cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ
ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦਾ ਢਾਂਚਾ
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਵਾਯੂ-ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਘਣਤਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿਚ ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਹੇਠਾਂ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਭਾਗ ਵੇਖੋ)। ਕਿਉਂਕਿ ਤਾਪਮਾਨ / ਉਚਾਈ ਪ੍ਰੋਫਾਇਲ ਦਾ ਆਮ ਪੈਟਰਨ ਸੰਜੋਗ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਮਾਪਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਾਯੂਮੈੰਟਿਕ ਲੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਫਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਉਪਯੋਗੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਲੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਯੂਮੈੰਡਿਕ ਸਫੈਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਐਕਸੋਸਫੀਅਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੇਅਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਟਰੋਪੋਸਫੀਅਰ, ਸਟ੍ਰੈਟੋਸਫੀਅਰ, ਮੀਸੋਸਫੀਅਰ ਅਤੇ ਥਰਮੋਸਫੀਅਰ ਹਨ। ਵੱਧਦੇ ਤੋਂ ਘੱਟਦੇ ਵੱਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਲੇਅਰਾਂ ਹਨ:
Class 7 lesson 4 long questions
ਸੋਲਰ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ (ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ) ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਵੀ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਆਉਣ ਵਾਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਈ 2017 ਵਿਚ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਚਸ਼ਮਾਵਾਂ, ਇਕ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤੋਂ ਇਕ ਲੱਖ ਮੀਲ ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਸੰਲਗਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ
ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ, ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿਲ ਅਤੇ ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ 4 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਜਸ ਗਰੇਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਲਾਟ
ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ, ਆਹਲੋਵਾਲ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਨ 1962 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਦਰਦਨਾਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2018 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਲਹਿਰ
ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਲਹਿਰ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਊ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਥਾਪਕ ਸਵਾਮੀ ਦਿਆਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ 1882 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਊ ਰੱਖਿਆ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1893 ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਫੈਲ ਗਈ, ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੰਗੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਵਾਦ ਅਜੰਡੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ।
ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ
ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ (ਜਨਮ: 11 ਜਨਵਰੀ 1954) ਭਾਰਤ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ (2014) ਲਈ ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਲਾਲਾ ਯੂਸੁਫਜਈ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ 26 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਚ ਅਗੇਂਸਟ ਚਾਇਲਡ ਲੇਬਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹੈ।
ਨੋਬਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦ ਏਇਕਨਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੀਸ ਅਵਾਰਡ, 1995 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰਾਬਰਟ ਐਫ ਕੈਨੇਡੀ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਅਵਾਰਡ, 2007 ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਆਫ ਇਟੈਲੀਅਨ ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਡਿਫੈਂਡਰਸ ਆਫ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਅਵਾਰਡ ਸਹਿਤ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 11 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ 1954 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਇਲੈਕਟਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਾਈ-ਵੋਲਟੇਜ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਲਈ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਸਤਿਆਰਥੀ ਅਨੇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ, ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ੋਅ, ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਪ੍ਰੀਤ ਹਰਪਾਲ
ਕੈਰੀਅਰ
ਹਰਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਹੱਸਲੇ ਵੈਰਨੇ ਹੱਸਲੇ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ "ਬੈਗਾਨੇ ਤਾਂ ਬੈਗਾਨੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ" ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਸਿਰਫਿਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਿਰਫਿਰੇ' ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਗੁਰਲੀਨ ਚੋਪੜਾ, ਮੋਨਿਕਾ ਬੇਦੀ, ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ (ਨਾਵਲਕਾਰ)
ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ਦ ਰੇਬਲ, ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 43ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਗਲਪ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਜਿਊਰੀ ਨੇ "ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਈ ਫਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਉਸਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਪਹਿਲਾ, ਟਰੱਸਟ ਮੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕ ਲਿਟ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ, ਮੁੰਬਈ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਮਸਾਲਾ' ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁੱਤਾ ਨਾਗ
ਸੁੱਤਾ ਨਾਗ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਮਰਦੀਪ ਗਿੱਲ ਵੱਲੋਂ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ ਬੈਨਰ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਪਲਾਟ
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਅਧਖੜ੍ਹ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਕੁੜੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੋਰੀਓਂ ਉੱਠ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿੱਤਾ ਛੱਲਾ ਮੋੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਰਾਤ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹ ਕੁੜੀ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਢਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਧਾਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬਾਲਟੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਬਿਜਲੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੁੜੀ ਅੰਦਰ ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਘਰ ਵਾਲਾ ਤਾਹਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ, ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਛੱਲਾ ਮੋੜਨ ਗਈ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਸਮਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹੀ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦਾ ਕਾਤਲ ਸੀ। ਸੁੱਤਾ ਨਾਗ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਕਵਿਤਾ ਪਾਟਿਲ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)
ਕਵਿਤਾ ਦਿਲੀਪ ਪਾਟਿਲ (ਜਨਮ: 27 ਅਕਤੂਬਰ 1988 ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੈਜ ਵਿਖੇ) ਇੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀਅਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਰੇਲਵੇ, ਵੈਸਟ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਜ਼ੋਨ ਲਈ ਖੇਡੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 3 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡ-ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 4 ਫਸਟ ਕਲਾਸ, 57 ਲਿਸਟ ਏ ਅਤੇ 49 ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ (1957 ਫ਼ਿਲਮ)
ਕਾਬਲੀਵਾਲਾ 1957 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਇਸੇ ਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਗਵਾਹ ਦੇ ਫ਼ਨਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਗਵਾਹ ਦੇ ਫ਼ਨਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਨਦੀਪ ਸੰਧੂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ 'ਰੋਲ ਆਫ ਔਨਰ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ, ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਤੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਬੇਵਸਾਹੀ, ਅਤੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਦੇ ਸਦਮੇ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਲਜੀਤ ਅਮੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਅਲੇਕਸਿਨ
thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ) ਇਹ ਰੂਸ (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਇਤਿਹਾਸ
thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਆਰਣਮੁਲ ਕਣਾਟੀ
right|thumb|"ਆਰਣਮੁਲ ਕਨਾਟੀ" ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਆਰਣਮੁਲ ਕਨਾਟੀ (ആറന്മുളക്കണ്ണാടി, ਅਰਥ ਆਰਣਮੁਲ ਸ਼ੀਸ਼ਾ) ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਰਣਮੁਲ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਮ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੂਹਰੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਬਾਰੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ (വിശ്വകർമ്മജർ) ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਹੱਸ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਟਿਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਪਾਲਸ਼ ਕਰਕੇ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 8 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ “ਅਸ਼ਟਮੰਗਲਿਅਮ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕੇਰਲ ਦੁਲਹਨ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕੇਰਲ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੀਮਤ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਸੂਚਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਣਮੁਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਆਰਣਮੁਲ ਪਰਥਾਸਾਰਾਥੀ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਤ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਦਰ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਅੱਠ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਤੋਂ ਆਰਣਮੁਲ ਵਿੱਚ ਪਰਥਾਸਾਰਾਥੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ 45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਆਰਣਮੁਲ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। 2004-05 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੂਚਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ
ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ (তপন সিন্‌হা), (2 ਅਕਤੂਬਰ 1924 – 15 ਜਨਵਰੀ 2009) ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2006 ਦਾ ਦਾਦਾ ਸਾਹੇਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬਰਲਿਨ, ਵੇਨਿਸ, ਲੰਦਨ, ਮਾਸਕੋ ਵਰਗੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ‍ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਾਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ
ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1924 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ, ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮ ਐਸ ਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗੁਰੂਦੇਵ ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਐਕਟਰੈਸ ਅਰੁੰਧਤੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਅਨਿੰਦਿਆ ਸਿਨਹਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦਾ ਰੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਖੀਰ 15 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ 1990 ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਫ਼ਿਲਮੀ ਪੰਧ
ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਕੁਸ਼ 1954 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਾਬੁਲੀਵਾਲਾ, ਕਸ਼ੁਧਿਤ ਪਾਸ਼ਾਣ, ਸਫੇਦ ਹਾਥੀ, ਏਕ ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਮੌਤ, ਨਿਰਜਨ ਸਾਕਤੇ, ਹਾਟੇ ਬਾਜਾਰੇ, ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 41 ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 19 ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲੰਦਨ, ਵੇਨਿਸ, ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਖਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਮਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮ ਐਸ ਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤਪਨ ਸਿਨਹਾ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਥਿਏਟਰ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸਾਉਂਡ ਰਿਕਾਰਡਿਸਟ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਂਹੋਂਨ ਨਿਊ ਥਿਏਟਰ ਸਟੂਡੀਓ ਛੱਡਕੇ ਕਲਕੱਤਾ ਮੂਵੀਟੋਨ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਲੰਦਨ ਦੇ ਪਾਇਨਵੁਡ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਲੰਦਨ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਇੱਕ ਜਿੰਮੀਦਾਰ ਦਾ ਹਾਥੀ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਦਵਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਹਿਤ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਨ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ੈਦ ਸੰਗਮਰਮਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਰਵ ਧਰਮ ਸਮਭਾਵ ਦੀ ਦਯੋਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਭਵਨ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ 1967 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਨ ਦੀ ਆਧਾਰਸ਼ਿਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 33000 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨਵੀਕਰਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਬਣਮਾਣਸ
ਬਣਮਾਣਸ (Hominoidea) ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਪੂਛ-ਰਹਿਤ ਐਂਥਰੋਪੋਇਡ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਨੀਆ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਸਟਰ ਗਰੁੱਪ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਕੈਟਾਰਾਹੀਨ ਕਲੇਡ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਝੂਟਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਦੇ ਜੋੜ ਦੀ ਹਿੱਲਣ ਜੁੱਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ, "ਬਣਮਾਣਸ" ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਟੈਕਸੋਨ ਹੋਮੀਨੋਇਡਾ ਦੇ ਤੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੁਪਰਫੈਮਲੀ ਹੋਮੀਨੋਇਡਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਆਮ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ: ਗਿੱਬਨ, ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਬਣਮਾਣਸ; ਅਤੇ ਹੋਮੀਨਿਡ, ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਬਣਮਾਣਸ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਣਮਾਣਸ
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ (1960-69)
ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਕਿਊਬਾਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸੰਕਟ
ਕਿਊਬਾਈ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸੰਕਟ (ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ, ਕਿਊਬਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਕਰਾਓ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 1962 ਵਿੱਚ, ਕਿਊਬਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੀਪੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗਾਂ ਤੇ ਮਾਰ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੇਕ ਮੱਧ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਖੇਪਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ (MRBMs ਅਤੇ IRBMs) ਲਗਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। 1958 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ (UK) ਵਿੱਚ ਥੋਰ ਆਈਆਰਬੀਐਮ (IRBM) ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਜੁਪੀਟਰ ਆਈਆਰਬੀਐਮ (IRBM) - ਮਾਸਕੋ ਤੇ ਨਾਭਿਕੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸ 100 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਮਰੀਕਾ-ਨਿਰਮਿਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੀ ਤੈਨਾਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਿਆ ਵਜੋਂ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। 14 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂ-2 ਫੋਟੋਆਵਿਕਸ਼ਣ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣਾਧੀਨ ਸੋਵੀਅਤ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਜਮਾਂ ਕੀਤੇ।ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਰੀਕਾ ਫੋਜੀ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਓਂਤ ਬਣਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਸੰਭਵ ਹੈ |ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇਣ ਲਈ ਉਜਬੇਕੇਸਤਾਨ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਸੈਕਟਰੀ ਸ਼ਰਫ ਰਸ਼ਿਦੋਵ ਤੇ ਯੁਧਨੀਤਕ ਰੋਕਟ ਫੋਜਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਰਗੇਈ ਬਿਰ੍ਯੁਜ਼ੋਵ ਨੂੰ ਉਚੇਚਾ ਕਿਊਬਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ|ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਾ ਵਲੋਂ ਫੀਡਲ ਕਾਸਤਰੋ ਤੇ ਰਾਹੁਲ ਕਾਸਤਰੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ|ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂਆਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਪੁਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਿ ਅਜੇਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਹੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰੇ ਕਿ ਕਿਊਬਾ ਤੇ ਹਮਲਾ,ਸੋਵੀਅਤ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਹਮਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ|ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਰਣਾ,ਇਸ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ|ਇਸ ਲਈ ਦੂਰ ਮਾਰ ਕਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਿਜਾਇਲਾ ਦਾ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਕਰਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ|ਕਾਸਟਰੋ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦੂਜੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀ-ਗਵੇਰਾ,ਬ੍ਲਾਸ-ਰੋਕਾ,ਡੋਰਤੀਕੋਸ ਤੇ ਕਾਰਲਸ ਰਾਇਫ਼ਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਤੇ ਇਸ ਅਹਿਮ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਜਾਇਲਾ ਦੀ ਤੈਨਾਤੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ|੨੬ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੬੨ ਨੂੰ ਫੀਡਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂ ਕਾਮਰੇਡ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿੱਖ ਕੇ ਸੰਕਟ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸੇ ਸਨ |
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਠੰਢੀ ਜੰਗ
ਮੰਗੋਲੀਆ
ਮੰਗੋਲੀਆ (English: ; ਮੰਗੋਲੀ: ਮੰਗੋਲ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਉਲੁਸ) ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਤੇ ਬੰਦ-ਹੱਦ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਰੂਸ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਚੀਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਹੱਦ ਕਜ਼ਾਖਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਨੋਕ ਕਜ਼ਾਖਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ 36.76 ਕਿ.ਮੀ. (22.84 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।
ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 1,564,116 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. (603,909 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ 18ਵੀਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 30 ਲੱਖ (3 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਬੰਦ-ਹੱਦ ਵਾਲਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਯੋਗ ਭੂਮੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੇ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵੱਲ ਗੋਬੀ ਮਾਰੂਥਲ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਲਾਨ ਬਾਟੋਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 45% ਅਬਾਦੀ ਵਸਦੀ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਦੀ 30% ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਘੋੜੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਨਾਸਤਿਕ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਹੈ। ਕਜ਼ਾਖ਼ਾਂ ਸਹਿਤ ਇਸਲਾਮ ਵੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਸੀ ਮੰਗੋਲ ਜਾਤ ਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਜ਼ਾਖ਼, ਤੁਵਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਮੰਗੋਲੀਆ 1997 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਣਜਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਓਂਗਨੂ, ਸ਼ਿਆਨਬੇਈ, ਰੋਰਨ, ਤੁਰਕੀ ਖਾਗਾਨੇਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਕੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 1206 ਵਿੱਚ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜੇ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਮਰਾਜ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਕੁਬਲਈ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਚੀਨ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਯੁਆਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਯੁਆਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗੋਲ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ ਤੇ ਫਿਰ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਡਾਇਨ ਖ਼ਾਨ ਤੇ ਤੂਮਨ ਜ਼ਸਾਗਤ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਰਾਜਕਾਲ ਇਹਨਾਂ ਝਗੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ।
16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਮਾਂਛੂਆਂ ਨੇ ਕਿੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੀਤਾ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਬੋਧੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। 1911 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗੋਲੀਆ ਨੇ ਕਿੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਤੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਾਬੂ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਇਸਦੀ ਚੀਨ ਕੋਲੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1924 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਟਲਾਈਟ ਰਾਜ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1989 ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ-ਵਿਰੋਧੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗੋਲੀਆ ਨੇ 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, 1992 ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਧਰਾਤਲ
ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 15,64,116 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 15,53,556 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਧਰਤੀ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 10,560 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਅਲਾਸਕਾ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਹ 41° ਤੇ 52° ਉੱਤਰ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ 87° ਤੇ 120° ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ।
ਮੰਗੋਲੀਆ ਨੂੰ ਨੀਲੇ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੇ 250 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨ ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੋਬੀ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਠੰਡੇ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਦਾ ਜ਼ਿਆਗਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਘਾਹੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਧਰਾਤਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਮਾਰੂਥਲ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉੱਚਾ ਭਾਗ ਖੁਆਈਤਨ ਚੋਟੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉੱਚਾਈ 4,374 ਮੀਟਰ (14,350 ਫੁੱਟ) ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਾਵਨ ਬੋਗਡ ਪਰਬਤ-ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਹ ਨੂਰ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ਼ ਤੋਂ 540 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਉਵਸ ਝੀਲ ਘਾਟੀ,ਤੂਵਾ ਗਣਰਾਜ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ, ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਸ਼ਵੀ ਸੈਰਗਾਹ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਜਲਵਾਯੂ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਤੇ ਸਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਠੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਨਵਰੀ 'ਚ ਤਾਪਮਾਨ −30 °C (−22 °F) ਤੱਕ ਵੀ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਈਬੇਰੀਆ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ੀਤ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਦੀਆਂ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਘਾਟੀਆਂ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਠੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਤਾਪਮਾਨ ਉਲਟਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਬਤਾਂ 'ਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨਿੱਘਾ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। (ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ)
ਸਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਮੰਗੋਲੀਆ ਸਾਈਬੇਰਿਆਈ ਉੱਚ ਸ਼ੀਤ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਵਸ ਰਾਜ (ਉਲਾਨਗੋਮ), ਪੱਛਮੀ ਖ਼ੋਵਸਗੋਲ (ਰਿਨਚਿਨਹੰਬਲ), ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਵਖ਼ਾਨ (ਤੋਸੋਨਸੇਂਗਲ), ਉੱਤਰੀ ਬਲਗਾਨ (ਹੁਤਗ), ਡੋਨੋਡ ਰਾਜ (ਖ਼ਾਰੀਆਨ ਗੋਲ) 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਲਾਨਬਟੋਰ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ 'ਚ ਨਹੀਂ।
ਭਾਸ਼ਾ
ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ, ਮੰਗੋਲੀ ਨੂੰ ਸਿਰੀਲੀਕ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮੰਗੋਲੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1994 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਪੁੜਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਵਿਵਹਾਰਕ ਰੂਪ 'ਚ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਦਿੱਕਤਾਂ ਆਉਣ ਕਾਰਣ ਇਸਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਰਵਾਇਤੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਸ਼ੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੋਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੁਣ ਪ੍ਰਚਲੱਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 1000 ਮੰਗੋਲੀ ਲੋਕਾਂ ਪਿੱਛੋਂ 10 ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚੀਨੀ ਬੋਲੀ, ਗੁਆਂਢ ਦੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਵੀ ਚੰਗੀ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕੁਝ ਮੰਗੋਲੀ ਲੋਕ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਬਕਾ ਪੂਰਬੀ ਬਲਾਕ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਵਾਨ ਲੋਕ ਪੱਛਮ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਉਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਰਮਨੀ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੇ ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਗੋਲੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਦ-ਹੱਦ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼
ਸ਼ਰਬਤ
ਸ਼ਰਬਤ ਇੱਕ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਸਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਪਾਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਠੰਡਕ ਲੇਨ ਲਈ ਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਚੀਨੀ, ਨਿੰਬੂ ਅਤੇ ਨਮਕ ਪਾਕੇ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੰਨ। ਸ਼ਰਬਤ ਤੁਰਕ, ਈਰਾਨ, ਅਰਬ, ਅਫ਼ਗਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਮ
ਸ਼ਰਬਤ ਸ਼ਰਦ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਬਾ ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਲਿਇਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੀਨਾ। ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੀ ਵੀ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ ਨੂੰ ਸ਼ਰਬਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਇਸੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਨੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਿੱਤਾ ਸੀ ਜੋ ਕੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਬਰਫ਼ ਮੰਗਾਕੇ ਠੰਡੇ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਲੇਂਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ
ਨਰੋਟ ਮਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ
ਨਰੋਟ ਮਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 117 ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 9 ਨੰਬਰ ਚੌਣ ਹਲਕਾ ਸੀ।
ਇਹ ਹਲਕਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਹੁਣ ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ
ਡੀਏਨ ਮੈਰੀ ਰੋਡਰਿਗਜ਼ ਜ਼ੈਂਬਰਾਨੋ
ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਇਸ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਐਨ.ਜੀ.ਓ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਆਈ ਨਾਲ ਯੁਵਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ / ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ, ਇਕੁਆਦੋਰ ਦੇ "ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ" ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ "ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਯੂਥ" ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕਮਿਊਨਿਸਟ-ਬੇਸਡ ਔਰਗਾਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ
2006 ਵਿੱਚ, ਕਿਊਟੋ ਦੇ "ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ" ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਗਵਾਇਕਿਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ-ਬੇਸਡ ਔਰਗਾਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਸੀ.ਬੀ.ਓ.) ਬਣਾਇਆ: "ਫਿਊਚਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ", ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਜੋ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ: ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਨਸੀ ਝੁਕਾਅ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸੰਗਠਨ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, “ਗੇਅਪੈਟਰੀਅਰਚੀ - ਗੇਟਰੀਅਰਕਾਡੋ” (ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਇਨ ਰਾਡਰਿਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਆਦਮੀ ਫਰਨਾਂਡੋ ਮਚਾਡੋ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਮਚਾਡੋ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚਾ ਮਚਾਡੋ ਅਤੇ ਡਾਇਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਾਓਲੋਜਿਕਲ ਬੱਚਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2007
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2007 ਜੋ 13 ਫਰਵਰੀ, 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ 15 ਫਰਵਰੀ 2007 ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੋਈਆ। ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨੇ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ 2007 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਿਓਂ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।. ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.69 ਕ੍ਰੋਏ ਯੋਗ ਵੋਟਰਾਂ ਵਿਚ ਮਤਦਾਨ, ਜੋ ਕਿ 76% ਹੈ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ.
2007 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਝਲਕ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾਵਾਰ ਨਤੀਜਾ
ਨੋਟ :- ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਾਂ ਜੋ 2012 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਾਰ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 20 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਚੌਣ ਹਲਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਤੀਜਾ
ਨੋਟ :- ਹਲਕੇ ਦਾ ਨਾਂ ਜੋ 2012 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਾਰ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 20 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਗਠਨ
2 ਮਾਰਚ, 2007 ਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਮੋਹਾਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਚ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿਨਲਗਬੈਡ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ.। ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਭੀੜਾਂ, ਅਨੰਗ ਵੀ. . ਹਿਲਜ਼ ਫੈਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਗ ਬਡਲ. ਓਥਲੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ
ਕਲਕੱਤਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ
ਕਲਕੱਤਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਸੀਐੱਸਈ), ਲਾਇਨਜ਼ ਰੇਂਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਦਸੰਬਰ 1863 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ 16 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਟਾਕ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 11 ਸਟ੍ਰੈਂਡ ਰੋਡ ਵਿਖੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1908 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਕਲਕੱਤਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੂੰ ਸੇਬੀ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਮਲਾ ਕਲਕੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਸੇਬੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 13 ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਬੰਗਲੌਰ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸਮੇਤ। 2013 ਤੋਂ, CSE ਵਪਾਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
1830 ਵਿੱਚ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੋਰਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਭੂਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਲੋਨ ਸਟਾਕ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਦਸੰਬਰ 1863 ਨੂੰ ਸੋਲਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਟਾਕ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 11 ਸਟ੍ਰੈਂਡ ਰੋਡ 'ਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਦਾਖਲਾ ਫੀਸ ਅਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। 1908 ਵਿੱਚ, ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ 150 ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਲਾਇਨਜ਼ ਰੇਂਜ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1928 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਲਕੱਤਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1980 ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਕੰਟਰੈਕਟਸ (ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ) ਐਕਟ, 1956 ਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਬੰਧਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕਲਕੱਤਾ। ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਨੇ 1997 ਤੱਕ ਸਟਾਕ ਵਪਾਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਉਟਕ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ C-STAR (CSE ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਧਾਰਤ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ), ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵਪਾਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬੰਬਈ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (ਬੀਐਸਈ) ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ 5% ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਬੋਸ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਬੋਸ (ਜਨਮ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1992 ਸੋਨੀਪਤ, ਹਰਿਆਣਾ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।
ਵਨ ਡੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ
19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਬੋਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਮਹਿਲਾ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਕੰਜਕਾਂ
ਕੰਜਕਾਂ ਨਰਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਜਕਾਂ ਬਿਠਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਜਕਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੂਜਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਚੇਤਰ ਸੁਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਕੰਜਕਾਂ ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕੰਜ-ਕੰਵਾਰੀ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੇਵੀ ਪੂਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕੰਜ-ਕੁਆਰੀਆਂ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਜਕਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਜਕਾਂ (ਕੰਜ-ਕੁਆਰੀਆਂ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜ, ਸੱਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਪੂਰੀਆਂ-ਛੋਲੇ ਤੇ ਖੀਰ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਪੂਜਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ (ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ), ਸਰਸਵਤੀ (ਕਲਾ ਦੀ ਦੇਵੀ), ਚੰਡੀ ਜਾਂ ਕਾਲਿਕਾ (ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ)ਆਦਿ ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਅਧੀਨ ਹੀ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਠ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਮਾਣੀ ਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਜਲਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਿਰਜਲ ਵਰਤ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੇਠ ਦੀ ਤਪਦੀ ਰੁੱਤੇ ਜਦੋਂ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਦਾ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਜਾਨ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੱਚਮੁਚ ਮਹਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਖਰਬੂਜੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਵੰਡਣੇ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਤਮ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਨਿਰਜਲਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਉਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਜਲਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਕਫੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ। ਇਉਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਡਾਃ ਬੇਦੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮਹਿਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਸਕੰਲਪ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸਕੂਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ 'ਸਕੂਨ ' ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਅੰਦਲੋਨ
ਨਿਰੰਜਣ ਤਸਨੀਮ
ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਸਨੀਮ (1 ਮਈ 1929 - 17 ਅਗਸਤ 2019), ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 30 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਰਤਨ ਸਹਿਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਨਰਿੰਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ 1 ਮਈ 1929 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾਵੰਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਬਤੌਰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਪ੍ਰੋ. ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਸਨੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ 35 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਫਿਰ ਈਸ਼ਵਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਪਰਛਾਵੇਂ ਲਿਖਿਆ। ਉਹ ਐਸ.ਸੀ.ਡੀ. ਕਾਲਜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਤੌਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋ. ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ।
ਮੌਤ
ਨਿਰੰਜਨ ਤਸਨੀਮ ਦੀ ਮੌਤ 17 ਅਗਸਤ 2019 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਕਾਸ ਨਗਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 91 ਸਾਲ ਸੀ।
ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ
ਆਈਨੇ ਦੇ ਰੂਬਰੂ
ਸਨਮਾਨ
ਤਸਨੀਮ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਗਵਾਚੇ ਅਰਥ (ਨਾਵਲ) ਲਈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929
ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ
ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ (Plato, pleɪtoʊ/; Greek: Πλάτων, Plátōn, "broad"; 424/423 BC – 348/347 BC), ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਅਰਿਸਟੋਕਲੀਜ਼ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਖਾਨਦਾਨ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਏਥਨਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਕਾਲਖੰਡ 424 ਈ ਪੂ ਤੋਂ 347 ਈ ਪੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਐਰਿਸਟੋਨ ਏਥਨਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਕੋਡਰਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪੇਰਿਕਟਿਓਨ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੀ ਸੀ, ਨਾਮ ਸੀ—ਪੋਟੋਨ। ਬਾਕੀ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਗਲੁਕੋਨ ਅਤੇ ਏਡੀਮੇਂਟਸ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਮਾ ਚਾਰਮਿੰਡਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਅਭਿਜਾਤ ਕੁਲ ਨਾਲ ਸੀ। ਮਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਏਥਨਜ ਦੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਚਾਚਾ ਏਥਨਜ ਦੀ ਤੀਹ ਮੈਂਬਰੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਗਰੀਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ‘ਸੁਕਰਾਤ’ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਸੀ। ਉਹ ਏਥਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਨਾਮੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਨਾ ਵਿਸ਼ੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਪਰਾਭੌਤਿਕੀ, ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਉਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਯਕ਼ੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੰਵਾਦ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਆਏ ਹਨ।
ਕਲਾ ਸਬੰਧੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ
ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਨੇ ‘ਰਿਪਬਲਿਕ’ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਵ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਆਧਾਰਭੂਤ ਸੱਚ ਹਨ। ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਨਕਲ ਨੂੰ ਕੁਲ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਲਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਰ ਅਨੁਕਰਣਕਰਤਾ ਮਾਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਲ ਉਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਕੇ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀਮੂਲਕ ਏਕਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਅਰਥਾਤ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕੁਲ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਅਨੁਸਾਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ-ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਕਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾ ਦਾ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਬੋਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗਤੀਪੂਰਣ ਯੋਜਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ‘ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤਕਲਾ, ਚਿਤਰਕਲਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਲਲਿਤ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵਰਗ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕਲਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਵਹਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।
ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਅਤੇ ਸੁਕਰਾਤ
thumb|180px|right|ਇੱਕ ਮਧਕਾਲੀ ਚਿਤਰ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਅਤੇ [[ਸੁਕਰਾਤ]] ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਅਤੇ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਆਪਸੀ ਬੰਧਨਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਪਰ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ 'ਅਪੋਲੋਜੀ ਆਵ ਸੋਕਰੇਤੀਜ਼' ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੀ। ਇਸ ਡਾਇਲਾਗ ਸੁਕਰਾਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਖ਼ਰਾਬ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ 30 ਮਲਟਸ ਟਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਕਰਾਤ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ
ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਾਕੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਬੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੁਕਰਾਤ ਏਸ ਖ਼ਿਆਲ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੂਫ਼ੀ ਹੈ। ਤੇ ਉਹਦੇ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਰਾਤ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝੂਠ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੇ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਫਿਨੋਨੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਏ ਗਏ ਹਨ ਉਹ ਗ਼ਲਤ ਹਨ। ਸੁਕਰਾਤ ਆਪਣੇ ਸਿਆਣਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਜ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਡੇਲਫ਼ੀ ਦੇ ਓਰੈਕਲ ਤੋਂ ਟੁਰਦਾ ਏ।
ਰੀਪਬਲਿਕ
ਰੀਪਬਲਿਕ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਨੇ ਇੱਕ ਆਈਡੀਅਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਰਕਾਰ ਅਰਿਸਟੋਕ੍ਰੇਸੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਹਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਬਿਨਾ ਤੇ ਕੋਈ ਹਕੂਮਤ ਚਲਦੀ ਹੋਵੇ ਬਲਕਿ ਉਹਦੀ ਅਰਿਸਟੋਕ੍ਰੇਸੀ ਮੈਰਿਟ ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਐਸੀ ਰਿਆਸਤ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਜਿਹੜੀ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਵੋਟ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਚੁਣੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਗੋਂ ਮੈਰਿਟ ਤੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ। ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੋਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਲਿਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਨਿਰੋਲ ਮੈਰਿਟ ਤੇ ਉੱਤੇ ਆਉਣ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ
ਅਨੀਲਾ ਦਲਾਲ
ਅਨੀਲਾ ਅਮਰੁਤਲਾਲ ਦਲਾਲ ਗੁਜਰਾਤੀ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ।
ਜਿੰਦਗੀ
ਦਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਕਤੂਬਰ 1933 ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਦਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਐਸ.ਐਸ.ਸੀ., 1954 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੀਏ, 1956 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਸ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਜੂਨ 1960 ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਈਰਿਸ ਮੁਰਦੋਕ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਥੀਸਸ ਲਈ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕੰਮ
ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ ਐਨੀ ਸ਼ਰਤਚੰਦਰਨ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤਿਆ ਨਾਰੀ (1979) ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਤ ਲੇਖ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜ ਲੇਖ ਹਨ। ਦੇਸੰਤਰ (1981) ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਜਰਮਨ, ਰਸ਼ੀਅਨ, ਹੇਬਰੂ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਯੂਨਾਨੀ, ਇਤਾਲਵੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਜੇਤੂ; ਟੇਡ ਹਿਉਜ, ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ, ਫਿਲਿਪ ਲਾਰਕਿਨ, ਬਰਟੋਲਟ ਬ੍ਰੈਚਟ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ਨੈਸਿਨ, ਆਈਰਿਸ ਮੁਰਦੋਕ ਆਦਿ। ਦਰਪਨੂੰ ਨਗਰ (1987), ਮਾਨੁਸ਼ੀ - ਸ਼ਿਤਿਮਾ ਨਾਰੀ (1993), ਨਵਲਕਥਮਾ ਚੇਤਨਪ੍ਰਵਾਹ (1994) ਅਤੇ ਨਿਵੇਦਨ (1999) ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ; ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (1981), ਅਰਨਿਆਮਨ ਦੀਨ ਰਾਤ (1983) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਦਵੰਦਵੀ (1986) ਆਦਿ। ਉਸਨੇ ਬਿਮਲ ਕਾਰ ਦੀ ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ (1989) ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਾਨਾ (1991) ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਰੇ ਦੇ ਤਿਸਤਕੰਥਨੁ ਬਿਰਤਾਂਤ (1997) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਬੁੱਧਦੇਵ ਬਸੂ, ਦੀ ਮਹਾਭਾਰਤ: ਏਕ ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ(1980), ਨਰਾਇਣ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਵਿੰਦਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ (1980), ਹੇਮ ਬਰੂਆ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਚੌਧਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਥ ਬੇਜਬਰੂਆ(1985) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰਵਿੰਦਰ ਨਿਬੰਧਮਲਾ ਭਾਗ 2 (1976) ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ (1978) ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਛੰਨਾ ਪੱਤਰ ਮਾਰਮਰ (1993) ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਈਰਸ ਮਰਡੋਕ (1993) ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਤਾਰਾਸ਼ੰਕਰ ਬੰਦੋਪੱਧਿਆ (1994) ਜੋ ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਸੰਚੇ, ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਮੋਰਲੀ ਵੇਜ ਛੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਦਾ ਵੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਰਾਮਾ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ 'ਇਨਸਾਈਡ ਦ ਹਵੇਲੀ' ਦਾ ਹਵੇਲੀਨੀ ਅੰਦਰ (2003) ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।
ਅਵਾਰਡ
ਉਸ ਨੂੰ 1994 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1994 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1993 ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਛੰਨਾ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ
ਖਨਾਨ ਕਾਸਿਮ
ਖਨਾਨ ਕਾਸਿਮ (Tatar: Qasím xanlığı/Касыйм ханлыгы, Qasím patşalığı/Касыйм патшалыгы; Касимовское ханство, Касимовское царство) ਸੰਨ 1452 ਤੋਂ 1681ਤੱਕ ਅਧੁਨਿਕ ਰੂਸ ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਓਕਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਸੀਮੋਵ ਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਵਸਲ ਟਤਾਰ ਖਨਾਨ ਜਿਹੜਾ ਜੋਚੀ ਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਪੁਤਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੋਤਰੇ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ
ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
'''ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ''' (1932 - 16 ਅਕਤੂਬਰ 1985) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ 1932 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੇਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਿਤ ਮਾਸਕੋ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੋਂ ਆਕੇ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਫੋਨੈਟਿਕਸ’ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਅਸਵਾਰ ਅਤੇ ਪੁਆਧੀ ਬੋਲੀ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸਰ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਰਾਜਪੁਰਾ ਸੜਕ ’ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਪੁਆਧ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਨਰੜੂ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 28 ਸਤੰਬਰ 1934 ਨੂੰ ਜਨਮੇ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1956 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਖੋਜ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਦੋਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਖੋਜ ਘਾਲਣਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਲਬੀਰ ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਖੁੱਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਦਮ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਕਿ ਡਾ. ਸੰਧੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।
ਐਮ.ਏ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਸੰਧੂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਲਿੰਗੁਇਸਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਈਵਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵੀ ਲੱਗ ਗਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ 1960 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1964 ਤਕ ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ‘ਏ ਡਿਸਕ੍ਰਿਪਟਿਵ ਗਰਾਮਰ ਆਫ ਪੁਆਧੀ’ (ਪੁਆਧੀ ’ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ) ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਡਾ. ਸੰਧੂ 1964 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਲੈਨਿਨਗਰਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਖੋਜ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟਲ ਫੋਨੈਟਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਿਗਰੀ ਡੀਐਸਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਸ਼ਾ ਲੈਬਾਰਟਰੀਆਂ- ਮਾਸਕੋ, ਕੀਵ, ਬਰਲਿਨ, ਸਟਾਕਹੋਮ, ਲੰਡਨ ਤੇ ਹੈਲਿੰਸਕੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ’ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ’ਤੇ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਕੋਰਸ ਪਾਸ ਕੀਤੇ।
ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੇ 1971 ਤੋਂ 1985 ਤਕ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ’ਤੇ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਖੋਜ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਡਾ. ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਡੀਐਸਸੀ ਪੇਪਰਾਂ ਦੇ ਥੀਸਿਸ ਦਾ ਨਿਰੀਖਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਕਈ ਥੀਸਿਸਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ। 1980 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਲੈਂਗੂਏਜਿਜ਼ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਤੇ ਪੋਸਟ ਡਾਕਟਰਲ ਪੇਪਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਕਾਲਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1983 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰਜ ਵੀ ਆਰੰਭਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ‘ਕਰਾਸ ਡਾਇਲੈਕਟ ਫ਼ੀਚਰ ਆਫ ਪੰਜਾਬੀ’ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਇੱਕ ਪੁਆਧੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1985 ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਰਜ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਪੰਜਾਬ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖ਼੍ਰੀਦਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਵਾ ਲਈ ਸੀ। ਡਾ. ਸੰਧੂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਮੌਕੇ ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਉਸਾਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਤੁਰ ਗਿਆ ਹੈ।’
ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ (ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤਕ) ਤੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ’ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਰਚੇ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵੀ ਲੰਬੀ ਹੈ ਪਰ 1985 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਮਿੱਤ ਕਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਨਰੜੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਜਮੇਰ ਕੌਰ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਆਪਣੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਛਪਾਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਡੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
https://aqidaonline.blogspot.com/2019/09/blog-post_27.html
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਇਹ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 50,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19,300 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰਫਲ ਵਾਲੇ ਮਾਰੂਥਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰੂਥਲ
ਅਲੇਸਕ
thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਕੋਟ ਔਫ਼ ਆਰਮਜ਼(ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨ) ਇਹ ਰੂਸ (ਰਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
thumb|ਰੂਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਇਤਿਹਾਸ
thumb|ਕ੍ਰੈਮਲਿਨ ਸੈਨੇਟ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਤਾਈ ਕ੍ਰਾਈ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਸਬੇ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ : ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ
ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸਾਹਿਤ-ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਭੂਤ ਕਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ‘ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ’ ਤੋਂ ਉਸ ਕਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ‘ਸੁਭਾਅ’ ਤੇ ‘ਚਰਿੱਤਰ’ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ‘ਸੁਭਾਅ’ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ’ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੌਧਿਕ, ਭਾਵੁਕ ਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ ਬਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹਿਸ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹਨ। Rene Wellek ਅਤੇ Austin Wamen ਨੇ W.P. Ker ਅਤੇ T.S Eilot ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਮੰਤਵ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਦਭਵ, ਵਿਕਾਸ, ਗੁਣ ਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਹਿਜ ਤੱਥ ਮੂਲਕ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ ਕਾਲ ਕ੍ਰਮਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਹਿਜ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੈਟਰਨ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਪੈਮਾਨੇ, ਸਾਮਿਅਕ ਤੇ ਸਦੀਵੀਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤਰਕ ,ਸੁਹਜ, ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਮੂਹਕ ਮੁਹਾਂਦਰੇ, ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਖੇਪ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਅਮਲ ਹੈ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੈਟਰਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲ-ਵੰਡ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਯੁੱਗ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਂ ਬਦਲ ਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 1990 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਮਨੋਭਾਵਿਕ ਸਮੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, 1990 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ
ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਤੇ ਚੋਣ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਖਰੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ੍ਰੋਤ ਵੀ ਲੱਭਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਸਤਕਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦਾ ਹਰ ਸੰਭਣ ਯਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਵੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਛੁੱਟ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸੰਭਵ ਲਈ ਵਾਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੂੰ ਨਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੱਥ ਇੱਕਠੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਤੱਥਾ ਦੀ ਚੌਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਤੱਥ ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਅਣ-ਸਾਹਿਤਕ ਹਨ। “ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤੱਥਾਂ ਰੂਪੀ ਇਹਨਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਪਸੰਦ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" 1 ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚੋਂ ਉਹਨਾਂ ਤੱਥਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਅਣ-ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਛੰਦ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਅਲੰਕਾਰ, ਸਬਦ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਆਦਿ ਹੀ ਇਸਦੀ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕਲਾਤਮਕ ਬਿੰਬਾ ਰਾਹੀ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਅਣ-ਸਾਹਿਤਕ ਇਸੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਕੇਵਲ ਤੱਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੱਥਾ ਦਾ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਨ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਚਨਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕਾਲੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
।
ਤੱਥ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ
ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਤੱਥਾ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ। ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਾ ਵਿੱਚ ਵੰਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ‘ਤੱਥਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਚੈਤਾ ਹੈ, ਤੱਥਾਂ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣਾ ਇਸਦਾ ਸਰਿਜਣਾਵੀਂ ਅਮਲ ਹੈ। ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਜਮਾਨੇ ਦੇ ਤੱਥ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਅਤੇ ਇਉਂ ਕਾਲ ਦੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤੇ ਸਿਰਜਣਾਵੀਂ ਅਮਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਹੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।"1 ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲੱਛਣਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਰਤੀਬ ਅਧੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਸਾਹਿਤ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਫੈਂਸਲਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਣ-ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਣ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾ ਦੇ ਸਹੀ ਰਚਨਹਾਰਿਆ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਖ ਕੇ ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਹਿਤਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ਼ਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਮੇਲਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਰਚਨਾ ਸਰਬ-ਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੋ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਲੇਖਕਾਂ/ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਲੇਖਕਾ/ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰੇ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਆਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾ ਉਸ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜਾਤੀ ਜਾ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸਗੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁੱਲਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾ, ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਰਤੀਬ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਰੰਤਰਤਾ
ਸਾਹਿਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੀ ਵੀ ਖੜੋਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੋਂਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਸਥਾਈ ਲੱਛਣ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾਂ ਦੇ ਨਿਖੜਵੇਂ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ
ਸਾਹਿਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੀ ਵੀ ਖੜੋਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਲੱਛਣ ਸਥਾਈ ਰੰਹਿਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾਂ ਦੇ ਨਿਖਨੜਵੇਂ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੱਚੀ ਸਾਹਿਤ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਦੰਵਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰੇ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤੀਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਵਾਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਦਮ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਨਵੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਕੁਝ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠਹਿਰਾਉ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਕਾਰ ਕਹਿਣ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ।
ਰੂਪਗਤ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਰੂਪਗਤ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ:- ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੂਪਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਕਾਰ ਸਿਰਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਬੋਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਣ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਗਗਨ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਨਵੇਂ ਯਥਾਰਥ ਬੋਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਨਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਹੋਂਦ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੂਪਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੋਂ ਇਕਦੱਮ ਟੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਬੋਧ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਰੀ ਰੂਪਾਕਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਅਤਿ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।