cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਡਾਨ ਕੁਇਗਜੋਟ (1957 ਫਿਲਮ)
ਡਾਨ ਕੁਇਗਜੋਟ (Дон Кихот) 1957 ਦੀ ਸੋਵੀਅਤ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਗਰਿਗੋਰੀ ਕੁਜ਼ਿੰਤਸੇਵ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਿਗੈਲ ਦੇ ਸਰਵਾਂਤੇਸ ਦੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਯੇਵਗੇਨੀ ਸ਼ਵਾਰਤਸ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ 1957 ਕੈਨਜ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਫਿਲਮਾਂ
ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ
ਸ਼ੰਕਰ ਦਯਾਲ ਸ਼ਰਮਾ (19 ਅਗਸਤ 1918 – 26 ਦਸੰਬਰ 1999) ਭਾਰਤ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1992 ਤੋਂ 1997 ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਆਪ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ 'ਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਿਸ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਫ਼ੇ
ਕੀਆਰਾ
ਕੀਆਰਾ ਸਾਲਟਰਸ,  ਜੋ ਕੀਆਰਾ (Kiiara) ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਲੀਨਾਏ ਦੀ ਪੌਪ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।  ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਕੀਆਰਾ ਇਲੀਨਾਏ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਕੀਆਰਾ ਨੇ ਜੂਨ 2015 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ "ਗੋਲਡ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ EP, ਲੋ ਕੀ ਸੈਵੇਜ (low kii savage), 22 ਮਾਰਚ, 2016 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਲੂਈ ਦਾਗੁਏਰ
ਲੂਈ ਦਾਗੁਏਰ (18 ਨਵੰਬਰ 1787 – 10 ਜੁਲਾਈ 1851) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ ਦੀ ਦਾਗੁਏਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਾਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਪੁਣ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਡਾਇਓਰਾਮਾ ਥਿਏਟਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ (ਜਨਮ ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ; 1 ਅਗਸਤ 1933 – 31 ਮਾਰਚ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਟ੍ਰੈਜੇਡੀ ਕਵੀਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ,  ਉਹ 1939 ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 33 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਿਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਲੂਈ ਦਾਗੁਏਰ
ਕੰਮ
12 ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਦਾਗੁਇਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਦਾਗੁਇਰ ਆਪਣੀ ਇਜਾਦ ਨੂੰ ਦਾਗੁਇਰੋਟਾਈਪ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਣੀਤਾ ਲਈ ਦੂਜੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1955) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 10ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1963) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਿੱਤੀ। 13ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ (1966) ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਾਜਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਲੂਈ ਦਾਗੁਏਰ
ਕੰਮ
10 ਜੁਲਾਈ 1851 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਬ੍ਰਾਈ-ਸਰ-ਮਰਨੇ ਵਿਖੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਮਕਬਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
ਦਾਗੁਇਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਆਈਫ਼ਲ ਟਾਵਰ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰੇ 72 ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
ਫਿਲਮਾਂ
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ, ਦੁਸ਼ਮਨ, ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ, ਜਵਾਬ, ਮੰਝਲੀ ਦੀਦੀ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਚੰਦਨ ਕਾ ਪਾਲਨਾ, ਬਹੂ ਬੇਗ਼ਮ, ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ, ਕਾਜਲ, ਭੀਗੀ ਰਾਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਬੇਨਜ਼ੀਰ, ਚਿਤਰਲੇਖਾ, ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਿਰ, ਅਕੇਲੀ ਮਤ ਜਾਇਓ, ਕਿਨਾਰੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਆਰਤੀ, ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ, ਕੋਹਿਨੂਰ, ਦਿਲ ਅਪਨਾ ਪ੍ਰੀਤ ਪਰਾਈ, ਚਾਰ ਦਿਨ ਚਾਰ ਰਾਹੇਂ, ਸਹਾਰਾ, ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਯਹੂਦੀ, ਸਵੇਰਾ, ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ, ਤਮਾਸ਼ਾ, ਪਰਿਨੀਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ 1954,1955, 1963 ਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸਠ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।
ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ
thumb|[[ਗੂਗਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ Pixel XL ਸਮਾਰਟਫੋਨ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ]] thumb|[[ਐਪਲ ਟੀਵੀ ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਿਰੀ ਨੂੰ ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ]] thumb|[[ਅਲੈਕਸਾ ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਈਕੋ ਸਮਾਰਟ ਸਪੀਕਰ]]
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
ਮੌਤ
ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ 31 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਛਪੀਆਂ।
ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦੀ ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ,ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟ
2017 ਤੱਕ, ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟਸ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਈਮੇਲ ਅਤੇ ਵੌਇਸ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੰਟਰਫੇਸ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਪਲ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਕੋਲ ਸਮਾਰਟਫੋਨ 'ਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਥਾਪਿਤ ਅਧਾਰ ਹਨ। ਮਾਈਕਰੋਸਾਫਟ ਕੋਲ ਵਿੰਡੋਜ਼-ਅਧਾਰਿਤ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ, ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਸਪੀਕਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਥਾਪਿਤ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਕੋਲ ਸਮਾਰਟ ਸਪੀਕਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਥਾਪਨਾ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਕਨਵਰਸਿਕਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਈਮੇਲ ਅਤੇ SMS ਇੰਟਰਫੇਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਟ ਵਰਚੁਅਲ ਅਸਿਸਟੈਂਟਸ ਦੁਆਰਾ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁਝੇਵੇਂ ਹਨ।
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
ਕਿਤਾਬਾਂ
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ "ਤਨਹਾ ਚਾਂਦ" ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਵੱਲੋਂ 1972 ਵਿੱਚ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਛਪਵਾਈ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972
ਮਹਾਸ਼ੇ ਧਰਮਪਾਲ ਗੁਲਾਟੀ
ਮਹਾਸ਼ੇ ਧਰਮਪਾਲ ਗੁਲਾਟੀ (27 ਮਾਰਚ 1923 - 3 ਦਸੰਬਰ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਐਮਡੀਐਚ (ਮਹਾਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਧਰਮਪਾਲ ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅੱਜ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਸ਼ੇ ਚੁੰਨੀ ਲਾਲ ਗੁਲਾਟੀ, ਐਮਡੀਐਚ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਭਾਰਤ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਕ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਗੁਲਾਟੀ ਨੇ ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਵਿਚ ਮਸਾਲੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। 1953 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੀ ਦੁਕਾਨ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲਈ। 1959 ਵਿਚ, ਗੁਲਾਟੀ ਨੇਮਹਾਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕਾਈ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੀਰਤੀ ਨਗਰ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ।
2017 ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਟੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਖਪਤਕਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸੀਈਓ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਉਸਨੇ ਤਨਖਾਹ ਵਜੋਂ 21 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੁਲਾਟੀ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।
ਗੁਲਾਟੀ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਦਾ 90% ਮਹਾਸ਼ੇ ਚੁੰਨੀ ਲਾਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟਰੱਸਟ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 250 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਝੁੱਗੀਆਂ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਇਕ ਛੋਟਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ।
ਮੌਤ
ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। 26 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਵੀਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ 3 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 5:21 ਵਜੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1923
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: [ʁɔlɑ̃ baʁt]; 12 ਨਵੰਬਰ 1915 – 26 ਮਾਰਚ 1980 ) ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ-ਚਿੰਤਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਆਲੋਚਕ, ਅਤੇ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੌਚਕ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੁਕਤੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹੋਤਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹ ਪਲ-ਪਲ ਰੰਗ ਵਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਿੰਤਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਚਿੰਤਨ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਤੋਂ ਉਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਤਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖਣ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਉਤੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਨੂੰ ਆਇਆ।
ਜੀਵਨ
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਨਵੰਬਰ 1915 ਵਿੱਚ ਨੌਰਮੈਂਡੀ ਚੇਰਬੌਰਗ ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਉਮਰ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਪੈਰਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਚਲਾ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜਬੂਤ ਬੌਧਿਕ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੇ ਯੋਜਕ ਕੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੋਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਲੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ (ਯੂਨਿਫਿਕੇਸ਼ਨ) ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਸੀ। ਬਾਰਥ ਬੁਰਜੁਆ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਲਚਲਣ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਬਾਰਥ ਬੁਰਜੁਆ ਵਰਗ ਦੀ ਧੂਰਤਤਾ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਘੱਟੀਆ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮਾਜਕ ਮਿਥਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਪਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਾਰਥ ਹਰ ਉਸ ਚੀਜ, ਮਤ ਅਤੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੁਰਜੁਵਾ ਵਰਗ ਨੇ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ “ਰਾਈਟਿੰਗ ਡਿਗਰੀ ਜੀਰੋ” (1953), “ਮਾਇਥਾਲਾਜਿਜ” (1957), “ਐਲੀਮੇਂਟਸ ਆਫ ਸੈਮਿਆਲਾਜੀ” (1965), “ਐਸ/ਜੈੱਡ” (1970), “ਦ ਪਲੇਜਰ ਆਫ ਦ ਟੈਕਸਟ” (1973), “ਰੋਲਾਂ - ਬਾਰਥ ਬਾਈ ਰੋਲਾਂ - ਬਾਰਥ” (1975), 'ਇਮੇਜ - ਮਿਉਜਿਕ - ਟੈਕਸਟ” (1977), ”ਟੈਕਸਚੁਅਲ ਅਨਾਲਿਸਿਸ ਆਫ ਏ ਟੇਲ ਬਾਈ ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ” (1973), ”ਦਾ ਬਲੇਸ ਆਫ ਦਾ ਟੈਕਸਟ” (1975), ”ਏ ਲਵਰ'ਸ ਡਿਸਕੋਰਸ: ਫਰੈਗਮੈਂਟਸ” (1977), “ਦਾ ਲਾਸਟ ਹੈਪੀ ਰਾਈਟਰ” (1971), “ਦਾ ਈਫਲ ਟਾਵਰ ਐਂਡ ਅਦਰ ਮਾਈਥਾਲਾਜਿਜ” (1979), “ਆਨ ਰੇਸਾਈਨ” (1979) ਆਦਿ।
ਰਾਈਟਿੰਗ ਡਿਗਰੀ ਜ਼ਿਰੋ (Writing Degree Zero)
'ਰਾਇਟਿੰਗ ਡਿਗਰੀ ਜ਼ੀਰੋ' ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ ਜੋ 1953 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਰਾਈਟਿੰਗ ਡਿਗਰੀ ਜ਼ੀਰੋ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਇਸੇ ਚਿੰਤਨ ਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਰਾਈਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਰਥ ਦਾ ਭਾਵ 'ਸਾਹਿਤ' ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਤੇ 'ਰਾਈਟਿੰਗ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਭਾਵ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਨਾ ਉੱਤਰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ । ਉਹ ਰੰਗਮੁਕਤ, ਮਾਸੂਮ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਕਿਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਡਿਗਰੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈ । ਇਉਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲੋਂ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋਣ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਨੇ ਜ਼ੀਰੋ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੋਸਿਊਰ ਦੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਕਿਰਤ ਤੋਂ ਪਾਠ ਤਕ (From Work to Text)
ਇਸ ਨਿਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਥ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਰਥ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੂੰ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਖਾਸ ਅਰਥ ਭਰ ਕੇ, ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਬਾਰਥ ਸਾਹਿਤ-ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਪਾਠ ਆਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- "The text is read without the father's signature."ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸਾਹਿਤ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਹੁਵਚਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਠਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਰਚਨਾ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਹਿਤ -ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਠ ਦਾ ਮਹਾਂ-ਆਨੰਦ (The Pleasure of the Text)
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 'ਪਲੱਈਅਰ ਸਿਧਾਂਤ' ਦੀ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਪਾਠ ਦੀ ਹੋਂਦ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਰਥ ਨੇ ਸਾਹਿਤ-ਪਾਠ ਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਮਹਾਂ-ਆਨੰਦ ਆਖ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। । ਬਾਰਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਪਾਠ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਤੀ ਮੂਲਕ ਹੈ । ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ ਕੇ ਉਹ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਸ ਮਨੋਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਠਕ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪੜ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਮਹਾਂ ਆਨੰਦ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਸਿਖਰ , ਡੁੱਬ ਜਾਣ , ਇਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਣ , ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਜਾਂ ਵਿਸਮਾਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ।
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਾਕਾਂ ਜਾਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਦਿਸਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਾਠਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ  ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ ਗੂੰਜਾ, ਨਿਵੇਕਲੇ ਸੰਬੰਧ , ਇਸ਼ਾਰੇ ਜਾਂ ਪਰਤ- ਦਰ-ਪਰਤ ਅਰਥ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਠ ਦਾ ਦਿਸਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਧਾਰਨ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿੱਥ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂ -ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ (Death of the Author)
ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਨੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਅਰਥ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੇਖਕ ਦੇ ਦਖਲ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਰਥ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵਲਾ ਚਿੰਤਨ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਵਲ ਲੇਖਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਜੋ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਸਾਹਿਤ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਉਹੀ 'ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਰਥ' ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠ ਦੀ ਅਰਥ-ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ, ਪਾਠਕ/ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਦਾਨ
ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਇੱਕ ਫਰੈਂਚ ਲਿਖਾਰੀ ਸੀ । ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰਾਸਾਇਨ 1830 ਵਿੱਚ ਛਪਦੀ ਹੈ । ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਕਿ ਸਾਰਾਸਾਇਨ ਇੱਕ ਹੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮੀਰ ਬੰਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਲਾਤਮਕ ਰੁਚੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਲਾਤਮਕ ਰੁਚੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਸੀ । ਉਹ ਉਪੇਰਾ ਦੇਖਦਾ । ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਉਪੇਰਾ ਪਾਰਟੀ  ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਪੇਰਾ ਦੀ ਜੋ ਹੀਰੋਇਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਤੇ ਮੰਤਰ ਮੁਗਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ । ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਇਟਲੀ ਜਾਂਦਾ । ਇਟਲੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਕੋਈ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ ਇੱਕ third gender  ਸੀ ।
ਇਸ ਬਾਰੇ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਉਹ ਹੈ ਕੌਣ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕੌਣ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਕੌਣ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਨਾ ਹੀ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਆਖਰੀ ਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ ।
ਹਰ ਲਿਖਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਉਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਖਾਸ ਉਚਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਇੱਕ ਉਚਾਰ ਦੀ ਖੋਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਸੀੰ ਕੋਈ ਮੂਲ ਨਿਰਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ । ਸਾਹਿਤ ਉਹ ਨਿਰਪੱਖ, ਮਿਲਗੋਭਾ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੀ ਸ਼ੈਅ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕਾਰਕ ਬਚ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਐਸਾ ਜਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਪਛਾਣਾਂ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਦੇਹ ਗੁਆਚਦੀ ਹੈ ।
ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋ ਸੰਕਲਪ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਲਿਖਤ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਪਾਠਕ ਹੀ ਉਸ ਅਰਥ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ । ਜਿਹੜੀ ਲੇਖਕ ਦੀ image ਉਹ ਬਹੁਤ powerful ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਆਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਛਪਦੀਆਂ ਨੇ, ਇਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਜਾਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਬਾਰੇ ਛਪਦੀਆਂ ਨੇ । ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮੇਲੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਉਨਾਂ ਵਿੱਚ  ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਧਿਆਨ ਲੇਖਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ celebrate  ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਲੇਖਕ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ, ਜਰਨਲ  ਛਪਦੀਆਂ ਨੇ , ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲਿਖਤ ਪੜਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਲੇਖਕ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਹੈ , ਉਸ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕੀ ਹੈ , ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਰੱਖਦਾ । ਜਦੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕਿਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਜੀਅ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਭੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਗਲਪ ਦੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪਕ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅਰਥਾਤ ਲੇਖਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਰੂਪਕ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ
ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬੇਸ਼ੱਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ । ਹੁਣ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿੰਤਕ ਉਸਦੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਢਾਅ ਲਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ।
ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਸਦੇਹ ਮੈਲਾਰਮੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ । ਮੈਲਾਰਮੇ ਜੋ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਲੇਖ ਬੋਲਦਾ । ਉਹ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਲੈਂਦਾ ਕਿ ਪਾਠਕ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਨਾ ਕਿ ਲੇਖਕ । ਲਿਖਣਾ  ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਜ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਦਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦੀ  ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ।
ਪਾਲ ਵਲੇਰੀ ਜੋ ਕਿ ਸਵੈ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੋਝ ਗ੍ਰਸਤ ਹੈ, ਨੇ ਮੈਲਾਰਮੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ , ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਅਲੰਕਾਰਕ ਵਿੱਦਿਆ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ
ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਾਖੌਲ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਲਗਭਗ ਆਪਹੁਦਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਤਾੰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦਾ ਗੁਣ - ਗਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਸਲ ਪਰੂਸਟ ਆਪਣੀਆਂ ਸਪਸਟ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਧੁੰਦੂਕਾਰੇ ਦੀ ਆਖ ਕਿ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਉਹ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜਿਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਲਿਖੇਗਾ ।
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਲੇਖਕ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੂਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧੇਅ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ  ਹੈ । ਕਰਤਾ ਉਸ ਉਚਾਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਰਾਰਥਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ
ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਾਠ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੜਿਆ ਜਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ । ਜਿਵੇਂ -2 ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਘਟਦੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਵੇਂ-2 ਜੋ ਵੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਲਿਖਤ ਆ , ਉਸਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇਗੀ , ਅਰਥ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ
ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸੁਹਜਵਾਦੀ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣਗੇ । ਲੇਖਕ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ । ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ । ਉਸਦਾ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪਿਤਾ -ਪੁਰਖੀ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਇਸਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਆਧੁਨਿਕ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪਣੇ  ਪਾਠ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਅਜਿਹੀ ਹਸਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ  ਜੋ ਕਿ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਹੈ ਜਾਂ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ । ਜਦੋਂ ਵੀ ਲਿਖਤ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਾਠਕ ਉਸਦੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਉਸ ਦੀ ਸਕਿਰਿਆ ਭਾਗੇਦਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੂਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸਦਾ ਆਪ ਭਾਸ਼ਾ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਹ ਉਹੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਸੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਪਾਠ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਈ ਇਕਹਿਰਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੋਵੇ (ਜਿਵੇਂ ਰੱਬ ਰੂਪੀ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ), ਸਗੋਂ ਇਕ ਪਾਠ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੂਰਕ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਉਚਾਰ ਮੌਲਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਾਠ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁ ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਪੁਲੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੋਮਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਕਲਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਰਕਾਂ 'ਬੂਵਾਅ ਤੇ ਪੈਕਿਊਸ਼ੇ' (Bouvard and Perucher) ਵਾਂਗੂੰ ਜੋ ਕਿ ਉਦਾਤ ਅਤੇ ਹਾਸੋਹੀਣੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਬੇਤੁਕਾਪਣ (ਗਹਿਰੀ ਊਲ ਜਲੂਲਤਾ) ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੋਚਾਈ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਿਸੇ ਪੂਰਵਕਾਲੀ ਰੂਪ ਦੀ ਨਕਲ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਮੌਲਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਲੇਖਕ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਥਾਵੇਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਗੱਲ ਜਿਸ ਦਾ ਉਹ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹੋਰਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਹੋਰਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਡੀ. ਕੁਇੰਸੀ' ਜੋ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਗੁਣੀ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਿਸਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਰੀ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਦਗੇਲਅਰ (Baudelaire)" ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੁੱਧ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਧੀਰਜ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਨ, ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸੀ(ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਪੈਰਾਡਾਇਜ਼)। ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਲਿਖਾਰੀ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਨੂੰਨ, ਰਸ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਭਾਵ ਆਦਿ ਸੰਜੋਅ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਇਕ ਵੱਡ ਆਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ। ਇਸੇ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਿਖਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਹਿਜ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਪੁਲੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਲੁਪਤ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਅਨੁਕਰਣ।
ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੇਖਕ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਨਿਰਾਰਥਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਸੀਮਾਬੱਧ ਕਰ ਦੇਣ, ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਚਿੰਨ੍ਹੀਕਰਣ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਂਗ ਹੈ।ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਉਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਿਖਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੇਖਕ ਲੱਭ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਪਾਠ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਦਾ ਦੌਰ ਹੀ ਆਲੋਚਕ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਦਾ ਦੌਰ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਆਲੋਚਨਾ (‘ਨਵ ਆਲੋਚਨਾਵਾਦ' ਵੀ) ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁੱਟ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਅਸਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿਚ ਪਰੋਈ ਹੋਈ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਸਦੇ ਅੰਤਰ-ਨਿਹਿਤ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।ਲਿਖਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਉਸਦੇ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤ ਲਗਾਤਾਰ ਕਿਸੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਪਿਤ (ਉਡਾ ਦੇਣ) ਕਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਅਰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਕਾਇਦਾ ਛੋਟ ਦੇਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ (ਲਿਖਤ ਆਖਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ), ਪਾਠ ਨੂੰ ‘ਰਹੱਸਮਈ ਸਦੀਵੀਂ ਅਰਥ (ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਠ ਵਾਂਗੂੰ) ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਆਖਰੀ ਅਰਥ ਨਾਲ ਨਾ ਜੋੜਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਉਲਟ-ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਅਰਥ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਰੱਬ ਤੋਂ, ਉਸਦੇ ਕਿਸੇ ਸਾਰ-ਤੱਤ, ਉਸਦੇ ਤਰਕ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਸੱਤਵਾਂ ਹਿੱਸਾ
ਆਓ ਹੁਣ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੇ ਵਾਕ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ (ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ) ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦਾ, ਇਸ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਇਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਿਖਤ ਦਾ ਅਸਲ ਧੁਰਾ ਇਸਦੀ ਪੜ੍ਹਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦਾਹਰਣ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਖੋਜਾਂ (ਜੇ.ਪੀ. ਵਰਨੈੱਟ)' ਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਦੁਖਾਂਤ ਦੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੁਖਾਂਤਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਦੂਹਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰ ਪਾਤਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹਿਜ਼ ਇਕਹਿਰਾ ਅਰਥ ਸਮਝਦਾ ਹੈ (ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦੁਖਾਂਤ ਹੈ)। ਪਰੰਤੂ ਕੋਈ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਬੋਲਾਪਣ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਾਠਕ (ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਕ) ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਠ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਇੱਕ ਪਾਠ ਵਿਚ ਨਕਲ ਰਾਹੀਂ, ਵਾਦ-ਵਾਦ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਜਾਂ ਬਹੁਲਤਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਹੀ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੁਆਇਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਲਿਖਤ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਉਸਦੇ ਮੂਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੁਣ ਨਿੱਜੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਪਾਠਕ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੀਵਨ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਹੀ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਹ ਰਸਤੇ ਉਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕਿ ਪਾਠ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਥਾਪਣ ਦਾ ਪਾਖੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਮਾਨਵਵਾਦ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਊਲ-ਜਲੂਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਕਲਾਸਿਕੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਗਾ ਦੇਗਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬਰਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈਂ| ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਾਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨੰਗ ਜਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲਿਖਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਸਦੀ ਮਿੱਥ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਪਾਠ ਅਤੇ ਲਿਖਣਯੋਗ ਪਾਠ
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਾਹਿਤ- ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ-ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੰਨਗੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਾਹਿਤ-ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਪਾਠ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆ ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਯੋਗ ਪਾਠ ਆਖਦਾ ਹੈ।
ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਪਾਠ ਤੋਂ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਦਾ ਭਾਵ ਭੋਗਣਯੋਗ ਪਾਠ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਠ ਰਵਾਇਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੁਲਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਅਜਿਹੇ ਪਾਠ ਲੇਖਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਿਖਣਯੋਗ ਪਾਠ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਭਾਵ ਸਿਰਜਣਾਯੋੋਗ ਪਾਠ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਾਠ, ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਪਾਠਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਠਕ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜ ਕੋਡਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
S/Z ਉਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੇ ਬਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ ਬਾਰਥ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਫਰਾਂਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੂਜੇ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ-ਉਤੇਜਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੇ ਘੱਟ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਨਾਵਲੈੱਟ "ਸਾਰਾਸੀਨ" ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਤ ਦੇ ਅਨੁਭਵ, ਪਾਠਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਵਾਰ ਉਤਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਜਿਸ ਸਿਧਾਂਤਕ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਡਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਰਥ ਬਾਲਜ਼ਾਕ ਦੇ "ਸਾਰਾਜ਼ੀਨ" ਨੂੰ 561 ਪੜ੍ਹਨ -ਅੰਗਾਂ lexias ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਅੰਗ ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੰਜ "ਕੋਡਾਂ" ਦੀ ਛਾਨਣੀ grid ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਕੋਡ ਹਨ
ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਕੋਡ (Hermeneutic Code)
ਇਹ ਉਨਾਂ ਕੋਡਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸ ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਲੁਕਾਉਲਣ ਲਈ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕੋਡ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਦੇ ਕੁਝ ਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚਲੇ ਪਾਤਰਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਰਹੱਸ ਲੁਕਾਵਾ ਅਤੇ ਰਹੱਸ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਨਾਂ ਦਾ ਅਗਾਂਹ ਵਿਸਤਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਇਹ ਵਿਸਤਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ
1.ਵਿਸ਼ਾ ਕਾਰੀਗਰੀ -
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਰਹੱਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਸਾਰ ਪਾਠਕ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਜਿਹੜਾ ਪਾਤਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ?ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗੲਈ ਹੈ ਉਹ ਕਿਉਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ । ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਇਕ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਵੀ ਸਕੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ।
2. ਸਥਿਤੀਗਤਤਾ-
ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪਰਸਥਿਤੀਆਂ ਜੋ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਯਕੀਨ ਦੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚਲਾ ਰਹੱਸ ਹੌਲੀ-2 ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
4. ਵਾਅਦਾ ਖਿਲਾਫੀ/ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ
ਕਈ ਰਹੱਸ ਭੇਦ ਉਵੇਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ ਜਿਵੇਂ ਪਾਠਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰਹੱਸਮਈ ਨਾਵਲ ਚ ਕਾਤਲ ਉਹ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5. ਦੁੱਚਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ
ਪਾਠਕ ਦੋ ਹਾਲਾਤਾਂ ਜਾਂ ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
6. ਅੜਿੱਕਾ ਡਾਹੁਣਾ
ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਹੱਸ ਉਜਾਗਰੀ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਹੀ ਨਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਬਿਰਤਾਂਤ ਅੜਿੱਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7. ਬਰਖਾਸਤਗੀ
ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਹੱਸ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਉਸਦੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋਣ ਲਈ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
8.ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਰਹੱਸ ਉਜਾਗਰੀ
ਜਦੋਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹੱਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ ਦੇਵੇ।
9. ਰਹੱਸ ਉਦਘਾਟਨ-
ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਹੱਸ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਪਾਠਕ ਹੌਲਾ ਫੁੱਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ ।
ਕਿਰਿਆਤਮਕ ਕੋਡ
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲੜੀਆਂ ਸਮੁੱਚੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਮੁੱਖ ਕਥਾ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ।
ਅਰਥਗਤ ਕੋਡ
ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ । ਇਹ ਕੋਡ, ਪਾਤਰ, ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਡ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਬਿਰਤਾਂਤ , ਪੇ। ਹੋਈਆਂ ਮੂਰਤ ਵਸਤਾਂ , ਪਾਤਰਾਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ , ਅਮੂਰਤ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅਰਥਗਤ ਕੋਡ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਕੁਝ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕੋਡ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਪਾਤਰਾਂ, ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਕੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਅਰਥ ਉਜਾਗਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਅਰਥਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਚਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਉਲਟ - ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਉਹ ਨਮੂਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੋਡ
ਇਹ ਕੋਡ ਉਨਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਉਸ ਸਮੁੱਚੇ ਪਰੰਪਰਿਕ ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਰਚਨਾ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ
ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉਤੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉਤੇ ਕਲਮ ਚੁਕੀ ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਬਿਰਤੀ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਆਯਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਰੌਚਕ ਆਤਮਕਥਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ : ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਬਾਈ ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ (1975). ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਥ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਨੁਕਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਾਜਵਾਬ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਟ ਵੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਦਿਲਚਸਪੀ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਥ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਬੁਧੀਮਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ। ਬਾਰਥ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਰੌਚਕ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਮੂਲਕ ਵੀ। ਉਹ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਖਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980
ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸਿੱਧੂ/ ਬਰਾੜਾਂ ਦੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਬੱਧਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਝਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਝ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਿੱਧੂ ਇੱਥੇ ਆ ਕਿ ਟਿਕ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭੋਤਨਾਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸੇਖੋਂ ਗੋਤ ਦੇ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਅੱਧੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਕਿ ਵਸਾਇਆ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਭੋਤਨਾ ਤੇ ਬਹਿਬਲ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਬੇਦਾਵਾ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਕਪੂਰੇ ਪਾਸੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਕੋਰਾ ਜਵਾਬ ਲੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਹਿਬਲ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਜਿਹੇ ਕਠਨ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਲੈ ਗਏ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਥੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੁਰੁਦੁਆਰੇ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣੇ ਛੱਪੜ ਵਿੱਚ ਜਲੇ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਜੰਗਲ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਧੋਂਦੇ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਬਾ ਮਨਸਾ ਰਾਮ ਦੀ ਸਮਾਧ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਧ ਦਾ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੁਲੱਥ
ਭੁਲੱਥ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
2001 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਭੁਲੱਥ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 10,079 ਸੀ। ਪੁਰਸ਼ ਆਬਾਦੀ 53% ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ 47%। ਭੁਲੱਥ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 70% (75% ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ 65% ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ) ਸੀ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 59,5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ;. ਆਬਾਦੀ ਦੇ 11% ਦੀ ਉਮਰ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਚ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਤੀਜ ਰੰਧਾਵਾ
ਭਤੀਜ ਰੰਧਾਵਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਤਮਗਾ ਸੂਚੀ
2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਤਗਾਮ ਸੂਚੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ 19 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 4 ਅਕਤੁਬਰ, 2014 ਤੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ 'ਚ ਹੋਈਆ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ 439 ਇਵੈਂਟ 'ਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
ਜਲ ਖੇਤੀ (ਐਕੁਆਕਲਚਰ)
ਐਕੁਆਕਲਚਰ (Eng: Aquaculture), ਨੂੰ  ਜਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਛੀ, ਕ੍ਰਿਸਟਾਸੀਨਜ਼, ਮੌਲਕਸ, ਜੈਕਿਟਿਕ ਪਲਾਂਟ, ਐਲਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਲਜੀਣਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੈ। ਐਕੁਆਕਲਾਚਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਧੀਨ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਲੂਂਟਰ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਕਾਢ ਕਰਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਫੜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਫ.ਏ.ਓ. ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਕੁੱਝ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮਿਤ ਸਟਾਕਿੰਗ, ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਦਿ। 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਧੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਮੁੱਦੇ ਹਨ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੌਜੂਦਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਥਾ ਵਿਚ, ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਪਾਊਂਡਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੇਮੋਨ ਜਿਹੇ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਮੱਛੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਊਂਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੇ ਐਕੁਆਕਚਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫਸਲਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ, ਚੱਖਣ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ, ਬਰਾਈਕਚਰ, ਅਲਜੈਕਲਚਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੀਵੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਖੇਤੀ) ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਖਾਸ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕੁਆਪੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਬਹੁ-ਟ੍ਰੋਥਿਕ ਐਕੁਆਕਿਲਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
alt=Photo of dripping, cup-shaped net, approximately 6 ft in diameter and equally tall, half full of fish, suspended from crane boom, with four workers on and around larger, ring-shaped structure in water|left|thumb|ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਵਿੱਚ ਡੈਲਟਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਕੈਟਫਿਸ਼ ਫਾਰਮ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿਚਲੇ ਗੂਡੀਤਜਮਾਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 6000 ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਈਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਬੂਤ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢਾਹ ਦੇ ਨੇੜੇ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (39 ਸਕਿੰਟ ਮੀਲ) ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਈਲ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਬੁਣੇ ਫਾਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ।
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 2500 ਈ. ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦਰਿਆ ਹੜ੍ਹ ਪਿੱਛੋਂ ਥੰਮ ​​ਗਿਆ, ਕੁਝ ਮੱਛੀਆਂ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਰਪ, ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈਆਂ। ਮੁਢਲੇ ਐਕੁਆਚੁਟੁਰਿਸਟਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੰਫਸ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਪ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੇ ਗੋਲਫ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਸੀਵੀ ਨੂੰ ਸਪੋਰਸ ਲਈ ਐਂਕਰਿੰਗ ਸਤਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜੂਝੀ ਬੂਟੀ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਅਤੇ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਜਾਲ ਅਤੇ ਸੀਪ ਦੇ ਟੋਪੇ ਦੇ ਕੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਰੋਮਨੀ ਨੇ 100 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਟਵਰਤੀ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਗਾਈ ਗਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਗਾਇਆ।
ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿਚ, ਮੁਢਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਮੱਠਰਾਂ ਨੇ ਰੋਮਨ ਐਕਵੈਂਸ਼ੀਕਲ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਐਕੁਆਕਲਾਕ, ਤਾਂ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਸਲੂਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੜਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਲਵੰਢਣ ਘੱਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਤਾਜ਼ੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਕੀਤਾ। 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਚੈਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਟਰਬੋਨ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਮੱਛੀ ਪੂੰਡੇ ਇੱਕ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਤਲਾਬ ਬਣਾਏ ਗਏ. ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਨ ਅਲੈਕੋਕੋ ਵਿਖੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 1,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਮਰਦਹਿਨ ਦਰਵਾਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨ ਸਟੀਫਨ ਲਡਵਿਗ ਜੈਕਬੀ ਨੇ ਭੂਰਾ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਸੈਲਮੋਨ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਗਰੱਭਧਾਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖ "ਵਾਨ ਡੇਰ ਕੁਐਸਟਲਿਸੀਨ ਏਰਜੁਗੰਗ ਡੇਰ ਫੇਰਲੇਨ ਐਂਡ ਲਚਸੇ" ਲਿਖਿਆ. 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤਕ, ਉੱਤਰੀ ਖੇਤੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ 1855 ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਪਨਗਰੀ ਦੀ ਭੂਮੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜੈਕਿਟਿਕ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ।
1859 ਵਿੱਚ, ਵੈਸਟ ਬਲੂਮਫੀਲਡ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਦੇ ਸਟੀਫਨ ਏਨਸਵੈਸਟ ਨੇ ਬਰੁੱਕ ਟਰੌਟ ਨਾਲ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। 1864 ਤਕ, ਸੇਠ ਗ੍ਰੀਨ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਰੌਚੈਸਟਰ ਨੇੜੇ ਕੈਲੇਡੋਨਿਆ ਸਪਰਿੰਗਜ਼ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਮੱਛੀ-ਹੈਚਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1866 ਵਿੱਚ, ਕੋਂਕੌਰਡ, ਮੈਸਾਚੁਸੇਟਸ ਦੇ ਡਾ. ਡਬਲਯੂ. ਫਲੈਚਰ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਕਲੀ ਮੱਛੀ ਹੈਚਰੀਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ 1889 ਵਿੱਚ ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਡੈਡੱਡਾ ਆਈਲੈਂਡ ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਖੋਲੇ ਗਏ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਨਤ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ ਐਕੁਆਕਚਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 1890 ਵਿੱਚ ਹੈਡਰੀ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਲੋਬਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1920 ਤੱਕ, ਕੈਲੀਰੋਨਾ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨ ਫਿਸ਼ ਕਲਚਰ ਕੰਪਨੀ, ਰ੍ਹੋਡ ਟਾਪੂ, 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਟਰਾਊਟ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਸੀ। 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਕਰੀਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਟੋਭੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1900 ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗੀ ਸਰੋਤ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲਗਾਇਆ।
21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਅਭਿਆਸ
ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਤੂਫਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ, ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਐਕਵਾਚੁਟੁਰਿਸਟਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਧੁਨਿਕ ਜਲ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਹ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ "ਬਲੂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" ਜਲਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਲਤੂ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਜੂਨੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਤੋਂ ਫਸ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਖੋਜੀ ਜੈਕ ਕੁਸਟੇਊ ਨੇ 1 9 73 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: "ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਣ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸਮਝ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।"
2007 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਲਗਪਗ 430 (97%) ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਅਤੇ 21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਮਾਨਤ 106 ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ, ਅੱਜ ਤੱਕ, ਸਿਰਫ 0.08% ਜਾਣੀਆਂ ਭੂਮੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 0.0002% ਜਾਣੀਆਂ ਭੂਮੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ 0.17% ਜਾਣੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ 0.13% ਜਾਣੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜੋਖਮ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੁੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੇਚਕ ਅਤੇ ਡਿਪਥੀਰੀਆ ਵਰਗੇ ਰੋਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੇ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਖਰਾਬੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ ਹਨ।
ਪੈਰੋਸਾਇਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਲਾਨ ਫਾਰਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੂਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲੀਨਰ ਮੱਛੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੋਂਸਕੇਜਰ ਅਤੇ ਰਿਪੇਸੇ)। ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮੱਛੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਮਾਡਲ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਨੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੱਛੀ ਫੀਡ ਲਈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਵਿਕਲਪਕ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਣਕ-ਮਿਲਕ ਉਦਯੋਗ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧ ਸਕਣ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਇਹ ਚਿਕਨਾਈ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਰੀਟਾਈਮ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2008 ਵਿੱਚ ਅੰਗਨੈਟਿਣ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਾਲੀਆ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਲਈ ਦੋਸਤਾਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਅਜੇ ਵੀ ਐਂਟੀਫੁਲਿੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।
ਕਈ ਨਵੇਂ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਮੀ' ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਫੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਮੱਛੀ
ਮੱਛੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਟੈਂਕਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਭੋਜਨ ਲਈ। ਇੱਕ ਸਹੂਲਤ ਜੋ ਕਿ ਨਾਬਾਲਗ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਕ ਮੱਛੀਆਂ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਹੈਚਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੱਛੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਾਰਪ, ਸਲਮਨ, ਟੈਲਪੀਆ ਅਤੇ ਕੈਟਫਿਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।
ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਵਿੱਚ, ਨੌਜਵਾਨ ਬਲੂਫਿਨ ਟੁਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਫਸ਼ੋਰ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੱਖਣੀ ਬਲੂਫਿਨ ਟੁਨਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਵਸਥਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੈਂਡਲੌਕਡ ਟੈਂਕਾਂ ਦੀ ਨਸਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਬਲੂਫਿਨ ਟੁਨਾ ਵੀ ਜੰਗਲੀ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਪੈਨਸਰ ਖਾੜੀ, ਦੱਖਣੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਸਮਮਨ-ਖੇਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਾਬਾਲਗ ਨੂੰ ਹੈਚਰੀ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਸਲਮੋਨ, ਇੱਕ ਪਿੰਜਰੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵਧੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਨਿਪਟਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਜਿਸਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਲਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੋਜਨ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਮੱਛੀ ਦੇ ਸਾਲ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਉੱਚ ਵਾਢੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਢੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੰਡੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੈਚਰੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਕੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਸਟਾਸੀਅਨ
ਵਪਾਰਕ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਖੇਤੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। 2003 ਵਿੱਚ 1.6 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋ ਵੱਧ (ਲਗਭਗ 9 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਗਲੋਬਲ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋਇਆ। ਲਗਭਗ 75% ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ 25% ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ. ਥਾਈਲੈਂਡ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਰਾਮਦਕਾਰ ਹੈ।
ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਰਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ, ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਫਾਰਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਨਿਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਘਣਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਡਸਟੌਕ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿੱਛੇ ਪਨੀਏਡ ਹਨ (ਅਰਥਾਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੇਨੇਡੀ ਦੇ ਝਰਨੇ), ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਿੰਜਿਆਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸ਼ਿਮਂਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟਾਈਗਰ ਪ੍ਰੌਨ, ਲਗਭਗ 80% ਸਾਰੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿੰਜਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕੋ-ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਂਡਾ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਧਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਦੁਹਰਾਏ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅ, ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ੁਰਬਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕਾਰਨ 1990 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਨਿਯਮ 1999 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰਾਂ, ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਸਥਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਾਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਵਧੇਰੇ ਸਥਾਈ ਖੇਤੀ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੱਖੜ ਦਾ ਖੇਤੀ। ਵਿਲੱਖਣ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਜੀਵਨਕੱਤੇ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਦੀਨ ਪ੍ਰੌਨ।
ਸਾਲ 2003 ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ (ਕ੍ਰੈਫਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਾਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਉਤਪਾਦਨ 2,80,000 ਟਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ 1,80,000 ਟਨ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੇ 35,000 ਟਨ ਦੀ ਹਰ ਇਕਾਈ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚੀਨ ਨੇ ਕਰੀਬ 370,000 ਟਨ ਚੀਨੀ ਨਦੀ ਕੇਕੜਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਮੌਲਕਸ
right|thumb|ਐਬਲੋਨ ਫਾਰਮ ਐਕੁਆਚੁੱਲਡ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਛੰਡ, ਚਿਮਲ ਅਤੇ ਕਲੈਮ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਇਹ ਬਿੰਬਲਵ ਫਿਲਟਰ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਫੀਡਰ ਹਨ, ਜੋ ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਫੀਡ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੰਬੀਨੇਟ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਉਤਪਾਦ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਜਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪੀਸੀਜ਼ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਬਿੱਲੀਵ ਮੌਲਸਕਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ' ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਲੰਬੇ ਲਾਈਨਾਂ ਤੇ, ਜਾਂ ਰਾਫਟਸ ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਡਰੇਡਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2012 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੱਛਮੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਫਲਿੰਡਰ ਬੇਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ "ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਸ਼ੂ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਅਬੀਲੋਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੀ। ਰੰਚ 5000 (ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਤੋਂ) ਅਲੱਗ ਕੰਕਰੀਟ ਯੂਨਿਟ 'ਅਪਿਤੈਟਸ' (ਅਬੀਲੋਨ ਆਵਾਸਜ਼) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਚਾਵਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। 900 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਅਵੀਟਸ ਹਰ 400 ਅਬੀਲੋਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੂਹੇ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੱਟੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਤੇ ਅਬੀਲੋਨ ਫੀਡ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿਸਤੋ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧੂਫਿਸ਼, ਗੁਲਾਬੀ ਸਨਪਰ, ਕ੍ਰੈੱਸ ਅਤੇ ਸਮਸੂਨ ਦੀ ਮੱਛੀ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬ੍ਰੈਡ ਐਡਮਜ਼ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਅਬੀਲੋਨ ਅਤੇ ਕੰਢੇ-ਆਧਾਰਿਤ ਜਲ-ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"ਅਸੀਂ ਐਵਕਕਚਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਪਗਡੰਡੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।"
ਹੋਰ ਸਮੂਹ
ਵਪਾਰਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਈਚਿਨੋਡਰਮਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੁਰਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਕੜੀਆਂ ਨੂੰ 1000 ਏਕੜ (400 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਨਾਵਟੀ ਪਾਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ
2012 ਵਿਚ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪੈਦਾਵਾਰ 158 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 66.6 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਦਾ Aquaculture ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ 42% ਹੈ. ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਲ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 8% ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਔਸਤਨ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਲੈਣਾ] ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲੈਟ ਰਿਹਾ ਹੈ. 2009 ਵਿੱਚ ਐਕੁਆਕਕਲ ਮਾਰਕੀਟ $ 86 ਬਿਲੀਅਨ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਐਕੁਆਕਲਚਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੈ. 1980 ਤੋਂ 1997 ਵਿਚਕਾਰ, ਚੀਨੀ ਬਰੂਰੋ ਆਫ ਫਿਸ਼ਰੀਜ਼ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐਕੁਆਕਲੇਜ ਫਸਲ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਦਰ 16.7% ਤੇ ਵਧਿਆ ਹੈ, 1.9 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ 23 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਜੰਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ. 2005 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ 70% ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਐਕੁਆਕਲਾਚਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਯੂ ਐਸ ਵਿੱਚ ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ 90% ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੇਲਮੋਨ ਅਕਵਾਕਚਰ ਦੱਖਣੀ ਚਿਲੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਿਲੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੋਰਟੋ ਮੋਂਟ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ,।
ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਐਕਵਾਕਫੁੱਲ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਐਕੁਆਕਲਾਈਡ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ 60 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ।
ਕੌਮੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਨਿਯਮ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਬੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖੋਜਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ. ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ, ਜ਼ਮੀਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਕੋਈ ਕੌਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਕ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ, ਵਣਜ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਵਹਾਦਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੌਮੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨੀਤੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ "ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਿਆ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ।" 2011 ਵਿੱਚ, ਕਾਊਂਪਸਲਵੌਨ ਲੋਇਸ ਕੈਪੇਜ਼ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਆਫਸ਼ੋਰ ਐਕੁਆਕਲਚਰ ਐਕਟ 2011 ਨੂੰ "ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਯੰਤ੍ਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਓਵਰ-ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ, ਚੀਨ ਦੇ ਰਿਟਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁੱਦੇ ਹਨ।
2001 ਵਿਚ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰੈਗ ਵਾਟਸਨ ਅਤੇ ਡੈਨੀਅਲ ਪੌਲੀ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ, ਕਿ ਚੀਨ 1990 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ 1988 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ 300,000 ਟਨ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਕੈਸ਼ੇ ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ 350,000 ਟਨ ਤੋਂ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਟਸਨ ਅਤੇ ਪਾਉਲੀ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਚੀਨੀ ਪਾਲਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਉਟਪੁੱਟ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੁਣ ਤਕ, ਚੀਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਵਾਧੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ।
ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ੀਨਹੁਨਆ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਮੱਛੀ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਯਾਂਗ ਜਿਆਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ "ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਹੀ" ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਫ.ਏ.ਐਫ.ਓ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਅੰਕੜਾਤਮਕ ਰਿਟਰਨ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਬਾਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤੀ ਵਿਕਾਸ ਡੇਟਾ ਸਮੇਤ ਚੀਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ।
ਮੈਰੀਕਲਚਰ (ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ)
right|thumb|ਹਾਈ ਆਈਲੈਂਡ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਤੋਂ ਮੈਰੀਕਲਚਰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੈਲਟਰਡ ਤੱਟਵਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ) ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵਾਂ  ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕ੍ਰਸਟਸੀਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੜੀਦਾ), ਮੋਲੁਸੇਕਸ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਇਪਰ) ਅਤੇ ਸੀਵਿਡ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਮਨ ਲਈ ਫਲੋਟਿੰਗ ਨੈੱਟਡ ਐਕੌਲੋਸ ਅਤੇ ਸੀਅਰਜ਼ ਲਈ ਰੈਕ ਤੇ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੱਥੀ ਸਲਾਮਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੈਰਾਕੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਭੋਜਨ ਤੇ ਰੈਕ ਉੱਤੇ ਫਿਲਟਰ ਫੀਲਡ ਐਬਲੋਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਚੂਹੇ ਦੀ ਖਾਂਸੀ ਹੋਈ ਸੀਵੀਡ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਰਿਫ ਯੂਨਿਟ' ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।