cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਮੰਗਾਨ ਸੂਬਾ
ਜਨਸੰਖਿਆ
ਸਮਾਨਗਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 468,800 ਹੈ, [1] ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ 7% ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। "ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਸਮਾਨਨ ਤਾਜਿਕਸ, ਉਜ਼ਬੇ, ਪਸ਼ਤੂਨ, ਹਜ਼ਾਰਾ, ਤਤੋਰ, ਟਰੂਮੈਮਾ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅਰਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਹੈ।" [8] ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਲਗਭਗ 72.5% ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਤਾਜਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 70% [9] ਅਤੇ 22.1% ਲੋਕ ਉਜ਼ਬੇਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ਤੋ ਪਸ਼ਤੂਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤੌਂਗ ਹੈ. ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ੀ ਹਨ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁੰਨੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਸ਼ੀਆ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ
ਮਨਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੂਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 6 ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ 3 ਹਸਪਤਾਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 60 ਬਿਸਤਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 21 ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਤੇ 33 ਨਰਸਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਟਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ, 24 ਫਾਰਮੇਸੀਆਂ ਹਨ, ਦੋ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਹਨ. 2006 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਦਰਜਨ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਾਈ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। [10] ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 2005 ਵਿੱਚ 7% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2011 ਵਿੱਚ 18% ਹੋ ਗਈ ਹੈ। [11] ਇੱਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਜਨਮ ਸਾਖਰ ਦੁਆਰਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 2005 ਵਿੱਚ 2 9% ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2011 ਵਿੱਚ 20% ਹੋ ਗਈ।[11]
ਸਿੱਖਿਆ
ਸਮੁੱਚੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ (6+ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) 2005 ਵਿੱਚ 19% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2011 ਵਿੱਚ 27% ਹੋ ਗਈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਦਰ (6-13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) 2005 ਵਿੱਚ 37% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2011 ਵਿੱਚ 47% ਹੋ ਗਈ। [11]
ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਲੌਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਮਾਨਗਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਊਰਜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦਰ ਦੀ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਹੈ, [12] ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਕੋਲ ਗੁਆਂਢੀ ਮਜ਼ਾਰੀ ਸ਼ਰੀਫ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਘੱਟ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤ ਲਈ ਸਿਰਫ 19% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਹੈ, ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ 28% ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ 10% ਘੱਟ. ਕੁਚੀ ਲੋਕ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ 3% ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਿਰਫ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ. ਸੂਬੇ ਦੇ 159 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 59,915 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; 83% ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 68% ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ, ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਰਥਿਕਤਾ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਖਣਿਜ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਹਨ।ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਭਗ 12% ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਸ਼-ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫੈਕਟਰੀ ਨੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੋ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੇਲਰਿੰਗ ਅਤੇ ਕਾਰਪਟ ਬੁਣਾਈ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।[13]
ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
2005 ਤੱਕ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ 7% ਘਰ (ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 4% ਘੱਟ) ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁੱਝ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 71% ਘਰਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਰੋਤ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ.।
ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਹੈ, ਸਿਰਫ 5% ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ 80% ਸਪਲਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੈਕਟਰ ਅਜੇ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ 28% ਸੜਕਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਲਈ ਚੰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧ ਕੇ 41% ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ 28% ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।
2005 ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿਰਫ 19% ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ 28% ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਕੇਵਲ 10% ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ; ਕੁਚੀਜ਼ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਸਿਰਫ 3% ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 59 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 59, 915 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਹੁੰਚ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਫ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2005 ਤਕ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 6 ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ 3 ਹਸਪਤਾਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 60 ਬਿਸਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ 21 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ 33 ਨਰਸਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਖਾਣੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 12% ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੈਲੋਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੋਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਪਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭੋਜਨ ਸਹਾਇਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕੋਣ ਤੋਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ (ਯੂ.ਐਨ.ਡੀ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.) ਨੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਖਣਿਜ ਸਰੋਤ
ਮਾਰਬਲ ਐਕਸਪੋਰਟ ਨੇ ਅਫਗਾਨ ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਸਮਾਨਗਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭੂਰੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਸਮੇਤ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 21 ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। [14]
ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ
ਅਰਥਚਾਰਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਸਾਮਾਨਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਪਜਾਊ ਨਦੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਗਿਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। [12] ਸਮਾਨਗਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸੂਬੇ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਅਫਗਾਨ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਬਗੀਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ। 2005 ਤਕ, 10 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 665 ਰਜਿਸਟਰਡ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ 5532 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸਦੱਸਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਂਦੀ. ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਹਨ ਕਣਕ, ਜੌਂ ਅਤੇ ਆਲੂ ਅਤੇ ਸਣ. ਅੰਗੂਰ, ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਲ ਅਤੇ ਗਿਰੀਦਾਰ ਰੁੱਖ ਉਗਾਏ ਬਾਗਬਾਨੀ ਜਾਂ ਬਾਗ ਫਸਲ ਹਨ. ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਫਸਲਾਂ ਤਿਲ, ਕਪਾਹ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦਾਰਾ-ਇ-ਸੂਈਫਾਈ-ਪਿਨ ਅਤੇ ਆਇਏਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹਿਊਰਤ-ਏ-ਸੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲ ਸੀ ਜਦਕਿ ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਰੁਈ-ਦੁਆ-ਅਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖੇਤ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਫਸਲਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ 60% ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੀ ਚਮੜਾ ਉਦਯੋਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੁਲ ਚਮੜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਗਾਂ, ਸ਼ਾਲਾਂ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਕਾਰਪੈਟ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਹੱਥਕੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਘੋੜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। [15] ਬੁਜ਼ਿਕਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਸੈਂਟਰਲ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੀਮ ਖੇਡ ਹੈ ਜੋ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਜ਼ਾਖਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਿੰਚਾਈ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ
ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਕਾਊਂਟੀ ਦਾ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ। ੨੦੧੧ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ੪੭੭,੮੯੧ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ੩੫ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ੨੦੦੯ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ੨,੫੨੭,੧੨੩ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
5 ਜਨਵਰੀ
'5 ਜਨਵਰੀ' ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦਾ 5ਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 360(ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 361) ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ 'ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ' ਹੈ ਤੇ 'ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ' ਮੁਤਾਬਕ ਅੱਜ '21 ਪੋਹ' ਬਣਦਾ ਹੈ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਵਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਤਈਜ਼
ਤਈਜ਼ (تعز Taʿizz) ਜਾਂ ਤੈਜ਼, ਯਮਨੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ 1,400 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਉਤਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੋਚਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਕੋਲ ਪੈਂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਈਜ਼ ਰਾਜਪਾਲੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 600,000 ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਨਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਦਨ ਮਗਰੋਂ ਯਮਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਮਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਧਰਤ-ਗੋਲ਼ਾ
ਧਰਤ-ਗੋਲ਼ਾ ਜਾਂ ਗਲੋਬ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਕਾਸ਼ੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਪਸਾਰੀ ਬਾ-ਪੈਮਾਨਾ ਨਮੂਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਨਮੂਨੇ ਮਨ-ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂ ਬੇਡੌਲ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਧਰਤ-ਗੋਲ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਨਮੂਨਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੋਲ਼ਾਕਾਰ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ। “ਗਲੋਬ” ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ globus, ਮਤਲਬ ਗੋਲ਼ ਗੁੱਛਾ ਜਾਂ ਗੋਲ਼ਾ, ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਈ ਧਰਤ-ਗੋਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉਤਲੇ ਹੋਰ ਡੀਲ-ਡੌਲ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਧਰਾਤਲ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਅਮਿਤ ਮਿਸ਼ਰਾ
ਅਮਿਤ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਜਨਮ 24 ਨਵੰਬਰ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਇੱਕ ਲੈੱਗ-ਬਰੇਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੇਠਲੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਖਿਲ਼ਾਫ ਟੀਵੀਐੱਸ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ 'ਨਾਟਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਤੋਖਜਨਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀਂ। ਇੱਕ ਤੋ ਵਧੀਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਵਿਧਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਸਥਾਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਣ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਦਿਆ ਉਸ ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਪਿਛੋਕੜ, ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਵੱਸ਼ਕ ਹੈ।ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਧੀਵਾਤ ਆਰੰਭ ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸਦੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਣਾ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਅਹੁਲਦਾ ਭਾਵ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਫੋਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੋਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੋਣ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਵਿਧਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਮਦ ਹੋਈ।ਪਰੰਤੂ ਸਾਡੀ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਫੋਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਭਾਸਾਈ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜਰ ਰਹਿਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰੋਖ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਪ੍ਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਿ੍ਤ ਨਾਟ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਸਵ ਨਾਟ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਰਿਹਾ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ 'ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ' ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਹੀ ਇਸ ਨਾਟ-ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਹੋਇਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਗੁਆਹੀ ਭਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ
ਪੰਜਾਬ ਨਾਟਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੇਠਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੌਰ(1913 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ)
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 1913 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਨਾਟਕ ਰਚੇ ਗਏ। 1912 ਈ: ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨੇ 'ਕਾਮੇਡੀ ਆਫ਼ ਐਰਰਜ਼' ਦਾ 'ਭੁੱਲ-ਭੁਲੱਈਆਂ' ਨਾਮ ਹੇਠ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਓਥੈਲੋ' ਨਾਟਕ ਨੂੰ 'ਦੇਸ਼-ਦਮਨ' ਨਾਮ ਅਧੀਨ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। 1901 ਤੋਂ 1913 ਤੱਕ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੌਲਿਕ ਨਾਟਕ ਰਚਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ' ਨੇ 1909 ਈ: ਵਿੱਚ 'ਚੰਦਰ ਹਰੀ' ਨਾਟਕ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। 1910 ਈ: ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ ਸਿੰਘ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1911 ਈ: ਵਿੱਚ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਤਾਇਬ ਨੇ 'ਸੁੱਕਾ ਸਮੁੰਦਰ' ਅਤੇ 1912 ਈ: ਵਿੱਚ 'ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਊਣੇ ਰਹੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦੌਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1947 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦੌਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1947 ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਵੀਨ ਕਲਮਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਧਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਰੰਭ 1965 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ,ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ,ਹਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ ਦਾ ਐਪਿਕ ਥੀਏਟਰ,ਐਨਤੈਲਿਕ ਆਰਤੋ ਦਾ ਹੰਗਾਮੀ ਥੀਏਟਰ,ਸੈਮੂਅਲ ਬੈਕਟ ਦਾ ਐਬਸਰਡ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  1965 ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1965 ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ।ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਦਾ ‘ਕਿੰਗ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੇ ਸਪੇਰਾ` (1965) ਅਤੇ ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ‘ਉਦਾਸ ਲੋਕ`(1965) ਇਹ ਦੋਵੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਚੇ ਵਰਗ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਰ ਦੀਆਂ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ‘ਜਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਦੂਰ(1960) ਵੀ ਇਸੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਿਤਕਰਦਾ ਹੈ। ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਹੀ ‘ਅਤੀਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ`(1967) ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਾਟ ਥੀਏਟਰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨਾਟਕ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ‘ਸੈਲ ਪੱਥਰ`1949),ਕੇਸਰੋ (1952), ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ (1954), ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਰਚਿਤ ‘ਮਰਦ ਮਰਦ ਨਹੀਂ,ਤੀਵੀ ਤੀਵੀ ਨਹੀ`(1969)ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਰਚਿਤ ਬੁਝਾਰਤ(1970) ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੋ ਗੱਲ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਨਾਟਕ- ਮਸਲਨ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਲਹਿਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਖਦਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣੀ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅਛੂਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਟਕ ੳਵੇਂ ਨਹੀਂ ਉਭਰਿਆ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਵਿਤਾ,ਕਹਾਣੀ,ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵਖੇ ਦਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਪਟਾ- ਇਪਟਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਜਕੜ ਬੰਦੀ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ।ਪਹਿਲੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ `ਚੋਂ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਾ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਬਾਲ ਨਾਟਕ- ਇਪਟਾ ਲਹਿਰ ਤੇ ਉਪੇਰਾ ਨਾਟ-ਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੋਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ।ਭਾਵੇਂ ਬਾਲ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਆਰੰਭਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਠਾ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੀਹ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਨਾਟ-ਵਿਸਤਾਰ ਰੇਡਿੳ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਦਾ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ, ਉਦਯੋਗ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਟਕ:- ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਲੋਕ-ਨਾਟ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਪੱਛਮ ਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਧੀਨ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ।ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੱਜਾਦ ਹੈਦਰ ਦਾ ‘ਹਵਾ ਦੇ ਹਉਕੇ`(1957) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਅਕਰਮ ਬਣ ਦਾ ‘ਸਜਾਵਲ`(1970), ਸ਼ੂਫੀ ਤਬੱਸਸ ਦੇ ‘ਦੋ ਨਾਟਕ`(1964), ਆਗਾ ਅਸ਼ਰਫ ਰਚਿਤ ‘ਨਿੰਮਾ ਨਿੰਮਾ ਦੀਵਾ ਬਲੇ`(1963),ਸਜਾਦ ਹੈਦਰ ਦਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਚੌਥਾ ਦੌਰ
1975 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਧੀਨ ਐਮਰਜੈਂਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ, ਰਾਜਸੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੀ ਰੰਗਮੰਚੀ ਲਹਿਰ ਕਾਰਨ ਨਾਟਕ ਦੀ ਜਨਜੀਵਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਟੋਨ ਪਕੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਮੌਲਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਆਤਮਜੀਤ-ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ-ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ-ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੌਕੜੀ ਦੀਆਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਜੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਹਵਾ ਮਹਿਲ' (1980) 'ਚਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਕਾਂਗੀ' (1976), 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਰੱਖੀਏ ਨਾਂ' ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲੋਕ ਨਾਟ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਮੰਚੀ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਨਾਟਕ ਸਟੇਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ 'ਕਲਾ ਮੰਚ' ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸੇ ਮੰਤਵ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਟ-ਮੇਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਮੰਚੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮਿਆ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਨਿਮਨ ਕਿਰਸਾਨੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 'ਇਸ਼ਕ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਰਚਿਆ' (1977), 'ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ' (1978), ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ' (1981), 'ਅੰਨ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ' (1983), 'ਸੱਤ ਬੇਗਾਨੇ', (1983), 'ਗਾਨੀ' (1990) ਆਦਿ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਚਰਨਦਾਸ ਸਿੱਧੂ 'ਕਾਲਜੀਏਟ ਡਰਾਮਾ ਸੁਸਾਇਟੀ' ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਟ-ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ 'ਭਜਨੋ', 'ਇੰਦੂਮਤਿ ਸਤਿਦੇਵ' (1984), 'ਬਾਬਾ ਬੰਤੂ' (1984) 'ਕੱਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ' (1984) ਮਸਤ ਮੇਘੋਵਾਲੀਆ (1986) ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਪੇਂਡੂ ਯਥਾਰਥ, ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਦੇ ਦੋਗਲੇ ਅਤੇ ਦੰਭ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਪੀੜੇ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਰਪੂਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਰੰਗਕਰਮੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੰਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨੋਰ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਤੇ ਘਰ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਲਘੂ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਧਮਕ ਨਗਾਰੇ ਦੀ' (1981), 'ਸੀਸ ਤਲੀ 'ਤੇ' (1981) 'ਭੰਡ ਕਨੇਡਾ ਆਏ', 'ਬਾਬਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ', 'ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੁਆੜੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ', ਨਾਇਕ ਆਦਿ ਉਸਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਟਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਕੇ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਤੇ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਲਕੀਰੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੁਰਕੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ, ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ, ਲਘੂ ਨਾਟਕ, ਟੀ. ਵੀ. ਨਾਟਕ, ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ, ਬਾਲ ਨਾਟਕ, ਇੱਕ ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟ-ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ 'ਪੂਰਵ ਸਿਖਰ' ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਦੌਰ
1990 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਇਹ ਦੌਰ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਦੌਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਦਾਰੀਕਰਨ, ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣੀ ਜਿਸਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ, ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਬਸਤੀਵਾਦ ਜਿਹੇ ਨਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਉੱਭਰੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਡਾ. ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ, ਸਵਰਾਜਬੀਰ, ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਕੌਰ, ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਵਰਿਆਮ ਮਸਤ ਤੇ ਜਤਿੰਦਰ ਬਰਾੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਧੀਨ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪਹੁੰਚ ਵੱਲ ਅਗਰਸਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਗੁਆਚ ਰਹੀਂ ਆਪੇ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਬਦਲ ਰਹੀ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਆਦਿ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਇਹੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਚਾਰੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਖੋਸਲਾ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ, ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ, ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ, ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਤਮਜੀਤ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ, ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ, ਅਜਾਇਬ ਕਮਲ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਤਵਾ ਆਦਿ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਵਿਥ ਨਾ ਕੇਵਲ ਨਾਟ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸਤਾਰ ਉਲੀਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਕੈਮਲੂਪਸ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ (ਆਤਮਜੀਤ), ਫਾਸਲੇ (ਜਤਿੰਦਰ ਬਰਾੜ) ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ (ਦੇਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ) ਅਤੇ ਦਾਇਰੇ (ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ) ਨਾਟਕਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਦਾ 'ਤੇਰੇ ਨਾਚ ਨਚਾਇਆ', ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ ਦਾ 'ਪਰੀਆਂ', ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦਾ 'ਅਨੀਤਾ ਦਾ ਫੈਸਲਾ' ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਡਾ. ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਦਾ 'ਦਾਇਰੇ' ਅਤੇ ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਦਾ 'ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ੳਮਪ; ਔਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹਾਂ' ਵੀ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਨਾਟਕ ਹਨ। ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੈਮੂਅਲ ਦਾ ਨਾਟਕ 'ਘਸਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ', ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ 'ਨਵਾਂ ਜਨਮ' ਅਤੇ ਸੋਮਪਾਲ ਹੀਰਾ ਦਾ 'ਦਾਸਤਾਨ-ਏ-ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ' ਮਹੱਤਵ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ, ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਰੰਗਮੰਚੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਇਸ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਮਦੀਹਾ ਗੌਹਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸ਼ਾਹਿਦ ਨਦੀਮ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ 'ਬੁੱਲ੍ਹਾ' 'ਅਜੋਕਾ ਥੀਏਟਰ ਲਾਹੌਰ' ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਦੇ ਨਾਟਕ 'ਸ਼ਾਇਰੀ' ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਜੀਤ ਵੱਲੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ 'ਕੈਮਲੂਪਸ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ' ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੰਗਮੰਚ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਡਾ. ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਲਈ ਨਾਟਕ ਖਿਡਵਾਏ ਗਏ। ਇਉਂ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਤੋਖਜਨਕ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਛੇਵਾਂ/ਨਵੀਨ ਦੌਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਦੌਰ 2010 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਤਰਸਪਾਲ ਕੌਰ, ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ ਅਤੇ ਰਤਨ ਰੀਹਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਟਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਰੁਖ਼ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕਾ ਨਵੀਨ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਪਰਿਪੇਖ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਪੂਰ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਰੁਖ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਅੰਗਰੇਜ ਸਿੰਘ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗਕਰਮੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ (30 ਸਤੰਬਰ1892 ਤੋਂ 3 ਸਤੰਬਰ1966) ਪਹਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਂਝ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਖੰਘਾਲ਼ੀਏ ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇਕਾਂਗੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ 'ਸੁਹਾਗ' ਨਾਂ ਦਾ ਇਕਾਂਗੀ 1913 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਰਸਵਤੀ ਸਟੇਜ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ, ਜੋ 1911 ਈ: 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਲੇਡੀ ਗਰੈਗਰੀ ਦਾ ਇਕਾਂਗੀ 'ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਆਉ' ਖੇਡਿਆ ਜੋ 1904 ਈ: 'ਚ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। '1913 ਈ: ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਮਕਬੂਲ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ ਅਨੁਸਾਰ,'ਇਕਾਂਗੀ ਆਪਣੀ ਸੰਜਮਤਾ, ਇਕਾਗਰਤਾ, ਥੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾ ਸਾਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਸੰਘਣਾ, ਬੱਝਵਾਂ, ਤੀਖਣ ਮਘਦੇ ਕਾਰਜ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਿੲੱਕ-ਕਥਨੀਆ, ਇੱਕ-ਝਾਕੀਆ ਤੇ ਇੱਕ-ਅੰਗੀਆ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪਨਪਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਕਾਂਗੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਈ।
ਮੁੱਢਲੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ, ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਆਦਿ ਮੁੱਢਲੇ ਿੲਕਾਂਗੀਕਾਰ ਹਨ। ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕਾਂਗੀ 'ਪੰਖੜੀਆਂ' ਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਕਿਰਪਾ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ 'ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ' ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਝੁੰਗਾ" ਨਾਂ ਦੀ ਇਕਾਂਗੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਂਗੀ-ਰਚਨਾਵਾਂ
ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕਾਂਗੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖਾਂਤ-ਦੁਖਾਂਤ ਨਾਟਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। 1) ਜੀਵਨ ਲੀਲਾ। 2) ਸਪੱਤ ਰਿਸ਼ੀ। 3) ਪੰਜਗੀਟੜਾ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ:-ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਲੋਚਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੇਖੋਂ ਇੱਕ ਇਕਾਂਗੀ ਰਚਨਾਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚ ਹੋਰ ਨਾਟਕੀ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 'ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਲਾਕਿ੍ਤ' ਕਹਾਉਦੀਂਆਂ ਹਾਨ।ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਇਕਾਂਗੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। 1) ਛੇ ਘਰ। 2) ਛੁਪਿਆ।
ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ:- ਗਾਰਗੀ ਮਹਾਨ ਇਕਾਂਗੀ ਰਚਨਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਟਕੀਅਤਾ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਇਕਾਂਗੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। 1) ਬੇਬੇ। 2) ਕੁਵਾਰੀ ਟੀਸੀ। 3) ਪੱਤਣ ਦੀ ਬੇੜੀ।
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ:- ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੇ ਕੱਝ ਇਕਾਂਗੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, 1) ਇੱਕ ਸਿਫਰ-ਸਿਫਰ। 2) ਵੀਹ ਵਰੇ੍ ਬਾਅਦ। 3) ਪੋਠੋਹਾਰਨ।
ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ:- ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਇਕਾਂਗੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, 1)ਪ੍ਰੀਤ ਮੁਕਟ। 2)ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ।
ਅਗਲੇਰੀ ਪੀੜੀਆਂ ਦੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ
ਅਗਲੇਰੀ ਪੀੜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕਾਂਗੀਕਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ, ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ, ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਆਤਮਜੀਤ, ਮਨਜੀਤਪਾਲ ਕੌਰ, ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ, ਪਾਲੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਆਦਿ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਵੈਲਿੰਗਟਨ
ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਕੁੱਕ ਜਲ ਡਮਰੂ ਅਤੇ ਰੀਮੂਤਕ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 395,600 ਹੈ।
ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰੀ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਬਾਦੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਖੇਤਰ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਪੀਤੀ ਤਟ ਅਤੇ ਵੈਰਰਪਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ- ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਜੋ ਕੁੱਕ ਜਲ ਡਮਰੂ ਅਤੇ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚਲੇ ਪਰਾਇਦੀਪ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਦੀ ਅੱਧੀ ਅਬਾਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪੋਰੀਰੂਆ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੋਰੀਰੂਆ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਓਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉੱਤਲਾ ਹੱਟ ਅਤੇ ਹੇਠਲਾ ਹੱਟ, ਜੋ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉਪਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੱਟ ਘਾਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
1740
1739 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1730 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਘਟਨਾ
right|thumb| [[16 ਦਸੰਬਰ : ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ]]
ਜਨਮ
right|thumb|110x110px| ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਸਾਦੇ
ਮਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ
thumb|138x138px| ਪੋਪ ਕਲੇਮੈਂਟ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ thumb|158x158px| ਫਰੈਡਰਿਕ ਵਿਲੀਅਮ ਪਹਿਲੇ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਰਾਜਾ thumb|147x147px| ਸੇਂਟ ਥੀਓਫਿਲਸ ਆਫ ਕੋਰਟੇ right|thumb|174x174px| ਚਾਰਲਸ VI, ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ right|thumb|141x141px| ਅੰਨਾ, ਰੂਸ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਭੱਕਲ
ਭੱਕਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੋਮਰ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੋਮਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Preeti Tomar; ਜਨਮ 1970) ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਜਿਤੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਤੋਮਰ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਰਘੁਨਾਥ ਗਰਲਜ਼ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਮੇਰਠ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਐੱਡ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਤੋਮਰ 11 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਨਗਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹਤੀਰ ਝੀਲ
ਇਹ ਖੇਤਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫੌਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਢਾਕਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਢਾਕਾ ਦੇ ਪਿਲਖਾਨੇ ਦੇ ਹਾਥੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ - ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਹਤੀਰਝਿਲ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਇਕਬਾਲ ਹਬੀਬ, ਜੋ ਕਿ ਹਥੀਰ ਝੀਲ-ਬੇਗਨਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਵਲ ਰਾਜਾ ਪਿਲਖਾਨਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਐਲੀਫੈਂਟ ਰੋਡ ਅਤੇ ਹਤੀਰਪੂਲ ਰਾਹੀਂ ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਹਥੀਰ ਝੀਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਢਾਕਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਥੀਰ ਝੀਲ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਸ 23°44′58.47″N 90°23′48.35″E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾਰਗਾਂਵ ਹੋਟਲ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਨਾਸਰੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਤੇਜਗਾਂਵ, ਗੁਲਸ਼ਨ, ਬੱਡਾ, ਰਾਮਪੁਰਾ, ਬਨਾਸਰੀ, ਨਿਕੇਟਨ ਅਤੇ ਮਾਘਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
thumb| ਹਥੀਰ ਝੀਲ, ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼
ਸਹੂਲਤਾਂ
ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਲੋਕ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋੜੇ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹਥੀਰ ਝੀਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਕਨਿਕ ਲਈ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 2,000 ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਖਾੜਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਮਾਂ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਧੁਨੀ ਤਰੰਗ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਟਰੈਕਾਂ ਵਾਲਾ 120-ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਰੰਗੀਨ ਸੰਗੀਤਕ ਝਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿ-ਆਯਾਮੀ ਢਾਂਚਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਢਾਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਮਾਲਵਿਕਾ ਬੰਸੋੜ
ਮਾਲਵਿਕਾ ਬੰਸੋੜ (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਲਦੀਵ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਫਿਊਚਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਪੋਸਟ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੀਰੀਜ਼। ਬੰਸੋੜ ਨੇ ਜੂਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪੱਧਰ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੋਨ ਤਗਮੇ  ਜਿੱਤੇ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਬੰਸੋੜ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਗਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਕਰੀਅਰ
ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਇਹ ਖਿਡਾਰਨ ਓਲੰਪਿਕ ਦੀ ਦੋ ਵਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਜੇਤੂ ਚੀਨ ਦੀ ਲਿਨ ਡਾਨ ਨੂੰ ਬੰਸੋੜ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
ਸੀਨੀਅਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਰਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਇਸ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੀਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਊਚਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਪੋਸਟ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਬਹਿਰੀਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ  ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੰਡੀਆ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਲੇਂਜ ਦੇ ਕੁਆਟਰਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 200 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਈ।  ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਨ 162ਵਾਂ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਇਨਾਮ
ਬੰਸੋੜ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਗ ਭੂਸ਼ਣ ਸਨਮਾਨ, ਖੇਲੋ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿਕਾਸ ਅਥਲੀਟ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਟਾਰਗੇਟ ਓਲੰਪਿਕ ਪੋਡੀਅਮ ਸਕੀਮ (ਟੀਓਪੀਐੱਸ) ਅਥਲੀਟ ਸਨਮਾਨ।
ਤਗਮੇ
ਸੋਨਾ: 2019 ਮਾਲਦੀਵ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਫਿਊਚਰ ਸੀਰੀਜ਼ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਮੇਲ
ਸੋਨਾ: 2019 ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਪੋਸਟ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੀਰੀਜ਼, ਨੇਪਾਲ
ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ: 2019 ਬਹਿਰੀਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੀਰੀਜ਼
ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ: 2019 ਬੁਲਗੇਰੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਅੰਤਰਰਾਰਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ
ਸੋਨਾ: 2018 ਕਾਠਮੰਡੂ, ਨੇਪਾਲ ਵਿਖੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰੀ ਅੰਡਰ-21 ਉਮਰ ਵਰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੇ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਬੀਸੀ ਹੈਕਾਥਾਨ 2021 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨੰ: 82 ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ (ਹਿੰਦੀ: हिंदुस्तान,ਉਰਦੂ: ہندوستان), ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਸਿੰਧ ਦਾ ਸਥਾਨ", ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਂਝਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਾਂ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਅਰਥ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਦਲਦੇ ਆਏ ਹਨ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਰਬ ਦੇ ਲੋਕ ਫਾਰਸ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਕੌਮਾਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹਿੰਦ ਉੱਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਇਲਾਕ਼ੇ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਲਤਨਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਹੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ-ਏ-ਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਸਰਹਦਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਆਖਿਰ ਹਿੰਦ ਉੱਪਮਹਾਦੀਪ ਪਾਕ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਇੰਡੀਆ ਜਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਹਿਲਾਉਣ ਲਗਾ। ਇਹ ਸੂਰਤ 1947 ਤੱਕ ਬਰਕ਼ਰਾਰ ਰਹੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। 1947 ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਦੋ ਮੁਲਕ ਬਣ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਬਾਦ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਅਲਹਿਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਕਹਲਾਇਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖ਼ਿੱਤਾ ਮੁਰਾਦ ਨਹੀਂ ਪਰ ਆਮ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਮੁਰਾਦ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਕਨੀਕੀ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਗ਼ਲਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾ
ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ; ਇੱਕ ਰਿਗਵੇਦ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ (ਵਣਪ੍ਰਵ: ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪਰਵ ਹੈ), ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ 'ਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਸਤਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾ ( ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗੰਗਾਦਵਾਰਾ( ਹਰਿਦੁਆਰ ) ਵਿਖੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾ ਨੂੰ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਹਿੱਸੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿਰਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਰੂਪ ਗਿਰਿਧਰਾ ਰਾਮਾਇਣ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਲਲਿਤਾ ਸਹਿਸ੍ਰਨਾਮਾ (ਰੱਬੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ) ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਲਲਿਤਾ ਸਹਿਸ੍ਰਨਾਮਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹਇਆਗਰੀਵ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਰਭ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ
ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਮਲਟੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 'ਬਹੁ' ਅਤੇ ਮੀਡੀਆਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, 'ਮਾਧਿਅਮ'। ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ਼ੀ (ਆਡੀਓ), ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ, ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਨੇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਪੇਸ਼ਕਰਣ, ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਗੇਮਾਂ ਬਹੁਤਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਰਣ  ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ।
ਵਰਤੋਂ
ਕੰਮ-ਕਾਰ ਵਿੱਚ  ― ਕੰਮ-ਕਾਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਜਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜੀ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖੇਡ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ - ਇਹ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਚਿੱਤਰ ਖੇਡਾਂ (ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਿਨੇਮਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਸਪੈਸ਼ਲ ਇਫੈਕਟ) ਦੇਣ ਲਈ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿੱਦਿਆਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ  - ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਾਤਰ ਕੁੱਝ ਹੀ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਉਪੁਲ ਥਰੰਗਾ
ਵਰੂਸ਼ਾਵੀਥਾਨਾ ਉਪੁਲ ਥਰੰਗਾ (ਜਨਮ 2 ਫਰਵਰੀ 1985), ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਉਪੁਲ ਥਰੰਗਾ (උපුල් තරංග), ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਕਟ-ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਉਪੁਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਫਾਰਮੈਟ (ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ) ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਪੁਲ ਥਰੰਗਾ ਨੇ ਧਰਮਾਸੋਕਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਬਾਲਾਂਗੋਡਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਨਾਂਡਸਕਰਿਪਟਸ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥਰੰਗਾ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵੱਲੋਂ ਅੰਡਰ-15, ਅੰਡਰ-17 ਅਤੇ ਅੰਡਰ-19 ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਹੈ। 2004 ਦੇ ਅੰਡਰ-19 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 117 ਅਤੇ 61 ਦੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੀਗ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਲਫਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ "ਏ" ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਖੇਡ-ਜੀਵਨ
ਉਪੁਲ ਥਰੰਗਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅਜਿਹਾ ਬੱਲੇਬਾਜ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਓਡੀਆਈ) ਵਿੱਚ 7 ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੱਲੇਬਾਜ ਨਾਲ 200+ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਸਾਬਕਾ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਖਿਡਾਰੀ ਰਿੱਕੀ ਪਾਂਟਿੰਗ ਦਾ ਹੈ।
2 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਉਪੁਲ ਥਰੰਗਾ ਨੇ 174* ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾਈ ਖਿਡਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੋਰ ਸੀ। ਇਹ ਦੌੜਾਂ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਿੱਜੀ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸਨਾਥ ਜੈਸੂਰੀਆ (189) ਦੇ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ 5000 ਦੌੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 9ਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾਈ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ 11 ਵਾਰ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਟ੍ਰਾਈ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਉਪੁਲ ਥਰੰਗਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਨੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ 8 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੇ ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ
ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ (14 ਮਈ 1877 - 3 ਜੁਲਾਈ 1965) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਬਲੇਵਾਲੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਰੁਲੀਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂਅ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਰਾਜਯੋਗੀ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।
ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ
ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਨੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਯੂ. ਐਸ. ਏ. ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ 'ਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਅਤੁੱਟ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਮਸਤੂਆਣਾ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ 'ਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਨਫਰੰਸ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਮਲਾਇਆ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ 'ਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕਲਗੀਧਰ ਟਰੱਸਟ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਅਕਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਚਨ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਸਿੰਚਿਆ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬੜੂ ਸਾਹਿਬ (ਹਿ: ਪ੍ਰ:), ਗੁ: ਨਾਨਕਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚੀਮਾ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਰੂਪ 'ਚ ਜੀਵਨ-ਕਥਾ ਲਿਖੀ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ 3 ਜੁਲਾਈ,1965 ਨੂੰ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੇਹਾਂਤ
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਦਰਸਾਉਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ 3 ਜੁਲਾਈ 1965 ਨੂੰ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ
ਕੁਤਬ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ
ਕੁਤਬ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ (ਹਿੰਦੀ : कुत्ब,ਉਰਦੂ : قطب‎) ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਸਮੂਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਹਿਰੌਲੀ  ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਹੈ। ਇਹਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰ ਕੁਤੁਬ ਉੱਦੀਨ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ, ਨੇ ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸੰਨ 1193 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਈ। ਉਸਦੇ ਵਾਰਿਸ ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਨ 1368 ਵਿੱਚ ਫੀਰੋਜਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੀ ਮੰਜਿਲ ਬਣਵਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਵਿੱਚ  ਕੁਤੁਬ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਈ।
ਕੁਤਬਮੀਨਾਰ
ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੀਨਾਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ 72.5 ਮੀਟਰ (237.86 ਫੀਟ) ਅਤੇ ਵਿਆਸ 14.3 ਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ 2.75 ਮੀਟਰ (9.02 ਫੀਟ) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਤਬ ਮੀਨਾਰ ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਤ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਇਹ ਪੰਜ ਮੰਜਿਲ ਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 379 ਪੋੜੀਆਂ ਹਨ। ਮੀਨਾਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਣੇ ਆਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਨਮੂਨੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕ ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਕਾਲ ਸੰਨ 1193 ਜਾਂ ਪੂਰਵ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਸਰ ਯੁਨੇਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਜੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੂਵੈਤ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ ਮਸਜਿਦ
ਕੁਤਬ-ਉਲ-ਇਸਲਾਮ (ਇਸਲਾਮੀ ਗੁੰਬਦ) ਮਸੀਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਗੁਲਾਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਜਿਲੇ ਸ਼ਾਸਕ  ਕੁਤੁਬੁੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ 1192 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ  ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਅਲਤੁਤਮਿਸ ਅਤੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਲਜੀ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਜਿਸੇ ਬਣਵਾਏ। ਇਸ ਦੀ ਛੱਤ ਅਤੇ ਸਤੰਬ (ਥੰਮ) ਭਾਰਤੀ ਮੰਦਿਰਾਂ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਸ ਦੇ ਬੂਰਜ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।  ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਸੀਤ ਦੇ ਇਮਾਮ ਰਹੇ ਜ਼ਮੀਮ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਵੀ ਹੈ।
ਲੋਹ ਸਤੰਬ
ਇਸ ਲੋਹ ਸਤੰਬ ਦੀ ਉਚਾਈ 7.21 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਯੇ ਟਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਵਿਕਰਮਦਿਤਿਆ(375-414) ਨੇ ਕਰਾਇਆ ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 112 ਇ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਜੈਨ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਹਿਸਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਰੌਲੀ
ਦਾਜ
ਦਾਜ ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਖ ਜਾਂ ਮਾਲ-ਧਨ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਾਜ ਲਾੜੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਧਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਲਾੜੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣ ਵੇਲੇ ਲਾੜਾ ਜਾਂ ਉਹਦਾ ਪਰਵਾਰ ਲਾੜੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਰਕਮ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਲਾੜੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲਾੜੇ ਜਾਂ ਉਹਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਾੜੀ ਦੇ ਵਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦਾਜ ਦਾ ਰਵਾਜ਼ ਪੁਰਾਣੇ-ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਵੱਖ ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਹਿਣੇ, ਕੱਪੜੇ, ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਲਾਕ
1629
1629 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1620 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸ਼ੇਖ਼ ਸਾਦੀ
ਅਬੂ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਸਲਿਹੁੱਦੀਨ ਬਿਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ (ਤਖ਼ੱਲੁਸ ਸਾਦੀ; ਫ਼ਾਰਸੀ: ابومحمد مصلح الدین بن عبدالله شیرازی‎), ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਦੀ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਦੀ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ ਪਰਤ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬਾਂ - ਬੋਸਤਾਨ ਅਤੇ ਗੁਲਿਸਤਾਨ - ਦੀ ਬਾਨੀਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਦਿਲਚਸਪ ਵਾਕਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਮੁਮਾਲਿਕ ਤੋਂ ਹਾਸਿਲ ਅਨੋਖੇ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਾਦੀ ਨੇ ਸਾਦ ਅੱਵਲ ਅਤੇ ਸਾਦ ਦੋਮ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ ਸੰਨ‌ 1292 ਦੇ ਕਰੀਬ ਇੰਤਕਾਲ ਕਰ ਗਏ।
ਬੋਸਤਾਨ
ਬੋਸਤਾਂ (ਫ਼ਾਰਸੀ: بوستان‎) 1257 ਈ. ਵਿੱਚ ਤਸਨੀਫ਼ ਹੋਈ। ਇਹ ਮਸਨਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਮਸਲੇ ਹਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਖਤ ਦਸ ਬਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪ ਕਿੱਸੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀ ਸਲੂਕਾਂ ਤੇ ਸਾਦੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਗੁਲਿਸਤਾਨ
ਗੁਲਿਸਤਾਂ (ਫ਼ਾਰਸੀ: گلستان‎) ਦੀ ਤਸਨੀਫ਼ 1258 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਅੱਠ ਬਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਮੌਜ਼ੂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ; ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੁਲਿਸਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਹਾਸਿਲ ਹੋਈ। ਇਹਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕੀ ਅਦਬ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਮੂਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਕਈ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ - ਲਾਤੀਨੀ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਤੁਰਕੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਵਗ਼ੈਰਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਇਹਦੀ ਨਕਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਕਾਮ ਰਹੇ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੇ ਨਾਂਅ ਹਨ - ਬਹਾਰਿਸਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਗਾਰਿਸਤਾਂ।
ਸਾਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਵਤ
ਸਾਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਵਤ, ਬਨੀ ਆਦਮ, ਇਨਸਾਨੀ ਅਹਿਦੀਅਤ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦੇੰਦੀ ਹੈ:
ਆਦਮ ਦੀ ਔਲਾਦ (ਆਦਮ ਜ਼ਾਤ) ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਤੇ ਆਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਦਮੀ ਕਹਾਉਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਦਬੀਆਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਦੀ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਸਿੱਖ ਮਜ਼ਹਬ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ: <blockquote style="text-align:left"> ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ: ਚੂੰ ਕਾਰ ਅਜ਼ ਹਮਾ ਹੀਲਤੇ ਦਰ ਗੁਜ਼ਸ਼ਤ ਹਲਾਲ ਅਸਤ ਬੁਰਦਨ ਬ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦਸਤ ਤਰਜਮਾ:
ਕਿਸੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਹੀਲਾ ਬੇਕਾਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਉਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ।
ਸਾਦੀ ਦੀ ਬੋਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਿਅਰ ਇਸ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:
<blockquote style="text-align:left"> ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ: ਚੂ ਦਸਤ ਅਜ਼ ਹਮਾ ਹੀਲਤੇ ਦਰ ਗੁਸਸਤ ਹਲਾਲ ਅਸਤ ਬੁਰਦਨ ਬ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦਸਤ ਤਰਜਮਾ:
ਜਦ (ਦੁਸ਼ਮਣ) ਹਰ ਹੀਲੇ ਤੋਂ (ਤੁਹਾਡਾ) ਹੱਥ ਵੱਢ ਦੇਵੇ (ਯਾਨੀ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਨਾ ਛੱਡੇ), ਤਾਂ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਉਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ।
ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਨੁਸਖ਼ਾ ਗੁਮ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਬਾਬੂ ਜਗਨ ਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਨੁਸਖ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿ ਤਰਜਮਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਹਦੇ ਕੁਝ ਮਿਸਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਨੁਸਖ਼ਾ ਮੁਕੰਮਲ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਲਿਓਨਿਦ ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ
ਲਿਓਨਿਦ ਇਲੀਚ ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ (Леони́д Ильи́ч Бре́жневЛеони́д Ильи́ч Бре́жнев; Леоні́д Іллі́ч Бре́жнєв, 19 ਦਸੰਬਰ 1906 (O. S. 6 ਦਸੰਬਰ)  – 10 ਨਵੰਬਰ 1982)  ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ 1964 ਤੋਂ 1982 ਤਕ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ  (ਸੀ.ਪੀ.ਪੀ.ਯੂ.) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ (ਸੀਸੀ) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1982 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਅਵਧੀ ਜੋਸਫ ਸਟਾਲਿਨ ਨਾਲੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੀ। ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੜੋਤ ਦੇ ਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਵੀ ਲਖਾਇਕ ਸੀ।
ਕਫ਼ਰ ਅਲ-ਦੁਆਰ
ਕਫ਼ਰ ਅਲ-ਦੁਆਰ (كفر الدوار ) ਉੱਤਰੀ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਨੀਲ ਡੈਲਟਾ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 265,300 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਨਗਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਲਿਓਨਿਦ ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ
ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਮੇਨਸਕੋਏ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ (ਹੁਣ ਕਮੈਨਸਕੇ, ਯੂਕ੍ਰੇਨ) ਵਿੱਚ ਇਕ ਰੂਸੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ 1906 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਾਮੇਨਸਕੋਏ ਮੈਟਲਰਜੀਕਲ ਟੈਕਨੀਕਮ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਇਕ ਮੈਟਲਰਜੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣ ਗਿਆ।  ਉਹ 1923 ਵਿਚ ਕੋਮਸੋਮੋਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1929 ਤਕ ਉਹ ਸੀ ਪੀ ਐਸ ਯੂ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲਟਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1946 ਵਿਚ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ  ਫ਼ੌਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। 1952 ਵਿਚ, ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1957 ਵਿਚ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਿਕੀਤਾ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ।
ਕਫ਼ਰ ਅਲ-ਦੁਆਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲਿਓਨਿਦ ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ
ਕਈ ਸਾਲ ਵਿਗੜਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਦੀ ਮੌਤ 10 ਨਵੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਲਦ ਹੀ ਯੂਰੀ ਆਂਦਰੋਪੋਵ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। 1985 ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਗੋਰਬਾਚੇਵ ਨੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਉਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਅਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਬੇਲਚਕਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
right|thumb|ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ
ਮੂਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਦਸੰਬਰ 1906 ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਯੇਕਾਤੇਰੀਨੋ ਸਲਾਵ  ਗਵਰਨਰੇਟ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇਨਸਕੋਏ (ਹੁਣ ਕਮੈਨਸੇਕ, ਯੂਕ੍ਰੇਨ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਮੈਟਲ ਵਰਕਰ ਈਲਿਆ ਯਾਕੋਵਲੇਵਿਜ ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਨਤਾਲਿਆ ਦੇਨੀਸੋਵਨਾ ਮਾਜ਼ਾਲੋਵਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਾਮੇਨਸਕੋਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵੋ (ਕੁਰਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਕੁਰਸਕ ਓਬਲਾਸਟ, ਰੂਸ) ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।  ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਸਮੇਤ ਮੁੱਖ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ   ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਬੈਂਗਣ
ਬੈਂਗਣ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਭੜਥਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਗਣ ਨੂੰ ਭੁੰਨ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੁੱਕੀ ਸਬਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭੜਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੈਂਗਣ ਨੂੰ ਬਤਾਊਂ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੈਂਗਣ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਰੰਗ ਬੈਂਗਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੰਬਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਨੀਰੀ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਨੀਰੀ ਤੋਂ ਫੇਰ ਇਸ ਨੂੰ ਫਲ ਲਈ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਰਤਣ ਜੋਗੇ ਬੈਂਗਣ ਦੇ ਪੌਦੇ ਜ਼ਰੂਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿਕਣੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬੰਬੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਹੀ ਘਰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਬੈਂਗਣ ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਬੈਂਗਣ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਖਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੈਂਗਣਾਂ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
6 ਜਨਵਰੀ
22 ਪੋਹ ਨਾ: ਸ਼ਾ:
6 ਜਨਵਰੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦਾ 6ਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ 359 (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 360) ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਵਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਬਸੀ ਕਾਸੋ
ਬਸੀ ਕਾਸੋ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਜੋਜ਼ਫ਼ ਗੋਇਬਲਜ਼
ਪਾਲ ਜੋਜ਼ਫ਼ ਗੋਇਬਲਜ਼ (29 ਅਕਤੂਬਰ 1897 - 1 ਮਈ 1945) 1933 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਰੇਖ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮੰਤਰੀ, ਅਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸੀ।
ਗੋਇਬਲਜ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੈਸ, ਰੇਡੀਓ, ਸਿਨਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਲੀਵਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਲਏ ਸਨ। ਮਾਅਰਕੇਬਾਜ਼ ਲੱਫ਼ਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ - ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ - ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ, ਸਮਾਜਕ ਡੈਮੋਕਰੈਟਾਂ, ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਹਨ ਇਸਾਈਅ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਮੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ 1938 ਦੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲੇ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰੇਰਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁੱਲ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਸ਼ਣ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 1943 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਸਪੋਰਟਸ ਪੈਲੇਸ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਨਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਗੁਮਰਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1945 ਨੂੰ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਟਲਰ ਦੀ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਗੋਇਬਲਜ਼ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਰੇਖ ਚਾਂਸਲਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਜ਼ੀ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945
ਸ਼ੰਘਾਈ
thumb ਸ਼ੰਘਾਈ ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ (ਪੀਪਲਜ਼ ਰਿਪਬਲਿਕ ਔਫ਼ ਚਾਈਨਾ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
thumb|ਚੀਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
1668
1668 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1660 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮੌਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਲੂਇਸ ਹੈਮਿਲਟਨ
ਲੂਇਸ ਕਾਰਲ ਡੇਵਿਡਸਨ ਹੈਮਿਲਟਨ, ਐੱਮ.ਬੀ.ਈ. (7 ਜਨਵਰੀ 1985 ਦਾ ਜਨਮ) ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਵਨ ਦੌੜ ਦਾ ਚਾਲਕ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਏ.ਐੱਮ.ਜੀ. ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਦੌੜਾਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 2008 ਅਤੇ 2014 ਦਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ ਵਨ ਵਰਲਡ ਜੇਤੂ ਹੈ।
ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ
ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ (ਜਨਮ 2 ਮਈ,1989) ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਭਾਗ, ਗਰਵਨਰ ਹਾਊਸ, ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗਰਵਨਰ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਅਧੀਨ ਹੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਹਨ।
ਇੱਕ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਐਡ ਰਾਹੀਂ ਪਵਨ ਇਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ‘ਚ ਪਵਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇਫ਼ਤਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗਰੈਜ਼ੂਏਸ਼ਨ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਆਜੋਕਾ ਥੀਏਟਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸਰਰਿਪਟ ਟਰਾਂਸਲੇਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੋਂ ਪਵਨ ਸਿੰਘ ਗਰਵਨਰ ਹਾਊਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਤਿਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ
ਤਿਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਿਬਤੀ ਇਸ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਬਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। 14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ ਹਨ।
ਟਿੱਪਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਨਿਸਚਿਤ, ਸੁੰਤਤਰ, ਮੋਲਿਕ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਪੑਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ‍‌‌‌ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਸੁਨਿਯਮਤ ਨੇਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਤਲਾਸਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਮੂਰਤ ਪੱਖ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਮੂਰਤ ਪੱਖ ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ, ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ| ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰੇ ਨਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸਿਁਧੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਰਖਦਾ ਹੈ| ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਇਸਦੀ ਸੰਕਲਪਗਤ ਵਿਆਖਿਆ ਲਾਜਮੀ ਹੈ| ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਹੀ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ| A. white ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਗਲਬਾਤ ਉਤੇ ਜੋਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿਰਫ ਤਥਾਂ ਦੇੇ ਫਾਰਮੁਲਿਆ ਦਾ ਜਖੀਰਾ ਨਹੀਂ,ਸਗੋਂ ਮਨੁਖੀ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਮਨੁਖੀ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਰੀਕੇ ਹਨ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਕਲਾ, ਪਰ ਮੰਜਿਲ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਵਿਗਿਆਨ ਆਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਵਾਲ ਰੁਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਨ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ| ਵਿਵਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ| ਮਨੁਖ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਉਹ ਮਨੁਖ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੈ| ਇਸ ਪਖੋਂ ਵੇਖਿਆ ਮਨੁਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਕਲਪ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੁਲ ਵਤੀਰਾ, ਸਥੂਲ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਆਦਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ|  ਇਸ ਤਰਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਖ ਕਿ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਮਨੁਖੀ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਦਾ ਹਾਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁਖੀ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਖ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ|
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ
ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਮੁਚੀ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਉਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਭਿਨ ਤਤ ਸਮੂਰਤ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਅਦਰੁਨੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਮਲ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਤਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਤਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਅਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਨਿਹਾਇਤ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|