cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ
ਸਰਦਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੁਸ਼ਹਿਰੇ ਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਨਿਡਰਤਾ ਤੇ ਜੰਗੀ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ਤਹਿ ਪਾਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਰ ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਬਰਨਜ਼ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਸਾਹਨਤ ਅਲੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਫ਼ਲਤਾਈਆਂ ਐਸੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਨ 1834 ਈ. ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਓਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਧਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਭਾਵ ਸੂਬਾ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਅਤੇ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। 27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਸੰਨ 1834 ਈ. ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੜੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਅਟਕ ਤੋਂ ਬੇੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਪਾਰ ਕਰਵਾਈ। ਓਧਰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤੁਰਤ-ਫੁਰਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚਮਕਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਮੋਰਚੇ ਬਣਾ ਕੇ ਤੋਪਾਂ ਬੀੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ।
ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਧੂੰਆਂਧਾਰ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਕੰਬ ਉਠਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਹਾਜੀ ਖਾਨ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਸਰਦਾਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਹਸਨਵਾਲੀਏ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਫੱਟੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ ਪਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਅੱਗੇ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ। ਮਈ 1834 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਕ ਜਿੱਤ ਦਾ ਬਿਗਲ ਵੱਜ ਚੁਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਉਂਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਾ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੱਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕੱਟ ਚੁਕਾ ਅੰਗ ਮੁੜ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬ ਨੂੰ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਰਾਮਾਤ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਰਾਤ ਦੀਪਮਾਲਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਰਕਜਈਆਂ ਹੱਥੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ ਸੀ।
ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਉਪਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀ ਸਿਰ ਇੱਕ ਦੀਨਾਰ (ਚਾਰ ਮਾਸੇ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ) ਜਜ਼ੀਆ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਬਿਖੜੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਫੌਜੀ ਮੁਲਕੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਧੀਆ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵਡਿਆਈ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਿਲੀ।
ਨਾਵਲੀ ਕੌਮ ਲੜਾਈ
ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਮੁੰਗੇਰ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਜਾਤ ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਸਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਧਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਚਲ ਪਈ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ 9 ਨਵੰਬਰ, 1821 ਦੇ ਦਿਨ, ਮੰਗਲੀ ਘਾਟੀ ਵਿਚ, ਪੱਖਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ, 30000 ਤਨਾਵਲੀ ਕੌਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਨਲਵਾ ਨੇ ਇਸਮਾਈਲ, ਇਕਬਾਲ ਬੱਟ ਅਤੇ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਮਲਵਈ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹ ਦੇਣ ਤੋਂ ਕੋਰੀ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਮੇਘ ਸਿੰਘ ਰੂਸਾ ਦੇ ਜੱਥੇ ਨੇ ਤਨਾਵਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਤੋੜ ਦਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਕੇ ਜੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਅਖ਼ੀਰ ਤਨਾਵਲੀਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਦੋ ਪਹਿਰ (6 ਘੰਟੇ) ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ 2000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਤਨਾਵਲੀ ਮਾਰੇ ਗਏ (ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ)। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਚਿੱਟੇ ਝੰਡੇ ਲੈ ਕੇ ਆ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ। ਨਲਵਾ ਨੇ ਘਾਟੀ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਨੂੰ 5 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਾਨ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੇ ਦਿਤੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਮੁਜੱਫਰਾਬਾਦ ਦੇ ਰਾਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਂਗਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਮਾਂਗਲੀ ਦੇ ਦਰ੍ਹਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਭਾਰੀ ਲਸ਼ਕਰ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੁੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਹ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਰੱਬ ਦਾ ਭਾਣਾ ਐਸਾ ਵਰਤਿਆ ਕਿ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਮੀਂਹ ਹਟਿਆ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਠਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਛੱਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਥੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ-ਮਿੱਟੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ। ਇਧਰ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਵੀ ਭਾਂਪ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਵੀ
ਕਿਲਾ ਜਮਰੌਦ
ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਉਂਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਲਵਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਰੋਕਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਜੜ ਪੈ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਨੇ 14 ਤੋਪਾਂ ਵੀ ਖੋਹ ਲਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਅਫਗਾਨ ਦੌੜ ਕੇ ਛਿਪ ਗਏ ਤਾਂ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਆਰਾਮ ਦਿਵਾਇਆ ਜਾਏ। ਪਰ ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਹੱਥਾ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹੋਇਆ ਦੱਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਫ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਝੱਟ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਗੁਫ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਦਾ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਸਰਦਾਰ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਗੁਫ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਅਫਗਾਨ ਨੇ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ। ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਉਥੇ ਹੀ ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਸ. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਹੋਰ ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਨਲਵੇ ਦੇ ਲੱਗੀਆਂ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਵਾਰ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣ-ਚੁਣ ਮਾਰਿਆ ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਭਾਣਾ ਵਰਤਣਾ ਸੀ, ਵਰਤ ਚੁਕਾ ਸੀ।
ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਨੇ ਫੱਟੜ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੜੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਦੀਆਂ ਵਾਗਾਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਧਿਆਨ ਪੂਰਬਕ ਨਲਵੇ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਨਾਜ਼ਕ ਵੇਖੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਝੰਡੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ-ਆਬਰੂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਖੀਰਲੇ ਸਵਾਸਾਂ ਤਕ ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇਗੀ। ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਭੌਰ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਮਾਂ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1837 ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਸੀ। ਸ. ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਨਲਵਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਦ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਨੁਕਰ ਵੱਲ ਸਾਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਨਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਕਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਦਿਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਉਰਫ਼ ਕਾਦਰਯਾਰ, ਮਿਸਰ ਹਰੀ ਚੰਦ ਉਰਫ਼ ਕਾਦਰਯਾਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਿਆਲ, ਸਾਰੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, 1967 ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਗੀਤ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਕੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਅਮਰ ਚਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1978 ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ (ਅਮਰ ਚਿੱਤਰ ਕਥਾ ਕਾਮਿਕਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇਖੋ)।
30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਚੈਂਪੀਅਨ ਆਫ਼ ਦਾ ਖਾਲਸਾਜੀ 1791–1837, ਵਨੀਤ ਨਲੂਆ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ - ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵੰਸ਼ਜ - 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਆਲਮਾਈਟੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਦੀ ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਲੂਆ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ 176ਵੀਂ ਬਰਸੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਦਾ ਗੀਤ ਵਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ 8 ਨਵੰਬਰ, 2022 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 553ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 30 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਟਿਊਬ ਵਿਊਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1791 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1837
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ (ਕੁਰਕਸ਼ੇਤਰ)
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਹੁਆਜਿਯਾਚੀ ਝੀਲ
ਹੁਆਜਿਯਾਚੀ ਝੀਲ  ਹਾਂਗਜ਼ੂ, ਸ਼ੇਜਿਆਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ।
ਲਗਭਗ ਛੇ-ਸੌ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਿਰਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੋਂਗਵੂ ਯੁੱਗ (1368-1398) ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਿਸਟਰ ਹੁਆ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੰਘਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸੇ, ਇਸ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਝੀਲ ਸ਼ੀਜਿਆਂਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹੁਆਜੀਆਚੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਝੀਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਂਗਜ਼ੂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ।ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਕਸਿਨ ਟਿੰਗ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ
ਚੀਨੀ ਪਵੇਲੀਅਨ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 90 ਮਿ. ਤੋਂ ਵੱਧ (55,000 ਮੀਟਰ 2 ਤੋਂ ਵੱਧ) ਅਤੇ ਔਸਤਨ 2 ਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ।
ਹੁਆ ਇੱਕ ਆਮ ਚੀਨੀ ਉਪਨਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਆ  ਦਾ ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰਿਵਾਰ ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਆਜੀਆ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਾਇਦ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੁਆ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਚੀ  ਝੀਲ ਲਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ੀਜਿਆਂਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਹਿਮਾ
ਰਚਨਾ ਤੇ ਛਪਾਈ
ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ 1776 ਈ: ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ। ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਛਾਪ ਦਿੱਤਾ।
ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ
ਗੁਰੂ ਅੰਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰੂਪ ਦਾਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਤਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਮਾਣ ਵੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਭੱਲਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ
'''ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ
ਬਾਜੀ ਰਾਊਤ
ਬਾਜੀ ਰਾਊਤ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹਨ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਉਮਰ  6 ਸਾਲ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ  ਉਮਰ 9 ਸਾਲ।12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਜੀ ਬੇੜੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਮਣੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 11 ਅਕਤੂਬਰ, 1938 ਨੂੰ ਨੀਲਕਾਂਤਪੁਰ, ਭੁਬਨ, ਡੇਨਕਾਨਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਖੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਜੀ ਰਾਉਤ, ਬਾਹਮਣੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਬੇੜੀ ਚਾਲਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਬਾਜੀ ਪ੍ਰਜਾਮੰਡਲ ਦੀ ਬਾਨਰ ਸੇਨਾ (ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ) ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਦੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖਵਾਲੀ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਚੁਣਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਾਜੀ ਨੂੰ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧਕਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਸਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕੋਰਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਰਾਉਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਨ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਫ਼ਗੁ ਸਾਹੂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੋਛਾਰ ਕੀਤੀ।
ਬਾਜੀ ਰਾਊਤ ਸਮਨ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬਾਜੀ ਰਾਊਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਉਤਕਾਲਾ ਕਲਚਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਆਈਆਈਟੀ ਬੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ਉੜੀਆ ਯੂਥ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ "ਬਾਜੀ ਰਾਊਤ ਸਮਨ", ਉਤਕਾਲਾ ਦਿਵਸ (ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਦਿਨ) ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਕਲਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਬਾਜੀ ਰਾਊਤ ਸਮਨ" ਵਿੱਚ 2016 ਲਈ ਸਨਿਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਲਈ ਸਨਿਤੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਜੀ ਰਾਊਤ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜੋਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉੜੀਸਾ ਲਈ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ
ਪਾਵਨੀ ਪਾਂਡੇ
ਪਾਵਨੀ ਪਾਂਡੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਲ ਚੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਪਾਂਡੇ ਨੇ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਪਵਨੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅਪਣਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ "ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਲ ਚੈਂਪਸ" ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ "ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕ" ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਟ੍ਰੇਨਰ ਥਾਮਸ ਐਪਲ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 2011 ਦੀ ਫਿਲਮ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਪਾਂਡੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਹਨ ਅਮਲ ਮਲਿਕ, ਸਚਿਨ-ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਅਰਿਜੀਤ ਸਿੰਘ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards
ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ
ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ (26 ਜੁਲਾਈ 1856 – 2 ਨਵੰਬਰ 1950) ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਲੰਦਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਮਾਲ ਦਿਖਾਏ, ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਲਾ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਮਾਜੀ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਸਰਸੀ ਰਗ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਉਸਦੇ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਥੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਵਾਦਲਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ 1856 ਨੂੰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੰਜ ਸਟ੍ਰੀਟ ਡਬਲਿਨ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜਾਰਜ ਕਾਰ ਸ਼ਾਅ (1814–85),ਇੱਕ ਨਾਕਾਮ ਅਨਾਜ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ (1830–1913) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਗਾਇਕ ਤੇ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਸੀ। ਸ਼ਾਅ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ।
ਪੜ੍ਹਾਈ
ਸ਼ਾਅ ਕੁਝ ਚਿਰ ਇੱਕ ਗਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵੈਸਲੇ ਕਾਲਜ, ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡਾਲਕੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਡਬਲਿਨ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਡਬਲਿਨ ਦੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਾਇੰਟੇਫ਼ਿਕ ਅਤੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਡੇ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਰਸਮੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨਭਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਕੂਲਮਾਸਟਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੱਕ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੇਲਾਂ ਅਤੇ ਟਰਨਕੀ (ਆਰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਮੰਡੀ ਦਾ ਮਾਲ) ਹਨ"।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਸ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ
ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਆਂਡਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਨਾ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਰੋਮ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਓਸਾਈਟ ਡਾਈਨੋਸੀਅਲ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।  ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਲੈਟਲ ਪੜਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅੰਡਾ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੇਟ ਹੋਣ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਅੰਦਰਲੀ (ਐਂਡੋਔਮੈਟ੍ਰੀਅਮ) ਇੱਕ ਫਰੂਡ ਅੰਡੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਧਾਰਣਾ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ, ਤਾਂ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖੂਨ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੇੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ, ਫੂਲਿਕਲਰ ਪੜਾਅ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮਾਹਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਰਾਹੀਂ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ (ਲਗਭਗ 28 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਤੋਂ 18 ਦਿਨਾਂ ਤਕ), ਸਭ ਉਪਜਾਊ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਕ ਤੋਰ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵਰਤਾਰਾ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ    ਆਖਰੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਮਿਆਦ (ਐਲਐਮਪੀ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਔਸਤਨ 14.6 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 8.2 ਤੋਂ 20.5 ਦਿਨ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹਿਪੋਥੈਲੇਮਸ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਪੈਟਿਊਟਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਐਲਟੂਰੀ ਕੂੜੇ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੇ ਰਿਲੀਜ ਰਾਹੀਂ, ਲਿਊਟਿਕਾਈਜ਼ਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ (ਐੱਚ. ਐੱਚ.) ਅਤੇ ਫੋਲੀਕਲ-ਐਕਟੀਮੈਟਿੰਗ ਹਾਰਮੋਨ (ਐਫਐਸਐਚ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਮਾਹਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਫੋਲੀਕਲ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਪੁਲੁਸ ਵਿਸਥਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਐਫਐਸਐਚ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਟਿਗਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਛੇਦ ਫੋਲੀਕਲ ਵਿੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਓਸੀਟ ਇਹ ਛਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਮੋਰੀ ਰਾਹੀਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ, ਪਿਊਟਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਫਐਸਐਚ ਅਤੇ ਐਲ ਐਚ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਪਾਕ ਦੁਆਰਾ ਟ੍ਰਿਗਰ  ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿਊਟਲ (ਪੋਸਟ ਆਵੂਲੇਟਰੀ) ਪੜਾਅ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸੈਕੰਡਰੀ ਓਓਸੀਟ ਫੈਲੋਪਿਅਨ ਟਿਊਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੁਆਰਾ ਫਰਟੀਲਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫਾਰਮੇਡ ਸੈਕੰਡਰੀ ਓਓਸੀਟ ਜਾਂ ਅੰਡਾ 6-12 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਪੱਕਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੂਚਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Uses authors parameter ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Uses editors parameter ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜਨਨ
ਪਾਇਰੇਸੀ
right|thumb|ਪਾਈਰੇਸੀ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ "ਜੋਲੀ ਰੌਜਰ" right|thumb|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਹ ਇੱਕ ਅਲਜੀਰੀਅਨ ਡਕੈਤ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ; ਜੌਨ ਫੇਅਰਬਰਨ (1793-1832) ਦੁਆਰਾ ਰੰਗੀਨ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਪਾਇਰੇਸੀ,ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡਕੈਤੀ ਜਾਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਈਰੇਸੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ ਸੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਾਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੇਡਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਏਜੀਅਨ ਅਤੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਸੰਖੇਪ ਚੈਨਲ ਜੋ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਯੋਗ ਰੂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਪਾਈਰੇਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਵਣਜ-ਸੰਬੰਧੀ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।  ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਮਲੈਕਾ ਦੇ ਪਣਜੋੜ, ਮੈਡਗਾਸਕਰ, ਅਦੇਨ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚੈਨਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਡਕੈਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤ ਹੋਵੇ. ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਪੈਰਲਲ ਹੈ ਹਾਈਵੇਅ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਬੈਂਡਿਟਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ. ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ੍ਰਿੰਗ ਪਾਈਰੇਸੀ ਵਰਗੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਪਤਾਨ, ਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਜਹਾਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਗ਼ੈਰ-ਰਾਜ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਰਹਦਾਂ ਲੁੱਟਣ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕੋਈ ਟ੍ਰੇਨ ਜਾਂ ਗੱਡੀ ਲੁੱਟਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ), ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕੰਢੇ' ਤੇ, ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਣਾਅ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਹਾਜ' ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ). ਪਾਈਰੇਸੀ ਜਾਂ ਪਾਈਰੇਟਿੰਗ ਰਵਾਇਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਕਈ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ . 21 ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਾ ਹੈ (2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 16 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਸੰਸਾਰਕ ਨੁਕਸਾਨ), ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਸੋਮਾਲੀ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਲੈਕਾ ਦੇ ਪਣਜੋੜ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ.
ਅੱਜਕਲ, ਪਾਈਰੇਟ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕੇਟ ਰਹੀ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਖਤਰਨਾਕ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਛੋਟੇ ਮੋਟਰਬੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਚਾਲ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਰਗੋ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਘੱਟ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਮੋਟਰਬੋਟਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਮਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਮਲੇ ਅਕਸਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ, ਹਾਈ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਹੌਜ਼ ਜਾਂ ਸਾਊਂਡ ਤੋਪਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਖਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰੇਡਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸੂਚਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਇਰੇਸੀ
6ਵਾਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ
2014 ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਰੂਸ, ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦਾ 6ਵਾਂ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਫੋਰਤਾਲੇਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੇ ਚਾਰ-ਮੈਂਬਰੀ ਬ੍ਰਿਕ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਅਪਰੈਲ 2010 ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, 2014 ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਬਰਾਸੀਲੀਆ ਵਿੱਚ 2010 ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਰਲਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਕਸ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ
ਹੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕਾਂਡ
ਹੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕਾਂਡ ਜਾਂ ਹੇ ਮਾਰਕੀਟ ਕਾਂਡ ਕਤਲਾਮ) 4 ਮਈ 1886 ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ 'ਹੇ ਮਾਰਕੀਟ ਚੌਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜਦੂਰ ਮੁਜਾਹਰੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੇ ਬੰਬ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ।
ਮੱਲਵਾਲਾ
ਮਾਲਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੰਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੜੈਚ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)
ਬੜੈਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ-1 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ - 1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ-1 ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਰਮਿਹਰ ਕੌਰ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਗੁਰਮਿਹਰ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਥਲਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਅਫਸਰ ਸਨ ਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, 6 ਅਗਸਤ 1999 ਨੂੰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਈਫਲ ਕੈਂਪ ਉੱਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵੇਰੇ 1:15 ਵਜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੱਤ ਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਗੁਰਮਿਹਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।
ਕੌਰ ਨੇ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੋਮਰਵਿਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਡਰਨ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
ਗੁਰਮਿਹਰ ਨੇ ਅਪਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਪਾਈ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਏ.ਬੀ.ਵੀ.ਪੀ. ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪਾਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀਡੀਓ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਕਿਰਨ ਰਿਜਿਜੂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਿੱਖਾ ਸ਼ਬਦੀ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ਧਰੋਹੀ ਕਿਹਾ। ਕੁਝ ਚਰਚਿਤ ਹਸਤੀਆਂ ਵਰਿੰਦਰ ਸਹਿਵਾਗ ਅਤੇ ਰਣਦੀਪ ਹੁੱਡਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਇਰ ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਗੁਰਮਿਹਰ ਕੌਰ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਰਨ ਰਿਜਿਜੂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਖਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੌਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੁਰਮਿਹਰ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ "ਵੀਡੀਓ 'ਚ ਉਸ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੱਡੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਯੁੱਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖੇ। ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ। ਸਥਿਤੀਆਂ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਡੀ.ਯੂ. ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ
ਉਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਏ.ਬੀ.ਵੀ.ਪੀ. ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਚਾਓ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਏ.ਬੀ.ਵੀ.ਪੀ. ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਉਮਰ ਖਾਲਿਦ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਿਦ ਸ਼ੋਰਾ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮਜਸ ਕਾਲਜ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਮੈਕਸੀਕੀ ਪੇਸੋ
ਪੇਸੋ (ਮੁਦਰਾ: $; ਕੋਡ: MXN) ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਸੋ ਅਤੇ ਡਾਲਰ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ 15ਵੀਂ-19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਪੇਨੀ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਡਾਲਰ ਚਿੰਨ੍ਹ "$" ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ 13ਵੀਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ISO 4217 ਕੋਡ MXN ਹੈ; 1993 ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕੋਡ MXP ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪੇਸੋ ਵਿੱਚ 100 ਸਿੰਤਾਵੋ "¢" ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸੋਸ ਓਰੋ (ਸੋਨੇ ਦੇ ਵੱਟੇ) ਜਾਂ ਪੇਸੋਸ ਪਲਾਤਾ (ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵੱਟੇ) ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਪੇਨੀ ਸ਼ਬਦ peso ਦਾ ਅੱਖਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ ਵਜ਼ਨੀ ਵੱਟਾ ਹੈ। 4 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਪੇਸੋ ਦੀ ਵਟਾਂਦਰਾ ਦਰ $16.5914 ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਰੋ ਅਤੇ $12.7597 ਪ੍ਰਤੀ ਯੂ.ਐੱਸ. ਡਾਲਰ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ
ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ 'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤਰਚਿਤ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ 'ਸਾਗਰ'ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਜਾਂ ਨੰਦ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਰਣ 'ਸਾਗਰਨੰਦੀ' ਬਣ ਗਏ। ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਆਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉੱਧਰਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਪਰ ਸੀਮਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ'ਚ ਉੱਲਿਖਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਚੋਂ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ (880-900 ਈ੦ ਸਦੀ) ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਨ ।'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼'ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਆਚਾਰੀਆ ਸੁਭੂਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ (1060-1150 ਈo ਸਦੀ) ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ'ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼' ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ 1922 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜਾ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸਿਲਵਾਨ ਲੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭਿਆਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ 'ਜਨਰਲ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਸਟਰ ਐਮ•ਡਿਲਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1937 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਾਟ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਕੁੰਭਕਰਨ,ਸ਼ੁੰਭਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸਲੋਕ ਲਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦੀ ਨਾਟ੍ਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ ਰਚਨਾ ਨਾਟਕਲਕ੍ਸ਼ਣਰਤਨਕੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਵਿਸ਼ੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਹਨ:- ਰੂਪਕ,ਅਵਸਥਾਪੰਚਕ, ਭਾਸ਼ਾਪ੍ਰਕਾਰ ,ਅਰਥਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ,ਅੰਕ, ਸੰਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪਤਾਕਾਸਥਾਨ ,ਵ੍ਰਿੱਤੀਆ ਦੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ, ਅਲੰਕਾਰ ,ਰਸ ,ਭਾਵ , ਨਾਇਕ- ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਭੇਦ,ਗੁਣ, ਰੂਪਕਾਂ-ਉਪਰੂਪਕਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਆਦਿ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਸਾਗਰਨੰਦੀ ਦਾ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਹਵਾਲੇ
=
ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ
ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਭਵਾਨੀਗੜ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 15 ਵਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਹਰੇਕ ਵਾਰਡ ਦੇ ਕੌਂਸਲਰ 5 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਫ਼ਿਓਨਕਾਰਾਹਿਸਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ
ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਲਿਵਰਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਲਿਵਰਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ (Eng: Liverpool F.C.) ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਿਵਰਪੂਲ, ਮਰਜ਼ੀਸਾਈਡ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੀ ਪਾਰੀ ਹੈ ਕਲੱਬ ਨੇ 5 ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ, 3 ਯੂਈਐੱਫਏ ਕੱਪ, 3 ਯੂਈਐੱਫਏ ਸੁਪਰ ਕੱਪ, 18 ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ, 7 ਐਫ.ਏ. ਕੱਪ, ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ 8 ਲੀਗ ਕੁੰਡ ਅਤੇ 15 ਐੱਫ.ਏ. ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸ਼ੀਲਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1892 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ. ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲੱਬ ਐਨਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਫੁਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੋਰਸ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਬਿਲ ਸ਼ੰਕੇਲੀ ਅਤੇ ਬੌਬ ਪਾਇਸਲੇ ਨੇ ਕਲੱਬ ਨੂੰ 11 ਲੀਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸੱਤ ਯੂਰਪੀਅਨ ਟਰਾਫੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਰਫਾ ਬੇਨੀਟੇਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸਟੀਵਨ ਜੈਰਾਰਡ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੁਆਰਾ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਲੀਵਪੂਲ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਇਆ, ਅੱਧੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 3-0 ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 2005 ਵਿੱਚ ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਲਈ।
ਲਿਵਰਪੂਲ 2014-15 ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ € 391 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਸਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਅਤੇ 2016 ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 1.55 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਹੈ। ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਰਥ ਵੈਸਟ ਡਰਬੀ ਨੇ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਤੇ ਐਵਰਟਨ ਨਾਲ ਮਿਰਸੇਸਾਈਡ ਡਰਬੀ।
ਕਲੱਬ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਦੋ ਵੱਡੇ ਤਰਾਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1985 ਵਿੱਚ ਹੇਸਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹੈਸਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 39 ਲੋਕ- ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਟੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜੁਵੈਂਟਸ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ- ਮਰ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ, 1989 ਵਿੱਚ ਹਿਲਜ਼ਬੋਰੋ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 96 ਲਿਵਰਪੂਲ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੀ ਘੇਰੇ ਦੀ ਵਾੜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਚੂਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1964 ਵਿਚ ਟੀਮ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸ਼ਰਟ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸ਼ਾਰਟਸ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਇਕ ਆਲ-ਰੈੱਡ ਹੋਮ ਸਟਰੀਟ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਲੱਬ ਦਾ ਗੀਤ "You'll Never Walk Alone (ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੋਗੇ)"।
ਇਤਿਹਾਸ
alt=Black and white photograph of elder and bald John Houlding, wearing beard and bow tie.|thumb|ਲਿਵਰਪੂਲ ਐੱਫ. ਸੀ. ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਜਾਨ ਹੌਡਿੰਗ ਲਿਵਰਪੂਲ ਐੱਫ. ਸੀ. ਐਵਰਟੋਨ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਜੋਹਨ ਹੌਡਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਲੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਐਨਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸੰਨ 1892 ਵਿੱਚ ਐਵਰਟਨ ਗੁਜਿਸਨ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ ਅਤੇ ਹੌਡਿੰਗ ਨੇ ਲੀਵਰਪੁਲ ਐਫ.ਕੇ. ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਐਨਫਿਲਡ 'ਤੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ "ਐਵਰਟਨ ਐੱਫ. ਸੀ. ਐਂਡ ਅਥਲੈਟਿਕ ਮੈਦਾਨਸ ਲਿਮਿਟਿਡ" (ਐਵਰਟਨ ਐਥਲੈਟਿਕ ਫਾਰ ਸ਼ੌਰਟ), ਕਲੱਬ ਲੀਵਰਪੁਲ ਐਫ ਸੀ ਸੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 1892 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਏਵਰਟਨ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡੀਬੂਟ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੈਂਕੇਸ਼ਾਇਰ ਲੀਗ ਜਿੱਤੀ, ਅਤੇ 1893-94 ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੂਜੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਇਸਨੇ 1901 ਵਿਚ  ਅਤੇ ਫਿਰ 1906 ਵਿਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਵੀਕੂਏਨ ਲਹਿਰ
ਵੀਕੂਏਨ ਲਹਿਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਇਹ ਲਹਿਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲਾਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਲਿਵਰਪੂਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਇਤਿਹਾਸ
ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ 1914 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਐਫ. ਏ. ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਬਰਨਲੀ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਨੇ 1922 ਅਤੇ 1923 ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਪਰ 1946-47 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੱਕ ਇਕ ਹੋਰ ਟਰਾਫੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਲਮ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਵੈਸਟ ਹਾਮ ਉੱਤਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅੱਧਾ ਜਾਰਜ ਕੇ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਫਸਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਜਿੱਤ ਲਈ। 1950 ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇਸਨੇ ਆਰਸੈਂਲ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਿਆ। 1953-54 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਦੂਜੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1958-59 ਦੇ ਐਫ.ਏ. ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਗੈਰ-ਲੀਗ ਵਰਸੇਸਟਰ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 2-1 ਨਾਲ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਬਿਲ ਸ਼ੈਂਕੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ 24 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਨਫਿਲਡ ਵਿਚ ਇਕ ਸਟੋਰੇਜ ਰੂਮ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਕੋਚ ਰਣਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇੱਥੇ, ਸ਼ੰਕੇਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ "ਬੂਟ ਰੂਮ" ਦੇ ਸਦੱਸ ਜੋ ਫਾਗਨ, ਰਊਬੇਨ ਬੈੱਨਟ ਅਤੇ ਬੌਬ ਪਾਇਸਲੇ ਨੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। alt=Statue of a man with his arms held aloft|left|thumb|ਐਨਫਿਲਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਿੱਲ ਸ਼ੈਂਕਲੀ ਦੇ ਬੁੱਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ। ਸ਼ੈਂਕਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲੱਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ ਜਿਤਿਆ। ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਵਾਪਸ 1962 ਵਿੱਚ ਫਰਸਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 17 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ 1964 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। 1965 ਵਿਚ, ਕਲੱਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਐੱਫ ਏ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ. 1966 ਵਿੱਚ, ਕਲੱਬ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਜਿੱਤ ਲਈ ਪਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਜੇਤੂ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਬੋਰੋਸੀਆ ਡਾਟਮੁੰਡ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। 1972-73 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਲੀਗ ਅਤੇ ਯੂਈਐਫਏ ਕੱਪ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨੇ ਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੈਂਕਲੀ ਮਗਰੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਾਇਕ, ਬੌਬ ਪਾਈਸਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। 1976 ਵਿੱਚ, ਪੈਸਿਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਜੋਂ ਦੂਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਕਲੱਬ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਲੀਗ ਅਤੇ ਯੂਈਐਂਫਾ ਕੱਪ ਦੋ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸੀਜ਼ਨ, ਕਲੱਬ ਨੇ ਲੀਗ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ, ਪਰ ਇਹ 1977 ਐੱਫ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਕੱਪ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਫਸਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਪਾਇਸਲੇ ਦੇ ਨੌਂ ਸੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਲੀਵਰਪੁਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਯੂਰਪੀਨ ਕੱਪ, ਇੱਕ ਯੂਈਐਫਏ ਕੱਪ, ਛੇ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਲੀਗ ਕੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ 21 ਟਰਾਫੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਇਕੋਮਾਤਰ ਘਰੇਲੂ ਟ੍ਰਾਫੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਉਹ ਐਫ ਏ ਕੱਪ ਸੀ।
ਪਾਇਸਲੇ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਜੋ ਫਾਗਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। ਫਗਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਲੀਗ, ਲੀਗ ਕੱਪ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਟਰਾਫੀਆਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੀਮ ਬਣ ਗਈ। ਲੀਵਰਪੂਲ 1985 ਵਿੱਚ ਹੇਵੈਸਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਜੂਵੈਂਟਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਿਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਲਾਕ-ਆਫ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਾੜ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੁਵੁੰਟਸ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ 'ਤੇ ਚਾਰਜ ਲਗਾਏ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢਹਿਣ ਲਈ ਇਕ ਕੰਧ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 39 ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਟਾਲੀਅਨਜ਼। ਇਹ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਹੈਸਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਤਬਾਹੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਚ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਜੂਵੈਂਟਸ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਦੁਖਾਂਤ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ; ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੂੰ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਘਟ ਕੇ ਛੇ ਸਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਚੌਦਾਂ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੈਤਿਕ ਸਰੀਰਕ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ। alt=3 burgundy tablets with gold engraved writing. Below the tablets are flowers.|thumb|Hillsborough ਯਾਦਗਾਰ, ਜੋ ਕਿ Hillsborough disaster ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 96 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਕਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਫਗਨ ਨੇ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਨੀ ਡਾਲੰਗੀ ਨੂੰ ਖਿਡਾਰੀ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕਲੱਬ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ 1985-86 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਇਕ ਲੀਗ ਅਤੇ ਕੱਪ "ਡਬਲ" ਸਮੇਤ ਦੋ ਐਫ ਏ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ। ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹਿੱਲਸਬਰਗ ਦੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ: 15 ਐੱਪਰ 1989 ਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਦੀ ਵਾੜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਨੱਬੇ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ; 95 ਦਿਨ ਦੀ ਪੀੜਤ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਚੇਤਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ Hillsborough ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟੇਲਰ ਰਿਸਰਚ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਲਈ ਰਾਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ-ਵਿਭਾਜਨ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੀਟ ਸਟੇਡੀਅਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਕਾਰਨ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਭੀੜ ਸੀ।
ਲਿਵਰਪੂਲ 1988-89 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੋਨਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਉੱਤੇ ਆਰਸੇਨਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰਹੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਗੁਆ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਅਰਸੇਨਲ ਨੇ ਆਖਰੀ ਟੀਚਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਡਲਗ੍ਰੇਸੀ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1991 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੱਲਸਬਰਗ ਆਫਤ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਗਰੀਮ ਸੋਨੇਸ ਨੇ ਲਿਆ। ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ 1992 ਲੀ ਐੱਫ ਐੱਫ ਫਾਈਨਲ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਬਣਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੀਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਲਗਾਤਾਰ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਉਹ ਜਨਵਰੀ 1994 ਵਿੱਚ ਬਰਖਾਸਤ ਹੋਏ। ਸੋਨੇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਰੌਏ ਈਵਨਸ ਨੇ ਲਈ, ਅਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ 1995 ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਕਪ ਫਾਈਨਲ ਇਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਮ੍ਹਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, 1996 ਅਤੇ 1998 ਵਿਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਸਨ ਜੋ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗਾਰਾਰਡ ਹੌਲਿਲਰ ਨੂੰ 1998-99 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਕੋ-ਮੈਨੇਜਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਈਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੰਬਰ 1998 ਵਿਚ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 2001 ਵਿੱਚ, ਹੌਲਰਅਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੂਰੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ "ਟਰੈਬਲ": ਐਫਏ ਕੱਪ, ਲੀਗ ਕੱਪ ਅਤੇ ਯੂਈਐਫਏ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਹੋਲੋਅਰ 2001-02 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਰਸੇਨਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੀਗ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਦੋ ਸਿਫ਼ਾਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਰਲੇਖ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। alt=A silver trophy with red ribbons on it, set against a green background|left|thumb|ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਕਲੱਬ 'ਕੱਪ ਟ੍ਰਾਫੀ ਲੀਵਪੂਲ ਦੁਆਰਾ 2005 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਜਿੱਤੀ 2003-04 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਹਾਊਲਰਰ ਦੀ ਥਾਂ ਰਫੇਲ ਬੇਨੀਟਜ਼ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ। ਬੇਨੀਟੇਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ 2004-05 ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਜ ਜਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਏਸੀ ਮਿਲਾਨ ਨੂੰ ਪੈਨਲਟੀ ਸ਼ੂਟਆਊਟ ਵਿੱਚ 3-2 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਮੈਚ 3-3 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਸੀਜ਼ਨ, ਲੀਵਰਪੂਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਤੀਸਰੇ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਹਾਮ ਸੰਯੁਕਤਤੂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 2006-13 ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਾਰਜ ਗਿਲੀਟ ਅਤੇ ਟੋਮ ਹਿਕਸ ਨੇ 2006-07 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਲੱਬ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਬਣ ਗਏ, ਇੱਕ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ ਨੂੰ 218.9 ਮਿਲੀਅਨ ਪੌਂਡ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਲੱਬ 2005 ਦੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਿਰੁੱਧ ਯੂਈਐੱਫਏ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2005 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ 2-1 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ। 2008-09 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ 86 ਪੁਆਇੰਟ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਅੰਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ ਯੂਨਾਈਟ ਦੇ ਉਪ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2009-10 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਲੀਵਰਪੂਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਬੇਨੀਟੇਜ਼ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਫੁਲਹੈਮ ਮੈਨੇਜਰ ਰਾਏ ਹੌਜਸਨ ਨੇ ਕੀਤੀ। 2010-11 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਦੀ ਕਗਾਰ' ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਲੈਣਦਾਰਾਂ ਨੇ ਹਾਈਕਜ਼ ਨੂੰ ਹਿੱਕਸ ਅਤੇ ਗਿਲਿਟ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲੱਬ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਬੋਸਟਨ ਰੈੱਡ ਸੁੱਕਸ ਅਤੇ ਫਿਨਵੇ ਸਪੋਰਟਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜੌਨ ਡਬਲਯੂ। ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਕਲੱਬ ਲਈ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿਚ ਮਾਲਕੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਉਸ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਹੌਜਸਨ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਨੇਜਰ ਕੇਨੀ ਡੇਲਗ੍ਰੇਸੀ ਕਾਰਡਿਫ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰਿਕਾਰਡ 8 ਵੇਂ ਲੀਗ ਕੱਪ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਫਲੇਕਸ ਚੈਂਸੀ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਦੀ ਹਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਿਵਰਪੂਲ 2011-12 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜੋ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਡਲਗੈਸਿ ਦੇ ਬਰਖਾਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਰੌਜਰਜ਼ ਨੇ ਲਿਆ ਸੀ ਰੋਜਰਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 2013-14 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਸਿਟੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਿਤਾਬ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ 101 ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਸਕੋਰ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 1895-96 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 106 ਸੀ। ਇਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ 2014-15 ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿੱਥੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਲੀਗ ਵਿਚ ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ 2015-16 ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਰੌਡਰਜ਼ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿਚ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਜੋਰਗਨ ਕਲਪ ਨੇ ਲਈ, ਜੋ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣੇ। ਇਤਿਹਾਸ ਕਲੌਪ ਦੀ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਕੱਪ ਅਤੇ ਯੂਈਐਫਏ ਯੂਰੋਪਾ ਲੀਗ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
ਰੰਗ ਅਤੇ ਬੈਜ
alt=A blue and white shirt and white shorts|thumb|ਲਿਵਰਪੂਲ (ਘਰ ਦੀ ਕਿੱਟ) 1892 ਤੋਂ 1896 ਤਕ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਇਸਦੇ ਘਰੇਲੂ ਰੰਗ ਸਾਰੇ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ ਐਵਰਟਨ ਕਿੱਟ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸ਼ਾਰਟ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ 1894 ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਲੱਬ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ। ਜਿਗਰ ਪੰਛੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ 1901 ਵਿਚ ਕਲੱਬ ਦੇ ਬੈਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ 1955 ਤਕ ਕਿੱਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1964 ਤਕ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਲਾਲ ਸ਼ਰਟ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਸ਼ਾਰਟਸ ਪਹਿਨਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਨੇਜਰ ਬਿਲ ਸੁੰਕਲ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲਾਲ ਸਟਰਿਪ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਅੰਡਰਲੇਚਟ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਲਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਵਾਨ ਸੈਂਟ ਜੋਹਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ:
ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੂਰ ਦੀ ਸਟੀਪ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਕਸਰ ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸ਼ਾਰਟਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਕਈ ਛੋਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 1987 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰੇ ਕਿੱਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1991-92 ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸੀਜ਼ਨ ਤੱਕ ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਹਰਾ ਸ਼ਰਟ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਸ਼ਾਰਟਸ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਨੇਵੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਪੀਲੇ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਈਕਰੀ ਸਮੇਤ ਕਲਰ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸੰਜੋਗਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕਲੱਬ ਨੇ 2008-09 ਦੀ ਸੀਜ਼ਨ ਤਕ ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਦੂਰ ਕਿੱਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੇ ਗ੍ਰੇ ਕਿਟ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਤੀਸਰੀ ਕਿੱਟ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਦੂਰ ਕਿੱਟ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੇ ਘਰ ਕਿੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਝੜਪਦਾ ਹੈ। 2012-15 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਿੱਟਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰੀਅਰ ਸਪੋਰਟਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 2012-13 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕਿੱਟ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਬਣ ਗਏ। ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿਚ, ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਦੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਨਿਊ ਬੈਲੇਂਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਾਰੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਬੈਲੇਂਸ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਂਡਡ ਸ਼ਰਟ 1985 ਤਕ ਉਬਰੋਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਐਡੀਦਾਸ ਨੇ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1996 ਤਕ ਕਿੱਟਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰਿਬੋਕ ਨੇ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਐਡੀਦਾਸ ਨੇ 2006 ਤੋਂ 2012 ਤਕ ਕਿੱਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ ਕਿਟ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। left|thumb|ਸ਼ੰਕੇ ਗੇਟਸ ਉੱਤੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਕਰੈਸਟ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ। ਲਿਵਰਪੂਲ 1979 ਵਿਚ ਹਿਟਾਚੀ ਨਾਲ ਇਕ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਾਂਟ 'ਤੇ ਇਕ ਸਪਾਂਸਰ ਦਾ ਲੋਗੋ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਲੱਬ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਕਲੱਬ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪੇਂਟਸ, ਕੈਡੀ, ਕਾਰਲਜ਼ਬਰਗ ਅਤੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1992 ਵਿਚ ਸਾਈਨ ਬਲਬਰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਇਹ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਿਖਰ-ਫੁੱਟ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ।  ਕਾਰਲਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ 2010-11 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ ਕਲੱਬ ਦਾ ਸਪਾਂਸਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਲਿਵਰਪੂਲ ਬੈਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜਿਗਰ ਪੰਛੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਢਾਲ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ 1992 ਵਿੱਚ, ਕਲੱਬ ਦੇ ਸਿਨੇ ਸਾਲ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਨਵਾਂ ਬੈਜ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ੰਕੀ ਗੇਟਸ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਮੇਤ। ਅਗਲੀ ਸਾਲ ਦੋਹਰੇ ਝਰਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਐਨਫਿਲੇਡ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ Hillsborough ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਲਾਟ ਹਿਲਿਸਬਰਗੋ ਤਬਾਹੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਵੋਅਰਅਰ ਸਪੋਰਟਸ 'ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਿਵਰਪੂਲ ਕਿੱਟ ਨੇ ਢਾਲ ਅਤੇ ਫਾਟਕ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਜੋ ਬਰੀਜ਼ ਨੂੰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਸ਼ਰਟ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ ਕਾਲਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਹਿਲ੍ਸਬਰਗੋ ਵਿਖੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ 96 ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੀ।
ਸਟੇਡੀਅਮ
alt=The interior of a stadium.|thumb|ਐਨਫੀਲਡ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਐੱਫ. ਸੀ. ਦਾ ਘਰ ਐਂਨਫੀਲਡ 1884 ਵਿਚ ਸਟੈਨਲੇ ਪਾਰਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਨਫਿਲਡ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜੌਨ ਹੌਡਿੰਗ ਨਾਲ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਐਵਰਟੈਨ ਦੁਆਰਾ ਕਲੱਬ ਗੁਡੀਜ਼ਨ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਖਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਹੌਲਡਿੰਗ ਨੇ 1892 ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਨੇ ਐਨਫਿਲ ਵਿਖੇ ਖੇਡਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 20,000 ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਰਫ 100 ਦਰਸ਼ਕ ਅੰਡਰਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕੋਪ ਨੂੰ 1906 ਵਿੱਚ ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਉੱਚ ਮੋਰਟਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਓਕਫੀਲਡ ਰੋਡ ਬੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੇਡ 1 ਸਤੰਬਰ 1906 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਘਰੇਲੂ ਟੀਮ ਨੇ ਸਟੋਕ ਸਿਟੀ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। 1906 ਵਿੱਚ, ਕੁਆਜ਼ੂਲੂ-ਨਾਟਲ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਪੈਮਾਨਾ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪੀਅਨ ਕੋਪ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਬੋਅਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਟਾਪੂ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸਪੋਰਟਨ ਕੋਪ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਨਕਸ਼ਾਇਰ ਰੇਜਿਮੇਂਟ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਸਟੈਂਡ ਵਿੱਚ 28,000 ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੰਗਲ ਪੜਾਅ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਟੇਡੀਅਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਪਿਯੋਨ ਕੋਪ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਐਨਫਿਲਡ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ; ਇਹ ਪੂਰੇ ਫੁਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮਰਥਕ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਐਂਫੀਲਡ 60,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ 55,000 ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਟੇਲਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੂੰ 1993-294 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਐਨਫੀਲਡ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੀਟਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥਾ 45,276 ਹੋ ਗਈ। ਟੇਲਰ ਰਿਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਲੱਭਤਾਂ ਨੇ ਕੇਮਿਲਨ ਰੋਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਪੁਨਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ 1992 ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ 2017 ਤਕ ਸੈਂਟਰਨਰੀ ਸਟੈਂਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਕੇਨੀ ਡਲਗਿਜ਼ੀ ਸਟੈਂਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1998 ਵਿਚ ਐਂਫੀਲਡ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇਕ ਵਾਧੂ ਟਾਇਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। 1999-2000 ਦੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਗਤੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਟਾਪ ਟਾਇਰ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਡੈਮ ਅਤੇ ਸਟੈਂਨਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਐਂਫੀਲਡ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ ਮਈ 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਟੇਨਲੇ ਪਾਰਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਮਤੀ ਜੁਲਾਈ 2004 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਾਈਟ 'ਤੇ 999 ਸਾਲ ਦੀ ਲੀਜ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ 2007 ਵਿਚ ਜਾਰਜ ਗਿਲੀਟ ਅਤੇ ਟੌਮ ਹਿਕਸ ਦੁਆਰਾ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਡਿਜਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿਚ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਗਸਤ 2011 ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ 60,000 ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਟੇਨਿਅਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਠੇਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਲਿਟ ਅਤੇ ਹਿਕਸ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ £ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਬੀਬੀਸੀ ਸਪੋਰਟ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਲਿਵਰਪੂਲ ਐਫ ਸੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਲਕ ਫੈਨਵੇ ਸਪੋਰਟਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਸਟੇਨਲੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਟੇਡੀਅਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅੰਨਫੀਲਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਘਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁੜ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਐਨਫੀਲਡ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 45,276 ਤੋਂ ਲਗਭਗ 60,000 ਤੱਕ ਵਧਾਉਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਲਗਭਗ £ 150 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਖਰਚਾ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਮੇਨ ਸਟੈਂਡ ਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਐਨਫੀਲਡ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 54,074 ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ £ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨੇ ਸਟੈਂਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਟੀਅਰ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਇਹ ਐਨਫੀਲਡ ਏਰੀਆ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ £ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਜੁਰਗੇਨ ਕਲਪ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਟੈਂਡ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਹਿਯੋਗ
alt=A single tiered stand that contains thousands of people. Several flags are being waved. In front of the stand is a grass pitch with a goal.|left|thumb|ਕੋਪ ਸਟੈਂਡ ਵਿਚ ਕੋਪੀਟ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਵਧੀਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਕਲੱਬ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਨ ਬੇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 50 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲੱਬ ਆਫ ਐਲਐਫਸੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਕ ਕਲੋਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ੰਕਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਪ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ। ਕਲੱਬ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਗਰਮੀ ਟੂਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲਿਵਰਪੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਪੀਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਐਨਫਿਲ ਤੇ ਕੋਪ ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ 2008 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੀਵਰ ਲੀਗ ਫੁਟਬਾਲ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਧਕੱਤੇ ਕਲੱਬ, ਏ ਐੱਫ ਸੀ. ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ।
ਗੀਤ "ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੋਗੇ (You 'll Never Walk Alone)", ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੌਜਰਜ਼ ਅਤੇ ਹੈਮਰਸਟੇਸਟਾਈਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੈਰੋਜ਼ਲ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਗੇਰੀ ਅਤੇ ਦਿ ਪੇਸਮੇਕਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਗੀਤ, ਕਲੱਬ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਐਨਫੀਲਡ ਭੀੜ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਹਨ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਲੱਬਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਗੀਤ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸ਼ੰਕਲੀ ਗੇਟਸ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ 2 ਅਗਸਤ, 1982 ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਮੈਨੇਜਰ ਬਿਲ ਸ਼ੈਂਕੇਲੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੈਂਕੇਲੀ ਗੇਟਸ ਦਾ "ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੋਗੇ" ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਕਲੱਬ ਦੇ ਮੁੰਤਕਿਲ 'ਤੇ ਛਾਪਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। alt=Design of the top of a set of gates, with the sky visible. The inscription on the gates reads "You'll Never Walk Alone".|right|thumb|ਸ਼ੈਂਕਲੀ ਗੇਟਸ, ਸਾਬਕਾ ਮੈਨੇਜਰ ਬਿਲ ਸ਼ੈਂਕਲੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ। ਕਲੱਬ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀਆਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸੀ 1985 ਹੈਸਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਆਗਾਜ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 39 ਜੁਵੰਟਸ ਸਮਰਥਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਸੀ; ਕੋਨੇਦਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਕਾਰਨ ਕੰਧ ਢਹਿ ਗਈ। ਯੂਈਐੱਫਏ ਨੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲੱਬਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਧੂ ਸਾਲ ਲਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ 1990-91 ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ 1990 ਵਿਚ ਲੀਗ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ 1987 ਵਿਚ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਹਵਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1989 ਵਿੱਚ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ, 14 ਲੀਵਰਪੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਅਨੈਤਿਕ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ; ਅੱਧੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਦੂਜਾ ਹਾਦਸਾ, 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 ਨੂੰ ਲਿਓਰਪੁੱਲ ਅਤੇ ਸ਼ੇਨਚਿੱਡ ਦੇ ਸ਼ੇਖਿਫਡ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੋਲ ਅਤੇ ਨਾਟਿੰਘਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਫ.ਏ. ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਲੇਪਡਿੰਗਜ਼ ਲੇਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨੈਨਿੱਚਟ 6 ਲਿਵਰਪੂਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਿੱਲਸਬਰਗ ਆਫ਼ਤ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਨ ਅਖਬਾਰ "ਸੱਚ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਲੇਖ ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਚੈਨਲਾਂ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਲੇ ਵੀ 20 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਕਈ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਲੇਸਬਰੋ ਨੈਸਮ ਕੈਂਪੇਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਜਿਉਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੁਸ਼ਮਣੀ
alt=People in blue and red shirts on a field with a ball in the air. In the background is a stand that contains a lot of people.|right|thumb|2006 ਵਿੱਚ ਐਂਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਮਿਰਸੀਸਾਈਡ ਡਰਬੀ। ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸਥਿਰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਮਰਸੀਸੇਸ ਅਤੇ ਐਵਰਟਨ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਲੱਬ ਨੇ ਮੈਸੀਸੇਡ ਡੇਰਬੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਗਠਨ ਅਤੇ ਐਵਰਟਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਐਨਫਿਲ ਦੇ ਉਸ ਮਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਅਤੇ ਏਵਰਟਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਸਿਆਸੀ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਸਰਸੀਡ ਡੇਰਬੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਡ੍ਰੌਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਦੋਸਤਾਨਾ ਡਰਬੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੇ ਖੇਤਰ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਲੀਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਰਸਿਡ ਦੇ ਡੇਰਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਹੋਰ ਮੁੰਤਕਿਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ "ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਮਾਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸਮਾਨ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੈਨਚੈੱਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਨੂੰ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋ ਕਲੱਬਾਂ ਨੂੰ 1964 ਅਤੇ 1967 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਟੀਮ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਚਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ 38 ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ 8 ਯੂਰਪੀਅਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਹੀ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਹਾਲਾਂਕਿ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੇ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਮੈਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ 26 ਸਾਲ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ. ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੋਕੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਕਲੱਬ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਵਾਰ ਹੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਬਕਾ ਮੈਨਚੇਸ੍ਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਲੈਕਸ ਫੇਰਗੂਸਨ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਲਿਵਰਪੂਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਰਚਾਰੀ ਪੈਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜਕਾ ਰਹੀ ਸੀ" ਅਤੇ ਦੋ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਖਰੀ ਖਿਡਾਰੀ ਫਿਲ ਚਿਸਨਲ, ਜੋ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।
ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤ
alt=Photograph|left|thumb|ਫਿਨਵੇ ਸਪੋਰਟਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਜੌਹਨ ਡਬਲਯੂ. ਹੈਨਰੀ, ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਐਂਫੀਲਡ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਜੌਹਨ ਹੌਡਿੰਗ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1892 ਤੋਂ 1 9 04 ਤਕ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੋਨ ਮੈਕਕੇਨਾ ਨੇ ਹੌਡਿੰਗ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਸੀ। McKenna ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ ਚੇਅਰਮੈਨਸ਼ਿਪ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੱਥ ਆਉਂਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੌਨ ਸਮਿਥ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਬਦਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪਿਤਾ ਕਲੱਬ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ ਸੀ, ਨੇ 1973 ਵਿਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1990 ਵਿਚ ਥਿੜਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨੋਲ ਵਾਈਟ ਸਨ ਜੋ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣੇ 1990 ਅਗਸਤ 1991 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਮਉਰੇਸ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 50 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਲੱਬ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣੇ. ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੌਹਨ ਮਿਓਰਾਂਸ ਵੀ ਲਿਵਰਪੂਲ ਵਿਚ ਸ਼ੇਅਰ ਹੋਲਡਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ 1961 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਐਵਰਟਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ. ਮੂਰਾਜ਼ ਨੇ 51 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਲੱਬ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿਚ ਲਿਵਰਪੂਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ।