cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨਵਾਜ਼ੁਦੀਨ ਸਿਦੀਕੀ
ਕੈਰੀਅਰ
ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ 'ਬਲੈਕ ਫਰਾਈਡੇ' (2007) ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਭਾਰਗਵ ਦੀ 'ਪਤੰਗ' (2007-2008 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ) ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਗਾਇਕ ਚੱਕੂ ਵਜੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਰਲਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਿਦੀਕੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਹੋਈ। 2009 ਵਿੱਚ ਸਿਦੀਕੀ 'ਦੇਵ ਡੀ' ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ 'ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਅੱਤਿਆਚਾਰ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ।
ਫਿਲਮ 'ਨਿਊਯਾਰਕ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਦੀਕੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ 'ਪੀਪਲੀ ਲਾਈਵ' (2010) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ  ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ 'ਗੈਂਗਸ ਆਫ਼ ਵਾਸੇਪੁਰ' ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਅਸ਼ੀਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਮਿਸ ਲਵਲੀ ਵਿਚ ਸੋਨੂੰ ਦੁੱਗਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਕੈਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2012 ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਸਿਦੀਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਹੁਣ ਤਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਸਿਦੀਕੀ ਗੈਂਗਸ ਆੱਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਤਮਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੀ 2012 ਦੀ ਰਿਲੀਜ ਤਲਾਸ਼ 'ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਨਾਲ ਕਿੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ  ਸ਼ਿਵ ਗਜਰਾ, ਇੱਕ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
2015 ਵਿੱਚ, ਸਿਦੀਕੀ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਬਜਰੰਗੀ ਭਾਈਜਾਨ' ਅਤੇ ਮਾਂਝੀ - ਦਾ ਮਾਉਨਟੇਨ ਮੈਨ ਰਿਲੀਜ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਦੀ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਿਦੀਕੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ  ਹਰਾਮਖੋਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਨਿਊਯਾਰਕ ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' ਵਿਚ ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ
ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੋਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਬਾਥੂ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਸਾਗ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀਆਂ ਕੂਲੀਆਂ ਨਰਮ ਗੰਦਲਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਛਿੱਲ ਛਲਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗੰਦਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੁਕਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦੈ। ਫਿਰ ਸਾਗ ਨੂੰ ਚੀਰੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਰੇ ਸਾਗ ਨੂੰ ਤੌੜੀ ਜਾਂ ਪਤੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਥੀਆਂ ਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ‘ਤੇ ਖਾਸੀ ਦੇਰ ਰਿੱਝਣ ਲਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਪਾਥੀਆਂ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਕਸ਼ ਮਹਿਕ ਵੀ ਸਾਗ ਵਿੱਚ ਰੱਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਹੋਰ ਵੀ ਲਾਜਵਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿੱਝੇ ਸਾਗ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੱਕੀ ਦਾ ਆਟਾ (ਅੱਲਣ) ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘੋਟਣੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਲ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਗ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ ਪਾ ਕੇ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਖਾਣਾ
ਗੰਢੂਆਂ ਕਲਾਂ
ਗੰਢੂਆਂ ਕਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਤੁਵਾਲੂ ਦੀ ਕਲਾ
ਤੁਵਾਲੂ ਦੀ ਕਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਦਸਤਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਟਾਈ ਅਤੇ ਪੱਖਿਆਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੁਵਾਲੂਅਨ ਕੱਪੜੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ (ਪੇਚ ਪਾਈਨ ਜਾਂ ਪਾਂਡੇਨਸ) ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਤੁਵਾਲੂਅਨ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਜੈਕਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਦਰ ਹਬਰਡ ਪਹਿਰਾਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਪਾਂਡੇਨਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਤੁਵਾਲੂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੁਵਾਲੂਅਨ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਕੱਪੜੇ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੁਵਾਲੂਆਨ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੀ ਕਲਾ
ਤੁਵਾਲੂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਾਈਪ੍ਰਾਈਡੇ (ਕੌਰੀ, ਪੁਲੇ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਈਪ੍ਰੇਆ ਮੌਰੀਟੀਆਨਾ, ਸੀ. ਅਰੇਬਿਕਾ, ਸੀ. ਟਾਈਗਰਿਸ, ਸੀ. ਡਿਪ੍ਰੇਸਾ, ਸੀ. ਮੈਪਾ, ਸੀ. ਕਾਰਨੀਓਲਾ, ਸੀ. ਵਿਟੇਲਸ, ਸੀ. ਲਿੰਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਟਾਈ ਵਾਲੇ ਸ਼ੈੱਲ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈੱਲ ਦੇ ਹਾਰ (ਤੂਈ ਮੀਸਾ ਜਾਂ ਤੁਈ ਪੁਲੇ) ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੈਟ, ਪੱਖੇ ਅਤੇ ਕੰਧ ਦੇ ਲਟਕਣ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਕੇਟ (ਕੋਲੋਜ਼) ਤੁਵਾਲੂਅਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਤੁਵਾਲੂ ਦੀ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ
1960-1961 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਗਰਡ ਕੋਚ ਨੇ ਨਾਨੁਮਾਗਾ, ਨੁਕੁਫੇਟਾਉ ਅਤੇ ਨਿਉਤਾਓ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਦਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਮਕਾਲੀ ਤੁਵਾਲੂਅਨ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ
ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਵਾਲੂਅਨ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤੁਵਾਲੂਅਨ ਭਾਈਚਾਰਾ, ਰਵਾਇਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਤੁਵਾਲੂ
ਵਿਨਸੇਂਟ ਹੁਆਂਗ, ਇੱਕ ਤਾਈਵਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਫਨਾਫੂਟੀ ਦੀ ਰੀਫ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਤੁਵਾਲੂ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜ਼ਾਰੀਆ
ਜ਼ਾਰੀਆ ਉੱਤਰੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿਚਲੇ ਕਾਦੂਨਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ ਜ਼ਜ਼ਾਊ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੂਲ ਸੱਤ ਹਾਊਜ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰੀ-ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 2006 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 408,198 ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ گوردوارہ ڈیہرا صاحب) ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 5ਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ 1606 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹੱਤਤਾ
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਾਲ ਖੂਹੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਮਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਜਿਸਨੂੰ ਹੱਕ ਚਾਰ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਗੁਰੂ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਰਹੱਸਵਾਦੀ, ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ। ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਡੁਬਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਖੋਜੀ ਪਾਰਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਮੂਲੀ
ਮੂਲੀ (Eng: Radish, Raphanus raphanistrum subsp. sativus) ਜੜ੍ਹ ਵਾਲੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ। ਮੂਲੀ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਅਤੇ ਖਾਧੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੂਪ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵੀ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂਲੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵੱਜੋਂ ਉੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਖਪਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵੱਡੇ ਡਾਇਕੋਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਰਤੋ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵਰ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇੱਕ ਫੋਰੇਜ ਫਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੱਤੇ ਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੂਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਚੀ ਮੂਲੀ ਖਾਣੀ ਹਾਜ਼ਮੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਲਾਦ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੂਲੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੂਲੀ ਨੂੰ ਕੱਦੂਕਸ ਕਰ ਕੇ ਪਰਾਉਂਠੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਬੀਜ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੂਲੀ ਪੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੋਭਾਂ ਨੂੰ ਫਲੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਗਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਗਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ 50 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲੀ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਮੂਲੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਸੀਨ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ’ਤੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਮੂਲੀ ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੂਲੀਆਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸ਼ਤ
left|thumb|10 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲੀ । ਮੂਲੀ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ, ਸਾਲਾਨਾ, ਠੰਡੇ-ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਫਸਲ ਹਨ। ਬੀਜ 65 ਤੋਂ 85 °F (18 ਤੋਂ 29 °C) ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਗਰਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਮੱਧਮ ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹਵਾ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 50 ਤੋਂ 65 °F (10 ਤੋਂ 18 °C) ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਔਸਤਨ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਫਸਲ 3-4 ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, 6-7 ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੂਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰੇਤਲੀ ਲਾਮੀ ਮਿੱਟੀ, ਪੀ. ਐੱਚ 6.5 ਤੋਂ 7.0 ਤਕ ਵਧੀਆ ਵਧ ਦੇ ਹਨ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੁਕਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਵਿਚ, ਮੂਲੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਬੀਜ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਉਹ ਰੂਟ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, 1 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (0.4 ਇੰਚ) ਤੋਂ, ਛੋਟੇ ਰਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਲਈ 4 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (1.6 ਇੰਚ) ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਧ ਰਹੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। thumb|ਵਧ ਰਹੀ ਮੂਲੀ ਦੇ ਪੌਦੇ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਮੂਲੀ ਇੱਕ ਆਮ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਵਾਢੀ ਚੱਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੋਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਮੂਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 90-95% ਦੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਨਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨੇ 0 °C (32 °F) ਤੇ।
ਕੀੜੇ
ਇੱਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੂਲੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਿੱਜ ਬੀਟਲ (ਡੇਲੀਆ ਰੇਡੀਕਿਊਮ) ਦੀ ਲਾਸ਼ਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਲਗ਼ ਬੀਟ ਫਸਲ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ' ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਘੁਰਨੇ 'ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੀਡਨਈ ਮਿਜ (ਕੰਟਰਟਰੀਨਿਆ ਨਸਤੂਰਤੀ) ਪੌਦੇ ਦੇ ਵਧਦੀ ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਹੁਤੇ (ਜਾਂ ਕੋਈ) ਵਧ ਰਹੀ ਟਿਪਸ, ਅਤੇ ਸੁੱਜੀਆਂ ਜਾਂ ਪਿੰਜਰੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਗੋਭੀ ਦੀ ਰੂਟ ਫੜ ਦੇ larvae ਅਕਸਰ ਜੜ੍ਹ ਹਮਲਾ. ਪੱਤੇ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੂਟ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੇ, ਚਿੱਟੇ ਮੈਗਗੋਬ ਦੇ ਸੁਰੰਗ ਨੂੰ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਜਾਂ ਅਢੁੱਕਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਧੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਅਕਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲ, ਗੁਲਾਬੀ, ਚਿੱਟੇ, ਸਲੇਟੀ-ਕਾਲੇ, ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਮੂਲੀਆਂ।
ਬਸੰਤ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲੀਆਂ
thumb|ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲੀ (ਰਾਫਨਸ ਸਟਿਵੱਸ) thumb|Daikon (ਜਾਂ luobo) - ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪੂਰਵੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਚਿੱਤ ਮੂਲੀ - ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲੀ ਜਾਂ ਬਸੰਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਮੂਲੀਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ
100 ਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ, ਕੱਚੀ ਮੂਲੀ 16 ਕੈਲੋਰੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਮਗਰੀ (ਸਾਰਣੀ) ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ C (ਡੇਲੀ ਵੈਲਯੂ ਦਾ 18%) ਹੈ।
ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ
left|thumb|ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਡਿਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਖਾਧਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਰੂਟ (ਜੜ) ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰਾ ਪਲਾਂਟ ਖਾਣਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਾ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲੀ ਦਾ ਬੱਲਬ ਆਮ ਕਰਕੇ ਕੱਚਾ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਖ਼ਤ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ ਭੁੰਲਨਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ
ਮੂਲੀ ਦਾ ਬੀਜ ਮੂਲੀ ਬੀਜ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਮੂਲੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ 48% ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਖਪਤ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤੇਲ ਬਾਇਓਫੁਅਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਸਰੋਤ ਹੈ. ਡਾਇਕੋਨ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਕਵਰ ਫਸਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੰਦੂਰ ਨੂੰ ਕੱਟਣ, ਜੰਗਲੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੰਪੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸਰਦੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਦਮੂਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਫਰਾਂਕੋਸ ਰਾਬੇਲਿਜ
ਫਰਾਂਕੋਸ ਰਾਬੇਲਿਜ (1490 ਅਤੇ 1553 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ - 9 ਅਪਰੈਲ 1553) ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਚਤੰਤਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਅਨਮਨੁਖੀ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਹਾਲੀਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਨੁਖ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟਕਰਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਵਰਤਾਰਾ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮਨੁਖਤਾ ਵਾਲੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਰਪੀ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
"ਗਰਗੰਤਾਤੋ ਅਤੇ ਪਨਤਾਗਰੋਲ" ਨਾਵਲ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਬਲਿਜ ਨੇ ਪੰਖਡਬਾਦ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਗਰਗੰਤਾਤੋ ਦੋਸਤਾਨਾ ਦਿਓ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨੋਨ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਗਰਾਦਗੋਸਿਰ ਜੋ ਯੁਟੋਪੀਆ ਨਾਂ ਦੇ ਟਾਪੂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸਟ ਨਹੀਂ ਸੋ ਗਰਗੰਤਾਤੋ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪਨੋਕਰੇਟਸ ਕੋਲ ਟਿਊਸਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਤਿਫਾਕੀ ਸਾਹਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋਤੀਰੀਦਮ ਦੀ ਘੰਟੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਦਾ ਤਾਂ ਕਿ ਘੰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਘੋੜੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕੇ |ਹਾਲੀਂ ਗਰਗੰਤਾਤੋ ਪੜ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਗੁਆਂਡੀ ਰਾਜਾ ਪਿਕਾਰੋਹੋਲ ਦਰਮਿਆਨ ਲੜਾਈ ਹੋ ਜਾਦੀਂ ਹੈ ਇਸ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਰਾਬੇਲਿਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜੰਗ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |ਲੜਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਜਿਮੀਦਾਰ ਜੋ ਪਿਕਾਰੋਹੋਲ ਹਨ ਇਹ ਕੇਕ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਦੇ ਹਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਰਗੰਤਾਤੋ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੰਗਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਖਣੀ ਪੈਦੀ ਹੈ |ਇਹ ਅਹਿਸਾਨ ਦੇ ਬਦਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਜਾਂਅ ਦੀ ਇੰਤੋਮੀਰਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮਠ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਮਠ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕੇ ਖੇਡਦੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ | ਮਠ ਦਾ ਮੁਖ ਨਾਹਰਾ ਹੈ "ਜੋ ਚਹੋ ਸੋ ਕਰੋ "|
ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਹੀ ਦੁਹਰਾਓ ਹੈ ਪਨਤਾਗਰੋਲ,ਗਰਗੰਤਾਤੋ ਦਾ ਪੁਤਰ ਹੈ ਇਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਲਾਇਆ ਹੈ ਚੰਗੀ ਭੁਖ ਤੇ ਵਧਿਆ ਸੁਭਾ ਇਸ ਦੇ ਮੁਖ ਗੁਣ ਹਨ |ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਾਂਗੂ ਪੇਰਿਸ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਕਨੂੰਨੀ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਦਾ ਹੈ |ਓਹ ਆਪਣਾ ਦੋਸਤ ਪਨਾਰਜ ਨੂੰ ਬਣਾ ਲੈਦਾ ਜੋ ਕਿ ਬਦਮਾਸ਼ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਪਨਤਾਗਰੋਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਫਾਲਸਤਫ਼ ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਾਲ ਦਾ ਹੈ |
ਇਕ ਖਬਰ ਆ ਜਾਦੀਂ ਹੈ ਕਿ ਯੁਟੋਪਿਆ ਤੇ ਦਿਪਸਿਦਿਸ ਜਾਂ ਕਤਿਸ (31)ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਨਤਾਗਰੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਸਾਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਡਬੋ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ \
ਤੀਜੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਾਨਰਜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹੇ ਹੇਏ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫੋਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਨੋਕਰੀ ਤੋਂ ਖੁਲ ਹੈ ਓਹ ਵਿਆਹ ਵਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਗ ਜਾਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਚਿਰਤਰ ਤੇ ਰੁਤਬੇ ਵਾਰੇ ਵਕੀਲਾਂ,ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ,ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਭੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਗ ਜਾਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਨਾਂ ਪਖੀ ਹਨ ਫਿਰ ਓਹ " ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਤਲ" ਤੋਂ ਭਵਿਖ ਬਾਣੀ ਕਰਵਾਓਦਾ ਹੈ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇਹ ਭਾਗ ਇੱਕ ਬੂਟੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਨਤਾਗਰੋਲੀਅਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਦੀ ਹੈ ਕਿਉਕੀ ਇਹ ਬੂਟੀ ਯਾਤਰੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਓਦੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲ ਘੁਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |
ਭਵਿਖ ਬਾਣੀ ਦੀ ਤਲਾਸ ਵਿੱਚ ਚੋਥਾ ਭਾਗ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਭਾਗ ਰੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ \ਯਾਤਰੂ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਗਿਹਾਵਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਬੇਲਿਜ ਤਰਾਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਵੀ ਹੈ ਗਿਰਜਾਘਰ,ਪਾਦਰੀ,ਕਨੂੰਨੀ ਕੋਰਟ,ਲਿਖਾਜੋਖਾ ਵਿਤੀ ਸੰਸਥਾ,ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਦਿ |ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਰੋਨ ਮਨਚਉਸਨ ਨੇ ਵੀ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ |
"ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਤਲ" ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਰਾਬੇਲਿਜ ਨੂੰ ਪੜਿਆ ਘੱਟ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਜਿਆਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨੇ ਭੜੂ ਪਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਿੰਗਆਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ 14ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਬੰਬ ਨਹੀਂ ਸੀ |
ਮੁਨਵਰ ਸ਼ਕੀਲ
ਮੁਨਵਰ ਸ਼ਕੀਲ (ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ
ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਭੌਸਲੇ (19 ਫਰਵਰੀ 1630 – 3 ਅਪਰੈਲ 1680), ਜਿਸ ਨੂੰ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਭੌਂਸਲੇ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੀ ਡਿਗ ਰਹੀ ਆਦਿਲਸ਼ਾਹੀ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1674 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਏਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਛਤਰਪਤੀ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਿਰੀਖਕ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ।.
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਜੁਨਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਿਵਨੇਰੀ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਪੁਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਉਸਦੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 'ਤੇ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਜਨਮ (ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਜਯੰਤੀ) ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹਜੀ ਭੌਂਸਲੇ ਇੱਕ ਮਰਾਠਾ ਜਰਨੈਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ ਸਲਤਨਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜੀਜਾਬਾਈ ਸੀ ਜੋ ਸਿੰਧਖੇਡ ਦੇ ਲਖੂਜੀ ਜਾਧਵਰਾਓ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੁਗਲ-ਸੰਗਠਿਤ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਜੋ ਦੇਵਗਿਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਯਾਦਵ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਭੌਂਸਲੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮਰਾਠਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ ਮਾਲੋਜੀ (1552-1597) ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਰਨੈਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਰਾਜਾ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਪੁਣੇ, ਸੁਪੇ, ਚਾਕਨ ਅਤੇ ਇੰਦਾਪੁਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਮੁਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ (ਸੀ. -1590) ਲਈ ਕਿਲਾ ਸ਼ਿਵਨੇਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਤਿੰਨ ਇਸਲਾਮੀ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: ਬੀਜਾਪੁਰ, ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਅਤੇ ਗੋਲਕੋਂਡਾ। ਸ਼ਾਹਜੀ ਨੇ ਅਕਸਰ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਦੀ ਨਿਜ਼ਾਮਸ਼ਾਹੀ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੀ ਆਦਿਲਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਬਦਲੀ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਨੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਫ਼ੌਜ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਗੀਰ (ਜਾਗੀਰ) ਰੱਖੀ।
ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ
1636 ਵਿੱਚ, ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੀ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹੀ ਸਲਤਨਤ ਨੇ ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਲਤਨਤ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਰਾਜ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਮਦਦ ਸ਼ਾਹਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਰਾਠਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਜੀ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾਗੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇਨਾਮ ਦੇ ਮੌਕੇ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ ਵਜੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਸ਼ਾਹਜੀ ਸੰਖੇਪ ਮੁਗਲ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਗੀ ਸੀ। ਬੀਜਾਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਹਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੁਗਲ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀਜਾਬਾਈ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।
1636 ਵਿਚ, ਸ਼ਾਹਜੀ ਬੀਜਾਪੁਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਨਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਂਟ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬੀਜਾਪੁਰੀ ਸ਼ਾਸਕ ਆਦਿਲਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸ਼ਾਹਜੀ ਨੇ ਦਾਦੋਜੀ ਕੋਂਡਾਦੇਓ ਨੂੰ ਪੂਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅਤੇ ਜੀਜਾਬਾਈ ਪੂਨਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। 1647 ਵਿਚ ਕੋਂਡਾਦੇਵ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਬੀਜਾਪੁਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠਾ ਰਾਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜੇ
2 ਸਤੰਬਰ
2 ਸਤੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 245ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 246ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 120 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਮੌਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਬਾਂਸ
ਬਾਂਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:bamboo - ਬੈਂਬੂ (ਬੈਂਬੂਸੇਈ) ਬੰਸ ਵਿੱਚੋਂ ਘਾਹ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਸਦਾਬਹਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਬਾਂਸ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜੀ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰਹਿਜੋਮ-ਨਿਰਭਰ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਸਰੋਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸਾਮੱਗਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਪਰਭਾਵੀ ਕੱਚੇ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ,ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਹਾਈ-ਕੁਆਲਟੀ ਬੈੰਬੂ ਸਟੀਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਇਸੇ ਗੁਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਸਾਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਰਗੀਕਰਣ
(ਕ) ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀਗਤ ਪ੍ਰਕੰਦ (rhizome) ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਮੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਕੰਦਵਾਲੇ ਬਾਂਸ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
(ਖ) ਕੁੱਝ ਬਾਂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕੰਦ ਭੂਮੀ ਦੇ ਨੀਚ ਹੀ ਫੈਲਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕੰਦਵਾਲੇ ਬਾਂਸ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਾਹ
20 ਮਾਰਚ
ਮੌਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ (ਜਨਮ 19 ਜੂਨ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਮੇਠੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਇਨਾਡ, ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2017 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2019 ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ। 23 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਗਏ 2019 ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ 'ਮੋਦੀ' ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਬਿਆਨਾਂ ਲਈ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਦੋਸ਼, ਜੇਕਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅਯੋਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਮਸਕੂਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਰਹੂਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰਿਆਂ ਕਾਰਨ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਰੋਲਿਨਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਫਿਲ. ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ. ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ, ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ, ਮਾਨੀਟਰ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਾਰਤ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਫਰਮ, ਬੈਕੌਪਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
2004 ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਸ ਸਾਲ ਅਮੇਠੀ ਤੋਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸੀਟ ਸੀ; ਉਹ 2009 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਦੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, 2009 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀਆਂ 206 ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ 44 ਸੀਟਾਂ ਹੀ ਜਿੱਤੀਆਂ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ 2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ 52 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ 10% ਸੀਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
left|thumb|ਗਾਂਧੀ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਾਰਕ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅੰਸਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ। 2009 ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੂਨ 1970 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ,ਅਤੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਜੰਮਪਲ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ (ਨੀ ਮੇਨੋ), ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੋਤੇ ਵਜੋਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਫਿਰੋਜ਼ ਗਾਂਧੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਸਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਵੀ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਵਾਡਰਾ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਵਾਡਰਾ ਉਸਦੀ ਭਰਜਾਈ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1981 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਦੂਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਕੋਲੰਬਾ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਸਨ। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ, ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ।
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਨਿਕੋਲ ਅੰਬਰ ਮਾਈਨਜ਼ (ਜਨਮ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1997) ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।  ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਇਨ ਸੁਪਰੀਮ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕੋਰਟ ਦੇ ਕੇਸ ਡੋ ਵੀ.ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26 ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਤ ਮੁਦਈ, ਸੁਜ਼ਨ ਡੋ ਸੀ। ਮਾਈਨਜ਼, ਜੋ ਕਿ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੈ, ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ 'ਤੇ ਔਰਤੀ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ 1989 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ (ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਾਲਜ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਏ। 1991 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੋਣ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ ਤਾਮਿਲ ਟਾਈਗਰਜ਼ (ਐਲਟੀਟੀਈ) ਦੁਆਰਾ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਰੋਲਿਨਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਰੋਲਿਨਸ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਰਾਉਲ ਵਿੰਚੀ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਫ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ. ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਐਮ.ਫਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਤੋਂ 1995 ਵਿੱਚ।
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਮਾਈਨਜ਼ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਤੌਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੋਇਲ ਪੇਨਸ ਅਤੇ ਸੁਪਰਗਰਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਗਾਂਧੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ, ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਫਰਮ, ਮਾਨੀਟਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2002 ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬੈਕੌਪਸ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਫਰਮ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰਥਕ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ ਜੋਨਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੈਲੀ ਅਤੇ ਵੇਨ ਮਾਈਨਜ਼ ਨੇ ਗੋਦ ਲਿਆ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕੈਲੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਾਲ ਗਲੋਵਰਸਵਿੱਲੇ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਪਰ ਉਹ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਮਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਾਈਨਜ਼ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਰਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਲਤ ਜੈਂਡਰ ਪਹਿਚਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਈਨਜ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਨਿਕਲੋਡਿਅਨ ਸ਼ੋਅ ਜ਼ੋਈ 101 ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਕੋਲ ਬ੍ਰਿਸਟੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕੋਲ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
alt= Rfer caption|thumb|251x251px|ਗਾਂਧੀ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਡਾ: ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ। 2009 ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਮਈ 2004 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨਗੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮੇਠੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਰਾਏਬਰੇਲੀ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੀਟ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 80 ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 10 ਸੀਟਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਸ ਕਦਮ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸਮਝਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਆਸ ਲਗਾਏ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਇੰਟਰਵਿਉੁ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ " ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗੀ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। 2006 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਰਾਏਬਰੇਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 400,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਹ 2007 ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 8.53% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ 403 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 22 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਮਾਈਨਜ਼ ਨੇ ਮਾਇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਕਾਰਨ ਸਾਲ 2018 ਦੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ 24 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਫੇਰਬਦਲ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਕਾਰਜਭਾਰ ਵੀ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਵੀਰੱਪਾ ਮੋਇਲੀ ਨੇ "ਰਾਹੁਲ-ਏ-ਪੀਐਮ" ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਡੋਏ ਵੀ. ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26
ਮਾਈਨਜ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮਾਮਲੇ ਡੋਏ ਵੀ.ਰੀਜਨਲ ਸਕੂਲ ਯੂਨਿਟ 26 ਵਿੱਚ ਸੂਜ਼ਨ ਡੋਏ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਡੋਏ ਵੀ.ਕਲਿੰਚੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਈਨਜ਼ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਜਮਾਤੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਮੇਨਜ਼ ਦੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਬਾਥਰੂਮ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲੇ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਸਕੂਲ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਮੇਨ ਸੁਪਰੀਮ ਨਿਆਂਇਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਥਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਹੈ। ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰਾ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ $ 75,000 ਦਾ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ (ਆਈਵਾਈਸੀ) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਨਐਸਯੂਆਈ) ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਯੁਵਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 40 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 12 ਤੁਗਲਕ ਲੇਨ ਸਥਿਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਉਆਂ ਲਈਆਂ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ (ਆਈਵਾਈਸੀ) ਦੇ ਥਿੰਕ-ਟੈਂਕ, ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਉਹ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ।
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਕਰੀਅਰ
2015 ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਿਕਮਿੰਗ ਨਿਕੋਲ: ਦ ਟਰਾਂਸਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਆਫ ਏ ਅਮਰੀਕਨ ਫੈਮਿਲੀ, ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਲੇਖਕ ਐਮੀ ਐਲੀਸ ਨੱਟ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮਾਈਨਜ਼ ਦੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੂਨ 2015 ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ ਇੱਕ ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਨੈੱਟਵਰਕ ਸ਼ੋਅ ਰਾਇਲ ਪੇਨਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਸ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਆਈਵਾਈਸੀ ਅਤੇ ਐਨਐਸਯੂਆਈ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 200,000 ਤੋਂ 2.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਨਾਟਕੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, "ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਫੇਰਬਦਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਆਮ ਚੋਣਾਂ (2009)
2009 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ 370,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਮੇਠੀ ਸੀਟ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ। ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 21 ਜਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਛੇ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 125 ਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪੋਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫ਼ਤਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਕਰੀਅਰ
ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ 11 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਦ ਟਰਾਂਸ ਲਿਸਟ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਐਚ ਬੀ ਓ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸੀ। ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਆਮ ਚੋਣਾਂ (2009)
ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਭੱਟਾ ਪਰਸੌਲ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹਾਈਵੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਐਕਵਾਇਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ-ਯੂਪੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਕਰੀਅਰ
ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਮਾਈਨਜ਼ ਸੀ ਡਬਲਯੂ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੁਪਰਗਰਲ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ। ਉਹ ਲੀਆਨਾ ਮੈਂਬਰ ਡ੍ਰੀਮ ਗਰਲ ਦੀ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨੀਆ ਨਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ "ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੁਹਿੰਮ ਵਾਲੀ ਸੁਹਿਰਦ ਔਰਤ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਦਾਰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਰਾ ਆਪਣੀ ਵਿੰਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ
ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਨੌਈਅਤ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ਇਹ ਹਨ:
ਨਿਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੇਨਜ਼ ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਮਾਈਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
3 ਸਤੰਬਰ
3 ਸਤੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 246ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 247ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 119 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਤੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਬੈਫ਼ਿਨ ਖਾੜੀ
ਬੈਫ਼ਿਨ ਖਾੜੀ (ਇਨੁਕਤੀਤੂਤ: Saknirutiak Imanga, Baie de Baffin), ਜੋ ਬੈਫ਼ਿਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸ਼ੀਆ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਗਰਾ ਨਾਲ਼ ਡੇਵਿਸ ਪਣਜੋੜ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ ਸਾਗਰ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੀੜਾ ਨਾਰੇਸ ਪਣਜੋੜ ਇਸਨੂੰ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਹੁਆਂਬੋ
ਹੁਆਂਬੋ, ਪੂਰਬਲਾ ਨਵਾਂ ਲਿਸਬਨ (ਪੁਰਤਗਾਲੀ: Nova Lisboa) ਅੰਗੋਲਾ ਵਿਚਲੇ ਹੁਆਂਬੋ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਲੁਆਂਦਾ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦਦਰਾਲਾ
ਦਦਰਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ.ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਕਲਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਤਿਥੀ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤ-ਏਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ਕਾਰ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ 1479 (ਵੈਸਾਖ ਸੁਦਿ 14, ਸੰਮਤ 1536) ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਖ ਕਰਵਾ ਕੇ 11 ਮਈ 1479 ਨੂੰ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਜਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਵਿੱਚ ਭੱਲਾ ਖਤਰੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੈ ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰ-ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਿੱਛੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਗੱਲ ਬੜੇ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਬਾਣੀ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- ਬਾਣੀ ਵੇਰਵਾ:- ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ-ਗੱਦੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਦੁਆਰਾ 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਗਈ। ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ 171 ਚਉਪਦੇ, 91 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 85 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 305 ਸਲੋਕ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀਆਂ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਇੱਕਲੀ-2 ਕਰਕੇ ਵਡੇਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੁੂੰ ਆਕਾਰ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਸਤੂ ਤੇ ਉਤਦ੍ਰਿਸ਼ਟ-ਕਾਵਿ ਵਜੋਂ ਇਹ ਬਾਕੀ ਗੁਰਮਤਿ-ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:- ਤਿਪਦੇ, ਚਉਪਦੇ, ਪੰਚ ਪਦੇ, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, ਸੋਹਿਲੇ ਅਤੇ ਬਹਪਦੇ। ਸ਼ਲੋਕ, ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਛੰਤ, ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਪੱਟੀ, ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, ਵਾਰ ਸਤ (ਸਤਵਾਰਾ), ਅੰਨਦ ਗੁਜਰੀ, ਸੂਹੀ, ਰਾਮਕਲੀ ਅਤੇ ਮਾਰੂ-ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਚਾਰ ਵਾਰਾਂ ਹਨ। ਕਬੀਰ ਤੇ ਫਰੀਦ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੱਕ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਟਿੱਪਣੀ ਵਜੋਂ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਆਪ ਦੇ 67 ਸ਼ਲੋਕ, ‘ਸ਼ਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ` ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕਲਾ ਕੌਸ਼ਲ:- ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਰਾਗਾਨੂਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੀ ਹੈ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਗ-ਰਾਗਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਗਤ ਸੂਖਮਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਸੀ।
ਕਮਲਾ ਭਸੀਨ
ਕਮਲਾ ਭਸੀਨ (ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਕਾਸ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਭਸੀਨ ਦਾ ਕੰਮ, ਜੋ ਕਿ 35 ਸਾਲ ਦੇ ਆਰਪਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲਿੰਗ, ਸਿੱਖਿਆ, ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਫ਼ੋਕਸ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ,ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਐਨਜੀਓ, ਸੰਗਤ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ "ਕਿਓਂਕਿ ਮੈਂ ਲੜਕੀ ਹੂੰ ਮੁਝੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ" ਦੇ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1972 ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਇੱਕ ਸਵੈੱਛਿਕ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਯੁਨਾਈਟਡ ਨੇਸ਼ੰਸ ਫੂਡ ਐਂਡ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ (ਐਫਏਓ) ਦੇ ਐਨਜੀਓ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਪਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 27 ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ੀਆਈ ਤਬਕਿਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਤਕੜਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵੈਸੇਵੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ
ਕੁਰਕੁਰੇ
ਕੁਰਕੁਰੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਹੈ ਜੋ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦ ਦੇ ਸਨੈਕਸ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਂਡ ਭਾਰਤੀ ਪੈਪਸੀਕੋ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਰਕੁਰੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।
ਸੇਂਟ ਪੀਏਰ ਅਤੇ ਮੀਕਲੋਂ
ਸੇਂਟ ਪੀਏਰ ਅਤੇ ਮੀਕਲੋਂ (Collectivité territoriale de Saint-Pierre-et-Miquelon, ) ਇੱਕ ਖੁਦ-ਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। overseas collectivity ਇਹ ਉਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਖਰੀ ਬਚਿਆ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਕੁਰਕੁਰੇ
ਸਮੱਗਰੀ
ਕੁਰਕੁਰੇ ਚੌਲ, ਮੱਕੀ, ਛੋਲੇ ਦੇ ਆਟੇ, ਲੂਣ, ਸਬਜੀਆਂ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਮੀਨਾ
ਅਮੀਨਾ  (ਅਮੀਨਾਤੁ<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> ਵੀ ; ਡੀ. 1610)ਹਾਊਜ਼ਾ ਮੁਸਲਿਮ ਯੋਧੇ ਜ਼ਾਜ਼ਜਾਉ (ਹੁਣ ਜ਼ਰੀਆ) ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ।. ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ  ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ  ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਹਾਕਮ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> ਵਿੱਚ  ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮੇਂ ਅੱਧ-15 ਸਦੀ ਅਤੇ  ਦੇਰ 16 ਸਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਅਮੀਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ  ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰੋਤ  ਮੁਹੰਮਦ ਬੇਲੋ ਦਾ  ਇਤਿਹਾਸ "ਇਫ਼ਾਕ ਅਲ-ਮੈਸੂਰ (1836) ਹੈ।ਉਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ,"ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ" ਅਤੇ ਕਟਸੀਨਾ( Katsina),ਕਾਨੋ (Kano) ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ  ਉਸਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੌਤ
ਅਮੀਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਹੀ ਹਾਲਾਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕੇ ਹਨ। ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਡੈਨ ਟਫਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ “ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਅਟਾਗਾੜ ਨਾਮਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਾਜ਼ੌ ਦਾ ਰਾਜ ਹਉਸਾ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਉਚੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ”[]] ਤਾਫ਼ਾ ਦੇ ਬਿਆਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿਡਨੀ ਜੋਨ ਹੋਗਬੇਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ“ ਅਮੀਨਾ ਅਜੋਕੇ ਈਦਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਟਾਗੜਾ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਈ।, ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਮੀਨਾ ਨੇ ਜਾੱਜ਼ੌ ਦੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਈਜਰ-ਬੇਨੂ ਸੰਗਮ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਵੋਮ ਜੋਸ ਵਿਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਅਜੋਕੇ ਇਦਾਹ ਦੇ ਅਟਗਾਰਾ ਵਿਚ ਹੋਈ। ”[]]
ਰੇਵਾੜੀ ਜ਼ਿਲਾ
ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਜਸਮੇਰ ਮਾਨ
ਜਸਮੇਰ ਮਾਨ (ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1952) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਜਸਮੇਰ ਮਾਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਰਹੰਦ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮਲਾਹੇੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਸਲੇਮਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ), ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 18 ਜਨਵਰੀ 1952 ਨੂੰ ਸ. ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਨੀ ਨੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਐਮਏ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੱਜਕੱਲ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦਾ ਟੋਟਾ
ਮੈਨੂੰ ਜੂਨ ਬਖਸ਼ਦੇ ਦਾਤਾ ਤੂੰ ਦਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ ਔਕਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ। ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਾ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ, ਆਲ੍ਹਣਾ ਕੱਖਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਦਾ ਜੀਭਾ ਤੇ ਗੀਤ ਰਹੇ ਸਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨਿਆਂ ਦੀ। ਬਹਿ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਕੋਈ ਨਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਜੂਨ ਬਖਸ਼ ਦੇ ਦਾਤਾ ਤੂੰ ਦਾਤ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ
>ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆਰਸ ਦੀ ਮਾਨਣ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਬਧ ਵਿੱਚਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ- ਸਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭੇਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਦ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਸੇ ਸ਼ੁਤ੍ਰ ਉਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਉਂ ਹੈ ਵਿਭਾਵਾਨੁਭਾਵਵਭਿਚਾਰਿਸੰਜੋਗਦਰਨਿਸਪੱਤੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸਪੱਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਦਰਸਾਏ ਹਨ।ਡਾ ਰਾਮ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕਿ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ, ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਤੋ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਸੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਸੰਜੋਗ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਤੋ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉ? ਸੰਜੋਗ ਤੇ ਨਿਸਪੱਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨੀ ਗੂੜਤਾ ਲੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਸੂਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਇਸ ਗੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਰਸ ਮਗਰੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਸਠ ਭੂਮੀ ਅਧੀਨ ੳਪਰੋਕਤ ਸਵਾਲਾ ਦੇ ਉਤਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਾਵਾ ਦਾ ਸਾਸਤ੍ਰੀਯ ਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਭਰਤ ਮੱਨੀ ਇਸੇ ਸੂਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋ ਚਾਰ ਧ੍ਰਸਿਧ ਹਨ।
1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ
2.ਸ਼ੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ
3.ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦਾ ਭੋਗਵਾਦ
4.ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ 1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਵ ਅਨੁਭਾਵਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਲੋਲਟ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਬਧ ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਉਸੇ ਦੀ ਨਕਲ(ਐਕਟਰ)ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾ ਕਿ ਨੱਟ ਵਿੱਚ ਰਸ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਨੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਦਸ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਦਸੇ ਹਨ। ਵਿਭਾਵਾ ਨੂੰ ਰਸ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ ਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਤਿਨੋ ਰਸ ਉਤਪਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹਖਦੇ ਹਨ।ਤਿੰਨ ਨਾ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਕ ਇਤਿਹਾਸ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਵਿ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਡਰਾਮਾ ਵੇਖਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਰਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਜਾਂ ਦਰਸਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾਂਸ਼ਸੋਧੋ[ਸੋਧੋ] ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਹੈ :-
ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦਾ ਉਲੇਖ ਸੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਖਰਾ ਉਲੇਖ ਰਸ -ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਵਿਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਤੀ-ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਟ (ਅਨੁਕਾਰੀ) ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਰੂਪ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨਟ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਆਰੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਰੋਪ ਵਾਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਟ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਆਰੋਪਿਤ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ -ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦੇ ਨਟ ਨਕਲ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼ਸੋਧੋ[ਸੋਧੋ] ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹਨ:-
ਸੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਸ ਤੋਂ ਵੱੱਰਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਮੰਨਿਆ ਹੈੈ। ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਫੇਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਉਠ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਸ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ 'ਸਿਪੀ' 'ਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਕਾਰਣ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ 'ਰਤੀ' ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਟ 'ਚ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ 'ਰਤੀ' ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨਟ 'ਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਾਹੇ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਅਨੁਕਾਰਯ (ਰਾਮ) ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਪੂਰਣ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦਰਸ਼ਕ ਉਸੇ ਤੇ ਅਨੁਕਾਰਯ ਦਾ ਆਰੋਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਅਰਥਾਤ ਉਸੇ ਨੂੰ ਰਾਮ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਮਤ ਆਰੋਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਉਕਤ ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ'ਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਕਾਰਯ ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮੰਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਟ 'ਚ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ।
ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਸ ਦਾ ਆਸੁਆਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰਸ ਆਸੁਆਦਨ 'ਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। 2.ਸ਼ੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ ਸੰਕੁਕ ਜਿਹੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਪੂਰਵੋਕਤ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਉਕਾਈ ਮਿਲੀ ਸਭ ਤੋ ਵਡੀ ਉਕਾਈ ਈਹ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਦਰਸਕਾ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਹੋਦ ਨਹੀ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਦਰਸਕਾ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ?ਜਦੋ ਨ ਰਾਮ ਹਾਜਰ ਹੈ ਨ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਸ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰੰਸਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਾ ਦੇ ਹੁੰ ਦਿਆ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਸੋਧੋ[ਸੋਧੋ]
ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ[ਸੋਧੋ]
ਸੋਧ Uma1123 (ਗੱਲ-ਬਾਤ) 03:52, 23 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC)[ reply]
ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੁ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ[ਸੋਧੋ]
ਰਸ ਦੀ ਮਾਨਣ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਬਧ ਵਿੱਚਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ- ਸਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭੇਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਦ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਸੇ ਸ਼ੁਤ੍ਰ ਉਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਉਂ ਹੈ ਵਿਭਾਵਾਨੁਭਾਵਵਭਿਚਾਰਿਸੰਜੋਗਦਰਨਿਸਪੱਤੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸਪੱਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਦਰਸਾਏ ਹਨ।ਡਾ ਰਾਮ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕਿ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ, ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਤੋ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਸੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਸੰਜੋਗ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਤੋ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉ? ਸੰਜੋਗ ਤੇ ਨਿਸਪੱਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨੀ ਗੂੜਤਾ ਲੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਸੂਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਇਸ ਗੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਰਸ ਮਗਰੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਸਠ ਭੂਮੀ ਅਧੀਨ ੳਪਰੋਕਤ ਸਵਾਲਾ ਦੇ ਉਤਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਾਵਾ ਦਾ ਸਾਸਤ੍ਰੀਯ ਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਭਰਤ ਮੱਨੀ ਇਸੇ ਸੂਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋ ਚਾਰ ਧ੍ਰਸਿਧ ਹਨ।
1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ
2.ਸ਼ੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ
4.ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ 1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਵ ਅਨੁਭਾਵਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਲੋਲਟ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਬਧ ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਉਸੇ ਦੀ ਨਕਲ(ਐਕਟਰ)ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾ ਕਿ ਨੱਟ ਵਿੱਚ ਰਸ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਨੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਦਸ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਦਸੇ ਹਨ। ਵਿਭਾਵਾ ਨੂੰ ਰਸ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ ਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਤਿਨੋ ਰਸ ਉਤਪਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹਖਦੇ ਹਨ।ਤਿੰਨ ਨਾ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਕ ਇਤਿਹਾਸ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਵਿ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਡਰਾਮਾ ਵੇਖਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਰਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਜਾਂ ਦਰਸਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾਂਸ਼ਸੋਧੋ[ਸੋਧੋ] ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਹੈ :-
ਰਾਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ
ਰਾਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Radha Bharadwaj) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਿੰਗ ਫੀਚਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋ ਉਸਨੇ ਅਸਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡਰਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1991 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਲੋਜ਼ੇਟ ਲੈਂਡ ਸਟਾਰ ਐਲਨ ਰਿਕਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਡੇਲੀਨ ਸਟੋਵੇ । ਰੌਨ ਹਾਵਰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਇਨ ਗ੍ਰੇਜ਼ਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਕਲੋਸੈਟ ਲੈਂਡ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਨਿਕੋਲ ਸਕ੍ਰੀਨਰਾਈਟਿੰਗ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।
ਭਾਰਦਵਾਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ 1998 ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਗੋਥਿਕ ਰਹੱਸ, ਬੇਸਿਲ ਸੀ। ਪੀਰੀਅਡ ਥ੍ਰਿਲਰ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੇਰੇਕ ਜੈਕੋਬੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਲੇਟਰ, ਜੇਰੇਡ ਲੈਟੋ ਅਤੇ ਕਲੇਅਰ ਫੋਰਲਾਨੀ ਹਨ। ਬੇਸਿਲ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੱਟ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲੜੀ ਲਈ ਸਮਾਪਤੀ ਰਾਤ ਦੀ ਫਿਲਮ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਲਾਟ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਭਾਰਦਵਾਜ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ
ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ
ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੁ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ[ਸੋਧੋ]
ਸੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਸਥਾਈ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਸ ਤੋਂ ਵੱੱਰਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਮੰਨਿਆ ਹੈੈ। ਵਿਭਾਵ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਫੇਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਉਠ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਸ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ 'ਸਿਪੀ' 'ਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਕਾਰਣ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ 'ਰਤੀ' ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਟ 'ਚ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ 'ਰਤੀ' ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨਟ 'ਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਉਕਤ ਰਸ ਸੂਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ'ਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਕਾਰਯ ਰਾਮ ਆਦਿ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮੰਨੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਟ 'ਚ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਨਕਲ ਹੈ।
ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਰਸ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਸ ਦਾ ਆਸੁਆਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਚ ਰਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰਸ ਆਸੁਆਦਨ 'ਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। 2.ਸੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ ਸੰਕੁਕ ਜਿਹੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੂੰ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੇ ਪੂਰਵੋਕਤ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਉਕਾਈ ਮਿਲੀ ਸਭ ਤੋ ਵਡੀ ਉਕਾਈ ਈਹ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਦਰਸਕਾ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਹੋਦ ਨਹੀ ਮੰਨਦਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਦਰਸਕਾ ਨੂੰ ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ?ਜਦੋ ਨ ਰਾਮ ਹਾਜਰ ਹੈ ਨ ਸੀਤਾ ਤਾਂ ਫੇਰ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਸ ਉਤਪਨ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰੰਸਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸਾ ਦੇ ਹੁੰ ਦਿਆ ਹੋਇਆਂ ਆਪਣਾ ਮੱਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਸੋਧੋ[ਸੋਧੋ]
ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ[ਸੋਧੋ]
ਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ Uma1123 (ਗੱਲ-ਬਾਤ) 04:19, 23 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC)[ reply] ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆਰਸ ਦੀ ਮਾਨਣ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਬਧ ਵਿੱਚਰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ- ਸਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭੇਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਦ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਸੇ ਸ਼ੁਤ੍ਰ ਉਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਇਉਂ ਹੈ
ਵਿਭਾਵਾਨੁਭਾਵਵਭਿਚਾਰਿਸੰਜੋਗਦਰਨਿਸਪੱਤੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸਪੱਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਦਰਸਾਏ ਹਨ।ਡਾ ਰਾਮ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਕਿ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ, ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਤੋ ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਸੂਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਈ ਸਵਾਲ ਖੜ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਸੰਜੋਗ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਤੋ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ਰਸ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉ? ਸੰਜੋਗ ਤੇ ਨਿਸਪੱਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨੀ ਗੂੜਤਾ ਲੁੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਸੂਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਇਸ ਗੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਰਸ ਮਗਰੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਸਠ ਭੂਮੀ ਅਧੀਨ ੳਪਰੋਕਤ ਸਵਾਲਾ ਦੇ ਉਤਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕਾਵਾ ਦਾ ਸਾਸਤ੍ਰੀਯ ਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਭਰਤ ਮੱਨੀ ਇਸੇ ਸੂਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋ ਚਾਰ ਧ੍ਰਸਿਧ ਹਨ।
1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ
2.ਸ਼ੰਕੁਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਵਾਦ
3.ਭੱਟ ਨਾਯਕ ਦਾ ਭੋਗਵਾਦ
4.ਸਾਧਾਰਨਿਕਰਣ 1.ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦਾ ਆਰੋਪਵਾਦ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਵ ਅਨੁਭਾਵਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਲੋਲਟ ਦੀ ਨਿਸਪੱਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਬਧ ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਉਸੇ ਦੀ ਨਕਲ(ਐਕਟਰ)ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾ ਕਿ ਨੱਟ ਵਿੱਚ ਰਸ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਟ ਨੇ ਸੰਜੋਗ ਦਾ ਅਰਥ ਦਸ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਦਸੇ ਹਨ। ਵਿਭਾਵਾ ਨੂੰ ਰਸ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਿਭਾਵ ,ਅਨੁਭਾਵ ਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਤਿਨੋ ਰਸ ਉਤਪਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹਖਦੇ ਹਨ।ਤਿੰਨ ਨਾ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਰਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਭੱਟ ਲੋਲਕ ਇਤਿਹਾਸ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਾਵਿ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਡਰਾਮਾ ਵੇਖਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਰਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਜਾਂ ਦਰਸਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਮੱਤ ਨੂੰ ਉਤਪੱਤੀਵਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾਂਸ਼ਸੋਧੋ[ਸੋਧੋ] ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਇਹ ਹੈ :-
ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦਾ ਉਲੇਖ ਸੂਤ੍ਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਖਰਾ ਉਲੇਖ ਰਸ -ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਵਿਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਤੀ-ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਕਾਰਜ ਵਿਚ ਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਨਟ (ਅਨੁਕਾਰੀ) ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਪਰ ਰੂਪ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਨਟ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਆਰੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਆਰੋਪ ਵਾਦ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਟ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰਕੇ ਆਰੋਪਿਤ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਦਰਸ਼ਕਾਂ -ਸ੍ਰੋਤਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦੇ ਨਟ ਨਕਲ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਆਨੰਦ-ਰੂਪ ਰਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼ਸੋਧੋ[ਸੋਧੋ] ਸੋਧੋ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਝ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹਨ:-