cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ
1967 ’ਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸਰਵੇ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ’ਚ ਕੁੱਲ ਜਣੇਪਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 4.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਕੇ 31 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 21 ਤੋਂ 23 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ’ਚ ਹਾਲੇ ਇਹ ਸਿਰਫ 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਲਕ, ਸੂਬੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ’ਚ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ ਫਾਲਤੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ ਚੀਨ ’ਚ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਪਹਿਲੇ ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਿੱਥਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। 12ਵੀਂ-13ਵੀਂ ਸਦੀ ’ਚ ਜਦੋਂ ਜਣੇਪੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਔਰਤ ਦਾ ਢਿੱਡ ਪਾੜ ਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਟਾਂਕੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਤਕਨੀਕ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ’ਚ ਔਰਤ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁਖਤਾ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਪਹਿਲਾ ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ 1500 ’ਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ’ਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਸਵਿਸ ਫਾਰਮਰ ਨੇ ਉਪਰੋਕਤ ਤਰੀਕਾ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਔਰਤ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਸ ’ਚ ਜੱਚਾ-ਬੱਚਾ ਬਚ ਗਏ, ਪਰ ਅੱਜ ਬਹੁਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਪੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। 1800 ’ਚ ਡਾਕਟਰ ਜੇਮਜ਼ ਬੇਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਫਲ ਸਿਜ਼ੇਰੀਅਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰੈਂਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ’ਤੇ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਟਿਸਕਾ ਚੋਪੜਾ
ਟਿਸਕਾ ਚੋਪੜਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 45 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਚਰ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
"ਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ", ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ, ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਂਟਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਵੀ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ, ਕਿੱਸਾ, ਦਾ 2013 ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫਿਲਮ ਦਾ ਵੱਕਾਰੀ ਨੈੱਟਟੈਕ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ 24 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਟਿਸਕਾ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੁਲੀਤਜ਼ਰ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਨਾਟਕ, ਡਿਨਰ ਵਿਦ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼, ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਮ ਪਿਟਰੋਡਾ ਨਾਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਨੋਲੇਜ ਕਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਐਕਟਿੰਗ ਸਮਾਰਟ (ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼), ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਰੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਟਿਸਕਾ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ 10 ਐਮ.ਐਲ. ਲਵ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਏ ਮਿਡਸਮਰ ਨਾਈਟ ਡ੍ਰੀਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਨੇ ਬੈਸਟ ਇਨਸੈਂਬਲ ਕਾਸਟ ਜਿੱਤੀ। ਉਹ ਵੱਕਾਰੀ ਮਾਮੀ (ਮੁੰਬਈ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮੂਵਿੰਗ ਇਮੇਜਜ) ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਜਿਊਰੀ 'ਤੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਚੱਟਨੀ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਈਸਟਰਨ ਵੇਅ ਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸ਼ੌਰਟ ਫਿਲਮ) ਜਿੱਤੇ। ਉਹ ਹੁਣ ਦੋ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।  ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਬਾਇਓਸਕੋਪਵਾਲਾ, 3 ਡੀਡੇਵ ਅਤੇ ਦਿ ਹੰਗਰੀ (ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਪਲੇ ਟਾਈਟਸ ਐਂਡਰੋਨਿਕਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ) ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ, ਟਿਸਕਾ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨਪਸੰਦ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਤਨਿਸ਼ਕ , ਟਾਈਟਨ ਆਈਵਵੇਅਰ , ਓਲੇ , ਹੋਲਲਿਕਸ , ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਸਪੈਂਸਰ, ਗੋਦਰੇਜ, ਬਜਾਜ ਮੋਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਕੈਲੋਗਸ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ
ਟਿਸਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸੌਲੀ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਖਿਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਏਪੀਜੇ ਸਕੂਲ, ਨੋਇਡਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੇਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੋਂਕ ਵੱਜੋਂ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੈਪਟਨ ਸੰਜੇ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਪਾਇਲਟ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਐਨ.ਜੀ.ਓਜ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ
ਜੇਤੂ
ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ
ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹੈ । ਪਹਿਲੀ ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨਵੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਚੈਪਟਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਸਲਾਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਭਾਗ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2011
ਪਹਿਲੀ ਵਿਕੀ ਭਾਰਤ ਕਾਨਫਰੰਸ 2011 ਵਿੱਚ 18 ਤੋਂ 20 ਨਵੰਬਰ ਦੌਰਾਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 18 ਤੋਂ 20 ਨਵੰਬਰ 2011 ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਭਾ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਬੁਲਾਰੇ
ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ ਅਤੇ ਅਰਨਬ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਰਨਬ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮਹਿਮਾਨ ਵੱਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ "ਨਿਰਪੱਖਤਾ" ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਬੈਰੀ ਨਿਊਸਟੇਡ ਨੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ।
ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2016
ਦੂਜੀ ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2016 ਮੋਹਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ ਸੀ.ਜੀ.ਸੀ ਲਾਂਡਰਾਂ ਕਾਲਜ, ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 5 ਤੋਂ 7 ਅਗਸਤ 2016 ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੈਥਰੀਨ ਮਹੇਰ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਨਤਾਲੀਆ ਤਿਮਕਿਵ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ
ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ ਅੰਸਾਰੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮੇ
ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ
ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ SI, PP ( (24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1934 - 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1983) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਇਆਨਾਜ਼ ਅਤੇ ਵਰਸਟਾਇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਵਿੱਚ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਔਰ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਤਾਆਰੁਫ਼ ਦੀ ਮੁਹਤਾਜ ਨਹੀਂ। ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਉਸ ਜਾਦੂਗਰ ਨੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਨਗ਼ਮਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਫ਼ਨਕਾਰ ਦੇ ਲਈ ਗਾਉਂਦਾ, ਉਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਔਰ ਉਸੇ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦਾ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਰੁਸ਼ਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾ ਉਸਤਾਦ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 583 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਲਈ 5000 ਗਾਣੇ ਗਾਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ
ਹਰਜੰਤ ਗਿੱਲ
ਹਰਜੰਤ ਗਿੱਲ ਇੱਕ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਟਾਉਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਂਥਰੋਪਾਲੋਜੀ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜੀ ਫਿਲਮਾਂ ਧਰਮ, ਮਨੁੱਖੀ ਲੈਂਗਿਕਤਾ ਅਤੇ ਝੁਕਾਓ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਪਰਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਨਾਮ Tilotama Productions ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗਿੱਲ ਦਾ ਜਨਮ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਸਾਂ 14 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੈਨ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਬੇ ਏਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਨ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਗਿੱਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹੁਣ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਹ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਟੋਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਲ ਹਦੀਦਾ
ਅਲ ਹਦੀਦਾ (ਜਿਹਨੂੰ ਹੁਦੈਦਾ ਜਾਂ ਹੋਦੀਦਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) (الحديدة) ਯਮਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 400,000 ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਲ ਹਦੀਦਾ ਰਾਜਪਾਲੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਮਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬਹਿਰੂਨ ਹਰਿਆਣਾ
ਬਹਿਰੂਨ ਹਰਿਆਣਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਮਲਹੋਤਰਾ
ਪ੍ਰੀਤੀ ਮਲਹੋਤਰਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Preeti Malhotra) ਸਮਾਰਟ ਭਾਰਤ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੂਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀਅਤ, ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਰੋਕਥਾਮ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰਟ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਆਸੀਆਨ, ਮੱਧ-ਪੂਰਬ, ਯੂਐਸਏ, ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤੀ ਕਈ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਗਲੋਬਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਕੋਲ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਪਾਰਕ ਰਣਨੀਤੀ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲੇ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਗਵਰਨੈਂਸ, ਨੀਤੀ ਵਿਕਾਸ, ਰਣਨੀਤਕ ਗੱਠਜੋੜ, ਜੇਵੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਹਿਯੋਗ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਬੰਧ, ਵਿਲੀਨਤਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਟੇਕਓਵਰ, ਆਈਪੀਓ, ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ਵਿਨਿਵੇਸ਼, ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਟਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ICSI) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਗਵਰਨੈਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ 2005 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜੇਜੇ ਇਰਾਨੀ ਕਮੇਟੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਫੇਅਰਜ਼, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਅਪਰਾਧਾਂ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਅਪੀਲੀ ਅਥਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।
ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਗਵਰਨੈਂਸ ਅਤੇ ਸੀਐਸਆਰ ਬਾਰੇ ਐਸੋਚੈਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਐਸੋ.ਐਚ.ਐਮ ਆਡਿਟ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰ ਵੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੀਤੀ 2019 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਗਠਿਤ ਕੰਪਨੀ ਲਾਅ ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਨਿਸਾਰ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਾਰੂਕੀ
ਨਿਸਾਰ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ਾਰੂਕੀ (نثاراحمد فاروقي) (ਜਨਮ 1934 – ਮੌਤ 2004) ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਤੇ ਅਥਾਰਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆਂ ਪ੍ਰਮੰਨਿਆਂ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (1981 ਫਿਲਮ)
'ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ 1981 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ (1857 ਤੋਂ 1931) ਦੇ ਨਾਵਲ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ‘ਅਦਾ’ ਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਕੋਈ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪਾਤਰ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਹਾਦੀ ਰੁਸਵਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ।
ਸੰਖੇਪ
1840 ਅਮੀਰਨ (ਸੀਮਾ ਸਾਥਿਊ) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਫ਼ੈਜ਼ਾਬਾਦ, ਅਵਧ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ, ਦਿਲਾਵਰ ਖਾਨ (ਸਤੀਸ਼ ਸ਼ਾਹ) ਉਧਾਲ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਮੈਡਮ ਖਾਨੁਮ ਜਾਨ (ਸ਼ੌਕਤ ਕੈਫ਼ੀ) ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿੱਚ پنجاب یونیورسٹی) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਹੌਰ, ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਇਹ 1882 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 30,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਕੱਤਾ, ਮਦਰਾਸ ਤੇ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ।
ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਡਾ. ਲਿਟਨਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1866 ਈ. ਤੋਂ 1882 ਈ. ਤੱਕ ਅਣਥੱਕ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। 1865 ਈ. ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਅੰਜੁਮਨ-ਏ-ਪੰਜਾਬ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਮੰਚ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਕੈਂਪਸ
ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਕ ਅੱਲਾਮਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਨੂੰ ਓਲਡ ਕੈਂਪਸ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋਤੀ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤ ਇਸਲਾਮੀ ਇਮਾਰਤ ਕਲਾ ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਕਦੀਮ ਸੈਨੱਟ ਹਾਲ,ਸਿੰਡੀਕੇਟ (ਮਦਦਗਾਰ ਸੰਸਥਾ) ਰੂਮ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਇਸ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਅੱਡੋ ਅੱਡ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਏਥੇ ਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਜ਼ਿਮ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ, ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਮਹਿਕਮਾ, ਪੜ੍ਹਾਕੂਆਂ ਲਈ ਹਾਸਟਲ ਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਮਹਿਕਮੇ ਇੱਥੇ ਹਨ। left|thumb|200px|ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਕੈਂਪਸ
right|thumb|200px|ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਕੈਂਪਸ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਦਿੱਤੇ ਮਹਿਕਮੇ ਹਨ।: ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਤਰੀਖ਼ ਦੇ 124 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੈਂਪੱਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੈਂਪੱਸ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਜੀ ਟੀ ਰੋਡ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਕੈਂਪੱਸ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਰਲਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁੱਲ 22 ਕਨਾਲ ਖੇੱਤਰ ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਦੇ ਵਿੱਚ 37 ਕਮਰੇ, ਨਾਜਮ ਦਾ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਕੈਂਪਸ
ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਦਿੱਤੇ ਮਹਿਕਮੇ ਹਨ।:
ਪੜ੍ਹਾਈ
ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਰਕੱਢਵਈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਨਡਰਗ੍ਰੈਜੂਅੱਟ, ਐੱਮ ਐੱਸ ਸੀ ਐੱਮ ਫ਼ਿਲ ਅਤੇ ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਈਥੇ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। 147000 ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂ 434 ਰਲਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ।
ਫ਼ੈਕਲਟੀਆਂ
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ 37 ਫ਼ੈਕਲਟੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਰਾਜੇਸ਼ ਸੋਨੀ
ਰਾਜੇਸ਼ ਸੋਨੀ (6 ਅਗਸਤ 1981) ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫੋਟੋਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਾਕਾਰ ਲਲਿਤ ਸੋਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਾਲ ਸੋਨੀ ਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਸਰ ਭੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਚਿਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਲਲਿਤ ਦੇ ਵਿਚੋਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਸਕੈਚਿੰਗ ਅਤੇ ਡਰਾਇੰਗ ਲਈ ਰਾਜੇਸ਼ ਸੋਨੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇਸ਼ ਨੇ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਕੀਤਾ।  2007 ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਾਸਵੋ ਐਕਸ ਵਾਸਵੋ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਾਸਵੋ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਿੰਟਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੋਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਨੂੰ ਫੋਟੋਆਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਦੀਆਂ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ। ਸੋਨੀ ਅਤੇ ਵਾਸਵੋ ਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਰਾਕੇਸ਼ ਵਿਜੈ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਬਣਾਈ ਫਿਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਏ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨੀ ਨੇ ਇਟਲੀ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਰਾਜੇਸ਼ ਸੋਨੀ ਅਤੇ ਵਾਸਵੋ ਐਕਸ ਵਾਸਵੋ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ ਮੈਨ ਆਫ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਜਨਵਰੀ 2016 ਯੂਐਸ ਬਰਫੀਲਾ ਤੂਫ਼ਾਨ
ਦੇਰ ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿਚ, ਇੱਕ ਸਰਦ ਤੂਫ਼ਾਨ ਕਾਰਨ ਮੱਧ-ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਟਕਾਲ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਹਿਰ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਟੈਕਸਾਸ ਤੇ 21 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਘੱਟ-ਦਬਾਅ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ "ਸੰਭਾਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ blizzard" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੱਧ-ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ swath ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਰਫ ਦੀ 2 ਫੁੱਟ (61 ਸੈਂ.ਮੀ.) ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਟੀ ਤਹਿ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਕੌਮ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੁੰਨ" ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੂਫਾਨ
ਗਨੂ ਜਨਰਲ ਪਬਲਿਕ ਲਸੰਸ
ਗਨੂ ਜਨਰਲ ਪਬਲਿਕ ਲਸੰਸ (GNU GPL ਜਾਂ GPL) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਲਸੰਸ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ (ਸਖ਼ਸਾਂ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਵਰਤਣ, ਪੜ੍ਹਨ, ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਫ਼ਟਵੇਅਰ ਜੋ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਸੰਸ ਮੂਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਰਿਚਰਡ ਸਟਾਲਮਨ ਦੁਆਰਾ ਗਨੂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਸੰਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਲਸੰਸ
ਵਿਭਾ ਭਟਨਾਗਰ
alt=Vibha Bhatnagar|frame| ਵਿਭਾ ਭਟਨਾਗਰ: ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਵਿਭਾ ਭਟਨਾਗਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Vibha Bhatnagar) ਲੰਡਨ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ। 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਹ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ
ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ‘ਦੁਖੀ’ (1890-26 ਜਨਵਰੀ, 1971)ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਗ਼ਦਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਸ ਨਾਇਕ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ ਕੇਸ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰੀ ਬਾਗ਼ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਵੀ ਕੁਟੀਆ (ਕਲਕੱਤਾ) ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਛਪਦੇ ‘ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਾਂ’ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ।
ਵਿਭਾ ਭਟਨਾਗਰ
ਕੈਰੀਅਰ
ਭਟਨਾਗਰ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਸੀਰੀਅਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਕੇ, ਯੂਏਈ, ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ
ਜੀਵਨੀ
ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1890 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ ਮੰਜਕੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ‘ਦੁਖੀ’ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ, ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ “ਕਵੀ” ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 1950 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਸਕ ਰਸਾਲਾ, “ਜੀਵਨ" ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਾਰ ਮੁਣਸ਼ਾ ਸਿੰਘ “ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮ” ਅਪਣਾ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਏ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ। ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੀ 26ਜਨਵਰੀ, 1971 ਨੂੰ ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਵਿਭਾ ਭਟਨਾਗਰ
ਫਿਲਮਾਂ
ਵਿਭਾ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਹਿੰਦੀ, ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ:
ਹਿੰਦੀ
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ  ]
ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1890 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1971
ਵਿਭਾ ਭਟਨਾਗਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨੇਟ
ਸੈਨੇਟ, (ਉਰਦੂ: سینیٹ) ਜਾਂ ਆਇਵਾਨ-ਏ-ਬਾਲੀਆ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਉਰਦੂ: ایوانِ بالا پاکستان) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦੋ-ਸਦਨੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਉੱਚ ਸਦਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਚੋਣ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਅੱਧੇ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 6 ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੀਨੇਟ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1973 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨੇਟ ਤੋਂ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਅਨੁੱਛੇਦ 59 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਸੇਨੇਟ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸੀਨੇਟ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੰਬਲੀ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਦੀ ਬਿੱਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤੇ ਦਾਣ ਦੀਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸੀਨੇਟ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਉੱਤੇ ਸੀਨੇਟ ਦੀਆਂ ਅੱਧੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਸੇਨੇਟਰ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸੇਨੇਟ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਲਕਿ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜੋ ਕਿ ਦਸੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੀਆਂ ਜਿੰਮੇਦਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਕਿ ਨਵ-ਸਵਤੰਤਰ ਰਾਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਤੋਂ 12 ਮਾਰਚ ਸੰਨ 1949 ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਕਲਪ (ਕਰਾਰਦਾਦ - ਏ - ਮਕਾਸਦ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਕੀਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਭਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾ ਪਾਉਂਦੀ, ਅਕਤੂਬਰ 1954 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਵ-ਗੰਢਿਆ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਮਈ 1955 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਠਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜੋ 29 ਫਰਵਰੀ 1956 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 23 ਮਾਰਚ 1956 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 14 ਅਗਸਤ 1947 ਤੋਂ 23 ਮਾਰਚ 1956 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਨਿਯਮ, 1936 ਬਤੌਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਸੀ।
7 ਅਕਤੂਬਰ 1958 ਈਃ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਨ ਲਾਗੂ ਕਰ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹੇ 1962 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਗੰਢਿਆ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਧਿਅਕਸ਼ੀਏ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 25 ਮਾਰਚ 1969 ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਵੀ 1970 ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਵਰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਕਸਦ ਲਈ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਵਾਚਣ, ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ
ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ
ਸੁਨੀਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜੋ ਯੌਨ-ਉਤਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਮਾਨਵ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੰਸਥਾ, ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਐਨਜੀਓ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ। thumb|सुनीताकृष्णन1
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੁਨੀਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੁਰੂ ਦੇ ਪਾਲੱਕੜ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਨਾਲਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਫੀ ਹਿੱਸਾ ਦੇਖ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਨਕਸ਼ੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। 15 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦੇ ਹੋਏ ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਭੂਟਾਨ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਜਵਲਾ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ
12137/12138 ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲਵੇ – ਸੈਂਟਰਲ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ ਜੋਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਮਬਈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿਚਕਾਰ ਦੌੜਦੀ ਹੈ I ਇਹ ਟਰੇਨ ਨੰਬਰ 12137 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਮਬਈ ਸੀਐਸਟੀ ਤੋਂ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੱਕ ਅਤੇ ਟਰੇਨ ਨੰਬਰ 12138 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ I ਇਹ ਟਰੇਨ ਉਹ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਟਰੇਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਮੁਮਬਈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੂਜੀ ਟਰੇਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਨਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਹੈ I
ਇਤਿਹਾਸ
ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1 ਜੂਨ 1912 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ I ਪੰਜਾਬ ਲਿਮਿਟੇਡ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਇਹ ਟਰੇਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੱਲਾਰਡ ਪਿਅਰ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ, ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬਿ੍ਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤੱਰ – ਪਛੱਮ ਬਾਰਡਰ ਤੱਕ ਲੈਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ I ਸਾਲ 1914 ਵਿੱਚ, ਮੂਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰਿਆ ਟਰਮਿਨਸ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਤੇ ਸਾਲ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਮਗਰੋਂ, ਟਰੇਨ ਟਰਮਿਨਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਭਾਰਤ – ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ I
ਕੋਚ
12137/12138 ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 1 ਏਸੀ ਫ਼ਰਸਟ ਕਲਾਸ ਕਮ ਏਸੀ 2 ਟਾਇਰ ਕੋਚ, 1 ਏਸੀ 2 ਟਾਇਰ ਕੋਚ, 1 ਏਸੀ 2 ਕਮ ਏਸੀ 3 ਟਾਇਰ ਕੋਚ, 5 ਏਸੀ 3 ਟਾਇਰ ਕੋਚ, 10 ਸਲੀਪਰ ਕਲਾਸ ਕੋਚ, 4 ਜਨਰਲ ਬਿਨਾਂ ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਡੱਬੇ ਅਤੇ 1 ਪੈਂਟਰੀ ਕਾਰ ਹੈ I ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਇਸ ਟਰੇਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਾਈ ਅਤੇ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ I ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਮੇਲ ਦਾ ਡੱਬਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦੇ ਨਾਂ ਵਿੱਚ “ਮੇਲ” ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ I
ਸੇਵਾ
12137 ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ 34 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ 1930 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ (56.76 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ) ਅਤੇ 33 ਘੰਟੇ ਤੇ 55 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ 12138 ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ (56.90 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ) I ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਔਸਤ ਗਤੀ 55 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੇ ਕਿਰਾਏ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਸਰਚਾਰਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ I
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਾਂ
ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ
ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਵਿਦਰੋਹ 1970ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਗਰਮ-ਦੱਲ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਟੈਂਸੀ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰੇ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਭਾਸ਼ਾ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ । 1ਨਵੰਬਰ 1966 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਸੀ । ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਫੈਲਣੀ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਨਿਲਿਆ ਕਿ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।
9 ਸਤੰਬਰ 1981 ਨੂੰ ਜੱਗਬਾਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਾਲਾ ਜਗਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪੁਲੀਸ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਲੈ ਕੇ ਚੰਦੋ ਕਲਾਂ (ਹਰਿਆਈ) ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਹਦਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਭਜਨ ਲਾਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਈ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਪਈਏ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਚੱਕ ਮਹਿਤਾ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਦਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਚੱਕ ਮਹਿਤਾ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਅਤੇ ਨੀਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਹਿੰਸਾ ਭੜਕਦ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੁਲੀਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਮਨਾਉਏ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 20 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਜੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਏ ਲਪੇਟੇ ਵਿੱਚ ਲਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਦਿਨ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਤਿੰਨ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 12 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਹਿੰਸਕ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਹੋਈਆਂ।
ਹਰੇ ਇੰਨਕਲਾਬ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ
=== ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ  ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (1947–ਵਰਤਮਾਨ) ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਲੋਕ ਵਾਰਾਂ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਰਗ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾ, ਘੋੜ੍ਹੀਆਂ, ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਬਾਰਾਮਾਂਹ ਰੁੱਤੀ, ਸੱਦ, ਸਤਵਾਰਾ ਅਤੇ ਫੁਨਹੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਵਾਰ
ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿਚੋਂ ਵਿਸ਼ਸ਼ਿਟ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਾਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅੱਜ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਉਪਜਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾ ਨੂੰ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਹਰਲੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਯੁੱਧ ਕਥਾਨਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਜੱਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਾ ਰਚਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਡੂੰਮ, ਮਿਰਾਸੀ, ਭੰਡ ਜਾਂ ਢਾਡੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮੰਤ, ਜਗੀਰ ਦਾਰ ਅਤੇ ਰਜਵਾੜ੍ਹਿਆ ਵੱਲੋਂ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਤੋਹਫਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਪ਼੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਵਾਰਾ ਦਾ ਰੂਪ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਤ ਹਨ। ਵਾਰ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ ਲੱਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- ਯੁੱਧ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਵਯ ਉਹ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰ-ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ। ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪਉੜ੍ਹੀ ਛੰਦ ਭੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰਵੀਰਤਾ ਦਾ ਜੱਸ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਇਸੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਜੋ ਪਾਉੜ੍ਹੀ ਛੰਦਾ ਨਾਲ ਸਲੋਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਵਾਰ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆਂ ਹੈ- ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਾਰਣ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵਿਉਤਪਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਵਿਸ਼ੈ ਦਾ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਭਵ ਪਾਉਣ ਲਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਰ-2 ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਢਾਡੀ ਆਪਣੇ ਆਸਰਾ ਦਾਤਿਆ ਦੇ ਬਾਰਾ (ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ) `ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਨੂੰ ਸਮੋਏ ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਤ ਨਾਇਕ ਦੇ ਵੀਰ ਪੱਖ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ ਵਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਵਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉੱਤਪਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ (ਬਿ) ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਥ ਵਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਾਰ ਰੋਕਣਾ। ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪੁਕਾਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਨਿਰਡਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਹੰੁਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿੳਂੁਤ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ੍ਹ ਵਾਰ ਦੀ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਵਾਰਾ	ਲੋਕ ਵਾਰਾ
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.	ਗਾਉੜ੍ਹੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵਾਰ ਮਾਝ ਕੀ ਤਥਾ ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ  ਵਾਰ ਮਲਾਰ ਕੀ ਕਾਨੜ੍ਹੇ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਮਉਜ਼ ਕੀ ਵਾਰ ਕੀ ਧੁਨਿ ਉਪਰਿ ਗਾਵਣੀ ਮਲਕ ਮੁਰੀਦ ਤਥਾ ਚੰਦਰਹਾੜ੍ਹਾ ਮੋਹੀਆਂ ਕੀ ਧੁਨੀ ਗਾਵਣੀ ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੈ ਕੀ ਧੁਨੀ ਸਿੰਕਦਰ ਬਿਰਾਹਮ ਕੀ ਵਾਰ  ਲਲਾ ਬਹਲੀਮ ਕੀ ਧੁਨੀ ਜੋਪੈ ਵੀਰੈ ਪੂਰਬਾਣੀ ਕੀ ਧੁਨੀ ਰਾਣੇ ਮਹਮੇ ਹਸਨੇ ਕੀ ਵਾਰ ਰਾਣੈ ਕੈਲਾਸ ਤਥਾ ਮਾਲ ਦੇਵ  ਮੂਸੇ ਕੀ ਵਾਰ
9 ਲੋਕ ਵਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ
ਵਾਰਾਂ (ਮਲਕ ਮੁਰੀਦ ਤਥਾ ਇਹਨਾਂ ਚੰਦਰਹਾੜ੍ਹਾ ਮੋਹੀਆਂ ਦੀ ਵਾਰ, ਜੋਧੇ ਵੀਰੇ ਪੂਰਵਾਈ ਦੀ ਵਾਰ, ਰਾਣਾ ਕੈਲਾਸ ਦੇਵ ਤਥਾ ਮਾਲ ਦੇਵ ਦੀ ਵਾਰ)
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੇਲੇ ਕਥਾਨਕ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਕਾਵਿ-ਟੋਟੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰਾ ਨਾਨਕ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪੂਰਵ ਨਾਨਕ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ਼ ਗੁਰਮਤਿ ਵਾਰਾ ਨੂੰ ਲੋਕ ਵਾਰਾ ਦੀ ਧੁਨੀ `ਤੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਵਾਰਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਹਰ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ `ਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਧਿਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀਰ ਰਸੀ ਵਾਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਿਕੰਦਰ `ਤੇ ਬਿਰਾਹਮ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਬਿਰਹਾਮ ਅੱਯਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜ੍ਹੀਆਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਦਾ ਫੌਰੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹੋ ਹੈ। ਬਿਰਾਹਮ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੜ੍ਹਕੀ ਨੂੰ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੰਕਦਰ ਕੋਲ ਆਣ ਫਰਿਆਦੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਅਣਖ ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਲੜ੍ਹਕੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਬਿਰਾਹਮ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਾਹਮ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ `ਤੇ ਨੇਕੀ ਦੀ ਫਤਹਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਬਿਰਾਹਮ ਖਾਨ, ਪਰ ਹਢਿਆ ਸਿਕੰਦਰ। ਭੇੜ੍ਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੱਚਿਆਂ ਬਡ ਰਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੜ੍ਹਿਆ ਖਾਨ ਬਿਰਾਹਮ ਨੂੰ ਕਰ ਛਡੇ ਸਿਕੰਦਰ ਬੱਧਯਾ ਮੰਗਲ ਪਾਇਕੇ ਜਣ ਕੀਲੇ ਬੰਦਰ। ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਮਨਾਇਕੈ ਛਡਿਯਾ ਜੱਗ ਅੰਦਰ। ਬਿਰਾਹਮ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਅਖੀਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਕੀ ਵਾਰ
ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਰਾਜੇ ਦੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਆਸਾ ਰਾਗ ਦੀ ਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਉਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਰਾਜੇ ਰਾਜੇ ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ `ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦੂਰ ਰਾਏ `ਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਸਰਾਜੇ ਦੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਹਨ। ਅਸਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਉਸ ਖੂਹ ਕੋਲੋ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਫਲਾ ਲੰਘਦਾ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਗਰ ਉਹ ਕਾਫਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਥੋਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਰਸਮ ਵਜੋਂ ਅਸਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵੱਡ ਦਿੱਤੀ `ਤੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਟੁੰਡਾ ਰਾਜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ `ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਢਾਡੀਆਂ ਨੇ ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਭਬਕਿਓ ਸ਼ੇਰ ਸਰਦੂਲ ਰਾਇ, ਰਣ ਮਾਰੂ ਬੱਜੇ, ਖਾਨ ਸੁਲਤਾਨ ਬਡ ਸੂਰਮੇ ਵਿੱਚ ਰਣ ਦੇ ਗੱਜੇ ਪਤ ਲਿਖੇ ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜ ਨੂੰ ਪਤਾਸ਼ਾਹੀ ਅੱਜੇ ਟਿੱਕਾ ਸਾਰੰਗ ਬਾਪ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਭਰ ਲੱਜੇ ਫਤਹ ਪਾਇ ਅਸਰਾਇ ਜੀ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰ ਸੱਜੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਥਾ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੰਗ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਸਰਾਜੇ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਉਸਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸਰਾਜੇ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ `ਤੇ ਉਹ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਜਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਹੋਰ ਨਗਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪਏ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੰਗ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ `ਤੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਥਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਲੱਲਾ ਬਹਿਲੀਮਾ ਕੀ ਵਾਰ
‘ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਦੀ ਵਾਰ` ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਹ ਵਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ । ਇਹ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਲੱਲਾ `ਤੇ ਬਹਿਲੀਮਾ ਦੋ ਜਗੀਰਦਾਰ ਕਾਂਗੜੇ੍ਹ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ ਦੋਵੇਂ ਮਿੱਤਰ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੱਲਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕੂਲਾਂ ਸਨ। ਲੱਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਬਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝੋਤਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਫਸਲ ਪੱਕਣ `ਤੇ ਲੱਲਾ ਬਹਿਲੀਮਾ ਨੂੰ ਫਸਲ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵੇਗਾ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਿਲੀਮਾ ਮੁਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ `ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਲਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰ ਵੀ ਬੀਰ ਰਸੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਕਾਲ ਲੱਲਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਖੋਹਿਆਂ ਬਹਿਲਮਾ ਹਿੱਸਾ ਛੋਟਾ ਮਨਾਇੱਕੈ, ਜਲ ਨਹਿਰੋਂ ਦੀਨਾ ਟਿਰਾਹੁਨ ਹੋਣੇ ਲੱਲਾ ਨੇ ਰਣ ਮੰਡਿਅ ਧੀਨਾ। ਭੇੜ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚਿਆ ਸੱਟ ਪਈ ਅਜੀਮਾਂ, ਸਿਰ ਪੜ੍ਹ ਡਿੱਗੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂ ਵਾਹਣ ਢੀਮਾਂ। ਮਸਾਰੇ ਲੱਲਾ ਬਹਿਲੀਮਾ ਨੇ ਰਣ ਮੇ ਧਰ ਸੀਮਾ।
ਮੂਸੇ ਦੀ ਵਾਰ
ਮੂਸਾ ਇੱਕ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸੀ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਜਿਸ ਮੁਟਿਆਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੂਸਾ ਉਸ ਜਗੀਰਦਾਰ `ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ `ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਸਾ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੁਟਿਆਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ। ਮੂਸਾ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ `ਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ `ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਸੇ ਦੀ ਇਸ ਖੁੱਲੀ ਦਿਲੀ `ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਢਾਡੀਆਂ ਨੇ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤ੍ਰੈ ਸੈ ਸਡ ਮਰਾਤਬ ਇਕਿ ਘੁਰਿਐ ਡਗੇ। ਚੜ੍ਹਿਆ ਮੂਸਾ ਪਾਤਸਾਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ ਜਗੇ। ਦੰਦ ਚਿੱਟੇ ਬੜ ਹਾਥੀਆਂ ਦਹੁ ਕਿਤ ਵਰਗੇ ਰੁਤ ਪਛਾਟੀ ਬਗੁਲਿਆ ਘਟ ਕਾਲੀ ਬਗੇੇ ਏਹੀ ਕੀਤੀ ਮੂਸਿਆ ਕਿਨ ਕਰੀ ਨ ਅੱਗੇ।
ਰਾਇ ਕਮਾਲ ਮਉਜ਼ ਕੀ ਵਾਰ
ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ `ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗਉੜ੍ਹੀ ਕੀ ਵਾਰ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਰਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜ੍ਹਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕਮਾਲੁਦੀਨ ਨੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਾਰੰਗ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਉਜ਼ ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾਨਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਵਾਨ ਹੋਣ `ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਕਮਾਲੁਦੀਨ `ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ `ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਵੀ ਢਾਡੀਆਂ ਨੇ ਦੂਸਰੀਆਂ ਵਾਰਾ ਦੀ ਸੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਰਾਣਾ ਰਾਇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਰਣ ਭਾਰੀ ਬਾਹੀ। ਮੌਜ਼ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀਓ ਚੜ੍ਹਿਆਂ ਸਾਬਾਹੀ। ਢਾਲੀ ਅੰਬਰ ਛਾਇਆ ਫੁੱਲੇ ਅਦ ਕਾਹੀ ਜੂੱਟੇ ਆਮੋ੍ਹ ਸਾਹਮਣੇ ਨੇੜ੍ਹੇ ਝਲਕਾਹੀ। ਮੌਜੇ ਘਰ ਵਧਾਈਆਂ ਘਰ ਚਾਚੇ ਧਾਹੀ।
ਹਸਨੇ ਮਹਿਮੇ ਕੀ ਵਾਰ
ਹਸਨਾ `ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦੋਵੇ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ ਹਸਨੇ ਨੇ ਮਹਿਮੇ ਦੀ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੋਲ ਸਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ `ਤੇ ਮਹਿਮੇ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੇ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਹਸਨੇ ਨੁੰ ਕੁਚਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਾਗੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹਿਮੇ `ਤੇ ਹਸਨੇ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਸਨਾ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਸਨੇ ਨੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗ ਲਈ `ਤੇ ਮਹਿਮੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਤਰਾਂ ਚਰਚਿਤ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਢਾਡੀ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਲਿਖੀ 1. ਮਹਿਮਾ ਹਸਨਾ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਇ ਭਾਰੇ ਖੱਟੀ, ਭੇੜ੍ਹ ਦੁਹਾਂ ਦਾ ਮੱਚਿਆ ਮਰ ਵਗੇ ਸਫੱਟੀ ਮਹਿਮੇ ਪਾਈ ਘਤੇ ਰਨ ਗਲ ਹਸਨੇ ਘੱਟੀ ਬੰਨ ਹਸਨੇ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਜ਼ਸ ਮਹਿਮੇ ਖੱਟੀ 2. ਹਸਨੇ ਰਾਣਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਉਠਾਈ ਦਲ। ਮਹਿਮਾ ਹਸਨਾ ਮਰਿਆ, ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਮੱਖੀ ਗਈ ਟਲ ਬਹੁਤੇ ਰੰਗ ਵਿਗਤਿਆ, ਅਥਰਬਣ ਬੇਦ ਪਾਇਆ ਟੁਟ ਗਲ। ਆਖੀ ਮਾਖੇ ਢਾਡੀਆਂ, ਦੋ ਸੀਂਹ ਨ ਟੁਰਦੇ ਰਲਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰਵ ਨਾਨਕ ਕਾਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਹੈ।
ਵਾਰ ਮਲਕ ਮੁਰੀਦ ਤਥਾ ਚੰਦਰਹੜ੍ਹਾ ਸੋਹੀਆਂ ਕੀ
ਇਹ ਵਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ `ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਾਝ ਰਾਗ ਦੀ ਵਾਰ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵਾਰ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦੋਹ ਯੋਧੇ ਮਲਕ ਮੁਰੀਦ ਅਤੇ ਚੰਦਰਹੜ੍ਹਾ ਸੋਹੀ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਮੁਰੀਦ ਨੂੰ ਕਾਬਲ `ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਸਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਰੁਕਣਾ ਪਿਆ। ਚੰਦਰਹੜ੍ਹਾ ਮੁਰੀਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੁਰੀਦ ਵਿਰੁੱਧ ਭੜ੍ਹਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬਾਗੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਚੰਦਰਹੜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਰੀਦ `ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਇਸ ਲੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਢਾਡੀਆਂ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੁੰ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆ ਵਜੋਂ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਮੁਰੀਦ ਖਾਂ ਫੜ੍ਹਿਆ ਬੜ ਜ਼ੋਰ। ਚੰਦਹੜ੍ਹਾ ਲੈ ਫੌਜ ਦੋ ਚੜ੍ਹਿਆ ਬਡ ਤੋਰ। ਦੁਹਾ ਕੰਧਾਰਾਂ ਮੁਹ ਜੁੜ੍ਹੇ ਦਾਮਾਨੇ ਦੌਰ। ਸਮਝ ਪਜੂ ਤੇ ਸੂਰਿਆਂ ਸਿਰ ਬੱਧੇ ਟੌਰ। ਹੌਲੀ ਖੇਲੇ ਚੰਦਰਹੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਲਗੇ ਸੌਰ। ਦੋਵੇ ਤਰਫਾ ਜੁਟੀਆਂ ਸਰ ਵਗਨ ਕੌਰ। ਮੈਂ ਭੀ ਰਾਇ ਸਦਾਇਸਾ ਵੜ੍ਹਿਆ ਲਾਹੌਰ ਦੋਵੇ ਸੂਰੇ ਸਾਮਣੇ ਜੂਝੇ ਉਸ ਠੋਰ।
ਵਾਰ ਰਾਣੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਤਥਾ ਮਾਲ ਦੇਵ ਕੀ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਲਾਰ ਦੀ ਵਾਰ ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ `ਤੇ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੇਵ `ਤੇ ਮਾਲ ਦੇਵ ਰਾਜਪੂਤ ਦੋਵੇ ਭਰਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਕੋਲ ਕਾਂਗੜ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ-2 ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਬਣਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੰਚ ਅਣਬਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ `ਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੇਵ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਦੇਵ ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਦਾ `ਤੇ ਉਸਦਾ ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੇਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਧਰਤ ਘੋੜ੍ਹਾ ਪਰਬਤ ਪਲਾਣ ਸਿਰ ਟੱਟਰ ਅੰਬਰ ਨਉ ਮੈ ਨਦੀ ਨੜਿੰਨਵੇ ਰਾਣਾ ਜਲ ਕੰਧਰ। ਢੁਕਾ ਰਾਇ ਅਮੀਰ ਦੇ ਕਰ ਸੰਘ ਅਡੰਬਰ ਆਨਤ ਖੰਡਾ ਰਾਣਿਆ ਕੈਲਾਸੇ ਅੰਦਰ ਬੁਜੁੱਲ ਝਯੋਂ ਚਮਕਾਣੀਆਂ ਤੇਗਾ ਵਿੱਚ ਅੰਬਰ ਮਾਲਦੇਵ ਕੈਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਬੰਨਿਆਂ ਕਰ ਸੰਘਰ ਫਿਰ ਅੱਧਾ ਧਲ ਮਾਲ ਦੇ ਛੱਡਿਆਂ ਰਾੜ੍ਹ ਅੰਦਰ ਮਾਲ ਦੇਓ ਜਸ ਖਟਿਆ ਜਿਉ ਸਾਹ ਸਿਕੰਦਰ। ਇਹ ਵਾਰਾ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਢਾਡੀਆਂ `ਤੇ ਭੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਾ ਨੇ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਦਾ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਨੇ ਠੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧਾ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ `ਤੇ ਜਗੀਰਦਾਰਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਵਿਵਹਾਰ, ਸਦਾਚਾਰਕ ਪੱਖ, ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਸਾਮਹਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕ ਵਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਦੀਆਂ `ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰਾ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ `ਤੇ ਬੀਰ ਰਸੀ ਵਾਰਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੰੁਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਖਰਕੇ ਸਾਮਹਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ
ਅਲੈਕਸੇਈ ਮਾਰੇਸੇਯੇਵ
ਅਲੈਕਸੇਈ ਮਾਰੇਸੇਯੇਵ (ਰਸ਼ੀਅਨ:Алексе́й Петро́вич Маре́сьев; ਮਈ 20, 1916 – ਮਈ 19, 2001) ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦਾ ਲੜਾਕਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916
ਰੰਗਾ ਦਾ ਅੰਨਾਪਣ
ਰੰਗ ਦਾ ਅੰਨਾਪਣ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Color blindness), ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਰ ਵਿਜ਼ਨ ਡੇਫੀਸ਼ੈਨਸੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੰਗ ਜਾਂ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਰੰਗ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹਾਤਾ ਕੁਝ ਵਿਦਿਅਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਮਿਸਾਲ ਲਈ, ਫਲ ਖਰੀਦਣਾ, ਕਪੜੇ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਾਈਟਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਬਾਲਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਆਮ ਵਾਂਗ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਲ ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਦਰਸ਼ਨੀ ਧੁੰਦਲੇਪਨ ਨੂੰ ਘਟ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮਕ ਦਾਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਘਟਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੱਖ ਦਾ ਪਰਦਾ ਲਾਲ-ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਲਾਲ-ਹਰਾ ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਨੀਲੇ-ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ-ਹਰਾ ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਮਰਦਾਂ ਦੀ 8% ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪੀ ਮੂਲ ਦੇ 0.5% ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੁਢਾਪੇ ਵਿਚ ਰੰਗ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਘਟਦੀ ਹੈ।ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਖਾਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਲੋਕ ਅਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟ, ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫੌਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਤਮਕ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇ ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਪਰ, ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ।
ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਵ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅੰਨਾਪਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ।
ਕਾਰਨ
prot-
ਹੋਰ ਕਾਰਨ
ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਜਾਂ ਹਿੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿੰਡਰੋਮ, ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਦਮੇ ਕਾਰਨ ਟੈਟਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਓਸੀਸੀਪਿਉਟਲ ਲਾੱਬੀ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸੋਜ਼ਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ ਲਾਈਟ (10-300 nm) ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਕਾਰਨ ਰੈਟਿਨਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਦਾ ਹੈ।
ਰੰਗ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਸਪੈਕਟਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੈਕਕੁਲਰ ਡਿਜਨਰੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੈਟਿਨਲ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹਾਪੁਣੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵਿਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਵਿਚ ਘਾਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਰੰਗ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਦੇ ਕੁਝ ਸੂਖਮ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਸੌਲਵੈਂਟ-ਪ੍ਰੇਰਤ ਐਂਸੇਫਾਲੋਪੈਥੀ (ਸੀਐਸਈ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਵਾੱਪਰਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲਾਲ-ਹਰਾ ਰੰਗ ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਏਥਮਬੂਟੋਲ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟੀ. ਬੀ. ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨੁਸਖ਼ਾ ਹੈ।
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਦੌਰ
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਦੌਰ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਦੌਰ), ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2011 ਅਧੀਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਅੱਠ ਨਵੇਂ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ.) ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਅੱਠ ਨਵੇਂ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਕਨਵਰਜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਐਕਟ ਨੂੰ 24 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਸਿਮਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਟੀ ਇੰਦੌਰ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਬੰਬੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵੀ ਅਹਿਲਿਆ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ 2009-10 ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਦੌਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੱਥਾ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਨੇ 8 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਨਵੋਕੇਸ਼ਨ ਡੇਅ ਮਨਾਇਆ ਸੀ। ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਦੌਰ ਦਾ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਸਿਮਰੋਲ ਵਿਖੇ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ ਡਾਉਨਟਾਊਨ ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ 25 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਜਨਵਰੀ 2016 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਸਥਾ ਸਿਮਰੋਲ ਵਿਖੇ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੈਂਪਸ
ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਦੌਰ ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ, ਖੰਡਵਾ ਰੋਡ, ਸਿਮਰੋਲ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਦੌਰ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਦੋ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਸਿਮਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਚਲੇ ਗਈ ਜੋ ਕਿ 510 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਦੌਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਔਨਲਾਈਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਪਣੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 3800 ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਏਸੀਐਮ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਆਈਈਈਈ ਐਕਸਪਲੋਰੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਸਾਇੰਸ ਡਾਇਰੈਕਟ, ਮੈਥਸਕੀਨੇਟ, ਜੇਐਸਟੀਆਰ, ਸਾਇਸਫਾਈਂਡਰ, ਟੇਲਰ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ, ਡਬਲਯੂਆਈ, ਸਪ੍ਰਿੰਜਰ, ਆਦਿ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨਡ ਅਤੇ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਯੋਗ ਰੀਡਿੰਗ ਹਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦਾਖਲੇ
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਦੌਰ ਹੋਰਾਂ ਆਈਆਈਟੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦਿਅਕ
ਆਈਆਈਟੀ ਇੰਦੌਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 4 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ (ਬੀ.ਟੈਕ.) ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਆਈਆਈਟੀ-ਜੇਈਈ) ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 10 + 2 ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਇੰਦੌਰ ਵਿਖੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਟੈਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ; ਮੁਢਲੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਐੱਸ.ਸੀ. ਆਈਆਈਟੀ ਇੰਦੌਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਤਹਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਵਜ਼ੀਫੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਭਾਗ
ਆਈਆਈਟੀ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਕੂਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸਕੂਲ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਜਿਮ ਮੋਰੀਸਨ
ਜੇਮਜ਼ ਡਗਲਸ "ਜਿਮ" ਮੋਰੀਸਨ (8 ਦਸੰਬਰ 1943 – 3 ਜੁਲਾਈ 1971) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦ ਡੋਰਜ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਲੀਡ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਜਿਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਨੀਤਸ਼ੇ, ਆਰਥਰ ਰਿਮਬੋ ਅਤੇ ਜੈਕ ਕਰੁਆਕ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ, ਇਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਰਿਆਲ
ਬਰਿਆਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
2015 ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਹੜ੍ਹ
ਪਿਛੋਕੜ
8 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਚੱਕਰਵਾਤ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਦਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤੱਟ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਟ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਅੰਤਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਲੰਬਕਾਰੀ ਹਵਾ ਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਿਸਟਮ ਕਮਜ਼ੋਰ  ਹੋ ਕੇ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਖਾਸੇ ਘੱਟ ਦਬਾਅ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ।  ਸਿਸਟਮ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤੱਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਾਰਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, 28-29 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 30 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜੋ ਹੋਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਲਿਆਇਆ।
ਪਟਸਨ
thumbnail ਪਟਸਨ ਇੱਕ ਲੰਬਾ, ਨਰਮ ਤੇ ਚਮਕੀਲਾ ਬਨਸਪਤੀ ਰੇਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਰਦਰੇ, ਪੱਕੇ ਧਾਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਨਅੱਤੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਪਟਸਨ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਜੂਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਬਦਾਮੀ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1 ਤੋਂ 4 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਟਸਨ ਇੱਕ ਨਕਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੌਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ Corchorus ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ Tiliceae ਪ੍ਰ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ Sparrmannieceae ਪ੍ਰ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਬਨਸਪਤੀ ਰੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਟਾਟ ਦੇ ਬੋਰਿਆਂ ਜਾਂ ਥੈਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪਟਸਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰਦਾਨੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜਕਲ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗ਼ਲੀਚਿਆਂ, ਤਿਰਪਾਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।
ਬਿਜਾਈ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੇ ਭਾਰਤ ਇਸ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ।ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁਲ ਪੈਦਵਾਰ ਵਿਚੋਂ 98% ਇੱਥੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
thumbnail|ਪਟਸਨ ਪੌਧੇ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਤਨੇ ਦੀ ਛਾਲ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ
ਖੱਲ ਜਾਂ ਛਾਲ ਰੇਸ਼ਾ
ਇਹ ਰੇਸ਼ਾ ਪੌਧੇ ਦੇ ਤਨੇ ਦੀ ਛਾਲ ਜਾਂ ਛਾਲ ਐਨ ਅੰਦਰਲੀ ਨਰਮ ਖੱਲੜੀ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਅਲਸੀ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫ੍ਰੈਂਚ ਗਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
ਪਿਛੋਕੜ
12 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਯੂਐਚਓ) ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨ ਦੇ ਹੁਬੇਈ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਵੁਹਾਨ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ 31 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ WHO ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕੋਵਿਡ-19 ਲਈ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਦਰ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 2003 ਦੇ ਸਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਾਰਚ
4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਗਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਪੰਜ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਏ ਕੇਸ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸੇਂਟ-ਲੌਰੇਂਟ ਡੁ ਮਾਰੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸਨ।
6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਗਿਆਨਾ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਉਪਾਅ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ:- ਜ਼ਰੂਰੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਭੋਜਨ ਦੀ ਖਰੀਦਾਰੀ ਕਰਨਾ, ਕੰਮ ਤੇ ਜਾਣਾ, ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ।
22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਾਰੀ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇਗੀ।
24 ਮਾਰਚ 'ਤੇ, ਮਾਰਕ ਡੇਲ ਗ੍ਰੈਨਡ, ਪਰਫੈਕਟ ਗਿਆਨਾ ਦੇ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਰਫਿਊ ਕਾਇਯੇਨ 20:00 ਅਤੇ 21:00 ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਪ੍ਰੈਲ
4 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਐਂਡਰੈ-ਰੋਸਮੋਨ ਹਸਪਤਾਲ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
7 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, 77 ਕੇਸ ਅਤੇ 34 ਰਿਕਵਰੀ ਹੋਈਆਂ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸੇਂਟ-ਲੌਰੇਂਟ, ਕੋਰੌ, ਕਾਇਨੇ ਅਤੇ ਮਰੀਪਾਸੌਲਾ ਬਰਨਾਰਡ ਹੇਯੋਟ ਨੇ ਮਾਰਟਿਨਿਕ, ਗੌਡੇਲੌਪ, ਗਿਆਨਾ ਅਤੇ ਰੀਯੂਨਿਅਨ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਮੁਫਤ 1,300,000 ਮਾਸਕ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ
ਸਮੰਗਾਨ ਸੂਬਾ
ਸਮਾਨਗਾਨ (ਫ਼ਾਰਸੀ: سمنگان) ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤੀਹ-ਚਾਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 11,218 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4,331 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਕਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਰ-ਈ ਪੋਲ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਖ਼, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਗਲੈਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਾਮਿਆਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਉਜ਼ਬੇਕ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ਤੋ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ। ਸਮਾਨਗਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ 7 ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 674 ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 368,800 ਹੈ, [1] ਜੋ ਬਹੁ-ਨਸਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੱਕ ਦਿਹਾਤੀ ਸਮਾਜ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸ ਏਰੋਸ ਟਾਲਮੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਨਿ ਜਾਂ ਉਰਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਖੁੰਝਲਮ ਦੇ ਸਮਾਨਗਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਮਾਨਗਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਰਗ-ਦਰਸ ਦਰਿਆ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭਟਕਰੀਆ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਜ਼ਰੀਅਸਪਾ ਦਾ ਇੱਥੇ ਲੱਭੇ ਖੰਡਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੈਕਟ੍ਰਿਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਕਰੈਟਿਡਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਐਡਰੀਸੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਖੁਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸੀ। [3] [4]ਸਮਾਨਗਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ 4 ਵੀਂ ਅਤੇ 5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੌਧ ਸੈਂਟਰ ਬਣਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਵਾਹ ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਰੁਸਤਮ ਨਾਂ ਦੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਖੰਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਆਏ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੋਧੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ. ਏਬਕ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਥੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਵਾਹੇ ਸਨ। [4]ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਸਥਾਨ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਘੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।"ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਮਾਨਗਨ (ਹਾਆਬਕ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਟਾੱਠ ਮੈਂ ਰੁਸਤੱਮ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਮੱਠ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੱਥਰਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗਜ਼ਨੀ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਹੂਮਉ ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ। [5]
ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਿੱਬੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਟਾੱਤ i ਰਾਉਸਟਮ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੌਧੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿੰਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।[4]
ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੇਫ਼ਥਾਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਫਰਦਿਲੀਆਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਲਿਆਇਆ। ਸਮਨਿਡਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ 10 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਨਵੀਡਜ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤਕ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਘੋਰਿਡਜ਼ ਨੇ ਲਈ. ਮੰਗੋਲ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟਿਮੁਰਿਡਜ਼ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ।
16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਸ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਬੁਖਾਰਾ ਦੇ ਖਾਨੇਤੇ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। 1750 ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 1750 ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰਾ ਦੇ ਮੁਰਾਦ ਬੇਗ ਨੇ ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੁਰੌਨਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰਕਜ਼ਈ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲੜੇ ਗਏ ਤਿੰਨ ਐਂਗਲੋ-ਅਫ਼ਗਾਨ ਯੁੱਧਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਇਹ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1980 ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੁੱਧ ਤੱਕ ਤਕਰੀਬਨ ਸੌ ਸਾਲ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾ।
ਤਾਜ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਫਗਾਨ ਸਿਵਲ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਾਨਗਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਡਾਰਰਾ ਸੋਫ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 1 999 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਓਸਤਦ ਮੁਹੰਮਦ ਮੁਹੈਕਕੀਕ ਅਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।ਤਾਲਿਬਾਨ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2000 ਵਿੱਚ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਰ-ਏ-ਪੋਲ ਅਤੇ ਬਾਗਹਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲੀ ਸੀ।[6]
8 ਮਈ 2000 ਨੂੰ, ਬਾਗਹਾਨ ਦੇ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਨਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਰੋਬੋਟਕ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਗਏ, ਲਗਭਗ 20 ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਮਾਨਾਨ ਸ਼ਹਿਰ (100 ਮੀਜ਼ਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਜ਼ਾਰ-ਇ-ਸ਼ਰੀਫ) ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ [6] ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਭ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
2001 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕਰਜ਼ਾਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਅਸਿਸਟੈਂਸ ਫੋਰਸ (ਆਈਐਸਐਫ) ਨੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੂਬਾਈ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਟੀਮ (ਪੀ.ਆਰ.ਟੀ.) ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ISAF ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਫਗਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਫੋਰਸਿਜ਼ (ਏ ਐੱਨ ਐੱਸ ਐੱਫ) ਸੂਬੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ (ਯੂ.ਐਨ.ਡੀ.ਐਸ.) ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਸਥਿਤੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਬੇ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਚੰਗੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 15 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਫਿਨਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਈਐਸਐਫ ਪੀਸਕਰਪਰ ਨੂੰ ਸਮਾਨਗਨ ਸਿਟੀ ਨੇੜੇ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 14 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਸਮਾਨਗਣੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕੀਤੀ ਸਮਾਨਗਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਬੰਬ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ ਸੁਰੱਖਿਆ (ਐਨਡੀਐਸ) ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ 13 ਹੋਰ ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ 60 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਗਵਰਨਰ ਗੁਲਾਮ ਸਰਖੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੌਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ
ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਖੈਰੇਹਲਾ ਅਨੂਸ਼ ਹਨ, ਜੋ 2010 ਵਿੱਚ ਏਨਇਤੁਲਲਾ ਐਨਨਾਟ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਆਏ ਸਨ।ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਡੀਸੀ), ਜਨਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਸੂਬੇ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸਟੇਕਹੋਲਡਰ ਸਮੂਹ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ' ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ 424 ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਕਾਉਂਸਿਲ (ਸੀ ਡੀ ਸੀ) ਹਨ। ਪੀਡੀਸੀ ਅਤੇ ਸੀ ਡੀ ਸੀ ਕੋਲ ਨਿੱਜੀ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸਫਾਈ, ਊਰਜਾ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕੰਮ ਹਨ।