cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ  ਇੰਤਜ਼ਾਮੀ ਤਕਸੀਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕਸਬਾ ਹਸ਼ਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪਿੰਡ ਅਤਮਾਨਜ਼ਈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚਾਰਸੱਦਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਖ਼ੁਦਾਈ ਖ਼ਿਦਮਤਗਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਬਾਨੀ ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗ਼ੱਫ਼ਾਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਤੇ ਅਵਾਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੰਤਖ਼ਬ ਸਦਰ ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਵਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਈ ਸੀ। ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਾਰਸੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਰੁਸਤਮ ਜੰਗ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ। ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਰਾਬਿੰਦਰਾ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਤੇ ਬੁੱਤਸਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੰਤਹਾਈ ਕਾਬਲ ਫ਼ਨਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਦੀ ਅਗਲੇਰੀ ਤਰਬੀਅਤ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਹਿਦਾਇਤ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਤਖ਼ਤ ਭਾਈ ਸ਼ੂਗਰ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਤੋਂ ਇੰਤਹਾਈ ਮੁਤਾਸਿਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖ਼ੁਦਾਈ ਖ਼ਿਦਮਤਗਾਰ ਤਹਿਰੀਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਅਲੰਬਰਦਾਰ ਰਿਹਾ। ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ  ਖ਼ੈਰ ਬਾਦ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ  ਲੇਕਿਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਕੂਮਤ ਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲਿਦ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।ਉਹ 1954 ਤੱਕ ਮੁਲਕ ਦੀਆਂ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਜੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰਿਹਾ। ਕੈਦ ਦੇ ਇਸੇ ਦੂਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ-ਏ-ਜ਼ਮਾਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਪਿੰਜਰੇ ਚਾਗ਼ਰ ਤਹਿਰੀਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਸਰਮਾਇਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਅਦਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮੁਕਾਮ ਅਤਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਰੰਭਿਕ ਕਲਾਮ ਛਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਐਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ। 23 ਮਾਰਚ, 1980 ਨੂੰ ਸਦਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਨੇ ਪਸ਼ਤੋ ਅਦਬ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਿਤਾਰਾ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਚੜ੍ਹਦੀ ਜੁਆਨੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ, ਗਨੀ ਖਾਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਂਗ ਹੀ  ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਫ਼ਾਨੂਸ, ਪਲੋਸ਼ੈ, ਦਾ ਪਿੰਜਰੇ ਚਾਗ਼ਰ, ਕੁਲੀਆਤ ਅਤੇ ਲਤੂਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਸੀ ਪਠਾਣ  (Pathans,1947)। ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ (1994) ਸੀ।
ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਪਸ਼ਤੋ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸਬਤਨ ਅੱਡਰਾ ਰੰਗ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਸਦੀ ਕਾਵਿਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਗੁਪਤਾ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਗੁਪਤਾ (16 ਮਾਰਚ 1919 – 20 ਫਰਵਰੀ 2001) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫਰੰਟ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ 1996 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਉਲਟ ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਰੂਪੋਸ਼ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਜਨਵਰੀ, 1691 ਦੇ ਦਿਨ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਫ਼ੂਲ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਖੰਨਾ ਦੇ ਭਾਈ ਕਾਲਾ ਦੀ ਬੇਟੀ ਫੱਤੋ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਤਿਹ ਕੌਰ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਆਪ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਪ 1714 ਵਿੱਚ 30 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਬਣਿਆ। 1723 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਰਨਾਲਾ ਨੁ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਿਲਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। 1731 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਰਾਇ ਕਲ੍ਹਾ ਨੂੰ, ਛਾਜਲੀ, ਲੌਂਗੋਵਾਲ, ਦਿੜ੍ਹਬਾ, ਸ਼ੇਰੋਂ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਠਿੰਡਾ 'ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪ ਨੇ 1732 ਵਿੱਚ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਲਈ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਜ ਗਿਆ| ਆਪ 1753 ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਨਗਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। 1761 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿਤਾ ਜਿਸ 'ਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਮਰਹੱਟਿਆਂ, ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਲੁੱਟਣ ਮਗਰੋਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਤਾਕਤ ਸਮਝਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਪਿਆ 29 ਮਾਰਚ, 1761 ਦੇ ਦਿਨ ਪੁੱਜੇ।ਇਥੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀਮਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੀਤੇ ਸਾਲ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਇਸ ਗ਼ਲਤੀ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲਈ। ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ। ਜੁਰਮਾਨਾ ਵਸੂਲ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਕੂਮਤ ਵਲੋਂ 'ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਦਾ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿਤਾ। ਮਗਰੋਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਕਬੂਲਣ 'ਤੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸ. ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹੂਲਵਾਲੀਆ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੋਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। 7 ਅਗਸਤ, 1765 ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਬਾਬਾ ਸੱਭਾ ਸਿੰਘ : ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਧੌਲਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1691 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1765
ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ
ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬੋਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ। ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ
ਖੁਫੀਆ ਟੈਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆ ਵਜੋਂ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਯੋਗੀ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦੁਰਘਟਨਾ, ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ।
ਬੁੱਧੀ ਤੇ 2018 ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਟਾਸਟੂਡੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ “ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰੰਤਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਅਤੇ ਟਿਕਾ ਵਿਧੀ” ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਆਈ ਕਿਯੂ ਅਤੇ ਮਾਇਓਪੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੈਨੇਟਿਕ ਲਿੰਕ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਦਰੀਸ ਸ਼ਾਹ
ਇਦਰੀਸ ਸ਼ਾਹ (16ਜੂਨ 1924– 23ਨਵੰਬਰ1996) (, ادریس شاه, इदरीस शाह), ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਮ ਸਯਦ ਇਦਰੀਸ ਅਲ-ਹਾਸ਼ਮੀ (ਅਰਬੀ: سيد إدريس هاشمي), ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ
ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਬੁਢਾਪਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਰਾਸ-ਵਿਭਾਗੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ, 20 ਤੋਂ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਜ਼ੈੱਡ-ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਗਿਆਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਦੀ ਗਤੀ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੈਮੋਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੈਮੋਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਇਦਰੀਸ ਸ਼ਾਹ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਸ਼ਿਬਲੀ ਫ਼ਰਾਜ਼
ਉਹ ਉਰਦੂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਰਾਜ਼ ਦੇ ਬੇਟੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ
ਸਿਧਾਂਤ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਈਕਿਯੂ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ ਜੋ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਸਕੋਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਾਂ ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਈਕਿਯੂ ਤੇ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਅਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਕੱਲੇ ਟੈਸਟ ਅੰਕ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਬਲੀ ਫ਼ਰਾਜ਼
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪਸ਼ਤੂਨ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੋਹਾਟ ਨਾਲ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ
ਸਿਧਾਂਤ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਲਿੰਡਾ ਐਸ ਗੋਟਫ੍ਰੈਡਸਨ (2006) ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਆਈਕਿਯੂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਸ਼ਮਿਟ ਐਂਡ ਹੰਟਰ, 2004 ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਵੇਖੋ)। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਈਕਿਯੂ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਗੈਰ-ਜੀ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਅਨੁਭਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਬਲੀ ਫ਼ਰਾਜ਼
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫ਼ਿਜ਼ਾਈ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੇਂਕ ਵਿੱਚ ਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਫ਼ਸਰ ਵੀ ਰਹੇ।
ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ
ਕਈ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ ਦਾ ਮਲਟੀਪਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਧਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ " ਸੇਵੈਂਟਸ " ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਚੁਓਸੋਸ, ਅਤੇ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ। ਗਾਰਡਨਰ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਮਨ (1983) ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਫਰੇਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਖੁਫੀਆ-ਲਾਜ਼ੀਕਲ-ਗਣਿਤ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਵੱਖਰੇ, ਸੰਗੀਤ, ਕਿਨੈਸਟੈਟਿਕ, ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਝ-ਬੂਝੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ - ਕੁਦਰਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਹੋਂਦ ਦੀ ਬੁੱਧੀ। ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕ (ਆਈਕਿਯੂ) ਟੈਸਟ ਸਿਰਫ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਤਰਕਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਾਰਡਨਰ ਦੇ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਲੋਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਦੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇਖ, ਗਾਰਡਨਰਜ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਹੈ ਹੈ ਨਿਰਪੱਖ। ਹੋਰ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਲਾੱਕ, 2005) ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਾਸ ਢੰਗਾਂ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਪਟੀਟਿਯੂਡ ਥਿਯੂਰੀ) ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣਾ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ - ਨਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ — ਏਜੰਡੇ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸਾਰਥਕ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ। ਸਮਿੱਟ ਐਂਡ ਹੰਟਰ (2004) ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਯੋਗਤਾ, ਜਾਂ "ਜੀ", ਨੂੰ ਅਨੁਭਵੀ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇਰੋਮ ਬਰੂਨਰ ਗਾਰਡਨਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਕਿ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ "ਉਪਯੋਗੀ ਕਲਪਨਾ" ਸਨ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸੀਆਂ ਕਿ "ਉਸਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮਾਨਸਿਕ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।"
ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੱਤ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ:
ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਤਿਕੋਣੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਰਾਬਰਟ ਸਟਰਨਬਰਗ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਭਿੰਨ ਜਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬੌਧਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿਕੋਣੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ। ਟ੍ਰਾਈਅਰਚਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਬੁੱਧੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਨਾਵਲ ਹੈ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਹਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਿਲਿਓ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਚੋਣ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਈਅਰਚਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਕ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਥਿਯੂਰੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬੌਧਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਟ੍ਰਾਈਅਰਚਿਕ ਥਿਯੂਰੀ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟਰਨਬਰਗ ਦੁਆਰਾ ਥਿਯੂਰੀ ਆਫ਼ ਸਫਲਤਾਪੂਰਣ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇ ਆਪਣੇ (ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ) ਮਿਆਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇ ਸਮਾਜਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਿਲੂ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਹੁਨਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਹਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਸਨ: ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ, ਆਕਾਰ, ਅਤੇ ਚੁਣਨਾ।।ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਸਟਰਨਬਰਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪਾਈਜੇਟ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਨੀਓ-ਪਾਈਗਿਸ਼ੀਅਨ ਸਿਧਾਂਤ
ਪਾਈਜੇਟ ਦੇ ਬੋਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਮਾਡਲਾਂ' ਤੇ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹੀ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਇਕਾਈ ਦੀ ਸਥਾਈਤਾ ਜਿਥੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੇਖੀਆਂ, ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
ਪਿਅਗੇਟ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਕਈ ਉਪ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਹਨ:
ਇਹਨਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਈਕਿਯੂ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਾਈਜੇਟ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਾਈਜੇਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਧਿਐਨ ਦੋਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਿਤਕਰਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਮਠਿਆਈਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਮਿਠਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ, "2 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ 3 ਸਾਲ, 2 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਦੋ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਬਜੈਕਟ ਦੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; 3 ਸਾਲ, 2 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 4 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਲੰਬੇ ਕਤਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ "ਹੋਰ" ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ; 4 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ "। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਸ਼ਾਇਦ ਮੰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਹ ਗੁਣ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ. ਇਹ ਗੁਣ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਣਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਕਾਰਨ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ' ਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਕੈਂਡੀ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੈਂਡੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਉਲਟ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਅਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲ ਗਏ. ਪਹਿਲਾਂ, ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੋਧਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸਮਰੱਥਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਧਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਿੰਨੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਖੋਜ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬੱਚਾ ਮਿਠਾਈਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਕੋਲ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੱਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਾਈਜੇਟ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਸਤੂ ਸਥਾਈਤਾ, ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਆਬਜੈਕਟ ਸਥਾਈਤਾ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਦੇਖੋ)। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਰਖਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਮਾਡਲ ਟੈਸਟਿੰਗ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਗਿਆਨ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਓ-ਪਾਈਗਿਸ਼ੀਅਨ ਸਿਧਾਂਤ ਪਾਈਜੇਟ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੈਮੋਰੀ, "ਹਾਇਪਰਸੈਨਗਨਟਿਵ" ਕਾਰਕ ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਨਿਗਰਾਨੀ, ਵਧੇਰੇ ਪੜਾਅ, ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਕਿ ਤਰੱਕੀ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਵੱਖਰੇ ਡੋਮੇਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਥਾਨਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ।
ਪੈਰੀਟੋ-ਫਰੰਟਲ ਏਕੀਕਰਣ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
37 ਨਿਯੂਰੋਇਮੈਜਿੰਗ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਜੰਗ ਅਤੇ ਹਾਇਰ (2007) ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਾਰ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅਤੇ ਪੈਰੀਟਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਿਯੂਰੋਇਮੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਜਖਮ ਅਧਿਐਨ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਿਯੂਰੋ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੈਰੀਟੋ-ਫਰੰਟਲ ਏਕੀਕਰਣ ਸਿਧਾਂਤ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅੰਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਪਲਬਧ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ
ਕੈਟਲ – ਹੌਰਨ – ਕੈਰਲ ਥਿਯੂਰੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਅਕਸਰ ਸੰਬੰਧਤ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਦੀ ਯੋਗਤਾ (ਜੀਐੱਫ) ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਸਮਰੱਥਾ (ਜੀਸੀ) ਦੇ ਉਪਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੈਟੇਲ ਦੁਆਰਾ 'ਨਿਵੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ' ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ (ਜੀਸੀ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ ਅੰਤਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਐਫ ਦੇ' ਨਿਵੇਸ਼ 'ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ. ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ। ਇਹ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣ 'ਅਸਲ' ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ 'ਤੇ ਅੰਕ ਨਹੀਂ। ਸੰਗਠਨ ਵਿਚ, ਹੇਬ ਦੇ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਭਾਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏ (ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤਰਲ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬੀ (ਤਜਰਬੇਕਾਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਸਿਧਾਂਤ (ਆਈਸੀਟੀ)
ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਸਿਧਾਂਤ (ਵੁੱਡ ਐਂਡ ਐਂਗਲਰਟ, 2009 ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ) ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਘੱਟ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਧੇਰੇ ਵਿਧੀਵਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਪੂਰੀ (ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਮੀਰਵਾਨ) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਭੁੱਲੋ 'ਖੁਫੀਆ ਦੀ ਘਾਟ' ਲਈ / ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਫੈਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਹਾਰ ਜ਼ਮੀਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਤਰ ਜ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਧ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਿਧਾਂਤ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣ ਜ਼ਮੀਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਲਟ ਕਾਰਣ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧ ਤਰਲ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਜੀਐੱਫ) ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੀਐੱਫ, ਜੀਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਬੁੱਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਧੇਰੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਬੁੱਧੀ (ਗਿਆਨ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ, ਸੰਪੂਰਨ, ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਨਗੇ।
ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਚੋਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਪੱਖਪਾਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਣਾ।
ਬਾਂਦੁਰਾ ਦਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਬੋਧ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮੌਜੂਦਾ ਪਰਿਪੇਖ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਸਮਰੱਥਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਬੋਧਵਾਦੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਪੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਖ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁਨਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੇ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੰਡੁਰਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮੁਹਾਰਤਾਂ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥਿਯੂਰੀ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਮਾੜੇ ਸਤਨ ਜਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਢੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ। ਇਹ ਹੁਨਰ ਉਤੇਜਕ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ, ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਰਜਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਸਥਿਰ ਭਾਵਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਲਈ, ਬਾਂਦੁਰਾ ਦਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਗੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਦੋਂ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਖਤਰੇ ਵਜੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ. ਜਦੋਂ ਅਸਫਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਸ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਯੋਗਤਾ ਲਈ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਟਾਸਕ-ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਧਾਂਤ (ਪੀਪੀਆਈਕੇ)
thumb|ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਲਈ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਏਕਰਮੈਨ ਦੇ ਪੀਪੀਆਈਕੇ ਥਿ .ਰੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਐਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਗਿਆਨ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2018)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ   ] ਅਕਰਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ, ਪੀਪੀਆਈਕੇ (ਕਾਰਜ ਨੂੰ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਖੁਫੀਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ) ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖੁਫੀਆ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਤੌਰ ਕੈਟੇਲ, ਕੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਕਸਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਹੈਬ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੁਫੀਆ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੁਫੀਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਸੁਝਾਅ (ਦੋ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜੀਸੀ ਅਤੇ ਜੀਐਫ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਪਰ ਹੇਬ ਦੇ "ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏ" ਅਤੇ "ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬੀ" ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ) ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਤੇ ਰੁਚੀਆਂ ਵਰਗੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ।
ਏਕਰਮੈਨ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਸਧਾਰਨਕਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਬੋਧ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਬਲੀਅਤ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਕ ਵਜੋਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਖੁੱਲੇਪਣ ਅਤੇ ਖਾਸ ਬੌਧਿਕ ਰੁਝੇਵਿਆਂ,  ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ (ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ) ਨਾਲ ਵੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ।
ਦੇਰੀ ਰੋਕ
ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਟੈਂਟ ਅੜਿੱਕਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਧੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਜੀਨ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਉੱਨਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੂਹੇ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੇ ਵਿਹਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈਕਿਯੂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ - ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ - ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਕਿੰਡ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2008 ਦੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੋਹਰੇ ਐੱਨ-ਬੈਕ ਕੰਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਜੀਐਫ) ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਉੱਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਰੇਵੇਨ ਦੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ (ਏਪੀਐਮ) ਦੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ, 10 ਮਿੰਟ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 45 ਮਿੰਟ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੁੱਢਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੂਟ੍ਰੋਪਿਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੈਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਮੇਗਾ 3 ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਬੋਧ ਘਾਟੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਧਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਮੈਟਾ-ਰੈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਮੇਗਾ 3 ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਵੱਡੇ ਉਦਾਸੀ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਵੱਡੀ ਉਦਾਸੀ ਮਾਨਸਿਕ ਘਾਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ)। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਸਰਤ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੇਤੰਨ ਯਤਨ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।।ਨਿਯੂਰੋਥੈਸਟਿਕਸ ਨਿਯੂਰੋਸਾਇੰਸ ਦੇ ਨੈਤਿਕ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦੌਲਤ ਨਿਯੂਰੋ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਨਿਯੂਰੋਥੈਥੀਕਲ ਮੁੱਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੁਜਨੀਕਸ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੁਜੇਨਿਕਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣਹਾਰ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2010)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ]
ਮਾਪਣ
alt=Chart of IQ Distributions on 1916 Stanford-Binet Test|thumb| 1916 ਸਟੈਨਫੋਰਡ-ਬਿਨੇਟ ਟੈਸਟ ਤੇ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ 905 ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਲਈ ਸਕੋਰ ਵੰਡਣ ਦਾ ਚਾਰਟ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਰਥਕਾਂ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਛਾਪੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਟੈਸਟਿੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕੁਆਇੰਟ (ਆਈਕਿਯੂ) ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੈਨਫੋਰਡ-ਬਿਨੇਟ, ਰੈਵੇਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ, ਵੇਚਲਸਰ ਐਡਲਟ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਕੇਲ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੌਫਮੈਨ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਬੈਟਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਟੈਸਟ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਾਪਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਕੁਝ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧਿਤ ਉਸਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਸਕੈਂਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾਖਲਾ ਟੈਸਟ, ਸਤਿ,ਐਕਟ, ਵਿਕਲਪ, ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦਾਖਲਾ ਟੈਸਟ, ਐਲਐਸਏਟ, ਅਤੇ ਜੀਮੈਟ। ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਢੰਗ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਤਕਰੀਬਨ ਕੋਈ ਵੀ ਟੈਸਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਕੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਆਮ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁੱਧੀ ਟੈਸਟ ਵਿਦਿਅਕ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੈ. ਆਈਕਿਯੂ ਅਤੇ ਜੀ (ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ) ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਮਾਜਿਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਆਈਕਿਯੂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੈਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਚ ਆਈਕਿਯੂ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸਾਲਾਂ, ਉੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਮਦਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਈਕਿਯੂ / ਜੀ ਸਫਲ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ।
ਜਨਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਫੈਕਟਰ ਜਾਂ ਜੀ
ਆਈਕਿਯੂ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀ ਕਾਰਕ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਭਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਚ ਜੀ- ਲੋਡਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੂਜੇ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ ਟਾਸਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰੇਵੇਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਚ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਰੇਵਨ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਦਿੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਤਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਧਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੁਆਰਾ ਲਗਭਗ ਕ੍ਰਮਬੱਧ। ਹਰੇਕ ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਸੈੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਐਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ 3 x 3 ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ 8 ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਿਕਲਪ ਖਾਲੀ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਉੱਚ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰੇਵੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਮ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸੂਚਕ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮੁਸਕਿਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੇਵੇਨਜ਼, 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲਿੰਗਕ ਅੰਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਦੋਂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਕ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਕੇ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਸਮੂਹਕ ਖੁਫੀਆ ਕਾਰਕ ਜਾਂ ਸੀ
ਸਮੂਹਕ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝ, ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਰੱਥਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ, ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਢੰਗ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ ਜਿਥੇ ਗਿਆਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫੈਕਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੀ ਗਈ ਜਨਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਫੈਕਟਰ <i id="mwAbM">ਜੀ</i> ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਸਮੂਹਕ ਖੁਫੀਆ ਖੋਜ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ ' ਸੀ ਫੈਕਟਰ' ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਉਹ ਜੀ ਫੈਕਟਰ ਵਰਗੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਕਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੈਟਲ – ਹੌਰਨ – ਕੈਰਲ ਥਿਯੂਰੀ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਆਪਕ, ਹਾਲੀਆ ਆਈਕਿਯੂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਟਲ - ਹੌਰਨ – ਕੈਰੋਲ ਥਿਯੂਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਖੋਜ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਤਹਿਤ 10 ਵਿਆਪਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ 70 ਤੰਗ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਪਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹਨ:
ਆਧੁਨਿਕ ਟੈਸਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੀਕਿਯੂ ਅਤੇ ਗਰੂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਆਈਕਿਯੂ। ਜੀ ਟੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਕਰਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਪਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਜੀਐਡ ਅਤੇ ਜੀਸੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੇਚਲਰ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਜ਼ਬਾਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉਪਸੈਟਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਸਬਸੈੱਟਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਵਿਵਾਦ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਖੁਦ ਸਾਈਕੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਵਿਵਾਦ ਹਨ।
ਇਕ ਆਲੋਚਨਾ ਮੁੱਢਲੀ ਖੋਜ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰੈਨੀਓਮੈਟਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਢਲੀ ਖੁਫੀਆ ਖੋਜ ਤੋਂ ਸਿੱਟੇ ਕੱਟਣਾ ਮਾਡਲ ਟੀ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਟੋ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਦੀਨਾਨਗਰ
ਦੀਨਾਨਗਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਦੀਨਾਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੇ 1730 ਈ. ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, 1837 ਈ. ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਵਿਖੇ ਲਾਰਡ ਵਿਲੀਅਮ ਬੈਂਟਿਕ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਅਤੇ ਮੈਕਟਾਨਕ ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ-ਜਾਨਸ਼ੀਨੀ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋਈ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਇਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਨਾਨਗਰ ‘ਚ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜੋ ਨਾ ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ਪਜ੍ਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ:- ਮੁਗਰਾਲੀ ਗੇਟ, ਗਾਂਧੀ ਗੇਟ, ਅਵਨਖੀ ਗੇਟ, ਜਵਾਹਰ ਗੇਟ, ਪਨਿਆੜੀ ਗੇਟ ਹਨ |
ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ
ਵਿਵਾਦ
ਕਈ ਆਲੋਚਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟੀਫਨ ਜੇ ਗੋਲਡ, ਜੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਕੜਾਤਮਕ ਕਲਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਆਈਕਿਯੂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ। ਅਮੈਰੀਕਨ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ " ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ: ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣ " ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਆਈਕਿਯੂ ਟੈਸਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਕਿ ਜੀ ਇੱਕ ਅੰਕੜਾਤਮਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਇੱਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਉਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੌਬਰਟ ਸਟਰਨਬਰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਦੁਨੀਆ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਖੋਜ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਲਈ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਦੀਨਾਨਗਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਫੀਆ
ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਪੱਛਮੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਰਥ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਪੂਰਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰੇਗੀ - ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਕਈ ਅਫਰੀਕੀ ਕਮਿਯੂਨਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਲੈਂਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੂਰਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਮਾਜਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਚੀ-ਚੀਵਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਲਗਭਗ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਾ ਸਿਰਫ ਚਤੁਰਾਈ, ਬਲਕਿ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ. ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਸਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ-ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ, ਕਟੌਤੀਪੂਰਨ ਤਰਕ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ, ਅਤੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਕਾਵਾਂਇਟ (ਆਈਕਿਯੂ) ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਜ਼ਮੀਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਰੁਖਸਾਨਾ ਅਹਿਮਦ
ਰੁਖਸਾਨਾ ਅਹਿਮਦ (ਜਨਮ 1948) ਨਾਵਲਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਾਟਕਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਰੁਖਸਾਨਾ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 1948 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰੀਡਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ, ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਰਦੂ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੀ ਸਿਨਫੁੱਲ ਵੂਮੈਨ (1991) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਵਰ ਨਾਹੀਦ, ਫਹਮੀਦਾ ਰਿਆਜ਼, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ; ਅਤੇ ਅਲਤਾਫ ਫਾਤਿਮਾ ਦਾ ਨਾਵਲ ਦ ਵਨ ਹੂ ਡਿਡ ਨਾਟ ਆਸਕ (1993)। ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਦ ਹੋਪ ਚੈਸਟ (1996) ਸੀ, ਜੋ ਦੋ "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਾਰਾਂ" ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। 1991 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ, ਅਹਿਮਦ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਇਨ ਵਰਡਜ਼ ਐਂਡ ਡੌਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਦ ਈਸਟ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਲਈ ਗੀਤ, ਜਿਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਮਿਸਟੇਕਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। . . ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ (2007)। ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਰਾਇਸ ਦੁਆਰਾ ਵਾਈਡ ਸਰਗਾਸੋ ਸੀ, ਨਵਲ ਅਲ ਸਾਦਾਵੀ ਦੁਆਰਾ ਵੂਮੈਨ ਐਟ ਪੁਆਇੰਟ ਜ਼ੀਰੋ, ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਡਨਾਈਟਸ ਚਿਲਡਰਨ ਅਤੇ ਨਦੀਮ ਅਸਲਮ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਚੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਨਕਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੂਨ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1991 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਨਾਟਕ ਸੌਂਗ ਫਾਰ ਏ ਸੈਂਚੂਰੀ' ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਅਹਿਮਦ 1984 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਕਲੈਕਟਿਵ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ। ਰੀਟਾ ਵੁਲਫ ਦੇ ਨਾਲ, 1990 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਲੀਦਾ (ਹੁਣ ਸਦਾ ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹੈ।
ਬੈਲ ਗੱਡੀ
thumb|ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਲ ਗੱਡੀ। ਬੈਲ ਗੱਡੀ ਦੋ ਜਾਂ ਚਾਰ ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਾਹਨ ਮਹਿੰਗੇ ਹਨ।
ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਨ ਦੀ ਢੋਹਾ ਢਹਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਬਲਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪੰਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਸੀ ਜਾਂ ਚੇਨ ਨਾਲ ਬੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਤਰੀ ਗੱਡੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੱਡੇ
ਊਸ਼ਾ ਸਾਂਗਵਨ
ਊਸ਼ਾ ਸਾਂਗਵਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ ਦੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਪਦ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ। ਊਸ਼ਾ ਸੋਨਾਲੀਕਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਲਛਮਣ ਦਾਸ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।
ਵਿਧੀਆ
ਸਾਂਗਵਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ
ਮਾਇਆ ਸ਼ਰਮਾ
ਮਾਇਆ ਸ਼ਰਮਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ,ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਲਪ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੰਚਾਲਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਮਾਇਆ ਦਾ ਵਿਆਹ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਦਮਘੋਟੂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਜਿਹੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ- "ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਾਮੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਜਿਹੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਉਹ ਉਥੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਸਰਾਸਰ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ।"
ਕਾਰਜ
ਮਾਇਆ ਸ਼ਰਮਾ ਅੱਜਕਲ ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਸਬੀਅਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਿਰਜਕ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੈਸਬੀਅਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ- ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੈਰੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਜਾਧਵ
ਮੈਰੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਜਾਧਵ ਐਮ ਬੀ ਈ (1909-1975) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਚੇਨਈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਐੱਨ ਜੀ ਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਗਠਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਾਪਤ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਗਿਲਡ ਆਫ ਸਰਵਿਸ ਅਨਾਥਾਂ, ਮਾਦਾ ਸਾਖਰਤਾ, ਅਪਾਹਜਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਯੂਨਿਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਮੈਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1909 ਵਿਚ ਉਟਾਕਮੁੰਡ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿਚ ਰੁਸਤਮ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਆਲਮਾਈ ਕੋਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਦਰਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ 300-ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਰਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨੋਗੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। 1930 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਕ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸਰੋ, ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। 1935 ਵਿਚ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਨੋਜੀ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਮੇਜਰ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਕੇ ਜਾਧਵ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
1942 ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ, ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਗਿਲਡ ਆਫ ਸਰਵਿਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਿੱਚੀਆਂ ਮਦਦਗਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ। ਮਿਸਜ਼ ਕਲੱਬਵਾਲਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਕੰਟੇਨਜ਼, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਡਾਇਵਰੈਸੈਨਲ ਥੈਰੇਪੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਸੀ। ਜਨਤਾ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਵਿਰਾਸਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯੁੱਧ ਫੰਡ ਲਈ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਜੇਤੂ 14ਵੀਂ ਆਰਮੀ ਨੇ ਮੈਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੱਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਤਲਵਾਰ ਭੇਂਟ 'ਚ ਦਿੱਤੀ।
1956 ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਮਿਸ ਆਰ ਈ ਕੈਸਟਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸ਼ੈਰਿਫ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1961 ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ ਚੇਨਈ) ਦੀ ਫੇਰੀ ਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਦੇ ਡਿਊਕ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਲੀਸਾ ਈ ਬਲੂਮ
ਸਿੱਖਿਆ
ਲੀਜ਼ਾ ਈ ਬਲੂਮ ਨੇ ਬੀ.ਏ.(ਇਤਿਹਾਸ ਕਲਾ) ਨਾਲ ਟ੍ਰਿੰਟੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਫ਼.ਏ (ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਇਤਿਹਾਸ) ਰੋਕੇਸਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਦਿੱਖ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕੈਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਵਿਖੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਥੀਸਸ ਜੇਮਜ਼ ਕੇਡੀਫੋਰਡ, ਡੋਨਾ ਹਾਰਵੇ ਤੇ ਹੇਡਨ ਵਾਇਟ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਧੀਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਸਟੇਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 1993-95 ਵਿਖੇ ਐਂਡਰਿਊ ਡਬਲਿਊ ਮੈਲਨ ਫ਼ਾਉਂਡਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟਰੇਲ ਫ਼ੇਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਬਲੂਮ ਨੇ ਕੇਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲੇ, ਸਾਨ ਦਿਆਗੋ,ਜੋਸ਼ਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੇਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਕੇਲੇਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਸੈਂਟਾ ਕਰੂਜ਼ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਇਆ। ਅੱਜਕਲ ਇਹ ਯੂ ਐੱਲ ਸੀ ਏ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।
ਕਾਰਜ
ਲੀਜ਼ਾ ਨੇ ਆਰਟ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਮਾਰਕਸਵਾਦ, ਨਾਰੀਵਾਦ ਸਿਧਾਂਤ, ਉੱਤਰ ਸਰੰਚਨਾਵਾਦ, ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਸ਼ਨ, ਮੀਡੀਆ ਸਿਧਾਂਤ, ਫਿਲਮ,ਵੀਡਿਓ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਅਨੁਵਾਦ ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਲੂਮ ਨੇ ਲਿੰਗ, ਮੌਸਮੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਲਾਰਾ ਕੇ ਤੇ ਏਲੇਨਾ ਗਲੋਸਬਰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਸਦਾ ਲਿਖਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਕੰਮ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਯਿੱਦੀਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ
ਯਿੱਦੀਸ਼ (ייידיש or אידיש - ਇਦੀਸ਼, ਯੀਦੀਸ਼ ਜਾਂ ਇਦੀਇਸ) ਅਸ਼ਕੇਨਜ਼ੀ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਜਰਮਨ ਅਸ਼ਕੇਨਜ਼ੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਜਰਮਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਦੇਸੀ ਬੋਲੀ ਸੀ ਜੋ ਇਬਰਾਨੀ ਅਤੇ ਅਰਾਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਯਿੱਦੀਸ਼ ਨੂੰ ਇਬਰਾਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਅੱਜ ਆਮ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ (ਯੂਕਰੇਨੀ-ਰੋਮਾਨੀਅਨ), ਮਾਈਡੇਸਟਰਨ (ਪੋਲਿਸ਼-ਗਾਲਿਸੀਅਨ-ਪੂਰਬੀ ਹੰਗੇਨੀਅਨ) ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ (ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ-ਬੇਲਾਰੂਸੀਅਨ) ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪੂਰਬੀ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਪੱਛਮੀ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਲੱਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਵੀ ਮੂਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ (ਸਵਿਸ-ਅਲਸੈਟਿਆਨ-ਦੱਖਣੀ ਜਰਮਨ), ਮਿਡਵੈਸਟਰਨ (ਸੈਂਟਰਲ ਜਰਮਨ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ (ਨੇਬਰਲੈਂਡਿਕ-ਉੱਤਰੀ ਜਰਮਨ) ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਿੱਦਿਸ਼ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਕਈ ਹਾਰੇਡੀ ਯਹੂਦੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਘਰ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਰੇਡੀ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਯਿੱਦੀਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਯਿੱਦਿਸ਼ਕੇਤ("ਅਸ਼ਕੇਨਾਜੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ", ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯਿੱਦਿਸ਼ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ "ਯਿੱਦਿਸ਼ ਮਿਊਜਿਕ": ਕਲੇਜ਼ਮਰ) ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣੀ ਸੁਰ ਨਾਲ ਯਹੂਦੀ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੂਲ
ਸਥਾਪਤ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਹੋਰ ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਯਹੂਦੀ ਨਵੀਆਂ ਸਹਿ-ਖੇਤਰੀ ਬੋਲੀਅਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਯਹੂਦੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਯਿੱਦਿਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜ਼ਾਰਫੈਟਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੂਡੋ-ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੱਧ-ਹਾਈ ਜਰਮਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸ਼ਕੇਨਜ਼ੀ ਸਮਾਜ ਨੇ ਆਕਾਰ ਲਿਆ।  ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਜਰਮਨ ਆਧਾਰ ਜੋ ਯਿੱਦੀਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪਾਂ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਯਹੂਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਕੇਨਾਜ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, "ਅਸ਼ਕੇਨਜ਼ੀ ਯਹੂਦੀ, (ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ: ਅਸਕਚੰਜ ਅਸ਼ਕੇਨਜ) (ਉਤਪਤ 10: 3), ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਲਈ ਮੱਧਯੁਗ ਦਾ ਇਬਰਾਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ। ਅਸ਼ਕੇਨਜ ਰਾਈਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪਟੈਟਿਡ (ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਪਾਈਅਰ)' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦ ਜਰਮਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਉੱਤਰੀ ਫਰਾਂਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਅਸ਼ਕੇਨਾਜੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਵਾਸ ਨਾਲ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।
ਧੁਨੀ ਵਿਉਂਤ
ਯਿੱਦਿਸ਼ ਫੋਨੋਲੋਜੀ ਸਟੈਂਡਰਡ ਜਰਮਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵਿਚ ਫਾਈਨਲ-ਅਡਵਾਂਟ ਡਿਵੌਇਸਿੰਗ ਅਤੇ ਫੋਰਟਿਸ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ / χ / ਫੋਨੀਮੈਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਵੂਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਰਮਨ ਫੋਨੇਮ / ਐਕਸ / ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੈ, ਜੋ ਤੰਗਲੀ, ਵੈਲਾਰ, ਜਾਂ ਯੂਵੀਲਰ ਹੈ। ਯਿੱਦਿਸ਼ ਵਿਚ ਸਵਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜ਼ੇਨੋਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
ਜ਼ੇਨੋ ਦੇ ਬਚੇ ਮਿਲਦੇ ਨੌ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸਾਂ (ਅਰਸਤੂ ਦੀ  ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੇ) ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਅਤੇ ਸਿੰਪਲੀਕਸ ਦਾ ਟੀਕਾ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਾਸਫੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਸ਼ੂਡੂ ਝੀਲ
ਸ਼ੂਡੂ ਝੀਲ ਚੀਨ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ,ਜੂੰਨਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਸ਼ੰਗਰੀ-ਲਾ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਪੁਡਾਕੂਓ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 1.1 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੂੰਨਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਖਹਿਰਾ (ਬਲਾਕ ਫਿਲੌਰ)
ਖਹਿਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਫਿਲੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਬਿਤਰੀ ਅਗਰਵਾਲਾ
ਸਾਬਿਤਰੀ ਅਗਰਵਾਲਾ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2019 ਵਿੱਚ ਪਟਕੁਰਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਬਿਤਰੀ ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਯੰਤਾ ਮੋਹੰਤੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਿਜੈ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਨੂੰ 17,920 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਰਾਇਣਗੜ੍ਹ
ਨਰਾਇਣਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਘਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਰਾ 1577 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ" ਕਿਹਾ।
ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ ੧੬੫੭ ਦੇ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬੁੰਗਾ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਅਸੀਂ ਵਾਸਤੂਸ਼ਿਲਪ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਰਬ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਸਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ ਧਰਮ, ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤਿ, ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਛੱਕਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰਖੀ।ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ ਤੁਂਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੁਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਸੀ।ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ,ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਯਾ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਪਿਆ।ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ।ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਕੌਲਸਰ ਤੇ ਬਿਬੇਕਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ ਲੋਹ ਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੌਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜਾਉ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵਖ ਵਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਯਾ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ੧੮ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੌਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੌਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੌਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੱਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਸਾਰੀ ਗਈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ,16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜੱਦ 1635 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਜੱਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ।
ਇਮਾਰਤ
thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੌਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ੦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ੦ ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ ਮਿਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੰਸਬਰ, 1588 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ ਜੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵਲ ਖੁੱਲਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਿੰਤਬਰ 1604 ਈ੦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੂਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ।
ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੋੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੋੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੋੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।