cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਬੱਦੂ ਲੋਕ
thumb|230px|[[ਸੀਰੀਆ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਂਦੀਆਂ ਦੋ ਬੱਦੂ ਔਰਤਾਂ]] thumb|230px|[[ਮਿਸਰ ਦੇ ਸਿਨਾਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਦੋ ਬੱਦੂ ਬੰਦੇ]] ਬੱਦੂ ( ਅਰਬੀ: ) ਜਾਂ ਬੱਦੂਈਨ (, ਬੱਦੂਇਨ ) ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 'ਅਸ਼ਾਇਰ'  ਯਾਨੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਰਡਨ, ਇਰਾਕ, ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਰੇਗਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਮ ਨਿਰੁਕਤੀ
ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ - ਅਰਧ-ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ। ਅਰਧ-ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਬਾਦਿਅਹ (بَادِية) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸਹਿਰਾ (صَحَرَاء)। ਬਾਦਿਅਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦੂਈ (بدوي) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਦੂ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬੀ ਕਬੀਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਲੋਕ
ਖੇੜੀ ਮੁਸਲਮਾਨੀ
ਖੇੜੀ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਉਹ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ 1947 ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਏ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਿਫਊਜੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਏਥੇ ਲੋਕ ਦੂਸਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਖੇੜੀ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਹੈ। 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਏਥੇ ਏਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਏਥੇ ਇੱਕ ਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਿੰਡ ਜੋ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਏਥੇ ਆਕੇ ਵੱਸੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈਕਿ ਜਦੋਂ ਵੱਡ-ਟੁਕ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਏਥੇ ਵੱਸਦੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਧੇ ਰਹਿੰਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।  ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮਸੀਤ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਿਹਾ।
ਭੂਗੋਲਿਕ ਦਿੱਖ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੜਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਛੱਪੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਸਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਗੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ।  ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਧਾ ਗੁਰੂਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਸੀਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।  ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮਸੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮਸੀਤ ਨੂੰ  ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ 2013 ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਗੁਰੂਘਰ ਤੇ ਮਸੀਤ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਉੱਥੇ ਨਵੇਂ ਗੁਰੂਘਰ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਹਨ।  ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧੰਦੇ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਰਾਮਗੜੀਆ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਮਿਸਰਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਕਿੱਤਾ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਰਾਜ ਮਿਸਰਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਨਾਲ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕਈ ਜੱਟ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜ ਮਿਸਤਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ  ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 6 ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ 6 ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਬਾਦੀ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 150 ਘਰ ਹਨ। ਪਿੰਡ 1000 ਦੀ ਵੋਟ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ
ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਮਸੀਤ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ੍ਰ:ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂਹ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 150 ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਰਹੰਦੀ ਇੱਟਾਂ ਬਣਿਆ ਇਹ ਖੂਹ ਸਲਾਮਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖੂਹ ਬਹੁਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿੰਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਖੂਹ ਬਚਿਆ ਹੈ ਬਾਕੀ ਸਭ ਪੂਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਖੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਤੂਤ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਖੋਖਲਾ ਤੇ ਉਪਰੋਂ ਹਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ  ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਹਾਣੀ
ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਚੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਪੀਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੀ ਉਹ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਗਰ ਚੁਬਾਰਾ ਪੈਂਦਾ। ਦੂਸਰੀ ਇਹ ਕਿ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਰੀਕ ਦਾ ਸਰਾਪ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਪਈ ਜਾਂਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ।
ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਂਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚਨਰਸਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 10ਵੀ  ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਕੂਲ ਸੰਕਟ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਘੱਟ ਹੈਤੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਭਾਸ਼ਾ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।  ਏਥੇ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਲਾਹੌਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ  ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਝਲਕ ਹੁਣ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ :- ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵਾਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਿਖਕੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ੀਦਯਾਂਗ ਸਰੋਵਰ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
ਸ਼ੀਦਯਾਂਗ ਸਰੋਵਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀਦਾਯਾਂਗ ਸ਼ੂਈਕੂ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦਯਾਂਗ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ ਜੋ ਬਾਓਸ਼ੂਈ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ, ਤਾਂਗ ਕਾਉਂਟੀ, ਬਾਓਡਿੰਗ ਸਿਟੀ, ਹੇਬੇਈ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਵੈਸਟ ਦਯਾਂਗ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਹੇਬੇਈ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਜਲ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ (河北省水利厅设计院) ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1958 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1970 ਵਿੱਚ, ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
2005 ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਦਾਯਾਂਗ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (除险加固工程) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 198 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਆਨ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ 36 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸੀ।
2008 ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਦਾਯਾਂਗ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਅਤੇ ਵੈਂਗਕੁਈ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ, ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ
ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 1618 ਅਤੇ 1648 ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਰੂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
External links
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ
ਤਟਵਰਤੀ ਆਂਧਰਾ
ਤਟਵਰਤੀ ਆਂਧਰਾ (ਤੇਲੁਗੂ: తీర ఆంధ్ర ਤੀਰਾ ਆਂਧਰਾ), ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ 1953 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਰਾਜ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਂਧਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 1953 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਸੀ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰ 95,442 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (36,850 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੁੱਲ ਰਾਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ 57.99% ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ 34,193,868 ਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 69.20% ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਟਵਰਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਡੈਲਟੇ ਦਾ ਦੱਖਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਡੈਲਟੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਟਵਰੀ ਆਂਧਰ ਕਿਸਾਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ। ਤਟਵਰਤੀ ਆਂਧਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਕਿਰਸਾਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚੌਲ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
11ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਟਵਰਤੀ ਆਂਧਰ ਮਹਿੰਦਰਗਿਰੀ ਪਹਾੜਾਂ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਉੜੀਸੇ ਦੇ ਗਜਪਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਲ), ਕਾਲਾਹਸਤੀ ਮੰਦਰ (ਨੇਲੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਹੱਦ ਦੇ ਕੋਲ ਚਿਤੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ), ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲਮ ਮੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਿਬੂਬਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਗਜਪਤੀ ਅਤੇ ਗੰਜਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ 1752 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੱਛੋਂ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੇਲੌਰ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਓਂਗੋਲ ਤਾਲੁਕ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਰਕਾਟ ਦੇ ਨਵਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਨੇਲੌਰ ਅਤੇ ਚਿਤੂਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੈਂਕਟਗਿਰੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ 1802 ਵਿੱਚ ਵੈਂਕਟਗਿਰੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਆਂਧਰਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਇਲਸੀਮਾ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਭੂਗੋਲ
1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1910 ਤੋਂ 1919 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1920 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1920 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ
'ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਧਾਰਾਵਹਿਕ ਹੈ, ''ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਉੱਪਰ 16 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ  ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ  ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਯੂਰੋਪਾ (ਚੰਨ)
ਯੂਰੋਪਾ (ਜੂਪੀਟਰ 2), ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਚਾਰ ਗਲੀਲੀਆਈ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਚੰਦ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਪੂਰੇ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿਚਲਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਚੰਨ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਖੋਜ 1610 ਵਿੱਚ ਗੈਲੀਲੀਓ ਗੈਲਿਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਵਕਤ ਦੇ ਨੇੜ-ਤੇੜ ਅਜ਼ਾਦ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਸਾਈਮਨ ਮਾਰੀਅਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
1930 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1930 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1930 ਤੋਂ 1939 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1930 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ  ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ 1985 ਵਿੱਚ ਨਵਯੁੱਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 13 ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਕਾਜ਼ਮੀ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਕਾਜ਼ਮੀ (ਹਿੰਦੀ: प्रतिमा काझमी, ਉਰਦੂ: پرتما کاظمی) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਕਸਥ ਹੈਪੀਨਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਾਰਿਸ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 'ਵੈਟਰੋਲ ਮੈਡਮ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਕੁਝ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਚੰਗੇ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਗਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਇਲੋਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਅਵਾਜ਼ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਫਿਲਮ 'ਵੈਸਾ ਭੀ ਹੋਤਾ ਹੈ' ਦੇ ਦੂਸਰਾ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ "ਬੈਸਟ ਪਰਫੋਰੈਂਸ ਇਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੋਲ" ਲਈ ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ
ਰਘੁਪਤੀ ਸਹਾਏ (28 ਅਗਸਤ 1896 – 3 ਮਾਰਚ 1982), ਤਖੱਲਸ ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਹਿੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਰਖਪੁਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਇਸਥ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਰਘੂਪਤੀ ਸਹਾਏ ਸੀ। ਰਾਮ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 29 ਜੂਨ, 1914 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਮੀਂਦਾਰ ਵਿੰਦੇਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਧੀ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਬੀ ਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਈ ਸੀ ਐਸ ਸੀਲੈਕਟ ਹੋ ਗਿਆ। 1920 ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ ਅਤੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਕੱਟੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਯੂਰਪ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਫਤਰ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਪਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1930 ਤੋਂ 1959 ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਰਦੂ ਕਾਵਿ-ਕ੍ਰਿਤੀ ‘ਗੁਲੇ ਨਗ‍ਮਾ’ ਉੱਤੇ ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰਾਕ ਜੀ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਲੇ - ਨਗਮਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ, ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਾਮਜਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਹਿਤ ਸਫਰ
ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁੱਲ-ਏ-ਨਗਮਾ, ਮਸ਼ਅਲ, ਰੂਹੇ-ਕਾਇਨਾਤ, ਨਗਮਾ-ਏ-ਸਾਜ, ਗਜਾਲਿਸਤਾਨ, ਸ਼ੇਰਿਸਤਾਨ, ਸ਼ਬਨਮਿਸਤਾਨ, ਰੂਪ, ਧਰਤੀ ਕੀ ਕਰਵਟ, ਗੁਲਬਾਗ, ਰੰਜ ਅਤੇ ਕਾਇਨਾਤ, ਚਿਰਾਗਾਂ, ਸ਼ੋਅਲਾ ਅਤੇ ਸਾਜ, ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਸਤਾਨ, ਬਜਮੇ ਜਿੰਦਗੀ ਰੰਗੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਡੋਲਾ, ਜੁਗਨੂ, ਨਕੂਸ਼, ਆਧੀ ਰਾਤ, ਪਰਛਾਈਆਂ ਅਤੇ ਤਰਾਨਾ-ਏ-ਇਸ਼ਕ ਵਰਗੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਜਮਾਂ ਅਤੇ ਸਤਿਅੰ ਸ਼ਿਵੰ ਸੁਂਦਰੰ ਵਰਗੀਆਂ ਰੁਬਾਈਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਫਿਰਾਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਕੁਟੀਆ ਅਤੇ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਸ ਗਦ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਕੀਕਤ
ਫ਼ਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸ਼ਰੀਗਣੇਸ਼ ਗਜਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਰੰਭਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 6 ਦਸੰਬਰ, 1926 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਰੂਮਾਨੀਅਤ, ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀਅਤਾ ਨਾਲ ਬੰਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪੱਖ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉੱਭਰ ਪਾਏ ਹਨ। ਨਜੀਰ ਅਕਬਰਾਬਾਦੀ, ਅਲਤਾਫ ਹੁਸੈਨ ਹਾਲੀ ਵਰਗੇ ਜਿਹਨਾਂ ਕੁੱਝ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਿਵਾਇਤ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਫਿਰਾਕ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਭਾਵਬੋਧ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਸਮਾਜਕ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਬਣਕੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਹੈ। ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੌੜੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਮੀਦ, ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਫਿਰਾਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਅਲਗ ਮਹਲ ਉਸਾਰਿਆ। ਫਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬ੍ਰਿਜਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਰਚ-ਬਸ ਗਈ ਹੈ। ਫਿਰਾਕ ਗੋਰਖਪੁਰੀ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1968 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਵੀ
ਬਾਬਾ ਹਰਜਾਪ ਸਿੰਘ
ਬਾਬਾ ਹਰਜਾਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਮਈ 1892 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਵਰਨੈਕੂਲਰ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬੁੱਧੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਤੇ ਤੀਖਣ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਵੱਲ ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਘਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ 5 ਦਸੰਬਰ 1909 ਨੂੰ ਆਪਣੀ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਐਗਜ਼ੈਕੇਟਿਵ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਕ ਬਣੇ।
1927 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਹਰਜਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਦਰ-ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੈਂਡਕੋ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਐੱਮਐੱਨ ਰਾਓ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। 1927 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ‘ਕਿਰਤੀ’ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਲੇਖ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ। 1928 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਗਦਰੀ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਧੂਤ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈਦਰ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਪਾਸਪੋਰਟ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਚਟੋਪਾਧਿਆ ਜੀ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਅਫਗਾਨ ਬਾਰਡਰ ਤੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਮਾਨਤ ’ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਰਚ 1930 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਾਲਪੁਰਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। 1930 ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਯੁੱਧ ਲਈ ਮਿਲਟਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਰੂਸ ਭੇਜਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ 14 ਅਪਰੈਲ 1931 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਪਿਛੇ ਕੱਟੇ। ਫਿਰ 1936-37 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892
ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਕੰਡਨਸੇਟ
ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਕੰਡਨਸੇਟ ਜਾਂ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸੰਘਣਨ: ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ "ਸਤੇਂਦਰ ਨਾਥ ਬੋਸ" ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਗਣਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਗਣਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 1920 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸੰਘਣਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸੰਨ 2001 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਧਾਰਨ ਹਵਾ ਦੇ ਸੰਘਣੇਪਣ ਦੇ ਇੱਕ ਲੱਖਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਘਣਤਾ ਗੈਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਕੰਡਨਸੇਟ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਠੋਸ, ਤਰਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਹਨ। ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਬੋਸ-ਆਈਨਸਟੀਨ ਕੰਡਨਸੇਟ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਸੁੰਧਰਾ ਕਸ਼ਯਪ
ਵਸੁੰਧਰਾ ਕਸ਼ਯਪ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਵਸੁੰਧਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਮਿਲ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2006 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ, ਵਟਾਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾਇਪਾਨੀ, ਜੈਮਕੋਂਡਾਨ ਅਤੇ ਪੇਰਾਨਮਈ ਸਮੇਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਚੇਨਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਸ ਕ੍ਰਿਏਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਤਾਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਥੇਨਮੇਰਕੁ ਪਾਰੁਵਕਾਰਤਰੂ ਫਿਲਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਕਸ਼ਯਪ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ
1940 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1940 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1940 ਤੋਂ 1949 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1940 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1950 ਤੋਂ 1959 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ
'''ਪ੍ਰੋ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 1937) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ।
ਜੀਵਨ ਤੇ ਕੰਮ
ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਆਜੀਵਨ ਫੈਲੋ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1937 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਸੰਗੋਵਾਲ, ਜ਼ਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਮਹਾਨਗਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1957 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਜੀ. ਐੱਨ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੈਂਗੂਏਜ ਟੀਚਰ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ ਪੀਐਚ ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਸ.ਡੀ ਕਾਲਜ ਅੰਬਾਲਾ ਛਾਉਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। 1972 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ 30 ਸਾਲ ਤਕ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ-ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੋਕਾਰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਉੱਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ, ਲੋਕਧਾਰਾ, ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ, ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਵੀ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਰੋਕਾਰ ਜੋੜਿਆ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ ਦੇ 14 ਅਤੇ ਐੱਮ.ਫਿਲ. ਦੇ 30 ਖੋਜ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ/ਖੋਜ-ਨਿਬੰਧ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ-ਨਿਬੰਧ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ, ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਵੈੱਬ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੀਡੀਉ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠਾਂ ਮੁਕੰਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਨਿਮਨ-ਅੰਕਿਤ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ:
ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਭਗਤੀ ਕਾਲ (ਆਰੰਭ ਤੋਂ 1700 ਈ. ਤਕ) ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੈ। ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ,
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਦਾ ਨਿਰਨਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਰੂਪ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ
ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋ ਜਂਦ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪਾਕਾਰ, ਵਾਰਾਂ, ਬਾਰਾਂਮਾਹ, ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਛੰਦ ਆਦਿ ਵਿਕਸਿਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮੁਹਾਵਰੇ, ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਆਦ‍ਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ
ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸੰਤ ਕਵੀ ਜੈਦੇਵ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੁਫ਼ਾ, ਸੂਫ਼, ਸਫ਼ ਅਤੇ ਤਸੱਵੁਫ਼ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ਾਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਰੱਬ ਨੂਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਫ਼ਨਾਹ ਜਾਂ ਬਕਾਅ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੀ ਖ਼ੁਦਾ ਵਿਚ ਭੇਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਫ਼ੀ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਇਮਾਮ ਗਜ਼ਾਲੀ ਵਰਗੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰੱਈ ਇਸਲਾਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮੁਸਲਿਮ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ, ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਰਫ਼, ਬਟਾਲਵੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਹਨ।
ਨਾਥ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ
ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਥ ਬਾਣੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰਬਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਇਹ ਕੁੱਝ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁੱਝ ਤਿਆਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਸਾਧਨਾ ਵਿਧੀ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦ ਬਣ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਥ ਜੋਗੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਵਾਦ ਨੂੰ (ਮਹਾਰਾਗ ਅਤੇ ਮਾਰਗ) ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਨਵਿਰਤੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਥ ਬਾਣੀ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਛੰਦਰ ਨਾਥ, ਜਲੰਧਰ ਨਾਥ, ਚੌਰੰਗੀ ਨਾਥ, ਗੋਰਖ ਨਾਥ, ਚਰਪਟ ਨਾਥ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਧਾਰਨਾ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਥ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੋਢੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਮਤ ਸਾਹਿਤ- ਭਗਤ ਕਵੀ
ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਮਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੋਢੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਪਰਪੱਕ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਇਸ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਕਵੀਆਂ, ਭਗਤ ਕਵੀਆਂ, ਭੱਟ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ। ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਜੀਵ—ਗਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉੱਪਰ ਉੱਸਰਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ। ਆਦ‍ਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸੰਕਲਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਾਂਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ।
ਕਿੱਸਾ ਸਾਹਿਤ
ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਗ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ, ਨਾਥ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤ ਸਾਹਿਤ ਤਿੰਨੋ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੌਕਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਘਟਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯਥਾਰਥ ਨਾਲੋਂ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਆਪਣੇ ਨਿੱਖੜਵੇਂ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੌਕਿਕ ਜੀਵਨ ਪਾਸਾਰ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਕਿੱਸਾਕਾਰੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਗੱਲ ਅਜੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਕਵੀ (ਕਿੱਸਾ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ) ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਦਮੋਦਰ, ਪੀਲੂ, ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ, ਅਹਿਮਦ ਗੁੱਜਰ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਖ਼ਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਬਲ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, ਹਾਸ਼ਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਹੱਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ
ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਵੀ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ, ਛੰਦ, ਲੈਅ, ਤਾਲ, ਤੁਕਾਂਤ, ਵਰਗੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਵਾਰਤਕ ਨਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਵਿਆਕਰਣਕ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਚੇਤੰਨਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਚਨਾ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਯੁੱਗ ਵਾਰਤਕ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਉਕਤੀਆਂ, ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣ ਕਥਾ, ਛੰਦ ਕਥਾ, ਬਾਤਾਂ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਹੀ ਰਚਨਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪ ਟੀਕੇ, ਗੋਸ਼ਟਾਂ, ਰਹਿਤਨਾਮੇ, ਹੁਕਮਨਾਮੇ, ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ (ਕਹਾਣੀ)
ਮੌਤ ਅਲੀ ਬਾਬੇ ਦੀ  ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਸਕਾਈਚੈਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਇੰਕ
ਸਕਾਈਚੈਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਇੰਕ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ TSX ਵੈਂਚਰਸ ਸੂਚੀਬੱਧ ਬਲਾਕਚੈਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬਿਲ ਝਾਂਗ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਸੀ.ਈ.ਓ.) ਹਨ।
ਇਹ ਮਾਈਨਿੰਗ ਪਾਵਰ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਫਾਰਮਾਂ ਲਈ ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਹੱਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਰਣ (ਵਿਗਿਆਨ)
ਪ੍ਰਸਰਣ ਜਾਂ ਵਿਸਰਣ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਸਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਣਾਂ ਦੇ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲਣਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸਰਣ ਜਾਂ ਵਿਸਰਣ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਪ ਦੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਦਬਾਉ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਰਣ ਦੀ ਦਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਆਈਜ਼ੈਕ ਐਸੀਮੋਵ
ਐਸੀਮੋਵ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨ-ਕਥਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ 1939 ਤੋਂ 1957 ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ 1982 ਤੋਂ 1992 ਵਿਚਕਾਰ ਲਿੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦਾ ਵਕਤ ਉਸ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਐਸੀਮੋਵ ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 1949 ਤੋਂ 1958 ਤਕ ਇੱਕ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਿਊਕਲੀ-ਤੇਜ਼ਾਬ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1958 ਤੌਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਤਕਰੀਬਨ 500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਐਸੀਮੋਵ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਐਸੀਮੋਵ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਗਾਈਡ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ: Asimov's New Guide to Science) ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1984 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ।
ਐਸੀਮੋਵ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅਸੂਲ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਰੋਬੋਟ ਨੂੰ (ਉਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ) ਮੰਨਣੇ ਪੈਣਗੇ:
ਰੋਬੋਟ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਿਤਾਬ, 56ਵਾਂ ਅਡੀਸ਼ਨ, ਸੰਨ 2058
ਐਸੀਮੋਵ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ-ਕਥਾਵਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ 23 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੌਰ ਹਨ:
(1) ਸੰਨ 1998 ਤੋਂ 11584 ਤਕ:
(2) ਸੰਨ 11584 ਤੋਂ 23652 ਤਕ
(3) ਸੰਨ 23652 ਤੋਂ 24954 ਤਕ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ
ਬਨੀਤਾ ਸੰਧੂ
ਬਨੀਤਾ ਸੰਧੂ (ਜਨਮ 22 ਜੂਨ 1997) ਇੱਕ ਵੈਲਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2018 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਆਦਿਤਿਆ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੜੀ ਪਾਂਡੋਰਾ (ਦੋਵੇਂ 2019) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਰਲੀਓਨ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਸੰਧੂ ਇੱਕ ਚਿਊਇੰਗਮ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਸਕੋਰ ਵਜੋਂ "ਏਕ ਅਜਨਬੀ ਹਸੀਨਾ ਸੇ" ਗੀਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ, ਵੋਡਾਫੋਨ ਇੰਡੀਆ ਲਈ, ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕਤੂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਧਵਨ ਸੀ, ਜੋ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2019 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟੀ.ਵੀ. ਲੜੀ ਪਾਂਡੋਰਾ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਆਦਿਤਿਆ ਵਰਮਾ ਆਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਦਾਰ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਕਵਿਤਾ ਐਂਡ ਟੇਰੇਸਾ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਓਰਾਇਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Orion) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਖ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਤਾਰੇ
ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਮਰਬੰਦ (ਓਰਾਇਨ ਦੀ ਬੈਲਟ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ -
ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ
ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ - ਜੁਲਦਾ ਇੱਕ ਮਿਰਗ (ਮਿਰਗ) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ
ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖਾਨ (21 ਮਾਰਚ 1913 - 21 ਅਗਸਤ 2006) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ, ਬਨਾਰਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਵਾਦਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਵਕ਼ਤ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦਵਾਈ। ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਵਾਰਾਨਸੀ (ਬਨਾਰਸ) ਵਿੱਚ 2006 ਨੂੰ ਇੰਤਕਾਲ ਹੋਇਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ
ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ; ਆਰ, ਦ ਮਾਡਰਨ ਪ੍ਰੋਮੀਥੀਅਸ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ 1818 ਵਿੱਚ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਕਟਰ ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦਾ, ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਲਤ ਹੈ। ਫਰੈਂਕਨਸਟਾਇਨ ਵਿੱਚ ਗਾਥਿਕ ਨਾਵਲਾਂ ਅਤੇਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੇ ਕੁੱਝ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹਉਦਯੋਗਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੌਥਿਕ ਨਾਵਲ
1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1960 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
ਸ਼੍ਰੀ ਸਰੂਪ ਦਾਸ ਭੱਲਾ ਰਚਿਤ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ 1833 ਬਿਕਰਮੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇਹ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਤਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਾਖੀ ਵਾਂਗ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਸ਼ਾਖ ਸਦੀ ਦਾ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਵਤਾਰ ਕਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤਲੀ ਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਜੀ ਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਵਨੇ ਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਦ ਤੇ ਗਦ ਦੋਵੇਂ ਮਿਸਰਤ ਹਨ। ਪਦ ਵਿੱਚ ਦੋਹਿਰਾ, ਸੋਰਠਾ, ਅੜਲ, ਚੌਪਾਈ, ਮੁਧਭਾਰ ਛੰਦ, ਅਕਰਾ ਛੰਦ, ਮਕਰਾ ਛੰਦ, ਪਓੁੜੀ ਤੋਮਰ ਆਦਿ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਬਕ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਖੀਆ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਵੀ ਨੇ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। "ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਰਕਾਸ਼ ਸਾਖੀ ਜਨਮ,ਜਗੁ ਗਾਵਤ ਨਿਤਨੀਤ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਿਹ ਨਾਮ ਧਰਿ, ਲਿਖੀ ਪੋਥੀ ਕੀਨੀ ਸੀਤਾ" ਵਾਰਤਕ ਵੀ ਸਧੂਕੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅੰਤ ਉਤੇ ਆਸਾ ਮਹਲਾ। "ਦੀਵਾ ਮੇਰਾ ਨਾਮੁ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਤੇਲ" ਦਾ ਪਰਮਾਰਥ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰਾ ਸਿਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਦ ਤੱਕ ਦਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ ਲਈ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ
ਹਵਾਲਾ
ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ,ਡਾ.ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਪੰਨਾ ਨੰ. 213. ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਕਾਲ,(1980), ਪੰਨਾ ਨੰ,208
ਅਰੁਣਾ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ
ਅਰੁਣਾ ਆਸਿਫ਼ ਅਲੀ (ਬੰਗਾਲੀ: অরুণা আসফ আলী) (16 ਜੁਲਾਈ 1909 – 29 ਜੁਲਾਈ 1996), ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਅਰੁਣਾ ਗੰਗੁਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਉਘੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ, 1942 ਸਮੇਂ ਬੰਬੇ ਦੇ ਗੋਵਾਲੀਆ ਟੈਂਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਕਰਨ ਉਹ ਨਿਡਰ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਅਰੁਣਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ 1909 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇਵੀ ਟਰੈਲੋਕਯਨਾਥ ਸਨਿਆਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮੋ ਨੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੋ ਭਜਨ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਧੀਰੇਂਦਰਨਾਥ ਗਾਂਗੁਲੀ (ਡੀ.ਜੀ.) ਅਰੰਭਕ ਫਿਲਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰਾ, ਨਗੇਂਦਰਨਾਥ, ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਬਚੀ ਧੀ ਮੀਰਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਅਰੁਣਾ ਦੀ ਭੈਣ ਪੂਰਨੀਮਾ ਬੈਨਰਜੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ ਅਰੁਣਾ ਗਾਂਗੁਲੀ ਸੀ। ਅਰੁਣਾ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੈਨੀਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਤੇਜ-ਤਰਾਫੀ ਦੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਅਰੁਣਾ ਬਾਲਗ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1928 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਵਿਆਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਉਘੇ ਵਕੀਲ ਆਸਫ ਅਲੀ ਨਾਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਸ ਅੰਤਰਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਵਾਨ ਮਿ.ਆਸਫਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।
ਪੁਰਾਤਨ
ਅਰੁਣਾ ਅਸਾਫ ਅਲੀ ਨੂੰ ਸਾਲ 1964 ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਨਿਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਲਈ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1992 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਰਤਨ, 1997 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾ ਅਸਾਫ ਅਲੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਾਈਨਰਿਟੀਜ਼ ਫਰੰਟ ਡਾ: ਅਰੁਣਾ ਆਸਫ ਅਲੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਐਵਾਰਡ ਸਾਲਾਨਾ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਗੂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1996
ਦਾਗ਼ ਦਿਹਲਵੀ
ਨਵਾਬ ਮਿਰਜਾ ਖਾਂ ਦਾਗ਼ (1831–1905) (ਉਰਦੂ: نواب مرزا خان‎, ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ: ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ; ਉਰਦੂ: داغ دہلوی‎) ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਸਨ। ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ।
ਜੀਵਨ
ਦਾਗ਼ ਦੇਹਲਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 1831 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਮੁਸੁੱਦੀਨ ਖਾਂ ਨਵਾਬ ਲੋਹਾਰੂ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਦਾਗ਼ ਪੰਜ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜਫਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜਾ ਫਖਰੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਔਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਫ਼ਖ਼ਰੂ ਦੋਨੋਂ ਜ਼ੌਕ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਦਾਗ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ੌਕ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1856 ਵਿੱਚ ਮਿਰਜਾ ਫਖਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੀ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਖਰਾਬਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਮਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਨਵਾਬ ਕਲਬ ਅਲੀ ਖਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। 1887 ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਰਾਮਪੁਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਆ ਗਏ। ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਸੱਦਾ ਮਿਲਣ ਤੇ 1890 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਕਬਾਲ, ਜਿਗਰ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦੀ, ਸੀਮਾਬ ਅਕਬਰ ਆਬਾਦੀ ਔਰ ਅਹਸਨ ਮਾਹਰਵੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਬੀਨ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਦਾ ਸ਼ਰਫ਼ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ 1905 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਲਜ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
ਕਿਤਾਬਾਂ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਦੀਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 16,000 ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸਨਵੀ (ਖੰਡ-ਕਾਵਿ) ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1831 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1905
ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਲੋਕ
ਮੇਸਟਾਲਾ ਸਟੇਡੀਅਮ
ਮੇਸਟਾਲਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਲੈਂਸੀਆ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਲੈਂਸੀਆ ਕਲੱਬ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 81,044 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਮਾਰਗਰਿਟ ਮੀਡ
ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸੂਝ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਾਣਯੋਗ, ਅਕਸਰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਨਵ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸੂਝ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਣਯੋਗ, ਅਕਸਰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ।
1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1970 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਕੌਲਸੇੜੀ
ਪਿੰਡ ਕੌਲਸੇੜੀ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਧੂਰੀ-ਨਾਭਾ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਦੂਰੀ ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਟੋਭੇ ਦਾ ਨਾਮ ਕੌਲਸਰ ਕੌਲਾਂ ਨਾਮ ਦੀ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਸਾ ਟੋਭੇ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੀ। ਇਸ ਟੋਭੇ ਤੋਂ ਪਿੰੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਕੌਲਸੇੜੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਟੋਭਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕੌਲਸੇੜੀ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਵੱਡਾ ਟੋਭਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਬਰੋਟਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਕਬਾ ਲਗਪਗ 3000 ਵਿੱਘੇ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸੋਂ 1300 ਦੇ ਲਗਪਗ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੋਲਰ ਸਟਰੀਟ ਲਾਈਟਾਂ ਵੀ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ
ਕਾਰਗਿਲ ਸ਼ਹੀਦ ਫ਼ੌਜੀ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡ ਜਗੀਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬੀ ਗੁਲ
ਬੀ ਗੁਲ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਤੇ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੌਣ ਕਮਰ ਆਰਾ, ਪਹਿਚਾਨ, ਤਲਖੀਆਂ , ਫ਼ਿਰਦੌਸ ਕੀ ਦੋਜ਼ਾਖ , ਫ਼ੀਕੀ ਠੀਕ ਕਹਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਦ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ
ਅਨ-ਸ਼ੀਲਡਿਡ ਟਵਿਸਟਿਡ ਪੇਅਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਚਾਰ ਸਰਕਟ
ਬਡ਼ਾ ਗਾਓਂ
ਪਿੰਡ ਬੜਾ ਗਾਓਂ, ਪਟਿਆਲੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਦੀ ਕਰੀਬ 1200 ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਰਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਵਰਸਿਟੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1980 ਤੋਂ 1989 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ।
ਉਮਰ ਅਕਮਲ
ਉਮਰ ਅਕਮਲ (عمر اکمل; ਜਨਮ 26 ਮਈ 1990) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ 1 ਅਗਸਤ 2009 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੇਡਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ਼ 23 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਫ਼-ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਦਨਾਨ ਅਕਮਲ ਅਤੇ ਕਮਰਾਨ ਅਕਮਲ ਹਨ। ਉਮਰ ਅਕਮਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨੂਰ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਹਫ਼ੀਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੋਏਬ ਮਲਿਕ ਵਾਂਗ ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ
ਉਮਰ ਅਕਮਲ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ 2008 ਅੰਡਰ/19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜੋ ਕਿ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਅੰਡਰ-19 ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ 2007-08 ਦੀ ਕੁਏਦ-ਈ-ਅਜ਼ਾਮ ਟਰਾਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸੂਈ ਉੱਤਰੀ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਅਕਮਲ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਛੇਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹੀ 225 ਗੇਂਦਾ 'ਤੇ 248 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਛਿੱਕੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ 8ਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 170 ਗੇਂਦਾ ਉੱਪਰ 186 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾ ਆਊਟ ਹੋਏ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਓਡੀਆਈ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ
ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ (ਇੰਟਰਵਿਊ) ਦੌਰਾਨ ਉਮਰ ਅਕਮਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ " ਮੇਰਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਮਰਾਨ ਭਾਈ (ਭਰਾ) ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਪੁੱਜਾਂਗਾ।" ਸੋ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਉਦੋਂ ਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਅਕਮਲ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੇਡਣ ਲਈ ਜੁਲਾਈ/ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਖੇਡ ਪਾਇਆ ਪਰੰਤੂ ਦੂਸਰੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਮੋਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਡਲ-ਆਰਡਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਸ ਦੂਸਰੇ ਓਡੀਆਈ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਹ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਕਡ਼ਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਮਰ ਅਕਮਲ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੈਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫ਼ੀ ਲਈ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਅਈਸ਼ਾ ਸਿੰਘ
ਉਪਨਾਮ: ਅਈਸ਼ੂ
ਅਈਸ਼ਾ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਇਸ਼ਕ ਕਾ ਰੰਗ ਸਫੇਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜੂਨ 2016 ਤੋਂ, ਉਹ ਰਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਕ ਥਾ ਰਾਜਾ ਏਕ ਥੀ ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪੰਕਜ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਫਲ ਵਪਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰੇਖਾ ਸਿੰਘ ਖੇਡ ਸਕੂਲ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਸਿੰਘ ਹੈ।
ਐਵਾਰਡ
ਉਸਨੇ 2013-14 ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਟੀਨ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਸਟ ਡੇਬੂਟੇਂਟ (ਫ਼ੀਮੇਲ) ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਪੇਟਲ ਐਵਾਰਡਜ਼ 2016 ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਬੇਟੀ ਲਈ ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਐਵਾਰਡ 2017 ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।
ਕ੍ਰੀਮੀਆ
ਕਰੀਮੀਆਈ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ (Кримський півострів, Крымский полуостров, Qırım yarımadası) ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਯੁਕਰੇਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਅੰਗ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਾਰ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਹੈ ਜੋ ਲਗਪਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਮਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਾ ਪੱਧਰ
12 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪੁਰਤਗਾਲ ਮਿਟੀਗੇਸ਼ਨ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਖਤ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2020)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ] 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਮਾਰਸੇਲੋ ਰੈਬੇਲੋ ਡੀ ਸੂਸਾ ਨੇ, ਅਗਲੇ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, 1974 ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਸ਼ਨ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕੋਵਿਡ -19 ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਤੇ 26 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਦੇਸ਼ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਸਮੂਹਾਂ (ਐਗਰੂਪਮੈਂਟੋਸ ਡੀ ਸੈਂਟਰੋਸ ਸਾ ਸਾਡੇ, ਏ ਸੀ ਈ ਐਸ) ਸਮੇਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ।
2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਸੰਸਦ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ । ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਇਸੇ ਮਿਆਦ ਦੇ ਹੋਰ ਵਾਧੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੇਗੀ।
ਸਾਰ
ਸਿਰਫ 78% ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। right|thumb| ਲਾਗਰਿਥਮਿਕ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (ਨੀਲੀ) ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (ਲਾਲ) ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ
1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1990 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
ਸ਼ਹਿਨਾਈ
ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਇੱਕ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਲਕੜ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਮੈਟਲ ਫਲੇਅਰ ਬੈੱਲ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਗਲੇ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਬਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਲਹਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਹ, ਜਲੂਸਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਬਾਦਤ ਦੇ ਵਕ਼ਤ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਨਾਈ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਬਿਸਮਿਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਨਾਖਤ ਦਵਾਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ
ਕਲੰਬਸ, ਓਹਾਇਓ
ਕਲੰਬਸ ਜਾਂ ਕੋਲੰਬਸ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਓਹਾਇਓ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2013 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ 822,533 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ 15ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਲੰਬਸ ਓਹਾਇਓ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਦੇ ਰਕਬੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲੰਬਸ, ਓਹਾਇਓ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਹਾਇਓ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਦਰੁਪਦ
ਦਰੁਪਦ (ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: 'ਦ੍ਰਿੜ-ਪੈਰੀ ਜਾਂ ਥੰਮ' ), ਮਹਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਧ੍ਰਸ਼ਟਦਮਨ ਅਤੇ ਦਰੋਪਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ
ਗੂਗਲ ਕਾਰਡਬੋਰਡ
ਗੂਗਲ ਕਾਰਡਬੋਰਡ ਇੱਕ ਆਭਾਸੀ ਅਸਲੀਅਤ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੂਗਲ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ, ਡੈਮਿਅਨ ਹੈਨਰੀ ਅਤੇ ਡੈਵਿਡ ਕੋਜ਼ ਨੇ ਗੂਗਲ ਕਲਚਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬੰਨ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਭਾਸੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਗੂਗਲ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਨਿਸਦੇਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਕਾਰਡਬੋਰਡ ਨੂੰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਦਰਾ
ਆਰਦਰਾ ਜਾਂ ਬੀਟਲਜੂਸ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਇਰ ਨਾਮ α ਓਰਾਇਨਿਸ (α Orionis) ਹੈ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲਾਲ ਮਹਾਦਾਨਵ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਵਲੋਂ ਚਮਕੀਲਾ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਚਮਕੀਲਾ ਤਾਰਾ ਹੈ। ਆਦਰਾ ਧਰਤੀ ਵਲੋਂ ਲਗਭਗ 640 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਦੂਰ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦੂਰੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਪੇਖ ਕਾਂਤੀਮਾਨ (ਚਮਕ) - 6. 05 ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਯਾਦ ਰਹੇ ਦੇ ਖਗੋਲੀ ਮੈਗਨਿਟਿਊਡ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਰਾ ਓਨਾ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਯਰਕੀਜ ਵਰਣਕਰਮ ਸ਼ਰੇਣੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਇੱਕ M2Iab ਦਾ ਤਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਰਾ ਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ 18 - 19 M☉ (ਯਾਨੀ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦਾ 18 ਵਲੋਂ 19 ਗੁਨਾ) ਅਤੇ ਅਰਧਵਿਆਸ (ਤਰਿਜਾ) ਲਗਭਗ 1, 180 R☉ (ਯਾਨੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਰਧਵਿਆਸ ਦਾ 1, 180 ਗੁਨਾ) ਹੈ।
ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਦੇ ਆਰਦਰਾ ਕੇਵਲ 1 ਕਰੋਡ਼ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਰਵਿਅਮਾਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਤੇਜੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਰਮ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਦੇ ਹਨ ਦੇ ਇਹ ਕੁੱਝ ਹੀ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸਫੋਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਨੋਵਾ (ਸੁਪਰਨੋਵਾ) ਬੰਨ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਦੇ ਇਹ ਪਿਛਲੇ 600 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਟ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ - ਪਹੁੰਚਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਗੁਜਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਆਦਰਾ ਅਸੀਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਉਹ 640 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਛਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਰਦਰਾ ਫਟੇਗਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ 20 ਕਿਮੀ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਨਿਊਟਰਾਨ ਤਾਰਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਹੀਜੜਾ ਲੋਕ ਸਮੂਹ
ਹੀਜੜਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਹੀਜੜਾ ਸ਼ਬਦ ਉਰਦੂ ਦੇ ਹਿਜ਼ਰ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ। ਹਿਜ਼ਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦਾ ਮਿਲਗੋਭਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੇ ਹੀਜੜਿਆ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਹੀਜੜਿਆ ਨੂੰ ਖਵਾਜਾ ਸਰਾਂ,ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਸ਼ਕਤ,ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਅਰਾਵਾਨੀ,ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸਰੇ ਜਾਂ ਮਹੰਤ ਆਦਿ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਹੀਜੜਾ ਨਾ ਆਦਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਔਰਤ।ਜੈਵਿਕ ਪੱਖੋਂ ਹੀਜੜੇ ਮਰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਸੋਚਦੇ ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।ਸੈਕਸ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਿ੍ਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਭਾਵੇਂ ਹਰਮਾਫਰੋਡਾਈਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰਮਾਫਰੋਡਾਈਟ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਜਨਣ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੀਜੜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਰਦ ਵਾਂਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਹੀਜੜੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਮੇਲ ਹਾਰਮੋਨ ਟੈਸਟੋਸਰੋਨ ਦਾ ਲੈਵਲ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਔਰਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਮੇਲ ਓਸਟਰੋਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਨੀਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਹੀਜੜਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ।ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਪਮਾਨ ਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਬੁੱਚੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸਮਲਿੰਗੀ ਸ਼ਬਦ ਮੇਲ ਤੇ ਫੀਮੇਲ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚਟਾਈ
ਮੁਹਰੱਮ ਦੀ ਤੀਜ ਦਾ ਹੀਜੜਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ ਹੀਜੜੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹੀਜੜੇ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹੀਜੜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਟਾਈ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਉਰਸ
ਉਰਸ ਹੀਜੜਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਦਰਗਾਹ ਤੇ ਹੀਜੜੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਾੲੇ ਖ਼ਵਾਜਾ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜੋਗਜਨਮ
ਹੀਜੜਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਹਰੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ।ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਜੋਗਜਨਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਲ਼ਦੀ-ਮਹਿੰਦੀ
ਲਿੰਗ ਨਿਰੂਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਅਗਲੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਲ਼ਦੀ-ਮਹਿੰਦੀ ਦੀ ਹੈ।ਹਲ਼ਦੀ ਨੂੰ ਹੀਜੜੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ,ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਬਿੰਦੀ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਖਾਣ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਖੰਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀਜੜੇ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।☃☃
ਚਟਾਲਾ
ਇਹ ਰੀਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ ਚਟਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।ਹੀਜੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹਰੀ ਸਾੜ੍ਹੀ,ਹਰਾ ਬਲਾਊਜ਼ ਤੇ ਹਰੀਆਂ ਚੂੜ੍ਹੀਆਂ ਪਹਿਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ।ਫਿਰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਭਰਿਆ ਗਿਲਾਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਗੁਪਤ ਹਿੱਸਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਲ਼ੇ ਕੁੱਤੇ ਤੇ ਪੱਤੇਦਾਰ ਦਰਖੱਤ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਲ਼ਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਹੀਜੜਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬਣਾਵਟੀ ਲਿੰਗ ਰੂੰ ਤੇ ਆਟੇ ਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਹੀਜੜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਸਮ
ਹੀਜੜੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਰਸਮਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਜੇ ਹੀਜੜਾ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਤਾਂ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਜੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ ਤਾਂ ਦਫਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਮ੍ਰਿਤਕ ਹੀਜੜੇ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਸਕਾਰ ਵਾਲ਼ੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨ ਲ਼ੈਦੇ ਹਨ,ਅਜਿਹਾ ਉਹ ਇਹ ਤੱਥ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮ੍ਰਿਤਕ ਹੀਜੜਾ ਹੈ।ਹੀਜੜੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੇਵਕਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
11-2014 ਤੋਂ ਪਹਿਲ਼ਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ,ਪਰ ਹੁਣ ਵੀ ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ
ਕਿੰਨਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ
1-  ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੈਂ ਹੀਜੜਾ,ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਇਣ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ,ਅਨੁਵਾਦਕ-  ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਲੋਟ,ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਰਨਾਲਾ।
2-  ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਪਾਦਕ ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ ਬਾਲੀਆ, 2015
3- ਮੈਂ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨਹੀਂ, ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਰਿਖੀ,ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਏਵਾਲਦ ਇਲੀਏਨਕੋਵ
ਏਵਾਲਦ ਵਾਸਿਲੀਏਵਿਚ ਇਲੀਏਨਕੋਵ  (Э́вальд Васи́льевич Илье́нков; 18 ਫਰਵਰੀ 1924, ਸਮੋਲੇਨਸਕ ਵਿੱਚ – 21 ਮਾਰਚ 1979, ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ) ਇੱਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ
2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ
ਕੁਆਂਟਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ
ਕੁਆਂਟਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੀਮਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸੰਖਿਆਵਾਂ) ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਸੈੱਟ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਛੋਟਾ ਅਨਿਰੰਤਰ ਸੈੱਟ (ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਅੰਕ) ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ
ਤਹਿਸੀਲ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਲ੍ਹਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਖੰਡ ਅਨੇਕਾਂ ਅਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਪਰਗਣਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ। ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਅੱਗੋਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਤਹਿਸੀਲ ਜਾਂ ਤਾਲੁਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਹਿਸੀਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਜੂਲੀਆ ਅਲਵਰੇਜ਼
ਜੂਲੀਆ ਅਲਵਰੇਜ਼ (ਜਨਮ: 27 ਮਾਰਚ, 1950) ਇੱਕ ਡੋਮਿਨਿਕ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਵਲ , ਹਾਓ ਗਾਰਸੀਆ ਗਰਲਜ਼ ਲਾਸਟ  ਦੇਅਰ  ਏਕਸੈਂਟਸ (1991), ਦਿ ਟਾਈਮ ਇਨ ਦਿ ਬਟਰਫਲਾਈਜ਼ (1994) ਅਤੇ ਯੋ (1997)ਦੇ ਨਾਵਕਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਮਕਮਿੰਗ (1984) ਅਤੇ ਦ ਵੂਮੈਨ ਆਈ ਕੈਪਟ ਟੂ ਮਾਈਸੈਲਫ (2004) ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਕਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਮਥਿੰਗ ਟੂ ਡਿਕਲੇਅਰ (1998) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਉਸਨੂੰ ਲੈਟਿਨਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਜੂਲੀਆ ਅਲਵਰੇਜ਼ ਨੇ ਛੋਟੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਕਿਤਾਬ "ਦਿ ਸੀਕਰੇਟ ਫੁੱਟ ਪ੍ਰਿੰਟਸ" 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਲਵਰੇਜ਼ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ "ਤਾਣਾ ਲੋਲਾ" ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਲੜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।