cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਲੈਰੀ ਪੇਜ
ਹਵਾਲੇ
<div class="reflist columns references-column-width" style="-moz-column-width: 30em; -webkit-column-width: 30em; column-width: 30em; list-style-type: decimal;" data-template-mapping="{"targetname":"Reflist"}">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ
ਯਾਕ ਪਰੇਵੈਰ
ਯਾਕ ਪਰੇਵੈਰ (4 ਫਰਵਰੀ 1900 – 11 ਅਪਰੈਲ 1977) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਜੰਨਤ ਦੇ ਬੱਚੇ (ਫ਼ਿਲਮ) ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਯਾਕ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਊਲੀ-ਸੁਰ-ਸੀਏਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਬੋਨ ਮਾਰਛੇ ਨਾਂ ਦੇ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ
ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ
ਫ਼ਤਿਹਪੁਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ
ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ (জিয়া হায়দার রহমান, / z <span title="/iː/: 'ee' in 'fleece'">iː <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə   h <span title="/aɪ/: 'i' in 'tide'">aɪ d <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə r   r <span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː m <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə n  / ) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਆਫ ਵ੍ਹੱਟ ਵੀ ਨੋ, 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।  ਅਗਸਤ 2015 ਵਿਚ, ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਮਜ਼ ਟੇਟ ਬਲੈਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਦਘਾਟਨੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਨਾਲਡ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
2017 ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡਕਲਿਫ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ, ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਵਿਜ਼ਟਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਈਕਲ ਅਤੇ ਨੀਨਾ ਸੁਨਡੇਲ ਅਤੇ ਯੇਡੋ ਵਿਖੇ ਜੇਮਜ਼ ਸਿਲਬਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੈਲਮਾ ਸ਼ਾਪੀਰੋ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਇੱਕ ਬਰੂਨੋ ਕਰੇਸਕੀ ਫੋਰਮ, ਵਿਏਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੇਂਡੂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਲਹਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ  ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਸਿਲਹਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਕੁਝ ਬੰਗਾਲੀ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਰਹਿਮਾਨ ਛੋਟਾ ਹੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੌਂਸਿਲ ਐਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵੀਰਾਨ ਇਮਾਰਤ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬੱਸ ਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਵੇਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਰਜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਬੰਗੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ।  ਗੇਰਨੀਕਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਬੁਰੀਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।  ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਬਾਇਲਓਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਕਸਿਮਿਲਨੀਅਮ ਅਤੇ ਮਿਊਨਿਖ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵਕੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਕਟਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਮੈਨ ਸਾਕਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ, ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।  ਉਸ ਨੇ ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਈ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕੰਮ
ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਆਫ ਵ੍ਹੱਟ ਵੀ ਨੋ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇਮਜ਼ ਵੁੱਡ, ਲੁਈਸ ਅਡਲਰ, ਅਮਿਤਾਵ ਕੁਮਾਰ, ਜੋਇਸ ਕੈਰਲ ਓਟਸ ਅਤੇ ਵੈਂਡੀ ਲੈੱਸਰ ਦੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਖੱਟੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬ ਯਾਦੋ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹੋਰ
right|thumb|ਰਹਿਮਾਨ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ (ਜਨਵਰੀ 2015) ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਸਰਕਾਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਲੈਕਚਰ 2015 ਦੇਣ ਲਈ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਬੁੱਕ ਫ਼ੇਅਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਫਰਵਰੀ - ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਐਮਟਰਡਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ-ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਮੌਰੀਅਨ ਫਰੀਲੀ ਅਤੇ ਅਨਟੋਨੀਆ ਫਰੇਜ਼ਰ, ਵਿੱਕੀ ਫੈਦਰਸਟੋਨ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਸਟੋਥਾਰਡ ਨਾਲ  2016 ਦੇ ਪੀਈਐਨ ਪਿਨਟਰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਜੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।ਇਹ ਇਨਾਮ 2009 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੀਈਐਨ ਦੁਆਰਾ ਨੋਬਲ ਲੌਰੇਟ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈਰੋਲਡ ਪੇਂਟਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨਾਮ ਲਈ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਟਵੁੱਡ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।
ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ 15 ਸਤੰਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਨਿਊ ਅਮੈਰਿਕਾ ਦੁਆਰਾ 2017 ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਊ ਅਮਰੀਕਾ ਫੈਲੋਜ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਕਾਂ-ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਉਤਪਾਦਕਾਂ, ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਰਹਿਮਾਨ ਦੱਖਣੀ ਨਿਉ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਤੇ  ਗੈਰ-ਫਿਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੋ-ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਐਮਐਫਏ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ।
ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਹਾਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਰੈੱਡਕਲਿਫ ਫੈਲੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਨਾਇਪਰ 2
ਸਨਾਇਪਰ 2 (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Sniper 2) 2003 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ 2002 ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ ਵਿਖੇ ਫ਼ਿਲਮਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਲ 2003 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਟੌਮ ਬੈਰਅਨਜਰ, ਬੋਕੀਮ ਵੁੱਡਬਿਨ ਅਤੇ ਐਰਿਕਾ ਮਰੋਸਨ ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਨਾਇਪਰ ਲੜੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨਾਇਪਰ 3 (2004) ਅਤੇ ਸਨਾਇਪਰ: ਰੀਲੋਡਿਡ (2011) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਆਈਆਂ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਇੰਗਮਾਰ ਬਰਗਮਾਨ
ਇੰਗਮਾਰ ਬਰਗਮਾਨ; Ernst Ingmar Bergman (14 ਜੁਲਾਈ 1918 – 30 ਜੁਲਾਈ 2007) ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਰੰਗ-ਮੰਚ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਜਖੇਤਰ ਜਾਂ ਚਾਗੋਸ ਟਾਪੂ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਅੱਧ-ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਗੋਸ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ: ਫ਼ੇਹਨਟਾਪੂ ; ਤਾਮਿਲ: பேயிகான தீவுகள் ਪੈਕਾਨਾ ਥੀਵੂਕਾਲ ; ਦਿਵੇਹੀ: ފޭހަންދީބު ਫ਼ੇਹਨਦੀਬੂ) ਦੀਆਂ ਛੇ ਮੂੰਗਾ-ਚਟਾਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,000 ਟਾਪੂ ਹਨ – ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ – ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 60 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ , ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ। ਸੱਤਵੇਂ-ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਦਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਇਸ ਬਦਲਾਓ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਸ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਗੁਆਚ ਜਾਏ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਇਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਜੋ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸਨ, ਨੇ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ 1970 ਈ: ਦੀ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੋਪਨਹੈਗਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ 88 ਏਕੜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵੇਲੀਆਂ, ਛੋਟੇ ਘਰ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਚੱਕੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਪਿਛਲੇ 300 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 'ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ' ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਿੰਦੂ ਬਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ 18ਵੀਂ ਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਰਚੀ। ਇਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਜੂਬਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਡਾ. ਜੀਤਾ ਰਾਮ ਭੰਬੋਟਾ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੇਲੇ ਦੇ ਚਿਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਪੇਸ ਕਰਦੇ ਹਨ:'ਅਜਾਇਬ ਘਰ' ਇੱਕ ਬਣ ਰਿਹਾ ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਬੇ-ਮਿਸਾਲ ਹੋਸੀ।
'ਕਲਚਰ' ਰੱਖੇਗਾ ਸਾਂਭ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ,
ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ ਸੰਸਾਰ ਹੋਸੀ।
ਏਸ 'ਮਿਸ਼ਨ' ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ,
'ਰੰਧਾਵਾ ਸਾਹਿਬ' ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੇ ਨੇ।
ਲੱਭਣ ਆਪ ਚੀਜ਼ਾਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ।
ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਭੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ,
ਪਲੰਘ, ਪੀੜ੍ਹੇ, ਚਰਖੇ, ਚਾਰਪਾਈਆਂ,
ਲੈ ਆਓ ਲੱਭ ਕੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਲੱਭੋ ਹਥਿਆਰ ਸਾਰੇ,
ਮਿਲ ਕੇ ਤਾਏ, ਚਾਚੇ, ਨਾਨੇ ਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ।
ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਜੋ ਸੀ ਪਹਿਲੇ,
ਲੱਭ ਲਿਆਓ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜੇ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ।
ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਨ ਦੇ ਲੱਭੋ ਹਥਿਆਰ ਸਾਰੇ,
336
336 (33 ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ , ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਲੱਭ ਲਿਆਓ ਜਾ ਕੇ ਤੰਦ ਤਾਣੀਆਂ ਨੂੰ।
336
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ , ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਲਿਆ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰੱਖੋ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿਚ,
ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਕੁੱਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ।
'ਜੁੱਤੀ ਡਿਗਪੀ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀ
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਚਰਖਾ ਕੱਤਣਾ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੁਝੇਵਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪੂਰਦਾ ਸੀ,ਬਲਕਿ ਸਰੀਰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ, ਖੇਸ ਅਤੇ ਰਜਾਈਆਂ ਕਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਤੇ ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਸਾਡੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹਨ। ਚਰਖੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਦਾਣੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੜੋਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਨਾਲੇ ਵਾਲੇ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਨਾਲਾ ਬੁਣਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਬੁੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪਿਆ ਕਪਾਹ ਵਾਲਾ ਵੇਲਣਾ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਪਾਹ ਵਿਚੋਂ ਵੜੇਵੇਂ ਅੱਡ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ। ਸੂਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਧਾਰਨ ਸੰਦ ਜਿਵੇਂ ਊਰੀ, ਅਟੇਰਨ ਆਦਿ ਵੀ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਥੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕੁਝ ਚਿਤਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਧ-ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਣਕ ਪੀਹਣ ਵਾਲੀ ਚੱਕੀ, ਅਨਾਜ ਛੱਟਣ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਛਿੱਕੂ ਵੀ ਪਏ ਹਨ।
ਨਿੱਜ ਤੇਰੇ ਬੋਤੇ 'ਤੇ ਚੜੀ'
ਇਉਂ, ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ 'ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ',ਜਿਸ ਦਾ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸੁਪਨਾ ਲਿਆ, ਬਲਕਿ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਿਆ, ਅੱਜ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁੜ ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਭਰਪੂਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਇਹ ਯਤਨ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਦੇਖ ਸਕਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਣ।ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਨਹੀਂ ਉਲੀਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਪੇਂਡੂ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ (9 ਅਕਤੂਬਰ 1937 - 3 ਅਪਰੈਲ 2010) ਪੰਜਾਬ ਉਘੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਲਾਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਆਦਰਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ, ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਵੀ, ਲੋਕ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਸਪੂਤ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਗੌਰਵਮਈ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ
ਪਿਤਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਏ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਾਇਆ ਮੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਵ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਮਲਕ, ਵਾਈਸ- ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, ਪ੍ਰੋ. ਢੋਡੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਤਾਰ’ ਨੇ ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਬੀ.ਏ. ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਐੱਮ.ਏ. ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਸਾਈਕਲ ’ਤੇ 30 ਮੀਲ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਿੰਦੋਵਾਲ (ਬੰਗਾ) ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ
ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਪੀਐੱਸ ਅਤੇ ਫਿਰ 1965 ਦੇ ਬੈਚ ਦੇ ਆਈਏਐੱਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ, ਬਤੌਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ-ਕਮ-ਟਿਊਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਨਵੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਬੜੇ ਨਿੱਘ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਬਿਖੇਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਲੋੜਵੰਦ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ, ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਹਲੀਮੀ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਊਮੈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸੀ।
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਫਰ
ਕਾਲਜ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 1961 ਦੀ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖ “”nited Nations and 3ollective Security” ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ- ‘ਆਖਣ ਵਾਲਾ ਕਿਆ ਵੇਚਾਰਾ’, ‘ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਨਾ ਰੱਜੀਆਂ’ ਅਤੇ ‘ਆਪੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦਿਆਂ’ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਨੀ ਸਾਹਿਬ ਅਕਸਰ ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ
ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ
1996 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਾਰਚ, 1959 ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਨਾਮ ਵੰਡ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਐਵੇਂ ਦੇਈ ਨਾ ਜਾ ਹਵਾ ਮੈਨੂੰ।
ਮੈਂ ਹਾਂ ਅੰਗਿਆਰ, ਉੱਠ ਕੇ ਬੁਝਾ ਮੈਨੂੰ।
ਸੁਰ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੁਣਾ ਮੈਨੂੰ।
ਲਾ ਕੇ ਆਢ੍ਹੇ ਨਾ ਇੰਝ ਤਪਾ ਮੈਨੂੰ।
ਮੈਂ ਹਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਰ,
ਜ਼ਹਿਰ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਪਿਆ ਮੈਨੂੰ।
ਵਾਂਗ ਸੂਹੇ ਸਿਵੇ ਦੇ ਮਚਿਆ ਹਾਂ,
ਹੋਰ ਚਿਣਗਾਂ ਨਾ ਹੁਣ ਛੁਹਾ ਮੈਨੂੰ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਰਿਸ ਪੈਣੈ,
ਫ਼ੱਟ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਨਾ ਲਗਾ ਮੈਨੂੰ।
ਗ੍ਰੈਹਮ ਸਟੇਨਜ਼
'''ਡਾ. ਗ੍ਰੈਮ ਸਟੂਅਟ ਸਟੇਨਜ਼ ''' (1941 – 22 ਜਨਵਰੀ 1999) ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ 10 ਸਾਲ ਅਤੇ 6 ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਫ਼ਿਲਿਪ ਅਤੇ ਟਿਮੋਥੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟੋਲੇ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਿੰਦਾ ਜਲ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਉੜੀਸਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਉਂਝਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਮਨੋਹਰਪੁਰ ਵਿੱਚ 22 ਜਨਵਰੀ 1999 ਨੂੰ ਵਾਪਰੀ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਬਜਰੰਗ ਦਲ ਕਾਰਕੁਨ, ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਉਸ ਗਰੋਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉੱਪਰੋਕਤ ਕਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਮਰਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਮੇਰੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਬਣੀ ਬੈਠੈਂ,
ਗ੍ਰੈਹਮ ਸਟੇਨਜ਼
ਡਾ. ਗ੍ਰਾਹਮ ਸਟੇਨਜ਼ 1965 ਤੋਂ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਖਾਸਕਰ ਕੋਹੜ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਨੇਕੀ ਕਰ ਕੇ ਕਈ ਲੋਕ ਇਸਾਈਅਤ ਵੱਲ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਖਫ਼ਾ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਸਟੇਨਜ਼ ਤੇ ਇਲਜਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉਹ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਈਸਾਈ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗ੍ਰਾਹਮ ਸਟੇਨਜ਼ ਦੀ ਵਿਧਵਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਲੈਡੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਲੈਡੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਡਾ. ਗਰ੍ਹੱਮ ਸਟੇਨਜ਼ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ 2004 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉੱਪਰੰਤ ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਪਰਤ ਗਈ। ਉਡੀਸਾ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਹੜ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਐਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਕਿੰਝ ਵਿਚਰੇਂਗਾ ਕਰ ਜੁਦਾ ਮੇਨੂੰ?
ਗ੍ਰੈਹਮ ਸਟੇਨਜ਼
"ਡਾ. ਗ੍ਰਾਹਮ ਦੁਆਰਾ ਆਰੰਭੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨੇਕੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਏਨੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੈਰਾਨੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ'ਚ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਚ ਜ਼ਰੂਰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਲੈਣਗੇ।"
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਧਰਤ ਆਪਣੀ ਨਾ ਆਪਣਾ ਅੰਬਰ,
ਹੋਰ ਦੇਵੇਂਗਾ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਮੈਨੂੰ?
ਮੈਂ ਹਾਂ ਕੁਕਨੂਸ ਮਰ ਕੇ ਜੀ ਪਾਂਗਾ,
ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਮੀਰ ਆਜ਼ਮਾ ਮੈਨੂੰ।
ਮੁੱਕ ਜਾਵਣ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਕਜੀਏ,
ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਰਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਰਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹੀ (ਉਰਦੂ:محمّد عمران خان, ਹਿੰਦੀ: इमरान प्रतापगढ़ी) ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਡੀਬੇਟ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਗਰ ਚੱਲਣ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਭਟਕਣ ਬਾਰੇ, ਦੇਸ਼-ਪਿਆਰ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਕਦੇ ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਦੁਆ ਦੇ ਮੈਨੂੰ।
ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਰਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਵੀ
ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਪੂਨੀ
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਮੈਂ ਹਾਂ ‘ਅਮਰੀਕ’ ਦੀਪ ਦੇਹੁਰੀ ਦਾ,
ਭੁੱਲ ਕੇ ਹੀ ਸਹੀ, ਜਗਾ ਮੈਨੂੰ।
ਸੋਹੀਆਂ (ਸੰਗਰੂਰ)
ਸੋਹੀਆਂ' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ ਫਿਰਨੀ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਦਲ ਪਬਿਲਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਗੰਰੂਰ ਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਤੇਲ ਫੈਕਟਰੀ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੈਨੇਡਾ
ਕੈਨੇਡਾ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੱਕ ਫ਼ੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ 99,84,670 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨਿਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ 8,890 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਓਟਾਵਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਤੇ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੂਲ-ਨਿਵਾਸੀ ਲੋਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੈਨੇਡਾ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਬੇਜਾਨ ਪਿਆ ਖੇਤਰ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਨਾਂ ਮਾਤਰ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਤੱਟ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਸਾਈਆਂ, ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 1763 ਤੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਪਰ 1763 ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲ ਚੱਲੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ-ਬਰਤਾਨੀ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। 1867 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਬਰਤਾਨੀ ਬਸਤੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੋ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ, ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਕੈਨੇਡਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਘਟਣ ਲੱਗੀ, ਫ਼ਿਰ ਸੰਨ 1982 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਮਤੇ ਤਹਿਤ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਨਾਂ
ਸੇਂਟ ਲਾਰੰਸ ਦਰਿਆ ਦੁਆਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰੈੱਡ ਇੰਡੀਅਨ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਕਨਾਟਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਨ 1535 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਖੋਜੀ ਜੀਕੋਈ ਕਾਰਟੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਟਾ ਨਾਮਕ ਡਾਕੂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਾਹ ਦਸਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੀਕੋਈ ਕਾਰਟੀਰ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ ਕਨਾਟਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 1545 ਤੱਕ ਯੂਰਪੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਨਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਨਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਪੈ ਗਿਆ।
ਭੂਗੋਲ
ਕੈਨੇਡਾ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਅਮਰੀਕ ਸੂਬੇ ਅਲਾਸਕਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਰੂਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 2,02,080 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਬਾਰਡਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਬਾਰਡਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 8,890 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ 31,700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੀਲਾਂ ਹਨ। ਲੌ ਗਾਣ (5,959 ਮੀਟਰ) ਉਚਾਈ ਪੱਖੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਮੈਕਨਜ਼ੀ ਦਰਿਆ (1,738 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ ਹੈ ਪਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੇਂਟਲਾਰੰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ
ਜੈਕ ਮਾ
ਜੈਕ ਮਾ (, ; ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1964), ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੂਹ ਅਲੀਬਾਬਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜੈਕ ਮਾ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ। ਫੋਰਬਸ ਦੇ ਕਵਰ ਤੇ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਚੀਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ, ਜੈਕ ਮਾ (ਮਾ ਯੁੰਨ) ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਆਈਕਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਾਨਵ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
38.6 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ (ਅਗਸਤ 2018) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 14ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਫਾਰਚੂਨ ਦੀ 2017 ਦੀ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ 50 ਮਹਾਨ ਆਗੂਆਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਮਾ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲੀਬਾਬਾ ਸਮੂਹ
ਸੁਦੀਪਾ ਸਿੰਘ
ਸੁਦੀਪਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਟੀਵੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ, ਟੀ.ਵੀ. ਸਾਬਣ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਹੈ।
ਸੁਦੀਪ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਪਾਰਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੋਨੀ, ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ ਖ਼ਾਨ, ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ, ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਪੂਰਗੜ੍ਹ
ਕਪੂਰਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬੁ੍ੱਗੇ ਤੋਂ ਖੰਨੇ ਅਤੇ ਅਮਲੋਹ ਤੋਂ ਜੋੜੇਪੁਲ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 2 ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਛੇਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁ੍ਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਸੁਦੀਪਾ ਸਿੰਘ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਪੂਰਗੜ੍ਹ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਜਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: वैदिकधर्मः ਜਾਂ आर्यधर्मः) ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਪੂਜਾ-ਪੱਧਤੀਆਂ, ਮੱਤਾਂ, ਸੰਪਰਦਾਇਆਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ,ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਰੀਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਗਊ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਪੀਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਏਕੀਸ਼ਵਰਵਾਦੀ ਧਰਮ ਹੈ।
ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਮੀ ਨਾਮ ਹਿੰਦੁ ਆਗਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਰਮ ਜਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਪੱਧਤੀ ਹੈ ਹਿੰਸਾਇਆਮ ਦੂਇਤੇ ਜਾਂ ਜਿਹਾ ਹਿੰਦੁ ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਵਚਨ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦੇਵੇ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੀ (ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮੱਧਵਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਧਰਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਤਮ ਫੈਸਲਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭੇ ਦੇ ਚੋਣ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਇਕ ਕਰਣਗੇ)।
ਇਤਿਹਾਸ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਭਾਰਤ (ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ) ਕੀਤੀ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਕਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੇ ਮਾਤਰਦਓਏ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸ਼ੋ ਪਸ਼ਪਤ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੁਦਰਾ, ਲਿੰਗ, ਪਿੱਪਲ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਰੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਯੂਰਪੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਰੀਆ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ-ਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਹੀ ਸੀ।
ਉਰਯੋ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਾਬਕ ਲਗਭਗ 1700 ਈ०ਪੂ० ਵਿੱਚ ਆਰੀਆ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ (ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲਮ ਰਿਸ਼ੀ) ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ ਕਰਣ ਲੱਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਰਗੇ ਗਰੰਥ ਆਏ। ਹਿੰਦੂ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਆਦਿ ਗਰੰਥ ਬ੍ਰਹਮ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਟਿਪਿਐਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਨਤਰਦਰਸ਼ਟਾ ਰਸ਼ਯੋ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਰੰਥਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤਾ। ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲਾਵ ਆਇਆ। ਨਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਉਭਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਦੂਜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿੰਧ ਸਰਸਵਤੀ ਪਰੰਪਰਾ (ਜੋ ਦੁਆਰਾ ਮੇਹਰਗੜ ਦੀ 1500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਅੱਖ ਜਾਨਿਕੀ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਸਬ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਧਰਮ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਨਾ ਆਖੋ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਸਨਾਇਪਰ 3
ਸਨਾਇਪਰ 3 2004 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਾ ਰਾਏਚੰਦਾਨੀ
ਸ਼ਿਵਾ ਰਾਏਚੰਦਾਨੀ (ਜਨਮ 1993 ) ਮਲਟੀ-ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨਾਨ-ਬਾਈਨਰੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ + ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ (ਖ਼ਾਸਕਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦਰਮਿਆਨ) 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਨਾਇਪਰ 3
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼ਿਵਾ ਰਾਏਚੰਦਾਨੀ
ਰਾਏਚੰਦਾਨੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡਾਂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।
ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਰਾਏਚੰਦਾਨੀ ਨੇ ਕੁਈਰ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਕੁਈਰ ਪਿਆਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਲਘੁ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ
ਬੀਰ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਬੀਰ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1949/1950 – 30 ਜੂਨ 2023) ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ 2003 ਤੋਂ 2004 ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਰਿਹਾ। ਬੀਰ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਹਿਤ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਲ ਲੈਂਦਾ  ਸੀ। ਵੱਡਾ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਨੇਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਫਿਰ ਉਹ 2002 ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਹਾਲੀ ਲਈ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਮੋਹਾਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਨੋਇਡਾ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੋਹਾਲੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਲ
1977 ਤੱਕ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਸ ਨਾਲ਼ ਆਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ 1978 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1980 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਹੰਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਬੱਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਵਿਪ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। 2002 ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ  ਤੋਂ  ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।  ਉਸਨੂੰ 2002 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਚੁੱਕਣ ‘ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਬੀਰ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।   ਫਿਰ ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 2012 ਤੱਕ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। 2019 ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਟਕਸਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤੇ ਫਿਰ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਵਾਲੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ  ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਾ ਚੱਲ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਕੇ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਕਰ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
੩੩੭
337 (33 ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਬਰਨਾਰਡ ਦੱਜ਼ੀ
ਬਰਨਾਰਡ ਬਿਨਲਿਨ ਦੱਜ਼ੀ (ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਬਰਨਾਰਡ ਦੱਜ਼ੀ) (ਅਬਿਜਾਨ ਨੇੜੇ 1916 ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ), ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਇਵੋਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਵੀ, ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੈ। 1957 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ 1977 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ਉਹ ਕੋਟੇ ਡਲਵਾਇਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿਚ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬਾਕੀ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕਾਲ ਵੰਡ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਲਵੰਡ ਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਾਲਵੰਡ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਹੇਠਾਂ ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆ ਸਮੱਸਿਆਵਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ।
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ
ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਹੰਸ ਚੋਗ’ ਅਤੇ ‘ਬੇਬੀਹਾ ਬੋਲ’ ਵਿੱਚ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਹੇਠਾ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਕਾਲਵੰਡ ਤ੍ਰੈ-ਕਾਲੀ ਵੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਵਿਖੇੜੇ ਦਾ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 1860 ਤੇ 1925 ਈ. ਨੂੰ ਕਾਲਵੰਡ ਦੇ ਨਿਖੇੜ-ਬਿੰਦੂ ਕਿਉ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਜੈਨ
ਬਨਾਰਸੀ ਦਾਸ ਜੈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਜੁਬਾਨ ਦਾ ਲਿਟਰੇਚਰ’ ਵਿੱਚ ਕਾਲਵੰਡ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇਸ ਕਾਲਵੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਵੰਡ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਆਧਾਰਾਂ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲਿਕ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਰਮ ਸਾਹਿਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਨਹੀਂ।
ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ
ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਾਲ ਵੰਡ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਭਾਂਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਪ੍ਰੋ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ
ਪ੍ਰੋ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮੇਂ ਵੰਡ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 11 ਵੀ ਅਤੇ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ 15 ਦੀ ਸਦੀ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਉੱਚਿਤ ਨਹੀਂ।
ਸਿੱਟਾ
ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਾਲ-ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਾਡੇ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਕਦੋਂ ਬੱਝਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੀਮਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਾਲਵੰਡ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
1381
1381 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:14ਵੀਂ ਸਦੀ
ਵਿਆਹ
ਵਿਆਹ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਧਨ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ (ਲਾੜਾ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੀਵੀਂ (ਲਾੜੀ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੈਕਸ ਦੇ ਦੋ ਜਣਿਆਂ ਓੰਨ/ਜਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੁਵੱਲੇ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਦਾ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਰਕ ਜਾਂ ਲੜਕੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਾੜਾ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਖਾਸ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਰੀਤਾਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ
"ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ" ਵਿਆਹ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਜੈਕ ਗੁੱਡੀ, ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹਲਵਾਹਕ ਖੇਤੀ, ਦਾਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤੀਬਰ ਪਰਸਪਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਮੂਨਾ ਯੁਰੇਸ਼ੀਅਨ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਬ-ਸਹਾਰਨ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੇਲਚਾ ਖੇਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਾੜੀ ਮੁੱਲ ਅਤੇ "ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ" ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਸਬੰਧਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਰੱਖਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ੁਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਸਫ਼ਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਬਹੁ ਪਤਨੀ ਮਰਦ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਭਰਨ ਦਾ ਆਪ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲੜੀਵਾਰ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ
ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਸੌਖ ਨਾਲ ਕਬੂਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 50% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਔਸਤਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਿਲਸਲਾ "ਲੜੀਵਾਰ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ" ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਆਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲਿੰਗ ਸਬੰਧਾਂ (ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ) ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਾਂ, ਕੈਰੀਬੀਆ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਖੁੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੜੀਵਾਰ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕਿਸਮ "ਸਾਬਕਾ" ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ।
ਬਹੁ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹ
ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਹ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁ ਪਤਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੰਦਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਔਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਤੀ ਹੋਣ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਪੁੰਕੇਸਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਕੋਈ ਬੰਦਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇਕਰ ਵਿਆਹ ਬਹੁਭਾਗੀ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਆਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਆਹ
ਸਮੂਹਿਕ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਕ ਦਾ ਮਤਲਵ ਹੈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੋੜਿਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ। ਆਯੋਜਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਲੋਕ, ਸਮਾਜਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਗੂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭੈੜੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ’ਚ, ਘੱਟ ਖਰਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਡੰਬਰਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਂਝੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾਜ ਦੀ ਲਾਹਨਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ’ਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਰੂਰੀ ਘਰੇਲੂ ਸਾਮਾਨ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੀਆਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਮਾਪਿਆਂ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੋਝ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਂਝੇ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਆਨੰਦਮਈ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸਿੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਰੇਕ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਕ ਸ਼ਰਮ-ਹਯਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ’ਚ ਝਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਬਾਲ ਵਿਆਹ
"ਬਾਲ ਵਿਆਹ" ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਜੋੜੀ ਵਿਚੋਂ ਲਾੜਾ ਜਾਂ ਲਾੜੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦੋਹੇਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਆਮ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਵਾਂ ਫੇਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਨਾਬਾਲਗ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਿਅਹੁਤਾ ਜਿੰਦਗੀ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।। ਇਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਗਰਭ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, 1990ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਡੇਲਾਵੇਅਰ ਵਿੱਚ 7 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ "ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵੀ ਹਿੱਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ" ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਪੱਕ-ਠੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵ-ਜੰਮੀ ਬੱਚੀ ਜਾਂ ਜੰਮਣ ਵਾਲੀ ਬੱਚੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1800ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁਜਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ 1920ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਲਈ 16 ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਬਾਲ ਵਿਆਹ "ਲਾੜੀ ਉਧਾਲਨ" ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1552 ਨੂੰ "ਜਾਹਨ ਸਮਫਾਰਡ" ਅਤੇ "ਜੈਨੀ ਸਮਫਾਰਡ ਬ੍ਰੇਰੇਤਨ" ਦਾ ਵਿਆਹ 3 ਅਤੇ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਕੁੜੀਆਂ (ਦੰਪਤੀਆਂ) ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਮ-ਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ
ਸਮ-ਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਅਲਿੰਗੀ ਵਿਆਹ ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਕੁਝ ਜੱਦ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸਮ ਸਮ-ਲਿੰਗੀ ਸੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਵਕਤੀ ਵਿਆਹ
ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਬੱਧ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਹਿਵਾਸ ਵਿਆਹ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕ ਵਿਚਾਰ
ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ।
ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਜ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਦੀ ਲਾੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਾੜੇ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੋਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਚੁਪ ਚਾਪ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਰੁਤਬਾ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੰਪਤੀ (ਭਾਗ) ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਪਤਨੀ ਉਮੀਦਾਂ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।
ਦਾਜ
ਦਾਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 7000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਜ ਖ਼ਾਤਿਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕੁੱਲ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਵਰੀ
ਵਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਲਾੜੇ ਵਲੋਂ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਪਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੋਪਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸੰਪਤੀ ਉਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾੜੀ ਦਾ ਹੀ ਹੱਕ ਅਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦਾਜ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਡੇ ਵਲੋਂ ਕੁੜੀ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਲ ਦੀ ਲਾੜੀ
ਮੁੱਲ ਦੀ ਲਾੜੀ ਜਾਂ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਭਾਗਾਂ (ਥਾਈਲੈਂਡ, ਕੰਬੋਡੀਆ), ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਹਾਰਵੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਸੰਪਤੀ ਦੁਲਹੇ ਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਲੋਂ ਦੁਲਹਨ ਜਾਂ ਦੁਲਹਨ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਰਿਹਾਇਸ਼
ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹਿਆ ਜੋੜਾ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਘਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮਰਾ, ਬਿਸਤਰ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਸੁਮਾਤਰਾ ਦੇ ਮਿਨਾਂਗਕਾਬਾਊ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ" ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋੜੇ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ "ਪਿਤਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ" ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਕਵਿਤਾ ਸਿੱਧੂ
ਕਵਿਤਾ ਸਿੱਧੂ (ਜਨਮ 29 ਨਵੰਬਰ 1971) ਇੱਕ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਬੌਟੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਢੱਕ ਪੰਡੋਰੀ
ਢੱਕ ਪੰਡੋਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਸਿੱਧੂ
ਕੈਰੀਅਰ
ਸਿੱਧੂ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਚਰਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆਈ ਹੈ। ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਨ-ਲੂਇਸ ਸ਼ੇਰਨਰ ਅਤੇ ਮੂਨਿਕ ਵਿੱਚ ਏਸਕਾਡਾ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਮੌਵਾੜ ਦੁਆਰਾ ਸਟਾਈਲ ਫੈਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਡ ਪ੍ਰਿਕਸ ਕੇਐਲ ਵਿਖੇ ਏ.ਆਰ.ਐਮ.100 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਇਮੰਡ-ਇਨਕ੍ਰਸਟਡ ਡਰੈੱਸ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਕੀਤਾ।
ਢੱਕ ਪੰਡੋਰੀ
ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਢੱਕ ਪੰਡੋਰੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਵਿਤਾ ਸਿੱਧੂ
ਅਦਾਕਾਰੀ
ਉਹ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੇਅਰ ਲਾਰਾ, ਮਿੰਪੀ ਮੂਨ ਅਤੇ ਪੋਂਟੀਆਨਕ ਹਾਰੂਮ ਸੁੰਦਲ ਮਲਮ I ਐਂਡ II ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫੈਟ ਗਰਲਜ਼ ਰੀਵੈਂਜ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਚਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ (ਆਬੀਲੇਸ)
ਇਗਲੇਸੀਆ ਦੇ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ (ਅਵਲੇਸ)) ਅਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਸਿੱਧੂ
ਫੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ
2010 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਕਪੜੇ ਦੀ ਲਾਈਨ ਸਟਾਈਲੋ (STYLO) ਫੈਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੇ.ਐਲ. ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 2014 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਲਈ ਫੀਚਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
੩੩੮
338 (33 ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਕਵਿਤਾ ਸਿੱਧੂ
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਰੌਬਰਟੋ ਗੁਆਟੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਗ੍ਰੈਂਡ ਹਿਆਤ ਕੁਆਲਾ ਲਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਰੱਖੀ ਗਈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ (ਆਬੀਲੇਸ)
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਆਤਿਸ਼ ਬਹਿਰਾਮ
right|thumb|333x333px|ਯਾਜ਼ਦ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਜ਼ਰਥੁਸ਼ਟੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਬਲਦੀ ਹੋਈ ਆਤਿਸ਼ ਬਹਿਰਾਮ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦਾ ਮੰਦਰ ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ,   ਇਸਨੂੰ ਦਾਰ-ਏ-ਮਿਹਰ (ਫ਼ਾਰਸੀ) ਜਾਂ ਅਗਿਆਰੀ (ਗੁਜਰਾਤੀ)  ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਰਥੁਸ਼ਟੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ 50, ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 100 ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 27 ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਦਰ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ
ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ
ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਂ  (25 ਸਤੰਬਰ 1955 – 8 ਅਪਰੈਲ 2007) ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਸੈਮੀ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਅਸਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। 8 ਅਪਰੈਲ 2007 ਨੂੰ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਬੇਵਕਤੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਨਿੱਝਰਾਂ
ਨਿੱਝਰਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਨਿੱਝਰਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐਨਰੀਕੋ ਫ਼ੇਅਰਮੀ
ਐਨਰੀਕੋ ਫ਼ੇਅਰਮੀ (29 ਸਤੰਬਰ 1901– 28 ਨਵੰਬਰ 1954) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਢੇਰ-1 (ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਿਐਕਟਰ) ਲਈ, ਅਤੇ ਕੁਅੰਟਮ ਥਿਊਰੀ, ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਕਣ ਫਿਜ਼ਿਕਸ, ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਮਕੈਨਿਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੈ। ਉਹ "ਐਟਮ ਬੰਬ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਫ਼ੇਅਰਮੀ ਕੋਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਪੇਟੰਟ ਹਨ ਅਤੇ 1938 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫ਼ੇਅਰਮੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਟ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ 53 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਓਕਵੁੱਡ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਅਕਲੰਕ
thumb|ਅਕਲੰਕ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅਕਲੰਕ ਜੈਨ ਨਿਅਂਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮੌਲਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਅਕਲੰਕ ਨੇ ਭਰਥਰੀ ਹਰੀ, ਕੁਮਾਰਿਲ, ਧਰਮਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਟੀਕਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਕਰਕੇ ਜੈਨ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਨ ਆਚਾਰੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿਗੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:8ਵੀਂਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਜੈਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:8ਵੀਂਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜੈਨ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:8ਵੀਂਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜੈਨ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
1870
1870 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅਤੇ 1870 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਏਰੋਜੈੱਲ
ਏਰੋਜੈੱਲ ਜੈੱਲ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬਣਾਉਟੀ, ਮੁਸਾਮਦਾਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੌਲ਼ਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈੱਲ ਦੇ ਤਰਲ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗੈਸ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੰਘਣੇਪਣ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤਾਪ ਚਾਲਕਤਾ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਹੋਰ ਨਾਂ ਜੰਮਿਆ ਧੂੰਆਂ, ਠੋਸ ਧੂੰਆਂ, ਠੋਸ ਹਵਾ ਜਾਂ ਨੀਲਾ ਧੂੰਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਛੂਹਣ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਟਾਈਰੋਫ਼ੋਮ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਰੋਜੈੱਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈੱਲਾਂ
339
339 (33 ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਵਿਸ਼ਾ ਸੂਚੀ/TOC ਨਵਬਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਾਟਕ ਨੇਮਸਪੇਸ ਫਰਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇਮਸਪੇਸ ਫਰਮੇ
ਡਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਆਹੂਜਾ
'''ਡਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਲਾਲ ਆਹੂਜਾ''' (1904-) ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅਲੋਚਕ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਬਾਲ ਪੈੱਨ
ਬਾਲ ਪੈੱਨ ਇੱਕ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਹਾਈ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈੱਨ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਬਾਲ ਪੈੱਨ ਜਾਂ ਬਾਲ ਪਾਉਂਟ ਪੈੱਨ।
ਖੋਜੀ
ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਪੈੱਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਡਦੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਚ ਬਿਨਾਂ ਸਿਆਹੀ ਛੱਡਿਆਂ ਚੱਲ ਸਕੇ | ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਨੇ ਪਤਲੀ ਸਿਆਹੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਗਾੜ੍ਹੀ ਸਿਆਹੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ| ਅਜਿਹਾ ਪੈੱਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛਾਪੇਖਾਨੇ 'ਚੋਂ ਤੁਰੰਤ ਸੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਛਪਾਈ ਦੇ ਰੰਗਾਂਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਿਲੀ ਸੀ |
ਪੇਟੈਂਟ
ਬਾਲ ਪੈੱਨ ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਨੇ 1938 'ਚ ਹੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ | ਲੈਸਲੀ ਬਾਇਰੋ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਬਾਲ ਪਾਈਂਟ ਪੈੱਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਲਈ 1944 'ਚ ਬਣੇ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬਿਕਰੀ ਲਈ 1945 'ਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ 'ਚ ਬਣਾਏ ਗਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈੱਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜਾਂ
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ
ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ (6 ਅਕਤੂਬਰ 1935 - 15 ਮਈ 2011) ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਹ 1935 ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਿਸੌਲੀ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ "ਦੂਸਰੇ ਮਸੀਹਾ " ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਟਿਕੈਤ ਦੀ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ 15 ਮਈ, 2011 ਨੂੰ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਖ਼ਿਤਾਬ
ਟਿਕੈਤ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਖ਼ਿਤਾਬ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹਰਸ਼ਵਰਧਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ
ਟਿਕੈਤ 1987 ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਵਿਚ ਇਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿੱਲ ਮੁਆਫ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਲਖਨਊ, 1990
ਜੁਲਾਈ 1990 ਵਿਚ, ਟਿਕੈਤ ਨੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਗੰਨੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਭਾਅ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਬਕਾਏ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਛੋਟ ਲਈ ਕਿਸਾਨ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਬਾਅ ਦੇ ਦਾਅਪੇਚਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦਲ- ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਰਕਾਰ ਮੰਗਾਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਗਈ।
ਲਖਨਊ, 1992
1992 ਵਿਚ, ਟਿਕੈਤ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਆਫ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਦੇ ਲਈ ਮੁੜ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਧਰਨਾ ਪੰਚਾਇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਭੂਮੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਐਕੁਆਇਰ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਬਿਜਨੌਰ, 2008 - ਮਾਇਆਵਤੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਟਿੱਪਣੀਆਂ
ਟਿਕੈਤ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਖਰੀ ਵਾਰ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮਾਇਆਵਤੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ 30 ਮਾਰਚ, 2008 ਨੂੰ ਬਿਜਨੌਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਦੌਰਾਨ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲਈ 6,000 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਤੈਨਾਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਮਲੇ ਆਮ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ, ਮਾਇਆਵਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੋਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਟਿਕੈਤ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਆਗੂ" ਦੱਸਿਆ।
ਗੋਤਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
ਟਿਕੈਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੋ ਗੋਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਆਹ ਸਹੀ ਸਨ। ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੋ ਗੋਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਆਹ ਸਹੀ ਸਨ। “ਅਸੀਂ ਨੈਤਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਜਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕੋ ਗੋਤਰ ਵਿਆਹ ਵਿਭਚਾਰ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਜ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਵਿਭਚਾਰ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਾਨ ਵਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਸੁਹਜ ਦੀਪ ਬਰਾੜ
ਸੁਹਜ ਦੀਪ ਬਰਾੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਛੜਣ ਦੀ ਯਾਦ 'ਚ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ 28 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਨਾਟਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਹਲਕਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਲਗਾਅ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਛੜਣ ਦਾ ਸਦਮਾ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
੩੪੦
340 (34 ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1964
1964 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
22 ਮਈ
9 ਜੇਠ ਨਾ: ਸ਼ਾ:
22 ਮਈ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 142ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 143ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 223 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਸੰਘਣਾਪਣ
ਸੰਘਣਾਪਣ, ਘਣਤਾ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਘਣ-ਫ਼ਲੀ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਘਣਾਪਣ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਹਰੇਕ ਘਣ-ਫ਼ਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਦਾਰਥ (ਜਾਂ ਉਹਦਾ ਭਾਰ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਘਣੇਪਣ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ρ (ਛੋਟਾ ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ ਰੋ) ਹੈ। ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇਪਣ ਨੂੰ ਭਾਰ ਦੀ ਘਣ-ਫ਼ਲ ਨਾਲ਼ ਵੰਡ ਕਰ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਜਿੱਥੇ ρ ਸੰਘਣਾਪਣ, m ਭਾਰ (ਪਦਾਰਥ) ਅਤੇ V ਘਣ-ਫ਼ਲ/ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਘਣਾਪਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਮਾਪ
ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ
ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਅਵਤਾਰ, ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਮੀਠੀ
ਮਠੀ (ਸਿੰਧੀ:مٺي, ਉਰਦੂ:مِٹهّى), ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਥਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਥਾਰਪਾਰਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ  ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਮਿੱਠੀ 1990 ਵਿੱਚ ਥਰਪਾਲਕਾਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੀਰਪੁਰ ਖ਼ਾਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਮਿੱਠੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜੇ  ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 80% ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਰੱਖਦੇ  ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜੁਰਮ ਦਰ ਵਾਲਾ ਨਗਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਥਾਰਪਾਰਕਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਆਂਦਰੇਈ ਸਖਾਰੋਵ
ਆਂਦਰੇਈ ਦਿਮਿਤਰੀਏਵਿਚ ਸਖਾਰੋਵ (Андре́й Дми́триевич Са́харов ; 21 ਮਈ 1921 –  14 ਦਸੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਿਦਰੋਹੀ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦੀ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।
ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਰਡੀਐਸ-37 ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਥਰਮੋਨਿਊਕਲੀਅਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਡਨਾਮ ਸੀ। ਸਖਾਰੋਵ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ; ਇਹਨਾਂ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਉਸਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਸਖਾਰੋਵ ਇਨਾਮ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਸਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।