cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਟੇਡੀਅਮ
thumb|ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਅਲਾਈਨਜ਼ ਅਰੇਨਾ, ਜਰਮਨੀ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰੀ ਰੰਗ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸੀ। thumb|ਮੈਲਬੋਰਨ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਗਰਾਊਂਡ ਸਮਰੱਥਾ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 10 ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ  (ਬਹੁਵਚਨ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ) ਆਊਟਡੋਰ ਸਪੋਰਟਸ (ਖੇਡਾਂ), ਸਮਾਰੋਹ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਪੜਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਟਾਇਰਡ ਸਟ੍ਰੈਟ ਦੁਆਰਾ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੌਸੀਨੀਅਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਓਲੰਪਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਆ ਵਿੱਚ ਸਟੈਡੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬਾਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ "ਸਟੇਡੀਅਮ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਓਦੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 50% ਸਮਰੱਥਾ ਇੱਕ ਅਸਲ ਇਮਾਰਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਠੋਸ ਸਟੈਂਡ ਜਾਂ ਸੀਟਾਂ। ਜੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਘਾਹ-ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਸਪੋਰਟਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਘੱਟੋ ਘੱਟ 10,000 ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਜਾਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਟੇਡੀਅਮ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਿੱਡਿਰੌਨ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਬੇਸਬਾਲ, ਆਈਸ ਹਾਕੀ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ, ਕ੍ਰਿਕੇਟ, ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ, ਰਗਬੀ ਲੀਗ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਫੁਟਬਾਲ, ਗੈਲੀਅਲ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਰਗਬੀ ਸੱਤ, ਫੀਲਡ ਲੈਕਰੋਸ, ਅਨੇਨਾ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਬਾਕਸ ਲੈਕਰੋਸ, ਫੁਟਸਲ, ਮਨੀਫੂਟਬਾਲ, ਬਾਡੀ, ਐਥਲੈਟਿਕਸ, ਵਾਲੀਬਾਲ, ਹੈਂਡਬਾਲ, ਹਾਰਲਿੰਗ, ਜਿਮਨਾਸਟਿਕਸ, ਸਕਾਈ ਜੰਪਿੰਗ, ਮੋਟਰਸਪੋਰਟਸ (ਫਾਰਮੂਲਾ 1, ਐਨਸਕਰ, ਇੰਡੀਕਾਰ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਰੋਡ ਰੇਸਿੰਗ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਪੀਡਅਵੇ, ਮੋਨਸਟਰ ਜੈਮ), ਕੁਸ਼ਤੀ, ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ, ਮਿਕਸਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ, ਸੂਮੋ, ਨੈੱਟਬਾਲ, ਟੇਨਿਸ, ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ, ਬੈਡਮਿੰਟਨ, ਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਆਈਸ ਸਕੇਟਿੰਗ, ਗੋਲਫ, ਤੈਰਾਕੀ, ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ, ਕਬੱਡੀ, ਬਲੌਫਾਈਟਿੰਗ, ਬਾਕਸ ਲੈਕਰੋਸ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਯਮ ਫੁਟਬਾਲ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ, ਪੋਲੋ, ਘੋੜ ਦੌੜ ਅਤੇ ਵੇਟ ਲਿਫਟਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਖੇਡ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਸਕੇਟਬਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖਾੜਾ (ਜਾਂ ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ) ਖੇਡ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਰੇਸ ਸਰਕਟ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਘੋੜੇ ਰੇਸਿੰਗ ਟ੍ਰੈਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਪੋਰਟਸ ਗੇਟਾਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੀ ਖੇਡ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਫਰਕ ਲਈ, ਸਮਰੱਥਾ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥਾ ਦੁਆਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ।
ਆਧੁਨਿਕ ਸਟੇਡੀਅਮ
right|thumb|220x220px|[[ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ]] thumb|ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਗੇਲਸੇਨਕਿਰਚਿਨ ਵਿੱਚ ਵੈੱਲਟਿਨਸ-ਅਰੇਨਾ, ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਹਾਂਦਰਾਯੋਗ ਛੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੀਟ੍ਰੇਕਟੇਬਲ ਪਿੱਚ ਹੈ। right|thumb|220x220px|ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਾਰੀਓ ਫਿਲਸ਼ਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਾਕਾਨਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਕਿਸਮ
ਡੋਮਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਰਵਾਇਤੀ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁੰਬਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਵੌਲਟਸ ਵਜੋਂ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਕੁ ਟ੍ਰਸ-ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ੍ਰਿਤ ਛੱਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਣਾਅ ਵਾਲੀ ਢਾਂਚਾ। ਪਰ, ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ "ਗੁੰਬਦ" ਸਾਰੇ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਬੰਦ ਸਟੈਡਿਆ, ਹੂਸਟਨ ਅਸਟ੍ਰੋਡੌਮ, ਇੱਕ ਅਸਲ ਗੁੰਬਦ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਛੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕੁਝ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਛੱਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੱਲਣਯੋਗ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਸਡੀਜ਼-ਬੇਂਜ਼ ਸੁਪਰਡੌਮ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਗੁੰਮ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜੋ ਲਮੈਲਰ ਮਲਟੀ-ਰਿੰਗਡ ਫਰੇਮ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ 680 ਫੁੱਟ (210 ਮੀਟਰ) ਦਾ ਵਿਆਸ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਥਿਰ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।
ਰੋਸ਼ਨਪੁਰ
ਰੋਸ਼ਨਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸਟੇਡੀਅਮ
ਕਿਸਮ
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਗੋਲ ਬੰਦ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਏਥੇਲੇਟਿਕਸ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁਟਬਾਲ, ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਰਗਬੀ ਅਤੇ ਬੇਸਬਾਲ ਵਰਗੇ ਆਊਟਡੋਰ ਸਪੋਰਟਸ ਲਈ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ, ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਅਤੇ ਵਾਲੀਬਾਲ ਜਿਹੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਰੀਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪਵਾਦ ਵਿੱਚ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਅਨੇਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੈਮਰੌਨ ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੈੱਡ ਬੁੱਲ ਅਰੇਨਾ, ਜੋ ਕਿ ਐਮਐਲਐਸ ਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰੈੱਡ ਬੁੱਲਸ ਦਾ ਘਰ ਹੈ; ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਯੂ ਅਰੇਨਾ, ਰੱਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕਲੱਬ ਰੇਲਿੰਗ 92 ਨੂੰ ਘਰ; ਅਤੇ ਹੁਣ-ਢਹਿਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬਲੈਕਹਾਕਸ ਅਤੇ ਐਨ.ਬੀ.ਏ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬੁੱਲਸ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਘਰ।
ਸੰਗੀਤ ਸਥਾਨ
alt=Queen during a live concert in Norway in 1982|right|thumb|250x250px|ਅਪਰੈਲ 1982 ਵਿੱਚ ਡਰਾਮੇਨ, ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਈਨ ਰਾਕ ਕੰਸੋਰਟ, ਇੱਕ ਅਖਾੜਾ ਰੌਕ ਕੰਸਰਟ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਲਾਈਵ ਥਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਾਰਡ ਰੌਕ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਲਈ "ਅਰੀਨਾ ਰੌਕ" ਜਾਂ "ਸਟੇਡੀਅਮ ਰੌਕ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੱਟਾਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਚੱਟਣ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਈ ਵਾਰ ਬੈਟਸ ਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਰ ਸਪਾਟ ਲਈ ਵੱਡੇ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨਜ਼, ਗ੍ਰੈਂਡ ਫੰਕ ਰੇਲਰੋਡ ਅਤੇ ਲੈਡ ਜਪੇਲਿਨ ਰੁਝਾਨ 1970 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਐਮਪਲਾਇਮੈਂਟ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਧੂੰਏ, ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸ਼ੋਅ ਅਖਾੜੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਚਾਕਦਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ, ਆਰਈ ਸਪੀਡਵਾਗਨ, ਬੋਸਟਨ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਸਟੀਕਸ, ਚੁੰਮੀ, ਪੀਟਰ ਫ੍ਰੈਂਪਟਨ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਰੋਸਾੱਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1980 ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਗਲਾਮ ਮੈਟਲ ਬੈਂਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੋਟਲੀ ਕਰੂ, ਕੁਇਟ ਰਾਇਟ, ਡਬਲਯੂ.ਏ.ਏਸ.ਪੀ. ਅਤੇ ਰੈਟ। [./Stadium#cite_note-AllmusicHairMetal-28 [28]  ] 1980 ਤੋਂ, ਸ਼ੁਕੀਨ ਡੈੱਡ, ਮੈਡੋਨਾ, ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਸਪੀਅਰਸ, ਬੇਓਨੇਸ, ਲੇਪਾ ਬਰਨਾ, ਟੇਲਰ ਸਵਿਫਟ ਸਮੇਤ ਚੱਟਾਨ, ਪੌਪ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਟਾਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਆਧਾਰਿਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਸੈਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।
T-ਸਮਿੱਟਰੀ
ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, T-ਸਮਰੂਪਤਾ, ਕਿਸੇ ਟਾਈਮ ਰਿਵ੍ਰਸਲ ਟਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ (ਸਮਾਂ-ਪਲਟ ਪਰਿਵਰਤਨ) ਅਧੀਨ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਮਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬੇਸ਼ੱਕ, ਇਸ ਸਮਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਪਾਬੰਧੀਸ਼ੁਧਾ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਨਿਰੀਖਣਯੋਗ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਕਤ ਉਲਟਾਓਣ ਅਧੀਨ ਸਮਰੂਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਵਕਤ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸਮਰੂਪ, ਜਾਂ ਅਸਮਰੂਪ ਹੋਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਸੰਤੁਲਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿੱਥੇ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ ਟਾਈਮ ਸਮਿੱਟਰੀ ਖਰੀ ਉਤਰਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਕੁਆਂਟਮ ਗੈਰ-ਇਨਵੇਸਿਵ (ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ) ਨਾਪ ਸੰਤੁਲਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਾਈਮ ਸਮਰੂਪਤਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰਦੇ ਅਨੁਮਾਨੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਿਰੋਧੀਸਾਥੀ ਨਾਪਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਵਿਵਹਾਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹ ਵਿਵਹਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਟਾਈਮ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਗਤੀ-ਸਬੰਧੀ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਨਾਪਾਂ ਕਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ
ਅਸਥਿਰਤਾ
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸੂਖਮ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੁਲੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ, ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਿਕ (ਲੋਕਲ) ਐਂਡ/ਔਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਉਲਟਾਓ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਪਦਾਰਥਕ ਸੋਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੈਕਸਵੈੱਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਜਾਂ ਰਗੜਬਲ (ਫਰਿਕਸ਼ਨ) ਵਾਲਾ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ ਓਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਂ-ਉਲਟਾਓ ਸਥਿਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਧਾਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੂਖਮ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਗਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਗੁਆਚੀ ਊਰਜਾ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਥੂਲ ਘਟਨਾ: ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ
ਸਾਡਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਨੁਭਵ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ T-ਸਮਿੱਟਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਓ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਹਨਾਂ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਧਿਆਨਯੋਗ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ, ਜਿਵੇਂ ਰਗੜਬਲ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ, ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਗਤੀ, ਇਸ ਤੱਕ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਜਿਮੇਵਾਰ ਯੰਤ੍ਰਾਵਲੀ ਵਰਤੋਯੋਗ ਊਰਜਾ (ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਾਇਨੈਟਿਕ ਐਨਰਜੀ) ਦਾ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਨ (ਅਲੋਪ) ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਕਿ ਇਹ ਟਾਈਮ-ਅਸਮਰੂਪ ਵਿਸਰਜਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਲਟਾਉਣਯੋਗ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਕਸਰ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੇ ਦਾਨਵ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਜੇਮਜ਼ ਕਲ੍ਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਇੱਕ ਸੋਚ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਦਾਨਵ ਕਿਸੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਦੋ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਗੇਟ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਧੀਮੇ ਅਣੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਤੇਜ਼ ਅਣੂਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕਮਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਰਮ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਮਰੇ ਦੀ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਕਤ ਦੇ ਤੀਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਂਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਇਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਮਰੇ ਦੀ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁੱਲ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਜੋਕਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਦਰਮਿਆਨ ਕਲਾਉਡਿ ਈ. ਸ਼ਾੱਨੋਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਲਚਸਪ ਨਤੀਜੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ- ਰਿਵਰਸ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ, ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਉਟਿੰਗ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰਤਿ ਭੌਤਿਕੀ ਹੱਦਾਂ, ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਅੱਜਕੱਲ ਇਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ, ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲੀ ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤਾਜ਼ਾ ਜਨਤਾ, ਸ਼ੈੱਨੋਨ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਵਾਲੇ ਫੇਜ਼ ਸਪੇਸ ਘਣਫਲ ਦੇ ਲੌਗਰਿਥਮ ਦੀ ਬੋਲਟਜ਼ਮਾੱਨ-ਸ਼ੈੱਨੋਨ ਪਛਾਣ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਉੱਤੇ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਕਸ ਅਵਸਥਾ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਘੱਟ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿਸਰਜਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਣੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਫੇਜ਼ ਸਪੇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘਣਫਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਅਨਿਸ਼ਿਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਫੇਰ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਪਲ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ (ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, CPT ਰਿਵਰਸ/ਉਲਟ)। ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ  ਫੇਰ ਉਲਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ,  ਇਸਲਈ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਐਨਟ੍ਰੌਪੀ ਘਟਦੀ ਹੋਵੇਗੀ (ਲੌਸ਼ਮਿਡਟ ਦਾ ਪੈਰਾਡੌਕਸ)। “ਸਾਡੀ” ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲੋਂ ਕਿਉਂ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲੀ?
ਅਸਥੂਲ ਘਟਨਾ: ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ
ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਇਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੇਰ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਦਿਸ਼ਾ (ਭਵਿੱਖ) ਵਾਲੀ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਝੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ (ਭੂਤਕਾਲ) ਵਾਲੀ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਨੂੰ ਆਮ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹਾਕਿੰਗ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ ਟਾਈਮ ਰਿਵਰਸਲ/ਉਲਟਾਓ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਚੀਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਇਹ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜੁਲਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂਕਿ ਇੱਕ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇੱਕ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਿਸੇ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਤ ਲਾਈਟ ਕੋਨਾਂ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨਾਂ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਬਲੈਕ ਮਹੋਲ ਦਾ ਈਵੈਂਟ [ਹੌਰਿਜ਼ਨ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਸਤਹਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦਾ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਸਤਹਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ- ਕਿਸੇ ਵਾਈਟ ਹੋਲ ਦਾ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਕਿਸੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਪੁੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਗੈਰ-ਪਲਟਾਓ ਬਾਰੇ ਅਜੋਕਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਸਬੰਧ ਜੋੜਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ ਨੂੰ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਗੇਜ-ਗਰੈਵਿਟੀ ਡਿਊਲਿਟੀ (ਦੋਹਰਾਪਣ) ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਕਿਸੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਖਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਪਲਟਾਉਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਸਮੂਹਿਕ ਵਰਤਾਓ ਗੈਰ-ਪਲਟਾਓਣਯੋਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਸਥੂਲ ਥਰਮਲ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗਤਿਜ ਨਤੀਜੇ: ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਅੰਸਾਗਰ ਰੈਸੀਪ੍ਰੋਕਲ ਸਬੰਧ
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਕਾਇਨੈਟਿਕਸ (ਯੰਤ੍ਰਾਵਲੀ) ਵਿੱਚ, ਮਕੈਨਿਕਲ ਸੂਖਮ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ T-ਸਮਰੂਪਤਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਯਮ: ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅੰਸਾਗਰ ਰੈਸੀਪ੍ਰੋਕਲ ਸਬੰਧ। ਸੂਖਮ ਵਿਵਰਣਾਂ ਦੀ T-ਸਮਰੂਪਤਾ ਇਸਦੇ ਗਤਿਜ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਲੈ ਕੇ ਸੂਖਮ ਪਲਟਯੋਗਤਾ (ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪਿਕ ਰਿਵ੍ਰਸੀਬਿਲਟੀ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਵਨ
ਵਕਟ ਪਲਟਣ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਔਡ
ਕਲਾਸੀਕਲ ਚੱਲ (ਵੇਰੀਏਬਲ) ਜੋ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਤੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਸੂਖਮ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ: ਵਕਤ ਪਲਟ ਸਥਿਰਤਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਿਸਟਮ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਅਧੀਨ ਅਸਮਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਹੈ ਵੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਹ ਸਮਰੂਪਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਲੌਸਿਟੀ v ਟਾਈਮ ਪਲਟ ਓਪਰੇਸ਼ਨ T ਅਧੀਨ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਉਲਟਦਾ। ਇਸਲਈ, v ਵਿੱਚ ਔਡ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅਲਪ-ਕਾਲੀਨ ਘਟਨਾ ਦਾ ਮਾਡਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਨ ਦੇ ਗਿਆਤ ਸੋਮੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭੇਤ ਖੋਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸਰਜਨ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਮਯ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ B ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਚਾਰਜ ਕੀਤੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੋਰਸ ਰਕਮ v×B ਰਾਹੀਂ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ T ਅਧੀਨ ਗੈਰ-ਸਮਰੂਪਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਜ਼ਰ ਸਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਅਧੀਨ B ਵੀ ਚਿੰਨ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸਲਈ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਕਿਸੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰੰਟ J ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ T ਅਧੀਨ ਚਿੰਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡਾਂ ਅੰਦਰ ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਣਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਸਮਾਂ ਪਲਟਣ ਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। (ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਿਸੇ ਸਥਾਨਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਪਲਟਣ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸਥਿਰ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਾਹਰੀ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਫਿਕਸ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਮੈਗਨੈਟੋ-ਔਪਟਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਅਧੀਨ ਫੈਰਾਡੇ ਆਈਸੋਲੇਟਰਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਈ ਡਿਕੋਰਿਜ਼ਮ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਬੰਧੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਾਪਰ ਸਕਦੇ ਹਨ)। ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਦੇ ਸਥਿਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਕਾਇਨੈਮੈਟਿਕਸ ਨਾਮਕ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ, ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਨਾਮਕ ਬਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਾਇਨੈਮੈਟਿਕਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦਾ ਕਾਇਨੈਮੈਟਿਕਸ ਅਜਿਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਟਾਈਮ ਰਿਵ੍ਰਸਲ ਸਮਿੱਟਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੂਰਵ-ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਾਇਨੈਮੈਟਿਕਸ ਇਸਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਦੇਣਗੇ; ਜੇਕਰ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਕਾਇਨੈਮੈਟਿਕਸ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾਉਣਗੇ। ਗਤੀ ਦੇ ਕੁਆਂਟਮ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਜਿਆਦਾ ਅਮੀਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਕਟ ਪਲਟਾਓ
ਇਹ ਭਾਗ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ,
ਪੇਅਰਟੀ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਅਨੋਖਾਪਣ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੇਅਰਟੀ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬੇਸਿਸ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਚੰਗੀ ਪੇਅਰਟੀ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਟਾਈਮ ਰਿਵ੍ਰਸਲ ਇਸਤਰਾਂ ਵਰਤਾਓ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਓਸ ਥਿਊਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਬੇਲੀਅਨ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਅਯਾਮੀ ਇਰਰਿਡਿਊਸਿਬਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਜੋ ਇਹ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਐਂਟੀ-ਯੁਨਾਇਟਰੀ ਓਪਰੇਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ ਇਹ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਪਿੱਨੌਰਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਖੋਲਦੀ ਹੈ।
ਟਾਈਮ ਰਿਵ੍ਰਸਲ ਦੀ ਐਂਟੀ-ਯੁਨਾਇਟਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ
ਇਉਜੀਨਿ ਵਿਗਨਰ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪਤਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ S ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਯੂਨਾਇਟਰੀ ਓਪਰੇਟਰ S=U ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਐਂਟੀ-ਯੁਨਾਇਟਰੀ ਓਪਰੇਟਰ S=UK ਰਾਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ U ਯੁਨਾਇਟਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ K ਕੰਪਲੈਕਸ ਕੰਜਗਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਲਬਰਟ ਸਪੇਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ–ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਅਵਸਥਾ–ਵੈਕਟਰ ਉੱਪਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪੇਅਰਟੀ ਓਪਰੇਟਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸਪੇਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪਲਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ P−1xP = −x ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਇਹ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪਲਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ PpP−1 = −p  ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ x ਅਤੇ p ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਓਪਰੇਟਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਕਾਨੋਨੀਕਲ ਕਮਿਉਟੇਟਰ  [x, p] = iħ  (ħ ਘਟਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪਲੈਂਕ ਦਾ ਸਥਿਰਾਂਕ ਹੈ) ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ  P ਨੂੰ ਯੁਨਾਇਟਰੀ PiP−1 = i ਹੁੰਦਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਵਕਤ ਪਲਟਾਓ ਵਾਸਤੇ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ ਟਾਈਮ-ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਕਤ ਪਲਟਾਓ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਯੁਨਾਇਟਰੀ ਓਪਰੇਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸਨੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਚਿੰਨ ਪਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਿਵੇਂ ਸਪੇਸ-ਪਲਟਾਓ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ ਚਿੰਨ ਪਲਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਮੈਂਟਮ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਊਰਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਫੇਜ਼ ਫੈਕਟਰ exp(-iEt) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਚਿੰਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ i ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਝ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦੇਣਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਫੇਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਝ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
ਟਾਈਮ ਰਿਵ੍ਰਸਲ ਓਪਰੇਟਰ T ਦਿੱਤੇ ਹੋਣੇ ਤੇ, ਇਹ x-ਓਪਰੇਟਰ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, TxT−1 = x, ਪਰ ਇਹ p ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪਲਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ TpT−1 = −p  ਹੋ ਜਾਵੇ। ਕਾਨੋਨੀਕਲ ਕਮਿਉਟੇਟਰ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ/ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ T ਨੂੰ ਐਂਟੀਯੁਨਾਇਟਰੀ ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਯਾਨਿ ਕਿ, TiT−1 = −i  ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। J ਸਪਿੱਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਕਣ ਲਈ, ਇਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਜਿੱਥੇ Jy ਸਪਿੱਨ ਦਾ y-ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ TJT−1 = −J ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਡਾਈਪੋਲ ਮੋਮੈਂਟਾਂ
ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਡਾਈਪੋਲ ਮੋਮੈਂਥ (EDM) ਉੱਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਨਤੀਜਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। EDM ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿਸਕਾਓ ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ: Δe = d·E + E·δ·E ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ  d ਨੂੰ EDM ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ  δ  ਨੂੰ ਇੰਡਿਊਸਡ ਡਾਈਪੋਲ ਮੋਮੈਂਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ EDM ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪੇਅਰਟੀ ਪਰਿਤਵਤਨ ਅਧੀਨ ਇਸਦੇ ਚਿੰਨ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਊਰਜਾ ਸ਼ਿਫਟ ਹੋ (ਸਥਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋ) ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ d ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਅਵਸਥਾ |ψ〉 ਵਿੁੱਚ ਇਸਦਾ ਉਮੀਦਮੁੱਲ (ਐਕਸਪੈਕਟੇਸ਼ਨ ਵੈਲੀਊ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ  〈ψ| J |ψ〉    ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ, ਵਕਤ ਰਿਵ੍ਰਸਲ ਅਧੀਨ, ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਅਵਸਥਾ  ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ  EDM  ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ EDM ਦੋਵੇਂ P ਅਤੇ T ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜਾਂਚਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਅਣੂ (ਮੌਲੀਕਿਊਲ), ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਜਰੂਰ ਹੀ EDM ਰੱਖਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਭਾਵੇਂ T ਸਮਰੂਪਤਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੁਆਂਟਮ ਸਿਸਟਮ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਗਰਾਉਂਡ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਪੇਅਰਟੀ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ EDM ਦੇਣ ਲਈ ਵਕਤ ਪਲਟਾਓ ਟੁੱਟਣਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਿਊਕਲੀਔਨ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਡਾਈਪੋਲ ਮੋਮੈਂਟ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਨਿਰੀਖਣ, ਤਾਕਤਵਰ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਥਿਊਰੀ: ਕੁਆਂਟਮ ਕ੍ਰੋਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਅੰਦਰ ਵਕਤ ਪਲਟਾਓ ਸਮਰੂਪਤਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਹੱਦਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ, ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਦੀ CPT ਸਥਿਰਤਾ (ਇਨਵੇਰਿਅੰਸ) ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਤਾਕਤਵਰ CP ਉਲੰਘਣਾ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਹੱਦਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਡਾਈਪੋਲ ਮੋਮੈਂਟ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਹੱਦਾਂ, ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਥਿਊਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੱਦਾਂ ਬੰਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕ੍ਰਾਮਰਜ਼ ਥਿਊਰਮ
T ਲਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਐਂਟੀ-ਯੁਨਾਇਟਰੀ Z2  ਸਮਰੂਪਤਾ ਜਨਰੇਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਜਿੱਥੇ Φ ਇੱਕ ਫੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਡਾਇਓਗਨਲ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, U = ΦUT and UT = UΦ, ਇਹ ਦਿਖਾਉੰਦੇ ਹਨ
ਇਸਤੋਂ ਬਾਦ, T ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਹੈਮਿਲਟੋਨੀਅਨ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ (ਨਾ-ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਰਾ) ਲਓ। ਮੰਨ ਲਓ |a 〉 and T |a〉 ਇੱਕੋ ਉਰਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਜੇਕਰ  T2 = −1 ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਔਰਥਾਗਨਲ ਹਨ: ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਮਰਜ਼ ਥਿਊਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ T2 = −1 ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ-ਤੈਹੀਂ ਡਿਜਨ੍ਰੇਸੀ (ਵਿਨਾਸ਼) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ-ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਸਪਿੱਨ ਆਂਕੜਾ ਥਿਊਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਕਤ ਪਲਟਾਓ ਦੀਆਂ ਯੁਨਾਇਟਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਆਂਟਮ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਜੋ T2=1 ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਣਕ ਕੁਆਂਟਮ ਨੰਬਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ T-ਪੇਅਰਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਮੀਔਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਕਤ ਪਲਟਾਓ ਪਰਿਵਰਤਨ ਇੱਕ 8-ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਸਪਿੱਨੌਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਉੱਪਰ ਨਾਮ ਲਈ ਗਈ T-ਪੇਅਰਟੀ ਯੂਨਿਟ ਰੇਡੀਅਸ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। CPT ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ (ਸਥਿਰਤਾ) ਕੋਈ ਥਿਊਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਥਿਊਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗੀ ਹੈ।
ਗਿਆਤ ਡਾਇਨੈਮੀਕਲ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ
ਪਾਰਟੀਕਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਨੇ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸਟੈਂਡਰਡ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਕੋਡਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫਾਰਮੂਲਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ CPT ਸਮਰੂਪਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਨਿਯਮ, ਸਮਾਂ ਪਲਟਾਓ, ਪੇਅਰਟੀ, ਅਤੇ ਚਾਰਜ ਕੰਜਗਸ਼ਨ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਬਦਲਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਵਕਤ ਪਲਟਾਓ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪਤਾ  (ਇਸਨੂੰ ਆਮਤੌਰ ਤੇ CP ਉਲੰਘਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਰੂਪਤਾ ਦੇ ਦੋ ਸੰਭਵ ਮੂਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਫਲੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਵਿਕੀਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਤਾਕਤਵਰ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ CP-ਉਲੰਘਣਾ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਮੂਲ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮੂਲ ਇੱਕ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਡਾਈਪੋਲ ਮੋਮੈਂਟ ਦੇ ਗੈਰ-ਨਿਰੀਖਣ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਜੋਰ ਦੇਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟਾਈਮ ਰਿਵ੍ਰਸਲ ਉਲੰਘਣਾ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ CPT ਸਮਰੂਪਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਕਾਰਨ, ਵਕਤ ਪਲਟਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਰਟੀਕਲਾਂ ਨੂੰ ਐਂਟੀਪਾਰਟੀਕਲ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਂਟੀਪਾਰਟੀਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀਕਲਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ, ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਿਯਮ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੈਰ-ਇਨਵੇਸਿਵ ਨਾਪਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪਲਟਾਓ
ਤਾਕਤਵਰ ਨਾਪ (ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਕੁਆਂਟਮ ਦੋਵੇਂ ਤਰਾਂ ਦੇ) ਕੁੱਝ ਵਿਚਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਅਸਮਿੱਟਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਗੈਰ-ਇਨਵੇਸਿਵ ਨਾਪ (ਬਗੈਰ ਔਜ਼ਾਰ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪ) ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਲਿਤ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹਨਾ ਦੇ ਟਾਈਮ-ਸਮਰੂਪ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਹੈ ਪਰ ਕੁਆਂਟਮ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਿਸੇ ਥਰਮੋਡਾਇਨੈਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਰ ਸੰਤੁਲਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਸਮਰੂਪਤਾ CPT ਸਮਰੂਪਤਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਲੀਮਾ
ਲੀਮਾ ਪੇਰੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧਵਰਤੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਉਤਲੇ ਇੱਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਚੀਯੋਨ, ਰੀਮਾਕ ਅਤੇ ਲੂਰੀਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਕਾਯਾਓ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸਮੇਤ ਇਹ ਇੱਕ ਲਾਗਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀਮਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 90 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪੇਰੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦਾ ਸਾਓ ਪਾਊਲੋ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮਗਰੋਂ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਢੁਕਵਾਂ) ਹੈ। ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਾਲੀ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਗਾਕ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬੀਟਾ ਵਿਸ਼ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਰੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਧਰਮਵੀਰ ਭਾਰਤੀ
ਧਰਮਵੀਰ ਭਾਰਤੀ (धर्मवीर भारती) (25 ਦਸੰਬਰ 1926 – 4 ਸਤੰਬਰ 1997) ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਚਾਰਕ ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਧਰਮਯੁਗ ਦੇ 1960 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਸਨ।, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ ਗੁਨਾਹੋਂ ਕਾ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਕਾ ਸਾਤਵਾਂ ਘੋੜਾ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦਾ ਅਨੂਪਮ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਾਲ ਨੇ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਅੰਧਾ ਯੁੱਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਬ੍ਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜੀ, ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ਼, ਅਰਵਿੰਦ ਗੌੜ, ਰਤਨ ਥਿਅਮ, ਐਮ ਕੇ ਰੈਨਾ, ਮੋਹਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਧਰਮਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1926 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਯਸਥ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਚਿਰੰਜੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚੰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਲਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਡਾ: ਵੀਰਬਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ।
ਉਸਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ "ਚਿੰਤਮਣੀ ਘੋਸ਼ ਅਵਾਰਡ" ਜਿੱਤਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਬਕਾਪੁਰ
ਬਕਾਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਫਿਲੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ
ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1426 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਟਾ ਤੋਂ 45 ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਗਰੋਂਗੜ੍ਹ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ।
ਬਚਪਨ
ਪੀਪਾ ਜੀ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜੈਤਪਾਲ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਲਵਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਿਮ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀਪਾ ਜੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਨੋ ਸ਼ੌਕਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਝੁਕਾਓ ਅਧਿਆਤਮ ਦੇ ਵੱਲ ਸੀ।
ਰਾਮਾਨੰਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ
ਪੀਪਾ ਜੀ ਦੁਰਗਾ ਭਗਤ ਬਣ ਗਏ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਟੋਡਾ ਨਗਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।
ਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਅਨੰਤਦਾਸ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਟੋਡਾ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਨੰਤਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ 'ਪਰਚਈ' ਦੇ ਪੱਚੀਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਚਨਦ(ਪੰਜਾਬ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੌਜੁਆਨ ਜੋਗੀ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ।
ਬਾਣੀ ਦਾ ਭਾਵ
ਪੀਪਾ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰਵਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰਗੁਣ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <b>ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੰਡੇ ਸੋਈ ਪਿੰਡੇ ਜੋ ਖੋਜੇ ਸੋ ਪਾਵੈ ॥ (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਨਾ 685) </b> (ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ,ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।) <b> ਪੀਪੀ ਪ੍ਰਣਵੈ ਪਰਮ ਤਤੁ ਹੈ,ਸਤੀਗੁਰੁ ਹੋਇ ਲਖਾਵੈ ॥ 2 ॥ (ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ,ਪੰਨਾ 685)</b> ਪੀਪਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪੂਰਨ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਭਗਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ
1624
1624 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1620 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਜ਼ਾਕਸਨ
ਜ਼ਾਕਸਨ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦ ਰਾਜ (Freistaat Sachsen ; Swobodny stat Sakska) ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਬ੍ਰਾਂਡਨਬੁਰਗ, ਜ਼ਾਕਸੋਨ ਆਨਹਾਲਤ, ਤੁਰਿੰਗੀਆ, ਬਵਾਰੀਆ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 18,413 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ 43 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ।
ਈ ਪੀ ਥਾਮਪਸਨ
ਐਡਵਰਡ ਪਾਮਰ ਥਾਮਪਸਨ (3 ਫਰਵਰੀ 1924 - 28 ਅਗਸਤ 1993) ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅਮਨ ਘੁਲਾਟੀਆ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ: ਅਖੀਰ 18ਵੀਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਚਨਾਵਾਂ - ਖਾਸ ਕਰ ਉਹਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ਼ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਰਕਿੰਗ ਕਲਾਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ)।
ਉਮਾ
ਉਮਾ (27 ਜੁਲਾਈ 1927 - 23 ਮਈ 2020) ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿਖੇ 7 ਜੂਨ 1939 ਨੂੰ ਖੇਡੇ ਗਏ, ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ "ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਲਤਿਕਾ" ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਲਤਿਕਾ ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ "ਸਾਡੀ ਹੋਣੀ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ", "ਪ੍ਰੀਤ ਮੁਕਟ" ਤੇ "ਪ੍ਰੀਤ ਮਣੀ" ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੀਲਾ ਭਾਟੀਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਮਾ ਨੇ ਸ਼ੀਲਾ ਭਾਟੀਆ, ਪੈਰਨ ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ, ਲਿਟੂ ਘੋਸ਼ (ਅਜੈ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ), ਸਵੀਰਾ ਮਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਨਾਲ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸੰਗਮਾ (ਹਿਊਮਨ ਰਾਇਟਸ ਗਰੁੱਪ)
ਸੰਗਮਾ ਇੱਕ ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਭਾਰਤ ਅਧਾਰਿਤ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹ ਹੈ। 1999 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਇਹ ਇੱਕ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਰੋਕੂ ਐਨਜੀਓ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜਿਨਸੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਮਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਚਆਈਵੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਸੈਮੀਨਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਦੋਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।.
ਇਤਿਹਾਸ
ਸੰਗਮਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਨੋਹਰ ਈਲਾਵਰਤੀ ਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਸਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ, ਐਚਆਈਵੀ / ਏਡਜ਼ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ, ਰੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਮਬੰਦੀ ਦੁਆਰਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਡਰਾਪ-ਇਨ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਫੋਕਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੋਠੀਸ ਅਤੇ ਹਿਜੜਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਐਚਆਈਵੀ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਜੋਖਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਮਿਊਨਟੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ
ਸੰਗਮਾ ਇੱਕ ਐਚਆਈਵੀ ਰੋਕਥਾਮ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਸਿਆਕੈਰਾਲੀ ਪਹਿਚਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਮਿਊਨਟੀ ਅਧਾਰਿਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਮਿਊਨਟੀ ਵਿੱਚ ਐੱਚਆਈਵੀ / ਏਡਜ਼ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਰਾ ਕਮਿਊਨਟੀ ਅਧਾਰਿਤ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਬੰਗਲੌਰ ਅਰਬਨ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਐਚਆਈਵੀ / ਏਡਜ਼ ਰੋਕੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗਮਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੈ।
ਪਹੁੰਚ
ਸੰਗਮਾ ਨੇ ਦੋ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਗੇਅ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ। ਫੀਲਡ ਵਰਕਰ ਬੰਗਲੌਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਰੂਜ਼ ਜੋੜਿਆਂ 'ਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੇ ਸੰਗਮਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਡਰਾਪ-ਇਨ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਰਨਾਟਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੈਡਸਟ੍ਰੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੰਗਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ-ਲੰਬਾਈ ਫ਼ਿਲਮ 'ਲੇਟ ਦ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼ ਫਲਾਈ' 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਬੰਗਲੌਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਕਸ਼ੀਸ਼ ਮੁੰਬਈ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ
ਸੰਗਮਾ ਉਹਨਾਂ ਜਿਨਸੀ ਘੱਟਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਝੁਕਾਅ ਕਾਰਨ ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਗਰੁੱਪ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ 5 ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਏ ਸੰਗਮਾ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਗਠਨ ਜਿਨਸੀ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਆਸਾਰਾਮ
ਆਸਾਰਾਮ ਬਾਪੂ (ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਆਸੂਮਲ ਥਾਊਮਲ ਹਰਪਲਾਨੀ, ਅਥਵਾ ਆਸੂਮਲ ਸਿਰੂਮਲਾਨੀ, ਜਨਮ: 17 ਅਪਰੈਲ, 1941, ਨਵਾਬਸ਼ਾਹ ਜਿਲਾ, ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਥਾਵਾਚਕ, ਆਤਮਕ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਆਪੇ ਥਾਪੇ ਸੰਤ ਹਨ,, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿੱਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ ਰੱਬ ਦੇ ਅਸਤੀਤਵ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਗਤ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ 'ਬਾਪੂ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਸਾਰਾਮ 400 ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿੱਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਰਾਮ
ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਆਸਾਰਾਮ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਲਾਂਹ ਸਾਲ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਦੁਰ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਨਬਾਲਿਗ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾਕੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਂਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਰਜ਼ ਕਰਾਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਪੀੜਿਤਾ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਟੈਸਟ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਰਿਪੋਰਟ ਝੂਠੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੱਦ ਉਸਨੇ ਕੰਨਿਆ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਸਾਰਾਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਗਿਛ ਹੇਤੁ 31 ਅਗਸਤ 2013 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਮਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਾਜਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 342 (ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਵਲੋਂ ਬੰਧਕ ਬਣਾਉਣਾ), 376 (ਬਲਾਤਕਾਰ), 506 (ਆਪਰਾਧਿਕ ਹਥਕੰਡੇ) ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਰਜ਼ ਕਰਨ ਹੇਤੁ ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਆਸਾਰਾਮ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੰਦੌਰ ਜਾਕੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਡਾਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਪੂ ਜੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਹਥੋਪਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਵੇਂ ਹੀ 1 ਸਤੰਬਰ 2013 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਆਈ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਸਾਰਾਮ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਜੋਧਪੁਰ ਲੈ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਬਾਲਿਗ ਕੰਨਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਰੋਪਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾਰੂੜ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਧਿਅਕਸ਼ਾ ਸੋਨਿਆ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ ਦਾ ਜਵਾਬੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ।
ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ
ਫਿਲਹਾਲ ਆਸਾਰਾਮ ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਈ ਰਾਮ ਜੇਠਮਲਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਕੀਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੇਠਮਲਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਬਾਲਿਗ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਗਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਵੱਕਿਲ (ਆਸਾਰਾਮ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਮਾਚਾਰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਪੀੜਤ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਹਤ ਹੋਕੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਪੀੜਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਸਾਰਾਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਜਾ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਮਿਲੇਗੀ ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਝੂਠਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਮਿਲੇਗਾ। ਬਹਰਹਾਲ, ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਗਲੀ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਤੱਕ ਦਾ ਵਕਤ ਜੇਠਮਲਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਜੁਟਾਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ।
1 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਜੱਜ ਨਿਰਮਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਭਯੋਜਨ ਪੱਖ ਵਲੋਂ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਆਸਾਰਾਮ ਬਾਲ ਯੋਨ ਸ਼ੋਸ਼ਣ (ਪੀਡੋਫੀਲਿਆ) ਨਾਮ ਦੀ ਰੋਗ ਵਲੋਂ ਗਰਸਤ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਭਯੋਜਨ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਜੇਠਮਲਾਨੀ ਦੇ ਉਸ ਦਾਵੇ ਉੱਤੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਯੱਕਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਬਾਲਿਗ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋਣ ਦੇ ਰੋਗ ਦੀ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪੁਖਤਾ ਸਬੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਮੁਨਸਫ਼ ਨੇ ਆਸਾਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮੰਗ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਆਰੋਪਾਂ ਦੀ ਪਰਤ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਖੁਲਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਰੋਪਾਂ ਦੀ ਆਂਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਨਰਾਇਣ ਸਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਰ ਤੱਕ ਫਰਾਰ ਰਿਹਾ ਪਰ ਆਖਿਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਆਸਾਰਾਮ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ।
ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਅਖੌਤੀ ਸਾਧ ਆਸਾਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨਰਾਇਣ ਸਾਈ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦਾ ਇਤਹਾਸ
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਏ ਰੂਪਾਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦਰਬਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਰੇਖ਼ਤੇ, ਜਾਂ "ਖਿਚੜੀ" ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, ਹਿੰਦੀ, ਹਿੰਦਵੀ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਪਰੰਤ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਟਕਸਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦ
right|thumb|300px|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ 2001 ਤੋਂ 2014 ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ
ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ, ਅਫਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮਿਸਾਲ ਹਨ: ਉਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਨਾਮਕ ਫੌਜੀ ਸੰਗਠਨ ਕੁੱਖਾਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਤਵਾਦ
ਜਫ਼ਰ ਪਨਾਹੀ
ਜਫਰ ਪਨਾਹੀ (ਜਨਮ: 11 ਜੁਲਾਈ 1960) ਇਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਜਫਰ ਪਨਾਹੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਉੱਤੇ ਇਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੋਕ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ: 'ਦਿਸ ਇਜ਼ ਨੋਟ ਏ ਫਿਲਮ’ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਜਫਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਰਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਤੇ,  ਯੂਐਨਸੀ, ਯੂਐਨਸੀ ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਾਂ ਬਸ ਕੈਰੋਲੀਨਾ,  ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਖੋਜ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 17 ਕੈਂਪਸਾਂ ਦੇ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਹੈ। 1789 ਵਿੱਚ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1795 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੀ ਵੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾਨ, ਇਸ ਸਕੂਲ ਨੇ 12 ਫਰਵਰੀ, 1795 ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ ਦਿੱਤੇ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 14 ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸ ਦੁਆਰਾ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਲਾ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੂਨੀਅਰ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਮੇਜਰ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੈਂਪ ਪਲੰਮਰ ਬੈਟਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 1877 ਵਿੱਚ ਨਾਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਕੋਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ-ਵੰਡੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਚਾਂਸਲਰ ਰੌਬਰਟ ਬਰਟਨ ਹਾਊਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਦੋਂ ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮੈਰੀਕਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  1952 ਵਿੱਚ, ਨਾਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਯੂ ਐਨ ਸੀ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਲੂਮਨੀ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਰ ਹੀਲਸ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
right|thumb|ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੋਰਸ ਕੈਟਾਲਾਗ ਜੂਨ 1819 ਤੋਂ 11 ਦਸੰਬਰ, 1789 ਨੂੰ ਨਾਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਚਾਰਟਰ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1793 ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੈਪਲ ਦੇ ਖੰਡਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।   ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਧੀਨ ਪਹਿਲੀ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨੌਰਥ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ
ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ (ਜਨਮ ੯ ਜੂਨ ੧੯੮੫) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲੀਵੂਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੂਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਭਾਰਤੀ ਹਸਤੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਚੇਮਬੁਰ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਤੇ ਸੁਨੀਤਾ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਤੇ ਭੈਣਾ ਵਿੱਚੋ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਰੀਆ ਕਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਕਪੂਰ ਹੈ।
ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਆਰੀਆ ਵਿੱਦਿਆ ਮੰਦਿਰ ਜੁਹੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਤੇ ਮਰਾਠੀ ਬੋਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਨਿਪੰਨ ਨ੍ਰਿਤ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ; ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮੋਨਾ ਸ਼ੌਰੀ (ਬੋਨੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ) ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ ਹਨ। ਕਪੂਰ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਅਦਾਕਾਰ ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ, ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਮਾਰਵਾਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ।
ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਜੁਹੂ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੁਹੂ ਦੇ ਆਰਿਆ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ ਸਕੂਲ, ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ "ਸ਼ਰਾਰਤੀ" ਅਤੇ "ਲਾਪਰਵਾਹ" ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲੜਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਕਰੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਗਬੀ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ , ਅਤੇ ਕਥਕ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕਪੂਰ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ" ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ "ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।"
ਕਪੂਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਟਰੈਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ: "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਭਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਖਰਾਬ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਵਾਲ ਉੱਗ ਰਹੇ ਸਨ!" ਕਪੂਰ ਸੀ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਅਤੇ ਪੋਲੀਸਿਸਟਿਕ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਰੋਗ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੂਗਰ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਰਲਡ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਈਸਟ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਈਸਟ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਅਦਾਕਾਰਾ ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਿੱਤਰ, ਬਲੈਕ (2005) 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ ਸੀ। ਕਪੂਰ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985
ਰਹਿਰਾਸ
ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ  ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਜੁੜਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਇਹਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਜੀਵ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਟਕਣਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਔਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਵੀ ਹੈ ਔਰ ਇਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਖੁਰਾਕ ਵੀ ਇਹਨੂੰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਚ ਵੀ ਤਰੋਤਾਜਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਖਿੰਡਰਿਆ ਪੁੰਨਡਰਿਆ ਮਨ  ਟਿਕਦਾ ਹੈ ਤਾ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ  ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ  ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਮੱਕਸਦ  ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈl ਰਹਿਰਾਸ ਸਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੜਨ ਦੀ ਰਹੁਰੀਤੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ l ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਦੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਨੇਮ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ –
“ਸੰਝੇ ਸੋਦਰੁ ਗਾਵਣਾ ਮਨ ਮੇਲੀ ਕਰ ਮੇਲਿ ਮਿਲੰਦੇ “
ਰਹਿ ਮਤਲਬ ਰਸਤਾ ਤੇ ਰਾਸ ਮਤਲਬ ਪੂੰਜੀ- ਰਹਿਰਾਸ,ਸਾਡੀ ਹਰੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਹੈl ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ‘ਸੋਦਰੁ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੋਦਰ ਦੀ ਜਗਹ ਰਹਿਰਾਸ ਵਰਤਿਆ ਹੈl ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੇਵਲ 9 ਸ਼ਬਦ ਸਨl ਸੋਦਰੁ ਦੇ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸੋ ਪੁਰਖ ਦੇ ਚਾਰ  ਸ਼ਬਦ ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਨੇ ਚੌਪਈ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਅਖੀਰਲੀ 6 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ ਅੰਤ  ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੇ l ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨੌ ਸ਼ਬਦ (‘ਸੋ ਦਰੁ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਸਰਣਿ ਪਰੇ ਕੀ ਰਾਖਹੁ ਸਰਮਾ’) ਤਕ ਹੈ,  ‘ਸੋਦਰ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ 27 ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਜਦ ਕਿ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਵਾਤ  ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਤਲਬ ਇਹ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹੈl  ਜਪੁਜੀ ਕਿਸੇ ਰਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਰਹਿਰਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਗ ਆਸਾ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈl ਪੁਰਾਤਨ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
“ਸੰਧਿਆ ਸਮੇ ਸੁਨੇ ਰਹਿਰਾਸ” ਅਤੇ “ਬਿਨ ਰਹਿਰਾਸ ਸਮਾਂ ਜੋ ਖੋਵੇ “
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ? ਤੇਰਾ ਘਰ ਤੇ ਦਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਕੇ ਉਸਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ l ਤੇਰੀ ਰਚੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਵਾਜੇ ਤੇ  ਨਾਦ ਹਨ  ਜੋ  ਤੇਰੀ ਰਚੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਦੇ  ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ l ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ,ਭਗਤ ਸਿੱਧ,ਜੋਗੀ,ਜਪੀ, ਤਪੀ ,ਸਤੀ, ਸੰਤੋਖੀ, ਖੰਡ -ਮੰਡਲ, ਬਰਹਿਮੰਡ,ਪੋਣ,ਪਾਣੀ, ਬੈਸੰਤਰ, ਸਭ ਤੇਰੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨl
ਸਤਿਗੁਰੂ
ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ 'ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ' ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਉਸਤਾਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਦਿ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਇੱਕ ਉਪਾਧੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸੰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਰੰਭ ਕੀਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਬੋਧ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸਿਵਯਾ ਸੁਬਰਾਮੁਨਿਆਸਵਾਮੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀਨ, ਇੱਕ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਤਿਆਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਖਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਕਾਰਾਮ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਸਤਿਗੁਰੂ, ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਕਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ।
15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਕਬੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “ਸਤਿਪੁਰੁਸ਼ ਕੋ ਜੰਸਿ, ਤਿਸਕਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਨਾਮੁ” ਭਾਵ ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ (ਸਤਿਪੁਰਸ਼) ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ
ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਸ਼ਾਹ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਜੇਤਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਰਾਜਲਾਲ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਚੰਪਾਬੇਨ ਮੋਦੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵ੍ਰਜਲਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮੋਹਨਦਾਸ ਕੇ. ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬੀ.ਏ. 1942 ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਐੱਮ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 1942 ਤੋਂ, ਉਹ ਬਾਲ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਲ ਭਲਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ, ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ, ਨਾਗਰਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। 1940 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਮਨੂਭਾਈ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਜੋ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨੂਭਾਈ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਵੀ ਸਨ। ਮਨੂਭਾਈ ਨੇ 1945 ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1945 ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨੂਭਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਬਹੁਤ ਸਾਦੀ ਸੀ। ਕਿ ਲਾੜਾ-ਲਾੜੀ ਸਾਦੇ ਸੂਤੀ ਖਾਦੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਲਈ ਮਨੂਭਾਈ ਨੇ ਵਿਦਿਆਬੇਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖਾਦੀ ਸਾੜੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਸੂਤੀ ਧਾਗੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲੂਮ ਉੱਤੇ ਬੁਣਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚਰਖੇ (ਚਰਖੇ) ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਅੰਦੋਲਨ. ਮਨੁਭਾਈ ਦੀ ਮੌਤ 2000 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ, ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਪੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਆਲਮੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਆਗੂ ਹੈ। ਸੰਧੂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਅੰਤ੍ਰਿੰਗ ਬੋਰਡ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਯਥਾਰਥ
ਯਥਾਰਥ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਜੂਦ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਹ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਹ ਜੋ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਨ।
1644
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਆਈਕਰ ਕੈਸੀਲਸ
ਆਈਕਰ ਕੈਸੀਲਸ ਫਰਨਾਂਡੇਜ਼ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Iker Casillas Fernández, ਸਪੇਨੀ ਉਚਾਰਨ: iker kasiʎas fernandeθ]; ਜਨਮ 20 ਮਈ 1981) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਲੱਬ ਪੋਰਟੋ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.ਐਚ.ਐਸ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਧੀਆ ਗੋਲਕੀਪਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ 2008 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੈਸਿਲਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਗੋਲਕੀਪਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ਼.ਐਚ.ਐਸ. ਦੇ ਵਧੀਆ ਗੋਲਕੀਪਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਲੂਗੀ ਬੁਫੋਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਦਹਾਕੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸਦੀ ਦੇ ਅਵਾਰਡਾਂ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ "ਸੈਨ ਇਕਰ" ("ਸੇਂਟ ਆਇਕਰ") ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਐਥਲੈਟਿਕ ਗੋਲਕੀਪਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਾਟ-ਰੋਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਕੈਸੀਲਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਰੀਅਲ ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ 16 ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਕਲੱਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਲਾ ਲਿਗਾ ਖਿਤਾਬ, ਦੋ ਕੋਪਾ ਡੈਲ ਰੀ ਟਾਈਟਲ, ਚਾਰ ਸੁਪਰਕੋਪਾ ਡੀ ਏਪੀਏਏ ਖ਼ਿਤਾਬ, ਤਿੰਨ ਯੂਈਐੱਪੀਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ, ਦੋ ਯੂਈਐਫਏ ਸੁਪਰ ਕਪ, ਦੋ ਇੰਟਰਕੁੰਟਿਨੈਂਟਲ ਕੱਪ ਅਤੇ ਫੀਫਾ ਕਲੱਬ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਲੱਬ ਲਈ 725 ਦੇ ਨਾਲ, ਕੈਸਿਲਸ ਰਾਉਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਡਰਿਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ੀਲਾਸ ਨੇ ਜੂਨ 2000 ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਕ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਰਿਕਾਰਡ 167 ਹਾਜ਼ਰੀ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਫੁਟਬਾਲਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਲੀਜ਼ ਆਤਾਫੈਜੇਵਜ਼ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਦੂਜਾ- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਪਡ ਯੂਰਪੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ, ਸਿਰਫ ਗਿਆਨਲੂਗੀ ਬਫੋਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹ 2002 ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣਕਰਤਾ ਗੋਲਕੀਪਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਯੂਈਐਫਈ ਯੂਰੋ 2004 ਅਤੇ 2006 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਏ. 2008 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 44 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਬਣਾਇਆ। ਕੈਸਿਲਸ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਅਧੀਨ ਸਪੇਨ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ। 2014 ਦੇ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਕੈਸੀਲਜ਼ ਅਤੇ ਟੀਮਮੈਟ ਜਾਵੀ ਨੇ ਚਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਡੋਨੀ ਜ਼ੁਬਿਜ਼ਰੇਟਾ ਅਤੇ ਫਰਨਾਂਡੋ ਹਾਇਰੋ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ।
2008 ਵਿੱਚ ਕੈਸੀਲਸ ਨੂੰ ਬੈਲੋਨ ਡੀ ਆਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ। 2012 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯੂਐਫਏਐਫਏ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਫ੍ਰੋ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲਕੀਪਰ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਕੈਸੀਲਜ਼ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ, ਕੈਸਿਲਸ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
19 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਉਹ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇਲਾਂ ਵਾਲਾ ਗੋਲਕੀਪਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਪੇਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਕੈਪਡ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ (UEFA) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੇ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ 1,000 ਵਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ 167 ਕੈਪਸ ਨਾਲ, ਕੈਸਿਲਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਟ੍ਰਾਫੀ, ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਟਰਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ, ਫਰਾਂਜ ਬੇਕਨਬਰ ਅਤੇ ਡਿਡੀਅਰ ਡੈਸਚੈਂਪਸ ਦੇ ਬਾਅਦ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
2009 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਕੈਸਿਲਸ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਾਰਾ ਕਾਰਬੋਨੇਰੋ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੜਕੇ ਮਾਰਟਿਨ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਮੈਡਰਿਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 20 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ। 2 ਜੂਨ 2016 ਨੂੰ, ਸਰਾ ਨੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ, ਲੂਕਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਚੈਰਿਟੀ
2011 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮਲੇਨਿਅਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਗੋਲਜਿਆਂ ਲਈ ਗੁਡਵਿਲ ਐਂਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਕਾਸੀਲਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚਿਨਵੇਂਦੂ ਈਏਜ਼ੂ
ਚਿਨਵੇਂਦੂ ਈਏਜ਼ੂ ( ਉਚਾਰਨ: / <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ <span title="/tʃ/ 'ch' in 'china'">tʃ <span title="/iː/ long 'e' in 'seed'">iː <span title="/hw/ 'wh' in 'why'">hw <span title="/ɛ/ short 'e' in 'bed'">ɛ <span title="/ŋ/ 'ng' in 'sing'">ŋ d <span title="/uː/ long 'oo' in 'food'">uː /  / <span title="/ɛ/ short 'e' in 'bed'">ɛ <span title="/ɑː/ 'a' in 'father'">ɑː <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ <span title="/ʒ/ 's' in 'pleasure'">ʒ <span title="/oʊ/ long 'o' in 'code'">oʊ  / ) ਜਾਂ ਚਿਨਵੇ ਈਏਜ਼ੂ (ਜਨਮ 30 ਅਪਰੈਲ 1997) ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਬੀ.ਆਈ.ਆਈ.ਕੇ. ਕਾਜ਼ੀਗਰਟ ਲਈ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-20 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਸਟਰਾਈਕਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਡੈਲਟਾ ਕਵੀਨਜ਼ ਲਈ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਆਈ.ਆਈ.ਕੇ. ਕਾਜ਼ੀਗਰਟ ਦੇ ਨਾਲ 2016-17 ਯੂਐਫ਼ਾ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।