cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ
ਸਿੱਖਿਆ
1961 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦਾਖਲੇ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਕਮੀ ਆਈ ਸੀ. ਮਹਾਨ ਚੀਨੀ ਅਮੀਰਾਤ (1958-1961) ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਾਧਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਭਰਤੀ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਲਿੰਗਕ ਅੰਤਰ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲਿੰਗ ਭੇਦ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਹਨ। 1987 ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦਕਿ 45 ਸਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵੱਧ 48 ਫੀਸਦੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 'ਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹਨ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, 15-19 6 ਲੋਕ ਫੀਸਦੀ ਸਨ ਅਨਪੜ੍ਹ ਸਾਲ ਹਨ। ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 88 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ 15 ਫੀਸਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਹੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ
ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਨਫਿਊਸ਼ਆਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਸਮਾਜ ਸੀ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਤਰਜੀਹ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਲੋਕ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ.
ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਗੌਤਮ
ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ
5 ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਬੁੱਧਿਸਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਜੈ ਭੀਮ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਭਵਨ ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ "10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।" ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸਨ, ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਨੇ 22 ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜੋ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ। ਹੋਰ ਸੁੱਖਣਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁੱਖਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। 22-ਨੁਕਾਤੀ ਵਚਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1956 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਉਦੋਂ ਲਏ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਬਾਕਾਇਦਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਬੀਆਂ-ਕੁਚਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ 22 ਸੁੱਖਣਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਗ ਅਲਗ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗ ਬਰਾਬਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਖਰੇ ਵਖਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਬਰਾਬਰੀ
ਰਾਜਿੰਦਰ ਪਾਲ ਗੌਤਮ
ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ
ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀਆਂ 22 ਸਹੁੰਆਂ ਦੇ 66 ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਬੀਜੇਪੀ) ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਇਸ `ਤੇ ਬੁਰਾ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ। ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਬੁਲਾਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਭਾਜਪਾ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। 2022 ਦੀਆਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਭਾਜਪਾ ਨੇ 'ਆਪ', 'ਆਪ' ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਅਤੇ ਗੌਤਮ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ
ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਤੱਤ ਘੱਟ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਾਲੋਂ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨਵੇਂ ਬੰਧਨ ਬਣਾਉਣੇ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਸਾਂ ਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣੂਆਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਸਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਰੂਚੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਲੱਗਣਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲਣ ਦਾ ਜਲਣਾ, ਬਰੂਦ ਦਾ ਫੱਟਣਾਂ ਇਕ ਦਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ।
ਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ ਉਪਰਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਜਾਂ ਅਣੂ ਹੀ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟੁੱਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਸਾਇਣਕ ਦੀ ਦਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ ਲਈ: a A + b B → p P + q Q, ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ k(T) ਨੂੰ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਗੁਣਾਕ ਜਾਂ ਦਰ ਸਥਿਰ ਅੰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। n ਅਤੇ m ਨੂੰ ਸਮੀਕਰਨ ਦਾ ਆਡਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬਰੈਕਟਾਂ ਦਾ ਮਤਲਵ ਅਭਿਕਾਰਕ ਦੀ ਸੰਘਣਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ
ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ (ਹਿੰਦੀ:बुन्देलखंड मुक्ति मोर्चा), ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਰਾਜਾ ਬੁੰਦੇਲਾ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਅੱਡਰਾ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਰਾਜ (ਅੱਜ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।  2004 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੰਦੇਲਾ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਦੀ "ਰਾਜਧਾਨੀ" ਝਾਂਸੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੁੰਦੇਲਾ ਨੂੰ 104 584 ਵੋਟਾਂ (12,76%) ਮਿਲੀਆਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਖਾਸ ਮਹਿਲ
ਖਾਸ ਮਹਿਲ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਹਿਲ", ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਖਾਸ ਮਹਿਲ ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ ਹੇਰਾਤ ਦੇ ਖਵਾਜਾ ਮਕਸੂਦ ਅਤੇ ਪੀਜਾ ਜਾਨ ਅੰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਧਰਮ-ਮਾਂ ਸੀ। ਖਾਨ ਦੇ ਚਾਚਾ, ਖਵਾਜ਼ਾ ਹਸਨ ਦੀ ਧੀ, ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਪਰਵਿਜ਼ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਖਾਸ ਮਹਿਲ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ, ਜਫਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਖਾਨ। ਸਾਬਕਾ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 7 ਮਾਰਚ 1622 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1 ਜੁਲਾਈ 1657 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਖਾਸ ਮਹਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਪਾਲਕ ਭਰਾ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕੋਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਨਵਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿਆਹ
1596 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਸਲੀਮ (ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ) ਉਸ ਨਾਲ ਹਿੰਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨਨ ਕੀਤਾ। ਅਕਬਰ ਇਸ ਅਣਉਚਿਤਤਾ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਜਮਾਲ ਸਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਲੀਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹਾਂ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਅਕਬਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਲੀਮ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਦਾਅਵਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ. ਇਹ ਵਿਆਹ 18 ਜੂਨ 1596 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਡੋਗਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਖਾਸ ਮਹਿਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਕਿੰਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ:
"ਹੀ (ਜਹਾਂਗੀਰ) ਕੋਲ .... ਤਿੰਨ ਸੌ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਰਾਣੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਕਹਿਣ ਲਈ, ਪਹਿਲੀ, ਨਾਮ ਪਦਾਸ਼ਾ ਬਾਨੋ (ਸਲੀਹਾ ਬਾਨੂ ਬੇਗਮ), ਕੈਮੇ ਚਨ (ਕਾਇਮ ਖਾਨ) ਦੀ ਧੀ; ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੂਰੇ ਮਹਿਲ (ਨੂਰ ਜਹਾਂ), ਗਾਇਸ ਬੇਗੇ (ਮਿਰਜ਼ਾ ਗੀਆਸ ਬੇਗ) ਦੀ ਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਜੀ ਸੀਨਚਨ (ਜ਼ੈਨ ਖਾਨ) ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਚੌਥੀ ਹਕੀਮ ਹੁਮਾਊਨ (ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਹਕੀਮ) ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਏਕਬਰ ਪਦਾਸ਼ਾ (ਅਕਬਰ) ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ।"
ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
1642-43 ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਮਹਿਲ ਨੇ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ
ਖਾਸ ਮਹਿਲ ਜੋਤੀ ਜਾਫਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਨੂਰਜਹਾਂ: ਏ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਨਾਵਲ (1978) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ।
ਕਾਂਗਰਸ (ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਓਮਾਨ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ
ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫੋਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਓਮਾਨ ਦੇ ਫੈਲਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਛੇਤੀ 1900ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲਿੰਗ ਭੇਦਭਾਵ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਰੇਲੂ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਕੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਓਮਾਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ 17 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਉਮਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤੀ
1970 ਵਿੱਚ, ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕੜ ਸਈਦ ਬਿਨ ਤੈਮੂਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਓਮਾਨ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵ ਆਗੂ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ Kbabos ਬਿਨ ਕਿਹਾ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ. ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ, ਹਸਪਤਾਲ, ਕਲੀਨਿਕ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ. ਕਈ ਓਮਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ. ਨੇਬਰਹੁੱਡਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ-ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਲਿਆਏ.
ਸਿੱਖਿਆ
1940 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਓਮਨੀਸ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੀ. ਅੱਗੇ ਸੁਲਤਾਨ ਕੇ ਸੁਧਾਰ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 900 ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਿੱਖਣ' ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. 1970 ਵਿੱਚ, ਸੁਲਤਾਨ ਵਿਆਪਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਦੋਨੋਂ ਦੇ ਲਈ, ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ 1970 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ 2007 ਵਿੱਚ 0% ਤੱਕ 49% ਤੱਕ 2007 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ,.
ਧਰਮ
ਓਮਾਨੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਇਸਲਾਮ ਸ਼ਰੀਰੀਆ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਿਆਸਤ 'ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਸਹਾਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ.
ਪਰਿਵਾਰ
ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਫੈਸਲੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਮਾਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਹਿਨ ਸਾਹਿਬ ਸੱਚੀ ਮੰਜੀ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਹਿਨ ਸਾਹਿਬ ਸੱਚੀ ਮੰਜੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੁਲਚੀ ਕੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਘਰ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ
ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਉਹ ਤੱਤ ਜਾਂ ਅਣੂ ਜਾਂ ਯੋਗਿਕ ਹਨ ਜੋ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦਰ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਖੁਦ ਕਿਰਿਆ 'ਚ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲੈਦੇ। ਕੁਝ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਰਸਾਇਣਕ ਕਿਰਿਆ 'ਚ ਵਿਘਟਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਦਰ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਾਪਰਣਾ ਸੌਖਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਿਆ 'ਚ ਮੈਗਨੀਜ਼ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਰਿਆ 'ਚ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਇਸ ਕਿਰਿਆ 'ਚ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਪਰਆਕਸਾਈਡ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ ਮੈਗਨੀਜ਼ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮਿੱਸ ਸੰਮਲਿਤ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਧਰਮਾ, ਨਸਲਾਂ, ਕੌਮਾਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਮਿਲਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਮੂਲੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹਨਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਮਲਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹਨਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਕਬੀਲੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਸਿਰਜਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਜਿਵੇਂ ਛੱਜ ਬਣਾਉਣੇ, ਵਾਣ/ਰਹੀਆਂ ਵੱਟਣਾ, ਟੋਕਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਤੀਹ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਬੀਲੇ ਸਾਂਸੀ, ਬਾਜੀਗਰ, ਬੋਰੀਆਂ, ਗੁੱਜਰ, ਮਿਆਰੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ, ਗਾਡੀਲੁਹਾਰ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਏਨਾ ਕਹਿਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ'ਟਰਾਈਬ'ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਬੰਦਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਜੋ 241 ਵਰ੍ਹੇ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਰੋਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡੀ. ਐਨ. ਮਜੂਮਦਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਕਿੰਗਜਲੇ ਡੇਵਿਸ ਆਦਿ, ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਕੱਠਾ ਦਾ ਸਮੂਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਨਾਂ, ਉਪ-ਬੋਲੀ, ਸੁਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਕੱਟਣਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸਦਾਰੀ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰਤਾ ਜਿੰਮੇਵਾਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਿਆ-ਪ੍ਣਾਲੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਕਬੀਲਾ
ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਬੀਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੰਮੂ, ਦਿੱਲੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਾਂਸੀ' ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ 'ਸੈਂਸੀ' ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਭਾਤੂ' ਜਾਂ 'ਭਾਂਤੂ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਸੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅਰਥ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸਨੂੰ ਸਾਹਸੀ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਦਲੇਰ, ਬਹਾਦਰ ਜਾਂ ਹੋਸਲੇ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਏ ਗਲਾਸਰੀ ਆਫ਼ ਟਰਾਈਬਜ਼ ਐਂਡ ਕਾਸ਼ਟ' ਵਿੱਚ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁੱਢ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ 'ਸਾਂਸ ਮੱਲ' ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਸ ਮੱਲ ਪਾਤਰ ਸਾਹਸੀ ਜਾਂ ਬਹਾਦਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਸ ਮੱਲ ਨੂੰ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਡਾਕੂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ 'ਦਿਆਲਕ ਰਿਸ਼ੀ' ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰ ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆਈ ਨਸ਼ਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਸੀ ਦੂਸਰੇ ਜੱਟਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਗੜ੍ਹ ਗਜ਼ਨੀ ਤੋਂ ਆਏ ਦਸਦੇ ਹਨ। ਗਜ ਇੱਕ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਗਜ਼ਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਆ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਮੁੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਹਨ।
ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੱਚੇ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਜਾਦੂ-ਟੂਣਾ ਚਿੰਤਨ ਉਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤਵੀਤ, ਕਾਲਾ ਧਾਗਾ ਜਾਂ ਤੜਾਗੀ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸਵਾ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਿਵੇਂ ਖੂਹ, ਟੋਭਾ ਆਦਿ ਉਪਰ ਜਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਟੂਟੀ ਆਦਿ ਤੇ ਮੌਲੀ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰ ਗੋਤਰ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਬਹਾਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਕਾ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੋਤਾਂ 'ਮਾਹਲਾ' ਅਤੇ 'ਬੀਢੂ' ਹਨ। ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਮਾਹਲਾ' ਅਤੇ 'ਬੀਢੂ' ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਗੋਤਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਮੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਸਾਂਸੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ 'ਘੱਗਰੀ ਤੇ ਕੁੜਤਾ' ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਚੰਦਰਾ, ਗਲ ਝੱਗਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਜਾਂ ਲੜ ਵਾਲੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਬੰਨਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਬੋਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ 'ਤ੍ਰਿਖਲ' ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਅਸ਼ੁੰਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਖਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੋਲਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੰਨ ਜਾਂ ਨੱਕ ਵੀ ਵਿੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਖਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ 'ਨ' ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕੜੇ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਬੋਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ।
ਫੱਕੀ ਵਿਆਹ
ਫੱਕੀ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਫੱਕੀ ਜਾਂ ਫੱਕੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੰਜੀਰੀ ਦੇ ਫੱਕੇ ਮਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਮਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੰਡੀ ਵਿਆਹ
ਜੰਡੀ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਫੇਰੇ ਜੰਡੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੁਆਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ
ਬੋਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਤੀਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਦੀਆਂ ਲਾਵਾਂ ਸਿੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਨੇੜਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਲੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਬੋਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਗਨ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਕਾਨ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕੜਾਹ, ਚੂਰਾ, ਗੂੜ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਆਦਿ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਹਵਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਘਰ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੋਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲਿਆਈ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਖੱਦਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਕਮੀਜ਼ ਪਹਿਨਦੇ, ਤੇੜ ਲੰਗੋਟ ਬੰਨਦੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚਾਦਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿਰ ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਰਾਵਾ ਲਗਭਗ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਬੀਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਾਜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਲੋਕ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਗਏ। ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਾਣ ਮਰਿਯਾਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ, ਜੈਮਲ ਫੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਇਲਾਵਾ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਨੂੰ ਬਹਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਹੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਜਗਦਾ ਹੋਇਆ ਦੀਵਾ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ 'ਗੂਲੜ' ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਗੁਲੜ' ਪ੍ਰਸਾਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਡਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਗੁੜ, ਆਟੇ ਅਤੇ ਘਿਓ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੋਲੀ, ਧਿਆਨ, ਚੰਢ ਲਾਉਣ, ਘੁੰਙਣੀਆਂ ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਛੱਟੀ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਫੇਰਿਆ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਫੇਰੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜਿਆ ਉੱਪਰ ਅੱਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬਣਾਈ ਬੇਦੀ ਦੁਆਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਮ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਿੱਖ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 'ਗਾਨਾ ਖੇਡਣਾ' ਦੀ ਰਸਮ ਵਾਂਗ 'ਮਾਡਾ' ਅਤੇ ਤੀਝੇ ਖੇਡਣਾ'ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਸੂਰਜ ਚੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਛਿੱਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਹ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ।
ਪਹਿਰਾਵਾ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਘੱਗਰਾ ਤੇ ਚੋਲੀ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦ ਕੁੜਤਾ ਤੇ ਤੇੜ ਝੂੰਗੀ ਬਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਡ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਅਜੇ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਅੰਗਾਂ ਉੱਪਰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਰੱਖਦੀਆਂਹਨ।
ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ
ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕੱਚੇ ਮਕਾਨ ਅਤੇ ਛੱਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ - ਸਹਿਣ ਬੁਹਤ ਸਾਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਖੁੱਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ,ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਦ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਉੁੱਥੋਂ ਦੇ ਪੰਚਾਂ - ਸਰਪੰਚਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਤਾਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ । ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਟੱਪਰੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਗਰੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਵੀ ਗਏ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮਕਾਨ ਵੀ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਭੋਜਨ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਲਦੀ ,ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ,ਲਸਣ,ਪਿਆਜ,ਨਮਕ,ਮਿਰਚ,ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੜੀ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲਈ ਬੁਹਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲਈ ਮਰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੜੀ ਬੁਹਤ ਹੀ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਦਾਰੀ ਕਬੀਲਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਦਾਰੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਤਮਾਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਬੀਲਾ ਵੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰਿਆਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਦੂਗਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਮਦਾਰੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਾ ਮਹੀਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਚੌਂਕੇ ਚੜਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬੀਲਾ ਆਪਣੀਆਂ ਟੱਪਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਅਤੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰਸਮਾਂ ਵੀ ਮੁੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਖਾਰੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਫੁੱਫੜ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਖਾਰੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਉਸਦੀ ਭਰਜਾਈ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਸਮ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਫੇਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀਧੀਗਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਫਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਫਨਾਉਣ ਦੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕਾਂਧੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਨਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖੁਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਤੀਜੇ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਚਾਲੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ 'ਚਾਲੀਹਾ' ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਰੋਟੀ ਖੁਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਹਿਰਾਵਾ
ਮਦਾਰੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕੁੜਤਾ ਅਤੇ ਧੋਤੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੋਢੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ (ਸਾਫ਼ਾ) ਜਰੂਰ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਸਲਵਾਰ ਅਤੇ ਕਮੀਜ਼ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਕਾਰੀਗਰ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਵਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣਾ ਸਬੰਧ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। "ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹਥਿਆਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ 'ਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੇਠ ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।" ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਿਤੇ ਦਾ ਵੀ ਪਤਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋ ਅੱਜ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ਾਰੂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ  ਰਸੋਈ 'ਚ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਗੋਤਰ ਸਤਰੀਕਰਣ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਪ੍ਮੱਖ ਗੋਤਰ ਜੂਨੀ, ਡਾਂਗੀ, ਭੇਂਟ, ਟਾਂਕ, ਖੀਚੀ, ਤਲਬਿਥੀਆਂ, ਬਊਰੀ,ਪਤਲੋੜੇ, ਘਾਸੀ ਟਾਂਕ, ਪਟੋਆ, ਘਟਾੜੇ, ਪਿਆਲਾ, ਜਿਊਣੀ ਆਦਿ ਹਨ।" ਇਹਨਾਂ ਗੋਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਉਪ ਗੋਤਰਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਗੋਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਮਨਾਹੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਗੋਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ-
2.ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ
3.ਉਠਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ
ਬਸਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਨਗਰਾਂ ਜਾਂ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਮਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਲਦਣੀਏ ਅਤੇ ਉਠਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹਨ। ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਥਾਈ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਸਲੇ, ਟੋਕਰੇ, ਹਾਰੇ, ਪਿੰਜਰੇ ਅਤੇ ਫੇਰੀ ਮਾਰ ਕੇ ਪੀਪਿਆਂ ਅਤੇ ਢੋਲਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੱਧਨ ਪੈਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਠਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਉਹ ਹਨ ਚੰਗੀਆਂ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਘਮਾਤੂੰਪੁਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਚੰਗੀਆਂ ਭੋਜਨ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਕਿਤੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੰਡ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ -
1.ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ- ਅਸਤਰ-ਸਸਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ, ਜੰਮੂ ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੰਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਕੁ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸਸਤਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਜੇ, ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਰਾਠਾਂ ਲਈ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਕਿੱਤਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਕੂ ਛੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰਾ ਨੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਮੰਡੀ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2.ਫੇਰੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ- ਫੇਰੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਵਾਸਤੇ ਢੋਲਾਂ, ਪੀਪਿਆਂ ਅਤੇ ਪੀਪੀਆ ਤੇ ਢੱਕਣ ਆਦਿ ਲਾ ਕੇ ਘਰੇਲੂ ਉਪਯੋਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਦਣੀਏ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ, ਜ਼ਿੰਦੇ ਕੁੰਜੀਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਚਾਕੂ ਛੁਰੀਆਂ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਾਕੂ, ਛੂਰੀਆ, ਕੈਂਚੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਾਣ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ, ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਲੋਕ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 3. ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਕਬੀਲੇ- ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਹ ਲੋਕ ਕਈ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਅਰਧ ਘਮੰਤੂ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵਣ ਵਿਭਾਗ, ਸ਼ਾਮਲਾਤ, ਗਊ ਚਰਾਂਦਾਂ ਅਤੇ ਬੀਆਬਾਨਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਸਲੇ, ਚਿਮਟੇ, ਟੋਕਰੇ, ਰੈਕ, ਪੀਪੇ ਪੀਪਿਆਂ ਤੇ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਛੋਟਾਂ ਮੋਟਾ ਸਾਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਇਕਲਾਂ ਤੇ ਵੇਚਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਇਸ ਵਸਤੂ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਬਾੜੀਆਂ ਪਾਸੋ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਸਿਕਲੀਗਰਾ ਦਾ੍ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਮਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਪਿਤਾਪੁਰਖੀ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ਤਿੱਤਰ ਬਟੇਰ ਦਾ ਮਾਸ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਸ ਖਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕੀਨ ਹਨ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਲੇਲ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤੇ ਵਿਰਲੇ ਟਾਂਵੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਜਾਤੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਕੰਗਾਰ ਉਤੇ ਹੈ।
ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਸਮਾਂ
ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਦਾ ਚਿਰਾਗ਼ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੜਕੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਚੇਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਂਢ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਵੰਡ ਕੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਦਾਈ ਦੁਆਰਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਓਪਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੂਤਾਂ ਪਰੇਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਤ ਚੰਨਣ ਦੀ ਲੱਕੜ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਵੱਲੋਂ ਗੁੜਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ  ਘੜੋਲੀ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਕੇ ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੌਂਕੇ ਚੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੜੋਲੀ ਦੀ ਰਸਮ ਖਵਾਜਾ ਦੇਵਤਾ ਭਾਵ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੌਰਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਚੌਂਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਰਸਮ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। "ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਉਤੇ ਅੱਕ ਜਾਂ ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੂ ਮੁਖੀ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਗੋਹੇ ਦਾ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਭਾਵ ਜੋੜਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਜੇ ਦਾ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਗੋਹੇ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਜੋੜੇ ਨੂੰ 'ਗੌਰਜਾਂ' ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਪੂਜਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਸੁਖੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਸਮਾਂਂ
ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਵਿਆਹ ਲਈ ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦ 18 ਤੋਂ 21 ਸਾਲ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਬਹੁਤੇ ਲੰਮੇ ਚੌੜੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰੇ ਚਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਉਪਰੰਤ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੁਆਰਾ ਡੇਰੇ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਬਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਭੋਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਪੰਜ ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਖਵਾਜੇ ਦੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਕਾ ਲੜਕੀ ਛਟੀਆਂ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ 'ਗੋਦ ਭਰਾਈ' ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਦਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ ਔਰਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗੋਦ ਹਰੀ ਭਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਾਮਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੌਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਦੇਹ ਨੇੜੇ ਨਿੰਮ੍ਹ ਦੇ ਪੱਤੇ ਰੱਖ ਧੂਫ਼ ਲਾ ਕੇ ਸਿਰਹਾਨੇ ਦੀਵਾ ਬਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਸਕਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਟੂਮ ਛੱਲਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਹੈ। ਸਸਕਾਰ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਫੁੱਲ ਚੁਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਚੁਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਵੇ 'ਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਹਰਿਦੁਆਰ ਜਾਂ ਕੀਰਤਨਪੁਰ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਣ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨੇੜੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਪਰਵਾਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਾਂਤੀ ਲਈ ਭੋਗ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਡੇਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਡੇਰੇ ਦੇ ਮੋਅਤਬਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਭਾ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸ਼ਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਡੇਰੇ ਦੀ  ਪੰਚਾਇਤ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਚਾਇਤ 'ਚ ਮੋਅਤਬਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਲੀ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਹ ਸਭਾ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਸਿਕਲੀਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਝਗੜੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਚੋਰੀ- ਚਕਾਰੀ, ਮਾਰ-ਕੁੱਟ, ਛੇੜਖਾਨੀ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਉਪਰੋਕਤ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਝਗੜਿਆਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਤਾਂ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਸਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸਦੀ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਲੰਮੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। "ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਰਕਮ ਨੂੰ 'ਚਾਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਦੀ ਰਕਮ 'ਚੌਂਦਾ ਚਾਰੀ' ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। (ਇੱਕ ਚਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚੌਂਦਾ ਰੁਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਇਹ ਚਾਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਦੰਡ ਝਗੜੇ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫਰਿਆਦੀ ਵੀ ਪੰਚਾਇਤ ਕੋਲ ਕਬੀਲਾ ਫ਼ੀਸ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਫਰਿਆਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਫ਼ੀਸ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਵਧ ਕੇ ਸਵਾ ਸੌ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੁਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਝਗੜੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਵੀ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਮਨਾਹੀਆਂ (ਟੈਬੂ)
(1). ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੱਪੜਾ ਪਾਉਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ । (2). ਸਿਕਲੀਗਰਾਂ ਲਈ ਬਿੱਲੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ । (3). ਡਾਂਗੀ ਗੋਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾ ਲਈ ਸਹੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ । (4). ਖੀਚੀ ਗੋਤਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਣੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ । (5). ਕਬੀਲਾ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪੰਚਾਇਤੀ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। (6). ਸਿਕਲੀਗਰ ਔਰਤ ਦਾ 'ਪੰਚ' ਬਣਨਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। (7). ਓਲ ਉਪਰ ਬਾਂਝ ਔਰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਣੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। (8). ਸੂਤਕ ਦੌਰਾਨ ਅਤਰ ਫੁਲੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨਾਂ ਹੈ। (9). ਸਿਕਲੀਗਰ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਧੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚੁਮਣਾਂ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। (10). ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਲਈ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸੁਰਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨਾ ਹੈ। (11). ਬਾਹਰ ਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਵਰਜਿਤ ਹੈ (12). ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਾਰਸੀ( ਚੋਰ ਬੋਲੀ) ਦੱਸਣੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। (13). ਪਟਵਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਕੱਚ ਦੀ ਚੂੜੀ ਅਤੇ, ਕੱਜਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਣੀ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। (14). ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਗਊ ਹੱਤਿਆ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। (15). ਕਿਸੇ ਤਨਹੀ (ਬਾਹਰ ਜਾਤੀ) ਔਰਤ ਦਾ ਗੋਤ-ਕੁਨਾਲਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। (16). ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਲਈ ਜਿਨਸੀ ਸਬੰਧ ਵਰਜਿਤ ਹਨ। (17). ਟਾਂਕਾਂ ਲਈ ਰਜਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ,ਸਰਪ ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮਨਾ ਹੈ। (18). ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਮਗਰੋਂ ਦਾਹ ਸੰਸਕਾਰ ਵਰਜਿਤ ਹੈ।
ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਥਿਤੀ
ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਔਜ਼ਾਰ ਅਤੇੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਛੋੋਟਾ ਮੋਟਾ ਸਾਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਵੇਚਣਾ ਹੈ ਪਰ ਆਜੋੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੌਰ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਘਾਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਨਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਠਨੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਉਹ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਵੇਚਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਮੰਡੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਉਠਨੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਜ ਵੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਵਣਜ ਵਾਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾਂ ਘੁਮਾਤਰੂ ਜੀਵਨ ਛਡ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਵੱਸਣ ਲਗ ਪਏ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਠਨੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਲੋਕ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣਾਂ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਜੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਤੇ ਸਹਿਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਘੁਮਾਤਰੂ ਲੋਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਜ ਵੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋ ਨਿਗੁਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਸਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਹਿਰਾਂ ,ਨਗਰਾਂ ਜਾਂ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਇਹ ਲੋਕ ਆਸਤਰ ਸ਼ਸਤਰ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਸਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਕੂ ਛੁਰੀਆਂ ਵੇਚ ਕੇ, ਚਾਕੂ ਛੁੁਰੀਆਂ ਤੇਜ ਕਰਕੇ ,ਦਾਤੀਆ ਦੇ ਦੰਦੇ ਕਢ ਕੇ, ਜਿੰਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣਾਾਂ ਗੁਜ਼ਰਾ  ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਆਪਣ  ਪੱਕੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ      ਲਦਣੀਏ ਲੋਕ  ਦੂਜੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋੋਂ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਭਾਵੇ ਜਿਆਦਾ ਖੁੁਸ਼ਹਾਲ ਹਨ ਪਰ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਪੱਖੋਂ ਘਾਟ ਹੋੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਹੀ ਹੈ
ਲਦਣੀਏ ਸਿਕਲੀਗਰ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਕੂਚ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਹੁਣ ਸਥਾਈ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਇਹ ਲੋਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤਸਲੇ, ਟੋਕਰੇ ,ਹਾਰੇ, ਪਿੰਜਰੇ ਅਤੇ ਫੇਰੀ ਮਾਰ ਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਪਿਆਂ ,ਢੋਲਾ ਆਦਿ ਦੇ ਢੱਕਣ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਠੱਪ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹੁਣ ਇਹ ਲੋਕ ਬਜਾਰਾ ਵਿਚੋਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦ ਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਵਟ ਕੇ ਆਪਣਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਜ ਕਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਿਘਾਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਅਜ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਆਪਣਾਂ ਜੀਵਨ ਅਜਨਬੀਆ ਵਾਂਗ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਘਾਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਵੀ ਘਾਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੌਮ ਦੇ ਉਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਿਆ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਕਲੀਗਰ ਰੋਜੀ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਲਝ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ
ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੀਆਂ ਸਿਕਾਰ ਹਨ ਜੇਕਰ ਸਿਕਲੀਗਰ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਰੋਗੀ ਮਿਲਣਗੇ ਕੁਝ ਬਸਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਪਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਮੁੱਲ ਵਿਧਾਨ, ਪਰੰਪਰਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋੋ ਵੱਡੀਆ ਅਲਾਾਮਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਦੀਆ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਕੱਟੜ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾਂ ਹੈ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਆਗੂ ਆਪਣੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਵੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਤ ਗੰਭੀਰ ਨਿਘਾਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਲੋਕ ਅਜ ਵੀ ਵਣ ਵਿਭਾਗ, ਸ਼ਾਮਲਾਟ,ਗਊ ਇਰਾਦਾ,ਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਜਮੀਨਾ ਉਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾਂ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆ ਜਮੀਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਿਆਂ ਲਈ ਕਰਜ਼ਾ ਆਦਿ ਲੈਣ ਤੋ ਵੀ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ ਇੱਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸਗੋਂ ਅਜੋਕੀਆ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਖ਼ਮਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਸਨਾਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੰਗਲਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਕ ਸੌਚੀ ਸਮਝੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਤਹਿਤ ਜਮੀਨਾ ਖੋਹ ਕੇ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਕੇ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੋ ਜਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਲਾਈ ਸਕੀਮਾਂ ਤੇ ਉਪਰਾਲਿਆ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ।
ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ ਬੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਾਡੀ ਲੁਹਾਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਆਏ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਪੂਤ ਲੁਹਾਰਾਂ ਦਾ ਕਬੀਲਿਆਈ ਜੀਵਨ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਕਬਰ ਨੇ ਜੈਮਲ ਅਤੇ ਫੱਤੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਚਿਤੌੜ ਫਤਹਿ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਾਣ ਮਰਿਯਾਦਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਜੈਮਲ ਤੇ ਫੱਤਾ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭੀਸ਼ਣ ਯੁੱਧ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੁਹਾਰਗੜ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲਖੌਟਾ ਨਾਂ ਦੀ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਭੱਜ ਅਤੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਬਣ ਗਏ।
ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਜਾਦੂ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ ਜੱਚਾ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਅੰਤਰ ਗੋਤਰ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਬਹਾਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੇਦੀ ਦੇ ਫੇਰੇ, ਪੰਡਿਤ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਿਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਅਤੇ ਫੇਰਿਆ ਸਮੇਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ 'ਦੇਵਤਾ' ਸਰੂਪ ਮਨ ਕੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਅਹਿਦ ਕਰਨਾ, ਹਿੰਦੂ ਰਸਮਾਂ ਹੀ ਹਨ।
ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲਾ
ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ,ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਬੀਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਮਿੱਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਵੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੂੰ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਗੁੱਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤਕ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ ਮੇਵਾਤ ਇਲਾਇਆ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਖਾਂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲਾ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਸੁੰਨਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਸਮੇਂ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੜ,ਪਤਾਸੇ,ਹਲਵਾ ਅਤੇ ਖੀਰ ਆਦਿ ਵਰਤਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਮੂਲ ਧੁਰਾ ਨਿਕਾਹ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੀਤਾਂ-ਰਸਮਾਂ
ਵਿਆਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਰਾਵਾ
ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮਰਦ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲੜ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਕੁੜਤੇ ਅਤੇ ਚਾਦਰੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ। ਮਰਦ ਆਪਣੀ ਲੰਬੀ ਦਾੜੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਰੰਗਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਮਰਦ ਵਰਗੀ ਕਮੀਜ਼ ਅਤੇ ਘੱਗਰੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਰੰਗ ਗੁੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਖ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੈਕੜੇ ਗੋਤ
ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਸੈਕੜੇ ਗੋਤ ਹਨ ਇਹ ਗੋਤ 400 ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਨ ਇਨਾ ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹਨ ਬਰਸ, ਭਰਯਾਰ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਵਿਕਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ  ਕਿ ਹਿੰਦੂ  ਖਤਾਨ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗੁਜਰ ਹਨ,ਨਾਭੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗੁੱਜਰ ਭਾਰਤ -ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਸਮੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ । ਹਿੰਦੂ ਗੁਜਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਬੀਤ (ਪੁਰਾਣਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲਾ) ਅਤੇ ਚੰਗੇਰ (ਰੋਪੜ ਜਿਲ੍ਹਾ)ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਮਰਾਸੀ ਗੁਜਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਗਭਗ 84 ਗੋਤਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੌਰਾਸੀ ਗੋਤ ਦਾ ਦੀਵਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੁਜਰਾਂ ਵਿਚ ਕਸ਼ਾਨ, ਗੋਰਸੀ ਅਤੇ ਅੱਧ - ਘਰਾਣਾ ਬਰਗਤ ਆਦਿ ਘਰਾਣੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਕਲ , ਕਰਾਰੀਆ ਅਤੇ ਸਰਯੂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿੱਤੇ
ਗੁੱਜਰ ਲੋਕ ਮਾਮੂਲੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਗਾਵਾਂ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਪਾਲਦੇ ਹਨ  । ਜਦੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਜ਼ਾ ਘਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਦ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਹ ਅਸਥਾਈ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਜਾਂ ਤੰਬੂ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ ਚੁਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁੱਜਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਦੋਵੇ ਸਮਿਆਂ ਦਕ ਦੁੱਧ ਚੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਜਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਇਹਨਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲੇ ਹੀ ਰਾਜਪੂਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਇਲਾਕਾ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਮਾਰਵਾੜ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਬੀਲੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਮੂਲ ਧਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਮੰਡੀਕਰਨ, ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
1.ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ:ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ, ਡਾ. ਦਰਿਆ ਸਿੰਘ 2.ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ
ਪਲੂਟੋ (ਮਾਂਗਾ)
ਪਲਾਟ ਸੰਖੇਪ
ਪਲੂਟੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੋਬੋਟ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੋਲ ਰੋਬੋਟ ਜਾਸੂਸ ਗੇਸਿਚਟ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਲੀਆਂ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਉਲਝਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਬੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਰੋਬੋਟ ਕਤਲ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਰੋਬੋਟ ਨੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰੋਬੋਟ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਨਤ ਜੋ ਕਿ ਵਿਆਪਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਾਤਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਬਣਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਨੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੋਬੋਟ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਰੋਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। thumb| ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਪਲੂਟੋ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਨਾਓਕੀ ਉਰਾਸਾਵਾ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਖੁਦ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਜਪਾਨੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text
ਬਾਂਗਾਸਰ
ਬੰਗਾਸਰ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਵਤਸਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਇਦ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਅਜਿਹਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਬਤੌਰ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਉਹ 1956 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1980 ਦੀ ਮਾਸਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਸੀ।
ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ 1965 ਵਿਚ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੈਲਕਮ ਫਰੇਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਿਕਾਰਡ ’ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਗਾਂਤੀ
ਜੀਵਨੀ
ਗੈਂਟੀ ਨੇ 2012 ਤੋਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭੰਗੜੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ਜਿੰਮੇ ਸਮਥਿਨ  'ਟੂ ਡਾਂਸ ਟੂ!. ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ।
ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਹਾਕੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕੋਚ ਸੀ. ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1992 ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਕੁੱਲ ਹਾਕੀ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਹਾਕੀ ਸੀ ਜੋ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਵਾਂਗ ਖੇਡੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ - ਇਕੱਠੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬਚਾਅ ਕਰਨਾ।
ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਗਾਂਤੀ
ਜੀਵਨੀ
ਗੈਂਟੀ ਨੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: ਬਾਲੀਵੁੱਡ: ਇੱਕ ਗਾਈਡਬੁੱਕ ਟੂ ਪਾਪੂਲਰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ (2004), ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਿੰਗ ਬੌਲੀਵੁੱਡ: ਇਨਸਾਈਡ ਦ ਕੰਟੈਂਪਰੇਰੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ (2012)। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ 1994 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਦੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਉਦਯੋਗ ਬਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 7 ਮਾਰਚ 2012 ਨੂੰ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਰਿਤੇਸ਼ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਲੈਮਰਾਈਜ਼ਡ ਅਤੇ ਆਈਕਾਨਿਕ ਉਪਭਾਗ ਦੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੈਂਸ ਦੁਆਰਾ, ਡੂੰਘੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਨੂੰ [ਕਰਾਫਟਿੰਗ] ਲਈ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।. . [ਏ] ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ।" ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਰਜੁਨ ਅਪਾਦੁਰਾਈ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸਿਨੇਮਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰਿਪਟ, ਗੀਤ, ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖਪਾਤ"।
ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
ਉਹ ਹਾਕੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਲੇਅਰ-ਕੋਚ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਕੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਉਲਟਫੇਰ ਤੋਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੋ ਵਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ (1956 ਸੋਨੇ, 1960 ਸਿਲਵਰ) ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਕੋਚ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਕੱਲਾ ਓਲੰਪੀਅਨ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (1924 ਅਤੇ 1928 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਲੰਬੇ ਜੰਪਰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰਡ ਨੂੰ ਐਫਸੀ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ - ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਰਿਹਾ।
ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਗਾਂਤੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ 1955 ਵਿਚ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਵਾਰਸਾ ਵਿਖੇ ਹਾਕੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਮੈਲਬਰਨ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ, ਡਿਫੈਂਡਰ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ, ਵਿਰੋਧੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੇਵਕੂਫੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪੰਥ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਿਆ।
ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਟੋਕਿਓ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਚ ਇਕ ਗੋਲ-ਘੱਟ ਡਰਾਅ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਇਆ, ਡਿਫੈਂਡਰ ਬਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੋਲ ਔਸਤ ਦੇ ਅਧਾਰ' ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1960 ਵਿਚ ਰੋਮ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਹਾਰਾਂ ਨੇ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਆਤਮ-ਜਾਂਚ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ. ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਐਨ.ਆਈ.ਐਸ., ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕੋਚਿੰਗ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 93 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ।
1967 ਵਿਚ, ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਹਾਕੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਏ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ, ਮੈਲਕਮ ਫਰੇਜ਼ਰ, ਇੱਕ ਹਾਕੀ ਅੰਪਾਇਰ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਮਰੁਤਬਾ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
35 ਸਾਲਾ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ 1968 ਦੀ ਮੈਕਸੀਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਟੀਮ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਲਈ ਕੋਚ ਦਿੱਤਾ।
ਉਸਦੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨੇ ਮਾਸਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਸਿਰਫ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਬੰਬੇ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚਾਲੇ ਦਿੱਲੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਇਕ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਟੀਮ ਰੱਖੀ- ਉਹ ਜਿੱਤ ਗਏ!
1992 ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ — ਇਹ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਉਦਾਸ ਅੰਤ ਹੈ।
ਪਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਕੋਚਿੰਗ ਪਰਿਪੇਖ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇੰਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿੰਨਾ ਹੁਣ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਮਸਲਿਨ (ਪਹਿਰਾਵਾ)
ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈਂਡਸਪਨ ਧਾਗੇ ਦੀ ਮਸਲਿਨ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥੀਂ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 17ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਹੂਵਾਲਾ
ਸਭਿਆਚਾਰ
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ। ਹੋਲੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਧਰਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਰਵਾਇਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਜਿਵੇਂ ਧੋਤੀ ਅਤੇ ਕੁੜਤਾ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ।
ਮਸਲਿਨ (ਪਹਿਰਾਵਾ)
2013 ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਮਦਾਨੀ ਮਸਲਿਨ ਨੂੰ ਬੁਣਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈਰੀਟੇਜ ਆਫ਼ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀ ਦੀ ਮਾਸਟਰਪੀਸ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਹੂਵਾਲਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਮਸਲਿਨ (ਪਹਿਰਾਵਾ)
ਇਤਿਹਾਸ
1298 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕੋ ਪੋਲੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੋਸੁਲ, ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਯਾਤਰੀ ਰਾਲਫ਼ ਫਿਚ ਨੇ ਉਸ ਮਲਮਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਸੋਨਾਰਗਾਂਵ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਸੀ। 17ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਗਲ ਬੰਗਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਲਮਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਢਾਕਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਸਲਿਨ ਵਪਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।
ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੱਥੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਧਾਗਾ ਕੱਤਣ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰੀਗਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਤਲਾ
thumb| 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਢਾਕਾ ਮਲਮਲ ਮਸਲਿਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਹਲਕੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਸਨ। ਤਾਣੇ ਵਿੱਚ 1000-1800 ਧਾਗੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ 3.8 oz ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ 1 x ਲਈ । ਮਲਮਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਲੇਡੀ ਫਿੰਗਰ-ਰਿੰਗ ਦੇ ਅਪਰਚਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ
ਗੇਅਸ ਪੈਟਰੋਨੀਅਸ ਆਰਬਿਟਰ (ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ. ਦੇ ਰੋਮਨ ਦਰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸੈਟਰੀਕਨ ਦੇ ਲੇਖਕ) ਨੇ ਮਲਮਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ: "ਤੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਪਹਿਨਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਲਮਲ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਕਾਵਿਕ ਨਾਮ
ਕੁਝ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮਲਮਲ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਫਟ ਹਵਾ ("ਬੁਣੀ ਹਵਾ"), ਸ਼ਬਨਮ ("ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਤ੍ਰੇਲ"), ਅਤੇ ਆਬ-ਇ-ਰਾਵਨ</i> ("ਵਹਿੰਦਾ ਪਾਣੀ")। ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਢਾਕਾ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਸਲਿਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫੈਬਰਿਕ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ
ਕਿਸਮਾਂ
ਮਸਲਿਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਆਇਨ-ਏ-ਅਕਬਰੀ (16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼) ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਕਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹੋਰ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ
ਮੱਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਲਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਰਮ, ਪਤਲੀ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਨਰਮ"। ਸਵਿਸ ਮੱਲ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਏਜੰਟਾਂ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ
ਕੰਪਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਮਲਮਲ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ। ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਮਲਮਲ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨੀਤੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਲਮਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜੁਲਾਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ 1772 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਬੋਲਟਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਗਲਤ ਪੜ੍ਹਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬੰਗਾਲੀ ਮਲਮਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕ੍ਰਾਊਨ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਡਰੈਸਮੇਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸਿਲਾਈ
thumb| ਮਸਲਿਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਵਿੱਚ! (1802), ਜੇਮਸ ਗਿਲਰੇ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਲਮਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ: ਇਸਦੀ ਜਲਣਸ਼ੀਲਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਲਮਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਇੱਕ ਸਸਤਾ, ਬਿਨਾਂ ਬਲੀਚ ਵਾਲਾ ਸੂਤੀ ਫੈਬਰਿਕ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰਜਾਈ ਲਈ ਬੈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਲਾਈਨਿੰਗ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਅਕਸਰ ਫੈਬਰਿਕ ਸਟੋਰਾਂ ਦੇ ਰਜਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।