cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਮਿਸ਼ੇਲ ਡਗਲਸ
ਅਗਲੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ
2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਟੋਰਾਂਟੋ ਨੇ ਡਗਲਸ ਅਤੇ ਸਕਾਈ ਗਿਲਬਰਟ ਨੂੰ ਪਰੇਡ ਗ੍ਰੈਂਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਡਗਲਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਲਾਕਾਰ ਲੌਰਾ ਸਪਾਲਡਿਨ ਦੁਆਰਾ ਡਗਲਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਰਟਰੇਟ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੁਆਰਾ, ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ2 + ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ
ਸ਼ੰਕਰ (ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ)
ਸ਼ੰਕਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਿੰਮੋਵਾਲ
ਤਿੰਮੋਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਧੇ ਤੋਂ ਲੱਗਪਗ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਟਾਂਗਰਾ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਬਾਰੇ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਰਧਾ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਮੇਲਾ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕਬੱਡੀ ਕੱਪ ਦਾ ਵੀ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣਕ: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8B%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2&params=31_32_N_75_06_E_region:IN_type:city_source:GNS-enwiki <span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"> 31°32′N 75°06′E  ﻿ / ﻿ <span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.533°N 75.100°E ﻿ / 31.533; 75.100   ]
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Coordinates not on Wikidata ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਅੱਧ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਜੀਭ ਦੀ ਤਿਲਕਣ
ਜੀਭ ਦੀ ਤਿਲਕਣ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Freudian slip, ਫ਼ਰਾਇਡੀਅਨ ਸਲਿੱਪ), ਜਬਾਨ ਫਿਸਲਣਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ  ਭਾਸ਼ਣ, ਮੈਮੋਰੀ, ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਭੁੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਅਚੇਤ ਖਾਹਿਸ਼ ਜਾਂ ਮਨ ਅੰਦਰਲੀ ਵਿਚਾਰ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ
ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਟਰੈਵਲੌਗ(travelogue) ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਰਥ ਹਨ-ਯਾਤਰਾ-ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ। ਸਾਹਿਤ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਸਾਹਿਤ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਉਹ ਡਾਇਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਹਾਲ-ਹਵਾਲ ਲਿਖੇ ਹੋਣ। ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਚਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਤਸੁਕਤਾ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮੀ ਜਾਂ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਮੇਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਅਤੇ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਛੋਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਰਥ ਕੱਢਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਮਰ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ,ਸਾਹਿਤਕ ਦਸਤਾਵੇਜ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਸਤਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। (ੳ) 1898 ਤੋਂ 1930 ਈ. ਤੱਕ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ (ਅ) 1931 ਤੋਂ 1947 ਈ. ਤੱਕ ਦੂਸਰਾ ਪੜਾਅ (ੲ) 1948 ਤੋਂ 1975 ਈ. ਤੱਕ ਤੂਸਰਾ ਪੜਾਅ ਅਤੇ (ਸ) 1976 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੌਥਾ ਪੜਾਅ
ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ
ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਆਰੰਭ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦੇ ਮੇਰਾ ਵਲਾਇਤੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਰਛਪਾਲ ਕੌਰ(13.3.1993 ਤੋਂ 30.6.1997) ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਅਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ੧. ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ(1906) ੨. ਵਲਾਇਤ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ (1907) ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਐਸੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਲਿਖੇ ਭਾਵੇਂ ੨੦ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨੌਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਕੇਵਲ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਹੀ ਅਖਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਿਕਾਸ 1931 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦੇ ਮੇਰਾ ਵਲਾਇਤੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵੀ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਵਾਂਗ ਕਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦਾ ਮੁੱਢ ਇਸ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਰੌਚਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ(1936) ਅਤਰ ਚੰਦ ਕਪੂਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਯਾਤਰਾ (1931), ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਦਾ ਰੋਜ਼ਨਾਮਚਾ(1931) ਆਦਿ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਤੇ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸਾਖੀ (1933), ਸਵਾਇਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ(1940) ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ।
ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ
ਇਸ ਪੜਾਅ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 45 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਇਸਤਰੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਰਚੇ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦੇ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਸੈਲਾਨੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ(1955) ਅਤੇ ਕਮਾਲਾਂ ਦੇ ਕੋਟ(1970) ਲਿਖੇ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਗਿਣਾਤਮਕ ਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਗਿਣਾਤਮਕ ਪੱਖੋਂ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:- ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ- ਦੇਸ਼ਾਂ ਪਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ(1949), ਮੇਰਾ ਰੂਸੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ(1960), ਆਰਿਆਨਾ(1961), ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ (ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ) ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਾਰੀਆਂ ਝਰੋਖੇ(1961), ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ(1969) ਅਤੇ ਇੱਕੀ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਗੁਲਾਬ) ਫੂਲਾਂ ਰਾਣੀ (ਯੂਰਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ(1971) ਅਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਘਰ ਦੀ ਸੈਰ(1972) ਐਸ. ਐਸ. ਅਮੋਲਅਮੋਲ ਯਾਤਰਾ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼(ਮੇਰੀ ਯਾਤਰਾ 1961)
ਗੁਣਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਸਿੰਘ - ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਕੁੱਲੂ(1962) ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਪਤਾਲ ਦੀ ਧਰਤੀ(1967) ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ - ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਮਹੱਲ(1961) ਅਤੇ ਇੱਕ ਝਾਤ ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ 'ਤੇ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਪੰਧ(1966) ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦਾ ਮੇਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ(1969) ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਰੂਸੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ(1967) ਦੇ ਨਾਮ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹਨ।
ਚੌਥਾ ਪੜਾਅ
ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਕਮਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦਾ ਮੇਰਾ ਆਖਰੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ(1980) ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਛਪਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ(1978) ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ(1982) ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਸ. ਸ. ਅਮੋਲ ਦਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਦ (1981) ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁਸੀਨ ਹੈ(1981), ਦੁਨੀਆ ਦੁਆਲੇ(1984), ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ(1985), ਸੁਹਜ (1988), ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ(1988) ਰਚੇ।
ਗੁਣਾਤਮਕ ਪੱਖੋਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਮੇਰੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਯਾਤਰਾ(1978, ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰ(1986), ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ ਦੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਨ(1986), ਯਾਦਾਂ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ(1991) ਅਤੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ(1995), ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦੇ ਸੱਚ ਸੱਚ(1990), ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਨਾ ਰੱਜੀਆਂ(1992), ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਿਆ ਇੰਗਲੈਂਡ(1996) ਅਤੇ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਪਰਦੇਸੀ ਪੰਜਾਬ (2002) ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ(1982) ਅਤੇ ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡੇ(1988), ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਸੈਰ(1979), ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਸੈਰ(1980), ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਬਾਵਾ ਦੇ ਆਉ ਚੱਲੀਏ ਬਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਰ(1984), ਅਣਡਿੱਠੇ ਰਸਤੇ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਸਿੰਘ ਕਾਬਲੀ ਦਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸੈਰ(1983) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖੋਖਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸੱਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ(1981), ਸਰਵਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਵਣ ਚਲੇ ਤੀਰਥੀ(1990), ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਣ: ਯਾਤਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ(1992) ਕਰਤਾ ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧੁੰਨਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਬਸਰੀ ਦਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ(1995) ਹਨ। ਇਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਧਰਮ ਯਾਤਰਾ(1999) ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਿਆ। ਇਸੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੀ ਇੱਕ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ (1998) ਵਿੱਚ ਸੁਦੇਸ਼ ਬਿਆਲਾ ਨੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਥਾਵਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਛੋਹ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ ਦਾ ਧਰਤੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ(1982) ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਅੰਡੇਮਾਨ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੇ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਬਲਬੀਰ ਮਾਧੋਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ(1997) ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਅਣਛੋਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਘਾ ਨਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਨੋਖੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ: ਐਂਟਾਰਕਟਿਕਾ(1995) ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਠੰਡਾ-ਯੱਖ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੀ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਇਸ ਪੜਾਅ ਦੀ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਬਿਗਾਨੇ ਮੁਲਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਪੜਾਅ ਤੇ ਆਕੇ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਪਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਫੇਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨਦੇ ਹਨ। ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ(1979) ਫਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਫੇਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੱਧੂ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਮੇਰੀ ਪੰਜਾਬ ਫੇਰੀ(1993) ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਸਮੁੱਚੇ ਤੋਰ ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪ `ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ` ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਧਿਆ ਹੈ ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵੀ ਵਿਸਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਸੱਠ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਡੂੰਆਂ ਰਿਸਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਵਿਧਾਵਾਂ
ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)
ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ ਲਿਥਰਲੈਂਡ (ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1988),  ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਲੰਡਨ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਈਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿੱਕੜੀ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਲਬਮ ਓਵਰਗ੍ਰਾਉਂ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਮਰਕਰੀ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੇਮਜ਼ ਲਾਇਥਰਲੈਂਡ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਿਆਨੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਟਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਂਜ ਪਾਰਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਵਿਨਚਮੋਰ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਾਤੀਮਰ ਸਕੂਲ, ਐਡਮੰਟਨ ਵਿਖੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗੋਲਡਸਿਮਥ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲੇ ਵਿੱਚ, ਬਲੇਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ "ਬਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ" ਸੰਗੀਤ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਸਟੈਂਸ, ਸਕਰੀਮ ਅਤੇ ਬੈਂਗਾ ਵਰਗੇ ਯੂਕੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਬਲੈਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਗਰੂਮ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੁਲਾਈ 2009 ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਏਅਰ ਐਂਡ ਲਾਕ ਇਸਫੋਫ" ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੈਗਿੰਸਟ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਮ ਹੇਕਕ, ਐਕਸਟੈਂਡਡ ਪਲੇਅ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 1 ਡੀਜੇ ਗਿਲਸ ਪੀਟਰਸਨ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ
ਬਲੇਕ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਬਾਸ ਸਟਾਈਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੰਮ ਹਨ, (ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2-ਕਦਮ ਅਤੇ ਬਰੀਡ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਇਸਟਿਕਸ ਦਾ ਸਟਾਰ ਡਬਸਟੈਪ) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ '90s ਟਰਿੱਪ ਹੌਪ ਅਤੇ ਆਰ ਐੰਡ ਬੀ। 2010 ਈਪੀਜ਼ (ਬੇਲਸ ਸਕੈਚ, ਸੀ.ਐੱਮ.ਯੂ.ਕੇ., ਅਤੇ ਕਲੇਵੀਅਰਕੇਕੇ) ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤ੍ਰਿਭੁਣਾ 'ਤੇ, ਬਲੈਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼' 90 ਦੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਬਾਸ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀਜ਼, ਅਤੇ ਨਿਊਨਤਮ, ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਰੇਹੈਮਜ਼ ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਸਾਧਿਤ ਹੈ।  ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਲੇਕ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਪੋਸਟ-ਡਬਸਟੈਪ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਇਕ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1967
ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 1967 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਕੁਲ 104 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 48 ਸੀਟਾਂ ’ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ 26 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। ਜਨ ਸੰਘ ਨੇ 9, ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਨੇ 5, ਸੀ.ਪੀ.ਐੱਮ. ਨੇ 3, ਐੱਸ.ਐੱਸ.ਪੀ.ਨੇ 3, ਪੀ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਨੇ ਇੱਕ ਅਤੇ 9 ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਕਮਿਊੂਨਿਸਟਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਜਨਸੰਘ ਦੇਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਬਣੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। 22 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਜਸਟਿਸ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ 25 ਨਵੰਬਰ 1967 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ 23 ਅਗਸਤ 1968 ਤਕ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਰਹੇ। 23 ਅਗਸਤ 1968 ਤੋਂ 7 ਫਰਵਰੀ 1969 ਤਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲਾਗੂ ਰਿਹਾ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਸਿੱਖੀ
ਸਿੱਖੀ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ (ਸਿੱਖ ਦਾ ਮਤਲਬ, "ਸਿੱਖਣ ਵਾਲ਼ਾ") ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਹੈ,  ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲੀਆ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 3 ਕਰੋੜ (ਜਾਂ 25–30 ਮਿਲੀਅਨ) ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਮਤ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਆਧਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਟੱਲ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰਹਿਬਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।   ਗੂਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗੂਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੂਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅੰਤਮ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਕੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਰੱਬ ਉੱਪਰ ਯਕੀਨ ਰੱਖਕੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ਼ ਰਹਿਣਾ, ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਵਾਸਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ 'ਤੇ ਡੱਟਕੇ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਕੇ ਚੰਗੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਾਲ਼ਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ (ਛੇਵਾਂ ਗੁਰੂ) ਨੇ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋਵਾਂ ਅਸਥਾਈ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਧਿਕਾਰ (ਮੀਰੀ) ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ (ਪੀਰੀ) ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਬੀਜ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ੴ|ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ (ੴ - ਇੱਕ ਰੱਬ) ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ; ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ ('ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ'); ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਚਾਹੁਣਾ; ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਚਰਣ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪੂਰਨ ਸੱਚ 'ਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਰੱਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਭਿਆਸ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜੱਪਣਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵੀ ਪੰਜ ਚੋਰਾਂ (ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ) ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਧਾਰਮਕ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਦੋਵਾਂ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ - ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ (1563-1605) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (1621-1675) ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਹੇਤ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸਦੇ ਸਦੱਸ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦ ਵਿਉਤਪਤੀ
ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਬਹੁਮਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਲਿੱਪੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਾਰ ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ' ਜਾਂ 'ਗੁਰੂ ਦੇ ਚੇਲੇ'। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਸਿੱਖੀ' ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਅਸਥਾਈ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਵਿਉਤਪਤੀ ਕਿਰਿਆ 'ਸਿੱਖਣਾ' ਤੋਂ ਹੈ।
‌‌ਇਤਿਹਾਸ
thumb|ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ [[ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਗੁਰ ਨਾਨਕ (1469-1539) ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਏ ਭੋਇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਖੱਤਰੀ ਹਿੰਦੂ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫੋਕੇ ਕ੍ਰਮਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜਨੇਊ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 2 ਸਪੁਤਰ ਬਾਬਾ ਸਿਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਨਵਾਬ ਕੋਲ ਮੋਦੀ (ਕਰਿਆਨੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਮੈਨੇਜਰ) ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਬੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ, ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਢਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਲੰਮੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਰਬਾਬ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹਜੂਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
੧੫੩੮ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰਗੱਦੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ੭੩ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ੧੫੫੨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਆਈ ਦੌਰਾਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ, ਸਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੧੫੬੭ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਨੇ ੧੪੦ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 52 ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰ੍ਚਾਰ ਕੀਤਾ। ੧੫੭੪ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ੯੫ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ, ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ। ਜੇਠਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1581 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ – ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਪੁੱਤਰ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਵਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ੨੦੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ੧੬੦੪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਵਾਇਆ। ੧੬੦੬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਬਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ - ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੰਗੀ ਸਿਲਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ੧੬੪੪ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ੧੬੬੧ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ੧੬੬੫ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਅਤੇ ੧੬੭੫ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ 5 ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਮੂਲ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨਿਯਮ
ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਮੂਲ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ।
ਅਸਲ ਕਦਰਾਂ
ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
ਅਣਸੀਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ
ਅਣਸੀਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਸਿੱਖੀ
ਅਸਲ ਕਦਰਾਂ
ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ: Sikhism underlying values.
ਅਣਸੀਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਭੀਮ
ਭੀਮ ਮਾਹਾਭਾਰਤ ਕਥਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਂਡਵ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੇ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਭੀਮ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੁੰਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਸ ਨੇ ਹਿਡਿੰਬ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਹਿਡਿੰਬਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਬਲਧਰਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ | ਇਸ ਨੂੰ ਗਦਾ ਚਲਾਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਲਭਦਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ | ਇਸ ਨੇ ਜਰਾਸੰਧ, ਦੁਸ਼ਾਸਨ, ਦੁਰਯੋਧਨ, ਕੀਚਕ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਹੰਕਾਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਬਧ ਕੀਤਾ | ਅਗਿਆਤ-ਵਾਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੇ ਵਿਰਾਟ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਰਸੋਈਏ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ | ਵਾਯੂ-ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (ਗੱਲ-ਬਾਤ) 11:13, 5 ਨਵੰਬਰ 2015 (UTC)
ਸਿੱਖੀ
ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ
ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗ
ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਢੰਗ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਗੁਰੂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੁਦੁਆਰੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਵਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹਨ |
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ 'ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ' ਜਾਂ 'ਆਦਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ' ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੁਣ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਖਤ ਗੁਰੂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਤਾਬ। ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਸੂਚਕ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਅਰਥ ਹੈ ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ, ‘ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ’, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਭੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਹਾਰੇ ਹਨ, ਓਨੇ ਹੀ ਹਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। ੩੧ ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ, ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ ੪ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ੧੪੩੦ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਭਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ- ਤਤਕਰਾ(੧-੧੩), ਸਿਰੀ ਰਾਗ(੧੪-੯੩), ਮਾਝ ਰਾਗ(੯੪-੧੫੦), ਗਉੜੀ ਰਾਗ(੧੫੧-੩੪੬), ਆਸਾ ਰਾਗ(੩੪੭-੪੮੮), ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ(੪੮੯-੫੨੬), ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਰਾਗ(੫੨੭-੫੩੬), ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗ(੫੩੭-੫੫੬), ਵਡਹੰਸ ਰਾਗ(੫੫੭-੫੯੪), ਸੋਰਠ ਰਾਗ(੫੯੫-੬੫੯), ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗ(੬੬੦-੬੯੫), ਜੈਤਸਰੀ ਰਾਗ(੬੯੬-੭੧੦), ਟੋਡੀ ਰਾਗ(੭੧੧-੭੧੮), ਬੈਰਾੜੀ ਰਾਗ(੭੧੯-੭੨੦), ਤੈਲੰਗ ਰਾਗ(੭੨੧-੭੨੭), ਸੂਹੀ ਰਾਗ(੭੨੮-੭੯੪), ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ(੭੯੫-੮੫੮), ਗੌਂਡ ਰਾਗ(੮੫੪-੮੭੫), ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ(੮੭੬-੯੭੪), ਨਟ ਨਰਾਇਣ ਰਾਗ(੯੭੫-੯੮੩), ਮਾਲਿ ਗਉੜਾ ਰਾਗ(੯੮੪-੯੮੮), ਮਾਰੂ ਰਾਗ(੯੮੯-੧੧੦੬), ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗ(੧੧੦੭-੧੧੧੭), ਕੇਦਾਰਾ ਰਾਗ(੧੧੧੮-੧੧੨੪), ਭੈਰਉ ਰਾਗ(੧੧੨੫-੧੧੬੭), ਬੈਸੰਤ ਰਾਗ(੧੧੫੮-੧੧੯੬), ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ(੧੧੯੭-੧੨੫੩), ਮਲਾਰ ਰਾਗ(੧੨੫੪-੧੨੯੩), ਕਾਨੜਾ ਰਾਗ(੧੨੯੪-੧੩੧੮), ਕਲਿਆਣ ਰਾਗ(੧੩੧੯-੧੩੨੬), ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗ(੧੩੨੭-੧੩੫੧), ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਰਾਗ(੧੩੫੨-੧੩੫੩), ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ(੧੩੫੩-੧੩੬੦), ਗਾਥਾ, ਫ਼ੁਨਹੇ ਤੇ ਚਉਬੋਲੇ(੧੩੬੦-੧੩੬੪), ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ(੧੩੬੪-੧੩੭੭), ਸਲੋਕ ਫ਼ਰੀਦ(੧੩੭੭-੧੩੮੪), ਸਵੱਈਏ(੧੩੮੫-੧੪੦੯), ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ(੧੪੧੦-੧੪੨੯), ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ(੧੪੨੯-੧੪੩੦)।
ਭਗਤ ਬਾਣੀ
ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ੩੧ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੨੨ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ੩੪੯ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ੩ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ:-
ਭੱਟ ਆਤੇ ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ
ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ‘ਸਦੁ’ ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। = ੬ ਪਉੜੀਆਂ। ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ:- (੧) ਕਲਸਹਾਰ (੨) ਜਾਲਪ (੩) ਕੀਰਤ (੪) ਭਿੱਖਾ (੫) ਸਲ੍ਹ (੬) ਭਲ੍ਹ (੭) ਨਲ੍ਹ (੮) ਬਲ੍ਹ (੯) ਗਯੰਦ (੧੦) ਹਰਿਬੰਸ
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਮੂਜਬ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ ੧੬੬੧/੧ ਅਗਸਤ ੧੬੦੪ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ੭੦੦੦ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ੧੫ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ, ਕਬੀਰ ਤੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ੯੭੪ ਪੱਤਰੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ੧੨”x੮” ਅਕਾਰ ਦੇ ੧੯੪੮ ਪੰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਗੁਰਿਆਈ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ (ਗੁਰਤਾ ਗੱਦੀ) ਬਾਰੇ ਭੱਟ ਵਹੀ (ਤਾਲੁਦਾ ਜੀਂਦ ਪਰਗਨੇ ਦਾ) ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਦਰਜ ਹੈ:-
“ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਿਲ ਦਸਮਾਂ ਬੇਟਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਕਾ ਪੋਤਾ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਕਾ ਪੜਪੋਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਕਾ ਵਾਰਿਸ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਕੀ ਸੂਰਜਬੰਸਿ ਗੋਸਾਲ ਗੋਤਰ ਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਵਾਸੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਪਰਗਨਾ ਕਹਿਲੂਰ ਮੁਕਾਮ ਨੰਦੇੜ ਤਟ ਗੁਦਾਵਰੀ ਦਖਣ ਦੇਸ ਸੰਮਤ ਸਤਾਰਾ ਸੌ ਪੈਂਸਠ ਕਾਤਿਕ ਮਾਸ ਕੀ ਚੌਥ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖੇ ਬੂਦਵਾਰ ਕੇ ਦਿਹੁਰੀ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਸੇ ਬਚਨ ਹੋਇਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਆਓ।ਬਚਨ ਪਾਇ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਤਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਨਰੇਲ ਅਗੇ ਭੇਟਾ ਰਖਾ ਮਥਾ ਟੇਕਾ ਸਰਬਤ ਸੰਗਤ ਸੇ ਕਹਾ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਮੇਰਿ ਜਗ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਗਰੰਥ ਜਿ ਕੋ ਜਾਨਣਾ। ਜੋ ਸਿਖ ਜਾਣੇਗਾ ਓਸ ਕੀ ਘਾਲ ਥਾਏ ਪਵੇਗੀ ਗੁਰੂ ਤਿਸ ਕੀ ਬਹੁੜੀ ਕਰੇਗਾ।“
‘ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਹਨ’: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਤੇ ਅਕੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਔਕੜ ਭਰੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ, ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸ਼ੈਅ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰੱਖਿਆ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਖਸੀ ਅਚਾਰ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਲੇ ਹੀ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਦਿਨਾਂ-ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਤੇ ਉਹ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਇਬਾਦਤ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਪੰਜ ਕੱਕੇ (ਕਕਾਰ)
ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਕੇ 5ਕੱਕੇ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ 5 ਕੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ 5 ਕੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕੇ। ਇਹ 5 ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਕੇਸ (ਬਿਨਾਂ ਕੱਟੇ ਵਾਲ), ਕੰਘਾ (ਛੋਟੀ ਕੰਘੀ), ਕੜਾ (ਗੋਲ ਲੋਹੇ ਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਚੱਕਰ), ਕਿਰਪਾਨ (ਛੋਟੀ ਤਲਵਾਰ) ਅਤੇ ਕਛਹਿਰਾ (ਹੇਠਾਂ ਪਾਉਣ ਵਸਤਰ)।
ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਭਜਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਰਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
1970s ਅਤੇ 1980s ਵਿੱਚ ਸੀਮਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵੱਖਰਾ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।
ਇਸ ਸਮੇਂ 23 ਮਿਲੀਅਨ ਸਿੱਖ, ਦੁਨਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਵਾਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੇ ਹਨ। ਲੱਗਭਗ 19 ਮਿਲੀਅਨ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ('ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਉਪਰੰਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸਿੱਖ ਰਹਿ ਗਏ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਰਾਵੇਂ ਕਰਕੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਡਰਾਇਵਿੰਗ ਅਤੇ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇ 'ਚ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। 2004 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 'ਚ, ਡਾਕਟਰ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ-ਹਿੰਦੂ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ, 1947
ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਵਲੋਂ ਮੁਸਲਮ ਲੀਗ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਭਾਰਤ, 1980
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 1984 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਖਾੜਕੂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰਾ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਮਲੇ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੱਲਬਾਤ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਵਾਬੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ 83 ਫੌਜੀ ਅਤੇ 493 ਸਿੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਸੈਕੜੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਾ-ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਜ਼ਖਮ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਾਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਸਲਾ ਉਥੇ ਜਮਾਂ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੰਦਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰ ਵਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਕਮਿਊਨਟੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
ਅਮਰੀਕਾ, ੨੦੦੦
ਲੱਖਾਂ ਸਿੱਖ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਸ਼ਨਸ਼ੀਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਨੁਵਾਈ ਸਮਝਦੇ ਸਨ 11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ 300 ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੋਏ, ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਅਨੁਆਈ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟ ਨੇ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ-ਅਮਰੀਕੀ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਸੈਨੇਟ ਕੰਨਕਰੰਟ ਰੈਜ਼ੋਲੇਸ਼ਨ 74 ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਟਰ ਰਿਚਰਡ ਡੁਰਬਿਨ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਕਾਂਗਰਸ ਰਿਕਾਰਡ 'ਚ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ: U.S. Senate condemns bigotry against Sikhs
ਫਰਾਂਸ, ੨੦੦੦
ਫਰਾਂਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2003 ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਹਿਨਣ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਕਾਰਫ਼ (ਹਿਜਾਬ) 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪੱਗ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਫਰਾਂਸ 'ਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਸਾਂ 5,000-7,000 ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ, ਜਦੋਂ 4 ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਸਮੈਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਸੀ।
ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਪਹੁੰਚ
ਸਿੱਖੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਜੁੜਨ ਲਈ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਅਪਨਾਇਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸਹਿਜਧਾਰੀ (ਹੌਲੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਵੀ ਸਿੱਖ ਹਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕੱਕੇ ਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਵੇਖੋ: ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਫਲਸਫ਼ਾ
ਟਿੱਪਣੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ
ਕਲਨ
ਗੈਲੇਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਗੋਪਾਲਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਗੋਪਾਲਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਦਨਾਮ
ਬਦਨਾਮ ਸਾਅਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀ 'ਝੁਮਕੇ' ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਲੇਖਕ ਰਿਆਜ਼ ਸ਼ਾਹਦ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਇਕਬਾਲ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਸਨ। ਇਹ 2 ਸਤੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ
ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ (10 ਫਰਵਰੀ 1916 — 10 ਮਾਰਚ 1990) ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਨੀ ਵਿਦਿਆ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਗਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਉਹ 1942 ਤੋਂ 1945 ਅਤੇ ਦੁਆਰਾ ਫਿਰ 1946 ਵਿੱਚ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਰਹੇ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਰਫੂਜੀ ਕੈੱਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਕਾਗਰਸ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ(1946–1950) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਰਨਲ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਅਹੁੰਦੇ ਤੇ ਰਹੇ।1953–56) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਰਗਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਰਨਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ 1957-1964.ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ।
ਅਹੁਦੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਆਹੁਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸੁਮਨ ਕਾਂਤਾ
ਸੁਮਨ ਕਾਂਤਾ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਮੈਕਬਥ
ਮੈਕਬਥ (ਅੰਗਰੇਜੀ: ਦ ਟਰੈਜਡੀ ਆਫ ਮੈਕਬੇਥ) ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦੁਖਾਂਤ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ 1603 ਤੋਂ 1607 ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਪਰੈਲ 1611 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸਾਈਮਨ ਫੋਰਮੈਨ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਗਲੋਬ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1623 ਦੇ ਫੋਲੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੋ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਇਲਾਗ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ (ਪ੍ਰਾਮਪਟ ਬੁੱਕ) ਸੀ।
ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਸਰੋਤ 'ਹੋਲਿੰਸ਼ੇਡਸ ਕਰਾਨੀਕਲਸ' (1587) ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੈਕਬਥ, ਮੈਕਡਫ ਅਤੇ ਡੰਕਨ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਹੈ। ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਸਨ। ਐਪਰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੈਕਬਥ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਅਸਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੈਕਬਥ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਸਮਰਾਟ ਸੀ।
ਰੰਗ ਮੰਚ ਦੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕੁਸ਼ਗਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਚਰਚਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇਕੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਪਲੇ ਵਰਗੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਡਰਾਮਾ ਨੇ ਮੈਕਬੇਥ ਅਤੇ ਲੇਡੀ ਮੈਕਬੇਥ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹਾਨਤਮ ਅਭਿਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜਨ, ਓਪੇਰਾ, ਨਾਵਲ, ਹਾਸਰਸੀ/ਕਾਰਟੂਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ ਲਈ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਇਸਦਾ ਕਾਵਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਲਾਟ
ਨਾਟਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਝਲਕੀ ਬਿਜਲੀ ਗਰਜਨ ਅਤੇ ਲਿਸ਼ਕਣ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਚੁੜੈਲਾਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੁਲਾਕ਼ਾਤ ਮੈਕਬਥ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਗਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਖ਼ਮੀ ਸਾਰਜੇਂਟ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜੇ ਡੰਕਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ – ਮੈਕਬੇਥ (ਜੋ ਗਲੈਮਿਸ ਦਾ ਥੇਨ [ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ] ਹੈ) ਅਤੇ ਬੈਂਕੋ – ਨੇ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਨਾਰਵੇ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਸੰਯੁਕਤ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਾਵਡਰ ਦਾ ਥੇਨ, ਗ਼ਦਾਰ ਮੈਕਡੋਨਵਾਲਡ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਮੈਕਬੈਥ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕੌਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਕਬਥ ਅਤੇ ਬੈਂਕੋ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਇਸ ਕਦਰ ਭੈੜਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ)। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਝਾੜੀਦਾਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਟਹਿਲ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਚੁੜੈਲਾਂ ਦਾ ਪਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਬੈਂਕੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਚੁੜੈਲ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਥੇਨ ਆਫ ਗਲੇਮਿਸ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਉਸਨੂੰ ਥੇਨ ਆਫ ਕਾਡੋਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਅਗਲਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਕਬਥ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੈਂਕੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਚੁੜੈਲਾਂ ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹਨ, ਚੁੜੈਲਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਥੇਨ (ਸਰਦਾਰ), ਰਾਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਤ ਰਾਸ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਵੀਂ ਉਪਾਧੀ - ਥੇਨ ਆਫ ਕਾਡੋਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸੂਚਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤੱਤਕਾਲ ਬਾਅਦ ਮੈਕਬਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦੀ ਮਹਤਵਾਕਾਂਖਿਆ ਵਿਕਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੈਕਬਥ ਚੁੜੈਲਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਡੰਕਨ ਇੰਵਰਨੇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਕਬੇਥ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਉਸ ਦੀ ਹਤਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਸਿੰਘਾਸਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਕਬਥ ਇਸ ਰਾਜ-ਹੱਤਿਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੇਡੀ ਮੈਕਬੇਥ ਉਸ ਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਕੇ ਓੜਕ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਕਬਥ ਡੰਕਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਇਸ ਕਦਰ ਝਕਝੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਲੈਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਖੂਨੀ ਖੰਜਰ ਨੂੰ ਡੰਕਨ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੇਵਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖਕੇ ਹਤਿਆ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੜ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਰਈਸ, ਲੇਨੋਕਸ ਅਤੇ ਫਾਇਫ ਦਾ ਵਫਾਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਮੈਕਡਫ ਉੱਥੇ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਰਬਾਨ ਦਵਾਰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਕਬੇਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੈਕਡਫ ਨੂੰ ਡੰਕਨ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਰਖਿਅਕ ਆਪਣੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਣ ਇੱਕ ਬਣਾਉਟੀ ਗ਼ੁੱਸੇ ਦਾ ਭਾਵ ਬਣਾਕੇ ਮੈਕਬਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਤਿਆ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਕਡਫ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮੈਕਬਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸ਼ੱਕ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਖਤਰੇ ਕਰ ਕੇ ਡੰਕਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਮੈਲਕਮ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਡੋਨਲਬੈਨ ਆਇਰਲੈਂਡ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲੀ ਵਾਰਿਸ ਦਾ ਪਲਾਇਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਕਬਥ ਮੋਏ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰਾਜਾ ਬਣਕੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਕਬਥ ਬੈਂਕੋ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸਹਜ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਕਬੇਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਭੋਜ ਲਈ ਸੱਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕੋ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਫਲੀਂਸ ਉਸੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਕਾਤੀਲ ਵੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਤਿਆਰੇ ਬੈਂਕੋ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਲੀਂਸ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਕੋ ਦਾ ਭੂਤ ਭੋਜ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਕਬਥ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਮੈਕਬੇਥ ਹੀ ਇਸ ਕਾਲੀ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਭਟਕਦੀ ਮੈਕਬਥ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਪ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘਬਰਾਈ ਲੇਡੀ ਮੈਕਬਥ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਆਕੁਲ ਮੈਕਬੇਥ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤਿੰਨਾਂ ਚੁੜੈਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈਲਮਟ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਕਡਫ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਖ਼ੂਨੀ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੀਵੀਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਮੈਕਬਥ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਇੱਕ ਤਾਜ ਪਹਿਨੇ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਫੜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉੱਚੀ ਡਨਸਿਨੇਨ ਹਿੱਲ ਦਾ ਗਰੇਟ ਬਿਰਨਮ ਵੁਡ ਉਠ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼
ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਇੰਨ.(ਹੁੰਗਲ:아시아나 항공; ਆਰਆਰ: ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਹੈਂਗਗੌਂਗ; ਕੇਆਰਕੇ: 020560; ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਉਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼) ਕੋਰਿਅਨ ਏਅਰ ਦੇ ਨਾਲ,ਦੱਖਣ ਕੋਰਿਆ ਦੀ ਦੋ ਪ੍ਮੁੱਖ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਸਿਉਲ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਟਾਉਨ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਏਅਰਲਾਈਨ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਹੱਬ ਜ਼ਿਮਪੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਬ ਇੰਨਚਿਅਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਹੈ (70 ਕਿਮੀ (43ਮੀਆਈ) ਸੈਂਟਰਲ ਸਿਉਲ ਤੋਂ) I ਸਟਾਰ ਏਲਾਏਂਸ ਦਾ ਸਦੱਦ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਹ 14 ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ 90 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ I ਇਹ ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ, ਨੋਰਥ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਓਸ਼ੀਆਨਾ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੀ 27 ਕਾਰਗੋ ਰੂਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ I ਦਸੰਬਰ 2014 ਤੱਕ, ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 10,183 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਇਲਟ, ਗਰਾਊਂਡ ਸਟਾਫ਼, ਅਤੇ ਫ਼ਲਾਇਟ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਸਿਉਲ ਦੇ ਹੀ ਹਨ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨ ਕੋਲ ਏਅਰ ਬੁਸਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ I ਏਅਰ ਬੁਸਨ, ਬੁਸਨ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸਾਂਝੀ ਉਦੱਮ ਹੈ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਅਤੇ ਪੈ੍ਸੀਡੈਂਟ ਕੱਪ 2015 ਦਾ ਅਧੀਕਾਰਕਾਰਕ ਸਪਾਂਸਰ ਹੈ I
ਸਥਾਪਨਾ
ਕੋਰੀਅਨ ਏਅਰ (ਹਾਂਣਜਿੰਨ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ), ਜਿਸਦਾ 1969 ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਦੇ 1988 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆਈ ਏਅਰਲਾਈਨ ਉਦਯੋਗ ਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਸੀ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਦਾਰ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਲਾਤਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਸਗੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਚਏਬੋਲਸ ਅਤੇ ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ I ਇਹ ਕੁਮਹੋ ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਗਰੁੱਪ (ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਮਹੋ ਗਰੁੱਪ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਉਲ ਏਅਰ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ I ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 1988 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਚਾਲਨ ਦਸੰਬਰ 1988 ਵਿੱਚ ਬੁਸਾਨ ਲਈ ਉਡਾਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ I ਸਾਲ 2007 ਤੱਕ, ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੀ 30.53% ਮਲਕੀਅਤ ਨੀਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਕੋਲ, 29.51% ਕੁਮਹੋ ਉਦਯੋਗ ਕੋਲ, 15.05% ਕੁਮਹੋ ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਕੋਲ, 11.09% ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਕੋਲ, 7.18% ਕੋਰੀਆ ਡਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬੈਂਕ ਕੋਲ, ਅਤੇ 5.83% ਹੋਰਨਾਂ ਕੋਲ ਸੀ I
ਰੈਗੂਲਰ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦਸੰਬਰ 1988 ਵਿੱਚ ਬੋਇੰਗ 737 ਕਲਾਸਿਕ ਜ਼ਹਾਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬੁਸਾਨ ਅਤੇ ਗਵਾਨਗਜੂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਾਈ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ I ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਜੇਜੂ ਸ਼ਹਿਰ, ਗਵਾਨਗਜੂ ਅਤੇ ਦੇਈਗੂ ਲਈ ਰੈਗੂਲਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਹੀ ਸਾਲ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਜਪਾਨ ਸਥਿਤ ਸੈਂਦੇਈ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਾਟਰਡ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ I ਸਾਲ 1990 ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਟੋਕ੍ਯੋ, ਨਾਗੋਯਾ, ਸੈਂਦੇਈ ਅਤੇ ਫੁਕੂਓਕਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤਹਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ I ਉਸੀ ਸਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਕੋਲ 9 ਬੋਇੰਗ 747-400s, 10 ਬੋਇੰਗ 767-300s ਅਤੇ 8 ਬੋਇੰਗ 737-400s ਸੀ I ਸਾਲ 1991 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਬੈਂਕੌਕ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਟਾਇਪੇਈ ਲਈ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ I ਲਾਂਸ ਐਂਨਜਲਿਸ ਲਈ ਟਰਾਂਸਪੈਸਫਿਕ ਉਡਾਣਾਂ ਦਸੰਬਰ 1991 ਵਿੱਚ ਬੋਇੰਗ 737-400 ਕੌਮਬੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ I ਵਾਇਨਾ, ਬਰੁਸੇਲਸ ਅਤੇ ਹੌਨੋਲੁਲੂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1990 ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੋਈ I ਸਾਲ 1993 ਵਿੱਚ, ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਨੇ ਵੇਤਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੀਂ ਮੀਂਨਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ I
ਗਲੋਬਲ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਐਲਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸਰਨਾ
ਏਸ਼ੀਯਾਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲੀ ਹੈ I
ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੁਰਾਣ
ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪੁਰਾਣ (ब्रह्माण्ड पुराण, ) ਅਠਾਰਾਂ ਮਾਹਾਪੁਰਾਣਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਗਪਗ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਠਾਰਹਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ
ਗਰੇਗ ਰੁਦਫੋਰਡ
ਗੀਗੋਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਗਰੇਗ ਰੁਦਫੋਰਡ (ਜਨਮ 17 ਨਵੰਬਰ 1986) ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿਤਿਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅਥਲੀਟ ਬਣਿਆ।ਗਰੇਗ ਰੁਦਫੋਰਡ ਨੂੰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫੁਟਬਾਲ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਖੇਡਣ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਹੈ। ਗਰੇਗ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ 100 ਮੀਟਰ ਫਰਾਟਾ ਦੌੜ ਖੇਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ 10.26 ਸਕਿੰਟ 'ਚ ਪੁਰੀ ਕਿਤੀ।
ਖੇਡ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ 3 ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ 8.35 ਮੀਟਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਰੱਖਿਆ। 2012 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਦੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਜੰਪ ਵਿੱਚ 8.08 ਮੀਟਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਫਾਈਨਲ ਵਾਸਤੇ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। 2012 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 8.35 ਮੀਟਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਗਮਾ ਜਿਤਿਆ। 2008 ਦੀਆਂ ਬੀਜਿੰਗ (ਚੀਨ) ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਜੰਪ ਫਾਊਲ ਕਰਕੇ ਤੀਸਰਾ ਜੰਪ 7.84 ਮੀਟਰ ਮਾਰ ਕੇ ਦਸਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। 2006 ਦੀ ਗੋਥਨਵਰਗ (ਸਵੀਡਨ) ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੇ 8.13 ਮੀਟਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਦਿੱਲੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ 2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ 8.22 ਮੀਟਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 8.20 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਚੁੰਮਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੇ 12 ਤੋਂ 18 ਅਗਸਤ 2014 ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਉਰਿਖ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ 8.29 ਮੀਟਰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ (ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ: Fundamento de Esperanto) ਲੁਦਵੀਕ ਜ਼ਾਮੇਨਹੋਫ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ 1905 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। 9 ਅਗਸਤ 1905 ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿਖੇ ਬੋਲੋਨ ਐਲਾਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੂੰ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਲਈ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਸਿੰਧੀ, ਬਲੋਚੀ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਬ੍ਰਹੁਈ, ਸ਼ਿਨਾ, ਬਲਤੀ, ਖੋਵਰ, ਢਤਕੀ, ਮਰਵਾੜੀ, ਵਾਖੀ, ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਜਾਦਾਤਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। • 1951 ਅਤੇ 1961 ਦੀ ਜਨ-ਗਣਨਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਰਾਇਕੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ: ਉਰਦੂ
ਉਰਦੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ 8% ਲੋਕ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਕਨੂੰਨੀ ਰੋਕ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਰਦੂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ।
ਪਸ਼ਤੋ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲਗ-ਭਗ 15.42% ਅਬਾਦੀ ਪਸ਼ਤੋ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪਸ਼ਤੋ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਤੋ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਖਾਨ ਖ਼ਤੱਕ(1613–1689) ਅਤੇ ਰਹਮਾਨ ਬਾਬਾ(1633–1708) ਪਸ਼ਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਵੀ ਸਨ।
ਸਿੰਧੀ
ਲਗ-ਭਗ 14.5% ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਿੰਧ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ, ਸਿੰਧੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਸਾਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੰਧੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।
ਬਲੋਚੀ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲਗ-ਭਗ 4% ਅਬਾਦੀ ਬਲੋਚੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰਾਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਰਕਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਬਲੋਚੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਾਵਿ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਕਸ਼ਮੀਰੀ
ਇਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਦਰਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪੰਜਾਬ, ਗਿਲਗਿਤ-ਬਲਤੀਸਤਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ 100,000 ਤੋਂ ਜ਼ਾਦਾ ਅਬਾਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹੁਈ
ਇਹ ਮਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬ-ਮਧ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਬਲੋਚੀ, ਸਿੰਧੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ਤੋ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਅ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ 1–1.5% ਜਨਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹੁਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਨਾਸੂਰ (ਨਾਵਲ)
ਨਾਸੂਰ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਡਿਆਨਾ ਇਲਾਮ
ਡਿਆਨਾ ਮਿਸ਼ੇਲ ਇਲਾਮ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1958 ਨੂੰ ਰਿਵਰਸਾਇਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਲਾਮ ਪਿਤਾ ਡਗਲਸ ਬ੍ਰੈਡਲੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ, ਲੇਸਲੀ ਜੇ. (ਪਾਰਮਨ) ਇਲਾਮ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।. ਇਲਾਮ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਉਹ ਫੇਮੀਨਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਡੀਕਨਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ: ਮਿਸ ਇਨ ਅਬੀਮੇ (1994),  ਰੋਮਾਂਸਿੰਗ, ਪੋਸਟ-ਮਾਡਰਨ (1992) ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਮੀਨਿਜ਼ਮ ਬੀਸਾਈਡ ਇਟਸੈਲਫ (1995) ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਲਦਸਤਾ
ਗੁਲਦਸਤਾ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਚਿਣਿਆ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਗੁਲਦਸਤੇ ਘਰ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਭਵਨਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਨ, ਜਾਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗੁਲਦਸਤੇ ਅਕਸਰ ਜਨਮਦਿਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਜਾਵਟੀ ਉਪਕਰਣ
ਸ਼ਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ (ਨਾਵਲ)
ਸਿਵਲ ਲਾਈਨਜ਼ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੇ ਨਾਵਲ
ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਲੇ
ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਲੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। "ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ" ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਖਦਾਈ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਕੈਪਚਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਸੋਨ ਨਦੀ (ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੋਠੋਹਾਰ ਪਠਾਰ ਖੇਤਰ, ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਚੱਕਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਬਨਾਰਸੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲੰਗੜਾ ਅੰਬ" ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਾਤ ਦੀ ਠੰਢ ਹੋਵੇ, ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੀ ਰੌਚਕਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਣਕਿਆਸੇ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਹੋਵੇ, ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਉਡੀਕ ਹੋਵੇ, ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਹਿੰਸਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਭਾਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੱਤਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਰੀ ਹੋਈ ਦੋਸਤ ਦੀ ਧੀ ਨਸੀਮ/ਸੀਮਾ, ਕਹਾਣੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰੀ ਬਚਾਅ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਅਤੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮੁਖਬੰਧ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ “ਮੇਰੇ ਪਾਠਕ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਗਲਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਠ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਸ਼ਾਇਦ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਨਾਵਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਦੋ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਫਿਰਕੂ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਨਾਵਲ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ, ਸਮੂਹਿਕ ਪਰਵਾਸ, ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਹਮਦਰਦੀ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ 'ਤੇ ਫਿਰਕੂ ਵੰਡ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਸਿਆਸੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
"ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ" ਵੰਡ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦ, ਡਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​​​ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, "ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ" ਰਾਹੀਂ, ਵੰਡ ਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਖਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ: ਨਾਵਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵਿਆਪਕ ਹਿੰਸਾ, ਸਮੂਹਿਕ ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਜਾੜਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਪਕੜਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਖੋਜ: ਕਹਾਣੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨੈਤਿਕ ਦੁਬਿਧਾਵਾਂ: ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਈ ਨੈਤਿਕ ਦੁਬਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੰਡ ਦੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨਿੱਜੀ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਅਤੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਦਰਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਠਕਾਂ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ: "ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ" ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, "ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ" ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਅਥਾਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲੇਪਣ ਨੂੰ ਕੈਪਚਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਗੁੰਝਲਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਠਗਤ ਅਧਿਐਨ
ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੋਹਿਲੇ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੋਠੋਹਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਚੱਕਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਦਿਆਲਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਨਹਿਰੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਿਸਮਤ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੱਤਰੀ ਬਾਬਾ ਭਾਣਾ, ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਘਰ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰਨ 'ਤੇ, ਬਾਬਾ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਸੀਮ ਅਤੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਗਾਰਾ ਦੇ ਗੋਦ ਲਏ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਨਸੀਮ ਦਾ ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਯੂਸਫ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਝਿਜਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਾਲੇ ਪਿਆਰ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਰਮ ਸਿਰ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।