cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੀਕਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਪੀਕਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚੋਟੀ ਦੀ ਉੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।   ਚੀਨ ਵਿਚ ਦਾਖਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਪੀਕਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ 11 ਵੇਂ ਸਾਲ ਲਈ ਸੀਯੂਏਏਏ ਦੁਆਰਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਅਕਾਦਮਿਕੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੀਕਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਓ
ਸੁਨੀਤਾ ਰਾਓ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Suneeta Rao i) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ, ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਣਾ ਐਲਬਮ ਧੂਆਂ (1991) ਵਿਚੋ "ਪਰੀ ਹੂੰ ਮੈਂ" ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਰਾਓ ਦਾ ਜਨਮ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਵੀਟਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸਡ ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। right|thumb| ਰਾਓ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਰਾਓ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਜੇਸਨ ਵੈਸਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਡਲੀ ਨਾਮਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਫਸਟ ਨਾਮਕ ਇੱਕ NGO ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ, ਬੌਬੀ ਸਿਸਟਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਏਜੰਡਾ "ਸੇਵਿੰਗ ਦ ਗਰਲ ਚਾਈਲਡ", ਆਬਾਦੀ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਭਗਵਾਨ ਪੁਰਾ
ਭਗਵਾਨ ਪੁਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 704 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 5.05 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉੱਗੀ
ਉੱਗੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖ਼ੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ
ਖ਼ੁਸਵੰਤ ਸਿੰਘ (2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 - 20 ਮਾਰਚ 2014) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ, ਵਿਦ ਮੈਲਿਸ ਟੁਵਾਰਡਜ਼ ਵੱਨ ਐਂਡ ਆਲ, ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕਾਲਮ ਸੀ ਜੋ ਕਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਸੀ; ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼, ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਅਤੇ ਦ ਪਾਇਨੀਅਰ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 70 ਅਤੇ 80ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (1974) ਅਤੇ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ (2007) ਖ਼ਿਤਾਬ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਡਾਲੀ (ਹੁਣ ਖ਼ੁਸ਼ਬ ਜ਼ਿਲਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇਮਾਰਤੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ (1895–1985) ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ''' That's why we called love is part of life '''. ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਇਨਰ ਟੇਂਪਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸ ਲਾਹੌਰ ਆ ਕੇ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸਮੇਤ ਦਿੱਲੀ ਆ ਵਸੇ। ਉਹ ਕੁ ਅਰਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਸਿਫ਼ਾਰਤੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੇ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ1951 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਉ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲੇ ‘ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ’ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਲਕੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਲਕੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ‎ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਭੁੱਚਰ
ਜਥੇਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਅਕਤੂਬਰ 1887 ਨੂੰ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਫੇਰੂ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਨਿੱਕਾ ਭੁੱਚਰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹ ਮਾਇਆ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਜੀ ਸਨ। ਜਥੇਦਾਰ ਭੁੱਚਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਬਰਾਦਰੀ, ਰੰਗ-ਨਸਲ, ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਲਾਹਨਤ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਰਵੀਦਾਸੀਏ, ਲੁਹਾਰ, ਚਮਾਰ, ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਜੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਖੂਹਾਂ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਦਿਵਾਏ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਿਧੜਕ ਆਗੂ ਸਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇਦਾਰ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਲਈ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। 3 ਅਕਤੂਬਰ 1939 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਾਰੀਆ (ਨਾਵਲ)
ਮਾਰੀਆ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਲੇਖਕ ਜਾਰਜ ਇਸਾਕਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਲ ਹੈ ਜੋ 1864 ਅਤੇ 1867 ਦਰਮਿਆਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲੰਬੀਆਈ ਨਾਵਲ
ਸ਼ਰਮਿਸਥਾ ਮੁਖਰਜੀ
ਸ਼ਰਮਿਸਥਾ ਮੁਖਰਜੀ (ਜਨਮ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1965) ਭਾਰਤੀ ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ 13 ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਛਪਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮ)
ਛਪਾਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰੀ
ਕੋਟਾ ਦੀ  ਰਾਜਮਾਤਾ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰੀ (1 ਮਾਰਚ 1916 – 12 ਜਨਵਰੀ 2012) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਜਨਮ 1916 ਨਿ ਹੋਇਆ (ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਸਰੋਤ 1913 ਅਤੇ 1915 ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ)। 1930 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕੋਟਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਓ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਹ ਪਰਦਾ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਾਠੌਰ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਤੱਕ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਘਿਆ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਰਾਜਨੀਤੀ
left|thumb|200x200px|ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਓ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਯੂਲ ਬ੍ਰਾਈਨਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਰਸਮੀ ਗਵਰਨਰ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਮਾਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ 1966-71 ਤੋਂ ਖਾਨਪੁਰ (ਝਾਲਾਵਾੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਦੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਸਮੇਂ ਕੁਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ  ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
ਮੌਤ
ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ 12 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਹੋਈ।ਉਸਨੂੰ 9 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਕੋਟਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿਕਾਸ ਪਰਿਸ਼ਦ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇੰਟੈਂਸਿਵ ਕੇਅਰ ਯੂਨਿਟ ਵਿੱਚ ਕਿਡਨੀਆਂ ਦੀ ਖ਼ਰਾਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 12 ਜਨਵਰੀ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੈਲੇਸ ਉਮੈਦ ਭਵਨ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ 13 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਅਲਾਉ ਦੀਨ ਮਸੂਦ
ਸ਼ਾਸ਼ਕ
ਇਹ ਰੁਕਨ-ਉਦ-ਦੀਨ ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਚਾਚੇ ਮੁਈਜੁੱਦੀਨ ਬਹਿਰਾਮਸ਼ਾਹ ਨੂੰ 1242 ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਤਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਅਗਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜ ਵਾਂਗ, ਉਸਨੂੰ "ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮੇ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1246 ਤੱਕ, ਸਰਦਾਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਉਸਦੀ ਵੱਧਦੀ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਮਹਿਮੂਦ (ਇਲਤੁਤਮਿਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ
ਵਲੈਟਾ
ਵਲੈਟਾ ਮਾਲਟਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲਟੀ ਵਿੱਚ ਇਲ-ਬੈਲਟ (The City) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲਟਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 6,966 ਹੈ। ਨਿਕੋਸੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਦੂਜੇ ਨਁਬਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲਟਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ
ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ (ਜਾਂ ਬੇਕਾਰੀ) ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਕੰਮ ਨਾ ਮਿਲੇ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੇ ਬੋਲ਼ਬਾਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਹਿਸਾਬ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ਼ ਭਾਗ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਜੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦੀ ਦੇ ਕਾਲ਼ ਮੌਕੇ ਕਿਸੇ ਅਰਥਚਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦੀ ਦਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2012 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 19.7 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਭਾਵ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦਾ ਲਗਭਗ 6% ਹਿੱਸਾ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭਿਅੰਕਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੌਮੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵੱਡੀ ਆਰਥਕਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਓਕਡ) ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਨ 2017 ਦੇ ਆਰਥਕ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 15 ਤੋਂ 29 ਆਯੂ ਗੁੱਟ ਦੇ ਤੀਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੌਜੁਆਨ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਦਸ ਲੱਖ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਮੌਕੇ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ 14 ਸਾਲ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 3 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬੱਚੇ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰਧ-ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ
ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ
ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਗਿਉਰਗੀਏਵਿੱਚ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ (ਰੂਸੀ: Константин Георгиевич Паустовский, 31 ਮਈ 1892 - 14 ਮਈ 1968) ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੈਪੋਰੀਜ਼ਹੀਆ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੇਲ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਬੇਇਲਾਜ਼ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ- ਅੱਧਾ ਕੁ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਕੁ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੇ ਕੀਵ ਦੇ 'ਫਸਟ ਇੰਪੀਰੀਅਲ' ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ ਦੇ ਸਹਪਾਠੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਛੇਵੇਂ ਗਰੇਡ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਹਦਾ ਪਿਤਾ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਜੀ ਸਬਕ ਦੇਣ ਰਾਹੀਂ ਰੋਟੀ ਕਮਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1912 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 1914 ਵਿੱਚ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਲੇਕਿਨ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛਡਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1915 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਯੂਨਿਟ ਪੋਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪਿੱਛੇ ਹੱਆ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਫਰੰਟ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਪਰਤ ਆਏ, ਲੇਕਿਨ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਉਹ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਅਜਮਾਈ ਕੀਤੀ।
ਇਹ ਵੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1892 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968
ਗਵਰੀਲਾ ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ
ਗਵਰੀਲਾ ਰੋਮਾਨੋਵਿਚ ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ (Гаврии́л (Гаври́ла) Рома́нович Держа́вин; 14 ਜੁਲਾਈ 1743 – 20 ਜੁਲਾਈ 1816) ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰੂਸੀ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਵੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲਾਸਕੀਵਾਦ ਦੇ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਟਕਰਾਵੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ ਕਿ ਮੱਲੋਮੱਲੀ ਜਾਹਨ ਡਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦੇਰਜ਼ਾਵਿਨ ਕਜ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਰ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਾਗਰਿਮ, ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਧਾਵੇ ਸਮੇਂ ਮਾਸਕੋ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਸੀਲੀ ਦੂਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਲਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਾਗਰਿਮ ਤਾਤਾਰ ਸੀ।
ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ
ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ (4 ਮਾਰਚ 1922 – 11 ਅਕਤੂਬਰ 2002) ਗੁਜਰਾਤੀ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰ ਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (NIFW) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੀ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਅਹਿਮ ਹਸਤੀ, ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ ਨੇ ਛੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਵਾਈ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਮੀਨਾ ਗੁਜਰੀ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਗੋਲ ਮਾਲ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਕਲਾ ਸਿਨਮੇ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ, ਮਿਰਚ ਮਸਾਲਾ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋ! ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਮਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਮੁੰਬਈ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਕਾਲਜ 'ਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਰੀਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਦਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਰਧਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿਖਾਇਆ।
ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਰੂਪ ਭਾਵਈ ਥੀਏਟਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਂਤਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤਰਲਾ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈ.ਪੀ.ਟੀ.ਏ.), ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਜੁੜ ਗਈ; ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਾਸ਼ ਪਾਂਡਿਆ ਅਤੇ ਦਾਮਿਨੀ ਮਹਿਤਾ ਜਿਹੇ ਸਾਥੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੱਥ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਨੇ ਬਲਦੇਵ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰਤਨ ਪਾਠਕ (ਅ. 1957) ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਪਾਠਕ (ਅ. 1961) ਹਨ।
ਮੌਤ
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਿੰਜਰ (2003) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2002 ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾ, ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਸਾਂਤਾ ਬਾਰਬਾਰਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਯਾਰਾਨਿਸ)
ਸਾਂਤਾ ਬਾਰਬਰਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਯਾਰਾਨੇਸ) ਆਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਦਿਸਪੁਰ
ਦਿਸਪੁਰ  ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਦਿਸਪੁਰ ਨੂੰ ਅਸਾਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ 1973 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਦਿਸਪੁਰ ਅਸਾਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਾਊਸ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸਾਮ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਅਤੇ ਜੀ ਐੱਸ ਰੋਡ ਦਿਸਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਿਸਪੁਰ ਨੂੰ ਗੁਹਾਟੀ ਟੀ ਔਕਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਦਾ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤੀ
ਦਿਸਪੁਰ ਗੁਹਾਟੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਚੰਦੂ ਅਰਾਈਆਂ
ਚੰਦੂ ਅਰਾਈਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਲਾਇਬਰੇਰੀ
ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ,ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਧਿਰਾਂ ਜਿੰਵੇਂ ਖੋਜਕਾਰਾਂ,ਜਨਤਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਲਈ ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਹੀਂ ਹਵਾਲਾ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਹੈ। ਖਤਮ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਮੈਦਾਨ
ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਗਰਾਊਂਡ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਐਮੀਰੇਟਸ ਰਿਵਰਸਾਈਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੈਸਟਰ ਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਡਰਹਮ ਕਾਊਂਟੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ ਹੈ। ਇਹ ਡਰਹਮ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਮੈਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਵੀ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ
ਦਿਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਦਿਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਸਾਮ ਦੇ ਦਿਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਰਸੂਲਪੁਰ ਕਲਾਂ
ਰਸੂਲਪੁਰ ਕਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 10)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ
ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਨੌ ਅਬਾਦ
ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਨੌ ਅਬਾਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਨੌ ਅਬਾਦ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1667 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 5.57 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
FM H-16-44
FM H-16-44 ਇੱਕ ਡੀਜ਼ਲ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਸੀ ਜੋ ਫੇਅਰਬੈਂਕਸ-ਮੋਰਸ ਦੁਆਰਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 1950 – ਫਰਵਰੀ 1963 ਤੱਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਨੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਮਾਡਲ ਐਫਐਮ ਐਚ-15-44 (ਪਰ ਐਫਐਮ ਐਚ-20-44 ਐਂਡ ਕੈਬ ਰੋਡ ਸਵਿੱਚਰ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਕਾਰਬੋਡੀ ਅਤੇ ਫਰੇਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੂਵਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਕਾਰਬੋਡੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ। ਉਹੀ ਅੱਠ-ਸਿਲੰਡਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪਿਸਟਨ ਇੰਜਣ ਜੋ 1600 hp ਤੱਕ ਅੱਪਰੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । H-16-44 ਨੂੰ ਇੱਕ BB ਵ੍ਹੀਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੋ-ਐਕਸਲ AAR ਟਾਈਪ-ਬੀ ਰੋਡ ਟਰੱਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜੋੜੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਐਕਸਲ ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਫ – ਐਮ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, 1954 ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ H-16-44 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੇਮੰਡ ਲੋਵੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਛੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਢਲਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਡੀ ਲਾਈਨਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਏਟਰ ਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਲੰਬੇ ਹੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।. ਕੈਬ ਸਾਈਡ ਵਿੰਡੋ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗ "ਹਾਫ ਮੂਨ"-ਆਕਾਰ ਦੇ ਪੈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਕਰਵ ਵਿੰਡੋ ਪੈਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1953 ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ ਹੈੱਡਲਾਈਟ ਮਾਉਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 209 ਅਮਰੀਕੀ ਰੇਲਮਾਰਗਾਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, 58 ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਾਰਚ 1955 – ਜੂਨ 1957 ਤੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 32 ਯੂਨਿਟਾਂ ਮੈਕਸੀਕੋ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਓਡੇਸਾ ਦਾ ਘੇਰਾ
ਓਡੇਸਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵੇਲੇ 1941 ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਮੋਰਚਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜ ਦੁਆਰਾ ਪਾਇਆ ਘੇਰਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਫ਼ੌਜ 73 ਦਿਨ ਘੇਰਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦੇ 93000 ਸਿਪਾਹੀ ਮਰੇ ਜਦਕਿ ਲਾਲ ਫ਼ੌਜ ਦੇ 41000 ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਾਅਵੇ ਮੁਤਾਬਕ ਲਾਲ ਫ਼ੌਜ ਦਾ 60000 ਸਿਪਾਹੀ ਮਰੇ ਸਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸਾਂਤਾ ਸਿਸੀਲੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਕਰੇਨੀਆਸ)
ਸਾਂਤਾ ਸਿਸੀਲੀਆ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਕਰੇਨੀਆਸ) ਆਸਤੂਰੀਆਸ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਤੂਰੀਆਸ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਰੀਓਬਾਮਬਾ ਭੂਚਾਲ
1797 ਰੀਓਬਾਮਬਾ ਭੂਚਾਲ 12:30 ਵਜੇ 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 1797 ਨੂੰ ਏਕੁਆਦੋਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇੱਕ ਭੂਚਾਲ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕੁਆਦੋਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1797 ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਚਾਲ
ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ
ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ 1610 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਬਲਾਕ ਭੀਖੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਫਫੜੇ ਭਾਈਕੇ ਵਿੱਚ ਅਲਦਿੱਤ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਗਾਗ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅਨਿੰਨ ਸੇਵਕ ਸਨ। ਉਹ 25 ਮਾਰਚ 1603 ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ
ਕੱਟੀ ਪਦਮਾ ਰਾਓ
ਕੱਟੀ ਪਦਮਾ ਰਾਓ (ਜਨਮ 27 ਜੁਲਾਈ 1953) ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਕਵੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ. ਉਹ ਦਲਿਤ ਮਹਾਸਭਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਨ, ਇੱਕ ਲੋਕ ਸੰਗਠਨ ਜੋ ਕਿ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 1985 ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਦਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਧਰਮ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪੀਆਂ ਹਨ. ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇਲਗੂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਗਜੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ.
ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀ
1985 ਵਿਚ ਮਾਦੀਗਾ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਾਓ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰਿਆ. ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਲਿਤ ਮਹਾਸਭਾ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸਨ,  ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਦਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਪਛੜੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ.
ਚੋਣ ਸਿਆਸਤ
ਰਾਓ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਪੇਡਾ ਪ੍ਰਜਲਾ ਪਾਰਟੀ (ਪੂਅਰ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ. 1990 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ. 2000 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਰਾਜਯਾਮ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ. ਚੋਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ.
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਆਨਰਜ਼
ਰਾਵ ਨੂੰ ਇਕ ਦਲਿਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਉਹ ਬੌਧਿਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ.
ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:
ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ
ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-
ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-
ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-
ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਲਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-
ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਲਪਕ ਦਲਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-
ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਲਪਕ ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਤੇਜਿੰਦਰ ਵਿਰਦੀ
ਉੱਤੇਜਿੰਦਰ ਵਿਰਦੀ' ਐਫ਼ਆਰਐਸ (ਜਨਮ 13 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ 1952) ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ
ਸੁਨੀਤਾ ਦੇਵੀ
ਜੀਵਨ
ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਸੁਨੀਤਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜਪਤੀ ਅਹਿਮਦ ਪੀਰਭੋਏ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਐਨਵਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਨੀਤਾ ਪਟੇਲ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ। ਭੈਣਾਂ ਮੈਸਕੁਲਿਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਜਾਦੂਗਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸੁਨੀਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸਟੰਟ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਟੈਂਕੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ਤੱਕ ਬੈਠਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ (ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹਵਾ ਦੀ ਨਲੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ)। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ (1924 ਤੋਂ 1925) ਵਿੱਚ ਕਾਮੁਕ ਟ੍ਰਿੰਕੇਟਸ ਵੇਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡ ਵੀ ਸੀ। ਸੁਨੀਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੁਨੀਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
ਮੈਥਿਊ ਸਮਿਥ
ਸੁਨੀਤਾ ਨੇ 1924 ਤੋਂ ਕਲਾਕਾਰ ਮੈਥਿਊ ਸਮਿਥ ਲਈ ਪੋਜ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮਿਥ ਨੇ 1924 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲਾਲ ਸਾੜ੍ਹੀ, ਸੁਨੀਤਾ ਰੀਕਲਾਈਨਿੰਗ, ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਸਾੜ੍ਹੀ, ਸੁਨੀਤਾ ਵਿਅਰਿੰਗ ਏ ਕਾਲੀ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ।
ਮੌਤ
1931 ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਤਾ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਆਈ, ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਹੈ"। 1932 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੌਤ "ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ" ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੋਲਮੇਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1932
ਰੁਕਾਇਆ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ
ਰੁਕਾਇਆ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ (1542-19 ਜਨਵਰੀ 1626) ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ (50 ਸਾਲ ) ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਿੰਦਾਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪੋਤੇ ਖ਼ੁਰਮ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਬਣਿਆ। ਅਕਬਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਕਬਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਜਦੋਂ 1600 ਈ. ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੜਵਾਹਟ ਆ ਗਈ ਉਦੋਂ ਰੁਕਾਇਆ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਨਾਕਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਮੁਗਲ ਤਾਜ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਕੀਤਾ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼
ਰੁਕਾਇਆ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਜੋਂ ਤਿਮੂਰਿਦ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿੰਦਾਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਾਬਰ ਦਾ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਿਲਦਾਰ ਬੇਗਮ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਰੁਕਾਇਆ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੁਲਤਾਨਮ ਬੇਗਮ, ਮੁਹੰਮਦ ਮੂਸਾ ਖਵਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਮਾਹੀ ਖਵਾਜਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਰਾਟ ਬਾਬਰ ਦਾ ਜੀਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਖਾਨਜ਼ਾਦਾ ਬੇਗਮ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ। ਰੁਕਾਇਆ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਲਾਮਿਕ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਬੇਟੀ ਰੁਕਇਆ ਬਿੰਟ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰੁਕਾਇਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਾਇਆ ਦੂਜਾ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਹੁਮਾਯੂੰ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਵੀ ਬਣਿਆ) ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ, ਸੀ ਜੋ ਹੁਮਾਯੂੰ-ਨਾਮ ("ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ") ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ।
ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ
20 ਨਵੰਬਰ 1551 ਨੂੰ, ਹਿੰਦਾਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸੌਤੇਲੇ ਭਰਾ, ਕਾਮਰਾਨ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਲਈ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਹੁਮਾਯੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ‘ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਣਆਗਿਆਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੇ ਅਸੀਸ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਹਿੰਦਾਲ ਦੀ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਰੁਕਾਇਆ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕਬਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗਜ਼ਨੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੀ ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ‘ਤੇ, ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਜੋੜੇ ਨੂੰ, ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਹਿੰਦਾਲ ਤੇ ਗਜ਼ਨੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਹਿੰਦਾਲ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਸੀ, ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1556 ਵਿੱਚ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਰੁਕਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਔਰਤ ਮੈਂਬਰ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। 1557 ਵਿੱਚ, ਰੁਕਾਇਆ ਭਾਰਤ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਾਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਸਵੀਕਾਰ ਲਈ ਸੀ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ ਬੇਗਮ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਚੀ ਗੁਲਬਦਨ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਔਰਤ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ। ਰੁਕਾਇਆ ਦਾ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਨੇੜੇ ਹੋਇਆ ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸਲੀਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਨੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਰੇਜੰਟ, ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁਗਲ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੱਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ।
ਮੌਤ
ਰੁਕਾਇਆ ਦੀ ਮੌਤ 1626 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਚੁਰਾਸੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ‘ਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਦੇ ਬਾਗ਼ (ਬਾਗ-ਏ-ਬਾਬਰ) ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵੇਂ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਾਬਰ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਸਮਰਾਟ ਬਾਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਹਿੰਦਾਲ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਅੰਤਮ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ-ਪੋਤੇ, ਪੰਜਵੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਇਲਟੀ
ਨੂਤਨ ਠਾਕੁਰ
ਨੂਤਨ ਠਾਕੁਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Nutan Thakur), ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲਖਨਊ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਸਾਬਕਾ ਆਈਪੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਲਖਨਊ ਬੈਂਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਐਡਵੋਕੇਟ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਨੂਤਨ ਨੇ 2011 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਜਨਹਿਤ ਪਟੀਸ਼ਨ (PIL) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਲਖਨਊ ਬੈਂਚ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸੌ ਜਨਹਿੱਤ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਖਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਤੇ ਮਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ, (ਆਪ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 2017 ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ 'ਆਪ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਪਰ 'ਆਪ' ਦੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਕਾਈ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ 2022 ਵਿਚ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।          ਉਸਨੇ ਮੰਜੂਨਾਥ ਸ਼ਨਮੁਗਮ ਅਤੇ ਸਤੇਂਦਰ ਦੂਬੇ ਨੂੰ ਪਦਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਵੀ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਦੋ ਚਮਕਦਾਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਨੌਜਵਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਨੂਤਨ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਮਿਤਾਭ ਠਾਕੁਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਆਈਪੀਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਜੀਜਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਨੂਤਨ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ - ਇੱਕ ਧੀ ਤਨਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿਤਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਲਾਅ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਨਯਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਆਦਿਤਿਆ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973
ਗੁਲਜ਼ਾਰ
ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਅਗਸਤ 1934 ਨੂ ਹੋਇਆ। ਓਹ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਇੱਕ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ, ਖੜੀਬੋਲੀ, ਮਾਰਵਾੜੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀਹੈ। ਗੁਲਜਾਰ ਨੂੰ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਸਰਬਉਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਡੈਨੀ ਬਾਯਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ਸਲੰਮਡਾਗ ਮਿਲਿਓਨੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਜੈ ਹੋ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੀਤ ਦਾ ਆਸਕਰ ਇਨਾਮ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਗੀਤ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰੈਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨਮੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ 2013 ਦਾ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਜਨਮ ਅਵੰਡ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਦੀਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 18 ਅਗਸਤ 1936 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਲਾਦ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਚੱਲ ਵੱਸੀ। ਮਾਂ ਦੇ ਆਂਚਲ ਦੀ ਛਾਉਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੁਲਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਨੌਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਬਟਵਾਰੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਆਕੇ ਬਸ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਰਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਰੇਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਤੌਰ ਮਕੈਨਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦਾ। ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ, ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬੰਦਨੀ ਲਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਛੰਦ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਹੈ।
ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ
ਗੁਲਜਾਰ ਨੇ ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਪਣਾ ਸਫਰ 1971 ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1972 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਜਯਾ ਭਾਦੁੜੀ ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜੋ ਇੱਕ ਗੂੰਗੇ ਬਹਰੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁਲਜਾਰ ਨੇ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਆਂਧੀ (1975), ਮੌਸਮ(1975), ਅੰਗੂਰ(1981) ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ(1982) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਗੀਤਕਾਰੀ
ਪਿਛਲੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਭਾਵੇਂ ਨਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਗਜ਼ ’ਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ। ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੇ ਸੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਵੇਂ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ ਆਈਟਮ ਗੀਤ ਜਿਵੇਂ ‘ਕਜਰਾਰੇ’ ਤੇ ‘ਬੀਡ਼ੀ ਜਲਾਈ ਲੇ’ ਆਦਿ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮ ਸਲੱਮਡੌਗ ਮਿਲੇਨਿਅਰ ਲਈ ਗੀਤ ‘ਜੈ ਹੋ’ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਆਸਕਰ ਦਿਵਾਇਆ। ਗੁਲਜਾਰ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ-
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲਾ
ਗੁੁੱਜਰ ਕਬੀਲਾ
ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਕ ਕਬੀਲਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਬਦਲਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਚਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
''840 ਏ. ਡੀ. ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਨੋਜ ਸੀ।ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੂਰੇ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਫੈਲਾ ਚੁਕਾ ਸੀ।ਗੁਜਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਨੰਦ ਬੰਸੀ', ਕਈ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ੀ, ਕਈ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ੀ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਸਨ।''
ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਗਏ । ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੇ ਮਿਹਰ ਭੱਜ ਦੀ ਕਰ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਹੈ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲਾ ਪ ਪਰ ਕਨੌਜ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰ - ਗਿਣ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਲੂਆਂ ਕੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਦੱਖਣ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬਸੰਜੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣੀ ਪਈ । 646 ਈਸਵੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਆਇਆ ਲੋਕਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਪਤ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਪੱਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਅਤੇ ਯੋਧਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਰੱਖੀ ਗਈ । ਕਨਿੰਘਮ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਯੂਚੀ ਜਾਂ ਤੰਦਰੀ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿਚ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਬਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ । ਕੰਪਬਲ ਨੇ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੂੰ ਖਬਰ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ । ( ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਗੋਤਾਂ ਵਿਚ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਸਬੰਧੀ ਵੱਖ - ਵੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਨ । ਰਾਵਤ ਗੋਤ ਦੇ ਗੁੱਜਰ ਆਪਣਾ ਪਿਛੋਕੜ ਰਾਵਤ ਨਾਮ ਦੇ ਇਕ ਰਾਜਪੂਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਇਕ ਲੋਕ - ਕਥਾ ਦੇ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ , ਰਾਵਤ ਦਾ ਗੈਰਸੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਨਾਚੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਜੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਨੱਚਣ - ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ । ਗੌਰਸੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ , ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ । ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕਰਨ ਤੇ ਰਾਵਤ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਪਿਆ । ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਲੱਥ ਗਏ । ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਰਾਵਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਬੀਲੇ ਵਾਲਿਆਂ ( ਰਾਜਪੂਤਾਂ ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚੋਂ ਛੇਕ ਦਿੱਤਾ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਗੁੱਜਰ ਅਗਵਾਈ ।
ਜੇਕਰ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਸਲ ਹੋਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉੱਤਰ - ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਆਬਾਦ ਹੋਏ । ਇਥੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗੁੱਜਰ ਬਾਹਰੋਂ ਆ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਗੁਜਰੀ ਦੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਮੇਵਾਤੀ ਅਤੇ ਮੇਵਾੜੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜੋ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਉਸਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ ? ਉਂਜ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੋਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ । ਅੱਜ ਕੱਲ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਚ ਮਾਊਂਟ - ਆਬ ਦੇ ਇਰਦ - ਗਿਰਦ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 9 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ । ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਕਾਇਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ ।
ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਮੂਲਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾ ਕਾਫੀ ਹੈ । ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁੱਜਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਪਰ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਯੋਗ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ । ਗੁੱਜਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ , ਉਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣੇ ਅਤੇ ਦੂਰ - ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਖਿੰਡ ਗਏ । ਹਿੰਦੂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਰਵਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਦਬਾਅ ਅਧੀਨ ਧਰਮ ਤਾਂ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਹੀਣਤਾ ਭਾਵ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੂ ਗੁੱਜਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ , ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਕ ਛਿਪ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ । ਇਹਨਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਕਿੱਤਾ ‘ ਪਸ਼ੂ - ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ
ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਿੰਨ ਸਖਾਵਾਂ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਵਿਚੋਂ ਹੈ।ਗੌਰਸੀ,ਕਸਣਾ ,ਬੁਰਗਤ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ।ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖਤਾਨਾ ਲੋਕ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ।ਸਮੇ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕਈ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਜੋ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹਸੀਨਾਵਾਲਾ ਦੇ ਗੁਜਰਾਂ ਨੂੰ 'ਵੱਡੇ'ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।ਇਹ ਲੋਕ ਸੰਤ ਫ਼ਤਹਿ ਉਲਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸੰਤਾ ਨੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਿਆ ਸੀ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜ਼ਿਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਜਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੱਖਿਆਕ ਅਤੇ ਕੁੁਝ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਨੈਣਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਏ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂਂ ਨੇ ਮੁੁੁਸੀਬਤ ਵਿਚੋਂ ਕੱੱਢਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱੱਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱੱਥੋ ਦੇ ਪੱਕੇ ਵਸਨੀਕ ਬਣ ਗਏ।
ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਰੰੰਗ ਕਣਕ ਵੰੰਨੇ,ਨਕਸ਼ ਤਿੱੱਖੇੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਫੁੁਰਤੀਲਾ ਹੁੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖੁੁੱਲਾ ਹੁੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ
ਗੁੁੱਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਮਰਦ ਲੋਕ ਖੁੁੱੱਲਾ ਕੁੁੁਰਤਾ ਲੂੂੰਗੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਾਫਾ ਬੰੰਨ੍ਹਕੇੇ ਰੱੱਖਦੇ ਹਨ।ਔਰਤਾਂ ਸੁੁੱਥਣ ਝੱੱਗਾ,ਸਿਰ ਤੇ ਓੜਨੀ ਲੈੈੈਦੀਆ ਹਨ।ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਪਰਦੇ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਗੁੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁਕਾ ਪਾਣੀ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।ਇਹ ਸਿਸ਼ਠਾਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ।ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੰਬਾਕੂ ਪੀਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਰਹੀ ਹੈ ।ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।ਇਹ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ
ਜਨਮ ਰਸਮਾਂ : ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਰਸਮਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਗੁਜਰਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਕਬੀਲਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਣੇਪਾ ਪੇਕੇ ਘਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ । ਇਸ ਰਸਮ ਸੰਬੰਧੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰਭਵਤੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਨਾਈ ਨੂੰ ਭੋਜਣਾ, ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਨਾਲ ਗੁੜ ਜਾਂ ਮਿੱਠਾ ਭੇਜਣਾ, ਪੰਡਿਤ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਤੋਂ ਪੇਕੇ ਘਰ ਲਿਆਉਣਾ, ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਦੇਣਾ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾ ਉਪਰੰਤ ਲੜਕੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਭਰਾ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਪੇਕੇ ਘਰ ਤੋਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਵਿਚ ਮਿੱਠਾ, ਮੱਲੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਆਦਿ ਸਗਨਾ ਵਜੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਪੇਕੇ ਘਰ ਤੋਰਨ ਵੇਲੇ ਡੇਰੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਭਵਤੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਜਣ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਖਾਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਹੁਤ-ਘਰੜ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਲਈ ਓਪਰੇ ਘਰ ਅਤੇ ਗਮੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਦਾਈ ਮਾਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ : ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਬੀਲਾ ਦਾਈ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠ ਹਨ। ਹਰ ਇਕ ਗੁਜਰ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪਾ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਦਾਈ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਣੇਪੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਦਾਈ ਵੱਲੋਂ ਜਣੇਪੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਕਾੜੇ ਆਦਿ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਕਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਆ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪਾ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਰ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ੀਲਾ ਦਾਈ ਦਾ ਆਪਸੀ ਰਾਬਤਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੱਕ ਬੱਚਾ ਜੋੜਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਜਾਈ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ : ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਿੱਘੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਦਾਈ ਦੁਆਰਾ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ਼ਨਾਨ ਉਪਰੰਤ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਬਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅਜਿਹਾ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਣੇਪੇ ਵਾਲਾ ਘਰ ‘ਬਾਹਰਲੇ’ ਤੇ ‘ਓਪਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲਾ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੋਂ ਲਈ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਜੇ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਜੰਦਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ‘ਓਪਰੀ ਛਾਇਆ’ ਤੋਂ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਛਾਇਆ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਣਕ ਅਤੇ ਕੌਡੀ ਆਦਿ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਟੋਟਮ ਟੇਬੂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੰਬੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਦੈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਉਪਰੰਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੀ ਔਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗੁਣ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦੀ ਰਸਮ : ਗੁੱਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਛਾਤੀ ਧੋਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਹਰੇ ਘਾਹ ਦੇ ਦੋ ਚਾਰ ਤਿਣਕੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਸਾਫ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਸੂਟ ਜਾਂ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ‘ਤਰਿਕਲ ਜਾਂ ‘ਤੇਲੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਲਈ 'ਭਾਰਾ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਤੇਲੜ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਹੁੜ ਪਹੁੜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਲੜ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਟੂਣੇ ਟਾਮਣ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ' ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿੱਠਾ ਗੁੜ ਅਤੇ -ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਂਧੇ ਦੀ ਪਹਿਤ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਸੰਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਈ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਨਮ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਆਦਰ ਵਜੋਂ ਸੂਟ, ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਗ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੌਂਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ : ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੱਠਵੇ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੁੱਕੇ ਚੜਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਰਸਮ ਸੂਤਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਸਿਲੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਮ ਸੁਹਾਗਣ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਾਂਧੇ ਦੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦਾ ਚੌਂਕਾ ਗਊ ਦੇ ਗੋਹੇ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਉਪਰੰਤ ਕਬੀਲਾ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਿਲੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਚੌਂਕੇ 'ਤੇ ਸਾਂਤ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪਾਧਾ ਕੁਝ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖੱਬੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੜਕਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਕਬੀਲਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਾਣੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ‘ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ` ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜੀਰੀ ਰਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ : ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਲੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੱਕੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਪੰਜੀਰੀ ਰਲਾਉਣ ਅਤੇ ਤੜਾਗੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੀ ਅੌਰਤ ਦਾ ਪੇਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਸਚਿਤ ਦਿਨ ਪੰਜੀਰੀ ਦਾ ਕੱਚਾ ਰਾਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਕਰਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।ਪੰਜੀਰੀ ਰਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਾਦਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕਾਲੇ ਧਾਰੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਗਰੂ, ਕੌਡੀ, ਰੰਤ ਚੰਨਣ ਦੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਛੱਲਾ ਪਰੇ ਕੇ ‘ਤੜਾਗੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਤੜਾਗੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੱਕਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਓਪਰੀ ਸ਼ੈਅ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਮੌਕੇ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੂਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਨਵ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗ-ਸਾਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਗਨ ਦੇ ਕੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧਾਮ ਦੀ ਰਸਮ : ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਦੇ-ਪੁਜਦੇ ਘਰ ਲੜਕੇ ਦੇ ਜਨਮ ਉਪਰੰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਧਾਮ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਜਰ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਕਬੀਲਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ‘ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ' ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ‘ਪੁਰਖ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਖ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਕਬੀਲਾ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ‘ਸੱਤ ਅੱਡਰੀਆ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਨ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਧੂਵ ਅਰਪ ਕੇ ਕਬੀਲਾ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪਾਣੀ ਸੇਵਨ ਕਰਾ ਕੇ ਧੀਆਂ-ਧਿਆਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਸਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਗਨ ਦੇ ਕੇ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਬੱਚੇ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਕੱਪੜੇ ਲੀੜੇ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਆਦਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਰੁਖਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁੰਡਨ ਦੀ ਰਸਮ : ਗੁਜਰ ਲੋਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ‘ਮੁੰਡਨ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਨ ਦੀ ਰਸਮ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ, ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵੀ, ਚਿੰਤਪੁਰਨੀ, ਕਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ, ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਅਤੇ ਚਮੁੰਡਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੀ ਝੰਡ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿਚ ਗੁਜਰ ਡੇਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਕਰਮੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਲਈ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ "ਪੈਸੇ ਅਤੇ ‘ਠੂਠੀ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੁਆ ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਸਗਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਭੇਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਸ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਦੀ ਜੂਹ ਤੱਕ ਛੱਡਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਸੰਬੰਧਤ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਝੰਡ ਲੁਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਮੁੰਡਨ’ ਦੀ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਦੇਂਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਚੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਜਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾ ਕੇ ਭੇਜਿਕ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ “ਅੱਠ ਜਲ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡਨ ਦੀ ਇਸ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿਚ ਭੇਟਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ :
ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹ ਰਸਮਾਂ
ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁਜਾਤੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਕਵੀਆਂ ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਲੋਕ ਇਹ ਕੁੱਝ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੁਜਰ ਲੋਕ ਹੀਣਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਗੁਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਬੀਲਾ ਪਰੰਪਰਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦੀ ਆਸਥਾ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲਾ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਬਣਦੀ ਰੱਖਣ
ਲਈ ਸਖਤ ਮਨੌਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਟੋਟਮ
ਲਈ ਸਖ਼ਤਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਦੀ ਹੈ।ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਵਿਚੋਲੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸਕੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨੌਤਾਂ ਦੀ ਰਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਟੋਟਮ ਟੈਬੂ ਪੰਪਰਾ
ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸਕੇ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਚਿੱਟਾ ਜੀ ਚਾਵਲ
ਚਿੱਟਾ ਜੀ ਬੁਰਾ
ਸਾਡਾ ਚਿੱਟਾ ਹੈ ਜੀ ਘਿਓ
ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਹਟਾਈਓ ਜੀ
ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਕਬੀਲਾ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਗਣੀ ਵਾਲੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਲਾਉਣ ਆਏ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ ਦੋਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪੱਕਿਆਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਗਨ ਦੇ ਕੇ ਜਵਾਈ ਵਜੋਂ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਲੜਕੇ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਲਾਉਣ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਸੰਗ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਤੱਕ ਵਿਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨਮੇਰਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਘਰ ਵਗਣ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਇੱਕ ਮੇਲੇ ਲਈਏ ਦੂਜੀ ਝੋਨੇ ਲਈ
ਮੇਰਾ ਸੋਤਾ ਦਾਦਾ ਤਰ ਹੀ ਗਿਆ
ਹੱਥ ਲੈ ਕੇ ਸੋਟੀ, ਵੱਟ ਲੈ ਕੇ ਧੋਤੀ ਕਰ ਟੇਲ ਆਇਆ, ਘਰ ਵੇਲੇ ਆਇਆ
ਜਿਉਂ ਵੱਲ ਰੱਬੇ ਜੀ ਦਾ ਪਿੜ ਆਇਆ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਜਰ ਕਰੀਤੋ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਤ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੜ ਦੀ ਰਾਮ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਾਤ ਦੀ ਗਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਜਦ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਕਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਤ ਗੀਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਿਨ ਡੋਲਿਆ ਪਾਣੀ
ਭੈਣ ਦਾ ਵੀਰਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਠ ਡੇਲਿਆ ਪਾਣੀ
ਮਾਮੀ ਕੰਜਰੀ ਤਿਲਕ ਪਈ ਚੂਹੀ ਗਈ ਲੜੀ ਖ਼ਬਰ ਕਰੋ ਇਹਦੇ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੈਦ ਲਿਆਵੈ ਲੱਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਕਿਆ ਕਰਨੀਆਂ ਰਾਤੀਂ ਜੰਮ ਪਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ '
ਦੰਦ ਕਿਆ ਕਰੋ, ਗੁੱਡੀ ਵਫੜੇ ਲਾਹੇ ਵੈਦ ਵਿਚਾਰਾ ਕਿਆ ਕਰੇਂ, ਲਿਆਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ
ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ : ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਦੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਕੇ ਸੂਰਮਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਮਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਤਲਈ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਭਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਸਿਹਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿਹਰਾ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਸਥਾਨ ਵੱਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ‘ਸਿਹਰਾਬੰਦੀ” ਦੀ ਰਸਮ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਸਿਹਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਖੱਬੇ
।
ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਰਸਮਾਂ
ਗੁਜਰ ਕਬੀਲਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇਕ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈ ਸਮਝ ਕੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਭਾਣੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਲੋਕ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਇਕ ਸੱਥਰ ਵਿਛਾ ਕੇ ਸ਼ੋਂਕ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ‘ਹੁਕਾ’ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੱਕੇ ਦੀ ਵਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਖਿਆਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਵੀ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੁਦਨ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੇਵਕਤੀ ਜਾਂ ਜਵਾਨ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਰੱਟੇ ਲਾਹ ਕੇ ਗੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਮੀਢੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ‘ਚਿੱਟਾ’ ਅਤੇ ‘ਲਾਲ ਰੰਗ ਪਹਿਣਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਚੁੰਨੀ ਦਾ ਮੁੰਡਾਸਾ ਮਾਰ ਕੇ ਇਸਦਾ ਇਕ ਲੜ ਸਲਵਾਰ ਦੇ ਨੇਫੇ ਵਿੱਚ ਟੰਗ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਬਹਿ ਕੇ ਰੁਦਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਘਰ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਾਲਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਵਾਨ ਮੌਤ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲਾ ਗਹਿਰਾ ਸੋਗ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਸ਼ੋਕ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਆਏ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਪਾਣੀ ਛਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿ੍ਕਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੇ ਡੇਰੇ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿ੍ਤਕ ਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਜ ਡੇਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੁਜਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਤ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਕਾਂ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।