cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ
ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤਾਂ ਵਧਣ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਘਟ ਕੇ 13 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤਕ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤਕ ਅਬਾਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਖੇਤੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਨਿੱਘਰ ਰਹੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਸਾਨ ਮਸਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ
thumb|right|[[ਵਿੰਚੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਚਿੱਤਰ "ਮੋਨਾ ਲੀਜ਼ਾ" ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਨ ਕਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]] ਮੁੜ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਜਾਂ ਪੁਨਰਜਾਗਰਨ ਜਾਂ ਮੁੜ ਜਾਗਰਤੀ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: Renaissance "ਮੁੜ-ਜਣਨ") ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ 14ਵੀਂ ਤੋਂ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਸੀ। ਇਹ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੇਦੀਚੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੋਰੈਂਜ਼ੋ ਦੇ ਮੇਦੀਚੀ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੋਨਸਤਾਂਤੀਨੋਪਲ ਉੱਤੇ ਉਸਮਾਨੀ (ਆਟੋਮਨ) ਤੁਰਕਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਉੱਥੋਂ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯੂਨਾਨੀ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਇਟਲੀ ਵੱਲ ਆਉਣਾ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਬਾਲਮਣੀ ਅੰਮਾ
ਨਾਲਾਪਤ ਬਾਲਮਣੀ ਅੰਮਾ  (19 ਜੁਲਾਈ 1909 – 29 ਸਤੰਬਰ 2004) ਮਲਯਾਲਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 500 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਮਲਿਆਲਮ ਕਵਿਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਏਜ਼ੂਥਾਚਨ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਲੇਖਿਕਾ ਕਮਲਾ ਸੂਰਯਾ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਬਾਲਮਣੀ ਅੰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਚਿਤੰਜੂਰ ਕੁਨਹੂਨੀ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਨਲਾਪਤ ਕੋਚੁਕੱਟੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਨਲਪੱਟ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪੁੰਨਯੁਰਕੁਲਮ, ਪੋਨਾਨੀ ਤਾਲੁਕ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਵੀ ਬਣਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਲਪੱਟ ਨਰਾਇਣ ਮੈਨਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਵਲਾਥੋਲ ਨਰਾਇਣ ਮੈਨਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।
19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮਾ ਨੇ ਵੀ.ਐਮ. ਨਾਇਰ ਜੋ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਮਲਿਆਲਮ ਅਖਬਾਰ, ਮਾਥਰੂਭੂਮੀ, ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬਣੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਲਕਾਤਾ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਵੀ.ਐਮ. ਨਾਇਰ ਦੀ ਮੌਤ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਅੰਮਾ ਲੇਖਿਕਾ ਕਮਲਾ ਸੁਰੱਈਆ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਮਲਾ ਦਾਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ, "ਦਿ ਪੈੱਨ" ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਂ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਧੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 29 ਸਤੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਅੰਮਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਪੂਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਚੈਨਾ
ਚੈਨਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਰਸ਼ਿਆ ਸੱਤਰ
ਅਰਸ਼ਿਆ ਸੱਤਰ (ਜਨਮ 1960) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਸੱਤਰ ਨੇ 1990 ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ| ਉਸ ਦਾ ਡਾਕਟੋਰਲ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੇਂਡੀ ਡੋਨੀਗਰ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਸੀ |ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਵਾਲੇ, ਕਥਾਸਰਿੱਤਸਗਰ ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੀ ਰਮਾਇਣ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਅਨੁਵਾਦ ਦੋਵੇਂ ਪੇਂਗੁਇਨ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਦਿ ਇਲਸਟਰੇਟਿਡ ਵੀਕਲੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਰਿਵਿ ਆਫ਼ ਬੁੱਕਜ਼ ਵਿਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਛਪਦੇ ਹਨ |
ਉਸਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ||ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦਰਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਰਲਡ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਪੜਾਈ ਸਿਖਾਈ | ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਓਪਨਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਐਨਜੀਓ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਡਲਬਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ| ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ| 2005 ਵਿੱਚ, ਸੱਤਰ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਾਸ਼ੰਕਰ ਥੀਏਟਰ ਉਤਸਵ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਟਸਤਿਤੁਟ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸਟਤੀ ਸਕੂਲ ਆਰਟ  ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਕਲਾਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਰਸ਼ਿਆ ਸੱਤਾਰ ਨੇ ਜੀ ਡਬਲਯੂ ਗਿਬਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ ਹਾਊਸ ਰਾਈਟਿੰਗ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ  ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ|
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ
ਬਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਠਾਕਰੇ (23 ਜਨਵਰੀ 1926 – 17 ਨਵੰਬਰ 2012)ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਸੱਜ-ਪਿਛਾਖੜੀ ਮਰਾਠੀ ਸ਼ਾਵਨਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ (ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ) ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੱਗ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਹਿਰਦੇ ਸਮਰਾਟ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨੇਤਾ
ਕਪੂਰ (ਦਰੱਖ਼ਤ)
ਕਪੂਰ (ਦਰੱਖ਼ਤ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ 'ਚ ਕਪੂਰਰ, ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, 'ਚ ਕਪੂਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 'ਚ ਕੈਂਫਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਦਾ ਬਹਾਰ ਦਰੱਖਤ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੀਲਗਿਰੀ, ਮੈਸੂਰ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 100 ਫੁੱਟ ਚੌੜਾਈ 6 ਤੋਂ 8 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ ਦੀ ਛਿਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗ ਦੀ ਖੁਰਦਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚੀਕਨੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ 'ਚ ਗੋਲ ਫਲ ਵੀ ਗੁੱਛਿਆਂ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਹਰੇਕ ਭਾਗ 'ਚ ਕਪੂਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਚੋ ਤਿਖੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ 70 ਤੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਪੂਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਗੁਣ
ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਪੂਰ ਤੇਜ, ਕਟੁ ਰਸ, ਠੰਡੀ ਤਸੀਰ ਵਾਲਾ, ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਿਲ ਮਚਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਗਰਮੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਦਰਦ ਲਈ ਲਾਹੇਬੰਦ ਹੈ। ਕਪੂਰ, ਪਿਪਰਮੈਂਟ ਅਤੇ ਅਜਵਾਇਨ ਦੇ ਸੱਤ ਨਾਲ ਮਿਲਉਣ ਉੱਤੇ ਤਰਤ ਰੂਪ 'ਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ
ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ (В овраге) - ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ [ ਐਂਤਨ ਚੈਖ਼ਵ] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ "ਜ਼ੀਜਨ" ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ 1899 ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਦਮਿਤਰੀ ਓਵਸਿਆਨੀਕੋ-ਕੁਲਿਕੋਵਸਕੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਿਸਾਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ "ਬੁਰਜ਼ੁਆਜ਼ੀ" ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪਾਤਰ
ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪਾਤਰ "ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਬਦੀ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕ" ਹਨ।
ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ
ਸੇਬੋਕਿਨ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਨੀਸੀਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾੜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੀਪਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰੀਬ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸੇਬੋਕਿਨ ਦੇ ਘਰ ਵੜਨਾ, ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਦਾਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਦਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨੀਸੀਮ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਰੂਬਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਸੁਹਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੁਣੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਨਕੋਰ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਨੀਸੀਮ ਫੌਰਨ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੋਰੋਦੋਵ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦਾ ਵਿਖਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ  "ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਅਨੀਸੀਮ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਵਰਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਧੋਖਾਧੜੀ ਉਪਰ ਖੜੀ ਹੈ। ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਨੀਸੀਮ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੋਰੋਦੋਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ: "ਮੈਂ ਅਮੀਰ ਹੋਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਲਵਾਂਗਾ." ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਸੇਬੋਕਿਨ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ "ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ"  ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।.
ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੀਸੀਮ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਜਾਅਲੀ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੋਰੋਦੋਵ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਤੇ ਜਾਅਲਸਾਜੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੁਢੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਸਦਮਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਸਲੀ ਸਿੱਕਿਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਨਕਲੀ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲਾਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਖੋਟੇ ਪੈਸੇ ਬਣਾਉਣਾ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੈਠ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਢੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਖਤ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ, ਅਕਸੀਨਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।  ਉਹ ਲੀਪਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜਨਮੇ ਬਾਲ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ,ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਲੀਪਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਉੱਤੇ ਉਬਲਦਾ ਪਾਣੀ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਲਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤੜਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੀਪਾ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੀਪਾ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੁੱਢਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਏਹ, ਲੀਪਾ ... ਤੂੰ ਪੋਤਰਾ ਨਹੀਂ ਬਚਾਇਆ..." ਉਹ ਲੀਪਾ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸੀਨਿਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁੱਢਾ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।
ਲੀਪਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਕਸੀਨਿਆ ਆਖਿਰਕਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਰੁਤਬਾ ਬੁੱਢੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਉਹ  ਹੇਮਿੰਨ ਵਪਾਰੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਲ ਕੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬਖਾਨਾ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਤਿਕੜਮਬਾਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਅਤੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਢਾ ਸੋਬੇਕਿਨ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਕਈ ਦਿਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਵਾਉਂਦਾ। ਸ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ, ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ - ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਲੀਪਾ ਅਤੇ ਪਰਾਸਕੋਵੀਆ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਹਨ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ ਸੀ। ਲੀਪਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਲੀਏ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਿਰੋਗ (ਕਚੌਰੀ ਵਰਗੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼) ਦਿੰਦੀ ਹੈ। "ਉਹਨੇ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। [...] ਲੀਪਾ ਅਤੇ ਪਰਾਸਕੋਵੀਆ ਆਪਣੇ ਸੀਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ - ਵਾਰ ਸਲੀਬ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨ
thumb|ਘਰੇਲੂ ਚਿੜੀ ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨ (Ornithology) ਜੂਆਲੋਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ, ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਤਕਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਆਰਥਕ ਉਪਯੋਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਿਤਕਰਮ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਹਾਰ-ਵਿਹਾਰ, ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਾਦਲਾ, ਪ੍ਰੇਮਾਲਾਪ (courtship), ਨੀੜ ਨਿਰਮਾਣ, ਸੰਭੋਗ, ਪ੍ਰਜਨਨ, ਔਲਾਦ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਦੁਆਰਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਿਤਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਫੋਨੋਗਰਾਫ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਹੁਣ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ ਗਏ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਾਸਤਾਫਾਰੀ ਲਹਿਰ
ਰਾਸਤਾਫਾਰੀ ਲਹਿਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਜਮੈਕਾ ਵਿੱਚ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਵਾਂਗਾ
ਬਾਬਾ ਵਾਂਗਾ (баба Ванга) (31 ਜਨਵਰੀ 1911 – 11 ਅਗਸਤ 1996), ਜਨਮ ਵਾਂਗੇਲੀਆ ਪਾਂਡੇਵਾ ਦਿਮਿਤ੍ਰੋਵਾ (Вангелия Пандева Димитрова) ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਬੁਲਗਾਰੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹਕੀਮ ਸੀ।   ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਸੀ। 11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਬੰਧੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ।
ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਜ਼ਮੀ
ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਜ਼ਮੀ (1977 - 11 ਫਰਵਰੀ 2010) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਸੀ ਜੋ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਆਜ਼ਮੀ 'ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; 1992 ਵਿੱਚ, 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, 1992 ਦੇ ਬੰਬੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਸਹੀ ਸਬੂਤ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਹੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਸੀ। 2003 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ ਜੀ, ਅਬੂ ਆਜ਼ਮੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਪਟਾਰੇ ਗਏ ਕੇਸ ਲਗਭਗ ਸਿਰਫ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨ। 11 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੁਰਲਾ ਸਥਿਤ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ, ਅਬੂ ਆਸਿਮ ਆਜ਼ਮੀ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੋਵੰਡੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।
ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਅਜ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਦੀਨਾਰ ਉਪਨਗਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਆਜ਼ਮਗੜ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਸਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਖਾਲਿਦ ਆਜ਼ਮੀ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਆਸਾਮੀ ਵੰਸ਼ਜ ਦੀ ਮਰਿਯਮ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ।
ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਕੈਦ
ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਠਹਿਰਨ ਵੇਲੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਦਾ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ; ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (ਐਲਐਲਐਮ) ਲਈ ਪੜ੍ਹਨ ਗਿਆ।
ਕਰੀਅਰ
ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਵਕੀਲ ਮਜੀਦ ਮੇਮਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅੱਤਵਾਦ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 2002 ਤਹਿਤ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚੁੱਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਮਾਤ-ਏ-ਉਲੇਮਾ-ਏ-ਹਿੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਐਨ.ਜੀ.ਓਜ਼ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ 2002 ਦੇ ਘਾਟਕੋਪਰ ਬੱਸ ਬੰਬ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅੱਤਵਾਦ ਰੋਕੂ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਗਏ ਆਰਿਫ ਪਨਵਾਲਾ ਨੂੰ ਅੱਠ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ; ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਕਾਨੂੰਨ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ 7/11 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਲੋਕਲ ਰੇਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ, 2006 ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਹਥਿਆਰਾਂ, 2006 ਦੇ ਮਾਲੇਗਾਓਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਈਕੋਰਟ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਤਵਾਦ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਔਰਗੇਨਾਈਜ਼ਡ ਕ੍ਰਾਈਮ ਐਕਟ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2008 ਵਿਚ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ 7/11 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ, ਤਦ ਆਰਥਰ ਰੋਡ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸਨ, ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਸਹੀ ਪਾਏ ਗਏ। ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਖੇਪ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ 17 ਬਰੀ ਕਰਵਾਏ।
ਇਹ ਉਦੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ 26/11 ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫਹੀਮ ਅੰਸਾਰੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਸਾਰੀ ਨੂੰ 19 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮੌਤ
ਉਹ 11 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਕੁਰਲਾ ਵਿਖੇ ਟੈਕਸੀ ਮੈਨ ਕਲੋਨੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਘਾਟਕੋਪਰ ਦੇ ਰਾਜਾਵਦੀ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਤਲ ਕੇਸ
ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਜ਼ਮੀ ਦਾ ਚਪੜਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਧਮਕੀ ਭਰੀ ਫੋਨ ਮਿਲਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਲਿਆ ਗਿਆ। 20 ਜਨਵਰੀ, 2011 ਨੂੰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਆੱਰਗੇਨਾਈਜ਼ਡ ਕ੍ਰਾਈਮ ਐਕਟ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਐਮਸੀਓਸੀਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ “ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਲਾਭ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਕੋਕਾ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਹਿਲੂ ਹੈ।”
ਫਿਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮੁਲਜ਼ਮ ਕਾਲਾ ਘੋਡਾ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਇੱਕ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮੁੰਨੇ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਲੇਕਰ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਥਿਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਦੋਸ਼ੀ.
23 ਜੁਲਾਈ, 2012 ਨੂੰ, ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਲਜ਼ਮ ਵਿਨੋਦ ਵੀਚਾਰੇ ਨੂੰ 50,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁਚੱਲਕੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਤਲ ਸਮੇਂ "ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ" ਸੀ। ਵੀਚਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਤ ਨੇਪਾਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਚਾਰ ਰਿਵਾਲਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਉੱਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ
ਰੈਡਿਫ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼ੀਲਾ ਭੱਟ ਨਾਲ 2007 ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ, ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਐਂਟੋਪ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮੁਠਭੇੜ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਸੀ ਅਤੇ "ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ"।. ਉਸਨੇ ਖੁਫੀਆ ਬਿਊਰੋ ਉੱਤੇ 2006 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਰੇਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਲਸ਼ਕਰ-ਏ-ਤੋਇਬਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮੂਵਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਕੌਮੀ ਹਿੱਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਿਉਂ ਹੋਏਗਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅਤੇ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਲਾਬੀ ਲਈ ਹੈ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ
ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਾਹਿਦ (2013) ਹੰਸਲ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2012 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ 'ਸਿਟੀ ਟੂ ਸਿਟੀ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਜ਼ਮੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਜ਼ਮੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਅਜ਼ਮੀ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀਆਂ ਕਈ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਣਾ ਅਯੂਬ ਦੀ 2016 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਗੁਜਰਾਤ ਫਾਈਲਾਂ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਮੁਕੁਲ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਯੂਸਫ਼ ਕੋਹਜ਼ਾਦ
ਯੂਸਫ਼ ਕੋਹਜ਼ਾਦ (ਫ਼ਾਰਸੀ: يوسف كهزاد ;) (ਜਨਮ 1935) ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਜਿਕ ਲੇਖਕ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ, ਕਵੀ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ।  ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਬਾਅਦ  ਉਹ ਹੁਣ ਟਰੇਸੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਾਕਿਆ ਕੋਹਜ਼ਾਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਯੂਸਫ ਕੋਹਜ਼ਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 1935 ਵਿਚ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਚੇਂਦਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਾਬੁਲ ਥਿਏਟਰ ਦੇ ਲੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਕੋਹਜ਼ਾਦ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਨੇਜਾਤ (ਅਮਾਨੀ) ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰੋਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ। ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਫਗਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਅਧਿਐਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
1966 ਤੋਂ 1969 ਤਕ ਉਹ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ।
1971 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਬੁਲ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਕਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।  ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਡਰਾਮੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਚ ਤੇ ਖੇਡੇ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲੀਡ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
11975 ਵਿਚ ਉਹ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1992 ਤਕ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਪਦਵੀ ਤੇ ਰਿਹਾ।
1976 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 700 ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਿਰਤਾਂ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ 700 ਕਲਾ ਕਿਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਜ ਸਿਰਫ 30 ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
1992 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2000 ਤੱਕ, ਕੋਹਜ਼ਾਦ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਗਸਤ 2000 ਵਿਚ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਗਸਤ 2001 ਵਿਚ ਪਾਲੋ ਆਲਟੋ ਵਿਚ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਲੋਕ
ਜਲਪਰੀ
ਜਲਪਰੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Mermaid) ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜਲੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਧੜ ਔਰਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਲਪਰੀਆਂ ਅਨੇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਥਿਹਾਸ
ਚਿਲੀ ਕਲਾ
ਚਿਲੀ ਦੀ ਕਲਾ ਸਪੇਨੀ ਵਿਜੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਨ ਤੱਕ ਜਾਂ ਚਿਲੀ ਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਚਿਲੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਪ੍ਰੀ-ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਸਮੀਕਰਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਮੁਹੰਮਦ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਂ
ਮੁਹੰਮਦ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਂ (1929-2000) ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪਸ਼ਤੋ, ਬਲੋਚੀ, ਸਿੰਧੀ, ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਚਿਲੀ ਕਲਾ
ਪ੍ਰੀ-ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਕਲਾ
ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 1500 ਈ.ਪੂ. ਦੇ ​​ਆਸਪਾਸ ਚਿਲੀ ਉੱਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੂਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਲਾ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਗੁਫਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਗਲਾਈਫਾਂ ਨਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿਲੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਉਪ-ਕਥਾਨਕ
ਗਲਪ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਪ-ਕਥਾਨਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਕਥਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਲਾਂਭ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਜੈਲੇ ਕਥਾਨਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਕਥਾਨਕ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਦੇ ਜਾਂ ਥੀਮਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਪ-ਕਥਾਨਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਤਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਹਾਇਕ ਪਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਉਪ-ਕਥਾਨਕ ਮੁੱਖ ਕਥਾਨਕ ਨਾਲ ਉਣੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਰਥਿਕਤਾ
ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਪੂਜੀਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਥਾਂ ਹੈ ਪਰ ਭਾਰਤ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਨਿੱਜੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮੱਸਿਆਂਵਾਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਮੱਸਿਆ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਹੈ।ਆਰਥਿਕਤਾ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਮਾਜ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੱਛੜਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਸਮਾਜਕ ਵੇਗ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਾਸਾਰ ਦੇ ਸੁਭਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਮੁੱਢਲਾ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁਨ ਸੁਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਹੀ ਸਮਝ ਲਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਅਮਲ ਦੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਝ ਲਈ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੁਆਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ-ਵਿਧੀ‌ ਕੀ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਤੋਰਦਾ ਹੈ। ਤੀਸਰੇ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਅਰਥ ਕੀ ਹਨ।
ਆਰਥਿਕਤਾ‌
ਆਰਥਿਕਤਾ ਕਿਸੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਘਟਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੀਮਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ‌‌‌,ਵਿਤਰਣ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਖਪਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਘਟਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਕਾਰੋਬਾਰ,ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਦੋ ਪੱਖ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕੀਮਤ,ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕੋਈ ਵੀ ਕੌਮ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜਨ-ਸਮੂਹ,ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ- "ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਮਨੁੱਖ-ਸਿਰਜਿਆ ਭਾਗ ਹੈ।"
"ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।"
ਪਹਿਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਭੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਯਤਨ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਰਥਿਕਤਾ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਮਾਜ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੱਛੜਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਕੀਤੀ ਇਸ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਆਰਥਕ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਮੁੱਢਲਾ ਸਾਂਝਾ ਸਮਾਜ, ਗੁਲਾਮ-ਮਾਲਕੀ, ਸਾਮੰਤਵਾਦ, ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ। ਹਰ ਆਰਥਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਥਿਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਥਿਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: ਕਿ ਸਮਾਂਤਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਰਥਕ ਅੰਸ਼ ਭੂਮੀ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਥ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਮਾਲਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੂਜੀਆਂ ਆਰਥਕ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਰਥਕ ਅੰਸ਼ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਰਥਿਕ ਸੰਬੰਧ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਿਰਜਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਮਾਇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਾਲਕੀ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਥਕ ਕਾਰਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉਲੀਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪੱਖ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਝੌਲਾ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸਤਹੀ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਮਾਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ। ਕੁਝ ਪੱਖ ਸਦਾ ਸਦੀਵੀ ਨਿੰਰਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕੁਝ ਪੱਖ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਆਰਥਕ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਅਸਰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਲੈਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ-
ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ -ਮੁੱਨਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਦੁਅੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਲੀ-ਹੋਲੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾਗਤ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪੜਾ ਉੱਤੇ ਅਪੜਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੋ ਅੱਗੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਾਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦੁਅੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਭੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਫਿਰ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਮਸਾਲੇ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮੇਜ਼ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸਜਾਇਆ ਉਹ ਫੁੱਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰਤੇ ਉਸ ਗੋਭੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧਾ ਖਾਂ ਲਵੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਆਮ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਧਾਰਣ ਵਿਰੋਧ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ,ਦੁਅੰਦਾਤਮਕ ਵਿਰੋਧ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਿਰਜਣਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ, ਆਸਾਂ ਅਤੇ ਔਕੜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ ਸੰਵਾਰਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜ ਵਿਧੀ-
ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦਲੀਲ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੁੰਗਾਰਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧੜਕਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਦੋਰੇ ਵਿੱਚ ਰਚ-ਮਿਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧੀ‌ ਦਿਲ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਵੀ ਦਿਲ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮੂਹਿਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਨੂੰ ਜ਼ਜਬੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਅਚੇਤ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਆਧਾਰ -
ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਅਸਾਵੀਂ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਲੁੱਟ-ਚੋਂਘ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਭਾਰੂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਜਾਂ ਸਰਦਾਰੀ ਸਥਾਪਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਮਾਤੀ ਆਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹਰ ਕੌਮ ਬੁਰਜੂਆਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭਾਰੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੁਰਜੂਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੀ ਧਾਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਇਕਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੁਅੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਸੁਭਾ-
ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਧੀਨ ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਉਹ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਿੰਰਤਰ ਦਬਾਓ ਥੱਲੇ ਪਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੀਮਾਰ,ਬੌਣੀ ਅਤੇ ਅਵਿਕਸਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦਬਾਓ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਟਾਬਰੀ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਤੁੰਦਰਸਤ, ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਭਾ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨਿੰਰਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਬਾਓ ਪ੍ਰਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਹੀ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਧਰਮ,ਸਾਹਿਤ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਕ-ਹਿੱਤ ਦੇ ਪੈਂਤੜੇ ਵਾਲਾ ਧਰਮ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਹੀ ਭਾਰੂ ਰਹੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਮੰਤਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਵਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਮਲ ਅਤੇ ਇਸ ਅਮਲ ਉੱਤੇ ਸਾਡੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਭਾਰਤੀ-ਬ੍ਰਹਮਣਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਉਸ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੋਲ ਦੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦਾ ਸੁਭਾ-
ਆਰਥਕ ਬਣਤਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਪਰੀ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਸਮਾਜਕ ਜੁਗਾੜ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਵਧੀਆ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਆਦਿ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਲਾਗਤ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਰਹੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਆਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਅਸਿੱਧਾ ਢੰਗ ਹੈ ਉੱਥੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਆਰਥਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਅਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ, ਆਪਣੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਊਣਾਂ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਖਪਤ-ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜੇ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਹੀ ਸਮਾਜਕ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭਾਰੀ ਸੋਚ ਹੋ ਤਾਂ ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ।
ਰਾਜਸੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰਥਕ ਦਾ ਸੁਭਾ-
ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਰਥਕ ਨੀਂਹ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਰੋਧਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਹੀ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਅਰਥ ਕੁਰਸੀ-ਯੁੱਧਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਤੇ ਅਵਿਕਸਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਲ ਤੁਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਧਾਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਨਤਾ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਜਮਾਤੀ ਪੈਂਤੜੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿ੍ਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਚੇਤਨਤਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਕੋਰਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਧੀਕੀਆਂ, ਆਰਥਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਆਦਿ ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਵਿਲਾਸਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਘੋਲ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਇਸ ਲੋੜਾਂ ਨੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ,ਮੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੇ ਨਿਮਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਆਧਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਹਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ‌। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਰੂਪ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮਲਾਇਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਦੂਸਰੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮਜਾ਼ਰੇ ਅਤੇ ਭੂਮੀਪਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੂਪ ਮਜੂਦਰ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਭਾਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚਾ ਸਮਾਜਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ, ਧਰਮ, ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਆਦਿ ਇਸ ਉਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਆਧਾਰ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਉਸਾਰ ਵੀ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮਾਜਕ ਉਪਜ ਹੈ ਤਾਂ ਆਰਥਕਤਾ ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਹੈ।
ਆਰਥਕਤਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਅੰਸ਼ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਰਥਕ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਥਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਿਹੜੀ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਆਰਥਕਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ, ਆਰਥਕ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੰਬੰਧ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ
ਪਾਲਾਗੁੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ
ਪਾਲਾਗੰਮੀ ਸਾਈਨਾਥ (ਜਨਮ 1957) ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਸਮਸਿਆਵਾਂ, ਪੇਂਡੂ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਗਰੀਬੀ, ਕਿਸਾਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਘਾਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ ਦ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਦ ਵੇਵਸਾਈਟ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਸਾਈਨਾਥ ਨੇ ਮਦਰਾਸ (ਚੇਨਈ) ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ ਵੀ ਗਿਰੀ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਗਿਰੀ ਦਾ ਭਾਣਜਾ ਹੈ। ਸਾਈਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੋਯੋਲਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਕ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤੱਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਬਧਤਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਰੈਜੁਏਟ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰਿਣੀ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ੧੯੮੦ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਡ ਨਿਊਜ ਆਫ ਇੰਡਿਆ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬਲਿਟਜ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਲਘੂ ਸਮਾਚਾਰ-ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਪੇਸ਼ਾ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਝੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੋਫੀਆ ਪਾਲੀਟੇਕਨਿਕ" ਅਤੇ ਚੇਨਈ ਦੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਲਜ ਆਫ ਜਰਨਲਿਜਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ
ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ (ਡਬਲਿਊਟੀਓ) ਅਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਬਨਾਮ ਸਮਾਜਵਾਦ ਬਾਰੇ: "ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਗੈਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੈਰਜਮਹੂਰੀ ਹਨ। ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਆਗੂ ਹੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਚੁਣੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਜਿਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਲੋਕਲ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇਤਾ ਦੀ ਰਾਏ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੈਂਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸਤਹੀ ਹੈ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮੰਡੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਚਿੱਤਰ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦ ਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਚਾਣਚੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਂਜ ਵੀ, ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਨੱਬੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਊਥ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸੀ। ਕੀ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਸਨ? ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਵਸਰਵਾਦ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਪਰਬੰਧਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਬਾਹਰੀ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਰਥਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ।"
ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ: "ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੱਜਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਸਿਪਾਹੀ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਸਾਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੋੜਦਾ ਹੈ। ਜੱਜ ਕਨੂੰਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਅਸਾਨੀ ਆਪਣੇ ਕਨੂੰਨ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੱਗਪਗ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਉਸ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਅਮਿਕ ਝੀਲ
ਅਮਿਕ ਝੀਲ ਜਾਂ ਅੰਤਾਕਿਯਾ ਦੀ ਝੀਲ ( بحيرة العمق) ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਹਟੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਓਰੋਂਟੇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਐਂਟੀਓਕ (ਆਧੁਨਿਕ ਅੰਤਾਕੀ ) ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੀ। 1940-1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਝੀਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ
right|thumb|ਐਂਟੀਓਕ ਦੀ ਝੀਲ, ਅਮੀਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੈਟਿੰਗ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ। ਅਮਿਕ ਝੀਲ ਅਮਿਕ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਡੈੱਡ ਸਾਗਰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 300-350 sqkm ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਦਲਦਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਲਛਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਿਕ ਝੀਲ, ਪਿਛਲੇ 3,000 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੀ ਅੰਤਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਹੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਓਰੋਂਟੇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਆਊਟਲੈਟ ਦੇ ਗਾਦ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕੀ ਵਾਧੇ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਝੀਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀਓਕ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਬਣ ਗਈ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰਬ ਭੂਗੋਲਕਾਰ ਅਬੂ ਅਲ-ਫਿਦਾ ਨੇ ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ, ਰਿਚਰਡ ਪੋਕੋਕੇ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ "ਬਾਹਰ-ਐਗੂਲੇ (ਵਾਈਟ ਝੀਲ)" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਝੀਲ ਨੇ 70 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50,000 ਵਸਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟਾਕ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਕਾਨੇ ਦੀ ਵਾਢੀ, ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਈਲ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਚਰਾਗਾਹਾਂ 'ਤੇ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕਾਨੇ ਤੋਂ ਘਰ ਵੀ ਬਣਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੂਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਈਕੋਲੋਜੀ
ਅਮਿਕ ਝੀਲ ਜਲਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਸਟੌਰਕਸ ਅਤੇ ਪੈਲੀਕਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਡਾਰਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਪ੍ਰਜਨਨ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਲੈਕ ਫ੍ਰੈਂਕੋਲਿਨ ( ਫ੍ਰੈਂਕੋਲਿਨਸ ਫ੍ਰੈਂਕੋਲਿਨਸ ਬਿਲੀਪੈਨੀ ) ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਦੱਖਣੀ ਤੁਰਕੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੀ ਰੀਡਿੰਗ ( ਪੈਨੁਰਸ ਬਿਆਰਮੀਕਸ ਕੋਸਵਿਗੀ ) ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵੱਖਰੀ ਉਪ-ਜਾਤੀ । ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੇਮੀਗ੍ਰਾਮਮੋਕਾਪੋਏਟਾ ਕੌਡੋਮਾਕੁਲਾਟਾ ਸਿਰਫ ਅਮਿਕ ਝੀਲ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਈਪ੍ਰਿਨਿਡ ਜਾਰਡਨ ਹਿਮਰੀ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਸੀ।
ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨਾਲ, ਸਥਾਨਕ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤੱਥ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਹੁਲਾ ਝੀਲ, ਕੁਝ ਸਮਾਨ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਲੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਡਰੇਨਿੰਗ
2007 ਤੱਕ, ਹਟੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਝੀਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਮਿਕ ਝੀਲ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖਾਰੇਪਣ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਡਰੇਨੇਜ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਅਜੇ ਵੀ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੜ੍ਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸੀ ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਔਸਤਨ 20 m ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੋਂ 400 m ਤੱਕ ਕੁਝ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ। ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਘਟਣ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਖ਼ਲੀਲ ਮਮੂਨ
ਖ਼ਲੀਲ ਉਰ ਰਹਿਮਾਨ (ਜਨਮ 1948) ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਖ਼ਲੀਲ ਮਮੂਨ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਉਰਦੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਹੈ।
ਅਮਿਕ ਝੀਲ
ਹਵਾਲੇ
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਖ਼ਲੀਲ ਮਮੂਨ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਮਮੂਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਸਟਾਫ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਮੂਨ 1977 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ
ਮਾਮੂਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਬਾਰੇ ਲਿਸਨ ਫਲਸਫੇ ਕੇ ਆਈਨੇ ਮੇਂ 1986 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨੀਸ ਲੀਲਾਹੀ ਨਜ਼ਮੇਂ (1989) ਸ਼ਹਿਰਜ਼ਾਦ ਰਿਖੀਏ ਦੁਆਰਾ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਤ-ਏ-ਗਮ ਅਤੇ ਸਾਂਸੋਂ ਕੇ ਪਾਰ (2013) ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਕੰਨੜ ਅਦਾਬ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗਲਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਮਮੂਨ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਆਫਾਕੀ ਕੀ ਤਰਫ ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਲਈ 2011 ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।
2004 ਵਿੱਚ, ਮਮੂਨ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜਿਓਤਸਵ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਨਵੀਂ ਮੌਲਿਕ ਅਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦ-ਪਰਸੀਅਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਸੂਫੀ-ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਨਜ਼ਮ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਸਮ-ਓ-ਜਾਨ ਸੇ ਦੂਰ (2008), ਬਨਬਾਸ ਕਾ ਝੂਠ (2009), ਸਰਸਵਤੀ ਕੇ ਕਿਨਾਰੇ (2011) ਅਤੇ ਲਾ ਇਲਾ (2018) ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ।
ਕਰਨਾਟਕ ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਅਤੇ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਵਿਵਾਦ
ਮਮੂਨ ਨੇ 2008 ਤੋਂ 2010 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰਨਾਟਕ ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ 'ਹੰਕਾਰੀ ਢੰਗ' ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਡੀਨ, ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਅਸਥੈਟਿਕਸ, ਐਚਐਸ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ
ਹੈਰੀਅਟ ਬੀਚਰ ਸਟੋ
ਹੈਰੀਅਟ ਅਲਿਜਾਬੈਥ ਬੀਚਰ ਸਟੋ (14 ਜੂਨ 1811 –1 ਜੁਲਾਈ 1896) ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਰੰਗਭੇਦ ਅਤੇ ਦਾਸਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ, ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਵਲ, ਅੰਕਿਲ ਟਾਮਸ ਕੈਬਨ (1852), ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਟਾਮ ਕਾਕਾ ਕੀ ਕੁਟੀਆ, ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ 1916 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਹੈਰੀਅਟ ਅਲਿਜਾਬੈਥ ਬੀਚਰ ਦਾ ਜਨਮ ਲਿਚਫ਼ੀਲਡ, ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਵਿੱਚ, 14 ਜੂਨ 1811 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 13 ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਸੀ।
ਅੰਕਿਲ ਟਾਮਸ ਕੈਬਨ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ
1850 ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਗਰਸ ਨੇ ਭਗੌੜੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਫ਼ਰਾਰ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਟੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਪਤੀ ਕੋਲ, ਬਰਨਜਵਿਕ ਮੇਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸਟੋ ਨੇ ਉਥੇ ਕਾਲਜ ਚੈਪਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੰਗਤ ਸੇਵਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਰ ਰਹੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅੰਕਿਲ ਟਾਮਸ ਕੈਬਨ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਚੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਈਰਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੂਨ 1851 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਤ ਛਪੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਟੋ ਦੀ ਉਮਰ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਚਾਲ੍ਹੀ ਕਿਸਤਾਂ ਛਪੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਾ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਰੁਚੀ ਵਿਖਾਈ ਸੀ ਕਿ ਪਰਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਗਿਣਤੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ 1852 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਅਡੀਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਚੌਦਾਂ ਸੌ ਅਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਸਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅਗਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸੱਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਅਨੁਵਾਦ ਪੜ੍ਹਕੇ ਮਾਰਕਸ ਅਤੇ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਰਮਨ ਕਵੀ ਹਾਇਨੇ ਨੇ ਇਸਦੀ ਖ਼ੂਬ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪੜ੍ਹਕੇ ਲਿਓ ਤੋਲਸਤਾਏ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1811 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1896 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਅਰਿਨ ਝੀਲ
ਅਰਿਨ ਝੀਲ (ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ: Arin Gölü ; ਵੀ Sodalı Göl Արին լիճը ) ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਡਾ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਟਲਿਸ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਅਦਿਲਸੇਵਾਜ਼ ਇਲਸੇ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਮੱਧ ਬਿੰਦੂ 38.80972°N, 42.98889°W  'ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਅਦਿਲਸੇਵਾਜ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (0.62 ਮੀਲ) ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਆਲਵੀ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਵੈਨ ਝੀਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੀ ਉਚਾਈ 1,650 ਮੀਟਰ (5,410 ਫੁੱਟ) ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਰਾਮੂਵਾਲਾ, ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ
ਰਾਮੂਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼
thumb|200px|ਫਿਲੀਪੀਂਸ ਦਾ ਝੰਡਾ thumb|200px|ਫਿਲੀਪੀਂਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼, ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਗਣਤੰਤਰ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਨੀਲਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 7107 ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨਾਲ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੇਲੇਬਸ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਬੋਰਨਯੋ ਟਾਪੂ ਦੇ ਕਰੀਬਨ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਬੋਰਨਯੋ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਵੱਲ ਤਾਇਵਾਨ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਪਲਾਊ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੀਮੋਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ। 9 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ 12ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਸਪੇਨ (1521 - 1898) ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ (1898 - 1946) ਦਾ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਰਿਹਾ।
ਪਰਮੀਤ ਸੇਠੀ
ਪਰਮੀਤ ਸੇਠੀ (ਜਨਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1961) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਪਰਮੀਤ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਸੈਡਨਹੈਮ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਤੋਂ ਪਾਸ ਹੋਇਆ। 30 ਜੂਨ 1992 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਰਚਨਾ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਅਰਯਾਮਨ ਅਤੇ ਆਯੂਸ਼ਮਾਨ। ਉਹ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੱਕੀ ਅਨੇਜਾ ਵਾਲੀਆ ਦਾ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਹੈ।
ਅਰਚਨਾ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਰਮੀਤ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ-ਰਹਿਤ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਚੂਰਮਾ
ਚੂਰਮਾ ਇੱਕ ਮਠਿਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਦੇ, ਖੰਡ ਅਤੇ ਘਿਓ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਚੂਰਕੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨਕੇ ਮਿੱਠੇ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਪੰਜੀਰੀ ਵਰਗੇ ਭੱਖ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਚੂਰਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਚੂਰਮਾ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂਰਮਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੂਰਮਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੁਰਾਕ
ਪ੍ਰਣਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ
ਪ੍ਰਣਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Pranati Mishra; ਜਨਮ 12 ਮਈ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1990 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 4 × 400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।  ਚਾਰ ਮੈਂਬਰੀ ਰਿਲੇਅ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ, ਕੇ. ਸਰਮਾ, ਸ਼ਾਂਤੀਮੋਲ ਫਿਲਿਪਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਪ੍ਰਣਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਬੱਡੀ ਅਤੇ ਖੋ-ਖੋ ਵੀ ਖੇਡਦੀ ਸੀ। ਪ੍ਰਣਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾਸਮੋਹਪਾਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਟਕ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1985 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਸਟੇਟ ਸਕੂਲ ਐਥਲੈਟਿਕ ਮੀਟ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਥਲੀਟ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1985 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਸਟੇਟ ਮੀਟ ਵਿੱਚ 100 ਮੀਟਰ, 200 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟੇਟ ਮੀਟ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। thumb| ਪ੍ਰਣਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੀ ਹੋਈ ਉਹ 1985 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਐਥਲੀਟ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1986-87 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 400 ਮੀਟਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇਸੇ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ, 400 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 800 ਮੀਟਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। 1988-89 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਗੁੰਟੂਰ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 1989-90 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ 400 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਉਸਨੇ 1987-88 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਪਰਮਿਟ ਮੀਟ ਵਿੱਚ 4*400m ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਮਿਸ਼ਰਾ 1987-88 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜੂਨੀਅਰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 400 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1988-89 ਵਿੱਚ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਪਰਮਿਟ ਮੀਟ ਵਿੱਚ 400m ਅਤੇ 4*400m ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।
ਪ੍ਰਣਤੀ ਨੇ 27 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਤੱਕ ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 4*400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ 3:38.45 ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਪ੍ਰਣਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਰਿਲੇਅ ਟੀਮ ਦੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰ ਪੀਟੀ ਊਸ਼ਾ, ਸ਼ਾਂਤੀਮੋਲ ਫਿਲਿਪਸ ਅਤੇ ਕੇ. ਸਰਮਾ ਸਨ।
ਗੋਡੇ ਦੀ ਸੱਟ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
ਰਜਿੰਦਰ ਬੇਰੀ
ਰਜਿੰਦਰ ਬੇਰੀ (ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1962, ਜਲੰਧਰ) ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਾਉੰਸਲਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ 1997–2002 and 2007–2012 ਤੱਕ ਰਹੇ।
ਪ੍ਰਣਤੀ ਮਿਸ਼ਰਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਲਿਖਾਵਟ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਬਦਲਨਾ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਖਾਵਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਦਲਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਿਖਾਵਟ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਬਦਲਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਝ ਤਰੀਕੇ ਆਪਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ-
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਜੌਹਨ ਕਰੁਇਫ
ਹੈਡਰਿਕ ਜੋਹੇਨਜ਼ "ਜੌਹਨ" ਕਰਿਜਫ ਔਓਨ (ਡਚ: [ਜੋ ਵੀਰਨ ਕ੍ਰਿਓਐਫ] (25 ਅਪ੍ਰੈਲ 1947 - 24 ਮਾਰਚ 2016) ਇੱਕ ਡਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ ਸੀ। ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 1971, 1973, ਅਤੇ 1974   ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਬੈਲਉਨ ਡੀ ਆਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਨਸ ਮਿਸ਼ੇਲ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੁਲ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰੁਇਫ ਨੇ 1974 ਦੇ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਲੀਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।। 1974 ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਫੀਂਟ ਚਲਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਕਰੁਇਫ ਟਰਨ"ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1999 ਵਿੱਚ, ਕਰੁਇਫ ਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਫੁਟਬਾਲ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਇੱਕ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਸੈਂਚੁਰੀ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਪੇਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਰਾਂਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਕਾ ਬਾਲੋਨ ਡੀ ਔਰ ਵਿਜੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਕੇ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਸੈਂਚਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ। ਉਹ 1998 ਵਿੱਚ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀਮ, 2002 ਵਿੱਚ ਫੀਫਾ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਡ੍ਰੀਮ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਫੀਫਾ 100 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉੁਸਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ
ਤਹਿਰੀਰ ਚੌਕ
﻿ਤਹਿਰੀਰ ਚੌਕ (ਅਰਬੀ: ميدان التحرير, ਮੈਦਾਨ ਅਲਤਹਰੀਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Tahrir Square, ਤਹਿਰੀਰ ਸੁਕੇਅਰ) ਕਾਹਿਰਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਚੌਕ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਿਸਰ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਹਰੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਤਹਿਰੀਰ ਦੇ ਮਾਅਨੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਨਿਜਾਤ ਦੇ ਹਨ।
ਇਤਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਸੁਏਜ਼ ਤਾਮੀਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਖ਼ਦੀਵ ਮਿਸਰ ਇਸਮਾਈਲ ਪਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਸ ਚੌਕ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਏ ਇਸਮਾਈਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਮਿਸਰ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ 1919 ਦੇ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਹਿਰੀਰ ਚੌਕ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਲੇਕਿਨ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਸਰ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ, 1952 ਦੇ ਬਾਦ ਤਜ਼ਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਹਿਰੀਰ ਚੋਕ ਦੇ ਉੱਤਰ ਉਫ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ, ਅਰਬ ਲੀਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ, ਨੀਲ ਹਿਲਟਨ ਹੋਟਲ, ਇੰਟਰ ਕਾਨਟੀਨੈਂਟਲ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਹਿਰਾ ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮਿਸਰੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ, ਪੀਪਲਜ਼ ਅਸੰਬਲੀ ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਬਤੌਰ ਤੋਹਫ਼ਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਕਟਰੀਏਟ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇਮਾਰਤ ਮੋਗਾਮਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
2011 ਵਾਲਾ ਮਿਸਰ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ
ਤਹਰੀਰ ਚੌਕ 2011 ਵਿੱਚ ਮਿਸਰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੋਸਨੀ ਮੁਬਾਰਕ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੋਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਥਾਂ ਸੀ। ਲਗਭਗ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 25 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਚੌਕ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਸਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਾਇਰਲੈਸ ਸਰਵਿਸ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਆਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੌਕ
ਫ਼ਿਰਾਨਾਜ਼ ਅਸਫ਼ਹਾਨੀ
ਫ਼ਿਰਾਨਾਜ਼ ਅਸਫ਼ਹਾਨੀ (Farahnaz Ispahani) (فرحناز اصفهانی) (ਜਨਮ 1963) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ,ਪੱਤਰਕਾਰ,ਨੀਤੀਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਹੈ।ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੂਡਰੋ ਵਿਲਸਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿਖੇ ਜਨਤਕ ਨੀਤੀ ਸਕਾਲਰ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਓਰਿਫਾਇੰਗ ਦਾ ਲੈਂਡ ਆਫ਼ ਪਿਓਰ:ਮਾਈਨੋਰਟੀਸ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਲੇਖਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1947 ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਉਸਨੇ 2008 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਮੇੰਬਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਮੀਡਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਕਲਾ, ਖੇਡਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਅਤੇ ਖੋਜ ਡਿਗਰੀਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।