cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਜਯਾਬੇਨ ਡੇਸਾਈ
ਇਸ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਰਨਵਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਰੇਕ ਹਥਕੰਡਾ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਾਮੇ ਏਹੋ ਵੀ ਸਨ। ਜਿਹੜੇ ਕੰਪਨੀ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖੜ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਫੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਤੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਯਾਬੇਨ ਡੇਸਾਈ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਹੜਤਾਲੀ ਕਾਮੇ ਸਾਥੀ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਆਪਣੀਆ ਮੰਗਾ ਮਨਵਾਉਣ ਲਈ ਧਰਨੇ ਤੇ ਬੇਠੇ ਰਹੇ। ਜੂਨ 1977 ਨੂੰ ਵਖੋ ਵਖ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ੨੦੦੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਕੇ ਗਰਨਵਿਕ ਹੜਤਾਲੀ ਕਾਮਿਆ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾ ਨਾਲ ਧਰਨੇ ਤੇ ਬੇਠੇ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹਰੇਕ ਸਵੇਰ ਨੂੰ 5 ਵਜੇ ਤੋਂ 6 ਵਜੇ ਤਕ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਤਦਾਦ ਵਿੱਚ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਮੇ ਫੇਕਟਰੀ ਦੇ ਗੇਟ ਅਗੇ ਇਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਬਾਹਰੋ ਲਿਆਂਦੇ ਕਾਮਿਆ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਤੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਰਦੇ। ਗਰਨਵਿਕ ਫ਼ੋਟੋਆ ਨੂੰ ਪਰੋਸਿਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਡਿਜਿਟਲ ਕੇਮਰੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਲੋਕ ਫ਼ੋਟੋ ਵਾਲੇ ਰੋਲ ਗਰਨਵਿਕ ਫੇਕਟਰੀ ਨੂੰ ਡਾਕ ਰਾਹੀ ਭੇਜਦੇ ਸਨ। ਫੋਟੋ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਬਾਦ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਕੀਏ ਡਾਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਡਾਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆ ਦੀ ਯੂਨਿਅਨ (ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਪੋਸਟਲ ਵਰਕਰਜ਼)ਨੇ ਗਰਨਵਿਕ ਹੜਤਾਲੀ ਕਾਮਿਆ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗਰਨਵਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕੋਂਸਲ ਨੇ ਵੀ ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਾਰ ਦਿਤੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੋਰਡ ਸਕਾਰਮੇਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬੇਠਾਇਆ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਮਿਆ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਫੇਂਸਲਾ ਦਿਤਾ। ਪਰ ਮਾਲਕਾਂ .ਟੋਰੀ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਖੀ ਨੇਸਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਫਰੀਡਮ ਨੇ ਇਸ ਫੇੰਸਲੇ ਨੂੰ ਮਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਪਰ ਯੂਨਿਅਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫੇੰਸਲਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ। ਜੁਲਾਈ 1978 ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ। ਜਯਾਬੇਨ ਡੇਸਾਈ ਹੇਰੋ ਕਾਲਜ ਵੇਮਬਲੀ ਵਿਖੇ ਏਸੀਅਨ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਸਲਾਈ ਕੜਾਈ ਸਿਖਾਲਣ ਵਾਲੀ ਟੀਚਰ ਬਣ ਗਈ।
ਜਯਾਬੇਨ ਡੇਸਾਈ 23 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ 77 ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਈ।
ਮਾਲੋਮਾਜਰਾ
ਮਾਲੋਮਾਜਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।[1]
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅੰਬਾਲਿਕਾ
ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ, ਅੰਬਾ ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ। ਅੰਬਾ, ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦਾ ਸਵੰਬਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਏ ਕੁਲ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹਰਣ ਕਰ ਕੇ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਲੈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਲੇਕਿਨ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਤਪਦਿਕ ਨਾਲ ਜਲਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਨਿਰਸੰਤਾਨ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਰਤ ਦੀ ਸਹੁੰ ਲੈ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੋਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚਿਤਰਾਂਗਦ ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਯੋਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅੰਬਿਕਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦਾ ਗਰਭਧਾਰਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਤਾਂ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀਲੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਰੋਗਗਰਸਤ ਸੀ।
ਹੇਮੂ
ਸਮਰਾਟ ਹੇਮ ਚੰਦਰ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ (1501 – 5 ਨਵੰਬਰ 1556) 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਹੇਮੂ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਓਹ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ ਫਿਰ ਓਹ ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।
ਓਹ ਅਫਗਾਨ ਵਿਦਰੋਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਤਕ ਲੜਿਆ। ਉਸਨੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ 22 ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਓਹ 7 ਅਕਤੂਬਰ 1556 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਧਾਰਣ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਵਾਜਪੁਰ ਨਵਾਂ
ਸਵਾਜਪੁਰ ਨਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।[1]
ਵੀ. ਨਾਨਾਮਲ
'''ਵੀ. ਨੰਨਾਮਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: V. Nanammal;''' 24 ਫਰਵਰੀ 1920 – 26 ਅਕਤੂਬਰ 2019) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਯੋਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸਨੇ 45 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 100 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਸੌ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਨਨਾਮਲ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 1920 ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਕਾਲੀਆਪੁਰਮ, ਕੋਇੰਬਟੂਰ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਯੋਗਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਸਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਨਨਾਮਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਦੋਵੇਂ 'ਰਜਿਸਟਰਡ ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਸਨ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ (RIMP)' ਸਨ। ਯੋਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਧ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕਾਜੂ ਦੇ ਖੇਤ ਸਨ।
ਨਨਾਮਲ ਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਸਿੱਧ ਅਭਿਆਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਨੇਗਮਾਮ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਣਪਤੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਚਰੋਪੈਥੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਸੰਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ, 12 ਪੋਤੇ ਅਤੇ 11 ਪੜਪੋਤੇ ਹਨ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਯੋਗਾ ਦਾਦੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਨਨਾਮਲ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920
ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ
thumb|left|160px|ਆਧੁਨਿਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਜਨਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ - ਲੁਡਵਿਗ ਟਿਕ thumb| ਐਨ ਹਥੌਰਨ ਰਚਿਤ ਟਵਾਈਸ-ਟੋਲਡ ਟੇਲਜ ਦੀ 13ਵੀਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ([[1879) ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸਫ਼ਾ]] ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਆਧੁਨਿਕ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੰਖੇਪ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਭਰੀ, ਚੈਖਵ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਰੂਪ ਬਣ ਗਈ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਟਨਾ/ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ
ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਭਰੀ, ਚੈਖਵ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਰੂਪ ਬਣ ਗਈ। ਵਿਲੀਅਮ ਬੋਇਡ ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਬਾਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ:-
ਆਓ ਆਪਾਂ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਕਬੀਲਾ ਦਿਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਅਜਮਾਇਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਥੱਕਿਆ ਟੁੱਟਿਆ ਧੂਣੀ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਭਰ ਜੋ ਹੋਇਆ ਬੀਤਿਆ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਭੁੱਜੇ ਮਾਸ ਦੀਆਂ ਚੂੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਇਧਰ ਉਧਰ ਬੁੜਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। “ਤੁਸੀਂ ਮੰਨਣਾ ਨਹੀਂ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਬੀਤੀ।” ਇੱਕ ਜਣਾ ਪੂਰੇ ਚਟਖਾਰੇ ਲਾ ਲਾ ਆਪਣੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੂਰਾ ਕਬੀਲਾ ਕਥਾ ਸਰਵਣ ਕਰਨ ਲਈ ਧਿਆਨ ਮਗਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਕਥਾਕਾਰ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਟੋਟਕਾ ਹੈ, ਮਨਪਸੰਦ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਯਾਦ ਹੈ, ਇੱਕ ਲਮਕਵਾਂ ਹਾਸ –ਵਿਅੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਕਨਸੋਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਇਸ ਆਦਿ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਚੌਸਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਡੇਲਾਨੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਧੀ। ਪੱਤਰ - ਪੱਤਰਕਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰ ਰਾਜਰ ਦ ਕਵਰਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਕੈਚ ਉਲੇਖਣੀ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਹਾਣੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਝਾਕੀ ਸਿਰਫ ਸਾਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰੂਪ ਨਾਵਲ ਨਾਲੋਂ ਮੂਲੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਤਰ ਹੈ। ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ ਅਤੇ ਡਿਕਨਜ਼ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ। ਡਿਕਨਜ਼ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਹੀ ‘ਸਕੈਚੇਜ ਬਾਇ ਬੌਜ’ ਨਾਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਦੇਣ ਨਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਟਰੋਲੋਪ ਅਤੇ ਮਿਸੇਜ ਗੈਸਕੇਲ ਨੇ ਵੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਇਰਵਿੰਗ, ਨਾਥੇਨੀਅਲ ਹਥਾਰਨ, ਬਰੇਟ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ ਸਾਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਰਵਿੰਗ (1783 - 1859) ਦੀ ‘ਸਕੇਚ ਬੁੱਕ’ ਅਜਬ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ‘ਰਿਪ ਵਾਨ ਵਿੰਕਿਲ’ਹੈ। ਹਥਾਰਨ (1804 - 1864) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਪਰੀਲੋਕ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਰੇਟ ਹਾਰਟ (1839 - 1902) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੜ ਦੁਗੜ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਿਗਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਪੋ (1809 - 1849) ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਡਰ, ਸੰਤਾਪ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਟੀਵਨਸਨ (1850 - 1894) ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ‘ਮਾਰਖੇਇਮ’, ‘ਵਿਲ ਓ ਦ ਮਿਲ’ਅਤੇ ‘ਦ ਬਾਟਲ ਇੰਪ’ ਆਦਿ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ (1843 - 1916) ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ਲ ਸਨ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਸੀ। ਐਂਬਰੋਜ ਬੀਅਰਸ (1842 - 1913) ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸੰਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਕੁਸ਼ਲ ਸਨ। ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ (1889 - 1923) ਸੁਕੁਮਾਰ ਪਲਾਂ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਬੁਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਛੋਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ। ਇਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਪੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਦਮ ਸੀ। ਟਾਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦੀ ‘ਵੇਸੇਕਸ ਟੇਲਸ’ ਦੇ ਸਮਾਨ ਐਚ ਜੀ ਵੈੱਲਜ, ਕਾਨਰਡ, ਆਰਨਲਡ ਬੇਨੇਟ, ਜਾਨ ਗਾਲਸਵਰਦੀ, ਡੀ ਐਚ ਲਾਰੇਂਸ, ਆਲਡਸ ਹਕਸਲੇ, ਜੇਮਸ ਜਵਾਇਸ, ਸਾਮਰਸੇਟ ਮਾਮ ਆਦਿ ਨੇ ਅਨੇਕ ਸਫਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਐਚ ਜੀ ਵੈੱਲਜ (1866 - 1946) ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਹਸਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਸਟੋਰੀਜ ਆਵ ਟਾਇਮ ਐਂਡ ਸਪੇਸ’ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਾਨਰਡ (1856 - 1924) ਪੋਲੈਂਡ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਆਰਨਲਡ ਬੈਨੇਟ (1867 - 1931) ਪੰਜ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ‘ਟੇਲਸ ਆਵ ਦ ਫਾਇਵ ਟਾਊਨਸ’ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਜਾਨ ਗਾਲਸਵਰਦੀ (1867 - 1933) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਡੂੰਘਾ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ‘ਦ ਕੈਰਵਨ’ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਡੀ ਐਚ ਲਾਰੇਂਸ (1885 - 1930) ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਮੱਧਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਲਝੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁੱਥੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ‘ਦਿ ਵੂਮਨ ਹੂ ਰੋਡ ਅਵੇ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਲਡਸ ਹਕਸਲੇ (1894 - 1963) ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰੀ ਚੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੰਨ ਲਉ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਲਾਇਕ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇਮਸ ਜਵਾਇਸ (1882 - 1941) ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ‘ਡਬਲਿਨਰਸ’ ਵਿੱਚ ਡਬਲਿਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਝਾਕੀਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਮਰਸੇਟ ਮਾਮ (1874 - 1958) ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਦੁਰੇਡੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਸੂਖਮਤਮ ਰੂਪਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲਾਇਵਰ ਮੌਰਟਿਸ
ਲਾਇਵਰ ਮੌਰਟਿਸ ਨੂੰ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਲਿਵੀਡਿਟੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਇਵਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਅਤੇ ਮੌਰਟਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੌਤ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਲਿਵੀਡਿਟੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਕਾਲਾ ਪੈ ਜਾਣਾ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹਾਈਪੋਸਟੈਸਿਸ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਾਈਪੋ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨੀਚੇ ਜਾਂ ਥੱਲੇ ਅਤੇ ਸਟੈਸਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਮੌਤ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂਚਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਂ
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦਾ ਵਗਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗਰੂਤਾਆਕਰਸ਼ਣ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਲਾਲ ਸੈੱਲ ਸੀਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਛੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਮੌਤ ਕਈ ਵਾਰ ਮੌਤ ਡਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੀਮਾਬੱਧਤਾ
ਜੇਕਰ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦਾਗ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਗਾਹਾਂ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵੱਡੇ ਨੀਲ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਲਾਇਵਰ ਮੌਰਟਿਸ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਦਾਗ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੱਟ ਮਾਰ ਕੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਲ ਅਤੇ ਜੇ ਖੂਨ ਦੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਾਇਵਰ ਮੌਰਟਿਸ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਕਰਹਾਲੀ
ਕਰਹਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ
ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਉਹ ਸੰਖਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮਲਵ ਜਾਂ ਅਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ 21, 4, ਅਤੇ −2048 ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ 9.75, 5½, ਅਤੇ √2 ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਖਿਆਵਾਂ (1, 2, 3, ...), ਸਿਫਰ (0) ਅਤੇ ਰਿਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਖਿਆਵਾਂ (−1, −2, −3, ...). ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਪੂ੍ਰਨ ਸੰਖਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ \mathbb{Z} ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। \mathbb{Z} ਜਰਮਨ ਸ਼ਬਦ zählen (ਜੇਹਲੀਨ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਗਿਣਨਾ ਅਤੇ zahl (ਜਹਲ) ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਖਿਆ। ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ integer ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਵ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਛੁਹਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਪੂਰਨ।
ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਣ
\mathbb{Z} ਦਾ ਕਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਕ ਜੋ ਸਿਫਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤਾਂ ਧਨ ਦਾ ਜੇ ਸਿਫਰ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰਿਣ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਕ ਜਾਂ ਸੰਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਿਫਰ ਦੇ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਧਨ ਦਾ ਨਾ ਹੀ ਰਿਣ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਖਿਆ ਰੇਖਾ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਵਿਥ ਤੇ ਦਰਸਾਏ ਗਈ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਕ ਜਾਂ ਸੰਖਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਨ-ਰਿਣ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਵੈਗਣੀ ਰੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਰਿਣ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਕਗਣਿਤ
ਪਲੂਟਾਰਕ
ਪਲੂਟਾਰਕ (Greek: Πλούταρχος, ਪਲੂਟਾਰਖੋਸ, ) ਫਿਰ ਰੋਮਨ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਨ ਤੇ ਲੂਸੀਅਸ ਮੇਸਤਰੀਅਸ ਪਲੂਤਾਰਕਸ (Λούκιος Μέστριος Πλούταρχος), (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 46 – 120), ਇੱਕ ਗ੍ਰੀਕ ਇਤਹਾਸਕਾਰ, ਜੀਵਨੀਕਾਰ, ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਖਾਸ ਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਮਾਨੰਤਰ ਜੀਵਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮੋਰਲੀਆ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਸਨੂੰ ਮਧਕਾਲੀ ਅਫਲਾਤੂਨਵਾਦੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਿਰਕੱਢ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਡੈਲਫੀ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 20 ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੈਰੋਨੀਆ, ਬੋਇਓਟੀਆ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਕਲਰ ਭੈਣੀ
ਕਲਰ ਭੈਣੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।[1]
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਾ ਮੋਤਾ ਦਾ ਕਿਲਾ
ਲਾ ਮੋਤਾ ਦਾ ਮਹਲ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ Castillo de La Mota) ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਾਲ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁੜਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਸਪੇਨ ਦੇ ਵਾਲਾਦੋਲਿਦ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮੇਦੀਨਾ ਦੇਲ ਕੈਪੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਦਾ ਇਹ ਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੋਤਾ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਿਆ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਾਲ ਇੱਟ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ'।
ਇਹ ਕਿਲਾ 1904 ਤੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ (Bien de Interés Cultural) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੜਉਸਾਰੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੜਉਸਾਰੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫ੍ਰੇਨਕੋ ਦੀ ਫਲਾਂਗ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਕਿਲੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਬੁਰਜ ਹੈ। ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਭੁਜ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਵਰਗ ਅਕਾਰ ਵਿਹੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਰਗ ਅਕਾਰ ਟਾਵਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਲਾਲ ਇੱਟ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟਮਾਰ ਜਾਂ ਮਾਰਧਾੜ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਸ ਥਾਂ ਨੇ 1080 ਵਿੱਚ ਕਿਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲਈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। 1354 ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਮਾਤਰਾ ਦੇ ਹੇਨਰੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ। 1390 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਹੇਨਰੀ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਇਹ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਪੁੱਤਰ ਏੰਟੀਕੁਏਰਾ ਦੇ ਫ੍ਰ੍ਦੀਨਾਦ I ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਰਗੋਨ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਸੀ।
ਨਾਦੀਆ ਹਾਸ਼ਮੀ
ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੋਰਾਨ ਲੇਖਿਕਾ ਨਾਦੀਆ ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੇ ਮਾਪੇ 1970 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ|ਉਹ ਇੱਕ ਬੱਚਿਆ ਦੀ ਡਾਕਟਰ ਹੈ,ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਦਿਮਾਗੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਰਜਨ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ|ਨਾਦੀਆ ਹਾਸ਼ਮੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ (A house without windows,the pearl that broke its shell and when the moon is low)ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ|ਵਤਨ ਛੱਡਣ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ 2002 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਈ ਹੈ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ
ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ (4 ਅਕਤੂਬਰ 1884 - 2 ਫਰਵਰੀ 1941), ਜੋ ਕਿ ਅਚਾਰੀਆ ਸ਼ੁਕਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਹਿਤਾਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ, ਅਨੁਭਵੀ ਖੋਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤਯ ਕਾ ਇਤਹਾਸ (1928–29) ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਕੀਤੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1882 ਨੂੰ ਬਸਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚੰਦਰਬਲੀ ਸ਼ੁਕਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਮਾਲੀਆ ਇੰਸਪੈਕਟਰ (ਕਾਨੂੰਨਗੋ) ਸੀ। ਲੰਦਨ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਆਗਰਾਜ ਫਿਰ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ।
ਜੀਵਨੀ
ਸ਼ੁਕਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ 6 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੋਧ ਅਤੇ ਨਾਥ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ, ਕਬੀਰਦਾਸ, ਰਵੀਦਾਸ, ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਦੇ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ, ਨਿਰਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਵੱਲ ਆਉਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1884 ਨੂੰ ਚੰਦਰਬਲੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ - ਅਗੋਨਾ, ਬਸਤੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਇਕ ਲੇਖ ਪ੍ਰਚੀਨ ਭਾਰਤੀਯੋਂ ਕਾ ਪਾਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਲੇਖ- ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਲਿਖ ਕੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ । ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰਖਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ 1921 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਗ਼ੈਰ-ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਪਾਰੀ ਵਰਗ ਲਿਖਿਆ ਜੋ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਜਗੀਰੂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।
ਆਚਾਰੀਆ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 1937 ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ (1941) ਤਕ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਸਲ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ "ਗਯਾਰਹ ਵਰਸ਼ ਕਾ ਸਮਯ" ਲਿਖੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1942
ਪ੍ਰਲਹਾਦ ਜੋਸ਼ੀ
ਪ੍ਰਲਹਾਦ ਜੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ 16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਧਰਵਾਦ ਹਲਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੀ ਯੂਨਿਟ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
ਪਹੁਤਾ ਪਾਂਧੀ
ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਹਸਮੁਖ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਸਕਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਜਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਇੰਜ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਡਬੇ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਪਿਆਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸੁਆਰਥ ਦੇ। ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੋਈ ਅਣਜਾਣ ਹੀ ਕਿਉ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲਹਾਦ ਜੋਸ਼ੀ
ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਪੂਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਗੈਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੁਹੜਪੁਰ ਜੱਟਾਂ
ਚੁਹੜਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।[1]
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ (ਕਹਾਣੀ)
ਇਸਤਰੀ ਸਭਾ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਲਿਖੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਪਾਤਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਰੁਕਸਾਂਦਰਾ ਸਕਾਰਲਾਤੋਵਨਾ ਐਡਲਿੰਗ
thumb|ਰੋਕਸੈਂਡ੍ਰਾ ਸ੍ਤੁਰ੍ਦ੍ਜ਼ਾ ਰੁਕਸਾਂਦਰਾ ਸਕਾਰਲਾਤੋਵਨਾ ਐਡਲਿੰਗ (1786-1844), ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਦਰਬਾਰੀ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਏਲੀਜ਼ਾਬੇਥ ਐਲੇਕ੍ਸਿਏਵਨਾ (ਬਾਡੇਨ ਦੇ ਲੁਈਜ਼) ਲਈ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਔਰਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੇਰਗੇਜ ਨਿਕੋਲਾਏਵਿਚ ਸਾਲਤੀਕੋਵ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਈਓਨਿਸ ਕਪੋਦਿਸਟਰੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ. ਉਹ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ.
ਵਾਟਿਕਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ
ਵਾਟਿਕਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਸੈਕਟਰ 19-ਬੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਇਹ ਸਕੂਲ ਪੰਜਾਬ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ ਆਫ਼ਿਸਰਜ਼ ਵਾਈਫ਼ਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (PIOWA) ਦੁਆਰਾ 1991-92 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੀਲਮ ਦੱਤਾ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ
ਕੀਮੀ ਕਟਕਰ
ਕੀਮੀ ਕਟਕਰ (ਜਨਮ 11 ਦਸੰਬਰ 1965) ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਕੀਮੀ ਕਟਕਰ ਨੇ 1985 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਟਾਰਜ਼ਨ (ਫਿਲਮ ਦਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ, ਟਾਰਜ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਸਪਤੀ) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਹੇਮੰਤ ਬਿਰਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਦੀ, ਮਰਦ ਕੀ ਜ਼ੂਬਾਨ, ਮੇਰਾ ਲਹੂ, ਦਰਿਆ ਦਿਲ,ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਜੈਸੀ ਕਰਨੀ ਵੈਸੀ ਭਰਨੀ, ਸ਼ੇਰਦਿਲ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀ ਹਕੂਮਤ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਡੰਪਲਿੰਗ
thumb|ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਡਾਂਪਲਿੰਗ ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਡੰਪਲਿੰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਡਿਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਗਏ ਚਿਕਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚਿਕਨ ਬਰੋਥ ਡੰਪਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |  ਇੱਕ ਡੰਪਲਿੰਗ- ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ- ਇੱਕ ਬਿਸਕੁਟ ਆਟੇ, ਜੋ  ਆਟਾ, ਸ਼ਾਰਕਣ ਅਤੇ ਤਰਲ (ਪਾਣੀ, ਦੁੱਧ, ਮੱਖਣ,  ਜਾਂ ਚਿਕਨ ਸਟਾਕ)। ਡੰਪਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਲੈਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਗੇਂਦ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਾਮ ਭੋਜਨ ਡਿਸ਼ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਅਤੇ ਮਿਡਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ, ਜੋ ਕਿ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਖਾਣੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਂ ਮੰਚ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਡੰਪਲਿੰਗ ਦੱਖਣੀ ਐਸਟੇਬਲਮ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਰਥਿਕ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ |   ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਕੋਰਨਮੀਲ ਡੰਪਲਿੰਗ, ਸੁੰਨਿਪ ਗ੍ਰੀਨਜ਼ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |  ਇੱਕ ਡਿਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਕਨ ਅਤੇ ਡੰਪਲਿੰਗ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਚਿਕਨ ਮੀਟ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿਕਨ ਉਬਾਲ ਕੇ, ਮਲਟੀਪਲ ਡੰਪਲਿੰਗਾਂ, ਅਤੇ ਮੌਸਮੀਆ ਲਈ ਲੂਣ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਬਰੋਥ. ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਾਜਰ ਅਤੇ ਸੈਲਰੀ, ਬਰੋਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ, ਪੈਨਸਲੀ, ਥਾਈਮੇ ਜਾਂ ਚਿਵੇ ਵਰਗੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਨੂੰ ਡੰਪਲਿੰਗ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਕਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਪਕਵਾਨ
ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ
ਥਿਰੁਵੇਂਕਾਦਮ ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ (ਤਮਿਲ: வேலுப்பிள்ளை பிரபாகரன்; 26 ਨਵੰਬਰ 1954 – 18 ਮਈ 2009) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਇਗਰਸ ਆਫ ਤਮਿਲ ਇਲਮ ਜਾਂ ਲਿਟੇ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਸੰਗਠਨ ਸੀ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲਗਭਗ 25 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਿਟੇ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲਿਟੇ ਨੂੰ 32 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਮੰਨਿਆ ਗਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1984
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ 1984 ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆ ਤੇ 533 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚ 404 ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ
ਬੁਰਕਾ
ਬੁਰਕਾ, ; ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਰਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰਦੇ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੁਰਕੇ ਦਾ, ਅਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਆਮ ਹੈ। ਬੁਰਕਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਪਰਦਾ ਦਾ ਅਰਬੀਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਰਾਵਾ
ਕਮਲਨਾਥ
ਕਮਲ ਨਾਥ (ਜਨਮ 18 ਨਵੰਬਰ 1946) ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ 18 ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ।
ਕਮਲ ਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਨਵੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਦਯੋਗਕ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਦੂਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀ ਕਮਲਨਾਥ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੇਵਿਅਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 34 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਛਿੰਦਵਾੜਾ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕਸਭਾ ਪੁੱਜੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਇਸਕਾਨ
300px|thumbnail|right|[[ਪੂਨਾ ਇਸਕਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਧਾਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ]]
ਇਸਕਾਨ ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਵਨਾਮ੍ਰਤ ਸੰਘ (International Society for Krishna Consciousness - ISKCON), ਨੂੰ "ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੰਦੋਲਨ" ਦੇ ਨਾਮ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਭਗਤੀਵੇਦਾਂਤ ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੁਪਾਦ ਨੇ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਲਾ ਹਨ।
ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਇਸ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ੍ਰੀ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਕਿਰਪਾ ਸ੍ਰੀ-ਮੂਰਤੀ ਸ੍ਰੀ-ਅਭਇਚਰਨਾਰਵਿੰਦ ਭਗਤੀਵੇਦਾਂਤ ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੁਪਾਦਜੀ ਨੇ ਸੰਨ 1966 ਨੂੰ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਸਿੱਧਾਂਤ ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੁਪਾਦ ਮਹਾਂਰਾਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਯੁਵਾ ਹੋ, ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰੋ। ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 59 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਆਗਿਆ ਸਾਰਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਥਕ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਭਵਨਾਮ੍ਰਤ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਖੇ ਅਰੰਭ ਹੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਧਾਰਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀ। ਕਈ ਦੇਸ਼ ਹਰੇ ਰਾਮਿਆ- ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਪਾਵਨ ਭਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁੰਜਾਇਮਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗੇ।
ਆਪਣੇ ਸਧਾਰਨ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਭਾਵ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅਨੁਆਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੰਦਰ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੁਪਾਦਜੀ ਦੀਆਂ ਅਥਕ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 108 ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸਕਾਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਲਗਪਗ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ
ਰੂਮ ਸਲਤਨਤ
ਰੂਮ ਸਲਤਨਤ (Anadolu Selçuklu Devleti, ) ਆਨਾਤੋਲੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਤੁਰਕ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜ 1077 ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1307 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਈਜ਼ਨੀਕ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਨਿਆ ਸੀ।
"ਰੂਮ" ਸ਼ਬਦ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਸਥਾਪਨਾ
1070 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਲਾਜ਼ਗਰਦ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਲੇਮਾਨ ਇਬਨ ਕੁਤਲਮਿਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਲਜੂਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਆਨਾਤੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਲਗ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। 1075 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਈਜ਼ਨੀਕ ਅਤੇ ਈਜ਼ਮੀਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਇਸਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਸੁਤੰਤਰ ਸਲਜੂਕ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਈਜ਼ਨੀਕ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਗਰੀ
thumb|ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਸੰਦ thumb|ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਗਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, [[ਸੁਰਖੀ|ਖ਼ੁਦਾ, ਅੱਖ ਰੇਖਾਕਾਰ, ਅੱਖ ਸ਼ੈਡੋ, ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਰੰਗ]] thumb|ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਲਈ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਦਿੱਖ, ਸੁਗੰਧ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਦੇ ਹਨ। ਚਿਹਰੇ, ਵਾਲ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਿਏ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ (ਜਿਵੇਂ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਤੇਲ), ਅਤੇ ਕੁਝ  ਰਸਾਇਣਕ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।   ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚ, ਖ਼ੁਦਾ, ਮ੍ਸ੍ਕਾਰਾ, ਅੱਖ ਸ਼ੈਡੋ, ਕਲੀਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲੋਸ਼ਨ, ਸ਼ੈਂਪੂ ਅਤੇ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ, ਵਾਲ ਸਟਾਈਲਿੰਗ ਉਤਪਾਦ (ਜੈੱਲ, ਵਾਲ ਸਪਰੇਅ, ਆਦਿ), ਅਤਰ ਅਤੇ ਕੋਲੋਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੇਕਅੱਪ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ (ਐਫ ਡੀ ਏ), ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਸਫਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ "ਸਰੀਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਜਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਸਫਾਈ, ਸੁਹੱਪਣ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਲਾਏ ਜਾਣ"। ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿੰਗਾਰ  ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਗਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਐੱਫ ਡੀ ਏ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਬਣ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
thumb|ਨੇਫੇਰਟੀਟੀ ਬਸਟ, ਕੋਹਲ ਦੇ ਬਣੇ ਅੱਖ ਦੀ ਲਾਈਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੋਈ thumb|1889 ਹੈਨਰੀ ਡੇ ਟੂਲੂਸ-ਲੌਟ੍ਰੇਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ thumb|ਮੇਸਿਕੋ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਊਜ਼ੀਓ ਡੈਲ ਓਬਜੈਟੋ ਡੈਲ ਓਬੈਜੇਟੋ ਦੇ ਸਥਾਈ ਭੰਡਾਰਨ ਤੋਂ 1926 ਦਾ ਕਿਸਪ੍ਰੂਫ਼ ਮਾਰਕਾ ਫੇਸ ਪਾਊਡਰ। ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ (ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਗਰੀ) ਸ਼ਬਦ ਗ੍ਰੀਕ κοσμητικὴ τέχνη (ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਟੈਕਨੇ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ "ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕ", κοσμητικός (ਕੋਸਮੈਟਿਕੋਸ) ਤੋਂ, "ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ" ਅਤੇ κόσμος (ਕੋਸੋਮਸ) ਤੋਂ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋ "ਕ੍ਰਮ" ਅਤੇ "ਗਹਿਣੇ"। thumb|ਹੈਮਿਲਟਨ, ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਫਾਰਮਰਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਪਲੇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਗਰੀ thumb|ਔਕਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ 'ਤੇ ਵੈਸਟਫੀਲਡ ਅਲਬਾਨੀ ਵਿਖੇ ਲਾਈਫ ਫਾਰਮੇਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮਗਰੀ
ਪੇਸ਼ੇ
right|thumb|ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ right|thumb|ਮਾਡਲ ਐਲੇਕ੍ਸ ਵੇਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ  ਸ਼ਿੰਗਾਰ  ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਸਟੋਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਾਊਂਟਰ ਵਿਜ਼ਿਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ "ਖਰੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਤੋਹਫ਼ੇ" ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ (ਕੁਝ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰਨ' ਤੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੁਫਤ ਚੀਜ਼ਾਂ) ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਗਾਹਕ ਦੀਆਂ ਚਮੜੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਤਪਾਦ ਸਲਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਂਟੀ-ਏਜਿੰਗ ਬਿਊਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮੇਕਅਪ ਜਾਂ ਫ਼ਿਲਮ, ਮੀਡੀਆ, ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸੈਕਟਰਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਮੇਕਅਪ ਤਕਨੀਕਾਂ।
ਧਾਰਚੂਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਧਾਰਚੂਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 72755 ਵੋਟਰ ਸਨ।
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀਸ਼ ਧਾਮੀ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਤਸਕਰੀ
thumb|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐੱਚ. ਐੱਮ. ਜਬਤ ਤਸਕਰੀ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਅਫਸਰਾਂ, 2014 thumb|ਰੂਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਤੋਂ ਤਸਕਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਝੜਪ, 1853, ਵਸੀਲੀ ਹਦੀਕੋਵ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਸਮਗਲਿੰਗ ਜਾਂ ਤਸਕਰੀ, ਪਦਾਰਥਾਂ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਘਰ ਜਾਂ ਇਮਾਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਤੇ, ਲਾਗੂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਵਾਜਾਈ ਹੈ।
ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ-ਵਪਾਰ ਦਾ ਵਪਾਰ, ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸ, ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਤ, ਜਾਂ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚੋਰੀ। ਗ਼ੈਰ-ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਚੌਕ ਦਾ ਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਅਰਲਾਈਨ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਆਫਿਸ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਫਾਈਡ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਿਆਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮਾਲ
right|thumb|295x295px|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਟੀ-ਐਫੀਆਈਅਮ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਪੇਕਿੰਗ "ਦ ਅਫਗੈਂਸਟ ਅਪਰਿਅਮ" ਵਧੇਰੇ ਤਸਕਰੀ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਪਾਰਕ ਵਪਾਰੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮੰਗ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਗਲਿੰਗ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ (ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ), ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਸਕਰੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੜਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤਸਕਰ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਜ਼ੁਰਮਾਨੇ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਬੇਧਿਆਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਸਕਰਾਂ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੀਮਤ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਸਮਗਲਿੰਗ ਸਾਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੁਦਾ ਦੇ ਆਇਰਨ ਨਿਯਮ ਨੇ ਇਹ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ ਹੈ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਨਤੀਜੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ।
ਲੋਕ ਤਸਕਰੀ
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਨੈਤਿਕ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਕਸੀਕੋ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 90% ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ
ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ, ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੈਕਸ ਟ੍ਰੈਫਿਕਿੰਗ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਸਕਰ ਇੱਕ ਫੀਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਤਸਕਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਫਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ: ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਗੁਮਰਾਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕਸ ਆਪਣੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਧਮਕਾਉਣਾ, ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਰਨਾ, ਸਰੀਰਕ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬੰਧਨ ਜਾਂ ਫੋਰਸ-ਫੀਡਿੰਗ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਸਮੇਤ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬੱਚੇ, ਹੋਰ ਪੀੜਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਮਰਦਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਹੱਥੀਂ ਜਾਂ ਸਸਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਗਈ। ਵਪਾਰ ਦੇ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਹੀ ਹੱਦ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਯੂਐਸ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ 800,000-900,000 ਲੋਕ ਹਰ ਥਾਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਜਲਾਵਤਨ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਬਾਲ ਤਸਕਰੀ
ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਰੀਜਨ, ਯਮਨ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ 30% ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਬੈਟ ਚਾਈਲਡ ਲੇਬਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਲ ਟ੍ਰਾਂਫਿਕਿੰਗ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਢੋਆ ਢੁਆਈ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਗਲਿੰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਬਾਲ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤਸਕਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਕਰੀ ਦੇ 50% ਬੱਚੇ ਬੱਚੇ ਹਨ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ, 60,000 ਤੋਂ 100,000 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੈਕਸ ਸਨਅਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ
thumb|190px|[[ਗੌਡੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜਪਮਾਲਾ]] ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਮਹਾਂਮੰਤਰ (ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰ) ੧੬ ਸ਼ਬਦ ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉੱਲੇਖ ਕਲਿਸੰਤਰਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਂਮੰਤਰ:
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਕਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪੱਖੋਂ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ `ਚ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ `ਤੇ ਕੁਝ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਅਸਾਧਰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਚੁਣੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਪਰਿਸ਼ੀਲਨ ਦੇ ਆਧਾਰ `ਤੇ ਕਾਵਿ ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।
ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਾਵਿ ਦੇ ਕਾਰਣ ਕਾਵਿ ਦੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਅਜਿਹੇ ਹੇਤੂ ਜਾਂ ਕਾਰਣ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਰਚਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਵਿ ਹੇਤੂਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਵੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ `ਤੇ ਕਾਰਯ ਤੇ ਕਾਰਣ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਵੀ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਵਿਆਕਤਿੱਤਵ ਦਾ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਜਗਾਸਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਅਨੋਖੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਹ੍ਰਿਦਯ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਸ ਵੱਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਖਿੱਚਿਆ ਚਲਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਵੀ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੀਲਨ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਹੁੰਨਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਹ੍ਰਿਦਯ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਦੂਸਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਅਨੋਖਾ ਤੇ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੇਂਦਾ ਹੇ। ਭਾਵ ਕਵੀ ਦੇ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਵੀ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਵੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਵਿ ਹੇਤੂ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਿਲਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਹੇਤੂਆਂ ਲਈ ਕਾਵਿ ਅੰਗ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਜ ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਮਤਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਭਾਵ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੰਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਏਨਾ ਪੱਕਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੇਜਾਨ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਤੇ ਚੇਤਨ ਨੂੰ ਬੇਜਾਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਦੇਖੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆਂ ਭਾਮਹ ਦਾ ਮੰਤਵ: ਕਿ ਕਾਵਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਕਿਸੇ ਐਰੇ ਗੈਰੇ, ਨੱਥੂ ਖੈਰੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੁਨਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਰਨ, ਛੰਦ, ਕੋਸ਼, ਅਰਥ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਵਿਵਹਾਰ, ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਉੱਘਾ ਗਿਆਨ ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਧਿਆਉਣਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਗ ਭੱਟ ਤੇ ਜਯਦੇਵ ਨੇ ਰਾਜ ਸ਼ੇਖਰ ਤੇ ਜਗਨ ਨਾਥ ਦੇ ਮੱਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਉਂਤਪੱਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪੋਸ਼ਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਬੀਜ ਦਾ ਸਹਿਜ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਅਨੰਦ ਵਰਧਨ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਵਿਉਂਤਪੱਤੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹੇਤੂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਪੁਰਾਣੇ-ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਹੀਨ ਕਵੀ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ `ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਕਵੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਅਭਾਵ (ਦੋਸ਼) `ਚ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮ ਚੰਦਰ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹੇਤੂ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੋਨੋਂ ਨਿਸਫਲ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਹੇਤੂਆਂ ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ (ਇਕੱਠ ਰੂਪ) ਹੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦੀ ਹੇਤੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਜਾਣੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਹੇਤੂਆਂ ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਭੂਤ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਖਿਲਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਕਰਮਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਤੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ, ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ, ਜਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤੇ ਲੋਕ ਅਰਥਾਤ ਜੜ-ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਆਦਿ ਸੂਖ਼ਮ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਅਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸਹ੍ਰਿਦਯ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ `ਚ ਪਰਾਲੌਕਿਕ ਚਮਤਕਾਰ (ਅਨੰਦ) ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਇਸੇ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਭਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਕਿਹਾ ਹੈ।ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਹੇਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਬੜੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਭਾ-ਵਿਉਂਤਪਤੀ-ਅਭਿਆਸ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ(ਕਾਰਨ)
'ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ' ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸੰਦ-ਸਾਧਨ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਆਧਾਰ ਸਮੱਗਰੀ' ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ (ਸਾਹਿਤ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕ (ਪ੍ਰੇੇੇਰਕ) ਮੂੂਲ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰੰ 'ਕਾਵਿ-ਹੇਤੂੂ' the equipment of the poet- ਆਖਿਆ ਹੈ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਵੀ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਦਾ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਜਗਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੋਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਕਵੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉੁੁੁਸਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਹੁੁੰਦੇ ਹੋੲੇ 'ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ' ਦੁਆਰਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਯਤਨ ਦੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਰਚਣਹਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੰੰਮਟ ਨੇ ਇਸ (ਕਾਵਿ-ਕਾਰਣਾਂ) ਲਈ 'ਕਾਵਿ-ਹੇਤੂੂ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋੋੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਵਾਮਨ ਨੇ 'ਕਾਵਿ-ਅੰਗ' ਅਤੇੇ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਨੇ 'ਕਾਵਿ-ਮਾਤਾਵਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਹਨ ਪ੍ਰਤੂੰ ਆਮ-ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਾਰਿਆਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਸਾਹਿਤ-ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਕਾਵਿ-ਹੇਤੂ' ਕਹਿ ਕੇ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੇੈ। ਇਕ ਕਵੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿੱਤਵ ਵਿੱਚ ਦੂੂੂੂਜੇ ਨੂੂੰ ਕੀਲਣ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੁੰਦੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੁਹ੍ਰਿਦਯ ਤੇ ਪਾਠਕ ਉਸ ਵੱਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਹੀ ਖਿੱੱਚੇ ਚਲੇ ਆਉਂਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤੇੇ ਵਿਦਵਾਨ(ਆਚਾਰੀਆ) ਇਕ ਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਜਿਆਦਾਂਤਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਮੰੰਨ੍ਹਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ,ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਤਿੰੰਨੋਂ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ (ਕਾਰਨ) ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱੱਖ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ:-
• 'ਕਾਵਯਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ,ਕਵੀ ਦੀ ਬਾਣੀ(ਰਚਨਾ)ਰੱੱਬੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜਕੜੀ ਹੋੋੋਣ ਦੀ ਬਜਾੲੇ ਸੁੁਤੰਤਰ ਹੁੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ(ਰਚਨਾ) ਵਿੱਚ ਬੇਜਾਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੂੰ ਚੇਤੰੰਨ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰੰ ਬੇਜਾਨ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੁੁਹ ਹਰ ਪ੍ਰਤੱਖ,ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਸ਼ੈਅ(ਚੀਜ) ਜਾਂਂ ਜੋ ਸ਼ੈਅ ਇਸ ਸੰੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ,ਉਸਨੂੰੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ/ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ(ਪੇੇਸ਼)ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ(ਯੋਗਤਾ)ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
• ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਅਨੁਸਾਰ,ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਕਰਨਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ,ਜਿਸ ਕੋਲ਼ ਪ੍ਰਤਿਭਾ(ਸ਼ਕਤੀ)ਹੋਵੇ,ਉਹ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
•ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਨੇ ਕਾਵਿ-ਹੇਤੂ ਤਿੰਨ ਮੰਨੇ ਹਨ-ਲੋਕ,ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਕਰਣ(Miscellaneous)ਲੋਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ,ਵਿੱਦਿਆ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ,ਕੋਸ਼,ਛੰਦ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ,ਦੰਡ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਜਾਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਕ੍ਰਿਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ,ਲਗਨ,ਉਸਤਾਦ-ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ,ਸ਼ਬਦ-ਚੌਣ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
• ਆਚਾਰੀਆ ਦੰਡੀ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀ ਗਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਗਨਨਾਥ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ -ਵਿਉਂਤਪਤੀ(ਨਿਪੁੰਨਤਾ)ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈੈ।
•ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਵੀ ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤ ਮੰਨਦੇ ਹੋੲੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਹੇਤੂ(ਕਾਰਨ)ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
•ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਗ੍ਭਟ ਅਤੇ ਜਯਦੇਵ,ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋੲੇ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
•ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਵੀ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਹੇਤੂ(ਕਾਰਨ)ਮੰਨਦੇ ਹੋੲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੋਨੋਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ।
•ਆਚਾਰੀਆ ਰੁਦ੍ਰਟ ਨੇ ਮੰਮਟ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ,ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਹੇਤੂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾ (ਸ਼ਕਤੀ)(Geniusness)
ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ (ਅਣਦੇਖੇ) ਰੂਪਵਿੱਚ ਕਵੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ਼ਵਰੀ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕਵੀ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ। (1) ਕਾਰਯਿਤ੍ਰੀ (2) ਭਾਵਯਿਤ੍ਰੀ (1) ਕਾਰਯਿਤ੍ਰੀ: ਜੋ ਕਵੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਵਰੀ ਦਾਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। (2) ਭਾਵਯਿਤ੍ਰੀ: ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਆਲੋਚਕ ਕਾਵਿ ਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਕਵਿੱਤਵ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਬੀਜ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਕਵੀ ਦੀ ਸਭਾਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਦੂਸਰਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟੀਕਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਕਾਵਿ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੁਹਿਰਦ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਸਮਈ ਮਰਸ ਤੇ ਰਸੀਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਤੇ ਰਚਨ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਮਿਟ ਵਿਸ਼ੈ ਰਸ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਬਲ `ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਬਿੰਬ ਘੜਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਅਲੌਕਿਕ (ਵੱਖਰਾ) ਰਸ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਅਲੌਕਿਕ ਰਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਕੇ ਸਹ੍ਰਿਦਯ ਤੇ ਪਾਠਕ ਅਪੂਰਨ ਅਨੰਦ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਆ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪਮ ਅਤੇ ਅਨੋਖੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਹੁਨਰ।ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁਨਰ ਹੈ।ਇਸ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੁਨਰਮੰਦ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਪੂਰਾ ਚਾੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।ਹਰੇਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਕਾਵਿ(ਸਾਹਿਤ)ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਚੀਜ ਹੈ।ਇਸਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ-ਵਿਚਾਰ 'ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ' ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ 'ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ' ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੋੋੋੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਤਣਾਓ ਦੌੌੌਰਾਨ ਕੁਝ ਵੀ ਸਿਰਜ ਨਹੀਂ ਸਕੇੇੇਗਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰੰਦੀ ਹੈ।ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ 'ਰੱਬੀ ਦਾਤ' ਹੁੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਹਿਜ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈੈ।ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰੰ ੲੇਨਾ ਸਮਰੱੱਥ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੁਸਦੀ ਆਖੀ ਹੋਈ ਹਰੇੇੇਕ ਗੱਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤ/ਕਾਵਿ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇਹੋ-ਜਿਹੇ ਹੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ।ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉੱਦਮ ਆਖਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਕਮਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਉਂ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜਾਂ ਉੱਦਮ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵਿਉਂਪਤੀ(ਨਿਪੁੰਨਤਾ,ਮੁੁੁੁਹਾਰਤ)(Expertness)
ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਬਹੁ-ਗਯਤਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਵਿਉਂਪਤੀ ਬਹੁ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁੱਝ ਹੀ ਉਤਪਨ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਹੈ। ਵਸਤੂਗਤਾ, ਲੋਕ ਵਿਵਹਾਰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਪਰਿਚੈ ਆਦਿ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (1) ਸ਼ਾਸਤਰੀ (2) ਲੌਕਿਕ (1) ਸ਼ਾਸਤਰੀ: ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (2) ਲੌਕਿਕ: ਲੌਕਿਕ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਪੁਨਤਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੈ। ਲੋਕ ਨਿਰੀਖਣ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਚਿੰਤਨ, ਮਨਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵ, ਛੰਦ, ਵਿਅਕਰਨ, ਨਿਰੁਕਤੀ, ਕੋਸ਼ ਕਲਾ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਸੀਮਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪਰਿਸ਼ੀਲਨ ਹੀ ਕਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਕ ਬਣਾ ਕੇ ਸਹ੍ਰਿਦਯ ਤੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਅਰਥ ਹੈ-ਮੁਹਾਰਤ।ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁਹਾਰਤ ਜਾਂ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹੋਣੀ ਅਤਿ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।ਕਈਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਕ ਨੁਕਤਾ ਹੀ ਸੁੱਝਦਾ ਹੈ,ਉਹ ਉਸ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕਾਵਿ ਸਿਰਜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਕਈਂ ਵਾਰੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਕੁਝ ਕਾਲਪਨਿਕ ਅੰਸ਼ ਰਲਾ ਲੲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹੋਣੀ ਅਤਿ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਅਭਿਆਸ(Practice)
ਅਭਿਆਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਿਪੁੰਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਮਾਹਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।ਅਭਿਆਸ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰਦਾ ਹੈ।ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਕਵੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਖਾਰ ਆਉੁਂਦਾ ਹੈ।ਕਈਂ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਸਲ ਹੇੇੇਤੂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੈ,ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋੋੋਵੇਂ ਹੇਤੂਆਂ ਦਾ ਮਹੱੱਤਵ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਸਲ ਹੇੇਤੂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੀ ਹੈ।ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੂੰ ਸੁਆਰਨ ਦੇ ਕੰੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜਨਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।ਦੂਜੇ ਤੱਤਾਂ(ਹੇਤੂੂੂਆਂ)ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਉੁੁਹ ਉੁੱਤਮ ਕਾਵਿ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉੁੁਸਨੂੰ ਵਿਉਂਂਤਪਤੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਢਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। •••ਇਸ ਸਾਰੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇੇ ਕੁੁੁਝ ਆਚਾਰੀਆਂ(ਵਿਦਵਾਨਾਂ)ਨੇ ਤਿੰੰਨੇ ਹੇੇੇਤੂਆਂ(ਪ੍ਰਤਿਭਾ,ਵਿਉਂਤਪਤੀ,ਅਭਿਆਸ)ਨੂੰ ਇੱੱਕਸਾਰ ਅਤੇ ਕੁੁੁਝ ਕੁ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਿਉੁਂਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੂੰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤ ਮੰੰਨਦੇ ਹੋੲੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਹੀ 'ਕਾਵਿ-ਹੇਤੂ' ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁੁੁੁਸਾਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਤੱਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਕ-ਦੂੂੂਜੇ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ,ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂਂ ਤਿੰੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਗੌਣ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਇਹ ਤਿੰੰਨੋਂ ਤੱਤ(ਪ੍ਰਤਿਭਾ,ਵਿਉਂਂਤਪਤੀ,ਅਭਿਆਸ) ਇਕ-ਸਾਮਾਨ ਮਹੱੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੱੱਤਾਂ ਵਿਚੋੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦੀ ਘਾਟ ਵੀ ਕਵੀ/ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਨੀਵੇੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ/ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ(ਪ੍ਰਤਿਭਾ,ਵਿਉਂਤਪਤੀ,ਅਭਿਆਸ)ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਗੌਰੀ ਆਯੂਬ
ਗੌਰੀ ਅਯੂਬ (1931 – 1998) ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ, ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਸਾਲ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਫਿਲਾਸਫਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਆਲੋਚਕ, ਅਬੂ ਸਯਦ ਆਯੂਬ (1906–1982) ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਗੌਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕਈ ਆਰਟੀਕਲ ਲਿਖਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, 1971 ਦੀ "ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵਾਰ"  ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸਹਾਇਕ ਰਹੀ ਅਤੇ 1974 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੋਲ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਖੇਲਘਰ  ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਮੈਤਰਈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੇਲਘਰ 1971 ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਅਨਾਥ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ। 1990 ਵਿੱਚ, ਮੈਤਰਈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਯੂਬ ਨੇ ਖੇਲਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ  ਅਤੇ and ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਸੂਲਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਗੌਰੀ ਦੱਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਫਰਵਰੀ 1931 ਨੂੰ ਪਟਨਾ ਵਿੱਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਧਿਰੇਂਦਰ ਮੋਹਨ ਦੱਤਾ, ਇੱਕ ਫਿਲਾਸਫਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤਾ, ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਗੌਰੀ ਦੇ ਚਾਰ ਭਰਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਜੜਾਂ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ Her family had roots in the erstwhile East Pakistan and ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਮਮੈਂਸਿੰਘ ਤੱਕ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਚ) ਕਦੇ ਕਦੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਠਾਠ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਗੌਰੀ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬੰਕੀਪੁਰ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਈ ਅਤੇ Gauri went to Bankipur Girls' High School and 1947 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਅੰਤਮ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਗੌਰੀ ਦਾ ਸੀ।ਮਗਧ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,  ਉਸਨੇ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਗੁਜਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. (1952) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ
ਉਸ਼ਾਗ੍ਰਾਮ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਮਿਸ਼ਨ (1953), ਸਾਊਥ ਪੁਆਇੰਟ ਸਕੂਲ (1955-57) ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਪਾਰਕ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਥੋੜੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਯਤਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ  ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁੱਖੀ ਰਹੀ।
ਗੌਰੀ ਆਯੂਬ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸਦੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਖੇ (13 ਜੁਲਾਈ 1998)  67 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਉਸਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਗਠੀਏ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਜ੍ਜ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਅਕ
ਉਸਨੇ ਵਿਦਿਅਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਖਾਈ। ਜਪਾਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਾਯੁਕੀ ਉਸੁਦਾ, ਨਾਰੀਕੀ ਨਾਕਾਜ਼ਾਟੋ ਅਤੇ ਕਿਓਕੋ ਨਿਵਾ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਪਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਸਿਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਟੈਗੋਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਈ ਲੇਖਾਂ (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ
1964 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਦੰਗਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਰਗਰਮ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਦਾਖਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ, ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸੀਪੀਸੀਐਚ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬੌਧਿਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਭਰੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਗੌਰੀ ਅਯੂਬ ਨੇ 1971 ਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ, ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਖੇਲਾਘਰ" ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਨਾਥ ਹੋਏ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਨਾਹਗਾਹ। 2012 ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ (ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ) ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ ਆਫ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਵਾਰ ਆਨਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਲੇਖਕ
ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੋ ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਨੁਭਵੀਤਾ ਲਈ, ਬਲਕਿ "ਅਣਪਛਾਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ" ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰਾਂ, ਗਾਲਿਬ ਅਤੇ ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਬਕ ਲਏ। ਉਸਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀ ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ ਦੇ ਇੱਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਕਿਓਕੋ ਨਿਵਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਬੂ ਸਈਦ ਅਯੂਬ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਉਟਪੁੱਟ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਸੀ।
ਦਾਦੀ
ਉਸਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪੋਤੀ, ਸ਼੍ਰੇਆ ਅਹਾਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ, ਐਨ ਅਹਾਨਾ-ਕੇ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ