂਕਡ਼ੇ ਲਗਾਉਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਛੇਵਾਂ ਅਜਿਹਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਬਣਿਆ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕਡ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਹੋਵੇ। 25 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ ਯੂਨੁਸ ਪੰਜਵਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ ਜਿਸਨੇ 100 ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹੋਣ ਅਤੇ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਦ ਮੀਆਂਦਾਦ ਦੇ 8,832 ਦੌਡ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋਡ਼ਦੇ ਹੋਏ, 9,000 ਦੌਡ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 11 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਯੂਨੁਸ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ 30 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਅਮਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਇੱਕ ਲਡ਼ਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਡ਼ਕੀ। ਉਸਦੇ ਲਡ਼ਕੇ ਓਵਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਜੈਨੀਸ ਰਿਤਸੋਸ
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਰਿਸਤੋਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮੋਨੇਮਵਾਸੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣੇ ਪਏ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਟੀਬੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਨੇ ਰਿਸਤੋਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਖੁਦ ਰਿਸਤੋਸ ਵੀ 1927-1931 ਤੱਕ ਟੀਬੀ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਸੈਨੇਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਕਵੀ
ਮੋਰਚਾ ਜੈਤੋ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਗੰਗਸਰ
ਜੈਤੋ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਗੰਗਸਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਗਦੀਓਂ ਲਾਹਣਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਰਚਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੇ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਜਥੇਬੰਦੀ ਤੇ ਪੰਥਕ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। 1699 ਈ. ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਜ਼ਾਲਮ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਤੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਤਿਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਬਰ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਹਾਦ ਦਾ ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਹੀ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ ਦਾ ਸਾਕਾ ਵਾਪਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸਿੰਘਾਂ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਵਿੱਚ 21 ਫਰਵਰੀ ਦਾ ਦਿਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ 21 ਫਰਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 500 ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਜਥੇ ਉਂਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ ਕੇ ਜੋ ਸਾਕਾ ਵਰਤਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੰਥ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁਕਾ ਹੈ।
ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ? ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅਲੱਗ- ਅਲੱਗ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਉਤਾਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਰੋਸ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਧਾਰਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਲਗਾਓ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਤੇ ਬਾਬਾ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਸਤੂਆਣਾ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਦਾ ਵੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਮਾਣ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ਼-ਜੋਲ਼ ਰੱਖਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੀ। ਇਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾਇਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਾਭਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਝਗੜਾ ਨਿਬੇੜਨ ਲਈ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਮਿਸਟਰ ਸਟੂਆਰਟ ਨੂੰ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਾਭੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਦੂਜੇ ਧੜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਦਾ ਪੱਖ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਿਸਟਰ ਸਟੂਆਰਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਨੀਯਤ ਕਰਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। 9 ਜੁਲਾਈ 1923 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਕਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਰੀਡਿੰਗ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦਾ ਸੱਕਤਰ ਜੇ. ਪੀ. ਥਾਮਪਸਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਏਜੰਟ ਕਰਨਲ ਮਿੰਚਨ ਸੀ।
ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹੰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਰਫ਼ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਰੋਸ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਹਿਤ ਕਾਲੇ ਦਸਤਾਰੇ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਕਾਲੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਈ ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਦਿਵਸ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਤਾਂ ਕਾਲੀ ਦਸਤਾਰ ਸਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵੰਬਰ 1920 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਢੱਠੀ ਦੀਵਾਰ ਮੁੜ ਉਸਾਰਨ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਨੇ ਵਿਚੋਲਾ ਬਣ ਕੇ ਦੀਵਾਰ ਉਸਰਵਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਾਭੇ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੜਕਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰੋ. ਰੁਚੀ ਰਾਮ ਸਾਹਨੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸ਼ਟਰਗਗਲ ਫਾਰ ਫ੍ਰੀਡਮ ਇਨ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਾਈਨਜ' (Struggle for reform in Sikh shrines) ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸੀ ਤੇ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਫੇਰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬਹਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਦੀਵਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ।
ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵੀ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪਹੁੰਚਾਊ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਹਿਮੋ-ਕਰਮ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਾਇਉਨੀਅਰ ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ਸਿਵਲ ਮਿਲਟਰੀ ਗਜ਼ਟ ਲਾਹੌਰ, ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਦਿੱਲੀ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਾਇਉਨੀਅਰ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਨੇ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਛਾਪੀ ਕਿ "ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ ਉਂਤੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" (ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪੰਥਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਮਹੰਤਾਂ ਜਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ।)
25, 26, 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਜੈਤੋ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਦੀਵਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਨਾਭੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ। 25 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਾਂ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਸਦਾਂ ਭੇਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਗਰ ਲਈ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ. ਨੰਦ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਮੱਤਾ, ਰਿਆਸਤ ਫਰੀਦਕੋਟ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਰਸਦ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ।
27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭਾ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਈ। ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਠ ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੋਂ ਭੀ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ-ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੀ ਸਤੰਬਰ, 1923 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੰਗਸਰ (ਜੈਤੋ) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਥਾ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਦੀਵਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਲਸੇ-ਜਲੂਸ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਤਾਂ ਪੰਝੀ-ਪੰਝੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ 4 ਸਤੰਬਰ, 1923 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜੈਤੋ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। 9 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਭੇ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਜਲੂਸ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਜਲਸੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਖੰਡਿਤ
15 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ 25-25 ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਖੰਡਿਤ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਰਿਆਸਤੀ ਹਾਕਮ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਟਰੱਕਾਂ ਤੇ ਲਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਡੇਢ ਸੌ, ਦੋ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਇਹ ਫਿਰ ਭੁੱਖਣ-ਭਾਣੇ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝਾਖਦੇ, ਡਿੱਗਦੇ-ਢਹਿੰਦੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ।
12 ਅਕਤੂਬਰ 1923 ਦੇ ਦਿਨ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਛਾਪੇ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ 59 ਅਹਿਮ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਜੋ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉਂਪਰ ਮਸ਼ੀਨਗੰਨਾਂ ਬੀੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਖਾਸ-ਖਾਸ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਆਗੂ ਸਬ-ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸਨ।
ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਬੜਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਚੋਂ 100 ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਜਥਾ ਆਇਆ। ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖਿੰਡਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਸਰਹਿੰਦ ਤੋਂ ਦੋ ਸੌ ਅਕਾਲੀ ਫੜੇ ਗਏ। ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਤਾਲੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਨਾਭਾ (ਜੈਤੋ) ਹੀ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਿਲਸਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਕੁੱਟਣ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਗਸਤ 1923 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1924 ਤਕ 90 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਤੇ 12000 ਕੋਲੋਂ ਨੇਕ ਚਲਨੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮਾਨਤਾਂ ਲਈਆਂ।
੫੦੦,੫੦੦ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ
ਜਦੋਂ ਜਥਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਦੀ ਥਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੰਘ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਨਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ। ਬੱਚੇ, ਬੁੱਢੇ, ਜੁਆਨ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਮਰਦ ਸਭ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਰਧਾਂ, ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਥਕ ਜੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜਦੇ ਸਨ ਤੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਦੇ ਸਨ।
੨੧ ਫਰਵਰੀ ੧੯੨੫
21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਜਥਾ ਜੈਤੋ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਵਿਲਸਨ ਜੌਹਨਸਟਨ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਥੇ ਉਂਪਰ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਜਥਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕਿਆ ਡਿੱਗਦੇ-ਢਹਿੰਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ ਜੋ ਜਥੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵੀ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਛਾਪੀਆਂ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਵਿਲਸਨ ਜੌਹਨਸਟਨ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਦਾ ਵਾਰਸ ਆਖਿਆ।
26 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ "ਸਿਵਲ ਐਂਡ ਮਿਲਟਰੀ ਗਜ਼ਟ" ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 18 ਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ 60 ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੈਤੋ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਠੀਕ ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰਕੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾ ਸਕੇਗੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਦੇ ਦਿਨ ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਤੇ 21 ਫਰਵਰੀ, 1921 ਦੇ ਦਿਨ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਆਪਣੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕਿਥੇ ਰੁਕਣਗੇ? ਪਰ ਜੌਹਨਸਟਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਸਰਕਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਉਂਪਰ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਕਰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਬੜ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਰਬੜ ਦੀ ਗੇਂਦ ਜਿਤਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁੱਟੀ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਉਤਨੀ ਉਂਚੀ ਭੁੜਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਪਰ ਜਿਤਨੀਆਂ ਸਖ਼ਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਇਹ ਉਤਨੇ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਭਰਦੇ ਤੇ ਲਹਿਰ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ।
ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਤੇ ਗੋਲੀ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਦਰਜਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਤੇ ਬੇਹਿਸਾਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਦੂਜਾ ਜਥਾ ਭੇਜਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਿੰਦੂ ਆਗੂ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸ ਜਥੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜਥਾ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਬ-ਦਸਤੂਰ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਇਹ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ: "ਨਾਭੇ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਿਰ ਕਟ ਜਾਵੇ ਮੇਰਾ।"
ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਥੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਟਿੱਬੀ ਸਾਹਿਬ ਜੈਤੋ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਤਹਿ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦੀਵਾਨ ਹੋਇਆ। ਪੰਥ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੀਡਰ ਉਥੇ ਪੁੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਤਹਿ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਗੱਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ। ਸਾਰੇ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਕਿ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਪੁੱਜਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਾਲਕੀ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਜਥੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 19 ਪਾਲਕੀਆਂ, ਇੱਕ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਜੋ ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਧਾਈ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਖੜਕ ਗਈਆਂ। ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਜਲੂਸ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ।
19 ਅਗਸਤ, 1925 ਨੂੰ ਮਿਥੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ "ਜੇਤੂ ਫੌਜਾਂ" ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜੀਆਂ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੋਪਾਉ ਤੇ ਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੈਤੋ ਦਾ ਮੋਰਚਾ ਫਤਹਿ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪੰਥ ਦੀ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਮੋਰਚਾ ਗੰਗਸਰ ਜੈਤੋ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
ਕੋਟਗੁਰੂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵੀਨਾ ਵਟਾਂਦਰਾਯੋਗ ਮਾਰਕ
ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵਿਨਾ ਵਟਾਂਦਰਾਯੋਗ ਮਾਰਕ (ਬੋਸਨੀਆਈ, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਸਰਬੀਆਈ ਲਾਤੀਨੀ: konvertibilna marka, ਸਰਬੀਆਈ ਸਿਰੀਲਿਕ: конвертибилна марка) (ਮੁਦਰਾ: KM; ਕੋਡ: BAM) ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵਿਨਾ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਾਰਕ ਵਿੱਚ 100 ਫ਼ੈਨਿੰਗ (ਬੋਸਨੀਆਈ, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਸਰਬੀਆਈ ਲਾਤੀਨੀ: feninga, ਸਰਬੀਆਈ ਸਿਰੀਲਿਕ: фенинга) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਂ ਜਰਮਨ ਮਾਰਕ ਅਤੇ ਫ਼ੈਨਿੰਗ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਘੱਗਾ (ਪਿੰਡ)
ਘੱਗਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਊਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ-ਪਾਤੜਾਂ ਸੜਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਘੱਗਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਤਰਾਣਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘੱਗਾ ਕੋਠੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਹੈ।
ਮਜਾਲ ਖੁਰਦ
ਮਜਾਲ ਖੁਰਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਘੱਗਾ (ਪਿੰਡ)
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਸਨ। ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਈ ਹੋਰ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਰਿਆਸਤ ਪਰਜਾਮੰਡਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਸਰਦਾਰ ਰਿਧ ਸਿੰਘ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਪੰਨੂੰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ ਅੰਕੜੇ
2001 ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ,  ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਨੁਸਾਰ ਘੱਗਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 25000 ਸੀ। ਮਰਦ 53% ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਆਬਾਦੀ 47%। ਘੱਗੇ ਦੀ ਔਸਤਨ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 49% ਹੈ, ਜੋ ਕੌਮੀ ਔਸਤ 59.5% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ: ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 56% ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 41% ਹੈ। ਘੱਗੇ ਵਿੱਚ 15% ਆਬਾਦੀ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਘੱਗਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਲ
ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਲ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ ਕਦਰ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਰਤ-ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਰਤੋਂ-ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਮੁਦਰਾ-ਕੀਮਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਇੱਕ ਤਬਾਦਲਾ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਮਾਰਕਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਜਿਨਸਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਤੱਥ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਖਾਸ ਚਰਿਤਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਉਤਪਤੀ
ਮੁੱਲ, ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਲ, ਤੁਸ਼ਟੀਗੁਣ, ਐਕਸਚੇਜ਼ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ,  ਅਰਸਤੂ ਤੋਂ  ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਤੱਕ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨਿਰੂਪਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਐਡਮ ਸਮਿਥ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨਸਾਂ ਦਾ ਐਕਸ਼ਚੇਜ਼-ਮੁੱਲ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਰਤੋਂ-ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਹੀਰੇ; ਪਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚ ਵਰਤੋਂ-ਮੁੱਲ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਜਿਨਸ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਐਕਸ਼ਚੇਜ਼-ਮੁੱਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਮਾਰਕਸ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਲ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲ, ਅਤੇ ਵਟਾਂਦਰਾ-ਮੁੱਲਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲ ਦੀ ਉਪਯੋਗਿਤਾ ਲਭਦੀ ਹੈ. " ਪਰ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਫੋਕਸ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੇ, ਸਮੁਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਮਿਲੇ ਤੱਥ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝੀ ਜਾ ਰਹੀ.ਐਕਸਚੇਜ਼ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੇ ਹੈ।
ਮਾਰਕਸ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਰਤ-ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਵਰਤੋਂ-ਮੁੱਲ ਅਮਲੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; that is, it inheres in the intrinsic characteristics of a product that enable it to satisfy a human need or want. The use-value of a product therefore exists as a material reality vis-a-vis social needs regardless of the individual need of any particular person. The use-value of a commodity is specifically a social use-value, meaning that it has a generally accepted use-value for others in society, and not just for the producer.
Notes
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਨਿਰਵਾਣ
ਨਿਰਵਾਣ (निर्वाण, ਪਾਲੀ: निब्बान, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ: णिव्वाण) ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਬੁਝਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਮੋਮ ਬੱਤੀ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਮੋਕਸ਼ ਭਾਵ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਬਾਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣਾ - ਯਾਨੀ, ਲਾਲਚ, ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਭਰਮ ਦੀ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ। ਇਹ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ।
ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ
ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ (15 ਫਰਵਰੀ 1748 – 6 ਜੂਨ 1832) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਉਪਯੋਗਿਤਾਵਾਦ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਨਥਮ ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈਵਾਦ (welfarism) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਚਰਚ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਗੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਾਰਣ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਕੇਟ ਸ਼ੇਪਾਰਡ
ਕੈਥਰੀਨ ਵਿਲਸਨ "ਕੇਟ" ਸ਼ੇਪਾਰਡ (10 ਮਾਰਚ 1847 – 13 ਜੁਲਾਈ 1934) ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਮਹਾਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਦਸ-ਡਾਲਰ ਦੇ ਨੋਟ 'ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਕਿਉਂਕਿ 1893 ਵਿਚ   ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਰਾਜ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਤਾਧੋਈ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕੇਟ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਵਿੱਚ ਕੈਥਰੀਨ ਵਿਲਸਨ ਮੈਲਕਮ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਯਾਮੀਮਾ ਕਰਫੋਰਡ ਸਾਊਟਰ ਅਤੇ ਐਂਡਰਿਊ ਵਿਲਸਨ ਮੈਲਕਮ ਸਨ।  ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਕੈਥਰੀਨ" ਨੂੰ ਸਪੈਲ ਕਰਦੀ ਜਾਂ "ਕੇਟ" ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ, ਨਾਇਰਨ ਦੇ ਫਰੀ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀ। 1869 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਵਾਲਟਰ ਐਲਨ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 8 ਦਸੰਬਰ 1880 ਨੂੰ ਡੋਗਲਸ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1934
ਕੋਪਨਹੈਗਨ
ਕੋਪਨਹੇਗਨ (ਡੈਨਿਸ਼: København), ਡੇਨਮਾਰਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਨਗਰੀਏ ਜਨਸੰਖਿਆ 11,67,569 (2009) ਅਤੇ ਮਹਾਨਗਰੀਏ ਜਨਸੰਖਿਆ 18,75,179 (2009) ਹੈ। ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਜੀਲੰਡ ਅਤੇ ਅਮਾਗਰ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੋਪਨਹੇਗਨ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਰਿਸਚਿਅਨ ਚੌਥੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡੇਨਮਾਰਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਓਰੇਸੰਡ ਪੁਲ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਓਰੇਸੰਡ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬੰਨ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ ਦਾ ਮਾਲਮੋ ਨਗਰ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਆਮ ਮਹਾਨਗਰੀਏ ਖੇਤਰ ਬਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। 50 ਕਿਮੀ ਦੇ ਅਰਧਵਿਆਸ ਵਿੱਚ 27 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਨਾਰਡਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪਧਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ 2007 ਵਿੱਚ 13 ਲੱਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਰਯਟਨ ਆਏ। ਕੋਪਨਹੇਗਨ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਨਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਬਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਿਆਵਰਣ - ਅਨੁਕੂਲ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰਲਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇੰਨਾ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਦੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੈਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ 36% ਨਿਵਾਸੀ ਸਾਈਕਲ ਵਲੋਂ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਦੀ ਨਿੱਤ 11 ਲੱਖ ਕਿਮੀ ਦੀ ਸਾਈਕਲ ਯਾਤਰਾ ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਫੌਜੀਆ ਹਬੀਬ
ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ
ਉਹ 2008 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਰਥਾ ਥਾਮਸ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)
ਮਾਰਥਾ ਏਲਨ ਥਾਮਸ (ਜਨਮ 31 ਮਈ 1996) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲਈ ਸਟਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।
ਥਾਮਸ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਡਿਵੀਜ਼ਨ 2 ਫੈਮਿਨਾਈਨ ਕਲੱਬ ਲੇ ਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵੂਮੈਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਦੇ ਵੈਸਟ ਹੈਮ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਰਲੋਟ 49ers ਲਈ ਚਾਰ ਸਾਲ ਕਾਲਜ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਿਆ।ਥਾਮਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਥਾਮਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਲਮੇਸਬਰੀ, ਵਿਲਟਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਿਤਾ ਐਂਡਰਿਊ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 2001 ਤੱਕ ਡੋਰਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਟਲਾਂਟਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਡੋਰਚੈਸਟਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ ਜਿੱਥੇ ਥਾਮਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਡੋਰਚੇਸਟਰ ਟਾਊਨ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕਿ ਵੈਸਟਨ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਵੈਸਟਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਯੂਥ ਕਲੱਬ ਵੈਸਟਨ ਐਫਸੀ ਲਈ ਖੇਡੀ।
ਸ਼ਾਰਲੋਟ 49ers
ਥਾਮਸ ਨੇ ਚਾਰਲੋਟ 49ers ਲਈ ਕਾਲਜ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਥਾਮਸ ਨੇ 11 ਗੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਯੂਐਸਏ ਫਰੈਸ਼ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਆਲ-ਕਾਨਫਰੰਸ ਯੂਐਸਏ ਫਸਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 2016 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਲੀਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਥਾਮਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ 47 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹਰ ਚਾਰ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਾਲਜ
ਸ਼ਾਰਲੋਟ 49ers
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996
ਅਪ੍ਰਨਾ ਪੋਪਟ
thumb
ਅਪ੍ਰਨਾ ਪੋਪਟ (ਗੁਜਰਾਤੀ, ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 18, 1978) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਅਪਰਨਾ ਨੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੀ ਚੇਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 1997 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਨੋਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤੀ।
ਸੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਅਪਰਨਾ ਪੋਪਟ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1978 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੈਂਗਲੋਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਅਪਰਨਾ ਨੇ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੇਚੋਲਰ ਡਿਗਰੀ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਖੇਡ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ
17 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਸਫਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2006 ਵਿੱਚ ਅਪਰਨਾ ਨੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਔਇਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978
ਸਨੇਹਲਤਾ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ
ਸਨੇਹਲਤਾ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ (ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ, 1957) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. (ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼) ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੂਆ 1982 ਬੈਚ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕੇਡਰ ਹੈ। ਸਨੇਹਲਤਾ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਨੇਹਲਤਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫ਼ਾਰ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਰੂਰਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਨਾਬਾਰਡ), ਭਾਰਤ, ਜਨਵਰੀ 2013 ਤੋਂ ਆਈ.ਡੀ.ਬੀ.ਆਈ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਨੌਮੀਨੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2013 ਤੋਂ ਆਈ.ਡੀ.ਐਫ.ਸੀ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਜਨਰਲ ਇੰਸ਼ੋਰੈੰਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਫ਼ਰਾਂਸ
ਫ਼ਰਾਂਸ ( ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: ), ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਰਾਜ ( ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: République française ), ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮੁੰਦਰੋਂ-ਪਾਰ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ, ਰਾਈਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਹੈ (ਬਾਕੀ ਦੋ ਮੋਰਾਕੋ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਹਨ) ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਤੱਟ ਅੰਧ ਅਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ, ਦੋਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਕਰਕੇ ਇਹਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ l’Hexagone ("ਛੇਭੁਜ") ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਕਬੇ ਪੱਖੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 42ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਵਿਚਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਲਕ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਦਰਜਾ ਤੀਜਾ ਹੈ। 6.7 ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 20ਵਾਂ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਇੱਕ ਇਕਾਤਮਕ ਅਰਧਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਣਰਾਜ ਹੈ ਜੀਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਰਿਸ ਵਿਖੇ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਜਿਹਨੂੰ ਲੋਕਮੱਤ ਰਾਹੀਂ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1958 ਵਿੱਚ ਕਬੂਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਲੋਕਰਾਜੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਇਹਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਮੁਲਕ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਉਲੀਕੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹਨੂੰ ਪਿਛੇਤਰੀ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫ਼ਰਾਂਸ ਪਿਛੇਤਰੇ ਮੱਧ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਯੂਰਪ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਕਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਅਤੇ ਅਗੇਤਰੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਸਦਕਾ ਇਹ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਅਤੀਤ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ ਕਈ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਸੋਚਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਯੂਨੈਸਕੋ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਚੌਥੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ 8.3 ਕਰੋੜ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ – ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ ਦਾ ਮਿਆਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ-ਸੰਭਾਲ, ਜੀਵਨ-ਮਿਆਦ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦਰਜੇਦਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੋਹਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸਥਾਪਕੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪੰਜ ਪੱਕੇ ਮੈਂਬਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ 7 ਦੀ ਢਾਣੀ, ਨਾਟੋ, ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਜੱਥੇਬੰਦੀ (ਓ.ਈ.ਸੀ.ਡੀ.), ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਲਾ ਫ਼ਰਾਂਕੋਫ਼ੋਨੀ ਵਰਗੇ ਕਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
"ਫ਼ਰਾਂਸ" ਨਾਂ ਲਾਤੀਨੀ Francia ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ "ਫ਼ਰੈਂਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁਲਕ" ਹੈ। ਫ਼ਰੈਂਕ ਨਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈ ਮਨੌਤਾਂ ਹਨ: ਇੱਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਂ ਮੂਲ ਜਰਮਨੀ ਸ਼ਬਦ frankon (ਫ਼ਰਾਂਕੋਨ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਤਰਜਮਾ ਬਰਛਾ ਜਾਂ ਨੇਜ਼ਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨੂੰ francisca (ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕਾ) ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਿਰੁਕਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਰਾਣੀ ਜਰਮੇਨੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ Frank ਦਾ ਮਤਲਬ ਅਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਗ਼ੁਲਾਮ ਤੋਂ ਉਲਟ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੀਤ
ਅਜੋਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ (ਹੋਮੋ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਖ਼ੁਰਾ-ਖੋਜ ਲਗਭਗ 18 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਬਦਲਵੇਂ ਮੌਸਮ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗਲੇਸ਼ੀਆਈ ਕਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬਟੋਰ ਕੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਮੂਹਰਲੇ ਪੁਰਾਪੱਥਰੀ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵੱਧ ਸਾਂਭੀ ਹੋਈ ਲਾਸਕੋ (ਲਗਭਗ 18,000 ਈ.ਪੂ.) ਹੈ।
ਆਖ਼ਰੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਕੋਲ਼ (10,000 ਈ.ਪੂ.) ਅਬੋ-ਹਵਾ ਨਰਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 7,000 ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਨਵਪੱਥਰੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਵਸਨੀਕ ਟਿਕਾਊ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਹਜ਼ਾਰ-ਸਾਲੀ ਵਾਲ਼ੇ ਅਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਰੜੇ ਵਿਕਾਸ ਮਗਰੋਂ ਤੀਜੀ ਹਜ਼ਾਰ-ਸਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਤ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਨਾ, ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਲੋਹਾ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਨਵਪੱਥਰੀ ਕਾਲ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡਪੱਥਰੀ ਟਿਕਾਣੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3,300 ਈ.ਪੂ. ਦਾ ਖ਼ਾਸਾ ਸੰਘਣਾ ਕਾਰਨਕ ਪੱਥਰ ਟਿਕਾਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਗੌਲ
600 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਸੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਇਓਨੀਆਈ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਨੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਸਾਲੀਆ (ਅਜੋਕਾ ਮਾਰਸੇਈ) ਨਾਮਕ ਬਸਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੇਲੀ ਕੈਲਟੀ ਕਬੀਲੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.ਪੂ. ਤੱਕ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੀ ਫੈਲ ਗਏ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੌਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ; ਇਹ ਕੈਲਟੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਈਨ, ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਪੀਰੇਨੇ ਅਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਜੋਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤਕਰੀਬਨ-ਤਕਰੀਬਨ ਪੁਰਾਣੇ ਗੌਲ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੈਲਟੀ ਗੌਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਗੌਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਮੁਲਕ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਡਾਢਾ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ 390 ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੈਲੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਬਰੈਨਸ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਦਸਤਿਆਂ ਨੇ ਐਲਪ ਰਾਹੀਂ ਇਟਲੀ 'ਤੇ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਆਲੀਆ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੋਮ ਸ਼ਹਿਰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਫਰੌਤੀ ਲਈ। ਗੈਲੀ ਹੱਲੇ ਨੇ ਰੋਮ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 345 ਈ.ਪੂ. ਤੱਕ ਗੌਲ ਰੋਮ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਮ ਨਾਲ਼ ਅਮਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਗੌਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਅਗਲੀਆਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਗੌਲ ਲੋਕ ਇਤਾਲੀਆ (ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ) ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣੇ ਰਹੇ।
ਲਗਭਗ 125 ਈ.ਪੂ. ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਗੌਲ 'ਤੇ ਰੋਮਨਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ Provincia Romana ("ਰੋਮਨ ਸੂਬਾ") ਆਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਮਾਂ ਪੈਣ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਵੌਂਸ ਨਾਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਨੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਗੌਲ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ 52 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਗੈਲੀ ਸਰਦਾਰ ਵਰਸਿੰਜਟੋਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬਗ਼ਾਵਤ 'ਤੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ। ਔਗਸਟਸ ਵੱਲੋਂ ਗੌਲ ਨੂੰ ਰੋਮਨ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੈਲੋ-ਰੋਮਨੀ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਏ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਗਦੁਨਮ (ਅਜੋਕਾ ਲਿਓਂ), ਜਿਹਨੂੰ ਗੌਲਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਵਾਇਤੀ ਰੋਮਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਸੱਥ, ਨਾਟਘਰ, ਸਰਕਸ, ਨਾਚਘਰ, ਖੇਡਘਰ ਅਤੇ ਗ਼ੁਸਲਖ਼ਾਨੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਗੌਲ ਲੋਕ ਰੋਮਨੀ ਅਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼-ਮਿਲ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਮਨ ਬੋਲੀ (ਲਾਤੀਨੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਰਲ-ਮਿਲ ਗਏ ਸਨ।
250 ਤੋਂ 280 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰੋਮਨ ਗੌਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਹੱਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਬੜੀ ਬਿਪਤਾ ਆ ਪਈ। ਫੇਰ ਵੀ ਮਹੌਲ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਕੁਝ ਸੁਧਰ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਰੋਮਨ ਗੌਲ ਵਾਸਤੇ ਮੁੜ-ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ। 312 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਕਾਂਸਟਨਟਿਨ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਲਿਆ। ਈਸਾਈ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਸੀਹੇ ਸਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਫੈਲਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਜਾਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਹੱਲੇ ਫੇਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਜਰਮੇਨੀ ਕਬੀਲੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੰਡਾਲ, ਸੂਏਬੀ ਅਤੇ ਅਲਾਨ ਰਾਈਨ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਗੌਲ, ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਖਿੰਡ ਰਹੇ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ।
ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ (1792–)
14 ਜੁਲਾਈ 1789 ਨੂੰ ਹੋਈ ਬੈਸਟੀਲ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਮਗਰੋਂ ਨਿਰੋਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ) ਵਾਸਤੇ ਮੂਲ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੱਕ "ਖ਼ਲਾਸੀ, ਜਾਇਦਾਦ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਬਰ ਦਾ ਟਾਕਰਾ" ਦੱਸੇ ਗਏ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਲੀਨਰਾਜੀ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਅਧਾਰ ਜਨਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਯੋਗਤਾ ਮਿੱਥਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਉੱਤੇ ਬੰਧੇਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨਕ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਥਨੀ ਅਤੇ ਛਾਪੇ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਨ-ਮੰਨੀਆਂ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਨੇ ਜਨਤਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਰੱਬੀ ਹੱਕਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਗਰਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭਾਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਲੂਈ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਪਰ ਉਹਦੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਵਾਰੈੱਨ ਦੀ ਉਡਾਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂਲ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਨਿਸਤਾਰੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲੇ ਨਾਲ਼ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਅਤੇ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਸੰਭਵਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ।
ਯੂਰਪੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨਿਰੋਲ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਥਾਪਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਵੇਂ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਿੱਤਰ ਆਈਆਂ। ਇਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਰਾਵੇ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਰੌਲ਼ੇ-ਗੌਲ਼ੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1792 ਨੂੰ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 10 ਅਗਸਤ 1792 ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਵਾਮੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਵਧੀਕੀਆਂ ਵਾਪਰੀਆਂ। ਇਸ ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬੇ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 22 ਸਤੰਬਰ 1792 ਨੂੰ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
1793 ਵਿੱਚ ਲੂਈ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਨੂੰ ਗੱਦਾਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਯੂਰਪੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਛਾਪੇਮਾਰ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੋਏ ਇਨਕਲਾਬਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੌਂਡੇ ਦੀ ਜੰਗ ਜਾਂ ਸ਼ੂਆਨਰੀ) ਨੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਧਾੜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। 1793 ਤੋਂ 1794 ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ 16,000 ਤੋਂ 40,000 ਲੋਕ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 1793 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1796 ਤੱਕ ਬਲਅ ("ਨੀਲੇ", ਜੋ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਸਨ) ਅਤੇ ਬਲੌਂ ("ਚਿੱਟੇ", ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਸਨ) ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲੀ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 2 ਤੋਂ ਸਾਢੇ 4 ਲੱਖ ਜਾਨਾਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। ਸਗੋਂ ਗਣਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਹੋਰ ਅਗਾਂਹ ਵਧ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲ਼-ਲੱਗਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀ ਗਣਰਾਜ ਥਾਪ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਡਰ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਥਰਮੀਡੋਰੀ ਕਿਰਿਆ ਨੇ ਰੋਬਸਪੀਅਰ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮਾੜ-ਧਾੜ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਗਰਮਦਲੀ ਪੜਾਅ ਮੌਕੇ ਉਲੀਕੇ ਗਏ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਥੁੜ੍ਹਚਿਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੀਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਨੇ 1799 ਵਿੱਚ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਕਰ ਲਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਤਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਲਤਨਤ (1804-1814/1815) ਦਾ ਕਾਂਸਲ ਅਤੇ ਫੇਰ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੂਰਪੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਰਾਜਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੱਲਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਬਦਲਵੇਂ ਯੂਰਪੀ ਮੇਲਾਂ ਨੇ ਨਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਚੋਖੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਦਕਿ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਕਈ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਥਾਪੀਆਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
1852 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲੂਈ-ਨਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਨਪੋਲੀਅਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਨਪੋਲੀਅਨ ਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੂਜੀ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਮੀਆ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ। 1870 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ-ਪਰੂਸ਼ੀਆ ਜੰਗ 'ਚ ਖਾਧੀ ਹਾਰ ਮਗਰੋਂ ਨਪੋਲੀਅਨ ਤੀਜੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹਦੀ ਥਾਂ ਤੀਜਾ ਗਣਰਾਜ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ।
ਫ਼ਰਾਂਸ ਕੋਲ਼, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਬਸਤੀਨੁਮਾ ਮਿਲਖਾਂ ਸਨ। 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਦੁਨੀਆਂ-ਭਰ ਵਿਚਲਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਬਹੁਤ ਫੈਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਸੀ। 1920 ਅਤੇ 1930 ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਹੇਠਲਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ ਲਗਭਗ 1.3 ਕਰੋੜ ਵਰਗ ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ 8.6% ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਉਦੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੀਹਰੇ ਗੰਢਜੋੜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉੱਤਰੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਮੱਲ ਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਕੇਂਦਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੇਤੂ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ 14 ਲੱਖ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ੌਜੀ ਹਲਾਕ ਹੋ ਗਏ ਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 4% ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ 1912-1915 ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਬਰੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਿਆਂ ਦਾ 27 ਤੋਂ 30 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ।
ਚੌਥੇ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ (ਲੇ ਟਰੌਂਟ ਗਲੋਰੀਅਜ਼) ਹੋਇਆ। 1944 ਵਿੱਚ ਵੋਟਾਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਟੋ (1949) ਦੇ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ ਇੰਡੋਚੀਨ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ 1954 ਵਿੱਚ ਵੀਅਤ ਮਿਨ ਵੱਲੋਂ ਹਾਰ ਖਾਣੀ ਪਈ। ਬੱਸ ਕੁਝ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੂੰ ਅਲਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਸਤੀਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਟਾਕਰੇ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅਲਜੀਰੀਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਰਪੀ ਅਬਾਦਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਦੀ ਬਹਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ-ਤਕਰੀਬਨ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1958 ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਡਾਂਵੇਂ-ਡੋਲ ਚੌਥੇ ਗਣਰਾਜ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਗਣਰਾਜ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਰਲ ਡ ਗੋਲ ਜੰਗ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਅਲਜੀਰੀ ਜੰਗ ਦਾ ਅੰਤ 1962 ਵਿੱਚ ਏਵੀਆਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਅਲਜੀਰੀਆ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਤੀ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੁੰਦਰੋਂ-ਪਾਰ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ ਇਸ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਹਨ।