cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਤਿਹਾਸ
5ਵੀਂ ਅਤੇ 7ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਚੀਨੀ ਯਾਤਰੀ ਫਾਹਿਆਨ, ਗੀਤ ਯੂੰ ਅਤੇ ਹਿਊਨਸਾਂਗ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਕੀਤੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਚਾਰ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮੂ ਦਰਿਆ (ਆਕਸਸ ਨਦੀ) ਅਤੇ ਸਿੱਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਤਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਚਰਚਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਗੀਤ ਯੂੰ ਨੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹੇਫਥਲਾਇਟ (hephthalite) ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛਦਮ ਦੇਵਤਰਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਚੀਨੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਯੁੱਧਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਕੀਤੀ ਯਾਤਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਕੋਟਾਇਕ
ਕੋਟਾਇਕ ਆਰਮੇਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 254,397 ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 8. 0 % ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਨਤਵ 114. 9 / km² (297 . 6 / sq mi) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹਰਾਜਦਾਨ ਹੈ।
ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ
ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਫਰਵਰੀ 1762 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਕੁੱਪ-ਰੁਹੀੜੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਧਲੇਰ-ਝਨੇਰ ਵਿੱਚ ਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਪਿੰਡ ਕੁਤਬਾ-ਬਾਹਮਣੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਭ ਕੁਝ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ‘ਘੱਲੂਘਾਰੇ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹੈ।
ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਹੱਲਾ
ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਮਰ, ਰਾਜ ਦਾ ਨਸ਼ਾ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਸੂਹੀਏ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਇਥੋਂ ਸਾਰਾ ਭੇਦ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਭੈੜੇ ਐਬ ਦੀ ਦੇਣ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਅੱਖ ਬੇਲਗਾਮ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ’ਤੇ ਆਈ। ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ’ਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਧਾੜਵੀ ਬਣ ਕੇ 10 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਇਸ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਹਮਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਅਬਦਾਲੀ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਝੋਲੀ-ਚੁੱਕ ਜਰਨੈਲਾਂ, ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1761 ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀਪਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵੇਖੇ ਸੀ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਤਹਿਕਦੇ ਸਨ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਤਲੁਜ, ਝਨਾਬ ਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਵਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਬਦਾਲੀ ਦਿੱਲੀ, ਕਰਨਾਲ, ਪਾਣੀਪਤ, ਮਥਰਾ ਤੇ ਆਗਰਾ ਵਗੈਰਾ ਤੋਂ ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨਾ, ਅੰਨ, ਧਨ, ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅੱਗੇ ਇੱਜੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਰ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਲੋਕ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਆਰਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਪੈ ਜਾਂਦੇ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹਿੰਦੁਆ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਦਾਣੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਹੁੰਦੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਹਿੰਦੂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਇਥੋਂ ਤਕ ਗਿਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਕਹਾਵਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ‘ਖਾਧਾ ਪੀਤਾ ਲਾਹੇ ਦਾ, ਬਾਕੀ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹੇ ਦਾ’ ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਨ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਸਿੰਘਾ ਦੀ ਟੱਕਰ ਮੁਗ਼ਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਸਿੰਘ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਆਉਂਦੇ। ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ ਤੇ ਘੋੜੇ ਆਪ ਰੱਖਦੇ। ਸਿਪਾਹੀ ਸੂਬੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਲਾਉਂਦੇ। ਤੁਰਕ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੇ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਗ਼ਲ ਅਫ਼ਸਰ, ਸੂਬੇਦਾਰ, ਕਮਾਂਡਰ, ਜਰਨੈਲ, ਖਵਾਜਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਉਬੈਦ ਖਾਨ, ਜੈਨ ਖਾਂ, ਨੂਰਦੀਨ ਤੇ ਅਸਲਮ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ. ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਜਬਰਦਸਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਿਆ। ਸੂਰਬੀਰ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਕਾਬਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤਕ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਕੰਮ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ, ਉਹ ਮੁੱਠੀ-ਭਰ ਸਿੰਘਾ ਨੇ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਘਰ ਤਕ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਸੋਧਿਆ। ਤੁਰਕ ਸਾਡੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸੀ। ਕੁਝ ਅਮੀਰ ਤੇ ਰਜਵਾੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਚੱਲਣ ਲੱਗਿਆ। ਆਮ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹੋਏ ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਚੱਲਿਆ। ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਇਸ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਨੂਰਦੀਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਖਾਸ ਫੁਰਤੀਲੀ ਫੌਜ ਭੇਜੀ। ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਝਨਾਬ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸ. ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਏ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਜਬਰਦਸਤ ਦਸਤਾ ਪਤਾਸੇ ਵਾਂਗ ਭੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਕੁਝ ਭੱਜ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਹਿੰਦੇ ਤੁਰਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਕੱਟਣੇ ਔਖੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਜੈਨ ਖਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਚੁਸਤ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜਾਪਿਆ। ਉਹਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਨੇਤਾ ਮਿਲ ਗਏ ਅਤੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1761 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸ. ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ। ਗੁਰਮਤੇ ਪਾਸ ਹੋਏ, ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਲਈ ਵਿਚਾਰਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਹਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਣ-ਫੁਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਮੁਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਮਤੇ ਪਾਸ ਹੋਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਖ਼ਬਰ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦਾ ਆਕਲ ਦਾਸ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਏ। ਸਿੱਖ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਬਦਾਲੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਜੰਡਿਆਲੇ ਜਾ ਕੇ ਆਕਲ ਦਾਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ ਮਿੰਨਤਾਂ-ਤਰਲੇ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤਰਸ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਪੋਲੀਏ ਆਕਲ ਦਾਸ ਨੇ ਹੀ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਡੰਗ ਮਾਰਿਆ। ਜੈਨ ਖਾਂ ਨੇ ਆਕਲ ਦਾਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਵੱਲ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ। ਅਬਦਾਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੱਟੀ ਆਇਆ। ਖਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਕਲ ਦਾਸ ਵਰਗੇ ਦੋਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਰੋਣ ਲੱਗੇ, “ਸ਼ਾਹ ਜੀ, ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਜਿਊਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਇਥੋਂ ਲੈ ਚੱਲੋ। ਅਸੀਂ ਤੰਗ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ।” ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਆਪਣੇ ਮੁਹਤਬਰ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰ ਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਭੀਖਮ ਸ਼ਾਹ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਜੈਨ ਖਾਂ ਸਰਹਿੰਦ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਰਾਏਕੋਟ ਤੇ ਹੋਰ ਖਾਨਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਕਲ ਦਾਸ ਮੁਖ਼ਬਰ ਦਾ ਅੱਗੇ ਦੀ ਅੱਗੇ ਜਾਲ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਅਬਦਾਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗ ਇਕੱਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਮਤਾ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੋ ਕਾਫਲੇ ਨਾਲ ਬੱਚੇ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਵੋ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕਾਣੇ ਲਾਏ ਜਾਣ। ਜਥੇਦਾਰ ਸ. ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਸਿੰਘੋ! ਇਸ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣਾ ਕਿ ਮੁੜ ਕੇ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਅੱਖ ਨਾ ਚੁੱਕੇ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਧ ਫੌਜ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।” ਖਾਲਸਾ ਵਹੀਰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਸੁਨੇਹੇ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ। ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜਗਰਾਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁਧਾਰ, ਆਂਡਲੂ ਤੇ ਜੁੜਾਹਾਂ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ ਮੰਡੀ ਨੇੜੇ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅੱਗੇ ਰਾਤ ਕੱਟਣੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਯੁੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਈਵਾਲਾ
ਭਾਈਵਾਲਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 202 ਆਰ ਬੀ ਭਾਈਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਈਵਾਲਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 40,000 ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈਵਾਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਤਾਲਾਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਵਾਲਾ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਘੋਨਾ, ਗੱਟੀ, ਚੱਕ ਝੁਮਰਾ ਹਨ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੱਟੀ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲਾ ਦੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨ ਹਨ ਪਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹਨ 202 ਆਰ ਬੀ ਭਾਈਵਾਲਾ ਜਾਂ ਬੱਸ ਭਾਈਵਾਲਾ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਰਾਜਦਾਨ
ਹਰਾਜਦਾਨ ਆਰਮੇਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਟਾਇਕ ਮਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1950 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 42, 150 ਹੈ।
ਇਸਾਮੂ ਯੋਸ਼ੀ
ਕਾਉਂਟ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਟੈਂਕਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਤਾਈਸ਼ੋ ਅਤੇ ਸ਼ੋਵਾ ਦੌਰ ਦੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰੋਮਾਂਟਿਕਵਾਦ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਧੇਰੇ ਅਧੀਨ ਸਨ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਨੰਬਰ 1 ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕੋਗਯੋਕੁਸ਼ਾ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ
1910 ਵਿੱਚ, ਯੋਸ਼ੀ ਨੇ ਵਾਈਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਂਕਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸਾਕੇਹੋਗਾਈ, (ਰੈਵਲਰੀ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਟੈਂਕਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਕੁਜੀਤਸੁ ਨੇ (ਅਨਟਿਲ ਯਸਟਰਡੇ ), ਗਿਓਨ ਕਾਸ਼ੂ (ਗਿਓਨ ਵਰਸੇਜ਼, 1915), ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਕੋਟੋ ਸ਼ੂ (ਟੋਕੀਓ ਰੈੱਡ-ਲਾਈਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 1916) ਬਣਾਇਆ।
1948 ਵਿੱਚ, ਯੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਹਾਊਸਹੋਲਡ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਚੋਣਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ ਜਾਪਾਨ ਆਰਟ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਯੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ 1960 ਵਿੱਚ 74 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਅਓਯਾਮਾ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਨੋਟਸ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1960 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਰੇਖਾ ਦੋਸ਼ਿਤ
ਰੇਖਾ ਮਨਹਰਲਾਲ ਦੋਸ਼ਿਤ, ਪਟਨਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ, ਦੀ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ, ਜਸਟਿਸ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਾਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਦੋਸ਼ਿਤ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਰਾਜਕੋਟ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਲਾਅ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਐਲ.ਏ. ਸ਼ਾਹ ਲਾਅ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1977 ਵਿਚ ਇਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1995 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 21 ਜੂਨ 2010 ਨੂੰ, ਦੋਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਪਟਨਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਟਨਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਬਣ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜੱਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਨਜਮਾ ਹੈਪਤੁੱਲਾ
ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।  ਉਸ ਨੇ ਅਗਸਤ 2007 ਵਿੱਚ, 13ਵੀਂ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ ਪਰ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ ਤੋਂ 233 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 26 ਮਈ 2014 ਨੂੰ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਮੁਖਤਾਰ ਅੱਬਾਸ ਨਕਵੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਨਜਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940 ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ, ਭੋਪਾਲ ਰਾਜ, ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਯੱਦ ਨਜਮਾ ਬਿੰਟ ਯੂਸਫ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੱਯਦ ਯੂਸਫ਼ ਬਿਨ ਅਲੀ ਅਲਹਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਯੀਦਾ ਫਾਤਿਮਾ ਬਿੰਟ ਮਹਿਮੁਦ ਕੋਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਰਬੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾਉਦੀ ਬੋਹਰਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੋਤੀਲਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਾ (ਐਮਐਮਵੀਐਮ) ਭੋਪਾਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵਿਜਰਾਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਉਜੈਨ ਤੋਂ ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ (ਕਾਰਡੀਅਕ ਐਨਾਟੋਮੀ) ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਅੱਕਰ ਅਲੀ ਅਖਤਰ ਹੈਪਤੁੱਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਅਕਬਰ ਅਲੀ ਅਖਤਰ ਹੈਪਤੁੱਲਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਜਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਨੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਟ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 7 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦੀ ਗਈ। ਉਹ 1986 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਐਨਐਸਯੂਆਈ ਦੀ ਯੂਥ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਲਈ ਸੀ। 1980 ਤੋਂ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਜੋਂ 1980, 1986, 1992, 1998 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਜਮਾ ਜਨਵਰੀ 1985 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1986 ਤਕ ਅਤੇ 1988 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2004 ਤਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।
ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਨੇ ਏਡਜ਼ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਏਡਜ਼: ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪਹੁੰਚ" ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਹੇਪਤੁੱਲਾ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। Media sources reported that she left the Congress apparently due to a strain in relationship with Congress president Sonia Gandhi. ਮੀਡੀਆ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਐਨਡੀਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਤਾਰਿਆ, ਜੋ ਹਾਮਿਦ ਅੰਸਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ਆਈਸੀਸੀਆਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਕਲਾਮ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ 1958 ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਮੋਰਫ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ 'ਜਰਨੀ ਆਫ਼ ਏ ਲੈਜੈਂਡ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫੋਟੋ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈਪਤੁੱਲਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕੈਪਸ਼ਨ ਵਿੱਚ "ਨਜਮਾ ਹੈਪਤੁੱਲਾ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਨਾਲ" ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹੇਪਤੁੱਲਾ ਮਈ 1958 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੌਲਾਨਾ ਦੀ ਮੌਤ 22 ਫਰਵਰੀ, 1958 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ICCR ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਸੰਸਕਰਣ, ਪਰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਫੋਟੋ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਆਈਸੀਸੀਆਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਜਨਹਿਤ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੀਬੀਆਈ ਨੂੰ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਬਨਾਰਸੀਦਾਸ (ਕਵੀ)
ਬਨਾਰਸੀਦਾਸ (ਜਨਮ - ਜੌਨਪੁਰ 1586 - 1643) ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਰੀਮਲ ਜੈਨ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿਆਤਮਕ ਆਤਮਕਥਾ ਅਰਧਕਥਾਨਕ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਕਥਾ ਬਰਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਆਤਮਕਥਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ 55 ਸਾਲ ਸੀ। (ਜੈਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ 110 ਸਾਲ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਤਮਕਥਾ ਨੂੰ ਅਰਧਕਥਾਨਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।)
ਜੀਵਨ
ਬਨਾਰਸੀਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 1587 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਲ ਜੈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਖੜਗਸੇਨ ਜੌਨਪੁਰ (ਹੁਣ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੌਹਰੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜੌਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਫਿਰ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਦੇਵਦੱਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਖੰਡਸਫੁੱਟ, ਗਣਿਤ 'ਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ
ਠੀਕਰੀਵਾਲਾ 74 ਜੇ ਬੀ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਝੰਗ ਰੋਡ `ਤੇ, ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤਹਿਸੀਲ ਸਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲੋਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਲੋਰੀ ਅਰਮੀਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 253,351 ਹੈ। ਇਹ ਅਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 8.4% ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਨਤਵ 66.8/km² (173/sq mi) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਨਾਦਜੋਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਸਦਗਤੀ
ਸਦਗਤੀ (ਉੱਧਾਰ) ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਦੁਆਰਾ 1981 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਹੈ | ਇਹ ਫਿਲਮ ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇਸ ਹੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਜਿਊਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ
ਜਿਊਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ ਭਾਰਤ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਬੰਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 27 ਨਿਬੰਧ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਰਤਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸਦਗਤੀ
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਆਲਮਗੀਰ
ਆਲਮਗੀਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ - 1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਾਹਲਪੁਰ
ਮਾਹਲਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਾਹਲਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੜਕ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। |
ਜਨਸੰਖਿਆ
ਭਾਰਤ ਦੀ 2001 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਹਲਪੁਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 10,019 ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦ 52% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 48% ਸਨ। ਮਾਹਲਪੁਰ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 77% ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ 59.5% ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਹੈ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਦਰ 80%, ਅਤੇ ਔਰਤ ਦਰ 73% ਹੈ।. ਮਾਹਲਪੁਰ ਵਿੱਚ 10% ਆਬਾਦੀ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਖੇਤੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਐਨਆਈਆਰ ਹੱਬ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਨਗੀਨਾ ਖਾਨ
ਨਗੀਨਾ ਖਾਨ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ 10ਵੀਂ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਖਾਨ ਨੂੰ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਾਕਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ 'ਤੇ 2018 ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਟੀਆਈ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੀਟੀਆਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।
ਮੇਨ
ਮੇਨ (État du Maine) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਸੂਬਿਆਂ ਕੇਬੈਕ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਬ੍ਰੰਜ਼ਵਿਕ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਨ ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਹੁਕਮੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ
ਹੁਕਮੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ (La casa de Bernarda Alba) ਸਪੇਨੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਫੇਦੇਰੀਕੋ ਗਾਰਸੀਆ ਲੋਰਕਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਅਕਸਰ ਇਸਨੂੰ ਬਲਡ ਵੈੱਡਿੰਗ ਅਤੇ ਯੇਰਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ "ਪੇਂਡੂ ਤਿੱਕੜੀ" ਵਜੋਂ ਵਾਚਦੇ ਹਨ। ਲੋਰਕਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਸਪੇਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ" ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ (ਜਿਹੜੀ ਉਹਦੇ ਕਤਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਰੁਪਾਂਤਰਣ
ਇਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਰਕਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸਪੇਨੀ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਹੁਕਮੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੇਦੇਰੀਕੋ ਗਾਰਸੀਆ ਲੋਰਕਾ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ
ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਉਪਯੋਗਿਕ ਗਣਿਤ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ) ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜੋ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਟੌਰਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ ਤੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਹੈ, ਕਿ ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਬਗੇੈਰ ਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਜ਼ਾਕ ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਮੁਢਲੇ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ।
ਰੇਖਿਕ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ
ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਲੀਨੀਅਰ (ਰੇਖਿਕ) ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ। ਲੀਨੀਅਰ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਕਿਸੇ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲ, ਪੁੰਜ/ਇਨਰਸ਼ੀਆ, ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ (ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ), ਵਿਲੌਸਿਟੀ (ਇਕਾਈ ਵਕਤ ਦੀ ਦੂਰੀ), ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ (ਇਕਾਈ ਵਰਗ ਵਕਤ ਦੀ ਦੂਰੀ) ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ (ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦੀ ਇਕਾਈ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ) ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਉਹਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਕਰਿਤ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਟੌਰਕ, ਇਨਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਮੋਮੈਂਟ/ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਇਨਰਸ਼ੀਆ, ਐਂਗੁਲਰ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ (ਰੇਡੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ), ਐਂਗੁਲਰ ਵਿਲੌਸਿਟੀ (ਇਕਾਈ ਵਕਤ ਦੇ ਰੇਡੀਅਨ), ਐਂਗੁਲਰ ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ (ਇਕਾਈ ਵਰਗ ਵਕਤ ਦੇ ਰੇਡੀਅਨ) ਅਤੇ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ (ਇਨਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਮੋਮੈਂਟ ਅਤੇ ਇਕਾਈ ਐਂਗੁਲਰ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਅਕਸਰ, ਵਸਤੂਆਂ ਰੇਖਿਕ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਗਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਲਾਸੀਕਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ ਲਈ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ, ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੋਰਸਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਲ
ਨਿਊਟਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਬਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਨਾਓ ਜਾਂ ਦਬਾਓ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਐਕਸਲਰੇਟ (ਤੇਜ਼, ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ) ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਲ ਦਾ ਸਕੰਲਪ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਐਕਸਲਰੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਖਿੱਚ ਜਾਂ ਧੱਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਗਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬਲ, ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਦਲਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਿਯਮ
ਨਿਊਟਨ ਨੇ ਬਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੁੰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸਾਰਾਂਸ਼ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਇਸ਼ਾਰੀਆ ਇਨਰਸ਼ੀਅਨ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ
ਵਨਾਦਜੋਰ
ਵਨਾਦਜੋਰ ਆਰਮੇਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਰੀ ਮਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1924 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 116, 929 ਹੈ।
ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਯੂਰਪੀ ਬੈਂਕ
ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਰੀਕੰਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ.) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ 1991 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਬਲਾਕ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੋਰ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਫਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ੇਅਰ ਧਾਰਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਧਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ, ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ. 65 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਦੋ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਵਪਾਰਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕ (ਈ.ਆਈ.ਬੀ) ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਦੱਸ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਯੂ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ, ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਯੂਰਪ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬੈਂਕ (ਸੀਈਬੀ) ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 1991 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਥਾਨਾਂ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕ (ਈ.ਆਈ.ਬੀ.) ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਰਥਿਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ (ਈਈਸੀ, ਹੁਣ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ - ਈਯੂ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ 40 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮਿਸ਼ਨ
ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਬਕਾ ਪੂਰਬੀ ਬਲਾਕ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਬੈਂਕਾਂ, ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਫਾਈਨੈਂਸਿੰਗ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਨਤਕ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਅਤੇ "ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ" ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
EBRD ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ "ਜਮਹੂਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ" ਹਨ। ਇਹ "ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ" ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ "ਰੱਖਿਆ-ਸਬੰਧਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਤਮਾਕੂ ਉਦਯੋਗ, ਅਲਕੋਹਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਜੂਏ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।"
ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ
2015 ਵਿੱਚ, ਏ.ਆਰ.ਡੀ.ਡੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 2015 ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਨਿਵੇਸ਼ € 1,402.3 ਅਰਬ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ 75% ਵਧ ਗਿਆ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ 790 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵਿੱਤ
ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ. ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਇਕੁਇਟੀ ਫੰਡ, ਗਾਰੰਟੀ, ਲੀਜ਼ਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਵਪਾਰਕ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। 5% ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 25% ਤੱਕ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਅਤੇ € 5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ € 230 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਦੀ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ. ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ "ਵਿੱਤੀ ਵਿਚੋਲੇਆਂ ਦੁਆਰਾ" ਸਿੱਧਿਆਂ ਸਿੱਧਿਆਂ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਈ.ਬੀ.ਆਰ.ਡੀ. ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ, ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ, ਇਕਵਿਟੀ ਫੰਡ ਅਤੇ ਲੀਜ਼ਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ 10 ਲੱਖ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ।
EBRD ਫੰਡਿੰਗ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ, "ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ EBRD ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਵਪਾਰਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯੋਜਕ ਵਿੱਚ ਨਕਦ ਜਾਂ ਇਨ-ਨਕਦ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸਥਾਨਕ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ
250px|thumbnail|ਈਦ ਉਲ-ਫਿਤਰ ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਈਦ (عيد الفطر ʻਈਦ ਅਲ-ਫਿਤ੍ਰ, ) ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਮਦਾਨ ਅਲ-ਮੁਬਾਰਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਜ਼ਹਬੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਵੇਰੇ ਮਸੀਤ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਜਾਡਾ ਪਿੰਕੈਟ ਸਮਿੱਥ
ਜਾਡਾ ਕੋਰੈਨ ਪਿੰਕੈਟ ਸਮਿੱਥ (ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ, 1971) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਡਾਂਸਰ, ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਬਿਜ਼ਨੈਸਵੂਮਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿਟਕੌਮ ਦੇ ਟਰੂ ਕਲਰਜ਼ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਲ ਕੌਸਬੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਏ ਡਿਫ਼ਰੈਂਟ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1996 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦ ਨੱਟੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵਿੱਚ ਐਡੀ ਮਰਫੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੀਨੇਸ 2 ਸੋਸਾਇਟੀ (1993) ਅਤੇ ਸੈਟ ਇਟ ਔਫ਼ (1996) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ 20 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕਰੀਮ 2, ਅਲੀ, ਦ ਮੈਟਰਿਕਸ ਰਿਲੋਡਿਡ, ਦ ਮੈਟਰਿਕਸ ਰੈਵੂਲਿਊਸ਼ਨਸ, ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ, ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ: ਇਸਕੇਪ ਟੂ ਐਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ: ਯੂਰਪਸ ਮੋਸਟ ਵਾਂਟਿਡ ਜਿਹੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਪਿੰਕੈਟ ਸਮਿੱਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2002 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੈਟਲ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡ ਵਿਕਡ ਵਿਜ਼ਡਮ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਸਮਿੱਥ ਨੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।
1997 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਿਲ ਸਮਿੱਥ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਡੇਨ ਸਮਿੱਥ ਹੈ ਅਤੇ ਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਲੋ ਸਮਿੱਥ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜਾਡਾ ਕੌਰੈਨ ਪਿੰਕੈਟ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਲਟੀਮੋਰ, ਮੇਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਓਪੇਰਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਜਾਡਾ ਰੋਵਲੈਂਡ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਕੈਟ ਸਮਿੱਥ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਜਮੈਕੀਅਨ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਐਡਰੀਅਨ ਬੈਨਫ਼ੀਲਡ-ਜੋਨਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿੱਚ ਹੈੱਡ-ਨਰਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਬਸੌਲ ਪਿੰਕੈਟ ਜੂਨੀਅਰ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਕੈਟ ਨੇ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਸਕੂਲ ਔਫ਼ ਦ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀ ਰੈਪਰ ਟੂਪੈਕ ਸ਼ਾਕੁਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਾਕੁਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਡਰੱਗ-ਡੀਲਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ 1989 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੌਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਸਕੂਲ ਔਫ਼ ਦ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਐਕਟਿੰਗ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇ ਵੱਜੋਂ ਚੁਣ ਲਿਆ।
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ
ਗੋਬਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ (ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1940) ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਹ 70ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਖ਼ੁਸ਼ਪੁਰ
ਖ਼ੁਸ਼ਪੁਰ (خوش پور) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 167 ਮੀਟਰ (551 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ `ਤੇ 31°7'0N 72°53'0E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਆਂਢੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ੀਆਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖ਼ੁਸ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ
ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ(OIC; منظمة التعاون الإسلامي; Organisation de la coopération islamique, OCI) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ । ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969ਈ. ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ 57 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕੰਮ "ਮੁਸਲਿਮ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਾਜ਼" ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਘ ਦੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਰਬੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਨ।
ਓ.ਆਈ.ਸੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਭਾਰਤ, ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸਲਿਮ ਅਬਾਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਦੱਸ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਦੱਸਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਿਰਾਕ
ਸ਼ਿਰਾਕ (Շիրակ) ਆਰਮੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 257,242 ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 8.6 % ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ ੯੬.੦ / km² (੨੪੮.੬/sq mi) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗਿਉਮਰੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਮੇਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਜਮਾਲ ਗੜ੍ਹੀ
right|thumb|ਬੁੱਧ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਤੂਪਾ ਡ੍ਰਮ ਪੈਨਲ: ਰਾਣੀ ਮਾਇਆ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹਥ ਸਫੈਦ ਹਾਥੀ ਦਾ ਸੁਫਨਾ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। 100-300 ਈ., ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਸ਼ਿਸਤ, ਜਮਾਲ ਗੜ੍ਹੀ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]] thumb|ਜਮਾਲ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਇੰਡੋ-ਕੁਰਿੰਥੁਸ ਸਤੰਭ-ਸਿਰ ਜਮਾਲ ਗੜ੍ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਕਟਲਾਂਗ-ਮਰਦਾਨ ਰੋਡ 'ਤੇ ਮਰਦਾਨ ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਜਮਾਲ ਗੜ੍ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਤੱਕ ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਮਠ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ  ਫੈਲਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮੱਠ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਤੂਪਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਚੈਪਲਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮਾਲ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਕੰਧਾਰਤ ਜਾਂ ਕਾਫਰੀ ਕੋਟ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੋਜ
ਜਮਾਲ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਨਿੰਘਮ ਦੁਆਰਾ 1848 ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਈਟ ਤੇ ਇਸ ਸਤੂਪਾ ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਲੇਮਸਡਨ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮੁੱਲ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1871 ਵਿਚ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕ੍ਰੋਮਟੇਨ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਥੋਂ ਬਹੁਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਮੂਰਤੀਆਂ ਲੱਭੀਆਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਰੋਸ਼ਟੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵੀ ਲੱਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਈਟ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਮਰਦਾਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਫਰ ਦੌਰਾਨ ਥੋੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਈਟ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਈਟ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ।
2012 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਾਈਟ ਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਖੁਦਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦੇ ਰਕਮ ਮਹਈਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਵਿੱਚ 158-195 ਈ. ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿੰਗ ਹੂਵਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਦਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਖਰੋਸ਼ਟੀ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋ ਮੰਜ਼ਲਾ ਘਰ ਦੇ ਪੰਜ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ।
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ
ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।
ਲਿਖਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 2% ਹਨ। ਪਿਛਲੀ ਹੋਈ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਜਾਤੀ (1.6%) ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ (0.25%) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ 14 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ 44 ਲੱਖ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ 41 ਕਰੋੜ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕੀਤੀ।
1998 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੇਵਲ 2.5 ਲੱਖ ਹਿੰਦੂ ਜਨਸੰਖਿਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ, ਇਸਾਈ ਆਦਿਕ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੋ 2014 ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੁੱਗ
ਸਵਸਤੀਕ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਯੋਗ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਯੋਗੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਆਦਿ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮਹਿੰਦਜੋਦੜੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਧੂ ਘਾਟੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ। ਸਿੰਧ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਦਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਵ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਕਸੂਰ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਦੇ ਜੋੜਾ (twin) ਭਰਾ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਸੀ; ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸਨ। ਗਾਂਧਾਰ ਰਾਜ ਜੋ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਗਾਂਧਾਰ ਲੋਕ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ) ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਮਲਿਕਪੁਰ, ਫੈਸਲਾਬਾਦ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗਿਉਮਰੀ
ਗਿਉਮਰੀ ਆਰਮੇਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਰਾਕ ਮਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1840 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 168, 918 ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਆਰ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ
ਰਾਸੀਪੁਰਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਸਵਾਮੀ ਲਕਸ਼ਮਣ (23 ਅਕਤੂਬਰ,1921 – 26 ਜਨਵਰੀ,2015]]), ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਰ.ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅੰਗ-ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੂਚੀ ਨਾਲ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਉਲੀਕ ਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੱਛਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਦੂਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਵਿਖਮਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਹ ਤਿੱਖੀਆਂ ਬਰਸ਼ ਛੋਹਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਪਣੇ ਕਾਮਿਕ ਸਟਰਿਪ ਦ ਕਾਮਨ ਮੈਨ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਦ ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਆਰ.ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਜਨਮ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਸਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਆਰ.ਕੇ. ਨਰਾਇਣ ' ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਐਮ.ਜੇ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਹੈ।
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਚਿਤਰਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁੱਚੀ ਸੀ। ਉਹ ਫਰਸ਼, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਦੀਵਾਰਾਂ ਆਦਿ ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਲੋਂ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਬਾਸ ਵੀ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਬਨਣ ਦੀ ਲਗਨ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸਰ ਡੇਵਿਡ ਲੌ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਇਆਲੀ ਕਲਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ - 1 ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹੈਰੀਟ ਤੁਬਮਨ
ਹੈਰੀਟ ਤੁਬਮੈਨ (ਜਨਮ ਅਰਮਿੰਟਾ ਰੋਸ; ਸੀ. 1822 - 10 ਮਾਰਚ 1913) ਅਮਰੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀਵਾਦੀ, ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਕੌਟ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸ ਸੀ।  ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਤੁਬਮਨ ਬਚ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਕਧਾਰੀ ਰੇਲ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਐਂਟੀਸਲੇਵ ਵਰਕਰਜ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਘਰਾਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਸੱਤਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ 13 ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਾਰਪਰ ਫੈਰੀ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨੌਬਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੌਨ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਰਹੀ।
ਡੌਰਚੇਸਟਰ ਕਾਉਂਟੀ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਹੋਈ, ਤੁਬਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਵੱਜੀ ਜਦੋਂ ਮਾਲਿਕ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਧਾਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਨੀ ਚਾਹੀ, ਪਰ ਉਹ ਧਾਤ ਉਸ ਨੌਕਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਬਮਨ ਨੂੰ ਜਾ ਵੱਜੀ। ਸੱਟ ਵੱਜਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ, ਦਰਦ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ (ਹਾਈਪਰਸੋਮਨੀਆ), ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਦੇ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟਿਯੂਬਮਨ ਨੇ ਅਜੀਬ ਦਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਸੁਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਮੰਨਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਬਣਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ 'ਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
1849 ਵਿੱਚ, ਤੁਬਮਨ ਫਿਲੇਡੇਲਫਿਆ ਭੱਜ ਗਈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਈ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਹੋਰ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੁਬਬਮਨ (ਜਾਂ "ਮੂਸਾ", ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) "ਕਦੇ ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਨਹੀਂ ਗਵਾਇਆ।" 1850 ਦਾ "ਭਗੌੜਾ ਗੁਲਾਮ ਐਕਟ" ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਭਗੌੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੌਰਥ ਅਮੈਰਿਕਾ (ਕਨੇਡਾ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੁਲਾਮਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਤੁਬਮਨ ਨੇ 1858 ਵਿੱਚ ਜੌਹਨ ਬ੍ਰਾਊਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਹਾਰਪਰਜ਼ ਫੈਰੀ 'ਤੇ 1859 ਦੇ ਆਪਣੇ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਲਈ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਜਦੋਂ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਤੂਬਮਨ ਨੇ ਯੂਨੀਅਨ ਆਰਮੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੱਕ ਅਤੇ ਨਰਸ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਕਾਊਟ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ, ਉਸ ਨੇ ਕੰਬੋਹੇ ਫੈਰੀ ਵਿਖੇ ਛਾਪੇ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1859 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਔਬਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਇਦਾਦ 'ਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢ਼ੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਜਦ ਤੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1913 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ।
ਜਨਮ
ਤੁਬਮਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਰਮਿੰਟਾ "ਮਿੰਟੀ" ਰੌਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਲਾਮ ਮਾਪਿਆਂ, ਹੈਰੀਟ ("ਰੀਟ") ਗ੍ਰੀਨ ਅਤੇ ਬੇਨ ਰੋਸ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੀਟ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਮੈਰੀ ਪੈਟੀਸਨ ਬ੍ਰੋਡੇਸ (ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਐਡਵਰਡ) ਕੋਲ ਸੀ। ਬੇਨ ਨੂੰ ਐਂਥਨੀ ਥੌਮਸਨ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਰੀ ਬ੍ਰੋਡੇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਤੀ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਡੋਰਚੇਸਟਰ ਕਾਊਂਟੀ ਦੇ ਮੈਡੀਸਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ "ਬਲੈਕ-ਵਾਟਰ ਨਦੀ" ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਪੌਦੇ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਬਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਹੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਥਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਹੈ। ਕੇਟ ਲਾਰਸਨ ਨੇ, ਇੱਕ ਦਾਈ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ,ਸਾਲ 1822 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੀਨ ਹੁਮੇਜ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੌਜੂਦਾ ਸਬੂਤ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਬਮਨ ਦਾ ਜਨਮ 1820 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ- ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਕੈਥਰੀਨ ਕਲਿੰਟਨ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਬਮਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ 1825 ਦੱਸਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵਿੱਚ 1815 ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ 1820 ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਪਾਰਟੀ (1984 ਫਿਲਮ)
ਪਾਰਟੀ ਗੋਬਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ 1984 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਵਿਜੈ ਮਹਿਤਾ, ਮਨੋਹਰ ਸਿੰਘ, ਰੋਹਿਣੀ ਹਤੰਗੜੀ, ਓਮ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਸਮੇਤ ਸਮਾਨੰਤਰ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਐਕਟਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਹੇਸ਼ ਏਕਲੰਚਵਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕ ਪਾਰਟੀ (1976) ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਐਨ ਐਫ ਡੀ ਸੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ 32ਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਭੇਜੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਦ ਟੋਕੀਓ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 1985 ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 1985 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਤਵੂਸ਼
ਤਾਵੂਸ਼ ਆਰਮੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1,21, 963 ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 4.1% ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਘਣਤਾ 39.1 / km² (101. 3 / ਵ. ਮੀ.) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇਜੇਵਾਨ ਹੈ।
ਸਿਉਨਿਕ
ਸਿਉਨਿਕ ਅਰਮੀਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1,34,061 ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 4.5 % ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ 29.8 ਵਰਗ ਕਿਃ ਮੀਃ (77.2 ਵਰਗ ਮੀਃ) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਪਾਨ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ
ਨਾਵਲ
ਨਾਵਲ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Novel) ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਗਦ-ਵਾਰਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਲਪੀ ਵਿਧਾ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੜਾਂ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਅਤੇ ਮਧਕਾਲੀ ਤੇ ਆਰੰਭਿਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨੋਵਲਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਨੋਵਲਾ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਆਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਦ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ।
ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਸ਼ਬਦ ਸਿਧਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ Novel ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਅਰਨੈਸਟ ਏ ਬੇਕਰ ਨੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਗਦਬੱਧ ਕਥਾਨਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਸਾਧਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇੰਜ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਂਕਾਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੀੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਦੇਣ ਕਹਿਣਾ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਗਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਚਿਤਰਣ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖਕ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਬਦ 'novella' ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਜਬਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਵ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਥਾ,ਵਾਰਤਾ,ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਬਿਆਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਤਰ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਇਤਾਲਵੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ' Novella' ਦੀ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋ ਚੰਗੀ ਮਿਸ਼ਾਲ ਡੀਕੈਮਰੋਂ ਜਿਸ ਦੇ ਲੇਖਕ Baccacio ਸੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੈ।1 ਡਾਃ ਆਹੂਜਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ "ਨਾਵਲ ਸਾਧਾਰਣ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਪਤ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਵਾਂਗ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀਹੈ ਜਸਿ ਦਾ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।2
ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ
ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਬੋਲਡ ਅਨੁਸਾਰ,"ਹਰ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।3
ਨਾਵਲ ਰੂਪ
ਨਾਵਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਸਤੂ-ਜਗਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਨਾਵਲੀ ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵੀ ਸਧਾਰਨ ਜਿੰਦਗੀ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ, ਕਾਰਜ,ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ,ਹੋਣੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਜੀਵਤ ਵਰਗੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਾਵਲ - ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਨਾਵਲ ਵਸਤੂ ਤੋਂ ਵਸਤੂ ਤੱਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਭ ਕਲਾ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬੀਤਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਸਿਰਜੇ ਹੋਏ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਜਾਂ ਵੱਧ ਕੁਛ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।4
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਡਾ.ਚਰਨ ਸਿੰਘ,ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ,ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਆਦਿ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਇਸਤਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਅ੍ਰੰਮਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ: ਜੈ ਸ਼ਿਰੀ, ਡਾਕਟਰ ਦੇਵ, ਪਿੰਜਰ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ: ਇਹ ਹਮਾਰਾ ਜੀਵਣਾ,ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ
ਘਰਕੀਣ
ਘਰਕੀਣ ਜਾਂ ਘਰਘੀਣ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਥਰੈਡ ਵੇਸਟਿਡ ਵੈਸਪ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ‘ਘਰਕੀਣਾਂ’ ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤਕ ਲੰਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਲੀ ਧਾਗੇ ਵਰਗੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਉੱਤੇ ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਚਮਕਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਹਣੀਆਂ 11 ਤੋਂ 12 ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੂਹਣੀ ਵਾਂਗ ਮੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਜੋੜੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਖੰਭ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਚੁਗਦੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਖੱਖਰ(ਘਰ) ਆਪ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ‘ਘਰਕੀਣਾਂ’ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਥੁੱਕ ਵਿੱਚ ਗੁੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਖੱਖਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਲਈ ਇਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿਢਾਲ ਅਤੇ ਬੇਸੁਰਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਢਾਲ ਕੀਤੇ ਕੀੜੇ ਜਿਵੇਂ ਟਿੱਡੇ, ਮੱਖੀਆਂ, ਬੱਗਸ, ਬੀਟਲਸ, ਸੁੰਡੀਆਂ ਤੇ ਮੱਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਖੱਖਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਡਾ
ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਖਾਨਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅੰਡਾ ਦੇ ਕੇ ਖਾਨੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਤਕਰੀਬਨ 15-20 ਅੰਡੇ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁੰਡੀ
ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਢਾਲ ਕੀਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁੰਡੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ‘ਘਰਕੀਣਾਂ’ ਬਣਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਖੱਖਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਜਮਾ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ
'''ਡਾ. ਨਜਮਾ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ''' (ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1950) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮਈ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗਰੀਬ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਲਾਈ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1950 ਨੂੰ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਲਿਆਕਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਂਡ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਤੋਂ 1976 ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕਰੀਅਰ
ਖਾਨ ਨੇ ਸਾਹਿਲ ਗਰੁੱਪ, ਇੱਕ ਹੈਲਥਕੇਅਰ, ਐਨਰਜੀ, ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ, ਅਤੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਕੰਪਨੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਣਾ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
27 ਸਤੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਪੀ.ਐੱਮ.ਐੱਲ.-ਐੱਨ. ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਅੱਬਾਸੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਰਾਣਾ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਕੰਮ ਲਈ ਲਗਭਗ 50 ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਹਿਮ ਆਫ਼ਤਾਬ
ਮਹਿਮ ਆਫ਼ਤਾਬ (5 ਨਵੰਬਰ 1994 – 23 ਅਕਤੂਬਰ 2020) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਈਕਵਾਂਡੋ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਈਕਵਾਂਡੋ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਉਹ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਹੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਆਫ਼ਤਾਬ ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ 'ਚ ਆਯੋਜਿਤ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ' ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।   ਆਫ਼ਤਾਬ ਨੇ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਅਲ-ਹਸਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਈਕਵਾਂਡੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। >    2008 ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤਾਬ ਨੇ ਇਜ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਟੀਲ ਸਿਮੁਨਿਕ ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਸ਼ ਆਈਲੈਂਡ, ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 2010 ਵਿੱਚ ਆਫ਼ਤਾਬ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ  ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਵੀ।  ਆਫ਼ਤਾਬ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਤਾਈਕਵਾਂਡੋ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਬਣ ਗਈ। ਆਫ਼ਤਾਬ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਹੀ।
ਮੌਤ
ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 23 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸ਼ੌਕਤ ਖਾਨਮ ਹਸਪਤਾਲ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਖੇਡ ਜਗਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵੇਹੜੀ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਛੱਡ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020
ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ
ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ,ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ,ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਟਰੇਰੀ ਕ੍ਰਿਟੀਸਿਜ਼ਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਅਕਸਰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਾਕਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਨੋਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਰਿਵਿਊ ਤੋਂ ਅੱਡ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਕੁੱਝ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ,ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਜਾਨਜ ਹਾਪਕਿਨ ਦੀ ਗਾਈਡ (Johns Hopkins Guide to Literary Theory and Criticism) ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਦੋਨਾਂ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਨਾ
ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਭਾਵ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਉਪਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦੀ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਰ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 6 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਜਵਿਧੀ
ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਕਾਰਜਵਿਧੀ ਦੇ ਛੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਵਿਚਾਰ ਉਤਪਤੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀਕਰਨ, ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਮਾਧਿਅਮ, ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਕਰਨ, ਸ਼ਬਦੀਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰੀਕਰਨ, ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਣਾ। ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵਰਨਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ ਉਤਪਤੀ
ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਆਪਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਹ ਹੀ ਹੈ।
ਕੇਦੈਸ਼
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ
ਇਹ ਹੈ ਬਾਰਬੀ ਸੰਸਾਰ
ਇਹ ਹੈ ਬਾਰਬੀ ਸੰਸਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ ਦਾ ਲੇਖ਼-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਜਨ ਜ਼ੀਰਵੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀਕਰਨ
ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ਼ ਰਾਹੀਂ ਬੜੀ ਹੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦੀਕਰਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 95% ਇਹ ਸ਼ਬਦੀਕਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫ਼ਿਰ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੀ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਮਾਧਿਅਮ
ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਧਿਅਮ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਾਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦੂਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਇਸਦੇ ਅੱਗੋਂ ਮੁੱਖ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਬੋਲ ਕੇ, ਲਿਖ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਬੋਲ ਕੇ ਕਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਕਰਨ
ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੱਕ ਸਹੀ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਢੰਗ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦੀਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰੀਕਰਨ
ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰਾਂ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦੀਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਲਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ਼ ਕੇਵਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਵਕਤ ਦੇ ਕਈ ਗੁਣਾ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਉਲੱਥਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੁੰਗਾਰਾ
ਹੁੰਗਾਰਾ ਆਖਰੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਈ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਹੁੰਗਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਧੂਰੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਹੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਭਾਵ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਰੋਕਤ ਦੱਸੇ ਪੰਜੇ ਹਿੱਸੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਚਾਰ
ਲਿਖਾਈ
ਲਿਖਾਈ ਜਾਂ ਤਹਰੀਰ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਲਾਮਤਾਂ ਅਤੇ ਰਮਜ਼ਾਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਹਰੀਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲਿਖਾਈ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਣਤਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ, ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਗਿਆਨ। ਵਾਧੂ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰਤਾ। ਇਹ ਬੋਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਕ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਠ (ਟੈਕਸਟ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਠਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਖਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੈਰ-ਮੌਖਿਕ ਸੰਚਾਰ
ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ
ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖਮੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਇਜੇਵਾਨ
ਇਜੇਵਨ ਆਰਮੇਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਤਵੂਸ਼ ਮਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1961 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 15, 620 ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ
ਗੋਵਿੰਦਾਪਾ ਵੈਂਕਟਾਸਵਾਮੀ
ਗੋਵਿੰਦਾਪਾ ਵੈਂਕਟਾਸਵਾਮੀ (1 ਅਕਤੂਬਰ 1918 – 7 ਜੁਲਾਈ 2006) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਓਫਥਲਮੌਲੋਜਿਸਟ (ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ) ਸਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਲੋੜੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਰਵਿੰਦ ਆਈ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਉੱਚ ਵੋਲਯੂਮ, ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਅਰਵਿੰਦ ਆਈ ਕੇਅਰ ਸਿਸਟਮ (ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ) ਨੇ 55 ਮਿਲੀਅਨ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ 6.8 ਮਿਲੀਅਨ ਸਰਜਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।  ਸੰਗਠਨ ਦੇ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਮੁਫਤ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਆਇਤੀ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਥਿਰਤਾ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਅਰਵਿੰਦ ਮਾਡਲ ਦੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।
ਸ਼ਨੀ
ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: