cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕਿਸਾਨ
ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ
thumb|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹੋਏ। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅਨਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਸਾਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਆਉਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਅਨਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਲੇਖਕ ਇਸ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਾਧੂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਓਗਾਏ ਗਏ ਅਨਾਜ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ
alt=|thumb|200x200px|An American [[ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਡੈਅਰੀ ਕਿਸਾਨ|dairy farmer]] ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ,ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜਿਹੜੇ ਭੇਡ, ਬੱਕਰਿਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਗ੍ਰੈਜ਼ੀਅਰਜ਼ (ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਯੂ. ਕੇ.), ਜਾਂ ਬਸ ਸਟਾਕਮੈਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਚਰਵਾਹੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਰਸ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਸ਼ੂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ।
ਤਕਨੀਕ
ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਾਨ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਨਿਰਭਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਜੈਵਿਕ-ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ, ਬੀਜ ਦੀ ਬਚਤ, ਵਾਢੀ ਅਤੇ ਜਲਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਜਾਂ ਸਾਮੂਹਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨੀ ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ "ਕਿਸਾਨੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ" ਨਾਲ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਖੇਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਕਿਸਾਨ ਜਿਆਦਾ ਤਰ ਸਥਾਨਕ, ਖੇਤਰੀ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਵਿਚ ਗਰਾਉਂਡ ਲਹਿਰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਰੇਲਮਾਰਗ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ: ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ
2. ਅੱਸੂ ਦਾ ਕਾਜ ਰਚਾ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੁਹਾਗ ਹੈ ਜਾਂ ਘੋੜੀ ?
ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਅਲੌਕਿਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਨਿਰਭੈ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਚੱਜਤਾ ਕਰਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ, ਲੋਕ ਮਨ ਜਾਂ ਲੋਕ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵਿਆਖਿਐਆ ਮੂਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪਹਿਲੂ ਦਾ ਸਥਾਪਤ ਸਦੀਵੀ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ, ਚੋਟ ਅਤੇ ਕਟਾਖਸ਼ ਦੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਬੜੇ ਮੋਟੇ ਜਿਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਨਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਮਾਨਵਤਾ ਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਮਾਨਵੀ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਅਦਭੁੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਟੁੰਬਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਠਕਾਂ ਉਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪੈਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਨੇ ਉਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ, ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਝਾਗਦੇ,  ਦੋਖੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ,ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਖੀਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਜੁਝਾਰੂ,  ਅਸੰਭਵ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਨਾਇਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਲਈ ਬਾਤ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਦੇ ਥੀਸਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ:- “ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਘਟਦੀ ਵਧਦੀ ਮੌਖਿਕ ਜਾਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਅਦਭੂਤ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਪਰਾਭੌਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਮਾਨਵੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆਤ ਕਰ ਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ, ਕਿਸੇ ਵਰਜਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਮੰਨਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਕਦੀ ਅਰਧ-ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਇਕ ਦੀ ਬੀਰਤਾ ਨੂੰ ਵਡਿਆਉਂਦੀ ਕਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਕਲਪਨਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।”4 ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਮਨ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਬੇਦੀ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਜਦਕਿ ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਉਹ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਕੈਰੋਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਕ ਮੰਨਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਕੈਰੋਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ- ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਘਰੇਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਉਲਝਣਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਣ, ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਵਾਂ-ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵੀਕ੍ਰਿਤ ਹਨ।”6
ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਲੋਕਮਨ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਚਲਦੀ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੀ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਹ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸਹਿਜ-ਸੁਆਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ
ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੋਧਿਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਥਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਥਕ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇੰਝ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਨਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਯੋਗ ਅੰਤਰ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਮਿੱਥ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਥ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1)     ਇੱਕ ਉਹ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2)     ਦੂਜੇ ਉਹ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਿੱਥ ਕਥਾਵਾਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹਰ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਰ ਬੰਦਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਅਸੀਂ ਮਿੱਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਫੋਕਲੋਰ ਅਨੁਸਾਰ “ਮਿੱਥਕ ਕਥਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਬੀਤੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਜੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਚੇਤਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।”
ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ
ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਚਮਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਜਿਵੇਂ: ਗਰੁੜ ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਬਲਦ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ, ਚੀਚੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕ ਲੈਣਾ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਣਾ, ਇੱਕ ਚੂਲੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲੈਣਾ ਆਦਿ।
ਪੰਜਾਬੀ ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ
2 ਭਗਵਾਨ ਰਾਮਚੰਦਰ ਅਤੇ ਰਮਾਇਣ ਸਬੰਧੀ।
3 ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ।
4 ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ।
5 ਫੁੱਟਕਲ ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ।
6 ਇਸਲਾਮੀ ਅਥਵਾ ਸਾਮੀ ਮਿੱਥਕ ਕਥਾਵਾਂ।
ਕਥਾ ਪਾਤਰ
ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਮਾਨਵੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਾਨਵੀ ਨਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣਾ, ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਤਰਨਾ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ, ਗੁੰਝਲ਼ਦਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣੇ ਆਦਿ ਕੁੱਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। “ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।” ਲੋਕ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਜੀਵ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ; ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਅਚਨਚੇਤ ਕਿਸੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਗਈ ਤੀਵੀਂ, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਚੁੜੇਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ-ਸਾਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤਸੀਹੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। “ਇਹਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਂ ਮਾਨਵ ਦੀਆਂ ਕਰੂਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜਾ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪਰਾ-ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਦੁਆਰਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣ, ਰੂਪ-ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ ਤੇ ਪਰ-ਕਾਇਆ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।”
ਪ੍ਰੇਤ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ
“ਪ੍ਰੇਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਮੁਹਾਰੀ ਕਲਪਨਾ, ਅਥਾਹ ਰੁਮਾਂਸ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ, ਗੁੰਝਲ਼ਦਾਰ ਪਲਾਟ, ਨਾਇਕ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ਮਈ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਗੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।” ਪ੍ਰੇਤ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਬੜੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਕ ਜਗਤ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੜਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਜਖ, ਕਿੰਨਰ, ਬੀਰ ਅਤੇ ਜੋਗਣੀਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਤੇ ਪਰਾ-ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਅਦਭੁਤ ਹਨ। ਇਹ ਜੋ ਚਾਹੁਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁੱਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਔਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ
“ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ਼,ਪਹਾੜ, ਉਜਾੜ, ਮੜੀਆਂ (ਸਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀਆਂ) ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ” ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦੈਂਤ, ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਜੋਗਣੀਆਂ ਆਦਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਨੇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਦੀ। “ਪ੍ਰੇਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ, ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ, ਜਨੌਰ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਤੰਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਕਰਾਲ ਵੀ ਹੈ। ”
ਰੂਪ-ਰਚਨਾ
“ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰਚਨਾ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਅੰਸ਼ ਬਾਕੀ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” “ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਾਸਵਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾ ਦਾ ਸੰਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਤਣਾਓ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਰਾ ਵਿਚਲਾ ਤਨਾਓ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸਮ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਤਨਾਓ।” ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਊਏ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਸੁਰਮਾ, ਤਲਿਸਮੀ ਟੋਪੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਡੰਡਾ ਆਦਿ ਇਸ ਅਦਭੁੱਤ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕੁੱਝ ਕੁ ਪਰਾ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਜੁਗਤੀਆਂ ਅਪੂਰਨ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵੀ ਵਸਤੂ ਜਗਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁੱਧ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਰਸ ਦਾ ਵਗਣਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਨਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਪਾਤਰ ਸਾਧਾਰਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਵਿਚਰਦੇ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅਲੌਕਿਕ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਜਿੰਨ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਅਮਾਨਵੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੀ ਸ਼ਬਦ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤੀ ਪ੍ਰਦੰਬ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਉੱਡਣਾ ਹਨ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਪਰੀ ਉਹ ਜੋਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰੀ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਦੂਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਤੋ ਉਪਦੇਸ਼, ਪੰਜਤੰਤਰ ਅਜਿਹੇ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਸੀਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅਲਫ ਲੈਲਾ ਵਰਗੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਤੇ ਸਾਮੀ ਸੂਤ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਦੁੂਹਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲੌਕਿਕ ਤੇ ਜਮਾਤੀ ਪਾਤਰ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਾਨਵੀ ਹੈ। ਸੰਭਵ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ, ਆਕਰਸ਼ਣ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਯੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਅਲੌਕਿਕ ਚਿਤਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਵਿਹਾਰ ਅਲੌਕਿਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਲੋਕ ਨਾਟ ਨੂੰ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਲਾ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਲੱਛਣ ਸੁਹਜ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੌਲਿਕਤਾ, ਨਵੀਨਤਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸੁਹਜ ਸਵਾਦ ਹੈ, ਉਪਯੋਗੀ ਕਲਾ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਲਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨ੍ਰਿਤਕਾਰੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰੀ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਨਾਟ ਵੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਤਾਂ ਸਾਮੀ ਮੁੱਢ ਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਬਜ਼ ਪਰੀ, ਲਾਲ ਪਰੀ, ਸ਼ਾਹ ਪਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ। ਦੂਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਤੀਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਲੌਕਿਕ ਹੈ। ਮੌਖਿਕ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਕੋਈ ਕਥਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰੀ ਨੁਹਾਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ। ਅਨਾਰਾ ਸਹਿਜ਼ਾਦੀ, ਵੈਂਗਣ ਸਹਿਜ਼ਾਦੀ, ਮਿਰਚਾਂ ਸਹਿਜ਼ਾਦੀ ਆਦਿ। ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰੀ ਦਾ ਵਾਸਾ ਅਨਾਰ, ਵੈਂਗਣ, ਮਿਰਚ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਅਸਮ ਨਾਲ਼ ਕਾਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ‘ਸੱਪ ਰਾਜਾ,‘ਕੁੱਤਾ ਰਾਜਾ’, ‘ਮਗਰਮੱਛ ਰਾਜਾ’ ਆਦਿ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ।
ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਬੜਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰੌਪ ਦਾ ਨਾਂ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। “ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਰੌਪ ਨੇ ਇਕੱਤੀ ਦੱਸੀ ਹੈ।” ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੇਵਲ ਜੀਅ ਪਰਚਾਵਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੀ ਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। “ ਗੁੰਦਵੇਂ ਪਲਾਟ, ਅਥਾਹ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਹਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਅੰਗ ਹਨ।
ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ
ਪਸ਼ੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਣ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਚਦਾ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਹੰਤੁਕੀ ਕਹਾਣੀਆਂ (Aetiological Tales) ਪਸ਼ੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ (Beast Epic) ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ (Fables) ਨੀਤੀ-ਕਥਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਫੇਬਲ (Fables) ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਨੀਤੀ-ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਨੀਤੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜੁਗਤਾਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਵਿਹਾਰਕ ਜਾਂ ਸੰਕਟ ਉੱਤਮ ਜਗਤ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਨੇਮ ਦਰਜ ਹਨ। ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੁਗਤਾਂ ਦਾ ਹੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਪਾਸਾਰ ਹਨ।” ਸਟੈਂਡਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਫੋਕਲੋਰ ਅਨੁਸਾਰ “ਨੀਤੀ-ਕਥਾ, ਪਸ਼ੂ-ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਨਿਪੁੰਨ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਬੜੀ ਵਿਅੰਗਮਈ ਉਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਵਜਾਤ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਤੀ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ
ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ‘ਈਸਾਧ ਨੀਤੀ` ਨੂੰ ਨੀਤੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ 620 ਈਸਵੀ ਪੂਰਬ ਦੇ ਕਰੀਬ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਟਾਪੂ ਸਮੋਸ ਵਿੱਚ ਈਸਪ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੂਲ ਭਾਰਤ ਨੀਤੀ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗ੍ਰੰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ- ਪੰਚਤੰਤਰ ਅਤੇ ਹਿਤੇਪਦੇਸ਼। ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ ਕਥਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਤ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਰਚਿਆ।
ਨੀਤੀ-ਕਥਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼
ਨੀਤੀ-ਕਥਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇ੍ਰਰਨਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਜੜ੍ਹ ਵਸਤ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ.ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਨੀਤੀ-ਕਥਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਅਨੁਸਾਰ ਨੀਤੀ-ਕਥਾ ਅਜਿਹਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਹੀਣ ਜੀਵ ਅਤੇ ਬੇਜਾਨ ਵਸਤੂ ਸਦਾਚਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ:- ਲੂੰਮੜੀ ਅਤੇ ਕਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਤਾਂ ਲੂੰਮੜੀ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਝੂਠੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰ ਕੇ ਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪਨੀਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹਥਿਆ ਲਿਆ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ਤੇ ਚਾਪਲੂਸੀ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜਿਆ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸੁਆਰਥ ਕਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤ ਸੁਝਾਈ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣੇ, ਹੰਢੇ ਵਰਤੇ ਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਤੀ-ਕਥਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਭਾਗ
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕੰਠ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਹਨ। “ਸੀ.ਲਾਇਲ.” ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਉਤਰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾ ਦਾ ਸਚਿੱਤਰ ਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸੰਸਕ੍ਰਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹੈ।” ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਹ ਪੱਖ ਸਦਾ ਹੀ ਅਜੇਹੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਘੜਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।
ਜਨੌਰ ਕਥਾਵਾਂ:-
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵੰਨਗੀ ਜਨੌਰ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੱਖਰੀ ਨੁਹਾਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਵਤੀਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਨੌਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਹ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਫੋਕਲੋਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਨੌਰ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਪ ਵੰਨਗੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਤਰ ਆਦਿ। ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰਨ ਅਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਹੰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਚਲਾਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚਿੜੀ ਤੇ ਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤੇ ਚਿੜੀ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨੌਰਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਗਾਂ, ਬੈਲ, ਨੰਦੀ, ਬਾਜ ਆਦਿ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਜਨੌਰ ਕਥਾਵਾਂ ਕੇਵਲ ਜਾਨਵਰੀ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਮੁੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪਰਿਪੇਖ ਹੈ। ਟੀ.ਐਸ. ਈਲੀਅਟ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜਨੌਰ ਕਥਾਵਾਂ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਤੀ ਵੰਗਨੀ ਪ੍ਰਤਿ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਤਿ ਕਥਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਲਬਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਰਹਾਉਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਂਤ, ਸਲੇਡੇ ਆਦਿ ਅਮਾਨਵੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅੱਧ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਰਮ ਜਾਂ ਛਲਾਵਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਲੋਕ ਮਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤਿ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਤਿ ਕਥਾਵਾਂ, ਜਨੌਰ ਕਥਾਵਾਂ, ਦੰਡ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਵਿਕਰਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ ਕਥਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਹੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਦੀਵਤਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨਤਾ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਕਾਇਤ:-
ਹਕਾਇਤ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥ ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਸਾਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵੰਨਗੀ ਲਈ ਰੂੜ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਕਾਇਤ ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਕਾਇਤ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਇਕਹਰੀ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਇਕਹਰੇ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਲਘੂ ਕਥਾ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਟੋਟਕਾ, ਚੁਟਕਲਾ, ਗੱਲ, ਹਸਾਵਣੀ ਆਦਿ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਹਕਾਇਤ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਹਕਾਇਤ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਨੀਤੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹਕਾਇਤ ਲੋਕਮਨ ਦੀਆਂ। ਪਰ ਹਕਾਇਤ ਦਾ ਘੇਰਾ ਨੀਤੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਥਾ ਸਮਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਨੀਤੀ-ਕਥਾ ਪਦ ਨਿਰੋਲ ਫੇਬਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਹਕਾਇਤਾਂ ਲੋਕਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਜਫ਼ਰਨਾਮਾ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ 11 ਹਕਾਇਤਾਂ ਹਕਾਯਾਤ ਦੇ ਨਾਂ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਤਮਿਕ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ ਹਕਾਇਤ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਹਕਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਹਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਹਕਾਇਤ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕਹਾਵਤ, ਕਥਾਵਾਂ, ਅਖਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਹਕਾਇਤ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬੀਰਬਲ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਚਿਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ|
ਹਕਾਇਤ ਜਾਂ ਟੋਟਕੇ ਵੀ ਪੰੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਯ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਘਟਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਇਕ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਂ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਗਲਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਾਗ ਨਿਰੋਲ ਕਲਪਿਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਦੀਆ, ਸਗੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚੀਆਂ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵਾਗ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਕਾਇਤਾਂ ਜਾਂ ਟੋਟਕਿਆ ਵਿੱਚ ਇਕ ਖਾਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਨੁਕਤਾ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਟੋਟਕੇ ਦੀ ਜਿੰਦ- ਜਾਨ ਜਾਂ ਆਤਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਥਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤਾ ਸੁਲਝਾ ਕੇ ਹਾਸਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਅਦਭੁੱਤ, ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਂ ਰੌਚਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥਕ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਹੁਤ ਅਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਬੁਝਾਰਤਾਂ
ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਮੋਖਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਅੰਗ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤ ਸ਼ਬਦ ਜਿੰਨਾਂ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਓਨੀ ਹੀ ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨੀ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾ,ਰੂਪ ਤੇ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਬੁਝਾਰਤ ਇੱਕ ਸਤਰੀ ਕੋਈ ਦੋ ਜਾਂ ਸੱਤ ਸਤਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਲੈਅਮਈ ਤੇ ਕੋਈ ਸਿਧੀ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬੁਝਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬੁਝਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਬਿੰਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ ਮਾਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਾਂਝੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਲੱਛਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੱਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਛੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਗੱਲ ਸਿਧੀ ਹੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ:-
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅੜਾਉਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਜਾਂ ਪਹੇਲੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾਰਤਾਂ,  ਅੜਾਉਣੀਆਂ ਜਾਂ  ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੋਵੇ,  ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉਤੇ ਗੁੰਝਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ।  ਇਹ ਕਥਾਵਾਂ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ  ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਜਕ ਸੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਤੀਖਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਝਣ ਲਈ ਡੂੰਘਾ ਸੋਚਣ ਉਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮੌਖਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ,ਗੁੰਝਲ ਜਾਂ ਅੜਾਉਣੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਚਾਈ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਸੋਚਣ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
1.	 ਬ੍ਰਹਮ ਜਗਦੀਸ਼ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪਾਕਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: 	ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸਾਲ: 2010 ਪੰਨਾ: 17
2. 	ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ,‘ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ 	ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, ਸਾਲ: 1994 ਪੰਨਾ: 1775
3.	ਡਾ. ਤਜਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ,‘ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ 	ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ: ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਾਲ: 2008, 	ਪੰਨਾ: 18
4.	ਉਹੀ ਪੰਨਾ 5.	ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ,‘ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ 	ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, ਸਾਲ: 1994 ਪੰਨਾ: 1775
6.	ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ’ 	ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪਜੰਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਸਾਲ: 1987 ਪੰਨਾ: 	15
7.	ਉਹੀ ਪੰਨਾ
8.	ਡਾ.ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ‘ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ: ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ 	ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਸਾਲ: 2002, ਪੰਨਾ:164
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਭਜੌਲੀ
ਭਜੌਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਐੱਸ.ਏ.ਐੱਸ.ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਾਜਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐਮ ਐਨ ਪਾਲੂਰ
ਪਲੂਰ ਮਾਧਵਨ ਨਾਮਬੂਤਿਰੀ (22 ਜੂਨ 1932 - 9 ਅਕਤੂਬਰ 2018), ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਐਮ ਐਨ ਪਾਲੂਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਰਲ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮਲਿਆਲਮ-ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਮਲਿਆਲਮ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਰੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਲਿਕਲਮ ਲਈ 1983 ਵਿਚ, ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਸਨਮਾਨ ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਕਥਾਇਲਤਾਵੰਟੇ ਕਥਾ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਪਾਲੂਰੂ ਮਾਨਾਕਲ ਮਾਧਵਨ ਨਾਮਬੂਤਿਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਅੰਤਰਜਨਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 22 ਜੂਨ 1932 ਨੂੰ ਪੈਰਾਵੂਰ, ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਨਾਮਬੂਤਿਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਪਾਲੂਰ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕੇਪੀ ਨਾਰਾਇਣਾ ਪਿਸ਼ਾਰੋਡੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਟੀਕਾਂਡੋਡੀ ਰਵਨੀ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਵਾੜੇਨਕਾਦਾ ਕੁੰਜੂ ਨਾਇਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿਖੇ ਕਥਕਲੀ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਵੀ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ  ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਪੈਰਾਵੂਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਨਾਮਬੂਤਿਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜੀ.ਸੰਕਾਰਾ ਕੁਰੂਪ, ਪੁੰਨਤਨਮ ਅਤੇ ਏੜੂਤਚਨ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਚਲਕੁਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਜਾਂ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਕਾਵਿ-ਛੰਦ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਬੰਬੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂਟੇਨੈਂਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਗਰਾਉਂਡ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਲੀਕਟ ਦੇ ਕੋਵੂਰ ਵਿਖੇ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ। 9 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪੇ ਸੰਬੰਧੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਕਵਿਤਾ
ਪਲੂਰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ  ਕਾਲੀਕਲਮ, ਪੇਡੀਤੋਂਡਨ, ਤੀਰਥਯਾਤਰਾ, ਭੰਗੀਯੂਮ ਅਭੰਗੀਅਮ, ਸੰਗਮਸੰਗੀਤਮ, ਪਚਮੰਗਾ  ਅਤੇ  ਸਰਗਾ ਧਾਰਾ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932
ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ
ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ।
ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮੀਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਸਾਹਿਤ: ਖੋਜ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿਧੀ ਉੱਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ (1983)
ਆਦਿ ਕਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਦਿ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੁਸਤਕ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ। ਆਦਿ ਕਾਲ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ।
ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਕਾਲ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਾਫੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚੇ ਜਾਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੁਲਤਾਨ ਸਿਕੰਦਰ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਆਪ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਮੁੰਤਖ਼ਬ-ਉਲ-ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਆਦਿ ਕਾਲ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਵਾਰਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉੱਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਭਗਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਜੋ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਉੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਰਾਜ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਦੱਬੀ ਜਾ ਰਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਸਨ।
ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ
ਸਾਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਭਿੰਨਤਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਭਾਵੇਂ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਾਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਸੀ। ਥਾਂ ਥਾਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਜਾਤ ਨੀਚੀ, ਰਵੀਦਾਸ, ਚਮਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੱਬ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂ ਕੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਕੱਟੜਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ੰਗ ਹੋ ਕੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ
ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਉਸ ਇਸਲਾਮੀ ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਸਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰਲੇ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਿਧਾਂਤਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਦਾਚਾਰਕ ਜਾਂ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਵਾਦੀ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣਾ ਪੰਥ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰੀਅਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਵੱਛ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ ਸੰਸਾਰਕ ਐਸ਼-ਆਰਾਮ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਨਾ, ਦੌਲਤ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ। ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਇਕਾਂਤ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਉਸ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਕਰਨਾ ਸੂਫ਼ੀ ਮੱਤ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਾਰਤਕ
ਕਵਿਤਾ ਵਲਵਲਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਮਈ ਲੈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਵਾਰਤਕ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਪੱਧਤੀ ਨਾਮਾ, ਗੋਰਖ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਮਹਾਤਮ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਹਾਲਾਂ ਤਕ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗੋਰਖ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਗੋਰਖ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਖੰਡਨ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ
ਸ੍ਰੀ ਨਾਥ ਪਰਮਾਨੰਦ ਵਿਸ਼ਵ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ
ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਸਿਧਨ ਦੇ ਲਕਸ਼ਿਆ ਹੈ ਤਿਨ ਪ੍ਰਤਿ
ਹਮਾਰੇ ਆਦੇਸ ਹੋਹੁ। ਇਹਾ ਆਗ ਅਵਰਤਨ ਏਕ ਸਮੇ
ਵਿਚਲਾ ਨਾਮ ਮਹਾਂ ਦੇਵੀ ਨਿਚਿੰਤੁ ਵਿਸਮੈਯ ਜੁਗਤ ਭਈ
ਪਾਮ ਗਾਰਡਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਪਾਮ ਗਾਰਡਨ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ,ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 42 ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇੱਕ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਾਰਕ ਹੈ।
ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ
ਵਾਰਤਕ
ਸ੍ਰੀ ਮਨ ਮਹਾਂ ਗੋਰਕਸ਼ ਨਾਥ ਤਿਨ ਸੋ ਪੂਛਤੁ ਹੈ। ਤਾ ਕੋ
ਪਾਮ ਗਾਰਡਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਤਸਵੀਰਾਂ
ਜੂਨ 2016
ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ
ਵਾਰਤਕ
ਵਿਸਮਾਯ ਦੂਰ ਕਰਿਬੈ ਮੈ ਤਾਤਿਪਰਯ ਹੈ ਲੋਕਨ ਕੋ
ਮੋਕਸ਼ਕਹਿਣ ਹੇਤੁ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਤਾਸੇ ਮਹਾਂ ਜੋਗ ਵਿਦਿਆ
ਪਾਮ ਗਾਰਡਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਬਾਗ ਬਗੀਚੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਭਾਗੋਲ
ਡਾ. ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ
ਵਾਰਤਕ
ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਿਬੈ ਕੇ ਤਿਨ ਤਿਨ ਕੇ ਐਸੇ
ਸ੍ਰੀ ਨਾਥ ਸਵਮੁਖ ਸੋ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੈ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਮਿਖਾਇਲ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ
ਮਿਖ਼ਾਈਲ ਅਲੇਕਸਾਂਦਰੋਵਿਕ ਸ਼ੋਲੋਖ਼ੋਵ (ਰੂਸੀ: Михаи́л Алекса́ндрович Шо́лохов; 24 ਮਈ 1905– 21 ਫਰਵਰੀ 1984) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ, ਸਿਵਲ ਜੰਗ ਅਤੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਦੌਰਾਨ, ਡਾਨ ਕਸਾਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ
ਸ਼ੋਲੋਖ਼ੋਵ ਰੂਸ ਵਿੱਚ "ਕਸਾਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ" ਤੇ ਡੌਨ ਕਸਾਕ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਤਾਨਿਸਤਾ ਵੈਸ਼ਨਸਕਾਇਆ ਦੇ ਇੱਕ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮਿਖਾਇਲੋਵਿਚ (1865-1925), ਕਿਸਾਨ, ਪਸ਼ੂ ਵਪਾਰੀ, ਅਤੇ ਮਿਲਰ, ਹੇਠਲੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਸ਼ੋਲੋਖ਼ੋਵ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਅਨਾਸਤਾਸੀਆ ਦਾਨੀਲੋਵਨਾ ਚੇਰਨੀਕੋਵਾ (1871-1942), ਇੱਕ ਕਸਾਕ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਸੀ। ਉਹ ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਿਸਾਨ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਸੀ (ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚੇਰਨੀਹੀਵ ਓਬਲਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸਨ)। ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਖਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਪੈ ਗਈ। 1965 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨੋਵਲ ਪੂਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਰੂਸ ਦੇ ਪਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਸ਼ੋਲੋਖ਼ੋਵ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰੇਣੀ ਵਿ਼ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਗਲ ਤੋ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ੫੦ ਵੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤਕ ਉਸਦੀਆ ਪੁਸਤਕਾ ਦੀਆ 421 ਅਡੀਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ 2 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਮਹਨਤਾ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ।
19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰੂਸੀੇ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਟਾਲਸਟਾਏ ਆਦਿ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਦੇ ਨਾਵਲ ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਨ।‘ਡਾਂਨ ਸ਼ਾਤ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ’ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ 1940 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ੳਗਸਦੀ ਦੂਜੀ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ਲੜੀ ‘ਨਵੀਂ ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਸਿਆੜ’ ਦਾ ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਰਤਾਂ ਹਨ, ‘ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਣੀ’ ਅਤੇ ‘ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਲਈ ਜੂਝੇ’।ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਦੇ 1905 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 1917 ਦੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਕਾਰਣ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ,ਜਦੋਂ ਮਨ ਬਾਹਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਭਾਵ ਗ੍ਹਣ ਲਈ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਕੋਰੇ ਕਾਗਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਸਮੇਂ ਰੂਸੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੋੜ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੂਲਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਆਰਥਿਕ ਰਿਸਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ।ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ।ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪ੍ਫੁਲਿਤ ਹੋਈ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀਹੜੀ ਦਾ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ।1918 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਗਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।1920 ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ ਉੁਸਨੇ ਪ੍ਤਿਕਿਰਿਆਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।ਇਸ ਪ੍ਕਿਰਿਆ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਤਜ਼ਰਬਾ ਮਿਲਿਆ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਨੇ ‘ਡਾਨ ਸ਼ਾਤ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ 1922 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਪਹੁੰਚਿਆ।ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੳਨ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ।1923-24 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਏਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਿਰਾਫ਼ੀਮੋਵਿਚ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵਲ ਅਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
1930 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।ਇਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਭਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਨਾਵਲ ਲੜੀ ‘ਨਵੀਂ ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਸਿਆੜ’ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਭੂਮੀ ਦੇ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਲਹਰ ਨਾਲ ਹੈ।ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਵਰਸ਼ੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ,ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਯੋਜਨਾ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜ਼ੂਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਵਕਤੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕਲਾਤਮਕ ਪੱਧਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਿਜ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਖਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਰੀਆ ਗੋਇਪਰਟ-ਮਾਇਰ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
<span data-sourceid="cite_ref-FOOTNOTESachs1979312_4-0" class="mw-ref" id="cxcite_ref-FOOTNOTESachs1979312_4-0" rel="dc:references" contenteditable="false">
ਮਿਖਾਇਲ ਸ਼ੋਲੋਖੋਵ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਮਾਰੀਆ ਗੋਇਪਰਟ-ਮਾਇਰ
ਮੋਤ ਅਤੇ ਸੰਪੰਤੀ
20 ਫਰਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੀ ਮੋਤ ਹੋ ਗਈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906
ਪੱਛਮੀ ਵਰਜਿਨੀਆ
ਪੱਛਮੀ ਵਰਜਿਨੀਆ ਦੱਖਣੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਐਪਲਾਸ਼ੀਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ।   ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਰਜਿਨੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੈਨਟੁਕੀ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਓਹਾਇਓ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੈੱਨਸਿਲਵਾਨੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਚਾਰਲਸਟਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਖਿੱਦੋ ਖੂੰਡੀ (ਫ਼ਿਲਮ )
ਖਿਦੋ ਖੂੰਡੀ (2018), ਹਾਕੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਸਾਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਖੇਪ
ਖਿੱਦੋ ਖੂੰਡੀ, 2 ਭਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ' ਚ ਹਾਕੀ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2018 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਰਮਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਬਰਾੜ ਤੇ ਬਰਿਆਰ
ਬਰਾੜ ਇੱਕ ਗੋਤ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਕਾਫੀ ਲੋਕ ਇਸ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਬਰਾੜ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਨੋਵੀ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਪੀੜੀ ਚੋਂ ਮੰਨੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਾੜ ਤੇ ਬਰਿਆਰ ਦੋ ਧੜੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੇਲੇ ਬਣੇ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸਿੱਧੂ ਵੰਸ਼ ਚੋਂ ਹਨ। ਬਰਾੜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਲਵੇ ਖੇਤਰ ਚ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪੱਟੀ ਹੈ ਜੋ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹਿਸਾਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਨੂੰ ਏਹ ਪੱਟੀ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਬਰਾੜ ਮਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ,ਮੁਕਤਸਰ ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਚ ਹੀ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਚੌਧਰਾਂ ਸਨ ਤੇ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੀ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। 18ਵੀ ਸਦੀ ਚ ਚਾਲੀਸਾ ਅਕਾਲ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਤੇ ਹੋਰ ਅਕਾਲਾ ਸਮੇਂ ਏਹ ਦਰਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਤੇ ਮੋਗੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਚ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਚਾਲੀਸਾ ਅਕਾਲ ਸਮੇਂ ਕੁੱਝ ਬਰਾੜਾਂ ਨੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੱਕ ਪਹਾੜਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਸਾ ਲਏ ਸਨ।
ਉਪਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੋਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਤ
ਗ੍ਰੀਸ਼ਾ (ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ)
" ਗ੍ਰੀਸ਼ਾ " (Гриша ) ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ 1886 ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਚੈਖ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿਕਟਰ ਬਿਲੀਬਿਨ ਨੇ ਸੁਝਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 14 ਮਾਰਚ 1886 ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: "2, 3 ਜਾਂ 4 ਸਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਕੈਚ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ?" ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 18 (os: 5) ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਓਸਕੋਲਕੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਨੰਬਰ 14, 1886 ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚੈਖ਼ਵ ਨੇ 1899-1901 ਵਿੱਚ ਆਪਣਿਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸਾਰ
ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਆਪਣੀ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਅੜਬ ਆਇਆ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲੀਆਂ, ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਇਆ ਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੁ ਸ਼ਰਾਬ ਪਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰੀਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਲਾਜ ਉਹ ਅਰਿੰਡ ਦੇ ਤੇਲ  ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੇਟੇਨਿਲ, ਸਪੇਨ
ਸੇਟੇਨਿਲ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਜੀਬ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਵਸਨੀਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਡੇਲੁਸੀਆ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉਹੀ ਚੱਟਾਨ ਹਨ ਜੋ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਠੰਢ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ। 2005 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਅਬਾਦੀ 3,016 ਸੀ। ਇਹ ਸਪੇਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਡੇਜ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਵੱਲ 157 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (98 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹਿਰ
ਵੜਾ (ਖਾਣਾ)
ਵੜਾ ਇੱਕ ਚਟਪਟੇ ਤਲੇ ਸਨੈਕ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੜੇ ਨੂੰ ਪਕੋੜੇ, ਡੋਨਟਸ, ਡੰਪਲਿੰਗਸ ਅਤੇ ਕਤਲੇਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੜੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਫਲੀ (ਜਿਸ ਨਾ ਮੇਥੀ ਵੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ), ਆਲੂ (ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਤਾਤਾ ਵੜਾ)। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਾਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਹੀਂ ਵੜਾ ਅਤੇ ਵੜਾ ਪਾਵ)।
ਇਤਿਹਾਸ
ਕੇ।ਟੀ। ਅਚਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ੧੦੦ ਈਸਵੀਂ - ੩੦੦ ਈਸਵੀਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੜੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਨਸੋਲਸਾ ਵਿੱਚ ਵਤਕ ਦੀ ਤਰਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨਸੋਲਸਾ 12ਵੀੰ ਸਦੀ ਦੀ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਵਰਤਮਾਨ ਕਲ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਬੀਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਕ ਕਰਕੇ, ਉੰਨਾ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਉਤਾਰ ਲਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਪੇਸਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਪੇਸਟ ਨੂੰ ਗੋਲ ਅਕਾਰ ਦੇਕੇ, ਤਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ।।  ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਦੇ  ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਵੜਾ ਅਤੇ ਮੂੰਗੌੜਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਜੋ ਕੀ ਮੂੰਗ ਤੋ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।
ਤਿਆਰੀ
thumb|ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਮੇਡੂ ਵੜਾ ਨੂੰ ਤਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵੜਾ ਨੂੰ ਦਾਲ ਜਾਨ ਆਲੂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੜਾ ਕਬੂਤਰ ਮਟਰ, ਛੋਲੇ, ਕਾਲੇ ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਹਰੇ ਗ੍ਰਾਮ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਬਜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਵੜੇ ਨੂੰ ਸਵਾਦ ਅਤੇ   ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੜੇ ਲਈ, ਦਾਲ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੰਨ ਲਓ। ਫੇਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੀਰਾ, ਪਿਆਜ, ਕੜੀ ਪੱਤਾ, ਨਮਕ, ਮਿਰਚ, ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਮਿਲਾ ਦੋ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਰੱਕ, ਬੇਕਿੰਗ ਸੋਡਾ, ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸਦੀ ਬਨਾਵਟ ਨਰਮ ਕਰ ਦੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਛੇਤੀ ਪੁੰਗਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਕੇ, ਤਲ ਦੋ, ਜੱਦ ਤੱਕ, ਇਹ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਕਲਮੀ ਵੜੇ ਨੂੰ ਤਲ ਕੇ ਕੱਟ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਤੋ ਤਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰੋਸਣ ਦੀ ਵਿਧੀ
ਵੜੇ ਨੂੰ ਸਨੈਕ ਦੀ ਤਰਾਂ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਨ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੀ ਹੋਰ ਵਿਅੰਜਨ ਨਾਲ ਵੀ ਖਾ ਲਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਕਵਾਨ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਤਲ ਕੇ ਗਰਮ-ਗਰਮ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਰਕੁਰੇ ਸੁਆਦ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ- ਤੌਰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮਬਰ, ਚਟਨੀ, ਦਹੀਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭਾਂਤੀ ਦੀ ਖੱਟਮਿਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਮੇਦੁ ਵੜਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਡੋਸਾ, ਇਡਲੀ, ਜਾਨ ਪੋੰਗਲ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਮਬਰ ਅਤੇ ਨਾਰਿਅਲ ਦੀ ਚਟਨੀ ਮੇਥੁ ਵੜੇ ਨਾਲ ਖਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਰਸਿੱਧ ਪਦਾਰਥ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Explicit use of et al. ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ ਪਕਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲ ਪਕਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਕਵਾਨ
ਜਿੱਲ ਸਟੂਅਰਟ
thumb|ਜਿੱਲ ਸਟੂਅਰਟ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਫਾਲ-ਵਿੰਟਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਜਿੱਲ ਸਟੂਅਰਟ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਹੈ ਜੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਲੇਬਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾਇੰਟ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਸਟੂਅਰਟ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਲੀਨ ਸਟੂਅਰਟ ਮੈਨਹਟਨ ਦੇ ਗਾਰਟਰ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੈਸਟ ਮਿਸਟਰ ਪੈਂਟਸ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਪੈਂਟ ਅਤੇ ਸਿਰੋਪਾਓ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਸਨ। ਲੀਨ ਸਟੂਅਰਟ ਦਾ ਆਪਣਾ ਉੱਚਤਮ ਲੇਬਲ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੁਸਲੀ ਬੱਲ, ਨੈਟਲੀ ਵੁੱਡ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲਾ ਮੈਕਰੀ ਵਰਗੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਪਰਿਵਾਰ
ਜਿੱਲ ਸੋਹੋ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਬੇਟੀ, ਮੋਰਗਨ ਕਰਟਿਸ, ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਸੌਂਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੌਰਗਨ ਲੇਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।
ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)
ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ’ਤੇ 25 ਜੂਨ 1975 ਨੂੰ ਠੋਸੀ ਗਈ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਹੱਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਅਪੀਲ ਤੇ ਦਲੀਲ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ’ਤੇ ਸੈਂਸਰ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ। ‘ਇਤਰਾਜ਼ਯੋਗ’ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਕੁਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਸਬੰਦੀਆਂ ਕੀਤੀ ਗਈਆ। 21 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਬਰ ਦੇ ਸਭ ਹੱਦ-ਬੰਨੇ ਟੁੱਟ ਗਏ। 23 ਮਾਰਚ 1977 ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪੈ ਗਿਆ। ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ।
ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅੰਤ
ਰਾਜ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਈ। 12 ਜੂਨ 1975 ਨੂੰ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਜਗਮੋਹਨ ਲਾਲ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ’ਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਚੋਣ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੋਣ ਲੜਨ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦਾ ਸੁਝਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ੰਕਰ ਰੇਅ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫਖਰੁੱਦੀਨ ਅਲੀ ਅਹਮਦ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰ 352(1)ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚੰਮ ਦੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ। ਆਰ.ਐੱਸ.ਐੱਸ. ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ-ਭਰੋ ਅੰਦੋਲਨ ਚਲਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਹਰਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਰੋਹ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ। 23 ਜਨਵਰੀ 1977 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਤੇ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਸਮੇਤ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾ ਮੂਧੇ-ਮੂੰਹ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵੀ ਸਾਥ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ‘ਵਫ਼ਾਦਾਰ’ ਨੇਤਾ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 542 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲ ਕੇਵਲ 153 ਸੀਟਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 92 ਦੱਖਣੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਨ। 295 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਂਗਰਸੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ।
ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। "ਇਸਲਾਮ" ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਅੱਲਾ ਦਾ ਬੰਦਾ"। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਕਾ ਅਤੇ ਮਦੀਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਬੀ ਆਦਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਆਈਆਂ ਲਈ ਕੁਰਆਨ ਨੇ ‘ਮੁਸਲਮਾਨ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹਜ਼ਰਤ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 4000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੈਗੰਬਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਨੂਹ, ਮੂਸਾ, ਯਿਸੂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਨਬੀ, ਸਾਰੇ ਇਸਲਾਮੀ ਨਬੀ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰਆਨ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ
ਮਾਨਸਾ ਖੁਰਦ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ)
ਮਾਨਸਾ ਖੁਰਦ ਵਸ਼ੋ ਅਤੇ ਰਕਬੇ ਪੱਖੋਂ ਬਠਿੰਡੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੱਕ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਚੱਕ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ, ਚੱਕ ਬਖਤੂ, ਤੁੰਗਵਾਲੀ, ਰਾਏ ਖਾਨਾ, ਝੰਡੂਕੇ ਇਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਹਨ।
ਮਾਨਸਾ ਖੁਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਰਾਮਪੁਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਯੋਨਿਚ
"ਯੋਨਿਚ" (Ионыч) ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ 1898 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨਿਵਾ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਮਾਸਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸਪਲੀਮੈਂਟਸ ਦੇ ਨੰਬਰ 9, ਸਤੰਬਰ 1898 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚੈਖ਼ਵ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮੂਹਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ 1899-1901 ਵਾਲ਼ੇ ਖੰਡ 9 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਅਡੌਲਫ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
1898 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਨੀਸ, ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੂਸਕਾਯਾ ਮਾਈਸਲ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਚੈਖ਼ਵ ਨੇ ਖਰੜਾ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ, ਮਈ ਵਿੱਚ ਘਰ ਪਰਤਣ 'ਤੇ, ਇਹ ਵੁਕੋਲ ਲਾਵਰੋਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ 6 ਜੂਨ ਦੀ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਬੁਲਵਾ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰੂਸਕਾਯਾ ਮਾਈਸਲ ਲਈ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। 10 ਜੂਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਗੈਲੀ ਪ੍ਰੂਫ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਇਹ ਨਿਵਾ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰੋਸਤੀਸਲਾਵ ਸੇਮੇਂਤਕੋਵਸਕੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ। "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਅਤੇ, ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ," ਉਸਨੇ 18 ਜੂਨ ਦੀ ਇੱਕ  ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਚੈਖ਼ਵ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ।
ਪਲਾਟ
left|thumb|270x270px| ਐਫਡੀ ਕੋਟੋਪੁਲੀ ਵਾਲਟ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਗਨਰੋਗ ਪੁਰਾਣੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਡੈਮੇਟੀ ਗ੍ਰੇਵ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤਾ। । ਇਹ ਇੱਥੇ ਸੀ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਸਤਾਰਤਸੇਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਨੰਦਮਈ, ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਕੋਤਿਕ ਦੀ ਬੇਅਰਥ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਦਮਿੱਤਰੀ ਇਓਨੋਵਿਚ ਸਤਾਰਟਸੇਵ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ੇਮਸਤਵੋ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੂਬਾਈ ਕਸਬੇ ਸੱਸਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਰਕੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਸਬੇ ਦਾ ਮਾਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਤੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸ਼ੌਕੀਆ ਥੀਏਟਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਤਨੀ ਨਾਵਲ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਧੀ ਏਕਾਤਰੀਨਾ (ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਤਿਕ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਟੀ) ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਸਬੇ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਤਾਰਟਸੇਵ ਸਥਾਨਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਹਜ, ਭੋਲੇਪਣ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕੋਤਿਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਕਸਬੇ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਤਿਕ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।  ਸਤਾਰਟਸੇਵ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਫਿਰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਚਮੁਚ ਕਸਬੇ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ  ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਛੇਤੀ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ  ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਾਰ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਤਾਰਤਸੇਵ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਏਕਾਤਰੀਨਾ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸੁਪਨੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਭੋਲਾਪਣ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਤਾਰਤਸੇਵ ਤੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੁਣ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਏਕਾਤਰੀਨਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਰਕੀਨ ਦੇ ਘਰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਕਈ ਸਾਲ ਹੋਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਤਾਰਤਸੇਵ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਵਿੰਟ ਖੇਡਣਾ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਬਟੋਰਨਾ ਹੈ। ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕੈਬਮੈਨਾਂ ਤੇ ਰੋਹਬ ਪਾਉਂਦਾ ਉਹ ਇੱਕ 'ਪੈਗਨ ਦੇਵਤਾ' ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਦੋ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੋਟਾ, ਚਿੜਚਿੜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ 'ਯੋਨਿਚ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਰਲ਼ੇ ਮਿਲ਼ੇ ਭਾਵ ਹਨ। ਅਤੇ ਤੁਰਕੀਨ ਉਹੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ: ਪਤੀ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਥੀਏਟਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਨਾਲ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਤਨੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਏਕਾਤਰੀਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪਿਆਨੋ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਜਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ, ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਰ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀਮੀਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹੁੰਗਾਰਾ
ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿੱਘਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ, ਮਝਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆ ਡੀ.ਐਨ. ਓਵਸਯਾਨਿਕੋ-ਕੁਲੀਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ੁਰਨਲ ਡੱਲਿਆ ਵਸੇਖ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਚੈਖ਼ਵ ਨੂੰ "ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਲੀਕ ਵਾਹੁੰਦੀ ਬਲ਼ਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਕਤੀ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਚੈਖਵ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜੋ "...ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ, ਸਰਬ-ਪੱਖੀ ਪੋਰਟਰੇਟ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। . . ਬਸ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਸਟ੍ਰੋਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਸਕੈਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਕਅੱਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਓਵਸਯਾਨਿਕੋ-ਕੁਲੀਕੋਵਸਕੀ ਨੇ "ਯੋਨਿਚ" ਨੂੰ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਮਲ, ਮੁਕੰਮਲ ਉਦਾਹਰਣ ਮੰਨਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਮਹਾਜਨ
ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਮਹਾਜਨ (born 12 April 1943) ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਅਰਕਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ 16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸਮਾਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਐਮ ਪੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਦੀ 1989 ਤੋਂ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 8ਵੀਂ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ (1989, 1991, 1996, 1998, 1999, 2004, 2009, 2014) ਜਿੱਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਨਿਊਟਨ ਆਦੂਆਕਾ
ਨਿਊਟਨ ਆਦੂਆਕਾ (ਜਨਮ 1966) ਇੱਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੈਨ ਅਫਰੀਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲੋਟਣ
ਲੋਟਣ ਫੁੰਮਣ ਲੱਗੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਜਨਾਨਾ ਗਹਿਣੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਨ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਪੇਪੜੀ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਾਲਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗਹਿਣੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਆ ਹੈ: ਲੋਟਣ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ, ਨਾਉਂ ਵੱਜਦਾ ਬਾਬਲਾ ਤੇਰਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਹਿਣੇ
ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ
ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿਧ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਇਸ ਮੰਦਰ ਸ਼ਿਵ ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਭਾਰਤ ਉਤੇ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ 17ਵੇਂ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ 1025 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਗਜ਼ਨੀ ਵਿਖੇ ਉਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਵਾਲਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਨੇ ਕਰਵਾਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ