cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸੰਚਾਰ ਤਕਨੀਕੀ
ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਕਸਰ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਦੇ ਪਰਿਆਇਵਾਚੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਿਆਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿੱਚ ਦੂਰਸੰਚਾਰ (ਟੇਲੀਫੋਨ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਵਾਇਰਲੇਸ ਸੰਕੇਤਾਂ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਈਸੀਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹਾਰਡਵੇਯਰ ਦੋਨਾਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਫਟਵੇਯਰ ਸਹਿਤ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂੱਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਵਿੱਚ ਆਈਟੀ (IT) ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਦੂਰਭਾਸ਼ ਸੰਚਾਰ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੀਡਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਡਯੋ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਪ੍ਰਮਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗ 1997 ਵਿੱਚ ਡੇਨਿਸ ਸਟੀਵੇਂਸਨ ਦੁਆਰਾ ਬਰੀਟੇਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਨ 2000 ਵਿੱਚ ਬਰੀਟੇਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਰਸ ਸਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਸਦਾ ਪ੍ਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਕਸਰ ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਰੋਡਮੈਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਸਤਾ ਨੂੰ ਸੂਚਤसौभाग्य ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣੀ ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਜਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਨਾਏਗਾ।
ਹੁਣ ਆਈਸੀਟੀ (ICT) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਟੇਲੀਫੋਨ ਨੇਟਵਰਕੋਂ ਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੇਟਵਰਕੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਏਕਲ ਕੇਬਲ ਜਾਂ ਲਿੰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਲੋਂ ਸੰਿਉਗਮਨ (ਅਭਿਸਰਣ) ਕਰਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੇਲੀਫੋਨ ਨੇਟਵਰਕੋਂ ਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਿਉਗਮਨ ਕਰਣ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਆਰਥਕ ਮੁਨਾਫ਼ਾ (ਟੇਲੀਫੋਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਅੰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰੀ ਲਾਗਤ ਬਚਤ) ਹਨ। ਵੀਓਆਈਪੀ (VOIP) ਵੇਖੋ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਟੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਿਉਗਮਨ ਕਰਣ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਸੂਚਤसौभाग्य ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ
ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ (ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਸ਼ਰਮਾ 30 ਸਤੰਬਰ 1837 –24 ਜੂਨ 1881) ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ ਪੰਡਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫ਼ਿਲੌਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਰਤੀ ਓਮ ਜੈ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਫ਼ਿਲੋਰ ਵਿਖੇ ਪੰਡਤ ਜੈ ਦਿਆਲ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਘਰ 30 ਸਤੰਬਰ 1837 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਜੀਵਨ
ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਫਿਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਜੈ ਦਿਆਲੂ ਇੱਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਸੀ।  ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲਗਾਇਆ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਪੰਡਿਤ' ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਬਚਪਨ
ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਬਾਬਤ ਉਪਰ ਕਹੇ ਕਥਨ ਵਿਚ ਅਤਿਕਥਨੀ ਭਾਸਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਲ ਉਮਰੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਨਾ ਹੋਣ ਸਗੋਂ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਥਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਵੀ ਅੱਲੜ੍ਹ ਉਮਰੇ ਚੰਗਾ ਤੈਰਾਕ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਦਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਗੁੜਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪਾਸੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਲਗਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਸਦਕਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਤਰ ਕੀਤਾ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਹੋਰਨਾਂ ਅਨੇਕ ਪਸਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹ ਅਹਿਮ ਪਾਸਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੀਤਾਂ ਮੂਜਬ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਦਾ ਯਗੋਪਵੀਤ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪਰੰਪਰਿਕ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਪੈਤਿਕ ਕਰਮ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਦੇਵਤਾ, ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੌਲਵੀ ਪਾਸੋਂ ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ। ਤਤਕਾਲੀ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਗੁਰਮੁਖੀ(ਪੰਜਾਬੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪਾਸਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਬੱਬ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪਰਾਂਤ ਉਹ ਖਟ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਤੇ ਸਿਮਰਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਦੱਖਣੀ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਿਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੇਠ ਉਸਨੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਅਠਾਰਾਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਫਿਲੌਰ ਪਰਤਿਆ ਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ।
ਵਿਆਹ ਤੇ ਸੰਤਾਨ
ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਦੀ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ। ਜੀਵਨ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਪੂਰਥਲੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਰਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਈ। 1864 ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਂਦੀ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਮੇਘੇਵਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਪਰ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਆਹ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਇੰਝ ਘਰ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਨਿਰਾਸ ਹੀ ਰਹੇ। ਪਰ ਉੱਚ ਜੀਵਨ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਜੂਝਨ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਨਾ ਹੋਏ।
ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ (ਪੰਛੀ ਝਾਤ)
ਉਪਰ ਦੱਸੇ ਮੂਜਬ ਅਠਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਲੌਰ ਪਰਤ ਕੇ ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਕਥਾ ਬਿਆਨਣ ਦੇ ਅੰਦਾਜ ਸਦਕਾ ਨਗਰ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਈ ਉਕਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਦ੍ਰਿੜ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚਲੇ ਸਰੋਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਹੇ ਲਗਾ ਸਕਣ ਦੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਭਾਪ ਲਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੂੰ ਖਦਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਰਬਰਾਹ ਬਣਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਫਿਲੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੱਸ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਲੌਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਪਟਿਆਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਅਨੇਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਰਹਿਣ ਤੇ ਕਥਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰੋਹਿਤ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਕ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਮਸਲੇ ਉੱਪਰ ਲੰਮੀ ਬਹਿਸ ਵੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰਕਾਂ ਸਦਕਾ ਰਾਜ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਨਿਰ ਉੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਦਾ ਪਟਿਆਲੇ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫੇਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਹਰਿਦੁਆਰ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਰਹਿਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆ ਗਏ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸ ਵਕਤ ਇਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ 1858 ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਇਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਨਿਊਟਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਸਦਕਾ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸਾਈਅਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਲਗਨ ਵੀ ਲੱਗੀ। 1861 ਵਿਚ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਧਿਰ ਵਾਲੀ ਧੌਂਸ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕੁਝ ਇਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਹੀ ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਭਵਿਸ਼ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਵਿਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰ ਟਿਕਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤੇ ਆਪੋ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ‘ਜੈ ਹਰੀ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਦਮ ਸਦਕਾ ਜਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਾਲੇ ਵਾਗ ਵਿਲਾਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਭਜਨ ਮੰਡਲੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਿਓਂ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਆਪਣਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦਾ। ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਫੇਰੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਜਲੰਧਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਲਾਹੌਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰਾਂ ਵਿਚ ਗਏ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਤੇ ਬਹਿਸ ਮੁਬਾਸੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲੌਰੀ ਬਹੁਤੇਰੀ ਰਚਨਾ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ 1866 ਵਿਚ ‘ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਿਥਿਆ’, 1875 ਵਿਚ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਤਚੀਤ’ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ।
1880 ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਫਿਲੌਰ ਵਿਚ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹਰਿਗਿਆਨ ਮੰਦਿਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1881 ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਹੈਜੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਆ ਘੇਰਿਆ। ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਕੁਤਾਹੀ ਕਾਰਨ 24 ਜੂਨ 1881 ਨੂੰ ਫਿਲੌਰ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
=== ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਲੀ ===
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1837 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1881
ਡਕੌਂਦਾ (ਪਿੰਡ)
ਡਕੌਂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਾਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲਾ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਭਾ ਤੋਂ 25 ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੇ 59 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਨ ਕੋਡ 147104 ਹੈ। ਡਕੌਂਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਾਕ-ਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 347 ਘਰ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁਲ ਵਸੋ 1934 ਹੈ। ਡਕੌਂਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੱਟ ਸਿਖ ਚੀਮਾ ਜਾਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਹੰਦੇ ਹਨ।ਡਕੌਂਦਾ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡ ਲਗਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਭਾਂਦ੍ਸੋੰ ਹੈ। ਡਕੌਂਦਾ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਖੇਰੀ ਜੱਟਾਂ, 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਲੌਟ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਡਕੌਂਦਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜ਼ਿਲਾ ਸਿਰਹਿੰਦ ਤੇ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਇਸ ਤੋ ਦਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜ਼ਿਲਾ ਪਟਿਆਲਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ (19 ਅਗਸਤ 1932 – 8 ਅਕਤੂਬਰ 2009) ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ, ਪੇਂਟਰ, ਸੰਪਾਦਕ, ਫਿਲਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1932 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਭਗਵਾਨ ਕੌਰ, ਪਿਤਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ, ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਅਕਾਲਗੜ੍ਹ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ, (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ 15 ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਾਰੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹਸਨਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆ ਗੁਆ। 8 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਗੀਤਕਾਰੀ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਹਸਨਪੁਰੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਸਾਧੂ ਹੁੰਦੇ ਰੱਬ ਵਰਗੇ ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਖੈਰ ਨਾ ਪਾਈਂ' ਸਾਦੀ ਬਖਸ਼ੀ ਨਾਮੀ ਗਾਇਕ ਨੇ ਗਾਇਆ। ਇਸ ਗੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਹਰਚਰਨ ਗਰੇਵਾਲ ਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਗਾਇਆ " ਲੱਕ ਹਿੱਲੇ ਮਜਾਜਣ ਜਾਂਦੀ ਦਾ" ਉਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009
ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ
ਰਾਜਮਾਤਾ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਭੂਤਪੂਰਵ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਈ 1919 ਨੂੰ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜਿਤੇਂਦਰ ਨਰਾਇਣ ਕੂਚਬਿਹਾਰ (ਬੰਗਾਲ) ਦੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਮਾਤਾ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਇੰਦਿਰਾ ਰਾਜੇ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ, ਫਿਰ ਲੰਦਨ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸ ਦਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਸਵਾਈ ਮਾਨਸਿੰਹ (ਦੂਸਰਾ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਵਾਗ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦਸ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਗਈ ਰਾਜਮਾਤਾ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਸਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਸੰਸਦੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਮੱਤ ਲੈ ਕੇ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ 1967 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਹੋਕੇ ਲੋਕਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ।
ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ, 90 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹ ਅਧਰੰਗ ਆਈਲਿਸ ਅਤੇ ਫੇਫੜੇ ਦੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 250 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
right|thumb|187x187px|Gayatri Devi as a child ਨਸਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਚ ਰਾਜਬੋਂਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕੋਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਯੁਵਰਾਜ ਤਾਜ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਇੰਦਰਾ ਰਾਜੇ ਬੜੌਦਾ, ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਗਾਏਕਵਾਡ ਤੀਜਾ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਤਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗਲੇਂਡਵਰ ਪ੍ਰੈਪਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੌਸਨੇ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸੈਕਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਕਟਰੀਅਲ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਬ (ਐਚ. ਐਚ. ਸਰ ਸਵਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ II) ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ ਪੋਲੋ ਖੇਡਣ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਾਈਡਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੋਗ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਚੰਗੀ ਸ਼ਾਟ ਸੀ ਅਤੇ 'ਸ਼ਿਕਾਰਜ਼' 'ਤੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਉੱਚਤਾ ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪਹਿਲੀ ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਬੈਂਜ਼ ਡਬਲਯੂ 126, 500 ਏਲ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਇੰਪੋਰਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਕਈ ਰੋਲਸ ਰਾਇਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਸੀ। ਜੈਯਾਰਤ ਦੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਈਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮਰਹੂਮ, 15 ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਚੋਰ ਵਜੋਂ ਸਹਾਇਕ ਉਪਾਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਭਵਾਨੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੌਦਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ
1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ 'ਚ ਇਸ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 246,516 ਵੋਟਾਂ ਵਿਚੋਂ 192,909 ਵੋਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਵਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1967 ਅਤੇ 1971 ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸੰਨ 1965 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਦੂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਅੜੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ ਸਵਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਨ ਸੰਘ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ 1967 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਮਾਲਪੁਰਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ "ਦਮੋਦਰ ਲਾਲ ਵਿਆਸ" ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਗਈ ਸੀ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ 1999 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕੁਚ ਬਿਹਾਰ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਵੰਸ਼ਜ ਬਚੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਭਵਾਨੀ ਸਿੰਘ, ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮਰਹੂਮ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਦਾ ਮਤਰੇਈ ਭਰਾ ਸੀ।
ਪਰਿਵਾਰਕ ਸੰਬੰਧ
ਮਹਾਰਾਨੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਰਾਜਪੂਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੁਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਤੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਨੀ ਇੰਦਰਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਗਾਏਕਵਾਡ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਚਿਮਨਬਾਈ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੇ ਗਾਇਕਵਾੜ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਮਰਾਠਾ. ਉਸ ਦੇ ਪੋਤੇ-ਭਾਣਜੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੂਨਮ ਸਿੰਘ ਮੇਵਾੜ ਅਤੇ 2 ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਕਾਰ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨ੍ਰਿਪੇਂਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਭੂਪ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੁਨੀਤੀ ਦੇਵੀ ਸਨ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੁਨੀਤੀ ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹਮੋ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਕੇਸ਼ਬ ਚੰਦਰ ਸੇਨ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ, ਜਗਦੀਪੇਂਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਜਤੇਂਦਰ ਨਰਾਇਣ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਗਦੀਪੇਂਦਰ ਨਾਰਾਇਣ 1922 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੋਲੋ ਸਪੋਰਟ
ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਆਪਣੀ ਘੋੜਸਵਾਰ ਹੁਨਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਲੋ-ਖੇਡਣ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪੋਲੋ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। 1933 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪੋਲੋ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਜੈਪੁਰ ਰਾਈਡਿੰਗ ਅਤੇ ਪੋਲੋ ਕਲੱਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਰਹੀ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੋਲਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਰਾਮਬਾਗ ਪੈਲੇਸ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਗਏ "ਰਾਜਮਾਤਾ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੱਪ" ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ "ਮਹਾਰਾਣੀ ਪੋਲੋ ਕਲੱਬ" ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੌਤ
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਬਦਨਾਮ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਲੋਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਲੋਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਉੱਥੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਲੋਰਿਕ ਵਿਕਾਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਏਅਰ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੋਕਾ ਦੁਰਲਭਜੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ (ਐਸਡੀਐਮਐਚ) ਵਿਖੇ 17 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 29 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸਨਮਾਨ
1919–1940: Her Highness Princess Gayatri Devi of Cooch Behar 1940–1949: Her Highness The Maharani of Jaipur 1949–1970: Her Highness Maharani Gayatri Devi 1970–2009: Her Highness Rajmata of Jaipur
ਐੱਚ.ਡੀ.ਆਈ-ਆਰੇਨਾ
ਐੱਚ.ਡੀ.ਆਈ-ਆਰੇਨਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੈਨੋਫ਼ਾ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਨੋਫ਼ਾ 96 ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 49,000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਦੇ ਆਵੀਲਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਅਵੀਲਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਰੋਮਾਨਿਸਕਿਊ ਅਤੇ ਗੋਥਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਓਲਡ ਕਾਸਤੀਲੇ ਦੇ ਅਵੀਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ-ਕਿਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਹਨ। ਇਵਨਿੰਗ ਮਹਿਲ, ਇਨਫੇੰਟ ਕਿੰਗ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਵਾਲਦਰਾਬਨੋਸ ਮਹਿਲ ਇਸਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਏਰਤਾ ਦੇ ਲੋਸ ਲੇਆਲਏਸ (Puerta de los Leales, The Gate of the Loyal Ones)ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬਾਰੇ ਦੋ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲਵਾਰ ਗਾਰਸੀਆ ਨੇ ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ 1091 ਈ. ਵਿੱਚ ਸੇਵੀਰ ਗਿਰਜਾਘਰ (Church of the Saviour) ਦੀ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਹਨੂੰ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਕਾਸਤੀਲੇ ਦੇ ਅਲਫੋਨਸੋ ਛੇਵੇਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਵਾਇਆ। ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗਿਰਜਾਘਰ ਮਾਇਸਤਰੋ ਫਰੁਕਲ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬੁਰਗੁਨਡੀ ਦੇ ਰੇਮੰਡ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।
13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਦਾਰ ਵਾਧਰੇ ਬਣਾਏ ਗਏ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮਠ, ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਗੁੰਬਦ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਹ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। 1475 ਈ. ਵਿੱਚ ਜੁਆਨ ਗੁਆਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਘੜੀ ਬਣਾਈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਅਵੀਲਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਅਤੇ ਕੁਐਕਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੋਵੇਂ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੋਥਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਅਬੇ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਸੇਂਟ ਡੇਨਿਸ ਦੇ ਸਮਰੂਪ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੋਥਿਕ ਚਰਚ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਏਅਰ ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ
ਏਅਰ ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਏ-ਟੀ-ਸੀ-ਐਲ) ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਫਲੈਗ ਕੈਰੀਅਰ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਡਾਰ ਏਸ ਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਹੱਬ ਜੁਲਿਅਸ ਨਯੇਰੇਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1977 ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਮਗਰ ਏਅਰ ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ ਕੋਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਏਟੀਸੀ) ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀI ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਸੀ। ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ, ਬਰੈਟਨ ਵੁਡੱਸ ਇੰਨਸਟੀਟਯੂਸ਼ਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਗਤ ਵਿਵਸਥਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਨੀਜੀਕਰਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਘਟਾਕੇ 51% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰ ਲਈ।
ਇਹ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ‌ਇਕੱਠਿਆਂ ਇਸ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੇ ਟੀ-ਐਸ-ਐਚ 24 ਅਰਬ ($19 ਲੱਖ ਯੂ.ਐਸ.) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਇਆ। ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕੰਪਨੀ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਘਰੇਲੂ, ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਦੀਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਇਸਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗੜਦਾ ਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ 19.02% ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕੇ 0.4% ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆI
ਏ-ਟੀ-ਸੀ (1977-2002)
ਏਅਰ ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ ਕੋਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਏ-ਟੀ-ਸੀ) 11 ਮਾਰਚ 1977 ਨੂੰ ਇਸਟ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਸੀ।
ਸਾਲ 1994 ਵਿੱਚ, ਐਲਾਇੰਸ ਏਅਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਏਅਰ ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ ਯੂਗਾਂਡਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਏਅਰਵੇਜ਼ (ਐਸ-ਏ-ਏ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ। ਏਅਰ ਤੰਨਜ਼ਾਨਿਆ ਕੋਲ ਇਸ ਉਦੱਮ ਵਿੱਚ 10% ਹਿੱਸਾ ਸੀ
ਉਡਾਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਡਾਰ ਏਸ ਸਲਾਮ ਤੋਂ ਲੰਦਨ-ਹੀਥ੍ਰੋ ਐਨਟੈਬੇ ਰਾਹੀਂ ਬੋਇੰਗ 747SP ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਇੰਗ 767-200 ਨਾਲ। ਇਕੱਠਾ ਯੂ.ਐਸ. $50 ਲੱਖ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੰਚਾਲਨ ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਵਿੱਚ ਥੰਮ ਗਿਆI
ਫ਼ਰਵਰੀ 2002 ਵਿਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸ਼ਿਅਲ ਪੈਰਾਸਟੈਟਲ ਸੈਕਟਰ ਰਿਫਾਮ ਕਮੀਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਏ-ਟੀ-ਸੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 19 ਸਤੰਬਰ 2002 ਤੱਕ, ਜੋ ਕਿ ਬੋਲੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਤਰੀਕ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਐਸ-ਏ-ਏ ਨੇ ਹੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੇਨਯਾ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਨੇਸ਼ਨਵਾਈਡ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੋਲੀ ਲਗਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ।
ਏ-ਟੀ-ਸੀ-ਐਲ (2002-2006)
ਰਣਨੀਤਿਕ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਐਸ-ਏ-ਏ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਸਟ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਹੱਬ ਡਾਰ ਏਸ ਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਤਾਂਕਿ ਦੱਖਣ, ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ “ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿਰਕੋਣਾ” ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ
ਮਿਕਾਲ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਮਿਕਾਲ ਕਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਟ ਔਨ ਸਾਈਟ, ਯੂ ਆਰ ਮਾਈ ਜਾਨ ਅਤੇ ਬੇਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<div data-template-mapping="{"targetname":"Reflist"}" class="reflist " style=" list-style-type: decimal;">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ
12 ਨਵੰਬਰ
12 ਨਵੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 316ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 317ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 49 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ 28 ਕੱਤਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਦਲਜੀਤ ਅਮੀ
ਦਲਜੀਤ ਅਮੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼, ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਜਨਤਕ-ਅੰਦੋਲਨਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਕ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੌਰਨ ਇਨ ਡੈੱਟ (ਕਰਜੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ), ਜੁਲਮ ਔਰ ਅਮਨ, ਪਿਤਰ, ਕਾਰਸੇਵਾ, ਅਨਹਦ ਬਾਜਾ ਬੱਜੇ, ਅਤੇ ਨਾਟ ਐਵਰੀ ਟਾਈਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ 1915 ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਦਰੋਹ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿਦਰੋਹ ਹੈ।
ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ
ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ (30 ਸਤੰਬਰ 1889 - 22 ਜੂਨ 1965) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ 'ਦਰਦ' ਤਖੱਲਸ ਹੇਠ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰੰਗਤ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਦੇ ਉਸਰਈਏ ਵਜੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਉਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ
ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਦੇ ਘਰ 30 ਸਤੰਬਰ 1890 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਘਘਰੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁੰਛ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਸਨ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਵੱਸ ਗਾਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ  ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ 1907 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਕਾਮੀ ਨਗਰ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁੰਗੀ ਕਲਰਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਜਲਦੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਾਇਲਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਚੱਕ ਨੰ. 73J.B. ਵਿਖੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਏ।
ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਸਵੈ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਬਿਖੜੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਰਾਹੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਰਦ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਦੇਸਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਉਪਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬੱਚਿਓ ਜਾਗੋ, ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 1914ਅਤੇ 1916ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ।  ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ਼ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁਗਲੀ ਦੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਲਈ 1915 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰਫਤਾਰ ਵੀ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। 1920 ਵਿੱਚ ,  ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੈਨਿਕ ਅਖਬਾਰ, ਅਕਾਲੀ,  ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸਦਾ  ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ ਕੱਟੜ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਪਈ। 1924 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਸਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ ਬਣ ਨਿਬੜਿਆ ਸੀ।
ਫੁਲਵਾੜੀ 1930 ਤਕ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1942 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੱਕ ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਸਰ ਸ਼ਹਾਬੁਦੀਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਐੱਸ ਪੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। 1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ
'''
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1890 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1964
ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ
ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ-ਜੇਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਜੀਵਨ
ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਢਿਲਵਾਂ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇਪਟਾ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗਕਰਮੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੋਜ਼ਫ ਬਨਾਸ਼
ਜੋਜ਼ਫ ਬਨਾਸ਼ (ਸਲੋਵਾਕ: Jozef Banáš; ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1948) ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।
ਜਨਮ
ਜੋਜ਼ਫ ਬਨਾਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1948 ਨੂੰ ਬਰਾਤੀਸਲਾਵਾ, ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਗਵਰਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1833
ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ ਐਕਟ 1833 ਜਾਂ ਗੋਰਮਿੰਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1833 ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਐਕਟ ਸੀ। ਇਹ ਐਕਟ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵੱਲੋ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਾਹੀ ਚਾਰਟਰ ਵੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰਟਰ ਐਕਟ 1833 ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਿਕ ਇਕਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਇਕਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਰਡ ਵਿਲਿਅਮ ਬੈਂਟਿੰਕ ਪਹਿਲਾ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਸੀ।educational board astonished
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ
thumb '''ਡਾ. ਹਰੀਸ਼ ਕੇ ਪੁਰੀ''' (ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1938) ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ​​ਚੇਅਰਮੈਨ ਡਾ: ਅੰਬੇਡਕਰ ਚੇਅਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਾਵਿ
ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਾਵਿ (ਪਾਸ਼, ਉਦਾਸੀ, ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਅਤੇ ਨੇਰੂਦਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਜੁਝਾਰ/ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕ੍ਰਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰ ਕਵੀਆਂ (ਪਾਸ਼, ਉਦਾਸੀ, ਮੁਕਤੀਬੋਧ ਅਤੇ ਨੇਰੂਦਾ) ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ(ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Government of Pakistan) ਇੱਕ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 4 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗ ਹਨ; ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਵਿਧਾਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਸੰਸਦ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਜੀਵਨੀ
ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1890 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਹਾਥਗਾਮ, ਪ੍ਰਯਾਗ (ਹੁਣ ਇਲਾਹਾਬਾਦ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਜੈਨਾਰਾਇਣ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਰਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਗਣੇਸ਼ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁੰਗਾਵਲੀ (ਗਵਾਲੀਅਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਰਦੂ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਆਰਥਕ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਐਂਟਰੈਂਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਪੜ੍ਹ ਸਕੇ। ਵੈਸੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦੀ ਹੀ ਰਹੀ। ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਸਿੱਖ ਲਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅਣਬਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ "ਇਸਲਾਮੀ ਜਮਹੂਰੀਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ" ਹੈ।
ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ
ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ
ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਕੇ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਏ। ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸੱਦ ਲਿਆ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਚੇਟਕ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀ। ਸਾਲ ਕੁ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਭਿਉਦਏ ਨਾਮਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ 1907 ਤੋਂ 1912 ਤੱਕ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤਿਅੰਤ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾ ਦਾ ਵੀ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1913 ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪ (ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ) ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ।
ਸਮਾਜਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਅਦ 'ਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵੱਲ ਆਏ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ।
ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਘਰਸ਼
ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਮਾਨਿਆ ਤਿਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ, ਪਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਏਨੀ ਬੀਸੇਂਟ ਦੇ ਹੋਮਰੂਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲਗਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਹੋ ਗਏ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ 5 ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਮੰਗੀ ਗਈ। ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਤਦ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਦੇ ਸਿਖ਼ਰ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ 1925 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਾਨਪੁਰ ਅਜਲਾਸ ਦੀ ਸਵਾਗਤ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਅਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਨਾਤੇ 1930 ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਿਹ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਕਟੇਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।
ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ 7 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1920 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੈਨਿਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਤੋਂ ਕੱਢੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਨਵਯੁਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਬਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਪਰਕ ਸਨ। 1923-24 ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ 'ਬਲਵੰਤ' ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ,ਸ਼ਿਵ ਵੀਨਾ,ਬੀ.ਕੇ.ਸਿਨ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਸ਼ਹਾਦਤ
ਗਣੇਸ਼ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ 25 ਮਾਰਚ 1931 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ। 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀ ਦਾ ਅੰਤਮ-ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ
ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ (19 ਜਨਵਰੀ 1937- 3 ਜੂਨ 2016) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪਕਾਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜਨਵਰੀ 1937 ਨੂੰ ਮਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਰ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਕੌਰ ਵਿਰਕ ਤੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਆ ਗਏ,ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ ਕੀਤੀ। ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਮਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਆਰੰਭ 1964 ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 1965 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਘਰ ਵਾਲੀ’ ਆਰਸੀ ਪੱਤਰਿਕਾ ਵਿਚ ਛਪੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ
ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜੋ ਨੇਮ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਚਲਿੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਨੇਮਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਪਰ ਹੀ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂੜੀ-ਗਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਦੋਸ਼ਾ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਿੰ.ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਰਚਿੱਤ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣਾ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਨਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆ ਪੁਸਤਕਾ ਸਾਹਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖੀਏ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਟਕਸਾਲੀ ਰੂਪ ਉੱਪਰ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਡਾ.ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਖੋਜੀ, ਸੰਪਾਦਕ, ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਲੋਚਕ ਆਦਿ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਂ ਨਿਰੋਲ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਤਿੰਦਰ ਸਾਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾ.ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਰਦੀ
ਦਰਦੀ ਕੇਵਲ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਆਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਰਖ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਯਥਾ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਸਮਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ.ਸ.ਅਮੋਲ
ਅਮੋਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿੱਸਿਆ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚਾਰ ਦੋ ਭਾਗ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਵੀਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਰਚਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਹਿਤਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਡਾ.ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ
ਪ੍ਰੋ.ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਸਰਈਏ ਕੋਲੀ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੱਗਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ। ਕੋਹਲੀ ਆਧਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ (ਸੰਪ) ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਸਕਤਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਸਾਰੂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਅਕਾਡਮੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਡੱਲਾਸ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ 2016 ਗੋਲੀਬਾਰੀ
7 ਜੁਲਾਈ, 2016 ਨੂੰ  ਡੱਲਾਸ, ਟੈਕਸਾਸ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੀਕਾਹ ਜੇਵੀਅਰ ਜਾਨਸਨ ਨੇ ਘਾਤ ਲਾਈ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ, ਪੰਜ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਾਨਸਨ, ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ ਆਰਮੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਨੁਭਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੈਨਾਤ, ਗੋਰੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ।  ਉਹ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਮੌਤਾਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਵਿਚ, ਬੈਟਨ ਰੂਜ ਵਿੱਚ ਐਲਟਨ ਸਟਰਲਿੰਗ, ਮਿਨੀਐਪੋਲਿਸ, ਮਿਨੀਸੋਟਾ ਵਿੱਚ ਲੂਸੀਆਨਾ, ਅਤੇ ਫਿਲਾਂਡੋ ਕੈਸਟਾਈਲ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੁਲਸ ਵਲੋਂ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅਮਨਪੂਰਵਕ ਰੋਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਲਾਈ 2016 ਦੇ ਜੁਰਮ
13 ਨਵੰਬਰ
13 ਨਵੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 317ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 318ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 48 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ 29 ਕੱਤਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਓਰੈਂਸੇ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਓਰੇਨਸ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (Catedral de Ourense or Catedral do San Martiño) ਸਪੇਨ ਦੇ ਓਰੇਨਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਤ ਮਾਰਟਿਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 550ਈ. ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਨੀਹ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਇਸਨੂੰ ਅਲੋਂਸੋ ਦੇਲ ਕਾਸਤਰੋ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਗੋਥਿਕ ਇਮਾਰਤ 1220 ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਪ ਲੋਰੇਨਜ਼ੋ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ। 1567 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਪ ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤ੍ਰਿਕੋ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਚੈਪਲ ਬਨਵਾਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੀਸ਼ੂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ ਇਹ 1330 ਈ. ਵਿੱਚ ਕੇਪ ਫਿਨਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮਠ 1204 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਪ ਏਦੀਰੋਨਿਓ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੋਥਿਕ, ਪੁਨਾਰਜਾਗਰਣ, ਰੋਮਾਨੇਸਕਿਊ, ਬਾਰੋਕ ਅਤੇ ਨਵਕਲਾਸਿਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਰਚ ਸਾਂਤਾ ਮਾਰੀਆ ਦੇ ਲਾ ਮਾਦਰ (Santa María la Madre) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੁਬਾਰਾ 550ਈ. ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੀ ਨੀਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਤ ਮਾਰਟਿਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। 1887 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਆਰਕੀਟੈਕਟ
ਇਸਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਗੋਥਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਕਬਰਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਪ ਵਾਸਕੋ ਪੇਰੇਜ਼ ਮਾਰਿਨੋ (Bishop Vasco Pérez Mariño died 1342) ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ
ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ ( ਅਤੇ ਜਾਂ ; TCI) ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮੁੰਦਰੋਂ-ਪਾਰ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਤੁਰਕ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਤਪਤ ਖੰਡੀ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਅਤੇ ਤਟਵਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਜਾਂ-ਲਿਓਂ ਜੇਰੋਮ
ਜਾਂ-ਲਿਓਂ ਜੇਰੋਮ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: Jean-Léon Gérôme; 11 ਮਈ 1824 – 10 ਜਨਵਰੀ 1904) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ
ਰੂਡਿਆਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ (30 ਦਸੰਬਰ 1865 - 18 ਜਨਵਰੀ 1936) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦ ਜੰਗਲ ਬੁੱਕ (1894) (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿੱਕੀ-ਟਿੱਕੀ-ਤਵੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ), ਕਿਮ 1901 (ਸਾਹਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ), ਦ ਮੈਨ ਹੂ ਵੁਡ ਬੀ ਕਿੰਗ (1888) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਡਾਲਏ (1890), ਗੰਗਾ ਦੀਨ (1890), ਅਤੇ ਇਫ - (1910) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਢਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਲ-ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਿਕ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ।
19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਿਪਲਿੰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਗਦ ਅਤੇ ਪਦ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਗਿਆਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ-ਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰਬੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਸੀ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1907 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੇਖਕ ਬਣੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੋਇਟ ਲੌਰਿਏਟਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾਇਟਹੁਡ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਮਾਜਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਪਲਿੰਗ ਦੀ ਉੱਤਰਵਰਤੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮ ਸਰੂਪ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਜਾਰੀ ਸੀ। ਜਵਾਨ ਜਾਰਜ ਓਰਵੇਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਪੈਗੰਬਰ ਕਿਹਾ ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਵਧਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਮੀਖਿਅਕ ਡਗਲਸ ਕੇੱਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਵੁਕ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਯੂਰਪੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਜੋੜ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਵਾਦਿਤ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸਿਆਣਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਕਥਾ ਉਪਹਾਰ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਬਾਰੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਲੇਖ ]
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ
ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਰਲੈਨਡੋ
ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਰਲੈਨਡੋ (10 ਅਕਤੂਬਰ, 1983 – 20 ਜੁਲਾਈ, 2007) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਕਸੀਕਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਏਡਜ਼ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਵਿਭਾਗ (ਆਈਸੀਈ) ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਈਸੀਈ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਰਲੈਨਡੋ ਦੀ ਮੌਤ,   ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ, ਏਡਜ਼ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪੱਖਪਾਤਪੂਰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਜਨਮੋ ਵਿਕਟਰ) ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਂਸਜੇਂਡਰ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਰਦ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਐੱਚ.ਆਈ.ਵੀ ਦਾ ਕਰਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਕਟ੍ਰਮ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਡੈਪਸੋਨ 'ਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਦੋਵੇਂ ਦਵਾਈਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਏਸੀਮਪੋਟੋਮੈਟਿਕ” ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਗੜਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸੈਨ ਪੇਡਰੋ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਰਲੈਨਡੋ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਨਾਲ ਬਾਥਰੂਮ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੰਡੇ ਤੌਲੀਏ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ 13 ਜੁਲਾਈ 2007 ਨੂੰ ਇਨਫਰਮਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਮੋਕਸਿਸਿਲਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਉਲਟੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ।
ਅੱਸੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੋਸ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ "ਹਸਪਤਾਲ" ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਨ ਪੇਡ੍ਰੋ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਚੌਵੀ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸਤ ਕਾਰਨ ਦੁਬਾਰਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਵਾਰ ਸੈਨ ਪੇਡ੍ਰੋ ਦੇ ਮੈਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਲਿਟਲ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇੰਟੈਨਸਿਵ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। 20 ਜੁਲਾਈ 2007 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007
ਕਾਲਾਓਰਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਸਮਰੂਪਤਾ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਰੂਪਤਾ, ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਉਹ (ਪਰਖਿਆ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ) ਭੌਤਿਕੀ ਜਾਂ ਗਣਿਤਿਕ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਝ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਅਧੀਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਦੋ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਲਾਈ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਗਰੁੱਪ, ਅਜੋਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਹਨ। ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਰਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਸਮਰੂਪਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਰੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਮੁੱਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗਣਿਤਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਗਰੁੱਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਮਰੂਪਤਾ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ ਮਨਚਾਹੇ ਡਿੱਫਰੈਂਸ਼ੀਏਬਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਅਧੀਨ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ (ਸਥਿਰਤਾ) ਹੈ, ਜੋ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਚਾਰ ਹੈ।
ਗਣਿਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
14 ਨਵੰਬਰ
14 ਨਵੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 318ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 319ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 47 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ 30 ਕੱਤਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਵੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਬੀਰਭੂਮ
ਬੀਰਭੂਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,757 ਵਰਗ ਮੀਲ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ 14,46,158 (1961) ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਲ ਪਰੰਗਨਾ (ਬਿਹਾਰ), ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰੀ ਅੰਬ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵਰਧਮਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਪਠਾਰ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰਾ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ
ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ (1943–2003) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹਿਣ ਨਾਤੇ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਣੀ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਹਰਭਜਨ ਦਾ ਜਨਮ 1943 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹਲਵਾਰਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੜੱਪਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ੍ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਬਣਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਸੇ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਖੀਰ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1997 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ 2000 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਡੀ.ਡਬਲਿਊ. ਸਟੇਡੀਅਮ
'''ਡੀ.ਡਬਲਿਊ. ਸਟੇਡੀਅਮ''', ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਗਨ ਅਥਲੈਟਿਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 25,138 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਕਾਲੀ ਨਾਥ ਰਾਏ
ਕਾਲੀ ਨਾਥ ਰਾਏ  (1878 - 9 ਦਸੰਬਰ 1945) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਮਰੇਦਰ ਨਾਥ ਰਾਏ ਇੱਕ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 1878 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯਾਸੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਕੌਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਐਫ.ਏ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਬੰਗਾਲੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਉਪ ਐਡੀਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਪੇਸ਼ਾ
1911 ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਪੰਜਾਬੀ' ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਦਿਆਂ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਤਰਕ ਦਿੱਤੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਉਤੇ ਬਗਾਵਤ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ। ਰਾਏ ਆਪਣੇ ਨਿਰਭਉ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਬਾਬੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1932 ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਵਿੱਚ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਹੱਥੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ "ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ" ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਕਾਲੀ ਨਾਥ ਰਾਏ ਨੂੰ ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ 6, 9 ਅਤੇ 10 ਅਪਰੈਲ, 1919 ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦਫਾ 124-ਏ ਅਧੀਨ ਬਗਾਵਤ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਬਾਮੁਸ਼ੱਕਤ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਨਾ ਭਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਹੋਰ ਕੈਦ ਬਾਮੁਸ਼ੱਕਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।  ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣ ਲਈ ਕਾਲੀ ਨਾਥ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਜਨ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਰੋਟੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦਾ ਉਹ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 12 ਸੇਰ ਕਣਕ ਪੀਹਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫਲਸਰੂਪ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ ਕਾਲੀ ਨਾਥ ਰਾਏ ਦੀ ਵਿਗੜਦੀ ਸਿਹਤ ਵੱਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੁਆਇਆ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਾਲੀ ਨਾਥ ਰਾਏ ਪਾਸੋਂ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਲੈਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਫਲਸਰੂਪ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਭਾਵ ਜਿਲਦਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ 19 ਜੂਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਧਰੇ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਚੌਲ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਕੀਲ ਸੁਧੀਰ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਮੌਤ
ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਦੀ ਸਿਹਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜੀ। ਉਹ 1 ਦਸੰਬਰ 1945 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡ ਗਏ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਠੰਢ ਦੀ ਜਕੜ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਕਾਰਨ 9 ਦਸੰਬਰ 1945 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1945 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1878
ਜੇਲ੍ਹ
ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਅਰਥ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵਾਬਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਫਿਰੌਤੀ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਉਪਯੋਗ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਜੁਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਟਰਾਇਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੈਦੀ ਦਾ ਟਰਾਇਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸਜ਼ਾ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਕੱਟਣ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ, ਕੋੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਿਸਮਾਨੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਹਰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਜੇਲ੍ਹ
ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੇਲ੍ਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 1550 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਕੰਮ-ਘਰ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ-ਘਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਿਖਾਰੀਆਂ, ਆਵਾਰਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ, ਕਰਜ਼ਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ ਮੋਟੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹੀ ਕੰਮ ਘਰ ਫਿਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਬਣ ਗਏ, ਇਹਨਾਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਸਜ਼ਾ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘਰ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਖ਼ਾਨੇ ਬਣਉਂਣੇ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਜੇਲ੍ਹਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਗੰਦਗੀ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਘਟੀਆ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਖ਼ਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ।
ਸੁਧਾਰ
18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ, ਸਿੱਖਿਆ, ਡਾਕਟਰ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੁਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਸਕੇ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰੂਪ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਤੇ ਜੁਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਅਜੋਕੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਰੀਏ ਤੇ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਤਸੱਵਰ ਐਸੀ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਏਗੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਸਿਖਲਾਏਗੀ ਪਰ ਅਮਲ ਏਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੈ। ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਧਾਰ ਘਰ ਬਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੇ ਅੱਡੇ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ
ਤੀਆਂ
ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰਾ ਮਹੀਨਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ ਹੈ।
ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਸੰਬੰਧੀ
ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖਿੱਚ ਘਟਣ ਕਰ ਕੇ ਤੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੜਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਆਂ ਦੇ ਖੜਾਕ ਪੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ਤੀਆਂ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਮਦਰਦ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਪਰਾਲੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਤੀਆਂ ਲਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਟੀ ਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਧਮਾਲ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਝੁਲਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤੀਆਂ ਦੀ ਧਮਾਲ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਅੱਤਵਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਤੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ‘ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਬਨਾਉਟੀ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਆਉ! ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੜਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਸਥਾਪਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਈਏ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਧਾਂਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਤੀਆਂ ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੀਤ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਪੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੇਕੇ ਲੈ ਆਉਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਵੀ ਚੜਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿੱਪਲਾਂ, ਟਾਹਲੀਆਂ ਤੇ ਪੀਘਾਂ ਪਾਉਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੋਲ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਆਖਰੀ ਟੱਪੇ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੁੰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੱਅਲੋ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਨਾਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ।ਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸੌਹਰੇ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪੇਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਬਿਸਕੁਟ ਦੇ ਕੇ ਤੋਰਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਉਥਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਗਣ
ਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਸਮੇਂ ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਘਰੋਂ ਸੂਟ, ਲੱਡੂ, ਮੇਹੰਦੀ ਸ਼ਗਣ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗਿੱਧਾ
ਤੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੀਂਘਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਮੋਰ ਵੇ, ਅਸਾਂ ਨੀ ਸੌਹਰੇ ਜਾਣਾ, ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਮੋੜ ਵੇ, ਅਸਾਂ ਨੀ ਸੌਹਰੇ ...........
ਸਾਉਣ ਵੀਰ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰੇ, ਭਾਦੋਂ ਚੰਦਰੀ ਵਿਛੋੜੇ ਪਵੇ, ਸਾਉਣ ਵੀਰ .......
ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ ਦਿਨ ਤੀਆਂ ਦੇ, ਸਭੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਨੀ ਸੰਤੋਂ ਸ਼ਾਮੋ ਹੋਈਆਂ ਕੱਠੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਂਈਆਂ, ਨੀ ਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਫਿੰਨੋ ਦਾ ਤਾਂ, ਚਾਅ ਚੁੱਕਿਆਂ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਝੂਟਾ ਦੇ ਦਿਓ ਨੀ,ਦੇ ਦਿਓ ਨੀ, ਮੇਰਾ ਲੱਕ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਵੇ, ਝੂਟਾ ਦੇ ........
ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ,ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ, ਤੁਰਦੀ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂ, ਨੀ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਪੈਰ ਪੱਟ ਲੈ, ਤੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਪਿੱਪਲ ਦੀ ਛਾਵੇਂ, ਨੀ ਕਾਹਲੀ .......
ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ,ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ, ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ ........
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲੇ
ਮਿਊਰੀਅਲ ਰੂਕਾਇਜ਼ਰ
ਮਿਊਰੀਅਲ ਰੂਕਾਇਜ਼ਰ (15 ਦਸੰਬਰ 1913 – 12 ਫ਼ਰਵਰੀ 1980) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਬਰਾਬਰੀ, ਨਾਰੀਵਾਦ, ਸਮਾਜਿਕ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕੇਨੇਥ ਰੇਕਸਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ “ਸਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ” ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ "ਦ ਬੁੱਕ ਆਫ ਦ ਡੈੱਡ" (1938) ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਜ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਸਿਲਿਕੋਸਿਸ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।