cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕਾਲੀਦਾਸ
ਜੀਵਨਕਾਲ
ਅਸ਼ਵਘੋਸ਼ ਦੇ ਬੁੱਧਚਰਿਤ ਅਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਸ਼ਵਘੋਸ਼ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਕਰਜਦਾਰ ਹਨ ਤਾਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਕਾਲ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਅਸ਼ਵਘੋਸ਼ ਦੇ ਕਰਜਦਾਰ ਹਨ ਤਾਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਕਾਲ ਈਸਾ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਠਹਿਰੇਗਾ।
ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਗੁਪਤ ਕਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ’ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਉਹ 345 ਈ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 414 ਈ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਰੀਖ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੀਏ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਮਹਿਜ਼ ਅਨੁਮਾਨ ਮਾਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ।
ਜੀਵਨ
ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸ਼ਕਲੋ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਕਰਮਾਦਿੱਤ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਨੌਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਨ। ਲੇਕਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਦਾਸ ਅਣਪੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਸਨ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨਾਮ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹ ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇਗੀ।  ਜਦੋਂ ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ  ਦੁਖੀ ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ ਕਰਾਇਆ। ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਚੁੱਪ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਗੂੜ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ  ਚੁੱਪ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਵਾਬ  ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ।  ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਗੂੜ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਗੂੜ ਜਵਾਬ  ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ।  ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੱਥ ਵਖਾਇਆ ਤਾਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹ ਥੱਪੜ ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਘਸੁੰਨ ਵਖਾਇਆ ਤਾਂ ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਭਲੇ ਹੀ ਵੱਖ ਹੋਣ, ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹਨ। ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੱਦ ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਅਣਪੜ੍ਹ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਧਿਰਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕਰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੱਚੇ ਪੰਡਤ ਬਣੇ ਬਿਨਾਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਣਾ। ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ  ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ  ਨਾਲ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਬਣ  ਗਏ ।  ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਵਾਜਾ 'ਖੜਕਾ ਕੇ  ਕਿਹਾ  -  ਕਪਾਟੰ ਉਦਘਾਟਿਅ ਸੁੰਦਰੀ (ਦਰਵਾਜਾ ਖੋਲੋ, ਸੁੰਦਰੀ)।  ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਕਿਹਾ  -  -  ਅਸਤੀ ਕਸ਼ਚਿਦ ਵਾਗਵਿਸ਼ੇਸ਼: (ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ)।  ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਥ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਸ ਵਾਕ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵ  ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਮਾਰਸੰਭਵੰ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਅਸਤਿਉੱਤਰਸਿਆੰ ਦਿਸ਼ਿ… ਨਾਲ, ਮੇਘਦੂਤਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ -  ਕਸ਼ਚਿਤਕਾਂਤਾ…,  ਅਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ -  ਵਾਗਾਰਥਵਿਵ… ਨਾਲ  ।
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਜਨਮਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਉੱਜੈਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਜੈਨ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।  ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰੁਦਰਪ੍ਰਯਾਗ ਜਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਕਵਿਲਠਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ।  ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਅਰੰਭਕ  ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਘਦੂਤ, ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਅਤੇ ਰਘੂਵੰਸ਼ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂਕਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਕਵਿਲਠਾ ਚਾਰਧਾਮ ਯਾਤਰਾ ਰਸਤਾ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਪਤਕਾਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਕਾਲੀਮਠ ਸਿੱਧਪੀਠ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਮਠ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੱਗੇ ਕਵਿਲਠਾ ਪਿੰਡ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਵਿਲਠਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਇੱਕ ਸਭਾਸਦਨ ਦੀ ਵੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. . ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਕਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ  ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਹਿਮਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਹਨ -  :
ਡਰਾਮੇ : ਅਭਿਗਿਆਨਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ, ਵਿਕਰਮੋਵਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ : ਰਘੁਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਖੰਡਕਾਵ : ਮੇਘਦੂਤਮ ਅਤੇ ਰਿਤੁਸੰਹਾਰ
ਡਰਾਮੇ
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਰਾਮੇ ਹਨ -  ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰ (ਮਾਲਵਿਕਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀਮਿਤਰ), ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ (ਵਿਕਰਮ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ), ਅਤੇ ਅਭਿਗਿਆਨਸ਼ਕੁੰਤਲਮ (ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ)।
ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰ
ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਇੱਕ ਨਿਰਵਾਸਤ ਨੌਕਰ ਦੀ ਧੀ ਮਾਲਵਿਕਾ  ਦੇ ਚਿੱਤਰ  ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ।  ਜਦੋਂ ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਲਵਿਕਾ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁਟਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਮਗਰ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਮਾਲਵਿਕਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,  ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮ - ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਅਭਿਗਿਆਨਸ਼ਾਕੁੰਤਲਮ
ਅਭਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾੰਕੁਤਲਮ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ । ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਪਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਤਿਅਕਤ ਰਿਸ਼ੀ  ਪੁਤਰੀ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ  ( ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਧੀ )  ਨੂੰ  ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ।  ਦੋਨਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਬ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।  ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਪਾਰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।  ਇਸ ਬੀਚ ਰਿਸ਼ੀ  ਦੁਰਵਾਸ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਸਰਾਪ  ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀ  ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਉਹੀ ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇਗਾ ।  ਕਾਫ਼ੀ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲਿਆਂ  ਦੇ ਬਾਦ ਰਿਸ਼ੀ  ਨੇ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੋਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੀ ਅੰਗੂਠੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਂਦੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਯਾਦ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ।  ਲੇਕਿਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਗੂਠੀ ਖੋਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।  ਹਾਲਤ ਤੱਦ ਹੋਰ  ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਾ ਕਿ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ ।  ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਲੱਖ ਗਿੜਗਿੜਾਈ ਲੇਕਿਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਤੋਂ  ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।  ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਛੇਰੇ ਨੇ ਉਹ ਅੰਗੂਠੀ ਵਿਖਾਈ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਯਾਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ।  ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਵ  ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੁਪਮ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ।  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਾਵਿਏਸ਼ੁ ਨਾਟਕਂ ਰੰਮਿਅਂ ਤਤਰ ਰੰਮਆ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ  ( ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਨੁਪਮ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਹੈ ।  )
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਰਹਸਾਂ ਭਰਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰੂਰਵਾ ਦੇਵਲੋਕ ਦੀ ਅਪਸਰਾ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ।  ਪੁਰੂਰਵਾ  ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ।  ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨਾਚ ਕਰਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉੱਥੇ ਅੱਛਾ ਸ਼ੋ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਂਦੀ ਹੈ ।  ਇਸ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।  ਹਾਲਾਂਕਿ,  ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੇਕਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਪਰਤ ਸਕੇਗੀ ।  ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ  ਕਾਵਿਗਤ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ।
ਮਹਾਂਕਾਵਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਦੋ ਮਹਾਂਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਗੀਤੀਕਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ।  ਰਘੁਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਮਹਾਂਕਾਵਾਂ  ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ ।  ਰਘੁਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਰਘੂਵੰਸ਼  ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਹਨ,  ਤਾਂ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ - ਪਾਰਬਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਕਥਾ ਅਤੇ ਕਾਰਤੀਕੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ।
ਮੇਘਦੂਤ ਅਤੇ ਰਿਤੁਸੰਹਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ  ਗੀਤੀਕਾਵਿ ਹਨ ।  ਮੇਘਦੂਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਰਹ – ਪੀੜਿਤ ਨਿਰਵਾਸਤ ਯਕਸ਼ ਇੱਕ ਮੇਘ ਨੂੰ  ਅਨੁਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਅਲਕਾਪੁਰੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ,  ਅਤੇ ਮੇਘ ਨੂੰ ਰਿਝਾਣ ਲਈ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਪਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ।  ਰਿਤੁਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ  ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਹੋਰ
ਇਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਛਿਟਪੁਟ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਲੇਕਿਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ।  ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ  ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਾਲੀਦਾਸ ਜੋਤਿਸ਼  ਦੇ ਵੀ ਮਾਹਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਜਵਾਬ ਕਾਲਾਮ੍ਰਤੰ ਨਾਮਕ ਜੋਤਿਸ਼ ਛੋਟੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ  ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ ।  ਇਸ ਛੋਟੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ।
ਕਵਿਤਾ ਸੁਹਜ
ਕਾਲੀਦਾਸ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾ - ਚੀਜ਼ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ  ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ  ਢਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।  ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ,  ਯਾਦ ਸ਼ਾਕੁਂਤਲ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਚਤੁਰ ,  ਸੰਸਾਰਿਕ ਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਸਵਾਰਥੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਤਪੋਵਨ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ  ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸਫੁਟਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੁਦਾਈ ,  ਕੁੰਠਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਮਗਰਤਾ ਤੱਕ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੁਚੀਆਂ  ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਲਈ ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਤਰੈਗੁੰਣਿਯੋਦਭਵੰ ਅਤਰ ਲੋਕ - ਚਰਿਤੰ ਨਾਨ੍ਰਤੰ ਦ੍ਰਸ਼ਿਅਤੇ । ਨਾਟਿਅੰ ਭਿੰਨ - ਰੁਚੇਰ ਜਨਸਿਅ ਬਹੁਧਾਪਿ ਏਕੰ ਸਮਾਰਾਧਨੰ । ।
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਨਾਮ  ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ  ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸੁਖ - ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਸਨ ।  ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ - ਕਲਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ।  ਤਤਕਾਲੀਨ ਗਿਆਨ - ਵਿਗਿਆਨ,  ਢੰਗ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ - ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਸੀ ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿਮਾਲਾ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਵਲੋਂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਕਫ਼ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।  ਹਿਮਾਲਾ  ਦੇ ਅਨੇਕ ਚਿਤਰਾਂਕਨ ਜਿਵੇਂ ਟੀਕਾ ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਦੀਆਂ ਕਿਆਰੀਆਂ  ਦੇ ਚਿਤਰਣ  ( ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ  ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ )  ਅਜਿਹੇ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੀ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ ।
ਜੋ ਗੱਲ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਛੋਹ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਵਰਣਨ ਦੇ ਉਪਰਾਂਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਪਾਂਦੇ । ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਭਾਵ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਥਨ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਲਈ ਕਾਲੀਦਾਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਸ਼ਬਦ - ਚਿੱਤਰ ਸੁਹਜਮਈ ਅਤੇ ਸਰਵਾਂਗੀ  ਸੰਪੂਰਣ ਹਨ,  ਜਿਵੇਂ – ਇੱਕ ਸਾਰਾ ਗਤੀਮਾਨ ਰਾਜਸੀ ਰੱਥ  ( ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ,  1 . 4 )  ,  ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਮਿਰਗ - ਸ਼ਾਵਕ  ( ਯਾਦ - ਸ਼ਾਕੁਂਤਲ ,  1 . 7 )  ,  ਉਰਵਸ਼ੀ ਦਾ ਫੁੱਟ – ਫੁੱਟ ਕੇ ਹੰਝੂ ਬਹਾਉਣਾ  ( ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ,  ਛੰਦ 15 )  ,  ਚਲਾਇਮਾਨ ਕਲਪ ਰੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਦਾ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਣਾ  ( ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ,  ਛੰਦ 19 )  ,  ਉਪਮਾ ਅਤੇ ਰੂਪਕਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਵੋਪਰ ਹੈ ।
ਸਰਸਿਜਮਨੁਵਿੱਧਂ ਸ਼ੈਵਾਲੇਨਾਪਿ ਰੰਮਿਅਂ ਮਲਿਨਮਪਿ ਹਿਮਾਂਸ਼ੋਰਲਕਸ਼ਮ ਲਕਸ਼ਮੀਂ ਤਨੋਤੀ । ਇਇਮਿਧਕਮਨੋਗਿਆ ਵਲਕਲੇਨਾਪਿ ਤੰਵੀ ਕਿਮਿਹ ਮਧੁਰਾਣਾਂ ਮੰਡਨਂ ਨਾਕ੍ਰਿਤੀਨਾੰ । ।
‘ਕਮਲ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਿਵਾਲ ਵਿੱਚ ਚਿੰਮੜਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ।  ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਕਲੰਕ ,  ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਲ਼ਾ ਹੈ ,  ਪਰ ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ।  ਇਹ ਜੋ ਪਤਲੀ ਕੰਨਿਆ ਹੈ ,  ਇਸਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਲਕਲ - ਬਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਖਾਈ  ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ।  ਕਿਉਂਕਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸੋਭਨੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ  ? ’
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਪਤਨੀ ਦੀ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਜਿਹੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ।  ਮੰਮਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ  :  ‘ਕਾਂਤਾਸੰਮਿਤਤਯੋਪਦੇਸ਼ਾਯੁਜੇ । ’ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ  ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਕਰਨ ਨਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।  ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਪਾਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ ਸਮਾਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਚਾਲ ਚਲਣ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।
ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਆਮਿਰ ਅਤੇ ਉੱਜਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਛਾਪ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ,  ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ  ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ  ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣ  ਦੇ ਲਈ ,  ਪ੍ਰੇਮ - ਵਾਸਨਾ ,  ਇੱਛਾ  ਆਕਾਂਖਿਆ ,  ਆਸ - ਸਵਪਨ ,  ਸਫਲਤਾ ਅਸਫਲਤਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।  ਭਾਰਤ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਖੰਡਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ।
ਕਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਦਵੰਦਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਿਭਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ।
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਹਜ ਦੇ ਪਲ,  ਸਾਹਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ,  ਤਿਆਗ  ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੀ ਨਿਤ - ਨਿਤ ਬਦਲਦੀਆਂ ਮਨੋ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਰਾਖਵਾਂ ਹਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ  ਦੇ ਅਕਹਿ ਚਿਤਰਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਸਤਰਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੂਕਤੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿਮਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲਈ  ਮਾਪਦੰਡ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।  ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਆਤਮਕ ਹੈ ।  ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ - ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਸੰਕੀਰਣ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹਾਂ ।  ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਮੋਹਜਾਲਾਂ ਤੋਂ  ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਕੇ ਚੇਤਨਾ  ਦੇ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ - ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਜੋ ਅਜਨਮਾ ,  ਚਰਮ ਅਤੇ ਕਾਲ ਅਤੀਤ ਹੈ ।  ਅਸੀਂ ਇਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ,  ਇਸਦੀ ਵਰਗਾਂ ,  ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ।  ਇਸ ਚਰਮ ਸੱਚ ਦੀ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ।  ਰਘੂਵੰਸ਼  ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ  -  ‘ਬਰਹਮਾਭੂਇੰ ਗਤੀਂ ਅਜਾਗੰ । ’ ਗਿਆਨੀਪੁਰੁਸ਼ ਕਾਲ ਅਤੀਤ ਪਰਮ ਸੱਚ  ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ।
ਉਹ ਜੋ ਚਰਮ ਸੱਚ ਹੈ ਸਾਰੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ  ਉੱਤੇ ਹੈ ।  ਉਹ ਸਰਵਗਿਆਨੀ,  ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਹੈ ।  ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ  ( ਤ੍ਰੈਮੂਰਤੀ )  ਬ੍ਰਹਮਾ ,  ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ – ਕਰਤਾ ,  ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ।  ਇਹ ਦੇਵ  ਲੋਕ ਪਦ ਵਾਲੇ ਹਨ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸ਼ਿਵਤੰਤਰ  ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ ।  ਤਿੰਨਾਂ 1. ਯਾਦ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, 1. 17 ਨਾਟਕਾਂ – ਯਾਦ ਸ਼ਾਕੁਂਤਲ, ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ,  ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰ – ਦੀਆਂ ਆਰੰਭਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸ਼ਿਵ - ਸੇਵਕ ਸਨ ।  ਵੇਖੋ ਰਘੂਵੰਸ਼  ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ  :
ਜਗਤ: ਪਿਤਰੌ ਵੰਦੇ ਪਾਰਬਤੀ - ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੌ ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਈਸਵਰ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ  ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ ਤਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੰਕੀਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸਾਊ ਹੈ ।  ਦੂਸਰਿਆਂ  ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ।  ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭੈੜੇ ਹਠ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂਧਤਾ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ ।  ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹ ਰਸਤਾ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਛਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਖੀਰ ਰੱਬ  ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ ਇੱਕ ਹੀ ਰੱਬ  ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ  ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ ।
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ।  ਇਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ  ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸ਼ਾ ਹੈ ।  ਜਿਵੇਂ ਸਾਡਾ ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਉਂਜ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।  ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ।  ਫਤਹਿ ਆਖੀਰ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ।  ਜੇਕਰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੁਖਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਸਾਮੰਜਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਨਤਾ  ਦੇ ਅਖੀਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ ।  ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਹ ਸਭਨਾਂ  ਇਸਤਰੀ - ਪੁਰਸ਼ਾਂ  ਦੇ ਦੁੱਖ - ਦਰਦਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ।
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਨਿਰਾਕਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਮਨ ਨੇ ਗਿਆਨ - ਧਿਆਨ ਉੱਤੇ ਜਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖ - ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਅਵਹੇਲਨਾ ਕੀਤੀ । ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿਆਪਕ ਸੀ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ,  ਲੋਕ ,  ਚਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ  ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ  ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ  ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ  ਦੇ ਦੁਖਾਂ ,  ਇੱਛਾਵਾਂ ,  ਵਕਤੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਆਸਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੀ ।
ਉਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ ,  ਕਾਮ  ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ – ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ  ਦੇ ਚਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮੰਜਸ  ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ  ।  ਅਰਥ ਉੱਤੇ ,  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵੀ ਸਮਿੱਲਤ ਹੈ ਧਰਮ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।  ਸਾਧਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ - ਸੰਬੰਧ ਹੈ ।  ਜੀਵਨ ਨਿਯਮਕ  ( ਆਦਰ ਯੋਗ )  ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ  ਹੀ ਜੀਣ ਲਾਇਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਵੱਛ ਅਤੇ ਉੱਜਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਕਵੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀ ।
ਇਤਹਾਸ ਕੁਦਰਤੀ ਸਚਾਈ ਨਾ ਹੋਕੇ ਨੈਤਿਕ ਸੱਚ ਹੈ । ਇਹ ਕਾਲ - ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਲੇਖਾ - ਲੇਖਾ ਮਾਤਰ  ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਇਸਦਾ ਸਾਰ ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ।  ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕਰ ਉਸ ਆਂਤਰਿਕ ਨੈਤਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।  ਇਤਹਾਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਇੱਛਾ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਯਾਂ ਅਜਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਹਨ ।
ਰਘੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਹਕਲੰਕ ਸਨ ।  ਧਰਤੀ ਤੋਂ  ਲੈ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ  ( ਆਸਮੁਦਰਕਸ਼ਿਤੀਸਾਨਾੰ )  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਸਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾਨ ਲਈ ਕੀਤਾ,  ਸੱਚ ਲਈ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ,  ਫਤਹਿ ਦੀ ਆਕਾਂਕਸ਼ਾ ਜਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਸਥ ਜੀਵਨ ਪੁਤਰੇਸ਼ਣਾ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ।  ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ,  ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ  ਦੇ ਸੁਖਭੋਗ ,  ਬੁਢੇਪਾ ਵਿੱਚ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ ।
ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਮਾਮਲਾ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਵਿਅਕਤੀ - ਕਾਲੀਆਣ ਲਈ ਕੀਤੀ, ‘ਪ੍ਰਜਾਨਾੰ ਅਤੇ ਭੂਤਿਆਰਥੰ’ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਹਸਰਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਪਰਤਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।  ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੀਆਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।  ਰਾਜਾ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪਿਤਾ ਹੈ ,  ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਜੀਵਿਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਮਾਤਾ - ਪਿਤਾ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਭੌਤਿਕ ਜਨਮ  ਦੇ ਹੇਤੁ ਹੈ ।  ਰਾਜਾ ਅਜ  ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹੀ ਮਾਨਤਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਿੱਤਰ ਹੈ ।
ਅਭਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾੰਕੁਤਲਮ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਵੀ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ :  ‘ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਸਤਰ ਤਰਸਤ ਅਤੇ ਪੀੜੀਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈਆਂ ਹਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿਰਦੋਸ਼ੋਂ ਉੱਤੇ ਚੋਟ  ਦੇ ਲਈ । ’ ‘ਆਰਤ ਤਰਾਣਾਏ ਵਾਹ ਸ਼ਸਤਰੰ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਹਾਰਤੁੰ ਅਨਗਸਿ । ’ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਭਰਤ,  ਜਿਸਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਰਤ ਪਿਆ ਹੈ ,  ਸਰਵਦਮਨ ਵੀ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ – ਇਹ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੇਵਲ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੁਆਂ ਉੱਤੇ ਜੇਤੂ ਪਾਈ ਅਪਿਤੁ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਸੰਯਮ ਵੀ ਸੀ ।  ਰਾਜਾ ਲਈ ਆਤਮਸੰਯਮ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ।
ਰਘੂਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀਵਰਣ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਸਦੇ ਅੰਤ:ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਜਿਆਦਾ ਨਾਰੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਠੀਕ ਨਾਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ।  ਉਸਨੂੰ ਕਸ਼ਏ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੋਗ ਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਪਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।  ਸ਼ਾਲੀਨ ਮਨੁੱਖ - ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੰਜਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ।  ਕਾਲੀਦਾਸ ਕਹਿੰਦਾਹੈ  :  ‘ਹੇ ਕਾਲੀਆਣੀ,  ਖਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ  ਦੇ ਉਪਰਾਂਤ ਵੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਤਨ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ,  ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਤਰਾਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ । ’
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਧੁ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜਨੀਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭਿਖਿਆ ਪਾਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ।
ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜੜ ਅਤੇ ਅਪਰਿਵਰਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ।  ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਠੀਕ ਅਰਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।  ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਇੱਕ - ਦੂਜੇ  ਦੇ ਪੂਰਕ ਹਨ ।  ਜਿੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰਫ ਅਤੀਤ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਉਥੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਵਿੱਖ  ਦੇ ਨਿਆਸਧਾਰੀ  ( ਟਰਸਟੀ )  ਹਨ ।  ਆਪਣੇ ਅਖੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਠੀਕ ਚਾਲ ਚਲਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਖੀਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਝਾਂਕਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।  ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ  ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋਣ  ਦੇ ਨਾਤੇ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਆਰੋਪਿਤ ਲੜਾਈ ਕਰਨ  ਦੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਵਲੋਂ ਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੁਕਰਾਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,  ‘ਏਥਨਸ ਵਾਸੀਆਂ  ! ਮੈਂ ਰੱਬ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਨਹੀਂ । ’ ਤਾਂ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਆਪਣੀ ਅਰੰਤਾਤਮਾ  ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬੱਝੇ - ਬੰਧਾਏ ਨਿਯਮਾਂ  ਦੇ ਅਨੁਪਾਲਨ  ਦੇ ਕਾਰਨ ।  ਆਰੰਭਿਕ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੜ - ਚੇਤਨ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਵੈਦਿਕ ਦੇਵੀ  - ਦੇਵਤਾ ਕੁਦਰਤ  ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ।  ਆਤਮਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ,  ਹਿਮਚੋਟੀਆਂ  ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਲੋਂ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਰਿਹਾ ਹੈ ।  ਮਨੁੱਖ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀਆਂ ਜੜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ  ।  ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ,  ਰੁੱਤ - ਤਬਦੀਲੀ – ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ - ਮਨ  ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ,  ਵਿਵਿਧਤਾ ਅਤੇ ਚੰਚਲਤਾ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ।  ਕਾਲੀਦਾਸ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਯੰਤਰਵਤ ਅਤੇ ਨਿਰਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਹੈ ।  ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਪਾਤਰ ਦਰਖਤ - ਬੂਟੀਆਂ ,  ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਆਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਾਤ ਭਾਵਨਾ  ਹੈ ।  ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁਲ ,  ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਉਛਲਦੇ - ਕੁੱਦਦੇ ਪਸ਼ੁਆਂ  ਦੇ ਵਰਮਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ।  ਰਘੂਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਗਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਅਨੁਪਮ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।  ਰਿਤੁਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਛੇ ਰੁਤਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦੇਸਪਰਸ਼ੀ ਟੀਕਾ ਹੈ ।  ਇਹ ਟੀਕਾ ਕੇਵਲ ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ - ਸੁਹਜ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ  ਮਨੁੱਖ - ਮਨ  ਦੇ ਵਿਵਿਧ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਾ ।  ਕਾਲੀਦਾਸ ਲਈ ਨਦੀਆਂ ,  ਪਰਬਤਾਂ ,  ਜੰਗਲ - ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਸ਼ੁਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ।
ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕੰਨਿਆ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਅਮਾਨੁਸ਼ੀ ਮਾਂ ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ਗਾਮੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਤੱਦ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ – ਪੋਸਣ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੰਠ ਰਿਸ਼ੀ  ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਗਏ ।  ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਜਿਆ,  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਉੱਤੇ ਫਲ - ਫੁਲ ਆਏ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਉਤਸਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਇਆ ।  ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ  ਦੇ ਵਿਆਹ  ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ ,  ਵਨਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪ - ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ,  ਕੋਇਲਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ  ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ।  ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੀ ਵਿਦਾਈ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਉੱਠਿਆ ।  ਮਿਰਗਾਂ  ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ  ਚਾਰਾ ਛੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ,  ਮੋਰਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਾਂ  ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਗਿਰਾਏ ।
ਕਾਲੀਦਾਸ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਸਜੀਵ ਚਿੱਤਰ ਉਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਮਾਨਸ - ਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੇਜੋੜ ਹੈ ।  ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਯਥਾਰਥ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰਿਆ ਵੀ ਸੀ ।  ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ ।  ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰਣ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਿਮਾਮੰਡਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਵਲੋਂ ਇਤਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ।  ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ  ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।  ਸ੍ਰਸ਼ਟਿ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਨਹੀਂ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ ।
ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ  ਦੇ ਵਿਵਿਧ ਰੂਪਾਂ  ਦੇ ਚਿਤਰਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਮੀਰ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਖੁੱਲਕੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ।  ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਜਿਆਦਾ ਖਿੱਚ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਸਾਰਵਭੌਮ ਗੁਣ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਖ ਪਾਤਰ ਸੰਵੇਦਨਾ ਸਿਫ਼ਰ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਹਨ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਸਤਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਾਰੀ ਦਾ ਦੁੱਖ - ਦਰਦ ਅੰਤਰਤਮ ਦਾ ਹੈ ।
ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਵੈਭਿਮਾਨ ਉਸਦੇ ਦਫ਼ਤਰ,  ਕਾਰਖਾਨੇ ਜਾਂ ਰਣਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਨਾਰੀ  ਦੇ ਸੁਸੰਸਕਾਰ ,  ਸੁਹਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਨਤਾ  ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ।  ਆਪਣੇ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸਾਮੰਜਸ  ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ  ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ )  ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ।
ਜਦੋਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨਾਰੀ ਦੇ ਸੁਹਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਮਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਵਰਣੋਂ  ਦੇ ਵਾਸਨਾਜੰਨਿ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਤੀਵਿਸਤ੍ਰਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੋਲ ਲੈਂਦੇ ਹੈ ।  ਮੇਘਦੂਤ ਵਿੱਚ ‘ਮੇਘ’ ਨੂੰ ‘ਯਕਸ਼’ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਟੀਕਾ  ( ਹੁਲਿਆ )  ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ  :
‘ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ,  ਪਤਲੀ ਅਤੇ ਗੋਰੀ ਹੈ ,  ਦੰਦ ਪਤਲੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ । ਹੇਠਾਂ  ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਪੱਕੇ ਬਿੰਬ ਫਲ  ( ਕੁੰਦਰੂ )  ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਹਨ  ।  ਕਮਰ ਪਤਲੀ ਹੈ ।  ਅੱਖਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹਰਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ ।  ਧੁੰਨੀ  ਡੂੰਘੀ  ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਲ ਉਸਦੀ ਨਿਤੰਬਭਾਰ ਤੋਂ ਮੰਦ ਅਤੇ ਸਤਨਭਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ  ਦੇ ਵੱਲ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ । ’
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੋਚਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨੇਕ ਨੂੰ ਸਮਾਜ  ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਹਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਦਵੰਦਾਂ  ਅਤੇ ਤਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮੰਜਸ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ।  ਪੁਰਖ ਸੰਦੇਹਮੁਕਤ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ  ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਨ ।  ਬਹੁ ਵਿਵਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਲਈ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ,  ਪਰ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਕਲਪਨਾਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਹਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚੇ  ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ  ।  ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉਹ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ,  ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਮਈ  ਹਨ ।
ਪ੍ਰੇਮ ਲਈ ਝਲੀਆਂ ਕਠਿਨਾਇਆਂ ਅਤੇ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਹਨ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਰੂਪ ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ।
ਮਾਲਵਿਕਾਗਨਿਮਿਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਧਰਿਣੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ ।  ਉਸ ਵਿੱਚ ਗਰਿਮਾ ਅਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ ।  ਇਰਾਵਤੀ ਕਾਮੀ,  ਮੂਰਖ ,  ਸ਼ੰਕਾਲੁ ,  ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਮਨਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ।  ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਮਾਲਵਿਕਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਟੁ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਫਟਕਾਰਦੀ ਹੈ ।
ਮਾਲਵਿਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਗਨੀਮਿਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਇੰਦਰੀਪਰਕ ਹੈ ।  ਰਾਜਾ ਦਾਸੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਲਾਵੰਣਿਏ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੈ ।  ਵਿਕਰਮੋਰਵਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੈਵੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ ।  ਉਰਵਸ਼ੀ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਆਮ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਹੈ ।  ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ।  ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਗੁਆਣ ਦੇ ਬਜਾਏ  ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਰਿਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।  ਉਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਵਾਰਥਮੁਖੀ  ਹੈ ।
ਕੂਡਿਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੰਗ ਮੰਚ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਸ  ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਮਹਾਨ ਕੂਡਿਅੱਟਮ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟ ਸ਼ਾਸਤਰ  ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਵਰਗੀ ਨਾਟ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਦੁਸ਼ਕਰੱਤਨਮ ਪਦਮਸ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਮਨੀ ਸ੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਚਕਿਆਰ ਨੇ ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ  ਦੇ ਮੰਚਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ।  ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ।  ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਕਵਿ ਰਤਨ ਕਾਲੀਦਾਸ ਅਤੇ ਮਹਾਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ਼ਲ ਇਫੇਕਟ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਬਖੂਬੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ।  ਵੀ ਸ਼ਾਂਤਾਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਸੀ ।  ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ।
ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਨੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ‘ਹਾੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ’ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ,  ਜੋ ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਜੀਵਨ  ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਂਦਾ ਹੈ ।  ੧੯੭੬ ਵਿੱਚ ਸੁਰੇਂਦਰ ਵਰਮਾ  ਨੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਲਿਖਿਆ ,  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਬਤੀ  ਦੇ ਸਰਾਪ  ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਲੀਦਾਸ ਕੁਮਾਰਸੰਭਵ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਏ ਸਨ ।  ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਬਤੀ  ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾਪੂਰਵਕ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ,  ਜਿੱਥੇ ਪੰਡਤਾਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਓੱਤੇ ਅਨੇਕ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਏ ।  ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਲੇਖਕ  ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ,  ਸਗੋਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਅਜਾਦੀ  ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਵੀ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।
ਅਸਤੀ ਕੋਈ ਵਾਗਰਥੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਡਾ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ੧੯੮੪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਲਿਖਿਆ, ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕਾਲੀਦਾਸ  ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ  ਕਥਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ।  ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ,  ਕਾਲੀਦਾਸ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਸੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸੀ ,  ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬੈਠੇ ਸਨ ।  ਵਿਦਯੋੱਤਮ ਵਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਦੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇਸ ਕਾਲੀਦਾਸ  ਨਾਲ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ।  ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਠਗੇ ਜਾਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,  ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।  ਨਾਲ ਹੀ ,  ਵਿਦਯੋੱਤਮਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਰਜਿਤ ਕਰ ਪਰਤਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗੀ ।  ਜਦੋਂ ਕਾਲੀਦਾਸ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਰਜਿਤ ਕਰ ਪਰਤੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਗੁਰੂ ਮੰਨ ਲਿਆ । ਗਾਥਾਵਾਂ
ਕਾਲੀਦਾਸ ਅਤੇ ਦੰਡੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਕਵੀ ਸਨ, ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸਰਸਵਤੀ  ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ।  ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ,  ਦੰਡੀ ।  ਦੁਖੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ,  ਤਾਂ ਮਾਂ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ? ਮਾਤਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਤਵਮੇਵਾਹਂ ,  ਯਾਨੀ ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੋਨਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਾਂ ।
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ
ਕਾਲੀਦਾਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।  ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੀ ਉਸਦਾ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਡੀਸੀ ਬੁਕਸ ਕੋੱਟਇਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਕੁੱਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਰਾਮ ਦੁਲਾਰੀ ਸਿਨਹਾ
ਰਾਮ ਦੁਲਾਰੀ ਸਿਨਹਾ (1922–1994) ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ  ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੁਲਾਰੀ ਭਰਤ ਦੀਆ ਗਵਰਨਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ 23 ਫਰਵਰੀ 1988 ਤੋਂ 12 ਫਰਵਰੀ 1990 ਤੱਕ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਗਵਾਨਰ ਰਹਿ। thumb|ਰਾਮ ਦੁਲਾਰੀ ਸਿਨਹਾ, ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦ ਆਹੁਦੇ ਸਮੇ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922
ਦਹਿਨ
ਦਹਿਨ: ਹਰੇਕ ਬਾਲਣ ਜਲਣ ਤੇ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਤਾਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਣ ਦੇ ਜਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਹਿਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਾਲਣਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਹਵਾ ਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਾਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਊਰਜਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਦਹਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਕਲੋਰੀਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦਹਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਹਿਨ ਇੱਕ ਆਕਸੀਕਾਰਕ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਪ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਦਾਰਥ ਦਹਿਨਕਾਰੀ ਹਨ ਜਿਵੇ: ਕਾਗਜ਼, ਮੀਥੇਨ, ਈਥੇਨ, ਬਿਊਟੇਨ, ਪ੍ਰੋਪੇਨ, ਘਰੇਲੂ ਰਸੋਈ ਗੈਸ, ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਆਦਿ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੈਰਦਹਿਨਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ, ਕੱਚ ਅਤੇ ਸੀਮੇਂਟ।
ਰਸਾਇਣਿਕ ਕਿਰਿਆ
ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਾਰਬਨ ਦਾ ਦਹਿਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: where z = x + ¼y.
ਦਹਿਨਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਤਦ ਹੀ ਜਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਨਤਮ ਤਾਪਮਾਨ ਤੱਕ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਜਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਜਲਣ ਤਾਪਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੇ ਅਸੀਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਜਲਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਲਣ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪੈਟਰੋਲ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਨਾਲੋਂ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕੇ ਪੈਟਰੋਲ ਦਾ ਪ੍ਰਜਲਣ ਤਾਪਮਾਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਕੁਝ ਬਾਲਣਾ ਨੂੰ ਜਲਾਉਂਣ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਤਲਵ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਬਾਲਣਾਂ ਦਾ ਤਾਪਮੁੱਲ ਜਾਂ ਕੈਲੋਰੀ ਮੁੱਲ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਤਾਂ
ਦਹਿਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਐਨਡੀਐਲਆਈ) ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੈਟਾਡੇਟਾ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਪਾਠ ਸੂਚਕਾਂਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਡਿਜੀਟਲ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ, ਲੇਖ, ਵੀਡੀਓ, ਆਡੀਓ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਲੈਕਚਰ, ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ, ਗਲਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦ ਸਿੱਖਣ ਮੀਡੀਆ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਮੁਫਤ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂਰੇਖਾ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾਵਡੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ 19 ਜੂਨ, 2018 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਤੱਕ, ਇਸਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਿਚ 45,825,715+ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ 150,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੰਡ ਹਨ।
ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ (ਓਸੀਆਰ) ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਐਨਡੀਐਲਈ ਉੱਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਖਵਾਜਾ ਗੁਲਾਮਸ ਸੱਯਦੈਨ ਦੁਆਰਾ "ਅਲੀਗੜ ਕੀ ਤਾਲੀਮੀ ਤਹਿਰੀਕ" ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦੁਆਰਾ ਮਕਤੀਬ-ਏ-ਸਾਨਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ।ਇਸ ਤੇ ਵਰਲਡ ਈਬੁਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਰਲਗੱਡ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਇਸ ਸੋਧ ਵੇਲੇ ਤੱਕ 61 ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ 588 ਥੀਸਿਸ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੇ ਸਰਵਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਰੋਕਾਂ
ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਫ ਦਾਖ਼ਲ(ਰਜਿਸਟਰਡ) ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਰਜਿਸਟ੍ਰੀਕਰਨ ਕਾਰਜ ਕੇਵਲ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
ਡਿਲਿਵਰੀ ਫਾਰਮੈਟ
ਇਸ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਐਂਡਰਾਇਡ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਗੂਗਲ ਪਲੇ  ਅਤੇ ਆਈ ਓ ਐਸ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਐਪਲ ਦੇ ਅਲਪ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਵੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊ ਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਖੜਗਪੁਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ
ਪੰਡੋਰੀ ਮੁਸ਼ਾਰਕਤੀ
ਪੰਡੋਰੀ ਮੁਸ਼ਾਰਕਤੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਰੁੜਕਾ ਕਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼
ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ (The New York Times ) ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਾਮੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1851 ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਵਿਸ ਰੇਮੰਡ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਜੋਨਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੇਮੰਡ, ਜੋਨਸ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ 132 ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ "ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਅਖਬਾਰ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 18ਵੇਂ ਅਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ
ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਕ੍ਰੀਨਾਈਟਰ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਜੋ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ, ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ:ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1988 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਾਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਸਿਧਾਰਥ ਗੁਪਤਾ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਹੈ।
ਜੂਨ 2020 ਵਿਚ, ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ ਇੱਕ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੋਸਟ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
ਕਰੀਅਰ
2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਆਈਫਾ ਐਵਾਰਡਜ਼, 2018 ਲਈ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਈਫਾ ਬਜ਼ ਵੂਟ 'ਤੇ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ। ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਉੱਤੇ ਏਸ ਆਫ ਸਪੇਸ ਨਾਮਕ ਆਪਣਾ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ।
2019 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿਚ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਕ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9 ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ. ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਅਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਲਈ ਪੰਚ ਬੀਟ ਬਣਾਇਆ. ਮਾਰਚ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਖਟੜਾ ਖੱਟੜਾ ਖਟੜਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਮੁਕਾਬਲਾ ਭਾਰਤੀ, ਸਿੰਘ, ਆਲੀ ਗੋਨੀ, ਹਰਸ਼ ਲਿਮਬਾਚਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੀਤਾ..
ਮਈ 2019 ਵਿਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਦੰਗਲ ਟੀਵੀ ਲਈ ਮਾਨਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਲੜੀ 'ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਆਸਾ' ਬਣਾਈ। ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਏਸ ਫ ਸਪੇਸ 2 ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ.
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਯੂ ਆਰ ਅਨੰਤਮੂਰਤੀ
ਉਡੁਪੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਆਚਾਰੀਆ ਅਨੰਤਮੂਰਤੀ (21 ਦਸੰਬਰ 1932 - 22 ਅਗਸਤ 2014) ਇੱਕ ਕੰਨੜ-ਭਾਸ਼ੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ ਨਾਵਿਆ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨਪੀਠ ਯਾਫਤਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਪੀਠ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਛੇਵਾਂ ਹੈ। ਗਿਆਨਪੀਠ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੇਰਲ ਦੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਰਹੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੇਖਕ
ਪ੍ਰਤਿਭਾ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)
ਐਡਵੋਕੇਟ ਪ੍ਰਤਿਭਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Adv. Prathibha) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮੈਂਬਰ (ਐਮ.ਐਲ.ਏ.) ਹੈ, ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਯਾਮਕੁਲਮ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 2010-2015 ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ 2005-2010 ਦੌਰਾਨ ਥਕਾਝੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਥਕਾਝੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਵੇਰਵੇ
ਸ੍ਰੀ ਦੀ ਧੀ ਵੀਕੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਜੇ ਉਮਯਾਮਾ। 10 ਮਈ 1977 ਨੂੰ ਠਕਾਝੀ ਵਿਖੇ ਜਨਮੇ। ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਐਲਐਲਬੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤੀ
ਉਹ 2000-2005 ਵਿੱਚ ਥੱਕਾਝੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 2005-2010 ਦੌਰਾਨ ਥੱਕਾਝੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਉਹ 2010-2015 ਤੱਕ ਅਲਾਪੁਝਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਕਯਾਮਕੁਲਮ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਕੇਰਲ ਦੀ 14ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ 15ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
2016 ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਡਵ. INC ਦੀ ਐਮ. ਲੀਜੂ, 11857 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਅਤੇ 2021 ਕੇਰਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ INC ਦੀ ਅਰੀਥਾ ਬਾਬੂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 6298 ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਮੋਰਾ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)
ਮੋਰਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: mora, ਬਹੁਵਚਨ morae ਜਾਂ moras, ਆਮ ਪ੍ਰਤੀਕ μ) ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਚਾਰਖੰਡ ਭਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਲ ਜਾਂ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਦਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੋਰਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਅੱਡ ਅੱਡ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੇਮਜ ਡੀ ਮੈਕਕਾਲੇ ਨੇ 1968 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ: ਮੋਰਾ “ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਹੈ ਜੋ ਦੀਰਘ ਉਚਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਘੂ ਉਚਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ।” ਇਹ ਪਦ “ਲਮਕਾਓ ਅਤੇ ਦੇਰੀ” ਲਈ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਛੰਦ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋਨੋਸ (ਸਮਾਂ) ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮੋਰਾ ਵਾਲੇ ਉਚਾਰਖੰਡ ਨੂੰ ਮੋਨੋਮੋਰੈਕ; ਦੋ ਮੋਰਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਾਈਮੋਰੈਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਮੋਰਾ ਵਾਲੇ ਉਚਾਰਖੰਡ ਨੂੰ ਟਰਾਈਮੋਰੈਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਐਂਕਾਈਲੌਸਿਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਸੋਵਰੇਮੈਨਿਕ
ਸੋਵਰੇਮੈਨਿਕ  ("Современник", ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: ਸਮਕਾਲੀ) ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਤੋਂ 1836-1866 ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰੂਸੀ, ਸਾਹਿਤਕ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਰਸਾਲਾ ਸੀ।
ਮੜੌਲੀ ਖੁਰਦ
ਮੜੌਲੀ ਖੁਰਦ, ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪਨਗਰ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਛਿਪਦੇ ਵੱਲ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਮੋਰਿੰਡਾ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਰੋਡ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1200 ਦੇ ਲਗਪਗ ਹੈ ਤੇ ਵੋਟਰ 700 ਹਨ। ਮਿੰਨੀ ਮੁਹਾਲੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਕਬਾ 3000 ਵਿੱਘੇ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਜਾਊ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਇੱਕ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ, ਦੋ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ, ਕੈਪਟਨ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ, ਹੌਲਦਾਰ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ, ਮਹਿਮਾ ਸਿੰਘ, ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੋਮਾ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ 1965 ਤੇ 1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਟਿਮ ਕੁਕ
ਟਿਮੋਥੀ ਡੋਨਾਲਡ "ਟਿਮ" ਕੁਕ (ਜਨਮ: 1 ਨਵੰਬਰ 1960) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਏੱਪਲ ਇੰਕ ਦੇ ਸੀਈਓ ਹਨ। 2012 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕੀ $378 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਕੁਲ ਤਨਖਾਹ ਪੈਕੇਜ ਕੁਕ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਨਖਾਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀਈਓ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਾਨਾ ਬਸੀਜ ਰਾਸਿਖ
ਸ਼ਬਾਨਾ ਬਸੀਜ ਰਾਸਿਖ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਸਿੱਖਿਆਕਰਮੀ, ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਬਸੀਜ ਰਾਸਿਖ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਸ਼ਬਾਨਾ 2002 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ।
ਉਸ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮਿਡਲਬਰੀ ਕਾਲਜ, ਵਰਮਾਂਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲੈ ਲਿਆ।
ਹੇਲਾ
ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ, ਬਸੀਜ-ਰਾਸਿਖ ਨੇ ਹੇਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਕਰਨਾ" ਹੈ। ਸਮੂਹ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫੰਡ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੱਖੇ ਸਨ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
ਬਸੀਜ-ਰਾਸਿਖ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੈਮਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਟਾਪ ਟੈਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਅਫ਼ਗਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ" ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਇੱਕ TEDx ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗਰਾਫਿਕ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ "ਉਭਰਦਾ ਐਕਸਪਲੋਰਰ" ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ 10x10 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ
ਨਿਊਕਲੀ ਭੱਠੀ
ਪਰਮਾਣੂ ਭੱਠੀ ਉਹ ਜੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਨਿਊਕਲੀ ਨਿਰੰਤਰ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਰਜਾ ਬਦਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਕਲੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਕਲੀ ਭੱਠੀਆਂ
ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ
ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ (22 ਨਵੰਬਰ 1939 - 10 ਅਕਤੂਬਰ 2022) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ, ਜੋ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕੇਂੰਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਜੀਵਨ
ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਨਵੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਇਟਾਵਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੈਫਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸੁਧਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਅਭੈਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਰਾਮਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਸੁਧਰ ਸਿੰਘ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਭਲਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗੁਰੂ ਨੱਥੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੈਨਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਆਜੋਜਿਤ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਤੀ-ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ ਨੱਥੂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਖੇਤਰ ਜਸਵੰਤ ਨਗਰ ਤੋਂਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਫਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਆਗਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਏ ਅਤੇ ਜੈਨ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਕਰਹਲ (ਮੈਨਪੁਰੀ) ਤੋਂ ਬੀ ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਗੋਗਾਜੀ
ਗੋਗਾਜੀ(ਰਾਜਸਥਾਨੀ:गुग्गो) ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇਵਤਾ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਹਰਵੀਰ ਗੋਗਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਹਨੁਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਗੋਗਾਮੇੜੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਾਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲਪੱਖ ਦੀ ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਗੋਗਾਜੀ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸਦਾ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਚ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ ਹੈ "ਦੁਬਿਧਾ ਨ ਪੜਉ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਹੋਰੁ ਨ ਪੂਜਉ ਮੜੈ ਮਸਾਣਿ ਨ ਜਾਈ ॥" I don't worship anyone other than God, I don't visit tombs and crematoriums. ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗੋਗਾਜੀ ਨੂੰ ਗੁੱਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਵੀਰ ਗੋਗਾਜੀ ਗੁਰੂਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਚੌਹਾਨ ਵੀਰ ਗੋਗਾਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਕਰਮ ਸੰਵਤ 1003 ਵਿੱਚ ਚੁਰੂ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਦਰੇਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੱਧ ਵੀਰ ਗੋਗਾਦੇਵ ਦਾ ਜਨਮਸਥਾਨ, ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਚੁੱਲੂ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੱਤਖੇੜਾ ਦਦਰੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਦੂਰ - ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੋਗਾਜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਬਾਛਲ ਦੇਵੀ ਨਿਰਸੰਤਾਨ ਸੀ। ਔਲਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਔਲਾਦ ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ‘ਗੋਗਾਮੇੜ੍ਹੀ’ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਛਲ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਗਲ ਨਾਂਅ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਖਾਕੇ ਬਾਛਲ ਦੇਵੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਫੇਰ ਗੋਗਾਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਗੁਗਲ ਫਲ ਦੇ ਨਾਂਅ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਗਾਜੀ ਪਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁੱਗਾ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਸਿਲਿਅਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਪਰ ਗੁੱਗੇ ਦੇ ਮਸੇਰ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜਨ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਸਿਲਿਅਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲੈ ਗਏ। ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਸੱਪ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸਿਲਿਅਰ ਨੂੰ ਡੱਸ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਸਿਲਿਅਰ ਦਾ ਉਹਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨਾ ਮੰਨ ਜਾਣ ਤੇ,ਗੁੱਗੇ ਨੇ ਉਹਦਾ ਜਹਿਰ ਚੂਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਰਜਨ-ਸੁਰਜਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਿਲਿਅਰ ਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ। ਰਾਣੀ ਬਾਛਲ ਨੂੰ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਉਹਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਨਿਪੁੱਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ,ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਗੇ ਨੂੰ ਖਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਗਾ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਅ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੱਗਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਸਿਲਿਅਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ,ਤਾਂ ਆਉਣੋਂ ਹਟ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ
ਲੋਕਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੋਗਾਜੀ ਨੂੰ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਛੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਗਾਜੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੋਗਾਦੇਵ ਦੀ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਅਸਤਬਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ, ਲੇਕਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰਕਾਬ ਅਜੇ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਕਤ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ ਗੋਗਾਦੇਵ ਦੀ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਮੂਰਤੀ। ਭਗਤਜਨ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਮੰਦਿਰ ਉੱਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਕੇ ਮੰਨਤਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਗੋਗਾਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੋਗਾਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਲਕੜ ਉੱਤੇ ਸੱਪ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਗੋਗਾਜੀ ਦੀ ਮੇੜ੍ਹੀ (ਮੜ੍ਹੀ) ਤੱਕ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਪ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਨੌਮੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਗਾਜੀ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਪੀਰ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਗਾ ਪੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਇਮ ਖਾਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਮਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਹਰ ਪੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਕਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਥਾ ਟੇਕਣ ਅਤੇ ਮੰਨਤ ਮੰਗਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਗੋਗਾਜੀ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਰਜਿਤ ਕਰ ਇੱਕ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਲੋਕਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੀਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਗੋਗਾਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਦਦਰੇਵਾ(ਚੁਰੂ) ਚੌਹਾਨ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕ ਜੈਬਰ (ਜੇਵਰਸਿੰਘ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਛਲ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਭਾਦੋ ਸੁਦੀ ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ।
ਗੋਗਾ
ਹਨੁਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੋਹਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਗੋਗਾਜੀ  ਦੇ ਪਾਵਨ ਧਾਮ ਗੋਗਾਮੇੜ੍ਹੀ 'ਚ ਗੋਗਾਜੀ ਦਾ ਸਮਾਧੀ ਥਾਂ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦਦਰੇਵਾ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 80 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ,  ਜੋ ਸਾੰਪ੍ਰਦਾਇਕ ਸਦਭਾਵ ਦਾ ਅੱਲਗ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ,  ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੁਜਾਰੀ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਉਣ ਸ਼ੁਕਲ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਦਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੱਕ ਗੋਗਾਮੇੜੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਗੋਗਾਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਅਤੇ ਗੋਗਾ ਪੀਰ ਅਤੇ ਜਾਹਰ ਵੀਰ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਗਾਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਗਦੀ ਹੈ।  ਭਗਤ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ  ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਸਿਰ ਨਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਗੋਗਾਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਉੱਤੇ ਆਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਗੋਗਾ ਜੀ   ਦੇ ਮੰਦਿਰ  ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਅਤੇ ਛੜੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਗੋਗਾਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਹੱਦ ਸਰਧਾ ਭਾਵ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ - ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਜੜੀ, ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੋਗਾ ਵੀਰ ਗੋਗਾਜੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੋਰਖਟੀਲਾ ਸਥਿਤ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਧੂਣ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਨਵਾਕਰ ਭਕਤਜਨ ਸੁੱਖਾਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੂਰਮਗਤੀ, ਧਰਮ, ਪਰਾਕਰਮ ਅਤੇ ਉੱਚ ਜੀਵਨ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਦੇਵਤਾ ਜਾਹਰਵੀਰ ਗੋਗਾਜੀ ਦੀ ਜੰਮਸਥਲੀ ਦਦਰੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਾਨ ਪੰਚਮੀ (ਸੋਮਵਾਰ) ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸਹਿਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਦਦਰੇਵਾ
ਜਾਤਰੂ ਦਦਰੇਵਾ ਆ ਕੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਧੋਕ ਆਦਿ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਉੱਥੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲਾ ਜਾਹਰਵੀਰ ਗੋਗਾਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਆਪਣੀ - ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਰੂੰ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਕਚੌਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਜਾਤਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਤਰੂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸੰਗਲ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।
ਛਪਾਰ ਦਾ ਮੇਲਾ
ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਗੁੱਗੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਭਾਦਰੋਂ ਸੁਦੀ ਚੌਦਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਗੁੱਠੇ ਗੁੱਗੇ ਪੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁੱਗੇ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਮਾੜੀ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਲਿਆ ਕੇ ਕੀਤੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਮੇਲਾ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਬਾਲਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ
ਬਾਲਾ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ 2008 ਤੋਂ ਨਿਊ ਐਂਟਰਪਰੈਸ ਐਸੋਸੀਏਟਸ (ਭਾਰਤ),  ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਐਨ.ਈ.ਏ. ਦੁਨਿਆ ਦੀ ਸਾਬੋਂ ਵੱਡੀ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪਿਟਲ ਫਰਮ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਤਕਰੀਬਨ 13 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਫਰਮ ਹੈ। ਐਨ.ਈ.ਏ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ 14 ਕੰਪਨਿਆਂ ਤੇ ਪੂੰਜੀ ਲਗਾਈ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਜਮਨਾਲਾਲ  ਬਜਾਜ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟਡੀਸ ਤੋਂ ਕਿੱਤੀ.
ਇਸਦਾ ਵਿਆਹ ਚੈਤਨਿਆ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਐਮ&ਏ ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਾਰੀਕੋ ਲਿਮਿਟਡ ਏ ਸਾੰਭਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ., ਰਸਮੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਆਫ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ/ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਜਾਂ ਡੀ.ਸੀ., ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 16 ਜੁਲਾਈ 1790 ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਧਾਰਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪੋਟੋਮੈਕ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠਲਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੌਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਡੀ.ਸੀ. ਤੋਂ ਭਾਵ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕ ਆਫ ਕੋਲੰਬੀਆ ਹੈ। ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਇਸ ਦੇ ਗੁਆਡੀ ਰਾਜ ਹਨ।
ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਵਾਂ
ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਦ, ਵਾਈਟ ਹਾਊਸ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਲ, ਲਿੰਕਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰ ਸਪੇਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਜ਼ੋਆਲੋਜੀਕਲ ਪਾਰਕ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਦਾ ਸਮਿੱਥਸੋਨੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਜ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੋਟੋਮਿਕ ਦਰਿਆ ’ਤੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲਗਭਗ ਛੇ ਲੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ ਵਾੲ੍ਹੀਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 132 ਕਮਰੇ ਅਤੇ 32 ਬਾਥਰੂਮ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੋਜ਼ਾਰਟ ਅਤੇ ਸਲੇਰੀ
ਮੋਜ਼ਾਰਟ ਅਤੇ ਸਲੇਰੀ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਉਦਾਤ (ਦਰਸ਼ਨ)
[[Image: Caspar David Friedrich 032.jpg| thumb | right |(1817) ਹੈਮਬਰਗਰ ਕੁੰਸਥਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਸਪਰ ਡੇਵਿਡ ਫਰੈਡਰਿਕ ਦਾ,"ਧੁੰਦ ਦੇ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਘੁਮੱਕੜ"
19ਵੀਂ ​​ਸਦੀ ਦਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਉਦਾਤ ਦੇ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।]] ਉਦਾਤ ਜਾਂ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ (Sublime) ਪੱਛਮੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੱਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਲੋਨਗਿਨੁਸ (ਲੋਂਜਾਈਨਸ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਪੇਰਿਇਪਸੁਸ (ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾਤ ਤੱਤ) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਾਤ ਤੱਤ ਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਉਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਅੰਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ, ਆਵੇਸ਼ਪੂਰਣ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪੱਖ ਦੇ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਉਦਾਤ ਦੀ ਛੋਹ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਮਾਨਵਾਤਮਾ ਸਹਿਜ ਹੀ ਉਤਕਰਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਧਰਾਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਤੇ ਅਥਵਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁੱਝ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਉਹ ਖੁਦ ਆਪ ਉਸਦਾ ਭੋਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੇਕਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਉੱਨਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੀ ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਚਾਰ ਉਤੇਜਕ ਸਾਮਗਰੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਦਾਤ-ਤੱਤ-ਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਦਤ-ਤੱਤ-ਯੁਕਤ ਰਚਨਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਵਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਅਜੋੜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਸਰੋਤੇ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਅਮਿੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਂਜਾਈਨਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਾਤ ਆਲੰਬਨ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ: ਜੀਵੰਤ ਆਵੇਗ, ਜ਼ਿਆਦਤੀ, ਤਤਪਰਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਯੁਕਤ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਗਤੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੇਗ ਜਿਸਦੀ ਸਮਤਾ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਦਾਤ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਤੱਤ ਮਨ ਦੀ ਊਰਜਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਅਭਿਭੂਤੀ (ਪੂਰਨ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਭਿਭੂਤ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ), ਗੌਰਵ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸੰਭਰਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਉਦਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ
ਲੋਂਜਾਈਨਸ ਨੇ ਉਦਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ:
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰੰਗ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਕਤ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਨੀਂਹ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਉਦਾਤ (ਹਿੰਦੀ/ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਸਬਲਾਈਮ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ) ਬਾਰੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਂਜਾਈਨਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੇਚਨ (ਕਥਾਰਸਿਸ) ਸਿੱਧਾਂਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਦਾਤ ਦੀ ਕਥਾਰਸਿਸ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਹਾਇਕ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ‌ ਰੋਬੋਰਤੇਲੋ, ਬਵਾਇਲੋ, ਹੀਗਲ, ਕਾਂਟ, ਬਰੈਡਲੇ, ਕੈਰੇਟ, ਬਰੁਕ, ਵਾਲਟਰ ਪੇਟਰ, ਸਾਂਤਾਇਨਾ, ਬਰਕ, ਬੋਸਾਂਕੇ, ਜੁੰਗ ਆਦਿ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਾਂਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਜਨ, ਸੰਕੋਚ, ਸਫੁਰਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਬੋਧ ਉਦਾਤ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਤਮਕ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੀ ਇਸਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਾਬੋਧ ਨੂੰ ਸੁਖਮਈ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਦਾਤ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਾਂਟ ਦਾ ਮੱਤ ਕਲਾ ਦੇ ਓਨਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਤਮ ਦੇ। ਕਾਰਨ, ਕਲਾ ਅਨੁਭੂਤੀਜਨਕ ਉਦਾਤ ਬਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਆਤਮਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਬਰੈਡਲੇ ਨੇ ਉਦਾਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡਰ, ਰੁਮਾਂਚ, ਨਿਰਈ ਚਮਤਕਾਰ ਅਤੇ ਆਂਤਰਿਕ ਅਨੰਦਮਈ ਬਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਾਤ ਕਲਾਬੋਧ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸੁਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲਾਬੋਧ ਦੇ ਪੰਜ ਪੱਧਰ ਮੰਨੇ ਹਨ :-
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਧਮਾਨ ਮੰਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭਾਵਭਰਪੂਰਤਾ ਨੂੰ ਕਰਮਵਾਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਉਦਾਤ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਮਨਤਰ ਭਾਵ-ਬੋਧਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮਵਾਰ ਲਲਿਤ ਅਤੇ ਚੰਚਲ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ‌ ਬਰੈਡਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਾਬੋਧ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣ ਉਦਾਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਚਲ ਨਿਮਨਤਮ। ਉਦਾਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੁੰਗ ਦਾ ਕਥਨ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜੇ ਅਤੇ ਬੰਧਨ-ਗ੍ਰਸਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਅਸੀਮ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਤੱਤ ਦੇ ਉਦੈ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਵੇਦਨਾ ਤਥਾ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜੋ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਅਨੁਭਵ ਉਦਾਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।
ਕਾਰਲੁਕ ਲੋਕ
ਕਾਰਲੁਕ ਜਾਂ ਕਾਰਲੂਕ ਪੁਰਾਣੀ ਤੁਰਕੀ:, Qarluq, ਫ਼ਾਰਸੀ: خَلُّخ (ਖ਼ਾਲੋਖ਼), ਅਰਬੀ قارلوق "ਕਾਰਲੁਕ") ਇੱਕ ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਤੁਰਕੀ ਕਬੀਲਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਲਤਾਈ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾ-ਇਰਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਤਰਬਤਈ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਗੇਲੋਲੂ ( 葛邏祿, Gelolu ) ਵੀ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕਾਰਲੁਕ ਨਸਲੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਈਗੁਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਲੁਕ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਲੁਕਾਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਈਗੁਰ ਭਾਸ਼ਾ, ਉਜ਼ਬੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਲੀ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਨਾਮ
ਕਾਰਲੁਕ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ -
ਇਤਿਹਾਸ
ਕਾਰਲੁਕ ਗੋਏਤੁਰਕ ਖ਼ਨਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੰਨ 742 ਈ. ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਈਗੁਰ ਅਤੇ ਬਸਮਿਲ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੋਏਤੁਰਕ ਖ਼ਨਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ। 744 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਸਮਿਲਾਂ ਨੇ ਗੋਏਤੁਰਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਓਤੇਗੁਨ ( Ötügen ) ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਓਜ਼ਮਿਸ਼ ਖ਼ਾਨ ( Özmish Khan ) ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਈਗੁਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਲੁਕਾਂ ਨੇ ਆਪਸੀ ਗੰਢ-ਤੁੱਪ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਸਮਿਲਾਂ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਸਮਿਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਚੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਈਗੁਰ ਸਰਦਾਰ ਹੁਣ ਇਸ ਨਵੀਂ ਖ਼ਨਾਨ ਦਾ ਖ਼ਾਗਾਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਲੁਕ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜਪਾਲ ਬਣਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ਉਈਗੁਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਲੁਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਝੜਪਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਲੁਕਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰਨ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।