cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
ਚੇਤਨਾ
ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਬਾਵਸਤਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਜ਼ਲ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਰੂਪਕ-ਮਸ਼ਕ ਤਕ ਘਟਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਗਜ਼ਲ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨੀ ਇਜ਼ਹਾਰ ਵਾਲੇ ਰੂਪਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ,ਉਥੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਤੀਮਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਰਜਣਕਾਰੀ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣੀ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਮੱਧਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਸਲ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ -ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਉਸਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਸਪੈਸ਼ਲ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਗਰੁੱਪ
ਮੁਢਲੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ
ਬਣਤਰ ਸਥਿਰਾਂਕ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੂਚਕਾਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਸਮਿੱਟਰਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ
d
ਜਗਵਿੰਦਰ ਜੋਧਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸਪੈਸ਼ਲ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਗਰੁੱਪ
ਮੁਢਲੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ
-ਗੁਣਾਂਕ ਸਾਰੇ ਸੂਚਕਾਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਟਰਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਇਸਦੇ ਫਲਸਰੂਪ:
ਅਸੀਂ
ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ|
ਅਡਜੋਆਇੰਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ
(n2 − 1)-ਅਯਾਮੀ ਅਡਜੋਆਇੰਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ (n2 − 1)× (n2 − 1) ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਐਲੀਮੈਂਟ ਬਣਤਰ ਸਥਿਰਾਂਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
n=2
SU(2) ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਿਆ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਜਿੱਥੇ ਸਿਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਪਰਲੀ ਰੇਖਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਕੰਜੂਗੇਸ਼ਨ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ,
ਜਿੱਥੇ M(2, C) ਦੁਆਰਾ 2 ਗੁਣਾ 2 ਕੰਪਲੈਕਸ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦਾ ਸੈੱਟ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
C2
ਨੂੰ
R4
ਪ੍ਰਤਿ ਅਤੇ M(2, C) ਨੂੰ
R8
ਪ੍ਰਤਿ ਡਿੱਫਿਓਮਰਫਿਕ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ
φ
ਇੱਕ ਇੰਜੈਕਟਿਵ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰੇਖਿਕ ਮੈਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਐਂਬੈਡਿੰਗ (ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ) ਹੈ। ਹੁਣ, 3-ਸਫੀਅਰ (ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਡੁਲਸ 1 ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਜਿਸਨੂੰ S3 ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿ, φ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ, ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ 3-ਸਫੀਅਰ ਦੀ M(2, C) ਦੇ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਸਬ-ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਥਿਰਤਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ
φ(S3) = SU(2)
ਇਸਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ
S3
ਮੈਨੀਫੋਲਡ, SU(2) ਪ੍ਰਤਿ ਡਿੱਫਿਓਮਰਫਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ SU(2) ਇੱਕ ਠੋਸ ਜੁੜਿਆ ਲਾਈ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
SU(2) ਦਾ ਲਾਈ ਗਰੁੱਪ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਇਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦਾ ਟਰੇਸ 0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਐਂਟੀਹਰਮਿਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ,
ਜੋ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਏ ਆਮ ਤੱਤ ਦਾ ਰੂਪ ਰੱਖਦੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ
u3u2 = −u2u3 = −u1
u2u1 = −u1u2 = −u3
ਉੱਤੇ ਖਰੇ ਉਤਰਦੇ ਹਨ।
ਕਮਿਉਟੇਟਰ ਬਰੈਕਿਟ ਇਸਲਈ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ;
ਉੱਪਰ ਲਿਖੇ ਜਨਰੇਟਰ ਪੌਲੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਨਾਲ
u1 = i σ1,u2 = −i σ2
ਰਾਹੀਂ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁਢਲੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਸਪਿੱਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅੰਦਰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੂਪ ਕੁਆਂਟਮ ਗਰੈਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸਾਡੀਆਂ 3 ਸਥਾਨਿਕ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਵਰਣ ਵਾਸਤੇ ਯੂਨਿਟ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ SU(2) ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
n=3
SU(3) ਦੇ ਜਨਰੇਟਰ, T, ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਨ:
ਜਿੱਥੇ λ ਗੈੱਲ-ਮਾਨ ਮੈਟ੍ਰਿਸੀਜ਼ SU(2) ਲਈ ਪੌਲੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦਾ SU(3) ਐਨਾਲੌਗ ਹੈ:
f, ਲਾਈ ਅਲਜਬਰੇ ਦੇ ਬਣਤਰ ਸਥਿਰਾਂਕ ਹਨ, ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:
ਸਮਿੱਟਰਿਕ ਗੁਣਾਂਕ d ਇਹ ਮੁੱਲ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ:
ਇੱਕ ਟੌਪੌਲੌਜੀਕਲ ਸਪੇਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, SU(3) ਕਿਸੇ 3-ਸਫੀਅਰ ਅਤੇ ਇੱਕ 5-ਸਫੀਅਰ S3⊗ S5 ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਗੁਣਨਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਸਲੀ SU(3) ਗਰੁੱਪ ਐਲੀਮੈਂਟ ਜੋ ਕਿਸੇ ਟਰੇਸਹੀਣ 3×3 ਹਰਮਿਸ਼ਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ H ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨੌਰਮਲਾਇਜ਼ਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ,
ਜਿੱਥੇ
ਮੁਢਲੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਥਿਊਰੀ ਤੱਥਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ: SU(3) ਵਾਸਤੇ ਕਲੈਬਿਸ਼-ਜੌਰਡਨ ਗੁਣਾਂਕ
ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ ਬਣਤਰ
ਉੱਪਰਲ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਅਧਾਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਪੌਲੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ n > 3 ਤੱਕ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕੋਈ (ਮਨਚਾਹਿਆ) ਖਾਸ ਬੇਸਿਸ ਚੁਣੀਏ, ਤਾਂ ਕਾਲਪਨਿਕ ਐਂਟਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਟਰੇਸਹੀਣ ਡਾਇਗਨਲ n×n ਮੈਟ੍ਰਿਕਸਾਂ ਦੀ ਸਬ-ਸਪੇਸ ਇੱਕ (n − 1)-ਅਯਾਮੀ ਕਾਰਟਨ ਸਬ-ਅਲਜਬਰਾ ਰਚਦੀ ਹੈ।
ਲਾਈ ਅਲਜਬਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਟਰੇਸਹੀਣ n×n ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਵੇਟ ਆਈਗਨਵੈਕਟਰ ਖੁਦ ਕਾਰਟਨ ਸਬ-ਅਲਜਬਰਾ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਗੈਰ-ਜ਼ੀਰੋ “ਔਫ ਡਾਇਗਨਲ” (ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰੋਂ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤਿਰਛੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੀ) ਐਂਟਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਾਰਟਨ ਸਬ-ਅਲਜਬਰਾ h ਸਿਰਫ (n − 1)-ਅਯਾਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤ ਦਾਖਲ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਸਭ ਕਾਸੇ ਨਾਲ ਵਟਾਂਦਰਾਤਮਿਕਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਯੂਨਿਟ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜੋ ਲਾਈ ਅਲਜਬਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਐਲੀਮੈਂਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ) ਜਿਸਦਾ ਮੰਤਵ ਵਜ਼ਨਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ- ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬੇਸਿਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ i-ਵਾਂ ਬੇਸਿਸ ਵੈਕਟਰ ਉਹ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ i-ਵੀਂ ਡਾਇਗਨਲ ਐਂਟਰੀ ਉੱਤੇ 1 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਜਗਹ 0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ n ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ n ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋੜ ਨੂੰ 0 ਹੋਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਨਿਟ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਸਿਰਫ ਬਾਹਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।
ਇਸਲਈ, SU(n) ਰੈਂਕ n-1 ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਡਿੰਕਿਨ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ
ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਇਸ n-1 ਅਯਾਮੀ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ n-ਅਯਾਮੀ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਜੜ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੜਾਂ, (1, −1, 0, ..., 0) ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ n(n − 1) ਪਰਮਿਉਟੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਬਣਤਰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਲ ਜੜਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣ ਇਹ ਹੈ,
ਇਸਦਾ ਕਾਰਟਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਇਹ ਹੈ,
ਇਸਦਾ ਵੇਇਲ ਗਰੁੱਪ ਜਾਂ ਕੋਐਕਸਟਰ ਗਰੁੱਪ, ਸਮਰੂਪਤਾ ਗਰੁੱਪ Sn ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ (n − 1)-ਸਿੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਸਮਰੂਪਤਾ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਪੈਸ਼ਲ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਗਰੁੱਪ
ਕਿਸੇ ਫੀਲਡ F ਵਾਸਤੇ, F ਉੱਪਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸਪੈਸ਼ਲ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਗਰੁੱਪ SU(p, q; F), F ਉੱਤੇ n = p + q ਰੈਂਕ ਦੀ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ ਦੇ ਡਿਟ੍ਰਮੀਨੈਂਟ 1 ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰੇਖਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਗਨੇਚਰ (p, q) ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਡਿਜਨਰੇਟ, ਹਰਮਿਸ਼ਨ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ (ਸਥਿਰ) ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਅਕਸਰ F ਉੱਤੇ ਸਿਗਨੇਚਰ p q ਦਾ ਸਪੈਸ਼ਲ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੀਲਡ F ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਮਿਉਟੇਟਿਵ ਰਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੌਡਿਊਲ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਿਗਨਚੇਰ p q ਦੇ ਇੱਕ ਹਰਮਿਸ਼ਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ A ਨੂੰ GL(n, R) ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ
ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ,
ਅਕਸਰ ਧਾਰਨਾ SU(p, q) ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਿੰਗ ਜਾਂ ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਤਿ ਹਵਾਲੇ ਬਗੈਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫੀਲਡ ਜਾਂ ਰਿੰਗ C ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਲਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ F=C ਹੋਵੇ ਤਾਂ A ਵਾਸਤੇ ਮਿਆਰੀ ਚੋਣ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
ਫੇਰ ਵੀ ਕੁੱਝ ਅਯਾਮਾਂ ਵਾਸਤੇ A ਲਈ ਬੇਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ C ਦੇ ਸਬਰਿੰਗਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪਾਬੰਧੀ ਅਧੀਨ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਵਰਤਾਓ ਦਾ ਪ੍ਰਦਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਦਾਹਰਨ
ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ ਪਿਕਾਰਡ ਮੌਡਿਉਲਰ ਗਰੁੱਪ SU(2, 1; Z[i]) ਹੈ ਜੋ ਉਸੇ ਬਿਲਕੁਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਿਗਰੀ ਦੋ ਦੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹਾਈਪਰਬੋਲਿਕ ਸਪੇਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ SL(2,9;Z), ਅਯਾਮ ਦੋ ਵਾਲੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹਾਈਪਰਬੋਲਿਕ ਸਪੇਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2005 ਵਿੱਚ ਗਾਬਰ ਫ੍ਰਾਂਸਿਕਸ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਲੈਕਸ ਨੇ HC2 ਉੱਤੇ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਮੁਢਲੀ ਡੋਮੇਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ SU(1, 1; C) ਹੈ, ਜੋ SL(2,R) ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮਰਫਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੋਸੌਨਿਕ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਿੱਟਰੀ ਬਰੇਕਿੰਗ ਦੀਆਂ ਥਿਊਰੀਆਂ ਅੰਦਰ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਯੂਨਾਇਟ੍ਰੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ ਖੋਜਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। SU(n) ਦੇ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ ਜੋ GUT ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, p > 1, n − p > 1 ਲਈ,
ਜਿੱਥੇ × ਸਿੱਧਾ ਗੁਣਨਫਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ U(1), ਜਿਸਨੂੰ ਸਰਕਲ ਗਰੁੱਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ ਮੁੱਲ 1 ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰਾਂ ਦਾ ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਪੂਰਣਤਾ ਲਈ, ਔਰਥੋਗਨਲ ਅਤੇ ਸਿੰਪਲੈਕਟਿਕ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਕਿਉਂਕਿ SU(n) ਦਾ ਰੈਂਕ n-1 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ U(1) ਦਾ 1 ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇੱਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਪਰਖ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਬ-ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਰੈਂਕਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਮੂਲ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਰੈਂਕ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ। SU(n) ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਬ-ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
E6, E7, ਅਤੇ G2 ਵਾਸਤੇ ਸਪਿੱਨ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਸਰਲ ਲਾਈ ਗਰੁੱਪ ਦੇਖੋ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗ਼ਦਰ
thumb|right|ਗ਼ਦਰ ਅਖਬਾਰ (ਉਰਦੂ) ਵੋਲਿਊਮ. 1, No. 22, ਮਾਰਚ 24, 1914 ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗ਼ਦਰ (ਹਿੰਦੀ: हिन्दुस्तान ग़दर, ਅੰਗਰੇਜੀ: Hindustan Ghadar, ਉਰਦੂ: ہِندُوستان غدر) ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਧੜੇ ਨੂੰ, ਖਾਸਕਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਵਿਚਲੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਤਕੜੇ ਕਰਨਾ ਸੀ। 1912–1913 ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਟੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤੱਟ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ(Hindi Association of the Pacific Coast) ਬਣਾਈ ਸੀ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਕਹਾਈ। ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਆਸਪੋਰਾ, ਖਾਸਕਰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੇ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਉਗਰਾਹੇ ਫੰਡ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 436 ਹਿਲ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਲਾ ਲਈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ 1 ਨਵੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਜਲਦ ਬਾਅਦ 9 ਦਸੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਛਪਿਆ। {{ਅੰਤਕਾ|1=ਟਿੱਪਣੀਆਂ|2= | surname1 = Hoover | given1 = Karl. | year = 1985 | title = The Hindu Conspiracy in California, 1913-1918. German Studies Review, Vol. 8, No. 2. (May, 1985), pp. 245-261 | url = | publisher = German Studies Association | ISBN = 01497952 }}. | surname1 = Brown | given1 = Giles | year = 1948 | title = The Hindu Conspiracy, 1914-1917.The Pacific Historical Review, Vol. 17, No. 3. (Aug., 1948), pp. 299-310 | publisher = University of California Press | id = ISSN 0030-8684 }}. | surname1 = Puri | given1 = Harish K | year = 1980 | title = Revolutionary Organization: A Study of the Ghadar Movement. Social Scientist, Vol. 9, No. 2/3. (Sep. - Oct., 1980), pp. 53-66 | url = | publisher = Social Scientist | id = ISSN: 09700293 }}.
ਹਵਾਲੇ
}}
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਸਪਿਨ
ਸਪਿਨ ਜਾਂ ਸਪਿਨਿੰਗ ਇਹਨਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਗਣਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨੌਲੌਜੀ ਵਿੱਚ
(ਵਰਣਮਾਲਾਤਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ)
ਮਿਲਖਰਾਜ
ਮਿਲਖਰਾਜ ਜਾਂ ਮਾਲਕਰਾਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਰਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਮਿਲਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪੱਛਮ
ਪੱਛਮ ਇੱਕ ਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ ਜੋ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਭੂਗੋਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੱਛਮ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾਸੂਚਕ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬ ਦੇ ਉਲਟ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਸਮਕੋਣੀ ਖੜ੍ਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰਿਵਾਜ਼ੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਖੱਬਾ ਪਾਸਾ ਪੱਛਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੰਪਾਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਸੂਈ ਦੀ ਸੇਧ 270° ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੱਛਮ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੇਰ ਖੁਰਦ
ਬੇਰ ਖੁਰਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ
ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ (2 ਜਨਵਰੀ 1905 - 24 ਦਸੰਬਰ 1988) 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸੁਨੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗਪੱਤਰ ਵਰਗੇ ਨਾਵਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਹਿਮ ਲੇਖਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 1971 ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਿਵਲ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਲਈ, 1966 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਨੰਦੀ ਲਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 2 ਜਨਵਰੀ 1905 ਨੂੰ ਕੋਡੀਆਗੰਜ, ਅਲੀਗੜ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਰਿਸ਼ਭ ਬਰ੍ਹਮਾਚਾਰੀਸ਼ਰਾਮ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜੈਨੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਰੱਖਿਆ. ਉਸਨੇ 1912 ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਬੀ.ਐੱਚ.ਯੂ.) ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਸਹਿਯੋਗ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਵਾਟੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1926 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫਾਂਸੀ (ਫਾਂसी) 1930 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।
ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਡਾ. ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਮਲੀਹਾਬਾਦੀ ਨਾਮਵਰ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੰਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ 'ਤਿਲਕ ਸਕੂਲ ਆਫ ਰਾਜਨੀਤੀ' 'ਚ ਵੀ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਗਿਆ।
1921 ਤੋਂ 1923 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੈਨੇਂਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਪਰ 1923 ਵਿਚ, ਉਹ ਨਾਗਪੁਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਵੀ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੀ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 24 ਦਸੰਬਰ 1988 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਆਲੋਚਨਾ
ਜੈਨੇਂਦਰ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਅਨੂਠਾ ਵਿਲੱਖਣ ਖੋਜੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਾਜਮਾਰਗ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿੰਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਦਾ ਪੂਰਕ ਸੀ। ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਅਤੇ ਜ਼ੈਨੇਂਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੈਨੇਂਦਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹਿੰਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਜ਼ੇਨੇਂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭੰਨ-ਤੋੜ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਜੈਨੇਂਦਰ ਦੀ ਗਦ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਗੇਯ ਦੀ ਗਦ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਜੈਨੇਂਦਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਠ ਸਿੱਖਿਆ। ਜੈਨੇਂਦਰ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਲਹਿਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ 'ਸਿੰਟੈਕਸ' ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਜੈਨੇਂਦਰ ਦੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਹੈ।-- ਰਵਿੰਦਰ ਕਾਲੀਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ
ਵਿਅੰਜਨ
ਵਿਅੰਜਨ ਤੇ ਉੰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤੀ-ਬਰਮੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ
ਪੇੜਾ
ਪੇੜਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਮਿਠਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਖੋਆ, ਚੀਨੀ, ਇਲਾਇਚੀ, ਪਿਸਤਾ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟੇ ਤੋਂ ਸੁਨਹਿਰੇ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੇੜਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਆਟੇ ਦੀ ਲੋਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਾਮ ਪੇਧਾ, ਪੇਂਦਾ ਅਤੇ ਪੇਰਾ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਠਾਕੁਰ ਰਾਮ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1850 ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪੇੜੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਠਾਈਆਂ
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2007
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2007 ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਕੂ ਵਿਖੇ 17 ਤੋਂ 23 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਹੋਈਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਤੀ
17 ਦਸੰਬਰ
17 ਦਸੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 351ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 352ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 14 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ 3 ਪੋਹ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਦੇਵੀ ਦਾਨੂ
right|thumb|300x300px| ਬਾਲੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਟਨ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਦੇਵੀ ਦਾਨੂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ। ਦੇਵੀ ਦਾਨੂ ਬਾਲਿਅਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਜਲ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਅਗਾਮਾ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਾਲਿਅਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਦੋ ਸਰਵਉੱਚ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ
ਕੇਪ ਵਰਦੇ
ਕੇਪ ਵਰਦੇ (Cabo Verde, ਕਾਬੋ ਵੇਰਦੇ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੇਪ ਵਰਦੇ ਦਾ ਗਣਰਾਜ, ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 10 ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ 570 ਕਿ.ਮੀ. ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ 4,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ ਹਨ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸ੍ਰੋਤ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ, ਬੋਆ ਬੀਸਤਾ ਅਤੇ ਮਾਈਓ ਕਾਫ਼ੀ ਪੱਧਰੇ, ਰੇਤਲੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਥਰੀਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਨਸਪਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਨਿਰਮਲ ਜਸਵਾਲ
ਨਿਰਮਲ ਜਸਵਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਡਾ. ਹਰਦੇਵ ਬਾਹਰੀ
'''ਡਾ. ਹਰਦੇਵ ਬਾਹਰੀ''' (1 ਜਨਵਰੀ 1907 - 31 ਮਾਰਚ 2000) ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਬਰਹਮਨੀਅਮ ਭਾਰਤੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਆਇਸ਼ਾ ਉਮਰ
ਆਇਸ਼ਾ ਓਮਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹੈ ਵਿੱਚ 'ਸਾਰਾ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਟ੍ਰੈਕ 'ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ' ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਉਹ ਲਕਸ ਸਟਾਇਲ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਵਾਜ਼ੀ ਗਈ। ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਰਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਾਮਗ਼-ਏ-ਫਖ਼ਰ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
2012 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਿੰਗਲ “ਚਲਦੇ ਚਲਤੇ” ਅਤੇ “ਖਾਮੋਸ਼ੀ” ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ, ਅਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਫਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ-ਕਾਮੇਡੀ 'ਕਰਾਚੀ ਸੇ ਲਾਹੌਰ' ਨਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੁੱਧ ਫ਼ਿਲਮ 'ਯਲਘਾਰ' (2017) ਅਤੇ ਨਾਟਕ 'ਕਾਫ਼ ਕੰਗਣਾ' (2019) ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
ਮਾਡਲਿੰਗ
ਉਮਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਰਕੁਰੇ, ਹਾਰਪਿਕ, ਕੈਪਰੀ, ਪੈਂਟੇਨ ਅਤੇ ਜ਼ੋਂਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਓਮਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ 'ਮੇਰੇ ਬਚਪਨ ਕੇ ਦੀਨ' ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸੀ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਰਨਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਯੇ ਵਕਤ ਹੈ ਮੇਰਾ, ਪ੍ਰਾਈਮ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਰਿਦਮ ਅਤੇ ਏਆਰਵਾਈ ਜੌਕ ਤੇ ਹਾਟ ਚਾਕਲੇਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੈਬੇਲੀਨ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਨਿਊ-ਯਾਰਕ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਅਦਾਕਾਰੀ
ਉਮਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਜੀਨਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ​​ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੁਸ਼ਰਾ ਅੰਸਾਰੀ, ਸਬਾ ਹਮੀਦ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਡੌਲੀ ਕੀ ਆਏਗੀ ਬਾਰਾਤ' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। 2009 ਤੋਂ, ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀਟਕਾਮ ਬੁਲਬੁਲੇ 'ਚ ਖੂਬਸੂਰਤ, ਅਦਾਕਾਰ ਨਬੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਬੁਲਬੁਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੈਠਕ ਬਣ ਗਈ। ਬੁਲਬੁਲੇ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਮਰ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕਵਰੇਜ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੀਜ਼ਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ-ਡਰਾਮੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫਵਾਦ ਖਾਨ ਦੀ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: "ਫਵਾਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਭੂਮੀਗਤ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ - ਉਹ ਈਪੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੋਣਹਾਰ ਸੀ। ਪਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ 'ਇਸ' ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ 'ਤੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ।"
2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਮ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ​​ਤਨਹਾਈ ਵਿੱਚ ਆਰਜ਼ੂ ਨਾਮਕ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਫਲ ਰਿਹਾ।
ਉਹ 'ਜੀਓ ਕਾਹਨੀ' ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਸੋਹਾ ਔਰ ਸੇਵੇਰਾ' ਅਤੇ ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ 'ਵੋਹ ਚਾਰ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਲਵ ਮੇਂ ਗੁੰਮ ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਹੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਈਟਮ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੇ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਮਰ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵਜਾਹਤ ਰੌਫ ਦੀ ਰੋਡ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਰਾਚੀ ਸੇ ਲਾਹੌਰ' ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਸ਼ੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ। ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।
ਸੰਗੀਤ
ਓਮਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਵਪਾਰਕ ਕੈਪਰੀ ਲਈ ਗੀਤ "ਮਨ ਚਲਾ ਹੈ" ਗਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗਾਣੇ "ਭੁੱਲੀ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ", ਉਸ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਲੇਡੀਜ਼ ਪਾਰਕ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਗਾਣਾ ਅਤੇ ਜੀਓ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲ ਮੰਜਾਲੀ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਗੀਤ "ਮੰਜਾਲੀ" ਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ "ਆਓਆ" ਅਤੇ "ਤੂੰ ਹੀ ਹੈ" ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ।
2012 ਵਿੱਚ, ਓਮਰ ਨੇ ਦੋ ਐਲਬਮਾਂ "ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ" ਅਤੇ "ਖਾਮੋਸ਼ੀ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਐਲਬਮ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ "ਗਿੱਮ ਗਿੱਮੇ" ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਾਮ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਣੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਪੇਂਟਿੰਗ
ਉਹ ਐਨਸੀਏ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸਨ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ, ਓਮਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਅਜ਼ਫਾਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਅਦਾਕਾਰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਵਾਪਰਿਆ। ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਾਰ ਸੜਕ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗੀ। ਸੱਟਾਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਓਮਰ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ:
"ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।"
ਅਹਿਸਨ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ 'ਬੋਲ ਨਾਈਟਸ ਵਿਦ ਅਹਿਸਨ ਖ਼ਾਨ' 'ਤੇ 2020 ਦੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ, ਓਮਰ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਜਿਨਸੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ' ਚ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਹਰੇਕ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981
ਰਾਜਹੀਣਤਾ
ਰਾਜਹੀਣਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਜਾਂ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ "ਰਾਜਹੀਣਤਾ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰਾਜਹੀਣਤਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲਾ ਸਿਆਸੀ ਘੜਮੱਸ ਜਾਂ ਅਵਿਵਸਥਾ ਹੋ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ
ਰੋਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਚੂਹਾ
thumb|285x285px|Aesops Fables (1912), illustrated by Arthur Rackham. "ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਚੂਹਾ" ਈਸਪ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪੈਰੀ ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ ਇਹ 352 ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਨੇ-ਥਾਮਸਨ ਲੋਕਕਥਾ ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ 112 ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ
ਮੂਲ ਕਥਾ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਮਾਣਮੱਤਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੂਹਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਚੂਹਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਦਾ ਦੇਸ਼ੀ ਖਾਣਾ ਪਰੋਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ  ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੂਹਾ ਛੁਟਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਸ਼ੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹਾਂ ਵਾਂਗ  ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਵਾਦ ਚੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸੁਆਦੀ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੌੜਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਭੌਂਕਦਾ ਭੌਂਕਦਾ ਉਥੇ ਆ ਧਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਪੇਂਡੂ ਚੂਹਾ ਸੁਆਦ ਨਾਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਚੇਰੀਟਨ ਦੇ ਓਡੋ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ, "ਨਿਰੰਤਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੁਤਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲੋਂ ਮੈਂ ਫਲੀਆਂ ਕੁਤਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦਿਆਂਗਾ" (I'd rather gnaw a bean than be gnawed by continual fear) ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬੀਰਸ ਵਾਲਾ (Fable 108) ਇੱਕ ਬੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਯੂਨਾਨੀ ਵਰਜਨ ਵੀ ਹੈ। ਹੋਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ (II.6) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਕਵਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਰਕੁਸ ਓਰੇਲੀਅਸ ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ, ਕਿਤਾਬ 11.22 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।; "ਪੇਂਡੂ ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੂਹੇ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ  ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੂਹੇ ਦੇ ਖੌਫ਼ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ  ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ"।
ਐਪਰ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਨਾਰਮਨ ਲੇਖਕ ਵਾਲਟਰ ਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੂਰਪ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਨੌਰ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ਵਰਜਨ (ਜਾਂ ਚੇਰੀਟਨ ਦੇ ਓਡੋ ਵਾਲਾ) ਨੂੰ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਚ ਜੁਆਨ ਰੂਇਜ਼ ਦੀ ਸਪੇਨੀ ਕਿਤਾਬ ਬੁਏਨ ਅਮੋਰ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਜਨੌਰ ਕਥਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਲਟਰ ਇਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਰੜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਰੋਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅਕਸੀਓ ਜ਼ੁੱਕਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ Esopi fabulas, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਵਰੋਨਾ, 1479) ਹੈ, ਦਾ ਵੀ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਚੂਹਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਚੂਹਾ 12ਵੀਂ ਕਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੋਨੈੱਟ ਹਨ, ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਟਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਲਿਸਬਨ ਫਾਲਸ (ਝਰਨਾ)
ਲਿਸਬਨ ਫਾਲਸ ਇਹ ਬਲਾਈਡ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਤੋਂ ਲਿਸਬਨ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਰ 532 ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਾਸਕੋਪ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਥੋੜੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਮਪੁਮਲੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਝਰਨੇ ਹਨ। ਇਹ ਝਰਨੇ 94 m ਉੱਚੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਸਬਨ ਕ੍ਰੀਕ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਲਿਸਬਨ ਲਈ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਝਰਨੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਗੌਡਜ਼ ਵਿੰਡੋ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ, ਉਹ ਬਲਾਈਡ ਰਿਵਰ ਕੈਨਿਯਨ ਨੇਚਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰਲਿਨ ਫਾਲਸ, ਲੋਨ ਕ੍ਰੀਕ ਅਤੇ ਮੈਕ-ਮੈਕ ਫਾਲਸ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਝਰਨੇ ਪੈਨੋਰਾਮਾ ਰੂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਨਿਕੋਟਿਨਾਮਾਈਡ ਐਡੀਨਾਈਨ ਡਾਈਨੂਕਲੀਓਟਾਈਡ ਫਾਸਫੇਟ
ਨਿਕੋਟਿਨਾਮਾਈਡ ਐਡੀਨਾਈਨ ਡਾਈਨੂਕਲੀਓਟਾਈਡ ਫਾਸਫੇਟ, ਸੰਖੇਪ NADP + ਜਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ, ਟੀਪੀਐਨ (ਟ੍ਰਾਈਫੋਸੋਫਾਈਰੀਡਾਈਨ ਨੂਕਲੀਓਟਾਈਡ), ਐਨਾਬੋਲਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਕੋਫੈਕਟਟਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਲਵਿਨ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਲਿਪਿਡ ਅਤੇ ਨਿਕਲੀਕ ਐਸਿਡ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਸੈਲੂਲਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਰੂਪ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.
ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ NADP + ਦਾ ਘਟਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ. ਐਡੀਨਾਈਨ ਮੂਵੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਾਇਬੋਜ਼ ਰਿੰਗ ਦੀ 2 'ਸਥਿਤੀ' ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਫਾਸਫੇਟ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਐਨਏਡੀਪੀ + ਐਨਏਡੀ + ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ. ਇਹ ਵਾਧੂ ਫਾਸਫੇਟ NAD + ਕਿਨਾਸ ਦੁਆਰਾ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ NADP + ਫਾਸਫੇਟਜ ਦੁਆਰਾ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.
NADP +
ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਐਨ.ਏ.ਡੀ.ਪੀ. ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ NAD + ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਡੀ-ਨੋਵੋ ਜਾਂ ਬਚਾਅ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, NAD + ਕਿਨੇਸ ਨਾਲ ਵਾਧੂ ਫਾਸਫੇਟ ਸਮੂਹ ਜੋੜਦਾ ਹੈ. ਐਨ.ਏ.ਡੀ. (ਪੀ) + ਨਿਕਲੀਓਸੀਡੇਸ ਬਚਾਅ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਟਿਨਾਮਾਈਡ ਤੋਂ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ NADP + ਫਾਸਫੇਟਸ ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਨੂੰ ਵਾਪਸ NADH ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਐਨ.ਏ.ਡੀ. + ਕਿਨੇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਈਟੋਕੌਂਡਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇਕ, ਐਨਏਡੀਐਚ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਪ੍ਰੋਕੈਰਿਓਟਿਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਇਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ.
ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ
ਫੇਰੇਡੌਕਸਿਨ-ਐਨਏਡੀਪੀ + ਰੀਡਕਟਸ, ਜੀਵਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ, ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਸਾਈਨੋਬੈਕਟੀਰੀਆ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸੰਵੇਦਕ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ. ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਚੇਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੈਲਵਿਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟਾਉਣ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ. ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਫੋਟੋਸੈਂਥੇਟਿਕ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਹਨ: ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਤੇਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਅਮੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ.
ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਘੱਟ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੂਕੇਰੀਓਟਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈਟੋਚੋਂਡਰੀਆ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਬਨ-ਪਾਚਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਚਕ ਹਨ ਮਲਿਕ ਪਾਚਕ, ਆਈਸੋਸੀਟਰੇਟ ਡੀਹਾਈਡਰੋਗੇਨਜ (ਆਈਡੀਐਚ), ਅਤੇ ਗਲੂਟਾਮੇਟ ਡੀਹਾਈਡਰੋਗੇਨਜ ਦੇ ਐਨਏਡੀਪੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਈਸੋਫਾਰਮਜ਼. ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਨਏਡੀਪੀ + ਆਕਸੀਡਾਈਜ਼ਿੰਗ ਏਜੰਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਚਕਾਂ ਵਿੱਚ NAD + ਵਰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਆਈਸੋਸੀਟਰੇਟ ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੋਜੀਨੇਸ ਵਿਧੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਜਾਪਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬੈਕਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਬੈਕਟਰੀਆ ਵੀ ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ NADP- ਨਿਰਭਰ ਗਲਾਈਸਰਾਲਡੀਹਾਈਡ 3-ਫਾਸਫੇਟ ਡੀਹਾਈਡਰੋਜਨਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਪੈਂਟੋਜ਼ ਫਾਸਫੇਟ ਪਾਥਵੇਅ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਾਰਗ ਗਲਾਈਕੋਲਾਸਿਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ.
ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਕਾਰਬਨ ਪਾਚਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਬਣਾਏ ਮਾਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਫੇਰੇਡੌਕਸਿਨ ਰੀਡਕਟੇਸ ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ. ਨਿਕੋਟਿਨਾਮਾਈਡ ਨਿ nucਕਲੀਓਟਾਈਡ ਟ੍ਰਾਂਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨਜ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ NAD (P) H ਅਤੇ NAD (P) + ਵਿਚਕਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੂਕੇਰੀਓਟਿਕ ਮਾਈਟੋਚੋਂਡਰੀਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੈਕਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਗਰੇਡਿਏਂਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ. ਕੁਝ ਅਨੈਰੋਬਿਕ ਜੀਵਾਣੂ NADP + ਲਿੰਕਡ ਹਾਈਡਰੋਜਨਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਨ ਅਤੇ ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਗੈਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਈਡ੍ਰਾਇਡ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹਨ.
ਫੰਕਸ਼ਨ
ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਬਾਇਓਸਾਇਨੈਟਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਆਕਸੀਕਰਨ-ਕਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ (ਆਰਐਸਐਸ) ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਲੂਥੈਥਿਓਨ (ਜੀਐਸਐਚ) ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਐਨਾਬੋਲਿਕ ਰਸਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਲੈਸਟਰੌਲ ਸਿੰਥੇਸਿਸ ਅਤੇ ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਚੇਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.
ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਸਿਸਟਮ ਐਨਏਡੀਪੀਐਚ ਆਕਸੀਡੇਸ ਦੁਆਰਾ ਇਮਿ .ਨ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਰੈਡੀਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ. ਇਹ ਰੈਡੀਕਲਸ ਸਾਹ ਦੇ ਫਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਜਰਾਸੀਮਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ, ਸਟੀਰੌਇਡਜ਼, ਅਲਕੋਹਲਾਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸਾਇਟੋਕ੍ਰੋਮ ਪੀ 450 ਹਾਈਡ੍ਰੋਸੀਲੇਸ਼ਨ ਲਈ ਬਰਾਬਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ.
ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ
ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ (ਵੀ ਐਨ ਯੂ ਐਚ ਸੀ ਐਮ, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh  ) ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। (ਦੂਜੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਨੋਈ ) ਹੈ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 27 ਜਨਵਰੀ 1995 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 12 ਫਰਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨੰ. 15/2001 / QĐ-TTg ਰਾਹੀਂ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਫਾਨ ਵਾਨ ਖਾਈ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੁਣ 56,427 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ-
ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 27 ਜਨਵਰੀ 1995 ਨੂੰ ਨੌਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ (ਮੈਂਬਰਾਂ) ਦੇ ਵਿਲੀਨਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫ਼ਰਮਾਨ 16 / ਸੀ ਪੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: ( ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ, ਥੂ ਡੱਕ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੋ ਚੀ ਮੀਂਹ ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਸਿਲਵੀਕਲਚਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਅਕਾਉਂਟਿੰਗ ਐਂਡ ਫਾਈਨਾਂਸ, ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸਿਟੀ ਪੈਡੋਗੋਜੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹੋ ਚੀ ਮਿਨਹ ਸਿਟੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਾਨੋਈ ਦੀ ਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਅੱਠ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 6 ਫਰਵਰੀ 1996 ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
12 ਫਰਵਰੀ 2001 ਨੂੰ, ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਫਾਨ ਵਾਨ ਖਾਈ ਨੇ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੇ ਫੈਸਲਾ ਨੰਬਰ 15/2001/QĐ-TTg ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ, ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨਹ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਨੋਈ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਈਵਾਨ ਸਪੀਗਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ
ਫਾਸ਼ੋ
ਫਾਸ਼ੋ (Fascio) (ਬਹੁਵਚਨ fasci - ਫਾਸ਼ੀ) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ, "ਇੱਕ ਬੰਡਲ" ਜਾਂ "ਇੱਕ ਥੱਬਾ", ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ  "ਲੀਗ", ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ (ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਰੋਧੀ) ਸਿਆਸੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ  ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਫਾਸ਼ੀ  ਗਰੁੱਪ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 20 ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਫਾਸ਼ੀ ਲਹਿਰ ਬਣ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੂੰਫਾਸ਼ੀਵਾਦ  ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ
ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਵਿ ਚੇਤਨਾ
ਜੀਵਨ
ਕਵੀ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1950 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲੇ੍ਹ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਸਲੇਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਾਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਧੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੀ। ਸਾਢੇ ਨੌ ਕੁ ਏਕੜ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਫੌਜ਼ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੋਕਲਾ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਭੈਣਾ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਤਾ ਸ਼ਾਇਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿਉਣ ਦੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਡੀ ਰਾਹ ਤੋ ਪਰਾ ਲੈ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੇ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। 1964 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੋਦਾ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਪੁਰਥਲੇ ਖੁੱਲੇ ਟੈਕਨੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਉਕਤਾਹਟ ਵਸ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਪੇਸ਼ਾਵਾਰਾਨਾ ਟਰੇਨਿੰਗ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਠਹਿਰ ਸਕਿਆ। ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਪਾਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਘੜਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ- ਛਿੜਕਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾ ਕੇ ਉਹ ਬਾਰਡਰ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਨੇ੍ਹਰੇ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਦਮ ਵਰਗੀ ਨੌਕਰੀ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਜ਼ਾਇਜ ਜਾ ਨਜਾਇਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਆਯੂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਸਾਰ ਪਾਸ਼ ਅਵੱਸ਼ਕ ਹੀ ਸਰੀਰਕ ਉਤੇਜਨਾ ਤੋਂ ਬਹਿਬਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਗਲੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਸਨੇਹਭਾਵੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਹੁੰਘਾਰੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਨੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਬੇਟੀ ਵਿੰਕਲ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। 1984 ਵਿੱਚ ਖੂਨੀ ਚਰਮਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਚਾਰ ਬੰਦਿਆ ਸੋਧਣ ਵਾਲੀ ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆ ਪਰ 1988 ਨੂੰ ਹੰਸ ਰਾਜ ਨਾਮੀ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਟਿਉਬਵੈਲ ਤੇ ਨਹਾਉਣ ਗਿਆ ਉਹ ਗੋਲੀਆ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ਼ ਨਾਮੀ ਸੂਰਜ ਸਦਾ ਲਈ ਛਿਪ ਗਿਆ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪਾਸ਼ ਦੇ ਜਿਉੰਦੇ ਜੀਅ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। *ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਰੋਹੀਲੇ ਬਾਣ, ਸਿਆੜ, ਐਟੀਂ 47 ਪਰਚੇ ਵੀ ਕੱਢੇ ਸਨ।
ਕਾਵਿ-ਰੂਪ
ਭਾਵੇਂ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿੰਪੁਨ ਸੀ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਖੁਲੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਵੰਗਾਰ ਅਤੇ ਲਲਕਾਰ ਦੇ ਸੰਦੇਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੀਤ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਆਗ੍ਰਹਿ ਸੱਠੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਜਬੇ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸੰਭਾਸ਼ਣਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵਰਣਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਪਾਸ਼ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। 1968 ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਪੰਜਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1965 ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲਫਜਾ ਵਿੱਚ ਬੜਕਾਂ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਤਾ ਕਵੀ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਾਲਾ ਹੀ ਬਣਿਆ। ਪਾਸ਼ ਕਤਲ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਕਾਇਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੀ ਘਿਨਾਉਣੀ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਕੋਫਤ ਸੀ। ਸੋ ਜੇਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉੁਣ ਸਾਰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਸਾਵਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਰਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਾਰਟੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਉਸ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਹੀ ਉੱਚਿਤ ਸੀ। ਪਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨਿਰੂਪਣ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਕਸਲੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਾਉਵਾਦ ਅਧੀਨ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਜੇਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਟਰਾਟਸਕੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਟਰਾਟਸਕੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੋਟਿਫ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਡਦੇ ਬਾਜਾਂ ਮਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਸਮਾਏ ਹਨ। ਟਰਾਟਸਕੀ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦੇਣ ਦਾ ਆਲਮ ਪਾਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਇਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਆਧੁਨਿਕਰਣ ਨੂੰ ਫੈਸ਼ਨਪ੍ਰਸਤੀ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾ ਕੇ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਗਾਣ ਵੱਲ ਵੀ ਕੋਈ ਰੂਚੀ ਨਾ ਵਿਖਾਈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖਪਤ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਕਾਮ-ਉਕਸਾਊ ਪੇਤਲੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਪਾਸ਼ ਦੀ ਨਜਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰੋਲ ਖੰਡਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖਤਾ ਦਾ ਵੀ ਹਾਮੀ ਸੀ।
ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਧਾਨ
ਪਾਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਬਿੰਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬਿੰਬ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਿੰਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਬਿੰਬ ਸਿਰਜਣਾ ਉਸ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿੰਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਪਾਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਕੁੱਝ ਅੰਸ਼ ਵੇਖੋ- ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪੱਕ ਜਾਣੇ ਕਿ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵੇਲਾ ਨਹੀਂ, ਇਨਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈ ਜਿੱਥੇ ਸਹ ਲਈ ਹੈ ਆਕੜ ਗਈ ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਲਾਮ ਪਿੰਡ `ਚ ਮਨਫੀ ਹੋ ਹੋ ਕੇ ਬਚੀ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਝੱਲ ਸਕਿਆ ਹਾਂ ਬਿੰਦੂ `ਚ ਸਿਮਟ ਸਿਮਟ ਗਈ ਵਿਰਾਟਤਾ ਦੀ ਜੰ [ਬਿਸ ਬਿੰਬਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਨਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਸ਼ ਨੇ ਭਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਵੀ ਬੜਾ ਸੁਚੱਜਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਲੰਕਾਰ ਮੌਲਿਕ, ਸੱਜਰੇ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਮੇਰੀ ਦੋਸਤ ਆਪਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਾਗੇਂ ਦਿਨੇ ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਭੱਠੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਤਪਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਟਿੱਬੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਿਕ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਪਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਲੱਛਣ ਬੜਾ ਉੱਘੜਣਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਲਾਰਾਂ, ਵਿਗਾੜਾ ਅਤੇ ਵਿਨੰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅੰਗ ਯਥਾਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਪਾਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-ਭੰਡਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਫਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਕਾਮਰੇਡਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਨਿੱਤ ਵਰਤੀ ਰਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਬਦਬਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਉੱਤੇਜਨਾ ਦੇ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਖਿੱਝ ਕੇ ਉਰਦੂ-ਫਾਰਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਬਲੀ ਵਰਤਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਤਿਵਿਅੰਜਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਬਲੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੰੁਦੀ।
ਨਿਸਕਰਸ
ਪਾਸ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਉਘੜਵਾ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਹੈ। ਨਾ ਕੇਵਲ ਨਵ-ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਅਥਵਾ ਨਕਸਲਵਾੜੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਲਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ੀਲ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਗਾਮੀ ਝੁਕਾਓ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਸਵਸਥ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਪੁਨਰ- ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਖੂਬਸੁਰਤ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ
ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ (ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ 1949) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ 138ਵਾਂ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਹੈ। 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇੰਟਰਕਾਸਮਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪੁਲਾੜ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਾਕੇਸ਼ ਅੱਠ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟ ਸਨ। 2 ਅਪਰੈਲ 1984 ਨੂੰ ਦੋ ਹੋਰ ਸੋਵੀਅਤ ਪੁਲਾੜਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਊਜ ਟੀ - 11 ਵਿੱਚ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੜਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਲਿਉਤ 7 ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ - ਹੀਨ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਉੱਡਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉੱਤੋਂ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ - ਸਾਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਪਦ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਨਵਿਰਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਏਅਰੋਨਾਟਿਕਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਉੜਾਨ ਪਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਜੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਜਨਵਰੀ, [1949]] ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ "ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ", ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ "ਨਿਜ਼ਾਮ ਕਾਲਜ" ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1966 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ।
ਸਨਮਾਨ
ਰਾਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀਰੋ ਆਫ਼ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਸਦੀ ਸੂਰਮਗਤੀ ਜਾਂ ਵੀਰਤਾ ਲਈ ਅਸ਼ੋਕ ਚੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੂਸੀ ਮੈਂਬਰ, ਮਾਲਿਆਸ਼ੇਵ ਤੇ ਸਟ੍ਰੈਕਾਲੋਵ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ
ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ 26 ਸਤੰਬਰ 1986 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਵ-ਜੰਮੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਕੂਲੀ ਜੀਵਨ ਹੋਲੀ ਹਾਰਟ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਕੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਕਾਲਜ ਜੀਵਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।
ਕਰੀਅਰ
thumb| ਸੋਨੀਆ ਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ (15 ਫਰਵਰੀ 2021) ਮਾਨ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਹਾਈਡ ਐਨ ਸੀਕ ਫਿਰ, ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਟੀਨਜ਼ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।  ਉਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਬਡੇ ਬਦਲੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕਮੀਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ' ਕਹੀਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।
ਮਾਨ ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ਧੀ ਅੰਤ ਧੀ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ 25 ਕਿੱਲੇ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੋਟਰ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮਾਨ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਹਿਰਦਯੰਤਰ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਡਾ. ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਵੀ ਉਸੇ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈਪੀ ਹਾਰਡੀ ਐਂਡ ਹੀਰ'' ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 31 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਰਕ ਰੁੱਟ
ਮਾਰਕ ਰੁੱਟ (ਡੱਚ: Mark Rutte, ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ 1967) ਇੱਕ ਡੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਤੋਂ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ 29 ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ ਵੀ.ਵੀ.ਡੀ. ਨਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਲੀਡਰ ਹੈ।
ਰੁੱਟ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 22 ਜੁਲਾਈ 2002 ਤੋਂ 17 ਜੂਨ 2004 ਤੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਅੰਡਰਸੈਕਰੇਟਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 17 ਜੂਨ 2004 ਤੋਂ 27 ਜੂਨ 2006 ਤਕ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਅੰਡਰਸੈਕਰੇਟਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੂਜ਼ੀਸ ਵੈਨ ਆਰਟਸਨ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵਾਂ ਵੀਵੀਡੀ ਨੇਤਾ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: ‎پنجابی, ਪੰਜਾਬੀ) ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ 'ਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਘੇ ਭੰਗੜਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਬਦ "ਪੰਜਾਬੀ" ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬੀ' ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਐਥਨੋਲੋਗ" 2005 (ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਗਿਆਨਕੋਸ਼) ਮੁਤਾਬਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ 8.8 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ 'ਦਸਵੀਂ ਬੋਲੀ' ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 76,334,300 ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 3,11,44,095 ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ- ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ। ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੇ ਸੁਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ਅਜੋਕੀ ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਬੋਲੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਝੀ, ਮਾਲਵੀ, ਦੁਆਬੀ, ਪੁਆਧੀ, ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਆਦਿ ਪਰ ਮਾਝੀ ਨੂੰ ਟਕਸਾਲੀ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਖ਼ਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਜੋਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹਨ। ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਕੋ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਪਰਵਾਣ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਮਾਣ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਠ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਹੈਸੀਅਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸੂਬਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਿਲ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਰਨਾਂ ‍ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਬੋਲੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬੀ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹੇ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਧੀ-ਫੁੱਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਤੀਜੀ ਆਮ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਭੰਗੜਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ 1947 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਾਇਕੀ, ਹਿੰਦਕੋ, ਮਾਝੀ, ਪੋਠੋਹਾਰੀ, ਪਰ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਗੂਣੇ ਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ।
ਜੁਲਾਈ, 1951 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜ਼ੋਰਾਂ-ਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਸ਼ਾ ਪਰੈੱਸ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਾਰਾ ਟਿੱਲ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ ਵੰਡ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਕਾਲ਼ੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਭਰਨ ਲਈ ਮਹਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਰ ਹਿੰਦੂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਲਿਖਾਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ‘ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ’ 1960 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 3 ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਕਾਜ’ 02 ਅਕਤੂਬਰ 1960 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਕੰਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਮਤਲਬ ਇਹ ਕਿ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1960 ਤੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਕੰਮਕਾਜ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ’ਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਤੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ 29 ਦਸੰਬਰ 1967 ਨੂੰ 1960 ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ 1967 ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਦੇਸ਼ਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਐਕਟ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ‘ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ’ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ਕਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 1965 ਦੇ ਐਕਟ ਦੇ ਉਲਟ ਇਸ ਐਕਟ ਰਾਹੀਂ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਕੁ ਕੰਮ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਧਾਰਾ 4 ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਨਿਯਮ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਕਦੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੰਮ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
1967 ਦੇ ਐਕਟ ਦੀ ਧਾਰਾ 4 ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਦੋ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਹਿਲਾ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ 30 ਦਸੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ 1 ਜਨਵਰੀ 1968 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ। ਦੂਜਾ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ 9 ਫਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ‘ਰਾਜ ਪੱਧਰ’ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਹੁਕਮ 13 ਅਪਰੈਲ 1968 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੋਏ।
ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2008 ਰਾਹੀਂ 1967 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੂਲ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾ 3-ਏ ਜੋੜੀ ਗਈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਧਾਰਾ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤੀ। ਨਵੀਂ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਖੰਭ ਕੁਤਰਣਾ, ਇਹ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਇਸ ਸੋਧ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਠ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਛਪੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ’ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠ ਵਿੱਚ (‘ਦਫ਼ਤਰੀ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ’ ਦੀ ਥਾਂ) ‘ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਕੰਮਕਾਜ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ’ ਦਰਜ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਾਠ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਿਰਫ਼ ‘ਦਫ਼ਤਰੀ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ’ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮਕਾਜ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦੋ ਲਿਪੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇਹ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੀ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਦੋ ਆਮ ਢੰਗ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲਿਪੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਦੋਹਾਂ ਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੀ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ 'ਚ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸ਼ਬਦ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਆਏ ਹਨ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 81.15% ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 84.0% ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ, ਦੂਸਰੀ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਤੀਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲਹੌਰ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲਹੌਰ ਦੀ 92% ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੀ 86% ਆਬਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਫੈ਼ਸਲਾਬਾਦ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ 81% ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
1981 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਸਰਾਇਕੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਕੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।