cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਦੀ
ਵਰਤੋਂ
ਇਹ ਨਦੀ ਤਿਰੂਪੁਰ ਅਤੇ ਕਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 60000 acre ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰਾਵਤੀ ਡੈਮ ਵਿੱਚ 4 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬੇਸਿਨ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਰੂਰ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕੂੜੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਭਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਰੰਗਣ ਅਤੇ ਬਲੀਚਿੰਗ ਇਕਾਈਆਂ ਕਾਰਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਕਰੂਰ ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਫ ਸਤਹ 'ਤੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਆਸਪਾਸ ਹਨ।
ਸਿੰਗਾ
ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੰਗਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ, ਰੈਪਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੀਤ "ਬਦਨਾਮ", "ਸ਼ੇਹ", "ਪਰਛਾਵੇਂ", "ਫੋਟੋ", "ਜੱਟ ਦੀ ਕਲਿੱਪ 2" ਅਤੇ "ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ" ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ, ਜੋਰਾ: ਦ ਸੈਕਿੰਡ ਚੈਪਟਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਸਿੰਗਾ ਦਾ ਜਨਮ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 26 ਫਰਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੇਆਣਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਹਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਨੇਨ
ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਨੇਨ (ਜਨਮ 27 ਜੁੁੁਲਾਈ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ, ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੁਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਤੇਲਗੂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰੋੋੋੋਮਾਂਚਕਾਰੀ ਫਿਲਮ 1: ਨੈਨੋਕਡੀਨੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱੱਡ ਫਿਲਮ ਸ਼ਬੀਰ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੀਰੋਪੰਤੀ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ 2015 ਵਿੱਚ ਸਨੇਨ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਿਲਵਾਲੇ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਲਾਈਨ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ 100 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 2019 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਨੇਨ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜੁਲਾਈ 1990 ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਂਉਟੈਂਟ ਰਾਹੁਲ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੀਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨੂਪੁਰ ਸਨੇਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਆਰ.ਕੇ. ਪੁਰਮ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੈਪੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਨੋਇਡਾ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਟਾਈਗਰ ਸ਼ਰਾਫ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਬੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਰੋਮਾਂਸ ਹੀਰੋਪੰਤੀ ਨਾਲ ਸੈਨੇਨ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। Despite receiving mixed reviews from critics, it emerged as a commercial success. ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ ਦੇ ਤਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ “ਖੂਬਸੂਰਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਜਾਨਾ ਦਾਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹੋਣ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ “ਤੇਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚੀਜ਼ੀ” ਕਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ, ਸੈਨੇਨ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਸੈਨੇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੁਧੀਰ ਵਰਮਾ ਦੀ "ਦੋਹਚੇ" ਨਾਲ ਆਈ, ਇਹ ਨਾਗਾ ਚੈਤਨਿਆ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ-ਕਾਮੇਡੀ ਦਿਲਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਰੁਣ ਧਵਨ, ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਅਤੇ ਕਾਜੋਲ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋ ਉਭਰੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 3.72 ਬਿਲੀਅਨ ($USD 52 million) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੈਨੇਨ ਅਤੇ ਧਵਨ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਰੀ ਕਾਰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ "ਲੂਕਾ ਛੁਪੀ" ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਆਰੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਲਿਵ-ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਕਾਰਜ
ਸੈਨੇਨ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਐਂਡਰੋਸਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਟਨ ਵਾਚਜ਼ ਦਾ ਰਾਗਾ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ, ਅਰਬਨ ਕਲੈਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ, ਸੈਨੇਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਸੋਟ ਦੀ ਕਿਊਕਸਟਰ ਫੁਟਬਾਲ ਵਾਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਸਤੰਬਰ, 2016 ਵਿੱਚ, ਸੈਨੇਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਕਪੜੇ ਦੀ ਲਾਈਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਲੇਬਲ 'Ms. Taken' ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ 2017 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
thumb|੨੦੧੭ ਵਿੱਚ [[ਬਰੇਲੀ ਕੀ ਬਰਫ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸਨੇਨ]]
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ
ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਮਹਿਤਾ
ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਮਹਿਤਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹਿਊਮਨਜ਼ ਆਫ਼ ਬੰਬੇ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਤਾਬ ਹਿਊਮਨਜ਼ ਆਫ਼ ਬੰਬੇ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਲੇਖਕ ਅਤੇ TEDx ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਂਬੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਸਕੂਲ, ਮਹਿਮ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੌਟਿੰਘਮ, ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਾਟਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ TEDx ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਬੋਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ।
ਕੰਮ
ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਸਟੈਨਟਨ ਦੁਆਰਾ ਹਿਊਮਨਜ਼ ਆਫ਼ ਨਿਊਯਾਰਕ (HoNY) ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਿਊਮਨਜ਼ ਆਫ਼ ਬੰਬੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ HoNY ਪੇਜ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਪੇਜ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਲੋਗੋ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਖੁਦ ਇੱਕ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਇੰਟਰਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਮਹਿਤਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲੈਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ,  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। 2018 ਤੱਕ, ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਛੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ।
HONY ਪੰਨੇ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਹਿਊਮਨਜ਼ ਆਫ਼ ਬਾਂਬੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, humansofbombay.in ' ਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਲੱਖੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2016 ਵਿੱਚ ਦ ਹਿੰਦੂ ਲਈ ਲਿਖਣਾ, ਵੈਬਸਾਈਟ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਭੀੜ-ਫੰਡ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਅਤੇ "ਬਲੌਗ ਨੇ ਵਰਜਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਪੂਰਵੀ ਜੋਸ਼ੀ 2016 ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, “ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਹਿਦਗੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" 2018 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਖਲੀਜ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਅਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਬੋਨ ਮੈਰੋ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੀ ਲੋੜ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ ਲਗਭਗ 5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।"
2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪੋਸਟਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਾਇਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੋਸਟਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ, ਹਿਊਮਨਜ਼ ਆਫ਼ ਬਾਂਬੇ, ਵਿੱਚ ਵੈਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।
2021 ਤੱਕ, ਸਾਈਟ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਦੋ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ-ਆਧਾਰਿਤ ਯੂਟਿਊਬ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਹਾਉ ਦ ਹੈਲ ਡਿਡ ਆਈ ਡੂ ਇਟ?" ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਲੋਕਾਂ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਬੀਰ ਹਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰ
ਲਾਰਸ ਆਨਸਾਗਰ
thumb|ਲਾਰਸ ਆਨਸਾਗਰ ਲਾਰਸ ਓਂਸੇਗਰ (27 ਨਵੰਬਰ, 1903 – 5 ਅਕਤੂਬਰ 1976) ਇੱਕ ਨਾਰਵੇਈ ਜੰਮਪਲ ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਕੈਮਿਸਟ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰਸਾਇਣ ਦੀ ਗਿੱਬਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਸ਼ਿਪ ਰੱਖੀ. ਉਸਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਲਾਰਸ ਓਂਸੇਗਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੀਆ (ਹੁਣ ਓਸਲੋ ), ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵਕੀਲ ਸੀ । ਓਸਲੋ ਵਿੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਟਰਾਂਡਾਈਮ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਐਨਟੀਐਚ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1925 ਵਿੱਚ ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ।
ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ
1925 ਵਿਚ ਉਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਇਟਿਕ ਘੋਲ ਦੇ ਦੇਬੀ-ਹੱਕਲ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇਕ ਸੋਧ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਕਿ ਘੋਲ ਵਿਚ ਆਇਨਾਂ ਦੀ ਭੂਰੇਨੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਤੇ 1926 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਜ਼ਿਊਰਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਤਰਸ ਦਐਬੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਉਸ ਦੇ ਥਿਊਰੀ ਗ਼ਲਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡੈਬੇ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਈਦਗੇਨੇਸਿਸ ਟੈਕਨੀਸ਼ੇ ਹੋਸ਼ਚੂਲ (ਈ.ਟੀ.ਐਚ.) ਵਿਖੇ ਦੇਬੀ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1928 ਤਕ ਰਿਹਾ।
ਜੋਨਜ਼ ਹਾਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 1928 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਵਿੱਚ ਜੋਨਜ਼ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜੇਐਚਯੂ ਵਿਖੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਚ ਨਵੀਨਤਮ ਕਲਾਸਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਜਲਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਐਚਯੂ ਨੇ ਇਕ ਸਮੈਸਟਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਾਊਨ
ਬਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਜੇਐਚਯੂ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ, ਉਸਨੇ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਸ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ (ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ) ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਉੱਨਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿਚ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾਇਆ ਅੰਕੜਾ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਕੋ ਇਕ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਰੇਮੰਡ ਫੂਓਸ, ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਯੇਲ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1933 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਂ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਇਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਇਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਉਪਯੋਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਯੂਰਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 1972 ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ 1976 ਵਿਚ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਕੋਰਲ ਗੈਬਲਜ਼ ਵਿਚ ਐਨਿਉਰਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤਕ ਫਲੋਰਿਡਾ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਓਨਸੈਗਰ ਨੂੰ ਨਿਊ ਹੈਵਨ ਦੇ ਗਰੋਵ ਸਟ੍ਰੀਟ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਜੌਨ ਗੈਂਬਲ ਕਿਰਕਵੁੱਡ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਰਕਵੁੱਡ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਮੀਕਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਵਾਰਡ, ਰਿਚਰਡਜ਼ ਮੈਡਲ, ਅਤੇ ਲੇਵਿਸ ਅਵਾਰਡ, ਓਨਸਾਗਰ ਦੇ ਮਕਬਰੀ ਪੱਥਰ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਸ “ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ” ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਓਨਸਾਗਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਰੇਲ ਦੀ 1991 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ "ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ," ਅਤੇ "* ਆਦਿ" ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਜੋੜਿਆ. ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਸੱਜੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ।
ਹਰਵੀਨ ਸਰਾਓ
ਹਰਵੀਨ ਸਰਾਓ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੋਹਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਪਿਸਟਲ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਭੋਹ
ਛੋਲੇ, ਮੂੰਗੀ, ਮੋਠ, ਮਾਂਹ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਆਦਿ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਭੋਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭੋਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਊਠਾਂ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸੁੱਕਾ ਚਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਛੋਹ ਦੇ ਵਿਚ ਕਣਕ ਦੀ ਤੂੜੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਮੀਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੋਲੇ, ਮੂੰਗੀ, ਮੋਠ, ਮਾਂਹ ਆਦਿ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੇਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਲਦਾਂ ਅਤੇ ਊਠਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਛੋਲੇ, ਮੂੰਗੀ, ਮੋਠ, ਮਾਂਹ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਮੰਡਲੀਆਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੜਾਂ ਵਿਚ ਢੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਸਲੰਘ, ਤੰਗਲੀ ਦੇ ਪੁੱਠੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਟਾਂਗਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਸੈਂਡ ਨੂੰ ਛਜਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਕੇ ਭੋਹ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਦਾਣੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਰ ਕੇ ਬੋਹਲ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਡੀ 80 ਏ 12
ਡੀ 80 ਏ 12' ਇਹ ਇਕ ਅਰਥ ਮੂਵਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ। ਇਹ ੬ ਸਲਿੰਡਰ ਦੀ ੨੧ ਟਨ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਵੱਡੇ ਸਾਈਜ਼ ਦਾ ਚੈਨ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਜੰਗਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ,ਪਹਾੜ ਨੂ ਵੱਢ ਕੇ ਰੋਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਬਰਫੀਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਰਫ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਸੀਂਨ beml ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ, ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ  ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਡੀਜਲ ਦੀ ਖਪਤ ਇਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ੨੦ ਲੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਲੇਡ ਦਾ ਸਾਈਜ਼ ੪.੮ ਕਿਉਵਿਕ ਮੀਟਰ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਸ਼ੀਨ
ਹਵਾਲੇ
https://www.google.com/search?q=d80a12+dozer&oq=d80a&aqs=chrome.1.69i57j0i512j0i15i30j0i5i30l2j0i5i10i30j0i5i30l4.11289j0j15&sourceid=chrome&ie=UTF-8ਡੀ 80 ਏ 12
ਸ਼੍ਰੀਯਾਂਕਾ ਸਦਾਂਗੀ
ਸ਼੍ਰੀਯਾਂਕਾ ਸਦਾਂਗੀ (ਜਨਮ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢ ਜੀਵਨ
ਸਦਾਂਗੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ 1995 ਵਿੱਚ ਸੁਧਾ ਸਦਾਂਗੀ ਅਤੇ ਸੀਤਨਸੂ ਸਦਾਂਗੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਗਈ ਸੀ।
ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ
ਸਾਲ 2010 ਵਿਚ ਸਦਾਂਗੀ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿਚ ਕੁਵੈਤ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਅਰਗਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਸਦਾਂਗੀ ਨੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 55 ਵੀਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।
ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿਚ ਸਦਾਂਗੀ ਨੇ ਦੋਹਾ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 12 ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਮਹਿਲਾ ਵਰਗ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 400 ਵਿੱਚੋਂ 394 ਸਕੋਰ ਬਣਾਏ। ਉਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਉੜੀਸਾ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਬਣਾਇਆ।
ਸੀਨੀਅਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾਂਗੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਸੇ ਸਾਲ 5 ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੀਨੀਅਰ ਏਅਰਗੰਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਛਾਂਗ, ਚੀਨ ਵਿਖੇ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਿਲਵਰ ਮੈਡਲ ਸੀ। ਇਹ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਈਵੈਂਟ ਸੀ।
2014 ਵਿੱਚ, ਸਦਾਂਗੀ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਦੇ ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਵਿਖੇ 51 ਵੀਂ ਆਈ.ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ. ਵਰਲਡ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
2015 ਵਿੱਚ, ਸਦਾਂਗੀ ਨੇ ਕੁਵੈਤ ਵਿਖੇ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ 9 ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਅਰਗਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਸਥਾਨ ਸੀ।
2018 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਯਾਂਕਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਚਾਰਲੀਨ ਬੈਨੀਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਰੀਬੀ ਮੈਚ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼ੂਟਆਫ ਹਾਰ ਗਈ।
ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ (ਵਿਆਨਾ)
ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ (ਜਰਮਨ: Naturhistorisches Museum) ਵਿਆਨਾ, ਆਸਟਰੀਆ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਹੈ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਸੈਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਯਾਂਕਾ ਸਦਾਂਗੀ
ਅਵਾਰਡ
ਸਦਾਂਗੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ 3 ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ, 6 ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਅਤੇ 3 ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਡਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ (ਵਿਆਨਾ)
ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਲਾ-ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ 250 ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਇਹਦੀ ਸਾਰੀ ਕਲੈਕਸ਼ਨ 8,700 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ
ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Roshan Ara Begum;   ) (1917 – 6 ਦਸੰਬਰ 1982) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਿਰਾਣਾ ਘਰਾਣੇ (ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸੀ।   ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਨਮਾਨਤ ਸਿਰਲੇਖ ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਮੌਸੀਕੀ (ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਯਾਂਕਾ ਸਦਾਂਗੀ
ਅਵਾਰਡ
2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਏਕਲਬੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਜੋ ਕਿ ਉੜੀਸਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੌਹਨ ਕੇਂਡ੍ਰਊ
ਸਰ ਜੌਹਨ ਕਾਉਡੇਰੀ ਕੇਂਡ੍ਰੂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sir John Cowdery Kendrew; 24 ਮਾਰਚ 1917 – 23 ਅਗਸਤ 1997) ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਾਲੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਕਸ ਪਰੂਟਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤਾ; ਕੇਵੈਂਡਿਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਹੇਮ- ਕੰਟੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਉਹ ਆਕਸਫੋਰਡ, ਵਿਲਫ੍ਰਿਡ ਜਾਰਜ ਕੇਂਡ੍ਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪਾਠਕ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਐਵਲਿਨ ਮਈ ਗ੍ਰਾਹਮ ਸੈਂਡਬਰਗ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਦੇ ਡ੍ਰੈਗਨ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੀਪ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਕਲਿਫਟਨ ਕਾਲਜ, 1930–1936 ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1936 ਵਿਚ ਟ੍ਰਿਨੀਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਤੋਂ, ਇਕ ਮੇਜਰ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ, 1939 ਵਿਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਗਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਡਾਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਹਵਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। 1940 ਵਿਚ ਉਹ ਰਾਇਲ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਖੋਜ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਗਿਆ, ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਆਰਏਐਫ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ 1949 ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਐਚਡੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਖੋਜ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਬਾਇਓਕੈਮੀਕਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਬਣਤਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਕੇਂਡ੍ਰੂ ਨੇ ਐਕਸ-ਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਰਮਾਣੂ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ 1962 ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੈਕਸ ਪੇਰਟਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿਚ ਮਲੇਕੂਲਰ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੀ ਐਮਆਰਸੀ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਹੈ। ਕੇਂਡ੍ਰੂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਮਾਇਓਗਲੋਬਿਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿਚ ਆਕਸੀਜਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਨੂੰ ਜੌਨ ਕੇਂਡ੍ਰੂ ਅਤੇ ਮੈਕਸ ਪੇਰੂਟਜ਼, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕ, ਵਾਟਸਨ ਅਤੇ ਵਿਲਕਿਨਜ਼ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣ 'ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਦਿ ਅਲਫਰਡ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੂਲ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ,' ਦਿ ਦਿ ਵੀਕ 'ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਰੀਅਰ
1963 ਵਿਚ ਕੇਂਡ੍ਰੂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਬਾਨੀ ਬਣ ਗਏ; ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਣੂ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਜਰਨਲ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਰਹੇ। ਉਹ 1967 ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੈਮਿਸਟਾਂ ਦਾ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। 1974 ਵਿਚ ਉਹ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀਡਲਬਰਗ ਵਿਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਣੂ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੇ। 1974 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਟਰੱਸਟੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1974 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਉਹ ਸੈਕਟਰੀ ਜਨਰਲ, ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ
ਕੈਰੀਅਰ
ਮੇਲੋਡੀ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1948 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਲਾਲਮੂਸਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ, ਉਹ ਸੰਗੀਤ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸਰਪ੍ਰਸਤ, ਹਯਾਤ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 1959 ਵਿੱਚ ਆਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਗੀਤ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ "ਮਲਿਕਾ-ਏ-ਮੌਸੀਕੀ" (ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਾਣੀ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ 'ਰਿਆਜ਼' (ਸੰਗੀਤ ਅਭਿਆਸ) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਬੇਔਲਾਦ ਸੀ।
ਰੋਸ਼ਨ ਆਰਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ (1945), ਜੁਗਨੂੰ (1947), ਕਿਸਮਤ (1956), ਰੂਪਮਤੀ ਬਾਜ਼ ਬਹਾਦੁਰ (1960) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ, ਫਿਰੋਜ਼ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਅਤੇ ਤਸਾਦੁਕ ਹੁਸੈਨ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੁਝ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ। ਨੀਲਾ ਪਰਬਤ (1969)।
ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੱਡੇ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਸੁਣਦੇ ਸਨ।
ਬੀਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ
6 ਦਸੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917
ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਜਾਇਬਘਰ (ਵਿਆਨਾ)
2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 3 ਕਰੋੜ ਵਸਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 2.5 ਕਰੋੜ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਮੁੱਢ, ਜਨੌਰਾਂ-ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ, ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
thumb|ਅਜਾਇਬਘਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਲ। ਇਸ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬਘਰ (ਵਿਆਨਾ) ਦੇ ਨਾਲ 1889 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਜਾਇਬਘਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਆਹਮਣੇ-ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।
ਰਾਗ ਕੇਦਾਰਾ
ਰਾਗ ਕੇਦਾਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਗਮਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮੇਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਸਾਮ 3 ਤੋਂ 6 ਵਜੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ 22ਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਦੋ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ 30 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 1118 ਤੋਂ 1124 ਤੱਕ ਦਰਜ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਅਧਾਰ
ਲਿਕਾਬਾਲੀ
"ਲਿਕਾਬਾਲੀ''', ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਕਾਬਾਲੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਕਾਰਡੋ ਨਿਗਯੋਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੇਠਲਾ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ
ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ ਪੰਜ ਪੰਚਰਾਮ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਨਾਸੀਮਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮਮ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਸਵਾਮੀ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯੁਤਪਤੀ
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਕਸ਼ਤਪੋਵਨ ਅਤੇ ਧਕਸ਼ਾਵਟਿਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਦਕਸ਼ ਮੁਖੀ ਨੇ "ਨਿਰੇਸ਼ਵਰ ਯੱਗ" ਜਾਂ "ਨਿਰੇਸ਼ਵਰ ਯੱਗ" ਨਾਮਕ ਯੱਗ ਜਾਂ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ "ਦਕਸ਼ ਅਰਾਮਾ" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦਕਸ਼ ਦਾ ਨਿਵਾਸ"। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਗਦਗੁਰੂ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ/ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾ ਦੁਆਰਾ "ਮਾਨਿਕੀਏ ਦਕਸ਼ ਵਾਟਿਕਾ" ਦੇ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠ ਸਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਵਾਟਿਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ "ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਨਿਕਯੰਬਾ ਦੇਵੀ" ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ "ਨਿਰੇਸ਼ਵਰ ਯੱਗ" ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੰਦਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 9ਵੀਂ ਅਤੇ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਬੀ ਚਲੁਕਿਆਨ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੰਦਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੰਡਪਮ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇਵਾ ਪਹਿਲੇ ਦੀ ਨੂੰਹ ਗੰਗਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੰਦਰ ਚਾਲੂਕਯਾਨ ਅਤੇ ਚੋਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮੰਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਚਲੁਕਿਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਰਲਾਕੋਟਾ (ਸਮਾਲਕੋਟ) ਵਿੱਚ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ 892 ਈਸਵੀ ਅਤੇ 922 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦੰਤਕਥਾ
ਦਕਸ਼ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਕਸ਼ ਯਗਨਾਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਵੀਰਭੱਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੰਗਾਮੇ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਤਿਉਹਾਰ
ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਦਾਸਰਾ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ।
ਆਵਾਜਾਈ
ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮਮਾ 25 ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਮਲਾਪੁਰਮ ਤੋਂ 28 ਕਿ.ਮੀ ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਤੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ 50 ਰਾਜਾਮੁੰਦਰੀ ਤੋਂ ਕਿ.ਮੀ. ਲੋਕ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਦਕਸ਼ਰਾਮਮ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਰਾਜਾਮੁੰਦਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ।Draksharama
ਸੜਕ, ਰੇਲ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਦੁਆਰਾ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੜਕ: ਕੋਈ ਰਾਜਾਮੁੰਦਰੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦਰਪੁਰਮ ਲਈ ਬੱਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਰਾਵੁਲਪਾਲੇਮ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦਰਪੁਰਮ ਲਈ ਬੱਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਚੰਦਰਪੁਰਮ ਤੋਂ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕੋਟੀਪੱਲੀ ਜਾਂ ਯਾਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੱਸਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਰੇਲਗੱਡੀ: ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਕੀਨਾਡਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ ਲਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰੇਲ ਬੱਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗੀ।
ਹਵਾਈ: ਕੋਈ ਰਾਜਾਮੁੰਦਰੀ ਤੱਕ ਉੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਰਾਮ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਕੈਬ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਭਾਗੋਵਾਲ ਕਲਾਂ
ਭਾਗੋਵਾਲ ਕਲਾਂ (بھاگوال کلاں) ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਟਾਂਡਾ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਵੱਸਿਆ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਹਲੋਂ ਜਾਟਾਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਾਬਾ ਸੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਝੱਲੀ
ਬਾਬਾ ਸੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ੬ ਵੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹੋਏ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥੋਂ ਘੋੜਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਸੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਝੱਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸਿੱਧਸਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਪਾਇਲ ਤਹਿਸੀਲ ਤੋਂ ੧੫ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।
ਗੈਲਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ
ਡੈਨ-ਬੈਨ-ਐਮਸ
ਡੈਨ ਬੈਨ-ਐਮਸ (ਜਨਮ 3 ਸਤੰਬਰ, 1934) ਇੱਕ ਲੋਕਧਾਰਾ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆੱਫ਼ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ, ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਚੇਅਰ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਡੈਨ ਬੈਨ-ਐਮਸ ਦਾ ਜਨਮ ਤੇਲ ਅਵੀਵ (ਉਦੋਂ ਫ਼ਲਸਤੀਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੇਟਾਹ-ਟਿਕਵਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜੇਰੂਸਲੱਮ ਦੀ ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ‘ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ’ ਦੀ ‘ਨਾਹਲ ਬ੍ਰਿਗੇਡ’ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਉਸ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡੇਵਿਡ ਬੈਨ-ਗੁਰਿਅਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ‘ਕਿਬੁਟਜ਼ ਯਿਫ਼ਤਾਹ’ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ੈਫ਼ਰਡ ਸੀ।
ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੇਰੂਸਲੱਮ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸੋਫ਼ੋਮੋਰ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮੁਹਾਰਤ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਡੋਵ-ਨੋਏ ਨਾਲ਼ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ  ਲੈਂਦਿਆਂ ਹਿਬਰੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਈ। ਉਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੇਰੂਸਲੱਮ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆੱਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਡੋਵ-ਨੋਏ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼, ਬੈਨ-ਐਮਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੰਡੀਆਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕਲੌਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆੱਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ, ਇੰਡੀਆਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਕੈਂਪਸ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੱਕੀ ਦੇ ਪਾਈਪ ਦੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹੂਜ਼ੀਅਰਾਂ (ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ) ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਲਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਲ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੈਂਪਸ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਅਤੇ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲੀ ਸੀ) ਉਸਨੇ ਟਿਕਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆੱਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ 1967 ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆੱਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਿਬਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਬਲੂਮਿੰਗਟਨ ਵਿਖੇ, ਬੈਨ-ਐਮਸ ਨੂੰ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖ, “Toward a Definition of Folklore in Context” ਵਿੱਚ ਬੈਨ-ਐਮਸ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਅਧਾਰ ’ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ। ਸੰਦਰਭ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੈਨ-ਐਮਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਧਾਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਲਿਆਂਦਾ।
ਕਰੀਅਰ
ਬੈਨ-ਐਮਸ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਅਫਰੀਕੀ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਹਾਸਰਸ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਬੈਨ-ਐਮਸ ਨੇ 1977 ਤੋਂ 1980 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਫ਼ੋਕਲੋਰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1981 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ 1988 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਜਰਨਲ ਆੱਫ਼ ਅਮਰੀਕਨ ਫ਼ੋਕਲੋਰ ਦਾ ਕਿਤਾਬ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆਨਾ ਪ੍ਰੈਸ ਲੜੀ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 1996 ਤੋਂ ਉਹ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ (ਵੇਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ) ਵਿੱਚ ਰਾਫ਼ੇਲ ਪਟਾਈ ਲੜੀ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡੈਨ ਬੈਨ-ਐਮਸ ਦੇ ਲੇਖ ਚੀਨੀ, ਇਸਟੋਨੀਅਨ, ਫ਼ਿਨਿਸ਼, ਫ਼੍ਰੈਂਚ, ਜਰਮਨ, ਹਿਬਰੂ, ਇਤਾਲਵੀ, ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਰੂਸੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਥਾਈ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
http://www.sas.upenn.edu/folklore/faculty/dbamos
ਲਤਿਕਾ ਨਾਥ
ਲਤਿਕਾ ਨਾਥ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਬਿਨਾ `ਤੇ, 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨੇ 'ਦ ਟਾਈਗਰ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ' ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਲਤਿਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਕਵਰ ਸਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਤਿਨ ਗੁਪਤਾ (ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ) ਦੁਆਰਾ "ਉਸ ਦੀ ਦਲੇਰੀ" ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਲਤਿਕਾ ਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਲਲਿਤ ਐਮ ਨਾਥ ਅਤੇ ਮੀਰਾ ਨਾਥ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਲਿਤ ਨਾਥ ਏਮਜ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਉਜਾੜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨਾਥ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਨੌਰਥ ਵੇਲਜ਼, ਬੈਂਗੋਰ, ਯੂਕੇ ਤੋਂ ਪੇਂਡੂ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੁਆਰਾ ਚੇਵੇਨਿੰਗ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰੋ. ਡੇਵਿਡ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨਿਟ (ਵਾਈਲਡਸੀਆਰਯੂ), ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ, ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਚਰਚ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਖੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਖੇ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਹਾਥੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੱਲ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਨਾਥ ਨੇ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਉੱਤੇ IUCN, UNDP, UNFPA ਅਤੇ ICIMOD ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਾਥ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (ਬਾਘ, ਸ਼ੇਰ, ਚੀਤਾ, ਜੈਗੁਆਰ, ਬਰਫੀਲੇ ਚੀਤੇ, ਬੱਦਲ ਵਾਲੇ ਚੀਤੇ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਥੀ, ਗੰਗਾਟਿਕ ਡਾਲਫਿਨ, ਅਰਨਾ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੱਝ ( ਬੁਬਲਸ ਅਰਨੀ )) ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਫੋਕਸ ਬਦਲ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅੰਨੂ ਰਾਜ ਸਿੰਘ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਵਰ ਲੇਡੀ ਆਫ ਫਾਤਿਮਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪਾਂਡੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ
ਪਾਂਡੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਵੀ ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਵਿਤਾ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੇਰਾਂ ਕਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੇ ਉਸ ਆਲਮ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗੁਦਾਮਾਂ ਦੇ ਬੂਹੇ ਹਰ ਆਮ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤੇ ਕਿਕੋਈ ਜਿੰਨਾ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਜਿੰਨਾ ਚੁੱਕ ਸਕੇ, ਦਾਣੇ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਮੋਚੀ ਆਪਣੇ ਨਿਆਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਣੇ ਲੈਣ ਆ ਗਿਆ। ਬੁੱਢੇ ਮੋਚੀ ਨੇ ਦੋ ਮਣ ਅਨਾਜ ਤਾਂ ਪੁਆ ਲਿਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨਾ ਭਾਰ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਏਗਾ? ਆਪ[ ਉਹ ਕੁੱਬਾ ਬਿਰਧ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਾ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਲਈ ਇਕ ਹੱਟਾ ਕੱਟਾ ਅਜਨਬੀ ਆ ਕੇ ਮੋਚੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਚੱਲ ਬਾਬਾ, ਤੇਰੀ ਪੰਡ ਛੱਡ ਛੱਡ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਾਂਡੀ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਪੰਡ ਚੁੱਕੀ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮਗਰ ਹੋ ਤੁਰਿਆ ਜੋ ਕਿ ਅਪਣੇ ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਡੰਗੋਰੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਬੜੀ ਔਖ ਨਾਲ਼ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਧਾਤਾ ਸਿੰਘ ਤੀਰ ਨੇ ਇਸ ਵਾਕਿਆ ਨੂੰ ਕਲਮਬਧ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: "ਔਹ! ਪਾਂਡੀ ਜਾਂਦਾ ਜੇ, ਕਿਹਾ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦਾ ਏ। ਭਾਰੀ ਏ ਪੰਡ ਬੜੀ, ਪੈਂਡਾ ਵੀ ਚੋਖਾ ਏ। ਪਾਂਡੀ ਦੇ ਪਿੰਡੇ 'ਚੋਂ, ਮੜ੍ਹਕਾ ਪਿਆ ਵਗਦਾ ਏ।"
ਜਦੋਂ ਮੋਚੀ ਦੀ ਕੁੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਂਡੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਹੈ ਲੱਗਦਾ ਤਾਂ ਬੁੱਢਾ ਮੋਚੀ ਉਸ ਦਾ ਥਹੁ ਪਤਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਪਾਂਡੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅਪਣੀ ਚਾਦਰ ਲਾਹੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਲਿਬਾਸ ਅਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਲਗੀ ਲੱਗੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬੁਢੇ ਮੋਚੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੈ ਜੋ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਲੋਕਾਈ ਦੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਦਮਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ
ਦਮਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Daman Ganga) ਨੂੰ ਦਾਵਾਨ ਦਰਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦਾ ਹੈੱਡ ਵਾਟਰ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਸੀਮਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਢਾਲਾਨ ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਾਮਨ ਅਤੇ ਦਿਉ ਅਤੇ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਵਾਪੀ, ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਸਿਲਵਾਸਾ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਸਬੇ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢੇ ਤੇ ਦਮਨ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਦੀ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਮਨ ਗੰਗਾ ਬਹੁ-ਮੰਤਵੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾਦਰ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਦਮਨ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਸਰਪਲੱਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਬੇਸਿਨ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦਮਨ ਵਿਖੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਮੋਤੀ ਦਮਨ ('ਮੋਤੀ 'ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਵੱਡਾ") ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਨਾਨੀ ਦਮਨ ('ਨਾਨੀ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਛੋਟਾ")।
ਨਦੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ
ਵਾੱਪੀ ਦੀ ਦਮਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੱਕ, ਵਾਪੀ ਕਸਬੇ, ਸਿਲਵਾਸਾ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਕਚੀਗਾਂਓ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਛੋਗੋਂ ਦੇ ਇਸਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਬੀ.ਓ.ਡੀ. ਦਾ ਮੁੱਲ 30 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਸੀ। ਮਾਛੀਮਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਰਹਿਤ੍ਰਿਯਾ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਪੀ ਕਸਬੇ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਕਾਰਨ ਭੰਗ ਹੋਏ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦਾਮਨ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਕੋਲਾਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਪੰਜ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਮ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਲਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਰੀਗਮ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਿਪਟਾਰਾ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨ ਕਾਰਨ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1000 ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰ ਫਿਸ਼ਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
alt=|center|thumb|224x224px| ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ ਲਵਚਾ ਵਿਖੇ ਦਮਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਆਂ
ਕਵਿਤਾ ਯਾਦਵ
ਕਵਿਤਾ ਯਾਦਵ (ਜਨਮ 1986 ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਖੇਡ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫਲ (ਜੋੜੀ) ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986
ਅਨੀਤਾ ਦੁਬੇ
ਅਨੀਤਾ ਦੁਬੇ (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1958) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਮੀਰ, ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਾਰਜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀਆਂ, ਲਕੀਰਨ ਗੈਲਰੀ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕਿਰਨ ਨਦਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ); ਡਾ. ਭਾਊ ਦਾਜੀ ਲਾਡ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ (ਮੁੰਬਈ); ਗੈਲਰੀ ਨੇਚਰ ਮੋਰਟ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ), ਖੋਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟਿਸਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਸਮੇਤ ਵੱਡੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਦੁਬੇ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੜੌਦਾ ਤੋਂ ਕਲਾ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਐਮ.ਐਫ.ਏ. ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਦੁਬੇ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਡੀਕਲ ਪੇਂਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਸਕਲਪਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਯਾਲੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਕੇ. ਕੇ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ 1987 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਲਾਖਣਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਕਲਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਖੌਤੀ "ਬੜੌਦਾ ਸਕੂਲ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਮੂਹ 1970 ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਪੇਨ ਖੱਖੜ, ਨਲਿਨੀ ਮਲਾਣੀ, ਵਿਵਾਨ ਸੁੰਦਰਮ, ਜੋਗੇਨ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਧੀਰ ਪਟਵਾਰਧਨ, ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ੇਖ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਗੀਤਾ ਕਪੂਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1987 ਵਿੱਚ, ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਡੀਕਲ ਪੇਂਟਰਸ ਐਂਡ ਸਕਲਪਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕੁਮਾਰ ਦੀ ਹੇਠ ਸੀ, ਬੜੌਦਾ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ" ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ 'ਚ ਦੁਬੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪੋਸਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਲਾ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਕਥਾਵਾਚਕ ਪੇਂਟਰਜ਼" ਦੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸੁਹਿਰਦ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ। ਬੜੌਦਾ ਵਿਖੇ ਦੁਬੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਦਲਾਖੋਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਦੇ ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਬੁਰਜੂਆ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਉਦਯੋਗ, ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਸਨ। ਇਹ ਦੂਜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਧਿਅਮ 'ਚ ਇੱਕ ਚੇਤੰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਸੀ: ਦੁਬੇ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਸਸਤੇ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜੋ ਕਿ ਵਸਤੂਗਤਤਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਮਜ਼ਦੂਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖਪਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖਾੜਕੂ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਮੂਹ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਫਰਵਰੀ, 1989 ਵਿੱਚ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। 1989 ਵਿੱਚ, ਸਮੂਹ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੋਥੀਬੀ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਪਰਚਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ- ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ਾਂਤ 1980 ਦੇ ਕਲਾ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵੱਲੋਂ "ਅਕਾਲ ਰਹਿਤ" ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੀ। ਇੱਕ "ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ 'ਅਕਾਲ ਰਹਿਤ' ਵਜੋਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਮਗਰਲਾ ਕਾਰਜ
ਜਦੋਂ 1989 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਡੀਕਲ ਪੇਂਟਰਸ ਐਂਡ ਸਕਲਪਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਭੰਗ ਹੋ ਗਈ, ਕੇ. ਪੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕੁਮਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਬੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਵੱਲ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਸੁਹਜਮਈ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪਾਏ ਗਏ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਗਰੀ, ਸ਼ਬਦ ਪਲੇਅ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨਾ। ਫਿਲਿਪ ਵਰਗਨ, 2003 ਦੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਬੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯਾਦਾਂ, ਇਤਿਹਾਸ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਧਾਰਕ ਵਜੋਂ ਮੂਰਤੀਗਤ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।"
ਦੁਬੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਅਧਾਰਤ ਮੂਰਤੀਕਾਰੀ ਕਾਰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਕਿਵੇਂ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਦਿਲਚਸਪੀ 5 ਸ਼ਬਦ (2007) ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਟਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰੈਸ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ 2007-2008 ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਾਲੇ, 5 ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਮੁੱਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁਬੇ ਕੋਚੀ-ਮੁਜ਼ੀਰਿਸ ਬਿਏਨੇਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਿਉਰੇਟਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਉਸ ਪਾਰ
ਸਨਮਾਨ
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੇ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ
ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1995 ) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2015 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਕੇ. ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਗੇਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੋਅ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਏ ਕੁਈਰ ਬ੍ਰਾਊਨ ਮੱਡੀ ਕਿਡ ਲਈ ਟੂਰ 'ਤੇ ਗਏ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਹਿਸਟਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਸਟ ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ ਪੈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਨਸਲ, ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਡਕੀ, ਬਾਰ ਵੌਟਵਰ ਅਤੇ ਵੱਟ! ਫੈਸਟੀਵਲ, ਹੈਮਬਰਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਮਿਨਿਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲੇਟ ਐਟ ਟੈਟ, ਵੀਐਂਡਏ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 2017/2018 ਵਿੱਚ ਟੈਟ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ।
2016 ਵਿੱਚ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਸਕੌਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁਟਿੰਗ ਵਰਡਜ਼ ਇਨ ਯੂਅਰ ਮਾਉਥ ਦੇ ਪੰਜ ਤਾਰਾ ਰਾਉਂਡਹਾਊਸ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ 2016-2017 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਗੈਲਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਦ ਅਦਰਡ ਆਰਟਿਸਟ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਚੈਪਬੁੱਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬਿਫੋਰ ਆਈ ਸਟੈਪ ਆਊਟਸਾਈਡ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। (ਯੂ ਲਵ ਮੀ) ; ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ, ਕਵਿਤਾ, ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੇਰੇਕ ਜਾਰਮਨ ਦੀ ਪੰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਜੁਬਲੀ ਦੇ ਸਟੇਜ ਅਡੈਪਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਬੀਆ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਉਂਸਿਲ ਅਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲੇ, ਕੁਈਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਤਜੁਰਬੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ 'ਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਡਰਾਫਟ 'ਚ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬਰਗਰ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਕਾਲੇ, ਟ੍ਰਾਂਸਫੇਮੀਨਾਈਨ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸਰਵਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਰੂਪ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੋਨ ਫੇ ਦੀ 2021 ਦੀ ਕਿਤਾਬ  'ਦ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਇਸ਼ੂ: ਐਨ ਆਰਗੂਮੈਂਟ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ: "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਟ੍ਰਾਂਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਬਚਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚੋਣ। ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ। ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਥੋਪਿਆ ਸੀ।"
ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਟੌਪਸ਼ੌਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਡਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਰ ਫਿਲਿਪ ਗ੍ਰੀਨ ਦੇ ਆਰਕੇਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਫੈਸ਼ਨ ਰਿਟੇਲਰ ਸੀ। ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟੋਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ। ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਟੌਪਸ਼ੌਪ 'ਤੇ ਟਰਾਂਸ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਜੈਨਿਸ ਟਰਨਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਰਾਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੌਪਸ਼ੌਪ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਦੇ ਟਵੀਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨੀਤੀ ਬਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੂੰ ਟੌਪਸ਼ੌਪ ਦੀ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਰਾਏ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਨੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਗਲਤ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ: "ਡੂਨ" ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਡੇਰਾ"।
ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਰਾਜਗੀਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੋਟਿਫ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੀਨਾਰ, ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਬਗੀਚੇ, ਇਸਲਾਮੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 17ਵੀਂ-18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਸਲਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਏ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਹਿਰਦ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਥਾਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਮੰਡਲੀ
ਵੱਢੀ ਹੋਈ ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣ ਕੇ ਲਾਏ ਗਏ ਢੇਰ ਨੂੰ ਮੰਡਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਹੱਥੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਡੀ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਢਣ ਸਮੇਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਨਮੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਇਸ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਮੰਡਲੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੰਡਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੱਪ ਲੱਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਫ਼ਸਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੁੱਕੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਫਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦਾਣੇ ਕੱਢ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਦੂਜੇ ਕਪਾਹ ਬੀਜਣ ਦਾ ਵੀ ਉਹ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੱਢੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਲਾਉਣਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਦਾਣੇ ਕੱਢ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਦਾਣੇ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ (ਕੰਬਾਈਨ) ਨਾਲ ਹੀ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਵੱਢਕੇ ਮੰਡਲੀ ਨਹੀਂ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ
ਗਣਿਤਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਜਾਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ, ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦਾ ਇੱਕ 4-ਅਯਾਮੀ ਮੈਨੀਫੋਲਡ (ਬਹੁਪਰਤ) ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਤਰਾਲ (ਇੰਟਰਵਲ) ਓਸ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਫਰੇਮ (ਢਾਂਚੇ) ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਬਣਤਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀਆਂ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਗਣਿਤਿਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਤਾ ) ਦੇ ਸਿੱਧ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਤਾ) ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਾਂਝੀ ਗਣਿਤਿਕ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਤਾ) ਦੇ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਦਾ ਸੂਤਰੀਕਰਨ ਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ (ਲੈਂਥ ਕੰਟਰੈਕਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ (ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ) ਕਾਰਣ ਅਕਸਰ ਫਰਕ ਰੱਖਣਗੇ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀਆਂ ਰੈੱਫਰੈਂਸ ਫਰੇਮਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਕਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਿਕ ਅਯਾਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਈਸੋਮੀਟਰੀ ਗਰੁੱਪ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਯਮਿਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਨਫਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਦੇ ਯੁਕਿਲਡਨ ਡਿਸਟੈਂਸਾਂ (ਵਿੱਥਾਂ) ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯੁਕਿਲਡਨ ਗਰੁੱਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਆਇਸੀਮੀਟਰੀ ਗਰੁੱਪ ਜੋ ਗੈਰ-ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦੋ-ਰੇਖਿਕ (ਬਾਇਲੀਨੀਅਰ) ਅਕਾਰ (ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਇਨਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਮੇਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਰਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਗਰੁੱਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਨਫਲ (ਇਨਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ) ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਤਰਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਅੰਤਰ ਵੈਕਟਰ ਤਰਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹੋਣ।
ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ
1905 ਵਿੱਚ, 1906 ਵਾਲੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਚੌਥੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (√−1 c t) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟਰਾਂਸਫੌਰਮੇਸ਼ਨ (ਪਰਿਵਰਤਨ) ਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਵਾਸਤਵਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਅਯਾਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ, ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਟੇਸ਼ਨ (ਚੱਕਰ) ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਫੇਰ ਸਪੇਸ ਇੱਕ ਸੂਡੋ-ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਹਾਈਪਰਬੋਲਿਕ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਮਕਸਦ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਯੁਕਿਲਡਨ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਹੀ ਸੀ।
ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ
ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਸੂਤਰੀਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੀ ਜਗਹ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਕਤ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਅੱਫਾਈਨ (ਸਮਾਂਤਰ ਸਬੰਧ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ) ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਪੇਸ ਤੇ ਟਾਈਮ ਦੇ ਅਸਥਿਰਾਂਕਾਂ (x, y, z, t) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ (ਉੱਪਰ ਚਿੱਤਰ ਦੇਖੋ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਲਾਈਟ-ਕੋਨ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਈਟ-ਕੋਨ ਉੱਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਜਾਂ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅੱਜਕੱਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਵਕਤ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੇ ਵੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਪੇਖਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਮੂਲ ਪੁਨਰਬਿਆਨਬਾਜੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ,
ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਭਰੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਢਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹਨ। ਇਸਲਈ ਸਪੇਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਟਾਈਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੁੱਰਖਿਅਤ ਕਰੇਗਾ। ---ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ, 1907
ਗਣਿਤਿਕ ਬਣਤਰ
ਇੱਕ ਨਿਰੀਖਣ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਇੱਕ 4-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਸਪੇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਹੀਸਲਾਮਤ (ਨੌਨਡਿਜਨਰੇਟ), ਸਮਰੂਪ ਦੋ-ਰੇਖਿਕ (ਸਮਿੱਟਰਿਕ ਬਾਇਲੀਨੀਅਰ) ਅਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ (−,+,+,+) ਜਾਂ (+,−,−,−) ਹਸਤਾਖਰ ਵਾਲਾ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਨਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਸਪਰਸ਼ ਸਪੇਸਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਦੀ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ ਫਿਤਰਤ, ਖੁਦ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਵੈਕਟਰਾਂ (ਬਿੰਦੂਆਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ) ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂਆਂ (ਘਟਨਾਵਾਂ) ਉੱਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਸਪੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਕਾਨੋਨੀਕਲ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ p ਉੱਤੇ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ ਵੈਕਟਰ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ, ਬੇਸ਼ੱਕ, ਉਸੇ ਕਾਨੋਨੀਕਲ ਪਛਾਣ ਰਾਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਬਾਇਲੀਨੀਅਰ (ਦੋ-ਰੇਖਿਕ) ਅਕਾਰ ਨਾਲ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ (0,2) ਕਿਸਮ ਵਾਲਾ ਟੈਂਸਰ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਮੀਟ੍ਰਿਕ, ਬਾਇਲੀਨੀਅਰ ਅਕਾਰ, ਅਤੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਇਨਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ 4×4 ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਇਲੀਨੀਅਰ ਅਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਪੜਨਾ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ੀਅਨ ਮੈਨੀਫੋਲਡ L, ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟੈਂਸਰ g ਯੁਕਤ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ L ਦੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ p ਉੱਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਸਪੇਸ
TpL
ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਸਮਰੂਪ ਦੋ-ਰੇਖਿਕ (ਨੌਨਡਿਜਨਰੇਟ ਸਮਿੱਟਰਿਕ ਬਾਇਲੀਨੀਅਰ) ਅਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ “ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ” ਇੱਕ 4×4 ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਦਾ ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੇਸ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟੈਂਸਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਵਿੱਚ M ਦੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਸਮਰੂਪ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਤਰਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ (ਪਰ ਹੋਰ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ), ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸੂਡੋ-ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ n=4 ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਗਨੇਚਰ (3, 1) ਜਾਂ (1, 3) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਦੇ ਤੱਤਾਂ (ਐਲੀਮੈਂਟਾਂ) ਨੂੰ ਇਵੈੰਟਸ (ਘਟਨਾਵਾਂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਿਗਨੇਚਰ ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਕਸਰ
R3,1
ਜਾਂ
R1,3
ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ M ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸੂਡੋ-ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਦੀ ਸਰਲਤਮ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।