cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਬਾਂਦਰ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਂਦਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੀੜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿਰਭਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਧਾਰਨਾ ਅਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਆਦੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਯਾਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਂਦਰ ਖੇਡ-ਖੇਡ, ਸ਼ਰਾਰਤ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ
ਹੀਬੋ
ਹੀਬੋ ਲਹਿੰਦੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਜੋ ਉਥੋਂ ਦੇ ਜੱਟ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਆਮ ਨੱਚਦੇ ਹਨ। ਨਚਾਰ ਗੋਲ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਅਤੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਵਾਂ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਦੇ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਤੇ ਕਦੇ ਝੂਲੇ ਵਾਂਗ ਝਲਕੀਆਂ ਅਨੋਖਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਚਕਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਚ ਝੁੰਮਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਝੁੰਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਵਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਲ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਰਤਾ ਹੇਠਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤਾੜੀ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੀਬੋ ਨਾਂ ਆਖਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਸਤੂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ-ਉਠ ਨਾ ਸਕੇ ਤੇ ਹੀਬੋ ਪਿਆ ਨੱਚੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ
ਲਦਾਖ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਲਦਾਖ਼ੀ, ਜਾਂ ਭੋਤੀ, ਲਦਾਖ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਿਆਰੀ ਤਿੱਬਤੀ ਨਾਲ਼ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਸਤੋਤਸਕਾਤ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਲਦਾਖ਼ੀ ਤਰਜ਼ਮਈ ਹਨ।
ਚਟਣੀ
ਚਟਣੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੋ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ। ਚਟਣੀ ਭਰਤ ਦਾ ਸੌਸ ਹੈ ਜੋ ਈ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਨਮਕ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਬਜੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਸਿੱਧ ਚਟਣੀਆਂ:
ਚਟਣੀ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗੇ ਮਸਾਲੇ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੂਣ. ਅਦਰੱਕ, ਸੌਂਫ, ਹੀਂਗ, ਜੀਰਾ ਆਦਿ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ
ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ
ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮਹਾਕਾਵਿ - ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਰਾਮਾਇਣ, ਪੁਰਾਣ ਆਦਿ, ਤਮਿਲ-ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਪੇਰੀਆ ਪੁਰਾਣਮ, ਅਨੇਕ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਲੇਖਣੀ ਹੈ ਭਾਗਵਦ ਪੁਰਾਣ; ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਚਮ ਵੇਦ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੱਡਆਕਾਰ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਵਿਧ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਵਿਧ ਫਿਰਕਿਆਂ, ਲੋਕਸਮੂਹਾਂ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਵੇਰਵਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਛੁਪੇ ਗੂੜ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਤੀਕ-ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
1988
1988 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਫੈਟ ਮੈਨ
ਫੈਟ ਮੈਨ, 9 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਦਾ ਕੋਡ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਮ ਸੀ। ਇਹ ਜੰਗੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਸੀ "ਲਿਟਲ ਬੁਆਏ", ਜੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 6 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਥਿਆਰ
ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)
ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ (1903 - 17 ਮਾਰਚ 1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਸਕੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ. ਉਹ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ (1954), ਸ਼ਮਾ (1961) ਅਤੇ ਪਾਕੀਜ਼ਾ (1972) ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਨਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ (1954) ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਫਿਰ 1954 ਦਾ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ) ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਨਾ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫਿਲਮ ਪਾਕਿਜ਼ਾ (1972) ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਆਹੁਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਟਕ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀ ਜਾਰੀ ਹੋ ਸਕੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਬੀ ਬਖਸ਼ ਖ਼ੁਦ ਇਕ ਕੁਸ਼ਲ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸਨ।
ਉਨਾ ਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਿ ਨਯੂ ਐਲਬਰਟ ਥੀਏਟਰਿਕਲ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਐਲਬਰਟ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। “ਆਖਰਕਾਰ ਉਨਾਨੇ ਇਕ ਠੇਕਾ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ 25 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। "
1924 ਵਿਚ, ਉਹ ਬੰਬੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੇ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਤੋਂ ਬਾਦ, 1932 ਵਿਚ, ਉਨਾਨੂੰ ਸਰੋਜ ਮੂਵੀਟੋਨਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਰਾਜਾ ਭਰਿਤਹਰਿ ਵਿਚ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਦਾਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੌਸ਼ਾਦ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਗਏ. ਉਨਾਨੇ ਨੌਸ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ 'ਟਾਈਗਰ ਕਵੀਨ' (1947) ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਨਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 12 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨਾਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ (1954) ਲਈ ਸਰਵਉਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਲਈ 1955 ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਲਮ ਪਾਕਿਜ਼ਾ ਲਈ ਉਨਾਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੋਰ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੋਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.
ਫਿਲਮ ਪਾਕਿਜ਼ਾ (1972) ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 17 ਮਾਰਚ 1968 ਨੂੰ ਉਨਾਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।. ਦਰਅਸਲ, ਉਨਾਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ, ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਂਗੀਤਕਾਰ ਨੌਸ਼ਾਦ, ਨੇ ਉਨਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮ ਪਾਕਿਜਾ ਵਿੱਚ ਉਨਾ ਦਾ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। “ਮਰਹੂਮ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਇਕ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਅੰਕ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਉੱਚੇ ਦੌਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਮਾਕਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਲਾਸਿਕ ਧੁਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸਾਰੇਗਾਮਾ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਸਕ ਜਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਲਾਂ ਐਚਐਮਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. “ ਉਹ ਫਿਲਮ ਪਾਕਿਜ਼ਾ (1972) ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀ। "1972 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਫਿਲ੍ਮ ਬੇ-ਈਮਾਨ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਫਿਲਮ ਪੋਕੀਜਾ ਵਿਜ ਸਂਗੀਤ ਲਈ ਏ ਅਵਾਰ੍ਡ ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ ਨੂ ਮਿਲਨਾ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ. "
1997 ਵਿੱਚ, ਉਨਾਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ‘ਕੀਪ ਅਲਾਈਵ’ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ 'ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾ ਨੂ ਸਂਜੋਯਾ. “ਆਮ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਕਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਬਰਸਾਤ (1949) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨਾਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤ‘ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਹਮ ਸੇ ਮਿਲ ਤੁਮ ਸਾਜਨ ’ ਲਈ ਢੋਲਕੀ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਹੀ ਖੇਡਣਗੇ "
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਭੈਣੀ ਖ਼ੁਰਦ
ਭੈਣੀ ਖ਼ੁਰਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇੜਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡਰਾਈਵਰੀ ਲਾਇਸੈਂਸ
thumb|ਯੂਰਪੀ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਲਾਇਸੈਂਸ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦਾ ਲਾਇਸੰਸ ਡਰਾਈਵਰ ਲਾਇਸੰਸ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੋਟਰਲਾਈਜ਼ਡ ਵਾਹਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ, ਕਾਰ, ਟਰੱਕ, ਜਾਂ ਬੱਸ ਆਦਿ ਜਨਤਕ ਸੜਕ ਦੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ  ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਡਰਾਈਵਰੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਨੂੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਡ੍ਰਾਈਵਿੰਗ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕੲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਇਸੰਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਲਾਇਸੰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਇਸੈਂਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਕਸਰ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਟਰੱਕਾਂ ਅਤੇ ਪੈਸਜਰ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡ੍ਰਾਈਵਿੰਗ ਟੈਸਟ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ-ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਮਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼
ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ
ਜੀਊਣਾ ਮੌੜ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮੌੜ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਇੱਕ ਅਣਖੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸੀ।
ਕਿਸ਼ਨਾ, ਜੀਊਣੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣ-ਬਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਡਸਕੇ ਦਾ ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਅਤੇ ਖਡਿਆਲ ਦਾ ਜੈਮਲ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵੈਲੀ ਉਸਦੇ ਜੋਟੀਦਾਰ ਸਨ। ਤਿੰਨੋਂ ਰਲ਼ ਕੇ ਡਾਕੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬਰਾਤ ਲੁੱਟ ਲਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨੇ ਕਿਸਨੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਥਾਣੇ ਇਤਲਾਹ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਸ਼ਨਾ ਤਾਂ ਫੜਿਆ ਨਾ ਗਿਆ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਿਉ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ।
ਕਿਸ਼ਨੇ ਨੇ ਵਾਸੂਦੇਵ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਗੌੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਭਾਈ ਬਣੇ ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਨੇ ਲੁੱਟ ਦੇ ਮਾਲ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਹੜੱਪ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਏ ਕਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਬੀ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਫੜਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ ਅੰਡੇਮਾਨ-ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਕਾਲ਼ੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਜਾ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਸ਼ਨੇ ਨੇ ਜੇਲ ਕੱਟਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਘੱਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਜੀਊਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਹਿਮਦ ਡੋਗਰ ਦੀ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਜਿਊਣਾ ਮੌੜ ਕ੍ਰਿਤ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ
<Poem> ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਗਣਪਤ ਗੌਰਾਂ ਨੰਦ ਕੋ ਪਗ ਬੰਦਨ ਦਿਨ ਰਾਤ॥ ਕਿੱਸਾ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜਕਾ ਜਗਤ ਕਰੂੰ ਬਿਖਿਆਤ॥੧॥ ਦੋ ॥ ਨਿਕਟ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਗਰੂਰਦੇ ਕੋਸੋਂ ਹੀਕੀ ਦੌੜ। ਛੋਟਾਸਾਇਕ ਮਾਜਰਾ ਨਾਮ ਗਾਮਕਾ ਮੌੜ॥੨॥ ਇਨ ਮੌੜਾਂ ਕੇ ਬੀਚਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟਿਓ ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ॥ ਨਾਮੀਹੁਆਧਾੜਵੀਸਗਲੀਬੀਚ ਰਠੌੜ॥੩॥ ਜਿਸਦਿਨ ਜੀਉਣਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀਗਾ ਕਰੜਾ ਵਾਰ।ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਿਤੀ ਜ਼ੁਲਮਦੀ ਘੋਲ ਪਿਲਾਯਾ ਸਾ॥੪॥ ਜੀਉਣੇ ਮੌੜ ਦੇ ਬਾਪ ਨੇ ਸੱਦ ਨਜੂਮੀ ਏਕ॥ ਪੂਛਾ ਕਰਮ ਨਸੀਬ ਦਾ ਐਸਾ ਕਹਿਣਾ ਨੇਕ॥੫॥ ਖਰਾ ਸਿਆਣਾ ਜੋਤਸ਼ੀ ਵੇਦ ਵਿਧੀ ਭਰਪੂਰ ॥ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਮ ਬਿਬਾਕਦਾ ਨਾਮੀ ਜਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ॥੬॥ ਖਟ ਕਰਮੋਂ ਕੇ ਬੀਚ ਮੈਂ ਪੰਡਤ ਜੀ ਪਰਬੀਨ। ਚੌਦਸ ਵਿਦ੍ਯਾ ਕੇ ਧਨੀ ਗੁਨੀ ਗੰਭੀਰ ਅਧੀਨ॥੭॥ ਬੇਦ ਸੋਧ ਕੇ ਅਵਲੋਂ ਜੋਤਸ਼ ਲੀਨਾਂ ਦੇਖ। ਸੁਣੋ ਜਵਾਬ ਜੋ ਪੂਛਿਆ ਜੀਉਣ ਮੌੜ ਕੇ ਲੇਖ॥੮॥ ਕਬਿੱਤ ॥ ਹੋਊਗਾ ਜਵਾਨ ਦੁਖ ਦੇਊਗਾ ਜਹਾਨ ਤਾਈਂ ਠੱਗੀ ਯਾਰੀ ਚੋਰੀ ਸਭ ਪਾਪਰੀਤ ਕਰੂਗਾ।ਦਾਰੂ ਮਾਸ ਖਾਊ ਭੋਗਕਰੂ ਸਾਥ ਕੰਜਰੀਦੇ ਰਾਹੀ ਪਾਂਧੀ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਸਭ ਕੋਈ ਡਰੂਗਾ॥ ਖਾਉਗਾਹਰਾਮ ਆਠੋਜਾਮ ਜਾਣ ਬੁਝਕਰ ਹੋਇਕੇ ਬੇਦਰਦ ਮਾਲ ਪਾਂਧੀਆਂਦਾ ਹਰੂਗਾ॥ਧਾੜਵੀਲੁਟੇਰਾ ਭਾਰੀ ਹੋਊ ਭਗਵਾਨਸਿੰਘਾਪੰਡਤਪੁਕਾਰੇਅੰਤ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚਮਰੂਗਾ॥
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਨਿਰੀਖਕ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)
ਸ਼ਬਦ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਬਰਾਬਰ ਵਰਤੋਆਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ|
ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ
ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਜਿਆਦਤਰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈੱਫਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਫਰੇਮ ਨੂੰ ਅਸਪਸ਼ੱਟਤਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ "ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਇਹ ਵਰਤੋਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਰਥ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ| ਰੈਫੱਰੈਂਸ ਫਰੇਮਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਸਥਾਨਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ (ਖਾਸ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ) ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਬਾਦ ਵਾਲੇ ਵਕਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵੇਗਾਤਮਿਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ|
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸ਼ਬਦ "ਔਬਜ਼ਰਵਰ" ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪ੍ਰਤਿਰੋਧੀ ਸਥਾਨਿਕ ਨਾਪ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ (ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਸ਼ੀਨ) ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ਦੀ ਜਿਆਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ|
ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ
ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅੰਦਰ, "ਔਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ" ਸ਼ਬਦ ਕੁਆਂਟਮ ਨਾਪ ਨਾਲ ਸਮਾਨਾਰਥ (ਸਮਾਨ-ਅਰਥ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ "ਔਬਜ਼ਰਵਰ" ਕਿਸੇ ਨਾਪ-ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਸਮਾਨ-ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵੇਬਲ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਾਪੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ|
ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ
ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਦੇਖੋ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦਾ ਦਾਨਵ
ਸੋਨਮ ਮੁਖਰਜੀ
ਸੋਨਮ ਮੁਖਰਜੀ (ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਹੈ।
ਨਿਰੀਖਕ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਨਿਰੀਖਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)
ਸੋਨਮ ਮੁਖਰਜੀ
ਮੁਖਰਜੀ 2010 ਵਿੱਚ ਆਈ ਐਮ ਸ਼ੀ-ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਇੰਡੀਆ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ "?: ਏ ਕੁਇਸਟਨ ਮਾਰਕ " ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਟਰੋਪੇਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਰਾਂਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।
ਨਿਰੀਖਕ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਸੋਨਮ ਮੁਖਰਜੀ
ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਨਵੈਂਟ, ਬਾਂਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖੇਡੀ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸਰ ਸ਼ੀਲਾ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਥਕ ਡਾਂਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜ਼ੋਜ਼ਿਉਨਾ
'''ਜ਼ੋਜ਼ਿਉਨਾ (ਕ੍ਰਿਸੀ ਚਾਓ) (ਜਨਮ 22 ਮਈ 1985) ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਚਾਓ ਨੂੰ 2009 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵੌਂਬ ਘੋਸਟਸ (2009) ਸੀ।
ਚਾਓ ਨੇ 2009-12 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੋਸਟ ਸਰਚਡ ਫੋਟੋਸ ਆਉਣ ਯਾਹੂ ਚਾਰ ਵਾਰ, 2009 ਵਿੱਚ ''ਯਾਹੂ! ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਸਪੌਟਲਾਈਟ ਪਰਸਨ, ਯਾਹੂ ਏਸ਼ੀਆ ਬਜ਼ ਅਵਰਡਸ ਵਿੱਚ ਮੋਸਟ ਪਾਪੁਲਰ ਐਕਟਰੈੱਸ ਅਵਾਰਡ'' ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਬੀਚ ਸਪਾਇਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਬੈਸਟ ਐਕਟਰੈੱਸ  ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।
ਜੀਵਨ
ਚਾਓ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਜਾ ਬਸ ਗਈ ਸੀ ਜਸ ਉਹ ਸਿਰਫ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਰੇਸਤਰਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਤਨਖਾਹ HK$3,000 (ਲਗਭਗ US$380) ਮਹੀਨਾ ਸੀ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਅਕੈਡਮੀ
ਅਕੈਡਮੀ (ਅਟਿਕ ਯੂਨਾਨੀ : Ἀκαδήμεια; ਕੋਇਨ ਯੂਨਾਨੀ Ἀκαδημία) ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ, ਜਾਂ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਕੈਡਮੀਆ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਾਮ ਦਾ ਮੁਢ ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਗਪਗ 385 ਬੀ ਸੀ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀਆ, ਅਥੀਨਾ, ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿਚ, ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਪਲੇਟੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੱਲਬਾਤੀ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ 387 ਈਪੂ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪੁਰਾਣੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਅਰਥ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਅਕੈਡਮੀਆ ਦਾ ਅਰਥ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜਖੀਰੇ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਅਭਿਆਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼, ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ।
ਮੂਲ ਅਕੈਡਮੀ
thumb| ਏਥਨਜ਼ ਦਾ ਸਕੂਲ, ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ [[ਰਾਫੇਲ (1509–1510) ਦੁਆਰਾ ਫਰੈਸਕੋ ]] ਅਕੈਡਮੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿਮੋਨ ਦੇ ਇਸਦਾ ਪੱਕੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦਾ ਵਾਗਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਐਥਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਏਥੇਨਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਜੈਤੂਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਝਿੜੀ ਸੀ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਨਾਮ ਹੇਕੇਡੇਮੀਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਕੈਡਮੀਆ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਥੇਨੀਅਨ ਹੀਰੋ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ " ਅਕੇਡੇਮੌਸ " ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕੇਡੇਮੀਆ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਐਥੇਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ।
ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਅਕੈਡਮੀਆ ਦੇ "ਅਧਿਆਪਕਾਂ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਰਿਸ ਸਨ ਸਪੀਸੀਪਸ (347-339 ਈਪੂ), ਜ਼ੇਨੋਕਰੇਟਸ (339-314 ਈਪੂ), ਪੋਲੇਮਨ (314-269 ਈਪੂ), ਕਰੇਟ (ਅੰ. 269-266 ਈਪੂ), ਅਤੇ ਆਰਸੀਸੀਲਾਸ (ਅੰ. 266 –240 ਈਪੂ)। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਇਰੇਨ ਦੇ ਲੈਸੀਡੇਸ, ਕਾਰਨੇਡਜ਼, ਕਲੇਟੋਮਿਯਸ ਅਤੇ ਲਾਰੀਸਾ ਦੇ ਫਿਲੋ (“ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਿਰਵਿਵਾਦਿਤ ਮੁਖੀ”) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਕੇਡੇਮੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਸਤੂ, ਹੇਰਾਕਲਾਈਡਜ਼ ਪੋਂਟਿਕਸ, ਕਨੀਡਸ ਦਾ ਯੂਡੋਕਸਸ, ਓਪਸ ਦਾ ਫਿਲਿਪ, ਕ੍ਰੈਂਟਰ, ਅਤੇ ਅਸਕਲਨ ਦਾ ਐਂਟੀਓਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਕੂਲ ਦੀ ਕਿਸਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕੈਡਮੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਲਦਾਖ਼
ਲਦਾਖ਼ ("ਉੱਚੇ ਦੱਰਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ") ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਹੈ। ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ, 2019 ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਕਟ ਨੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੱਦਾਖ਼। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ 31 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ।
ਲੱਦਾਖ਼ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਿੱਬਤ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖੇਤਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਾਕੁਰਮ ਦੱਰੇ ਦੇ ਪਾਰ ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸੀਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਜਾਤ ਅਕਸਾਈ ਚਿਨ ਮੈਦਾਨੀ ਹਨ, ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲੱਦਾਖ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ 1962 ਤੋਂ ਚੀਨੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਲਦਾਖ਼ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਲਾਂਘਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਸਥਿਤੀ ਕਰ ਕੇ ਵਧੀ ਪਰ ਚੀਨ ਦੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣ ਕਰ ਕੇ ਸੈਰ ਸਪਾਟੇ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਮੱਠਾ ਪੈ ਗਿਆ। 1974 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਲਦਾਖ਼ ਯੁੱਧਨੀਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਾਗੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਚਟਾਨੀ ਤਰਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਨਵ-ਪੱਥਰ ਕਾਲੀਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਬਾਦ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਨ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਈ ਅਬਾਦੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੀਰੋਦੋਤਸ, ਨਿਅਰਚਸ, ਮੈਗਾਸਥੀਨਜ਼, ਪਲੀਨੀ, ਅਤੇ ਟੋਲੈਮੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਕ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲਦਾਖ਼ ਕੁਸ਼ਨ ਸਮਾਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਫੈਲਿਆਂ ਜਦੋਂ ਪੂਰਬੀ ਲਦਾਖ਼ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੋਨ ਧਰਮ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ। ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬੋਧੀ ਪਾਂਧੀ ਛੁਆਨਜਾਂਗ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਿੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
1949 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਨੁਬਰਾ ਅਤੇ ਛਿਨਜਿਆਂਗ ਵਿਚਲੀ ਸਰਹੱਦ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰ ਰਾਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। 1955 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਛਿਨਜਿਆਂਗ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ-ਲੇਹ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਲੇਹ ਵਿਚਲੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ 16 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ਦੋ ਦਿਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਰਾਹ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੜਕ ਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਚੱਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ੋਜੀਲਾ ਦੱਰੇ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਸਾਢੇ ਛੇ ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮੀ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਰਾਜ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਦੇ ਰਾਜਖੇਤਰੀ ਤਕਰਾਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਕਾਰਗਿਲ 1947, 1965 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਸਮੇਂ ਟਾਕਰੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸੀ ਅਤੇ 1999 ਦੇ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਸੰਭਾਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੱਕਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਸੀ।
1999 ਦੇ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ "ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿਜੈ" ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਾ ਟੋਲੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਰਥਾਤ ਸ੍ਰੀਨਗਰ-ਲੇਹ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਦੇ ਇਲਾਕੇ ਕਾਰਗਿਲ, ਦਰਾਸ, ਮੁਸ਼ਕੋਹ, ਬਤਲੀਕ ਅਤੇ ਚੋਰਬਾਤਲਾ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਗਈਆਂ। ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੰਡਲੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪਾਸੇ ਦੀ ਕੰਟਰੋਲ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਲਿਹਾਜ਼ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਭੂਗੋਲਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀ ਲਿਹਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
1894 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਫ਼ੌਜੀ ਅੜਿੱਕਿਆਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੰਗ-ਮੈਦਾਨ ਹੈ। 1972 ਦੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ NJ 9842 ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪੈਂਦੇ ਸਕਤੋਰੋ ਰਿੱਜ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਯੁੱਧਨੀਤਕ ਬਿੰਦੂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੇ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਕੋਲ ਸਾਫ਼ ਯੁੱਧਨੀਤਕ ਨਫ਼ਾ ਹੈ।
1979 ਵਿੱਚ ਲਦਾਖ਼ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਾਰਗਿਲ ਅਤੇ ਲੇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1989 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬੋਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਸਕ ਦੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਮਤ ਵਾਲੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲੈਣ ਲਈ ਹੋਈਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਦਾਖ਼ ਸਵਰਾਜੀ ਪਹਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਲੇਹ ਅਤੇ ਕਾਰਗਿਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜੀ ਕੌਂਸਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪੂੰਜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
ਲਦਾਖ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਠਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ 3,000 ਮੀਟਰ (9,800 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਚਾਈ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ (ਬਾਲਤੀਯੂਲ) ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ, ਸਿੰਧ ਘਾਟੀਆਂ, ਦੁਰਾਡਾ ਜ਼ਾਂਸਕਰ, ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਕਸਾਈ ਚੀਨ ਅਤੇ ਨਗਾਰੀ, ਰੂਦੋਕ ਅਤੇ ਗੂਗੇ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨੁਬਰਾ ਘਾਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਸਮਕਾਲੀ ਲਦਾਖ਼ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਿੱਬਤ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਦੱਰੇ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕੁਨਲੁਨ-ਪਾਰ ਛਿਨਜਿਆਂਗ ਰਾਜਖੇਤਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਲਤਿਨ ਤਾਘ ਪਹਾੜ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੋ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਪੁਲੂ, ਨੇਪਾਲ ਵਿਖੇ ਮੇਲ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ "V" ਅਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਦਾਖ਼ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ ਵੰਡਾ ਪੁਲੂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਵੰਡ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰੂਦੋਕ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਉੱਭਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜੰਜਾਲ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਲਿੰਗ ਕਾਂਗੜੀ ਅਤੇ ਮਵਾਂਗ ਕਾਂਗੜੀ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਮਯੂਮ ਲਾ ਦੱਰੇ ਕੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਲਦਾਖ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਸਕਾਰਦੋ ਇਸ ਦੀ ਸਰਦ-ਰੁੱਤੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ ਜਦਕਿ ਲੇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ।
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ 4.5 ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਟ ਦੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆਈ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਖਿਸਕਣ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਖਿਸਕਾਅ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਹਿਮਾਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਭੁਚਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਦਾਖ਼ ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਜ਼ੋਜੀਲਾ ਕੋਲ ਦਰਮਿਆਨੀ ਉਚਾਈ (5,000-5,500 ਮੀਟਰ) ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਨੁਨ-ਕੁਨ ਦੀਆਂ ਜੌੜੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ (7000 ਮੀਟਰ) ਕੋਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਰੂ ਅਤੇ ਜ਼ੰਸਕਾਰ ਘਾਟੀਆਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ੰਸਕਰ ਲੜੀ ਨਾਲ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਔਲੂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਗਦੂਮ, ਸੁਰੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਬਾਦ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਘਾਟੀ ਪੈਂਸੀ-ਲਾ, ਜ਼ੰਸਕਰ ਦੁਆਰ, ਕੋਲ4,400 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਗਿਲ, ਸੁਰੂ ਘਾਟੀ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਨਗਰ, ਲਦਾਖ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਪਾਰ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਸੀ ਜੋ ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਲੇਹ, ਸਕਾਰਦੂ ਅਤੇ ਪਾਦੂਮ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ 230 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜ਼ੰਸਕਰ ਘਾਟੀ ਸਤੋਦ ਅਤੇ ਲੁੰਗਨਾਕ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੌਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੈਂਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਜੂਨ ਤੋਂ ਮੱਧ-ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਖ਼ੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਾਸ ਅਤੇ ਮਸ਼ਕੋਹ ਘਾਟੀ ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਹਨ।
ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਲਦਾਖ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ-ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰੱਮੁਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਗਰ — ਸ਼ੇ, ਲੇਹ, ਬਸਗੋ ਅਤੇ ਤਿੰਗਮੋਸਗੰਗ (ਪਰ ਕਾਰਗਿਲ ਨਹੀਂ), ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹਨ। 1947 ਦੀ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਇਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਲਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਲਦਾਖ਼ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮੱਖ ਚੋਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 6,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਦੱਰੇ 5,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਹੇਠਾਂ ਹਨ। ਪਾਂਗੋਂਗ ਲੜੀ ਲਦਾਖ਼ ਲੜੀ ਦੇ ਅਖਸ਼ਾਂਸ਼ (ਚੁਸ਼ੂਲ ਤੋਂ 100 ਕਿ.ਮੀ. ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਾਂਗੋਂਗ ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼) ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ 6,700 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਣਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਹਨ। ਸ਼ਿਓਕ ਅਤੇ ਨੁਬਰਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨੁਬਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਲੜੀ ਇੰਨੀ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ।
ਲਦਾਖ਼ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਠੰਡਾ ਮਾਰੂਥਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿਮਾਲਿਆ ਇੱਕ ਬਰਸਾਤੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਮਾਨਸੂਨੀ ਬੱਦਲ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਬਰਫ਼ ਹੈ।
ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘੋਖ ਫ਼ਰਦੀਨਾਂਦ ਸਤੋਲਿਕਸਜ਼ਕਾ, ਇੱਕ ਆਸਟਰੀਆਈ-ਚੈੱਕ ਪੁਰਾਪ੍ਰਾਣੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1870 ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਜੜ੍ਹ ਜੀਵਨ (ਬਨਸਪਤੀ), ਨਦੀ-ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਤਲ ਅਤੇ ਸੇਮ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਉੱਚੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਜੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਹਨ ਪੰਛੀ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿੱਘੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚੋਂ ਲਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਨੀ ਮਾਰੂ ਧਰਤੀ ਹੋਣ ਬਾਵਜੂਦ ਲਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ — ਕੁੱਲ 225 ਜਾਤੀਆਂ ਫ਼ਰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿੰਚਾਂ (ਛੋਟੀ ਚਿੜੀ), ਰੋਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰੈੱਡਸਟਾਰਟਾਂ ਅਤੇ ਚਕੀਰਾਹੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਆਮ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂਰੇ ਸਿਰ ਵਾਲੀਆਂ ਜਲ ਮੁਰਗੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਚਾਂਗਥਾਂਗ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਸਨੀਕ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਮਣੀ ਬਤਕ (ਰਡੀ ਸ਼ੈਲਡਰੇਕ) ਅਤੇ ਛੜ-ਸਿਰੀ ਹੰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਾਲੀ-ਧੌਣਾ ਸਾਰਸ, ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਉਪਜਾਤੀ, ਲਦਾਖ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਕਾਂ, ਲਾਲ-ਚੁੰਝੀ ਚੂਘ, ਤਿੱਬਤੀ ਬਰਫ਼-ਮੁਰਗਾ ਅਤੇ ਚਕੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦਾੜ੍ਹੀਦਾਰ ਗਿਰਝ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਆਮ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਹਨ।
ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਹੁਤ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਅਸਮਾਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਲਦਾਖ਼ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਮੋਹਰੀ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵੱਡੀ ਸੂਰਜੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ (National Large Solar Telescope, NLST) ਪੈਂਗਾਗ ਤਸੋ ਝੀਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੀਡੀਆ
ਸਰਕਾਰੀ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਕ "ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ" ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ "ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ" ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਲੇਹ ਵਿਖੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ ਜੋ ਦਿਨ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵੇਲੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਲਦਾਖ਼ੀ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜਲਸਾ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਬਰਾਦਰੀ ਦੀਵਾਨਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਧਾਰਨ ਬਜਟ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜੋ ਸੰਪੂਰਨ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ, ਲਦਾਖ਼ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਛਾਪਦੇ ਹਨ।
ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਧਿਕਾ
'''ਡਾ. ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਧਿਕਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਵਸਨੀਕ ਕੇਰਲੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੁਚੀਪੁੜੀ, ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ, ਕਥਕਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨ੍ਰਿਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਡਾ. ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਾਧਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੇ.ਕੇ. ਨਾਇਰ, ਇੱਕ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਉਟੈਂਟ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਰਾਜਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਠੱਰ ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਪਾਨੀਕਰ ਅਤੇ ਮਧੰਗਮਮੈਵਥਾਰਿਜ ਗੁਰੂ ਪੁੰਨਿਆਪਿੱਲਾਇ ਤੋਂ ਕਥਕਾਲੀ ਸਿੱਖੀ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੈਰਥੁਰੁਥੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਚਿੰਨਾਮਮੂ ਅੰਮਾ, ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸਾਥੀਭਾਮਾ ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਪਦਮਨਾਭਨ ਨਾਇਰ ਦੀ ਸਾਇਆ ਹੇਠ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਰਹੂਮ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕਲਿਆਣੀ ਕੁਟੀ ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਕਲਮੰਡਲਮ ਪਦਮਨਾਭ ਅਸਹਨ ਅਧੀਨ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।
ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ
ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਚ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ.ਐਚ.ਓ. ਡੈਲੀਗੇਟ, ਸਾਰਕ ਡੈਲੀਗੇਟ, ਕੂਟਨੀਤਕ, ਸੋਵੀਅਤ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਸਨੇ ਵਿਆਪਕ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਢਲੈ ਅੱਟਮ ਡਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲੇ 1940 ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਕਦਮਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਥੀਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਅਤ ਦਾ ਆਗਮਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹੈਨਰੀ ਵਾਡਸਵਰਥ ਲਾਂਗਫੈਲੋ
ਹੈਨਰੀ ਵਾਡਸਵਰਥ ਲਾਂਗਫੈਲੋ  (27 ਫਰਵਰੀ 1807 – 24 ਮਾਰਚ 1882) ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਕਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਪਣਾਉਣਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਰਨ-ਭਾਂਤ ਸਰਬੰਗੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇਹੀ ਉਸਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਕਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮਪੂਰਵਕ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਕੰਠ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦ ਵਿਲਡਿੰਗ ਆਫ਼ ਦ ਸ਼ਿਪ ਨਾਮਕ ਕਵਿਤਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਿੰਕਨ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਡਲ੍ਹਕ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕੁੱਝ ਪਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਚਮੁੱਚ ਇੱਕ ਵਚਿਤਰ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਲਾਂਗਫੈਲੋ ਪਹਿਲਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦਾਂਤੇ ਦੀ ਡਿਵਾਇਨ ਕਮੇਡੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ
ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ  ਲੀ ਸ਼ਾਊ ਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 750,000 ਪ੍ਰਿੰਟਿਡ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ। ਅਤੇ 286,00 ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਲੇਕਟਰੋਨਿਕ ਫ਼ੋਰਮੇਟ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇ-ਜਰਨਲ ਅਤੇ ਆਡੀਓ-ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਵੀ ਕੋਲੇਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆਂ ਭਾਗ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫੋਮ ਵਿੱਚ ਹਨ।
1991 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਖੁਲੀ ਤਾਂ ਡੇਵਿਡ ਵਿਲਸਨ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ  ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇ-ਜਰਨਲ ਅਤੇ ਆਡੀਓ-ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਵੀ ਕੋਲੇਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਬ ਤੋਂ ਵਦੀਆਂ ਭਾਗ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਡਿਜੀਟਲ ਫੋਮ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਇਨਾ ਦੀ ਵੀ ਕੋਲੇਕਸ਼ਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ
ਪਤਾਰਸੀ ਕਲਾਂ
ਪਤਾਰਸੀ ਕਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇੜਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ
ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ (19 ਅਗਸਤ 1907 – 19 ਮਈ 1979) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਉੱਤਮ ਸਮਾਲੋਚਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਆਚਾਰੀਆ ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1907 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਬਲੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੁਬੇ-ਕਾ-ਛਪਰਾ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਅਨਮੋਲ ਦਿਵੇਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਪੰਡਤ ਸਨ। ਦਿਵੇਦੀ ਜੀ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਡਿਲ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਟਰ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਬਾਦ ਆਪ ਜੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸ਼ਾਂਤੀ-ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਕਸ਼ਿਤੀਮੋਹਨ ਸੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੂਚਨਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪਰੋਦਯੋਗੀਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਰੋਦਯੋਗੀਕੀ  ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1976 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇ- ਸ਼ਾਸਨਾ ਸਬੰਧੀ ਸਮਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ ਦਾ ਨਾਂ ਮੋਹਰੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਏਕਮ 1967, ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੌਣੇ 1973 ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਚਾਨਣੀ 1982ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਾਫੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮਸਲਾ ਹੈ। ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਸਫਰ ਦੋਰਾਨ ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਰੂਰ ਕਬੂਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨਕਸਲੀ ਕਵੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰ ਧੀਮੀ ਹੈ। ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਕਦੀ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿਸੇ ਵਕਤੀ-ਆਵੇਸ਼ ਅਧੀਨ ਲਿਖੀ। ਮੇਰੀ ਕਵਿਤਾ ਚ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਠਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬਾਵ ਕਬੂਲਣਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਹੈ,ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ. ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਕਸਲੀ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਦਾ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਕਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਯਥਾਰਥ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਬਿਆਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।।
ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਡੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਤ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ।
ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇਰੀ ਮੇਰੇ ਵਿਹੜੇ ਚ ਸੱਪਾ ਦੀਆਂ ਸਿਰੀਆਂ ਖੜਕੇ ਮੁਸਕਰਾਈਆਂ ਬੜਾ ਚਿਰ ਨਾਚ ਨੱਚਿਆ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੇ
ਫ਼ਤਿਹਜੀਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਖੋਖਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਵਵਿਚ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਅਤੇ ਸੋਚਹੀਣ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਮਾਂ ਜਦ ਤੂੰ ਮਾਂ ਸੈਂ ਤੇ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂ ਤੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗਿਆ ਵੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੈਂ ਮੈਂ ਰੋਦਾਂ ਰੋਦਾ ਵੀ ਹੱਸਦਾ ਸਾਂ ਜਦ ਤੂੰ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪੁੱਤਰ ਪੁੱਤਰ ਆਖ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਤੇ ਮੈਂ ਬੇਬਸੀਆਂ ਤੋਂ ਖਿਝਿਆ ਖਿਝਿਆ ਤੈਨੂੰ ਘੂਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਫ਼ਤਹਿਜੀਤ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧੀਤ ਹੁੰਦਿਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਾਤਲ ਹੈ ਦੁਵੱਲੀ ਤੋਰ ਤੁਰਦੇ ਨੇ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਗਿਲਾ ਕਰਦੇ ਸਦਾ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਜੀਂਦੇ ਨੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਅਜੀਤ ਕੌਰ
ਅਜੀਤ ਕੌਰ (ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ 1934) ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਖਾਸ ਕਰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਦਸਤਖ਼ਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ "ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇ-ਵਾਕੀ ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਤੀਵੀਂ-ਮਰਦ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਟੱਕਰਾਂ ਨੂੰ, ਇਕੱਲਤਾ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ, ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਅਨੁਸਾਰ "ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਗੁਰਬਤ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅੱਸੀਵਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੁਖ਼ਾਂਤ ਤੀਕ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ਼ ਲੇਖ਼ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖ਼ੀਆਂ ਹਨ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੇਵਲ ਨਾਰੀ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਗਾੜਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਬੇਸ਼ਰਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਨਾਰੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ 1934 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਬਜਾਜ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੇਕਰਡ ਹਾਰਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਅਜੇ ਉਹ ਦਸਵੀਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਕਾਰਨ ਪਰਵਾਰ ਸਿਮਲੇ ਆ ਗਿਆ। 1948 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਐਮ ਏ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਬੀ ਐੱਡ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਰਦੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਦਾ ਕਈ ਦੇਸ਼ੀ - ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਡੈੱਡ ਐਂਡ ਚਰਚਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ - ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ, ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼, ਗੌਰੀ, ਕਸਾਈਬਾੜਾ, ਕੂੜਾ-ਕਬਾੜਾ, ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਖੂਹ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਨਾ ਮਾਰੋ ਉੱਤੇ ਟੀਵੀ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਗੁਲਬਾਨੋ, ਚੌਖਟ ਅਤੇ ਮਾਮੀ ਉੱਤੇ ਟੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934
ਨਿਊਕਲੀ ਬੰਬ
﻿ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਜਾਂ ਐਟਮ ਬੰਬ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਜਾਂ ਪਲਾਟੀਨਮ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਬਰਤਾਨੀਆ, ਫ਼ਰਾਂਸ, ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਇਸਰਾਈਲ, ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਇਕ ਐਟਮ ਬੰਬ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਆਮ ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਐਟਮ ਬੰਬ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਿਟਲ ਬੁਆਏ, 6 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਦਾ ਕੋਡ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਨਾਮ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲਿਟਲ ਬੁਆਏ ਜੰਗੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਸੀ। 6 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ ਸੀ "ਫੈਟ ਮੈਨ", ਜੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਵਿੱਚ 1,40,000 ਲੋਕ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਵਿੱਚ 70,000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕਰੀਬ 300 ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 272 ਮਾਰੇ ਗਏ, 1780 ਨਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1684 ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ 45 ਵਿੱਚੋਂ 42 ਹਸਪਤਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ। ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ। ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਕਿਰਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। inhbbn
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਥਿਆਰ
ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ
ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ (ਜਰਮਨ: (die) Schweiz (ਡੀ) ਸ਼ਵਾਇਤਸ, ਫਰਾਂਸਿਸੀ: (la) Suisse (ਲਿਆ) ਸੁਈਸ, ਲਾਤੀਨੀ: Helvetia ਕੋਨਫੋਦੇਰਾਤਿਓ ਹੇਲਵੇਤੀਆ), ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਸ੍ਵਿਸ ਰਾਜਮੰਡਲ (Swiss Confederation) ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਗਣਤੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ੨੬ ਕੈਂਟਨਾਂ (ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਨ ਇਸ ਸੰਘ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਰਮਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫ਼੍ਰਾਂਸ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਔਸਟ੍ਰੀਆ ਅਤੇ ਲੀਖਟਨਸ਼ਟਾਈਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ । ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਐਲਪਜ਼ ਪਹਾੜਾਂ, ਸ੍ਵਿਸ ਪਠਾਰ ਅਤੇ ਜੂਰਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੁਲ ਖ਼ੇਤਰਫ਼ਲ ੪੧,੨੮੫ ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਹੈ। ਚਾਹੇ ਐਲਪਜ਼ ਪਰਬਤਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਲ ੮੦ ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ੍ਵਿਸ ਪਠਾਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਨੇਵਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹਨ । ੲਿਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ 'ਯੂਰਪ ਦਾ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਿਸ ਰਾਜਮੰਡਲ ਦਾ ਬਹੁਤੇਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ੧੮੧੫ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਸਨੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੋਈ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਅਤੇ ੨੦੦੨ ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਪਰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਨੀਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਮਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ "ਰੈੱਡ ਕ੍ਰਾਸ" ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ 'ਯੂਰਪੀ ਮੁਕਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੰਗਠਨ' (European Free Trade Association) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 'ਸ਼ੰਜੰ ਖ਼ੇਤਰ' (Schengen Area) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਆਰਥਿਕ ਖ਼ੇਤਰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਪ੍ਰ੍ਤੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਤੀ-ਬਾਲਗ਼ ਸੰਪਤੀ (ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਣ-ਵਿੱਤੀ) ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਅਤੇ ਜਨੇਵਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੂਜੇ ਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਰਜੇ ਤੇ ਹਨ । ਇਸਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਸਮੁੱਚੀ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਨਤਾ ਛੱਤੀਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲ ਦੇ ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਠ੍ਹਾਰਵੇਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ।
ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ : ਜਰਮਨ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਜੁੜਦੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸ੍ਵਿਸ ਲੋਕ, ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਰਮਨ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸਾਂਝੀ ਨਸਲ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ । ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦੀ ਡਾਢੀ ਸਮਝ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਸਾਝੀਆਂ ਕਦਰਾਂ (ਸੰਘਵਾਦ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੋਕਤੰਤਰ) ਅਤੇ ਐਲਪਾਈਨ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਵਿਸ ਰਾਜਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ੧ ਅਗਸਤ ੧੨੯ ੧ ਨੂੰ ਮਿਥੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸ੍ਵਿਸ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਮ
ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰ(Switzer) ਸ੍ਵਿਸ(Swiss) ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਲੁਪਤ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ੧੬ਵੀਂ ਤੋਂ ੧੯ ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ 'ਸ੍ਵਿਸ' ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ 'ਸ੍ਵੀਸ'(Suisse) ਤੋਂ ਉਧਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ੧੬ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਲਾ ਟਾਨ ਸਭਿਅਤਾ ਈਸਾਪੂਰਵ 450 ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਈਸਾ ਦੇ 15 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ  ।  ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਜੇਂਟਾਇਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਲੋਂ ਆਜਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾੰਮ੍ਰਿਾਜਾਂ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਰਿਹਾ ।
ਸੰਨ 1798 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨੇਪੋਲਿਅਨ ਨੇ ਇੱਥੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ।  ਦੋਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ।  ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ 1917 ਤੱਕ  ਲੇਨਿਨ ਇੱਥੇ ਰਹੇ ਸਨ ।
ਭੂਗੋਲ
ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਆਲਪਸ ਪਹਾੜ ਸ਼ਰੇਣਿਆ ਹਨ । ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਹਨ -  ਜੇਨੇਵਾ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।  ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰਿਆ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਕੈਟ ਬਲਾਕੀ
ਕੈਟ ਬਲਾਕੀ ਇੱਕ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਬਲਾਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਇਨਵੁੱਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਲਨੱਟ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਲਾਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੈਂਡਰ-ਕੁਈਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸ-ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਬਲਾਕੀ ਨੇ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਆਰਟਸ ਤੋਂ 2012 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰੈਕਟਰ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਫ.ਏ. ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਬਲਾਕੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਬਲੌਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਕੈਟ ਬਲਾਕੀ ਨਸਲ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਲਾਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹਾਂ, ਕਾਲੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਟਰਾਂਸ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਸਲ 'ਚ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ, ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।"
2017 ਵਿੱਚ ਬਲਾਕੀ ਨੇ ਟਰੂ ਟੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸਲਵਾਦ, ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਬੀਆ, ਕਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਸੇਜ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਬਲਾਕੀ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਦੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿੰਗ ਸਰਵਨਾਂ ਬਾਰੇ ਬਜ਼ਫੀਡ ਵੀਡੀਓ 'ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚੇਸਕਾ "ਚੇਸਕੇਲੇ" ਰੈਮਸੇ ਅਤੇ ਏਰੀ ਫਿਟਜ਼ ਵਰਗੇ ਯੂ-ਟਿਊਬਜ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ ਐਡਵੋਕੇਟ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਉਸ ਦੇ  ਯੂ-ਟਿਊਬ ਵੀਡੀਓ ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸਾਧਨਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ"।
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ
2015 ਵਿੱਚ, ਬਲਾਕੀ ਨੇ ਰਾਮਸੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ "ਸਮਟਾਈਮਜ਼ ਯੂ ਆਰ ਏ ਕੈਟਰਪਿੱਲਰ" ਨੂੰ ਐਨੀਮੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਯੂ-ਟਿਊਬਰ ਫ੍ਰੈਂਚੇਸਕਾ ਰਾਮਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਾਰੀਵਾਦ, ਅਪਵਰਤੀ , ਮਾਈਕ , ਅਤੇ ਐਮਟੀਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹੋਰ ਉੱਦਮ
ਬਲਾਕੀ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਦੇ ਬਲਾਕੀ ਵਾਇਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਬਲੈਕ ਨੇ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਦੇ 2015 ਕਾਮਿਕ-ਕੌਨ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਟੋਲੇਡੋ ਦੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਇਤਿਹਾਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੇਖਕ
ਜੌਨ ਆਫ਼ ਆਰਕ
ਜੌਨ ਆਫ਼ ਆਰਕ  ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਈ 1431 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜਦੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜੌਨ ਆਫ਼ ਆਰਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੈਕਸ ਡੀ ਆਰਕ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇਜ਼ਾਬਲੇ ਸੀ। ਜੌਨ ਆਫ਼ ਆਰਕ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਕੈਂਥਲਿਕ ਸੰਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਸੀ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਸੁਨੇਹੇ ਮਿਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਚਾਰਲਸ ਸੱਤਵਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈਂ।
ਜੌਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਵਾਏ। ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਭੂਖੰਡ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਸਮੀ ਰਾਜਾ ਚਾਰਲਸ ਸੱਤਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਜੌਨ ਨੇ ਜਦੋਂ ਚਾਰਲਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰੱਬੀ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰਲਿਅੰਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਰਲਸ ਨੇ ਜੌਨ ਨੂੰ ਆਰਲਿਅੰਸ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋੜਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਆਰਲਿਅੰਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜੌਨ ਨੇ ਨਿਰਾਸ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨੌਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ - ਅੰਦਰ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚੁਸਤ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਓੜਕ ਇਸ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਸੱਤਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਇਆ। ਕਾਨਪੀਏਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੁੜੈਲ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕੇਵਲ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। 24 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਚਾਰਲਸ ਸੱਤਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੋਧ ਤੇ ਪੋਪ ਕਲਿਕਸਟਸ ਤੀਸਰੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 1909 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1920 ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ
ਦਾਧੀ
ਦਧੀ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਰੂਪਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ  ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ  ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਨੰਗਲ - ਰੂਪਨਗਰ - ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰੋਡ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗ 21) 'ਤੇ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਯਨਾ ਆਪਟੇ ਜੋਸ਼ੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਂਤਾ ਆਪਟੇ, ਇੰਦਰਾਬਾਈ ਕੇਲਕਰ ਅਤੇ ਯਸ਼ਵੰਤ ਬੂਆ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੋਵਿੰਦਰਾਓ ਪਟਵਰਧਨ, ਅੰਨਾ ਪੇਂਧਰਕਰ, ਨਰਾਇਣ ਬੋਦਾਸ ਤੋਂ ਨਾਟਯ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਰਵਿੰਦ ਪਿਲਗਾਂਵਕਰ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਵੀ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ (ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਾਰਤ)।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ. ਸਕ੍ਰਿਪਟਿੰਗ
ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਕੋਡ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ. ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਐਲੀਮੇੰਟਸ ਕਿਸਮਾਂ
ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਐਲੀਮੇੰਟਸ ਸਿਫਰ ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਬਾਰ ਹੈਡ (HEAD) ਤੇ ਬੋਡੀ (BODY) ਐਲੀਮੇੰਟਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅੰਤਰੀਵ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਅੰਤਰੀਵ ਘਟਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (Intrinsic event attributes)
ਘਟਨਾ (event) ਵੈਬ ਪੇਜ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਅੰਸ਼ਾਂ (elements) ਲਈ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ:
ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਈਵੇਂਟ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਨਿਮਨ-ਲਿਖਤ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ :
ਤੇ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਉਸਰ ਇੰਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਇਵੇੰਟ ਐਟ੍ਰੀਬਿਉਟ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ. ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ
ਗਹਿਲ
ਗਹਿਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਵਗਦੀ ਨਹਿਰ ਬਠਿੰਡਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੀ ਬੁਰਜੀ (ਨੰਬਰ 202500) ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਸਿਆ ਪਿੰਡ ਗਹਿਲ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ 1762 ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ ‘ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ’ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਖੂਨੀ ਝੜਪ ਗਹਿਲ ਦੀ ਝਿੜ੍ਹੀ ਵਾਲੀ ਢਾਬ ’ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਨ ਇਹ ਪਿੰਡ ਵੀ ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹਿਰ ਦਾ ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਫਰਵਰੀ 1762 ਨੂੰ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੀਲਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੇੜਲੇ ਕੁੱਪ-ਰੋਹੀੜਾ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਕੱਤਰ ਸਿੱਖਾਂ ਉਪਰ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਮੋੜਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਚਦੀ ਵਹੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਗਹਿਲ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਝਿੜ੍ਹੀ ਵਾਲੀ ਢਾਬ ’ਤੇ ਪੁੱਜੇ। ਕੁਝ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਦੋਂ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਜਾਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੂਹੇ ਭੇੜ ਲਏ ਸਨ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲੇ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਬਚਦੀ ਬਚਾਉਂਦੀ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਵਹੀਰ ਗਹਿਲ ਝਿੜ੍ਹੀ ਦੀ ਢਾਬ ’ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਅਬਦਾਲੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਤਲੇਆਮ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਢਾਬ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਨਸਾਨੀ ਖੂਨ ਅਤੇ ਮਿੱਝ ਦੇ ਰਲਾਅ ਨਾਲ ਸੂਹਾ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੀਲਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਫ਼ਨਾਹ ਹੋਈ ਸਮਝ ਕੇ ਅੱਕੀ-ਥੱਕੀ ਅਬਦਾਲੀ ਫੌਜ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਗਹਿਲ ‘ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ’ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ।
ਸਹੁਲਤਾ
ਬਾਜੇ ਕੇ ਠੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੋ ਬਜ਼ੁਰਗ ਭਰਾ ਖੁਆਜ਼ਾ ਦੇ ਗਹਿਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਹਿਲ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੋਹੜੀ ਗੱਡੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗਹਿਲ ਪਿਆ। ਰਕਬਾ 1572 ਏਕੜ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ 4166 ਦਰਜ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਗਰਜਾ ਸਿੰਘ (1904-1977) ਸਿਰਮੌਰ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਗਰਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਮਾਂਦਾਰ ਜੀਵਣ ਸਿੰਘ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦੇ 13 ਅਪਰੈਲ 1919 ਦੇ ਸਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਫਰੰਗੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ 15 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ 20 ਫਰਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਰੇ ਖੂਨੀ ਸਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ ਗਹਿਲ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਬਾਬੂ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਗਿਆਨੀ ਗਰਜਾ ਸਿੰਘ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਚਿੜੀਆ, ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਅੰਗ ਰਹੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਡੇਰਾ ਸੰਤ ਬੀਰਮਦਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿੱਦਿਅਕ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਗਹਿਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚਿਰਾਂਦ
ਚਿਰਾਂਦ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ  ਦੇ ਸਾਰਣ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ ਹੈ।  ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਟਿੱਲਾ ਹੈ ਜੋ ਨਵ-ਪਥਰ ਯੁੱਗ (ਲਗਪਗ 2500-1345 ਈਪੂ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਰਿਕਾਰਡ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਚਿਰਾਂਦ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈਆਂ ਵਿੱਚ 25,000 ਈਪੂ ਤੋਂ 30 ਈਸਵੀ ਤਕ ਤੈਹਬੰਦ ਨੀਓਲਿਦਕ, ਕੋਲਕੋਲਿਦਕ, ਅਤੇ ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਥਿਤੀ
ਚਿਰਾਂਦ ਪਿੰਡ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਘੱਗਰ ਨਦੀ, ਰੇਵਾਲਗੰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੋਨ ਦਰਿਆ ਚਿਰਾਂਦ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਟਿੱਲੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤਕਰੀਬਨ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.6 ਮੀਲ) ਇੱਕ ਸੁੱਕੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਗੰਡਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵ੍ਲਾਵੇਂ ਖਾਂਦੇ ਖੁਸ਼ਕ ਲੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿਰਾਂਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਾਰ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੁਰਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਕਟੌਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਛੱਜੇ ਹੋਏ ਟਿੱਬੇ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਅਤੇ ਠੀਕਰ ਦਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਟਿੱਲੇ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਬੁਲ ਮੁਜਫ਼ਰ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ 1503 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਣਾਵਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਮਸਜਿਦ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਪਿਲਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Chirand ਸਥਿਤ ਹੈ 14 km ਤੱਕ Chhapra, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ., ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਬਾਰੇ 0.5 km2 ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ.
ਜਲਵਾਯੂ
ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਸ਼ 125 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (49 ਇੰਚ) ਹੈ। 125 cm. ਬਹੁਤੀ ਬਾਰਸ਼ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੇ ਹੜ੍ਹਾਂ  ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਜਮ੍ਹਾਂ  ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦਰਿਆ ਖੋਰ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 10 ਮੀਟਰ (33 ਫੁੱਟ) ਟਿੱਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖੋਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨੋਨੀਆ ਟੋਂਲਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਪਿੱਚਿੰਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਖੋਰੇ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿਰਾਂਦ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2971 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 520 ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਰਦ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1600 ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 1371 ਹੈ। ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 61.09% ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੀ 61.80% ਹੈ।
ਸੇਅਲੇਅ-ਡਿੱਕਸਨ ਬਣਤਰ
ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ, ਸੇਅਲੇਅ-ਡਿੱਕਸਨ ਬਣਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅਰਥਰ ਸੇਅਲੇਅ ਅਤੇ ਲੀਓਨਾਰਡ ਇਉਜੀਨ ਡਿੱਕਸਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਫੀਲਡ ਉੱਤੇ ਅਲਜਬਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਅੰਕ ਦੀ ਪਿਛਲੇ ਅੰਕ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਲਜਬਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੇਅਲੇਅ-ਡਿੱਕਸਨ ਅਲਜਬਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਣਿਤਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਲਜਬਰੇ ਹਨ।
ਸੇਅਲੇਅ-ਡਿੱਕਸਨ ਬਣਤਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਲਜਬਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਲਜਬਰੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿੱਧੇ ਜੋੜ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣਨਫਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਕੰਜੂਗੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਐਲੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਉਸੇ ਐਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਕੰਜੂਗੇਟ ਦੇ ਗੁਣਨਫਲ ਨੂੰ (ਜਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸਦੇ ਵਰਗਮੂਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੌਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੇਅਲੇਅ-ਡਿੱਕਸਨ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਾਸਤਵਿਕ ਫੀਲਡ ਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਮ ਵਿਵਸਥਾ ਗੁਆਚਦੀ ਹੈ, ਫੇਰ ਗੁਣਨਫਲ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਵਟਾਂਦਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ (ਕਮਿਊਟੇਟੀਵਿਟੀ), ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਗੁਣਨਫਲ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗਤਾ (ਐਸੋਸੀਏਟੀਵਿਟੀ) ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸੇਅਲੇਅ-ਡਿੱਕਸਨ ਬਣਤਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਲਜਬਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਲਜਬਰੇ ਵੱਲ ਦੁੱਗਣੀ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਜਬਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਰਸਾਇਣਿ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। thumbnail ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ, ਅਣੂਆਂ, ਕਰਿਸਟਲਾਂ (ਰਵਿਆਂ) ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਕਤ ਹੋਈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੋਈ ਊਰਜਾ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ
ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਵਿਨਿਆਸ ਰਸ + ਅਇਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮਤਲਬ ਰਸਾਂ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕੇਮਿਸਟਰੀ (Chemistery) ਕਿਹਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਅਲਕੇਮੀ (Alchemy) ਤੋਂ ਬਨਿਆ ਹੈ। ਅਲਕੇਮੀ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਮਿਆ (kīmīa, كيميا) ਤੋਂ ਅਤੇ ਕਿਮਿਆ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ χημεία ਤਂ ਬਨਿਆ ਹੈ।