cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਬਿਨਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇਪ੍ਰਮ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਆਦਮ ਗ੍ਰਹਿਣ
ਆਦਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹਰਕੀਰਤ ਕੌਰ ਚਹਿਲ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਹਾਓ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਿਕਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪਰੀਆਂ ਸੰਗ ਪਰਵਾਜ਼ (2016) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੋ ਨਾਵਲ ਤੇਰੇ ਬਾਝੋਂ (2017) ਅਤੇ ਥੋਹਰਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ (2018) ਵਿੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਤ੍ਰੁਪਤੀ ਦੇਸਾਈ
ਤ੍ਰੁਪਤੀ ਦੇਸਾਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਭੂਮਾਤਾ ਬਰਗੇਡ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੁਣੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੰਗਠਨ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਨੀ ਸ਼ਿੰਗਾਨਪੁਰ ਮੰਦਿਰ, ਮਹਲਕਸ਼ਮੀ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਮਕੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦੇਸਾਈ ਦਾ ਜਨਮ, ਨਿਪਾਨੀ ਤਾਲੁਕਾ, ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਖ਼ਾਤਿਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਦੋ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਹੀ ਪਾਲਿਆ। ਇਸਨੇ ਘਰ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਥੀਬਾਈ ਦਮੋਦਰ ਥਕੇਰਸੀ (ਐਸਐਨਡੀਟੀ) ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜੀ ਔਰਤਾਂ
ਗੈਂਡੇ (ਨਾਟਕ)
ਗੈਂਡੇ  (ਮੂਲ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਰਲੇਖ Rhinocéros) 1959 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਮਾਰਟਿਨ ਏਸਲਿਨ ਦੇ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਐਵਾਂ ਗਾਰਦ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਅਬਸਰਡ ਦਾ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਲੇਬਲ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਕੀਰਣ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਐਕਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਰੂਪ ਵਟਾਕੇ ਗੈਂਡੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਕੋ-ਇਕ ਮਨੁਖ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਥੋਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਚਰਿੱਤਰ, ਬੇਰੰਜਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੌਂਦਲੀ ਹੋਈ ਹਰੇਕ ਸੂਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਅਤੇ ਗੈਂਡੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਫਾਸੀਵਾਦ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਲਈ ਇਹ ਨਾਟਕ ਅਕਸਰ ਹੁੰਗਾਰੇ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਰੂਪ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਜਨਤਕ ਅੰਦੋਲਨ, ਭੀੜ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ
ਨਾਟਕ 'ਗੈਂਡੇ' 'ਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ ਨੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਯੁਗ ਦੇ ਯੂਰਪ ਅੰਦਰ ਮਰ ਰਹੀ ਮਾਨਵੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਤਤਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਅਬਸਰਡ ਨਾਟ-ਵਿਧਾ 'ਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ ਹੈ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਨਾਟਕੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਹਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਬੰਦੇ ਦੀ ਮਰ ਰਹੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਮ ਰੂਪ 'ਚ ਬੰਦੇ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲ ਇਕੱਲਤਾ ਦੀ ਤਲਖ ਸਚਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੈਂਡਾ ਨਜਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੰਚ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਿਰਫ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਟਕੀ ਪੜਾਵ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ ਗੈਂਡੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਮਧੋਲੀ ਗਈ ਬਿੱਲੀ ਹੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਲਿਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਮਾਲਕਿਨ ਨਾਲ ਅਫਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਫੋਕਾ ਤੇ ਓਪਰਾ ਹੈ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਵੇਚਣ 'ਚ ਹੈ, ਤੇ ਤਰਕਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੋਹਬ ਮਨਵਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਜੀਨ ਦੀ ਜ਼ਹਿਨੀ ਹਾਲਤ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਰੰਜਰ ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਗੈਂਡਾ ਦੋ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾ ਦੇ ਅਫਰੀਕਨ ਤੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਮੂਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਬਹਿਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੀ ਭਿਣਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।
ਅਗਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਚ ਗੈਂਡਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਗੈਂਡੇ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਅਖਬਾਰ 'ਚ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਭਿਅਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੈਂਡੇ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਮੋਟੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ''ਚ ਵਿਸ਼ਾ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਪਰਤਾਂ ਹੋਰ ਖੋਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚੋਂ ਗੈਂਡਿਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਖੁੱਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੈਂਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਗੈਂਡੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਇੱਕ ਕੁਲੀਗ ਹੀ ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬੀਵੀ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਚ ਗੈਂਡੇ ਦੇ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਦੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੋਟੀ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ 'ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਬੰਦਾ ਵੀ ਹੁਣ ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਕੋਈ ਆਮ ਕੁਲੀਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾਇਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਰਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਥੋੜਾ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਸਰਕ ਆਈ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਗੈਂਡਾ ਬਣ ਰਹੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸ਼ੰਕਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਅਗਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ 'ਚ ਘੱਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਚ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਨਾ ਸਿਰ k ਗੈਂਡੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਵੀ ਲੱਭੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਤੇ ਸਥਿਤੀ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੈਂਡਾ ਹੋਣਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕ
ਸਰਮਦ ਖੂਸਟ
ਸਰਮਦ ਸੁਲਤਾਨ ਖੂਸਟ (ਜਨਮ 7 ਮਈ, 1979) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਫਿਲਮ/ਟੀ ਵੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾਕਾਰ ਵਧੀਆ ਟੀ ਵੀ ਡਰਾਮਿਆਂ ਹਮਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਉਹ ਦਿੱਗਜ਼ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਇਰਫਾਨ ਖੂਸਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਕੰਵਲ ਖੂਸਟ ਵੀ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਲਾਹੌਰ) ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ1। ਉਹ ਜੀਸੀਯੂ ਦੀ ਡੈਬਿਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।
1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੱਲੀ ਸਿਟਕਾਮ ਸ਼ਾਸ਼ਲਿਕ ਬਣਾਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ 2007 ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਨਾਮ ਕਾ ਦੀਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਲੱਖਣ ਫਿਲਮਸਟਾਰ ਸਾਇਮਾ ਨੂਰ ਅਤੇ ਇਰਮ ਅਖਤਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।।ਸਰਮਦ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਕੰਵਲ ਖੂਸਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮੁਝੇ ਅਪਣਾ ਨਾਮੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਦੇ ਸੋਪ ਸੀਰੀਅਲ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਖੂਸਟ ਦਾ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ, ਕਲਮੂਹੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, 2010 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਚੰਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਟੀ ਵੀ ਡਰਾਮੇ ਪਾਣੀ ਜੈਸਾ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਮਯਾਬੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਹਮ ਟੀ ਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਰਬ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਲ ਪਰੀ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜੀਓ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਮ ਟੀਵੀ ਲਈ ਹਮਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਸੀਰੀਅਲ ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਜ਼ਾਤ ਖ਼ਾਸਕਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਜੂਨ, 2011 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਅਮੇਚਿਓਰ ਫਿਲਮ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕੀਤੀ।
ਉਸਨੇ ਫਸੀਲੇ ਜਾਨ ਸੇ ਆਗੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ1।
ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਲਾਈਵ ਐਕਟ, ਨੋ ਟਾਈਮ ਟੂ ਸਲੀਪ, ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਵਾਲੇ ਕੈਦੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤਾਰੀਫ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸਰਮਦ ਖ਼ੂਸ਼ਟ ਫਿਲਮ.
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਅਪੋਲੋ 10
ਅਪੋਲੋ 10 (ਮਈ 18–26, 1969) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਅਪੋਲੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸੀ। ਨਾਸਾ, ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ, ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਉਤਰਨ ਲਈ ਇੱਕ "ਡਰੈਸ ਰਿਹਰਸਲ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ( ਅਪੋਲੋ 11, ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ) ਇਸਨੂੰ "F" ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਮਿਸ਼ਨ, ਅਸਲ ਉਤਰਨ ਅਤੇ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਾਰੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ।
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲਾ
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇੱਕ ਮੰਤਰਾਲਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤ, ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਨਿਯਮ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ, ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕੈਬਨਿਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਖਜ਼ਾਨਾ", "ਵਿੱਤ", "ਵਿੱਤੀ ਮਾਮਲੇ", "ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲੇ" ਜਾਂ "ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲੇ"। ਇਸ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਲਈ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਖਜ਼ਾਨਚੀ" ਜਾਂ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ, "ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਕੁਲਪਤੀ"।
ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤ, ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ ਹਨ:
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਅਕਸਰ ਸੰਘੀ ਰਾਜਾਂ ਜਾਂ ਸੰਘੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਤਮ ਵਿਧਾਨਿਕ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸ, ਖਰਚ, ਮੁਦਰਾ, ਅੰਤਰ-ਬੈਂਕ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ।
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ "ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਕੱਤਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਅਧੀਨ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਬਜਟ ਦਫਤਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਜਟ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ, ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਲਾਰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲਾਰਡ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਦਵੀ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ, ਸੀਨੀਅਰ ਮੰਤਰੀ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਜੂਨੀਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, 2018 ਤੱਕ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਅਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਵਧਾਉਣ ਜਾਂ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਯੂਰੋਮਨੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਇਸ਼ਾ ਟਾਕੀਆ
ਆਇਸ਼ਾ ਟਾਕੀਆ (ਜਨਮ 10 ਅਪ੍ਰੈਲl 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ ਟਾਰਜਨ: ਦੀ ਵੰਡਰ ਕਾਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, 2004 ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਡੋਰ (2006) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰੇੱਸ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੀ ਫਿਲਮ ਵਾਂਟੇਡ (2009)।
ਤਨਿਕਾ ਸਰਕਾਰ
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਤਨਿਕਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਮਲ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਉੱਘੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਥੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੁਮਿਤ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾ
2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਰਬਿੰਦਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵਉੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਚ 2007 ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੋਰਾਰਕਾ
ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੋਰਾਰਕਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Smriti Morarka) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ' ਤੇ "ਵੂਮੈਨ ਪਾਵਰ ਅਵਾਰਡ" ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਸਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ।
ਜੀਵਨ
ਮੋਰਾਰਕਾ ਨੇ ਵੇਲਹਮ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਅਤੇ ਲੋਰੇਟੋ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਕਲਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਲੋਜੀ, ਰਿਲੀਜਨ ਅਤੇ ਕਲਚਰਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਹੈਂਡਲੂਮ ਬੁਨਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਖਰੀਦਦਾਰ ਲੱਭਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮੋਰਾਰਕਾ ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ 1998 ਵਿੱਚ "ਤੰਤੂਵੀ" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਤਤ੍ਰੂਵੀ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਜੁਲਾਹੇ"। ਉਹ ਤੰਤੂਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ ਮੰਨਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 80-100 ਬੁਣਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਛੇ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਉਤਪਾਦ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋਣੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਦਯੋਗ "ਧਾਗੇ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ"। ਪਹਿਲਾਂ ਫੈਬਰਿਕ ਡੀਲਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਸਤੇ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਫਿਰ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੁਣਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਉਚਿਤ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਾੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲਗਭਗ 50,000 ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣਗੀਆਂ।
ਉਸਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। "2018" ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਮੋਰਾਰਕਾ ਮਨੋਤਸਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਟਰੱਸਟੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ
ਪੇਰੀਆਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ
ਪੇਰੀਆਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ( PNP ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਇਡੁੱਕੀ ਅਤੇ ਪਠਾਨਮਥਿੱਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 925 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 305 km   ਦੇ ਕੋਰ ਜ਼ੋਨ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਪੇਰੀਆਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਰਕ ਦੁਰਲੱਭ, ਸਥਾਨਕ, ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੇ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਦੀਆਂ: ਪੇਰੀਆਰ ਅਤੇ ਪੰਬਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਲਗਾਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਾਰਕ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੀਆਂ ਇਲਾਇਚੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਡਾਲਮ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 4 ਹੈ ਕੁਮੀਲੀ ਤੋਂ, ਲਗਭਗ 100 km (62 mi) ਕੋਟਾਯਮ ਦੇ ਪੂਰਬ, 110 km (68 mi) ਮਦੁਰਾਈ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ 120 km (75 mi) ਕੋਚੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ।
ਇਤਿਹਾਸ
left|thumb| ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ left|thumb| ਪੇਰੀਆਰ ਝੀਲ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਰਵਾਈ 1934 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਚਿਥਿਰਾ ਤਿਰੁਨਾਲ ਬਲਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ, ਚਾਹ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪੇਰੀਆਰ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇਲੀਕਮਪੱਟੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਏਕੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ 1950 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਲਵਾਯੂ
ਤਾਪਮਾਨ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 15 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ 31 ਵਿੱਚ °C ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਮਈ ਵਿੱਚ °C. ਸਲਾਨਾ [ਵਰਖਾ (ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ)|ਵਰਖਾ] 2000 ਅਤੇ 3000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ ਮਿਲੀਮੀਟਰ, ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ [ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ] ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮਾਨਸੂਨ] ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਨਿੱਘੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ
ਮਿਰਜ਼ਾ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ (Persian: میرزا قطب الدین محمد اعظم) (28 ਜੂਨ 1653 - 20 ਜੂਨ 1707), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 14 ਮਾਰਚ 1707 ਤੋਂ 20 ਜੂਨ 1707 ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਛੇਵੇਂ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ 12 ਅਗਸਤ 1681 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਾਰਸ (ਸ਼ਾਹੀ ਅਲੀ ਜਾਹ) ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਫੌਜੀ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬੇਰਾਰ ਸੁਬਾਹ, ਮਾਲਵਾ, ਬੰਗਾਲ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਆਜ਼ਮ ਨੇ 14 ਮਾਰਚ 1707 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 20 ਜੂਨ 1707 ਨੂੰ ਜਜਾਊ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਬਿਦਰ ਬਖਤ, ਜਵਾਨ ਬਖਤ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਨ, ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲੇ ਵਜੋਂ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ) ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਜਨਮ
ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜੂਨ 1653 ਨੂੰ ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਮੁਹੀ-ਉਦ-ਦੀਨ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਦਿਲਰਾਸ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਦੀ-ਉਜ਼-ਜ਼ਮਾਨ ਸਫਾਵੀ (ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ) ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਫਾਵਿਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਆਜ਼ਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਤਿਮੂਰਦ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਫਾਵਿਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ੂਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ, ਇੱਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ. ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਖੂਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ, ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ) ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਨਿਕੋਲਾਓ ਮਨੂਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਰਬਾਰੀ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਹ ਨਵਾਜ਼ ਖਾਨ ਸਫਾਵੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ।
ਚਰਿੱਤਰ
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਜ਼ਮ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਆਣਪ, ਉੱਤਮਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, "ਇਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਛੋੜਾ ਨੇੜੇ ਹੈ।" ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ: ਜ਼ੇਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ, ਜ਼ੀਨਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ, ਜ਼ੁਬਦਾਤ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 13 ਮਈ 1668 ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਹੋਮ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਰਮਾਨੀ ਗਭਰੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਰਹਿਮਤ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਹੋਮ ਰਾਜੇ, ਸਵਰਗਦੇਓ ਜੈਧਵਾਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੀ।
3 ਜਨਵਰੀ 1669 ਨੂੰ, ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਚਾਚੇ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨਾਦਿਰਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 4 ਅਗਸਤ 1670 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ 'ਬਿਦਰ ਬਖਤ' ਰੱਖਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ, ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ (ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਨੂੰਹ ਹੈ) ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਬਿਦਰ ਬਖਤ, ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸਫਲ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਬਿਦਰ ਬਖਤ ਵੀ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਪੋਤਾ ਸੀ।
ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਆਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਮਾਮੇ ਸ਼ਾਇਸਤਾ ਖਾਨ ਦੀ ਧੀ ਈਰਾਨ ਦੁਖਤ ਰਹਿਮਤ ਬਾਨੋ (ਪਰੀ ਬੀਬੀ) ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1678 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਪਰੀ ਬੀਬੀ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਢਾਕਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ (ਹੁਣ ਲਾਲਬਾਗ ਕਿਲ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਾਰ (ਮਜ਼ਾਰ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਆਜ਼ਮ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1681 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ (ਅਤੇ ਆਖਰੀ) ਪਤਨੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ (ਪਾਦਸ਼ਾਹ ਬੀਬੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਲੀ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ II ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਬੀਜਾਪੁਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਜ਼ਮ ਦਾ ਜਹਾਨਜ਼ੇਬ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਟੱਲ ਰਿਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ 1705 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ
ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਆਜ਼ਮ ਖਾਨ ਕੋਕਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1678 ਤੋਂ 1701 ਤੱਕ ਬੇਰਾਰ ਸੁਬਾਹ, ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ (ਸੂਬੇਦਾਰ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 1679 ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੂਪ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰੇ ਲਾਲਬਾਗ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਮੀਰ ਮੌਲਾ ਨੂੰ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਮੁਲੂਕ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਜ਼ੂਰ-ਨਵੀਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1679 ਨੂੰ ਢਾਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮਰਾਠਿਆਂ; ਬੰਗਾਲ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1701 ਤੋਂ 1706 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ।
ਪਹੁੰਚ
ਫ਼ਰਵਰੀ 1707 ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕਾਮ ਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਮ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਕਾਮ ਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਬੀਜਾਪੁਰ ਭੇਜਿਆ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਮ ਨੂੰ ਵਿਦਾਇਗੀ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, ਆਜ਼ਮ, ਜੋ ਮਾਲਵੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੁਕਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਂਪ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੌਲਤਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਉਸਦੇ ਮਕਬਰੇ 'ਤੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਵਿਵਾਦਤ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਬਿਦਰ ਬਖਤ ਨੂੰ 20 ਜੂਨ 1707 ਨੂੰ ਜਜਾਊ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਅਜ਼ਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਸਕਟ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਸੁਬਾਹ ਦੇ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇੱਕ ਜਮੀਂਦਾਰ ਈਸ਼ਾ ਖਾਨ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਕਬਰ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੁਲਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਸ਼ੇਖ ਜ਼ੈਨੂਦੀਨ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਕਬਰ ਵੀ ਹੈ।
ਪੂਰਾ ਨਾਮ
ਪਾਦਸ਼ਾਹ-ਏ-ਮੁਮਲਿਕ ਅਬੂਲ ਫੈਜ਼ ਕੁਤਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ-ਏ-ਅਲੀ ਜਾਹ ਗਾਜ਼ੀ
ਹਿਨਾ ਸ਼ਾਹੀਨ
ਹਿਨਾ ਸ਼ਾਹੀਨ (ਜਨਮ 13 ਫਰਵਰੀ 1971) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ, ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਡਾਂਸਰ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਸ਼ਾਹੀਨ ਦਾ ਜਨਮ ਧੱਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੋਟ ਲਖਪਤ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਰਗ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਰਿਹਮਾਨੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲਜ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਵਣਜ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਐਂਟੋਨੀ ਗਰਿਜਮੈਨ
ਐਂਟੋਨੀ ਗਰਿਜਮੈਨ (ਜਨਮ 21 ਮਾਰਚ 1991) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਫਿਊ ਥਿੰਗਸ ਲੇਫਟ ਅਨਸੇਡ
ਫਿਊ ਥਿੰਗਸ ਲੇਫਟ ਅਨਸੇਡ ਇੱਕ 2011 ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੁਦੀਪ ਨਾਗਰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਦੀਪ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ 13 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸੁਰੇਸ਼ ਸ਼ੈਟੀ ਦੁਆਰਾ ਜੁਹੂ ਕਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਸਟੋਰ ਵਿਖੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਟੈਕ ਯੂਅਰ ਰੈਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਮਿਰਚੀ ਦੇ ਆਰਜੇ ਜੀਤੂਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸੁਦੀਪ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ 8000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ।
ਸਾਰ
ਫਿਊ ਥਿੰਗਸ ਲੇਫਟ ਅਨਸੇਡ ਦੋ ਕਾਲਜ ਸਾਥੀ ਆਦਿਤਿਆ ਅਤੇ ਰੀਆ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ; ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਾਹਿਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ 7 ਵਾਅਦੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜੋੜਾ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੌਰਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਮਕ ਸਵਰਗੀ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੋੜ ਅਜਿਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰੇਕ ਅਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰਨਾ ਰੈਨਾ
ਅਪਰਨਾ ਰੈਨਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2006 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਫਿਲਮ ਖੋਸਲਾ ਕਾ ਘੋਸਲਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਫਿਲਮ ਦ ਨੇਮਸੇਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਡ੍ਰੈਸਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਆਰਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਕੋਂਕਣੀ ਫਿਲਮ ਨਚੋਮ - ਆਈਏ ਕੁੰਪਾਸਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, "ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੇਰਵੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ" ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਚੋਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ 62ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ - ਭਾਵ ਕੁੰਪਾਸਰ
ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ
ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਅਵਾਰਡ
ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ 2015 ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (ਫ਼ਿਲਮ: ਨਚੋਮ-ਆਈਏ ਕੁੰਪਾਸਰ)
ਉਸਤਾਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੁਲਾਰ
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਚਿਕਨਪੌਕਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਦਰ ਟਕਸਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 15 ਸਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਤਰਨਤਾਰਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਡਿਤ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਆ ਗਏ।
ਕੰਮ-ਕਾਜੀ ਜੀਵਨ
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਖੇ ਠਹਿਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬਰਨਾਲਾ, ਭਸੀਨ ਸਾਹੀਵਾਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ), ਖੰਟ ਮਾਨਪੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਖਿਆਰਥੀ
ਉਸਤਾਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮੁਕੰਦ ਸਿੰਘ (ਮਰਹੂਮ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ, ਭਾਈ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਦੇ ਪਿਤਾ), ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਧਨੌਲਾ (ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ), ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ‘ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ’, ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਾਰੋਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। 1982 ਵਿਚ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਕੈਨੇਡਾ ਗਏ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਈ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਾਨ ਵੀ ਟੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸਤਾਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਗਏ।
ਸੰਤਾਨ
ਉਸਤਾਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਵੈਨਕੂਵਰ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਕੁਲਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੌਖੀਆਂ ਸ਼ਬਦ ਰੀਤਾਂ ਵਾਲਾ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਸਾਗਰ’ ਕਿਤਾਬਚਾ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਬੁੱਕ ਕਲੱਬ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ।ਨਵੇਂ ਕੀਰਤਨ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰਚਨਾ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ ‘ਕੁਲਾਰ ਕੀਰਤਨ ਅਕੈਡਮੀ ’ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਕਿਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਮੌਤ
ਈ. ਸੰਨ 1983 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਨ-ਵਾਦਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਵਰਗਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰਲੀ ਕੜੀ
https://www.youtube.com/watch?v=P0daiU4edPk
ਬਗਡੋਗਰਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ
thumb|350px|ਬਗਡੋਗਰਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਬਾਗਡੋਗਰਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Bagdogra Airport), ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਸਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਬਗਦੋਗਰਾ ਵਿਖੇ, ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਏ.ਐਫ.ਐਸ ਬਾਗਡੋਗਰਾ ਵਿਖੇ ਸਿਵਲ ਐਨਕਲੇਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ, ਗੰਗਟੋਕ, ਕੁਰਸੀਓਂਗ, ਕਾਲੀਮਪੋਂਗ, ਮਿਰਿਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਗੇਟਵੇ ਏਅਰਪੋਰਟ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਚੇਨਈ, ਬੰਗਲੌਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਡਿਬਰੂਗੜ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਰੋ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਕ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਪਰਕ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀਆਂ ਸਿੱਕਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੰਗਟੋਕ ਜਾਣ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਉਡਾਣਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ 2002 ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਕਸਟਮਸ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਗਡੋਗਰਾ ਵਿਖੇ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2014-15 ਵਿੱਚ 43 ਲੱਖ% ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ 10 ਲੱਖ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। 2018-19 ਵਿਚ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੇ 2.8 ਮਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 28.5% ਦਾ ਵਾਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ 20 ਵਾਂ-ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਟਰਬਾਈਨ ਈਂਧਨ 'ਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਵਿਕਰੀ ਟੈਕਸ ਹੈ।
ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਏਅਰਬੇਸ ਆਈ.ਏ.ਐਫ. ਨੰਬਰ 20 ਵਿੰਗ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨੰਬਰ 8 ਸਕੁਐਡਰਨ ਦਾ ਮਿਕੋਯਾਨ-ਗਰੇਵਿਚ ਮਿਗ -21 (ਮਿਗ -21) ਐਫ.ਐਲ. ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਇਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਯੂਨਿਟ ਹੈ। ਅਲੀਪੁਰਦੁਆਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਸੀਮਾਰਾ ਵਿਖੇ ਏਅਰਬੇਸ ਦੇ ਨਾਲ; ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਬੰਗਾਲ, ਸਿੱਕਮ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਭੂਟਾਨ ਸਮੇਤ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਲੜਾਈ ਹਵਾਈ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਾਰ ਸੁਕਨਾ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ XXXIII ਕੋਰ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਥਾਰ
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੈਂਡਿੰਗ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ 14.5 ਏਕੜ (59,000 ਐਮ 2) ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਸੀ। ਏ.ਏ.ਆਈ. ਨੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਅਪ੍ਰੋਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਇਕੋ ਸਮੇਂ 5 ਏਅਰਬੱਸ ਏ 320 ਕਲਾਸ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ। ਆਈ.ਏ.ਐਫ., ਜੋ ਏ.ਟੀ.ਸੀ. ਅਤੇ ਰਨਵੇਅ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਨਾਗਰਿਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ 2013 ਵਿਚ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਤੋਂ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਕਲਾਂ ਲੈਵੀ ਸਤਰਾਸ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਮਿੱਥ ਚਿੰਨ
ਕਲਾਦ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਮਿੱਥ ਚਿੰਤਨ
1. ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ । ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਮਨ ਦੇ ਜੰਤਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ ।
2.ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਸਿਖਿਅਤ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਪੈਟਰਨ, ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਰਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮਾਨ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। 3.ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਾਨ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਰੱਖਕੇ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । 4. ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਮਾਨਤਾ, ਵਿਰੋਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਕਤਾ ਵਜੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅੰਤਰੀਵ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਥੂਲ , ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
5. ਜਿਹੜੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਹਿਤ , ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂ ਪੁਰਾਤਤਵ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ , ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰੀਵੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਲੀਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਇਕਾਲਕੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਥ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ,ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ । ਲੈਵੀ ਸਤਰਾਸ ਸਮਾਜਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਤਿੰਨ ਧਰਾਤਲ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਹਨ:ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਵਰਤਾਰੇ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਟਾਦਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਬਦਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ/ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ । ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਲੈਰੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ , ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਖਿਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ । ਇਹ ਸੇਵਾ - ਸਤਾਰ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਕਾਰਜ - ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਚਿੰਨ੍ਹ - ਵਿਗਿਆਨ ( Semiotics ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਦੂਸਰਾ ਨਾਮ ( Semiology) ਹੈ । ਇਸਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ - ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਚਿੰਨ੍ਹ - ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਇਕ ਸੰਰਚਨਾ ਹੈ । ਇਸ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਦੋ ਧਰਾਤਲ ਹਨ । ਇਕ ਸੰਚਾਰੀ ਜਾਂ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਦੂਸਰਾ ਸਾਧਨ ਰੂਪ ਜਾਂ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ , ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਭਾਵਮਈ ਜਗਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ - ਜਗਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਲ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ , ਉਹ ਭਾਵਪੂਰਤ ਅਰਥ ਵੀ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਭਾਵ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ' ਤੇ ਆਧਾਰਤ , ਬੌਧਿਕ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਜੁਗਤਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵਰਗੀਕਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਮਨ ਜਾਂ ਸੋਚ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਸੋਚ ਸਮਾਜਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵੀ ਹੈ । ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਦੀ ਹੈ । ਸਤਰਾਸ਼ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕਾਰਜ - ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਰ ਪੱਧਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਉਸਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ।
ਨਿਖੜਵੇਂ ਲੱਛਣ :
ਸਾਕਾਦਾਰੀ : ਲੈਵੀ ਸਤਰਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੁਨੀਆਂ / P /, / b / ਆਪਸ ਵਿਚ ਸੰਜੋਗ ਵੀ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੁਹੋਂਠੀ ਹਨ , ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ । ਪਹਿਲੀ / P / ਅਣਗੂੰਜਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਧੁਨੀ / b / ਗੂੰਜਵੀ ਹੈ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਚਾਰੀ ਵੀ ਹਨ । ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਸਥੂਲ ਵੀ ਹਨ , ਸੂਖਮ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਵੀ ਹਨ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ , ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ - ਮਾਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ “ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਧਾਰਨੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ , ਮਨ ਦੀ ਅਵਚੇਤਨ ਕਿਰਿਆ ਅਰਥ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਰੂਪ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ' ਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਰੂਪ ਸਾਰੇ ਮਨਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਹਨ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮਾਡਰਨ , ਜਾਂਗਲੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲਾਈਜਡ ( ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ) ਜਿਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ , ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਹੇਠ ਅਵਚੇਤਨ ਕਿਰਿਆ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ' ਤੇ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ” ( 1977 : 21 ) ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਵਚੇਤਨ ਤੌਰ ' ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧ ਸੰਜੋਗ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਸੰਚਾਰ ਗਹਿਨ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚੋਂ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਹਨ ; ਪਿਉ / ਪੁੱਤਰ , ਭੈਣ / ਭਰਾ , ਪਤੀ / ਪਤਨੀ , ਮਾਮਾ / ਭਾਣਜਾ , ਭੂਆ / ਭਤੀਜਾ । ਇਸ ਸਰੰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚ ਮਾਮੇ - ਭਾਣਜੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਿਉ - ਪੁੱਤਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਰ ਬਾਕੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਅੱਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਰੱਖਕੇ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ , “ ਜੇਕਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ , ਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਧਾਰਨ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ , ਵਧੇਰੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਵਿਚ ਤੱਥ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਨ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇੰਡੋ ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਿਨੋ - ਤਿਬਤੀਅਨ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਸਪਰਤਾ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮੀ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਾਮੇ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੇਂਦਰ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਪਰਪੱਕਤਾ ਭਾਵੇਂ ਵੱਧਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸਕੁੰਚਦੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਡਲ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ ਪਰ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੈ । ” ( 1977 : 63 )
ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਟਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾਲ ਸਮਝਕੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । “ ਇਸ ਨਾਲ ਰੀਤੀ - ਰਿਵਾਜਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਭਵ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਦੇ ਸਮਰਥ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ ਜਿਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ , ਕਲਾ , ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਜੋ ਉਪਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਭਿੰਨ ਜਾਪਦੇ ਹਨ । ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਸਮੂਹਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੂਹਕ ਚੇਤਨ ਉਚਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ । " ( 1977 : 65 ) ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੀ ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਸਥੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ । ਇਹ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਤੌਰ ' ਤੇ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਾਜਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਦਵੰਦ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ( ਵਿਆਹ ) ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕਿਆਂ ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਵਟਾਂਦਰਾ ਦੋ ਕੋੜਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੱਟਾ - ਸੱਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਰੀਤ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਦੂਸਰਾ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਸਾਧਾਰਨੀਕ੍ਰਿਤ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ । ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਬਹੁਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਟਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਸਥਾਈ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ , ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਸਾਧਾਰਨ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਵਚੇਤਨ ਵਰਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਸਥੂਲ , ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਚਾਚਾ , ਮਾਮਾ , ਤਾਇਆ , ਫੁੱਫੜ , ਮਾਸੀ , ਭੂਆ , ਨਣਦ , ਭਰਜਾਈ , ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ , ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਪਰਤ ' ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਵਚੇਤਨ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ , ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅੰਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਚੇਤਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ :
ਮਿੱਥ ਦੀ ਜੁਗਤ :
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਥ ਦੁਪਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਹਿਲੀ ਪਰਤ ਰੂਪ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪਰਤ ਸਾਰ ਦੀ ਤਹਿ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਤੀਸਰੇ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਥਕ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਭਾਵ ਉਠਾਏ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ’ ( 1977 : 210 ) ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸੁਝਾਊ ਸੂਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
1. ਜੇਕਰ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਇਹ ਇਕੱਲੇ ਕਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮਿੱਥ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਅਰਥਵਾਨ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਤੱਤ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2. ਭਾਵੇਂ ਮਿੱਥ ਉਸੇ ਵੰਨਗੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮਿੱਥ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖ਼ਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਭਾਵ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਚ - ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਤਰਾਂ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਪੱਧਰ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ' ( 1977 : 210 )
ਮਿੱਥ ਵਿਚ ਵਿਚਰਿਆਂ ਕੋਈ ਕੱਲਾ - ਕਾਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸਗੋਂ ਸੰਘਟਕ ਇਕਾਈਆਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ( Bundles Of Such Relations ) ਹੀ ਅਰਥਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਕੋ ਬੰਡਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਸਿਰਜ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੰਡਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿੱਥ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਉਂਤ ਵਿਚਦੋ - ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਸਮਾਂ ਸੰਕੇਤ ; ਜਿਹੜਾ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਇਕਾਲਕੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਵੀ ਹੈ, ਮਿੱਥ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੈਰੋਲ ਅਤੇ ਲਾਂਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ । ਮਿੱਥ ਇਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ । ਮਿੱਥ ਸਪਰਿੰਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ , ਜਿਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪਰਤ ਉੱਤੇ ਅਗਲੀ ਪਰਤ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਮਿੱਥ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਅਨੇਕ ਮਿੱਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਉਸਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਮਾਤਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਚਾਲਬਾਜ਼ ( Trickster ) ਦੀ ਮਿੱਥ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
ਅਮਰੀਕਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਚਾਲਬਾਜ਼ ਦਾ ਰੋਲ ਬੁਝਾਰਤ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਉਤਰੀ - ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਹ ਰੋਲ ਕਾਇਓਟਿ ( Coyote ) ਜਾਂ ਰੇਵਨ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿਰੋਧਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਸਮਾਧਾਨ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਸਾਫ਼ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਧਾਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਪਦ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਲਸ ਜਾਂ ਮਧਿਆਸਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਿਲਵੇਂ ਪਦਾਂ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸਾਲਸ ਜਾਂ ਮਧਿਆਸਥ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਵਿਚ ਤੀਸਰੀ ਸਾਲਸ ਧਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਸਾਲਸੀ ਸੰਰਚਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ । ਸਾਲਸੀ ਸੰਰਚਨਾ ( Mediating Structure )
ਮੁਢਲਾ ਜੋੜਾ lnitial pair ਜੀਵਨ
ਦੂਸਰੀ ਤਿੱਕੜੀ Second Triad
ਪਹਿਲੀ ਤਿੱਕੜੀ First Triad ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ
ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣੇ ਜਾਨਵਰ
ਸ਼ਿਕਾਰ
ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਜਾਨਵਰ
ਲੜਾਈ / ਯੁੱਧ Warfare
ਮੌਤ
( ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦਾ ਮਿੱਥ ਦਾ ਮਾਡਲ ) ਇਸ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਹਨ , ਮਾਰਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਪਹਿਲ ' ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਉਹ ਜੋ ਖਾਂਦੇ ਹਨ , ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਪੂਈਬੋਲ ਕਬੀਲਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਉੱਤਮ ਹੈ । ਇਸ ਮਿੱਥ ਵਿਚ ਰੇਵਨ ( ਸੋਗੜ ਕਾਂ ) ਅਤੇ ਕਾਇਉਟਿ ਉਤਰੀ - ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵੰਨਗੀ ਦਾ ਬਘਿਆੜ ਹੈ । ਧਰਾਤਲੀ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਕਾਇਉਟਿ ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਜਾਨਵਰ ਇਸਨੂੰ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਦਾ ਸਾਲਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ , ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਧੁੰਦ ਹੈ , ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਖੋਪੜੀ ਹੈ , ( ਖੋਪੜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ) ਦੱਬ ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਲਸ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਹਿਣੇ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ , ਰਫ਼ਿਊਜੀ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਲਸ ਹੈ । ਸਾਲਸੀ ਦੀ ਇਹ ਕੜੀ ਦੇਵੀ - ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਵਹਾਰਕ ਵਿਰੋਧਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਚਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਮਿਥਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਰਾਹੀਂ ਲੈਵੀ - ਸਤਾਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪਾੜਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਮਿਥਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰਕ ਬੋਧਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹੈ । ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਹੈ , ਜਿਹਨਾਂ ' ਤੇ ਮਨ ਅਮਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ; ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਵਿਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਵਧੀਆ ਹਨ । ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ - ਵੱਖਰੇ ਹਨ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਿਹੜਾ ਤਰਕ ਮਿਥਿਕ ਕਥਾ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ , ਉਹੀ ਤਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਾਨ ਸੋਚ ਨਿਰੰਤਰ ਹੈ , ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਾਰਨ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ । ' ( 1977.230 )
ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ( 1988 : 51-70 ) ਨੇ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਉਪਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਖਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਚਿੜੀ ਅਤੇ ਕਾਂ ਦੀ ਮਿੱਥ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਰੇਵਨ ਅਤੇ ਕਾਇਉਟਿ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ । ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਸਨੂੰ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੇ ਹੀ ਮਾਡਲ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ : ਮੁੱਢਲਾ ਜੋੜਾ
ਪਹਿਲੀ ਤਿੱਕੜੀ
ਦੂਸਰੀ ਤਿੱਕੜੀ
ਜੀਵਨ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਸਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ( ਚਿੜੀ ) ਮੁਰਦਾਰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ
ਕਾਂ
ਲੜਾਈ / ਯੁੱਧ
( ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦੀ ਮਿੱਥ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ) ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਥਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਿੜੀ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਚਿੜੀ ਦੇ ਮੂਲ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ । ਚਿੜੀ ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਵਿਰੋਧਤਾਵਾਂ, ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਸੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਕਾਂ : ਲੋਭੀ : ਆਲਸੀ ਲੁਟੇਰਾ : ਸ਼ਾਸਕ ਮੌਤ ::
ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ( 1974 : 9 ) ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ ਇਕ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਜੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਕਥਾ , ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਜੋਗੀ , ਪਿਉ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ , ਜੀਵ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਜਿੱਠਦੀ ਹੈ । ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਭੋਰੇ ਵਿਚ ਰਖਣਾ ਵਿਰਕਤੀ ਹੈ । ਉਸਦਾ ਲੂਣਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ , ਮਾਰ ਕੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਸੁਟਣਾ ਤੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋ ਜਾਣਾ । ਇਹ ਕਥਾ ਮੌਤ ਉਪਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਤੇ ਪਿਉ ਉਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸਾਲਸ ਬਣਦੀ ਹੈ । ” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਮਿੱਥ ਦਾ ਅਧਿਐਨ , ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ । ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ' ਤੇ ਭਾਰੂ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਆਖਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਇਕਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਪਾਸਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਡਾ. ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ' ਸਟੱਕਚਰ ਐਂਡ ਹਿਸਟਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ । ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨ ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਦੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਤਥਾ - ਕਥਿਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ' ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਵਰਗੀਕਰਨ , ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੰਡ , ਵਿਰੋਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤਾ , ਜੋੜ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸਾਰਦੀ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧ , ਸੰਜੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਮਾਨ ਹੈ , ਤਾਂ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ( 1974:5 )
ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਰੋਹਰ ਖੰਡਰ , ਪੁਰਾਤਤਵ ਤੱਥ ਜਾਂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ? ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂੰਹ - ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਚਲਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਰੋਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇਕਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਕਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਦਵੰਦ ਤਾਂ ਫਰਦੀਨਾ ਦਿ ਸੋਸਿਯੂਰ ਨੇ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੋਉਊਰ ਇਕਾਲਕੀ ਅਧਿਐਨ ਮਾਡਲ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਅਧਿਐਨ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ:
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਰ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵੱਲ ਪੈਰ ਪਸਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ , ਕਿ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਉਸਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਦੂਸਰੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਾਰਜ - ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਇਹਨਾਂ ਵਿਰੋਧਾਂ ਤੋਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੈ । ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ' Structural Anthropology  ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ , ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨ ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਫਰਾਂਜ਼ ਬੇਅਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ , ' ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਬੁਲਾਰੇ ਦੇ ਓਨੀ ਦੇਰ ਪਕੜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ , ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਆਕਰਨ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ । ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਤਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਦੇ ਵੀ ਚੇਤਨ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ , ਜਾਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਭਾਵੇਂ ਅਵਚੇਤਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਚੇਤਨ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪੱਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰ - ਵਿਆਖਿਆ ਸੰਭਵ ਹੈ । ( 1977 : 19 )
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਮੇਟਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ । ' ਮਾਨਵ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ, ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਚੇਤਨ ਤੋਂ ਅਵਚੇਤਨ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਵਚੇਤਨ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ , ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਸਮਾਨ ਹੈ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰਾਹੀਂ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉੱਥੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਵਲ ਵਧਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਨਿਰਧਾਰਨ ਵੱਖਰਾ - ਵੱਖਰਾ ਹੈ । ' ( 1977 : 24 ) ਲੈਵੀ ਸਤ੍ਰਾਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ , ਨਾ ਪੁਰਾਤਤਵ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਜਾਂ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ , ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੀ ਲੋਕ - ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸੰਰਚਨਾ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ । ਇਸ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਇਕਾਲਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕੀ ਪਾਸਾਰ ਸੰਭਵ ਹੈ । ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਵਚੇਤਨ :
ਇਤਿਹਾਸ ਖੰਡਨਾ ਤੋਂ ਦੇਰ ਆਈ ਤੇ ਦੰਤ ਸੰਰਚਨਾ ਘੜਨ ਵਿਚ ਅਚੇਤ ਮਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਅਚੇਤ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਘੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਵਰਤੋਂ - ਵਿਹਾਰ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਹਿਜ ਹੀ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਭਾਵ ਜਿਹੜੇਸੰਕਲਪਾਤਮਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਚੇਤ ਮਨ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਭਾਸ਼ਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਈ ਨਿਯਮ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਨਿਯਮ ਧੁਨੀ ਨਿਯਮ , ਧੁਨੀ - ਵਿਉਂਤ , ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ , ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਅਰਥ - ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਮ ਬੁਲਾਰਾ ਜਦੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਰਗਾਕਾਰੀ ( classificatory ) ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਰਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅਵਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚਲੇ ਤਮਾਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਲੈਵੀ ਸਤਰਾਸ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਅਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੋਇਆ , ਫਰਾਂਜ਼ ਬੇਅਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ , “ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਜਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸਹਿਜ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਖਿਆਉਣ ਜਾਂ ਉਚਿਤ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲ ਨਾ ਘੜੇ ਗਏ ਹੋਣ । ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਗਏ ਮਾਡਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਚੇਤ ਮਾਡਲ ਗੁਝੀ ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਮਾਜਕ ਅਮਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਜਤਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸੂਝਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਸੂਝਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਮਾਡਲ ਸੁਚੇਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । " ( 1977 : 281 )
ਲੈਵੀ - ਸਤਰਾਸ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਦੇ ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਅਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲ ਗਹਿਨ ਸੰਰਚਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਇਹ ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲ ਅਧੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਧੂਰੇ ਮਾਡਲ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਮਾਡਲ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਗਹਿਨ ਸੰਰਚਨਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ । ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸਾਮਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਬਣਤ ਤੇ ਬੁਣਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਦ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਨਿਯਮਾਂ ਹੀ ਗਹਿਨ ਸੰਰਚਨਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਸੁਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਅਚੇਤ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਮਾਪ - ਤੋਲ ( Structure And Measure ) :
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਾਪ - ਤੋਲ ਨਾਲ ਹੈ । ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ - ਮਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਗਇਤ ਦੇ ਜਾਂ ਗਣਿਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਅਸਲ ਵਿਚ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਮਾਪ - ਤੋਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਕੁੱਝ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਹੜੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਨਵੀਨਤਮ ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਗਿਣਾਤਮਕ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਣਾਤਮਕ ਤੱਥਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ । ਸੰਰਚਨਾ ਤੇ ਮਾਪ - ਤੇਲ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਕਈ ਮਕਾਨਕੀ ਤੇ ਅੰਕੜਾਮਈ ਮਾਡਲ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ । ਮਕਾਨਕੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾਮਈ ਮਾਡਲ ; ਅੰਕੜਾਮਈ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿਚਲਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤੱਥ , ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਣ ( ਭਾਵ ਉਸੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਹੋਣ ) ਤਾਂ ਮਾਡਲ ਮਕਾਨਕੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੰਕੜਾਮਈ ਮਾਡਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਲੈਵੀ - ਸਤ੍ਰਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ - ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਪੱਧਰ ' ਤੇ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਕਾਨਕੀ ਜਾਂ ਔਕੜਾਮਈ ਮਾਡਲ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਣ । ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਨਾਲ , ਸਮਾਜਕ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਅੱਡ - ਅੱਡ ਪੱਧਰਾਂ ' ਤੇ ਰਚੇ ਗਏ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਆਪਣੀਆਂ ਰੂਪਕੀ , ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ , ਨਾ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ' ( 1977 : 283 )
ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ, ਸਮਾਜਕ ਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿਚ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਵਰਗਾਕਾਰੀ ( classificatory ) ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ   ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਲੈਵੀ - ਸਤਾਸ ਦਾ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਚੇਤ ਅਤੇ ਮਕਾਨਕੀ ਮਾਡਲਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਰੁਚਿਤ ਹੈ । ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ( Observation and Experimentation ) :
ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚ ਅੰਤਰ - ਨਿਖੇੜ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ, ਵੰਡੀ ਇਹਤਿਹਾਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਮਾਡਲ ਉਸਾਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉਪਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਮੁਢੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਜ ਹਨ । ਸਹੀ ਤੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਮਾਡਲ ਉਸਾਰਨਾ ਇਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਸੂਝ - ਬੂਝ , ਕਲਪਨਾ , ਵਿਦਵਤਾ , ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਜ - ਵਿਧੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਛਾਣ - ਬੀਣ ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਲੈਵੀ - ਸਤਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ( 1977 : 280 ) ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਪੰਥ ਹਨ । ਪਹਿਲਾ ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਪ੍ਰਯੋਗ । ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਪੜਚੋਲ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਪੂਰਵ - ਧਾਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਿਹੜਾ ਤੱਥ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ , ਕਿਹੜਾ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ । ਸਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ । ਹਰ ਤੱਥ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ , ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਰੱਖਕੇ ਘੋਖ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ । ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਪੜਚੋਲ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਆਪਕ ਹਨ । ਇਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਅਮਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਮਾਡਲਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ , ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਕਾਰਜ ਹੈ । ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰਨਾ , ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਰਲਗੱਡ ਕਰਕੇ ਤੀਸਰੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ । ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਇਕ ਵਿਧੀ ਹੈ । ਇਸ ਸਿਰਜਤ ਮਾਡਲ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਦੂਸਰੀ ਵਿਧੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
ਸੰਰਚਨਾ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਕ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਹੇਠ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ । ਵਾਕ ਦੇ ਅਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਵਾਕ ਵਿਚ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ , ਵਾਕ - ਵਿਗਿਆਨ , ਧੁਨੀ - ਵਿਉਂਤ ਅਤੇ ਧੁਨੀ - ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਰ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸੰਚਾਰ ਮਾਡਲ: