cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ: “ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਜਿਤ ਅਜਿਹੇ ਦੋ ਸੁਤੰਤਰ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਲਿਕ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ, ਵਿਕਾਸ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ-ਵਿਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਬੜੇ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਮੌਲਿਕ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਦੂਸਰੇ ਦੀਆਂ ਅਧਿਐਨ-ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।`` “ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਅਧਿਐਨ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।`` “ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਿਰੋਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਾਹਿਤਕ ਅਧਿਐਨ ਮਾਤਰ।`` “ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਖੋਜ, ਜੀਵਨੀ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਲੇਵਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਦੀ ਹੈ।`` “ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਆਧਾਰ ਸਮੀਖਿਆ-ਵਿਧੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਉਦੇਸ਼ ਇੰਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪਰੰਤੂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਆਪਣਾ ਇਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਉਦੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।`` “ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫੈਸਲਾਕੁਨ ਨੁਕਤਾ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਵੇਂ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ।``
“ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਝੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਅਧਿਕ ਤਰਕ ਸੰਗ ਹੈ।`` 	‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ’ ਡਾ. ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 1946 ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 1949, 1952ਈ. ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਝੁਕਾਵਾਂ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਕ੍ਰਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
“ਸਾਹਿਤ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੋਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਹੰਸ ਚੋਗ`, ‘ਕੋਇਲ ਕੁ` ਅਤੇ ‘ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ` ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ ਦਾ ਆਰੰਭ-ਬਿੰਦੂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦਿਸ਼ਟ ਉਦੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।``
“ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਸੁਚੇਤ ਯਤਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਤਿ ਸਜਗਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਗੋਰਵ ਸਥਾਪਤੀ, ਸਾਹਿਤਿਕਤਾ ਆਧਾਰਿਤ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ, ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲਵੰਡ ਆਦਿ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣਾਂ ਵਜੋਂ ਉੋਜਾਗਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਜਾਂ ਜਰਾ ਡੂੰਘੇਰਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਨੂੰ ਅਚੇਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲਕ੍ਰਮਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।``
“ਹੰਸ ਚੋਗ ਵਿੱਚ ਕਾਲਵੰਡ ‘ਪੁਰਣਾ ਸਮਾਂ`, ‘ਵਿਚਲਾ ਸਮਾਂ` ਨਵਾਂ ਸਮਾਂ, ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ‘ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ` ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਵੰਡ ‘ਮੁਗਲਈ`, ਮੁਲਤਾਨੀ ਅਤੇ ‘ਖਾਲਸਾਈ` ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਰਲਗਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿਧੀ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅਭਾਵ ਹੈ।``
“ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਇਹ ਯਤਨ ਕਾਲਕ੍ਰਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ।``
ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
“ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਾਹਿਤ-ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਾਲਕ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਸਮੱਗ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਰਨ ਰਹਿਤ ਨਿਰਪੇਖਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਾਲਕ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਹੇਠ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਰਵੀ ਹੰੁਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇਸੇ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪਿਛਲੇ ਇਤਿਹਾਸ-ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਬੜੇ ਸਜਿੰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।``
“ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਮੱਗ੍ਰ ਸਰਵੇਖਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਅੰਤਰ-ਕ੍ਰਿਆ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਿਥਿਆ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਕੌਮ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਉਤਾਂਹ ਨਹੀਂ ਉਠ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਾਜਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।``
“ਜਿਥੇ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮੂਲੋਂ ਗਾਇਬ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਤੁਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਜਟਿਲ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ। ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੰੁਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਉਲੇਖ ਨਹੀਂ। ਕਾਲਕ ਇਕਾਈਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੜੀ ਨੇੜਿਓ ਜੁੜੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਆਧਾਰਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਜੀਵਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।``
“ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਰਪੇਖ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੈ।``
“ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਇਤਿਹਾਸ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੱਥਮੂਲਕ ਅਨੁਸੰਪਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਅਧਿਕ ਬਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਸੰਬੰਧੀ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਨਵੀਨ ਖੋਜ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮੋ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤਿ ਉਪਭਾਵਕ ਪ੍ਰਤਿਬੱਧਤਾ ਸਮੁੱਚੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਅਧਿਕ ਅੰਤਰਮੁੱਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਪੇਖਤਾ ਮੂਲਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਦਭਵ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਪਰ ਹੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮੱਗ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਲ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਰਚਿਤ ਹੈ।``
ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
“1952 ਵਿੱਚ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ ਅਤੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਚਿਤ “ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ`` ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਲਿਕਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤਿਬੱਧਤਾ, ਸਾਹਿਤ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ।``
“ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਆਪਣੇ ਆਰਥਕ ਆਧਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਅਗਿਕ ਸੁਭਾਅ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਲੇਖਕ ਇਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਰਚਿਤ ਹੈ। ਕਾਲਕ ਇਕਾਈਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਆਧਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।``
“ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੌਵ ਰਾਹੀ ਰਚਿਤ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ` ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਇਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇਸ ਪਿਛੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਇਤਿਹਾਸ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਧਾਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਸੇਰੇਬਰੀਆਕੋਵ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੋ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ‘ਸੁਰਮਿਆ ਦਾ ਵਿਰਸਾ` ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।``
“ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਬਹੁਪਾਸਾਰੀ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕ ਬਾਹਰਮੁੱਖੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਫੈਸਲਾਕੁਨ ਮੁੱਢਲਾ ਨੁਕਤਾ ਉਸ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਇਕਾਈ ਦੀ ਆਪਸੀ ਡਾਇਲੈਕਟਿਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਕ ਨਾਇਕ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਆਦਰਸ਼ਾਂ, ਬਿੰਬਾਂ, ਮਿੱਥਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਰੁਪਾਂਤਰਣ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਸਾਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।``
ਸਿੱਟਾ:
ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਅਣਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅਣ-ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਲਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ। ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅਣਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਜਾਂ ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਕਰ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਵਸਤਾਂ ਇੱਕੋਂ ਜਿਹੀਆ ਹਨ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅਣਸਾਹਿਤ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਲਿਖਤ ਸਾਹਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਹੋਣੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੇ ਨਿਰਣਾ ਲਿਖਤ ਵਿਚਲੇ ਭੇਦਕਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾ ਆਉਂਦੀਆਂ ਉਥੇ ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਜਾ ਅਣਸਾਹਿਤ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰੀ ਬੀੜ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆਂ
ਕਈ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ-ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥਲੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਰੂਪ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ‘ਜੰਗਨਾਮਾ’ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ‘ਵਾਰ’ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਲੋਚਕ ਕਿੱਸਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਗਏ ਸਾਹਿਤ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਸਾਡੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅਸਮੱਰਥ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਾਏ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਂਦੇ। ਸੋਂ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁਲਾਕਣ ਦਾ ਮਿਆਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ
ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਅੱਗਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮੁਲਾਕਣ ਦਾ ਮਿਆਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਪ ਵਸਤੂ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੇ ਵਸਤੂ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕੇਵਲ ਵਸਤੂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਰੂਪ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੋ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਲ ਵੰਝ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅਣਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਇੱਕਤਰੀਕਰਨ, ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਲੋਚਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਆਲੋਨਾਤਮਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਮਿਆਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ।
ਬੇਲਾ ਬੁੱਕਸ
ਬੇਲਾ ਬੁੱਕਸ ਫਲੋਰੀਡਾ ਦੇ ਟੱਲਾਹਾਸੀ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਲੇਸਬੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪ੍ਰੈਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਕੈਲੀ ਸਮਿੱਥ ਨੇ ਹੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਡਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ ਏ ਵੂਮੈਨ'ਸ ਪ੍ਰੈਗ੍ਰੇਟਿਵ ਬੁੱਕਸਟੋਰ ਨਾਲ ਸਮਿਥ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। ਬੇਲਾ ਬੁੱਕਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜੈਕ ਰਸਲ ਟੇਰੇਅਰ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਕੋਰਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਥ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਲਿੰਡਾ ਹਿੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਪਿੰਸਟਰ ਇੰਕ ਅਤੇ ਬੀਨਪੋਲ ਬੁੱਕਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਹਿੱਲ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਟੱਲਾਹਾਸੀ ਲੈ ਗਈ।
2001 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਧਿਆਨ ਲੈਸਬੀਅਨ ਗਲਪ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਰੋਮਾਂਸ, ਲੈਸਬੀਅਨ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਲੇਸਬੀਅਨ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਗਲਪ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਲੇਸਬੀਅਨ ਈਰੋਟਿਕਾ ਛੋਟਾ-ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਨਾਇਡ ਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਬੈਕਸਟੌਕ ਖਰੀਦਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਨ ਰੂਲ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੂਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਟਾਇਡ ਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਬੈਕਸਟੌਕਸ ਖਰੀਦਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਨਿਊ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪ੍ਰੈਸ ਲਈ ਵੰਡ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਡਰੇਹਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 2008 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਐਲੇਨ ਹਾਰਟ ਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਮੁੜ-ਛਪਾਈ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਇੱਕ ਆਮ ਉਤਪਾਦਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 24-30 ਟ੍ਰੇਡ ਪੇਪਰਬੈਕ ਰੀਲਿਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਲਾਸਿਕ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸਿਰਲੇਖ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।
ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਫਰਾਂਸ ( ਕੇ.ਟੀ.ਐਮ. ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ, ਐਡੀਸ਼ਨਜ਼ ਡੈਨਸ ਲ'ਏਗਰੇਨੇਜ ), ਜਰਮਨੀ ( ਵਰਲਾਗ ਕ੍ਰੱਗ), ਸਪੇਨ (ਈਗਲਜ਼) ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ (ਲੈਪ੍ਰੈਸ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਆਲਟੀ ਪੇਪਰਬੈਕ ਬੁੱਕ ਕਲੱਬ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਡ, ਇਨਸਾਈਟ ਆਊਟ ਬੁੱਕ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਹਾਰਡਕਵਰ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੁਝ ਸਿਰਲੇਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
2012 ਤੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਛੋਟੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਸਨਮਾਨ
ਇਸ ਦੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੈਟਾਲਾਗ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਰਟ ਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਲੰਬੜਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਾਂ ਗੋਲਡਨ ਕ੍ਰਾਊਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਲਾਂਬੜਾ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ''ਸੁਤੰਤਰ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਪ੍ਰੈਸ ਅਵਾਰਡ'' ਜਿੱਤਿਆ।
ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ
ਉੱਘੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਸੁਨੀਤੀ ਸੋਲੋਮੋਨ
ਸੁਨੀਤੀ ਸੋਲੋਮੋਨ (1938 ਜਾਂ 1939 -28 ਜੁਲਾਈ, 2015) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਅਣੁਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਏਡਜ਼ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਿਰੋਧ ਦੀ ਆਰਭੰਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ 1985 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਏਡਜ਼ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।. ਸੁਨੀਤੀ ਨੇ ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਏਡਜ਼ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ "ਵਾਈ ਆਰ ਗਾਇਟੋਂਡੇ" ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੋਲੋਮੋਨ ਦੇ ਨਾਂ ਉਪਰ ਔਰਤ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸੁਨੀਤੀ ਸੋਲੋਮੋਨ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਨੀਤੀ ਗਾਇਟੋਂਡੇ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1939 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਸਨ। ਸੁਨੀਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਠਵਾਂ ਬੱਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਸੁਨੀਤੀ ਹੀ ਸੀ।. ਸੁਨੀਤੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸਦੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਬਣਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸੇਹਤ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਚੇਚਕ ਦਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।
ਸੁਨੀਤੀ ਨੇ ਔਸ਼ਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਦਰਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ 1973 ਤੱਕ ਰੋਗ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਯੂ.ਕੇ., ਯੂ.ਐਸ. ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਲਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਤੀ ਵਿਕਟਰ ਸੋਲੋਮੋਨ ਚੇਨਈ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ "ਇਸਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰਤ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੈ"। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਅਣੁ-ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਮਦਰਾਸ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਅਣੁ-ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਪੰਡੋਰੀ ਬਾਵਾ ਦਾਸ
ਪੰਡੋਰੀ ਬਾਵਾ ਦਾਸ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਸਣ
ਲਸਣ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Garlic) ਪਿਆਜ (ਆਲੀਅਮ) ਕੁੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ (7,000 ਸਾਲ ਤੋਂ) ਦੁਆਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮੂਲ ਸਥਾਨ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਹੈ। । ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਗੰਧ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਮਾਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੱਸਣ ‘ਕਲੈਸਟਰੋਲ’ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਗੱਠਾਂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦਿਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਸਹਾਈ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਸਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਉਪਯੋਗੀ ਤੱਤ ਥਰੋਮਥਾਕਸੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਧਮਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੱਸਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦਾ ਵਹਾਅ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਆਸਾਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਖੂਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦਾ ਖਤਰਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਸਣ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੇ ਖਤਰਨਾਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਹ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਲੱਸਣ ਵਿਚੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗੰਧ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਔਗੁਣ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੰਧ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮਹੱਤਵੀ ਤੱਤ ‘ਗੰਧਕ’ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਇਸ ਦੇ ਉੱਡ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹੀ ਤੱਤ ਅਨੇਕਾਂ ਰੋਗਾਂ ’ਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਸਰਲ ਦੁਆਈਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਇੱਥੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ:
ਪਿਆਜ ਦੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਸਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਰੀ ਫਾੜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਸਣ ਨੂੰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਥੋਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲਸਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਆਈਆਂ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਚਾਰ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਸਾਲੇ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੱਟਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਾਣ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਸਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਸਣ ਦੀ ਤੁਰੀ/ਫਾੜੀ ਨੂੰ ਬੀਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਲਸਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ 50 ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਜਿੰਨਾ ਲਸਣ ਜ਼ਰੂਰ ਬੀਜਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹੀ ਲਸਣ ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲਸਣ ਲੋਕੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਖਰੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ’ਚ
ਲੱਸਣ ਦੀਆਂ 3/4 ਕਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਿਲਾਸ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਰੋਜ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਂਦੇ ਵਕਤ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਾਹ ਦੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਦੌਰੇ ਸਮੇਂ ਲੱਸਣ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਚਮਤਕਾਰੀ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ
ਜੇਕਰ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਗੀ ਲੱਸਣ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ‘ਕਲੈਸਟਰੋਲ’ ਦਾ ਪੱਧਰ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਨੁਕਸਾਨ ਤਾਂ ਪੂਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਲੱਸਣ ਖਾਣ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਦੌਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਟੀ.ਬੀ. ਰੋਗ ਤੋਂ
ਲੱਸਣ ਅਤੇ ਅਦਰਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਲੈਣ ਨਾਲ ਟੀ.ਬੀ. ਰੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 500 ਗ੍ਰਾਮ ਦੁੱਧ ’ਚ 10/10 ਗ੍ਰਾਮ ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਲੱਸਣ ਪਾ ਕੇ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਣ ਤੱਕ ਉਬਾਲੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦਿਨ ’ਚ ਦੋ ਵਾਰ ਲਓ।
ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ
ਲੱਸਣ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 2/3 ਕਲੀਆਂ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਲੈਣ ਨਾਲ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਧਮਣੀਆਂ ਮੁਲਾਇਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਦਾ ਦਬਾਅ ਸਹਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੱਡ ਪੈ੍ਰਸ਼ਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਵਧਦਾ।
ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੱਸਣ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੂਹਿਆਂ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ’ਚ ਕੁਝ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਸਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਸਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਲੱਸਣ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੀਵਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਚੂਹੇ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਡੇਢ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਾਧਾ ਰਿਹਾ।
ਫੁੱਟਕਲ ਰੋਗਾਂ ’ਚ
ਉਲਟੀ ਤੋਂ: ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਲੱਸਣ ਦਾ ਰਸ 10/10 ਗ੍ਰਾਮ ਮਾਤਰਾ ’ਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਚੂਰਨ ’ਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਆਦਿ ਬਣਾ ਲਓ। ਚੂਰਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 25 ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ 4 ਘੰਟੇ ਦੇ ਵਕਫੇ ਬਾਅਦ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਓ। ਉਲਟੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਪਾਚਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਗੜਬੜੀ ’ਚ
ਪੇਟ ਦੇ ਹਾਜ਼ਮੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲੱਸਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ। ਲਾਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਾਚਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੋਈ ਵੀ ਗੜਬੜ ਦੋ ਕਲੀਆਂ ਲੱਸਣ ਦੀਆਂ ਪੀਸ ਕੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਣ ’ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤੜੀ ਰੋਗ ਤੋਂ
ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਲੱਸਣ ਵਰਦਾਨ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੁੰਗੜਨ ਅਤੇ ਫੈਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਲੱਸਣ ਨਾਲ ਉੱਤੇਜਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗੰਦਗੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੰਨ ਦਰਦ ਤੋਂ
ਲੱਸਣ ਦਾ ਰਸ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਕੰਨ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦਰਦਾਂ ’ਚ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪੇਟ ਦਾ ਕੈਂਸਰ
ਲਸਣ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਘੱਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |ਪੇਟ ਕੈਂਸਰ ਹੋਣ ਤੇ ਲਸਣ ਪੀਹ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲ ਕੇ ਕੁਝ ਹਫਤੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗੰਠੀਆ ਵਿੱਚ ਲਸਣ ਖਾਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੰਜੇਪਣ ਤੋ ਸਿਰ ਤੇ ਲਸਣ ਦਾ ਤੇਲ ਲਾਉਣਾ ਠੀਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਫਤੇ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਫਰਕ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਦੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ‎
ਬਰਾਤ ਦੇ ਬੰਦੇ
ਕਾਰਸਨ ਮਕ ਕੁਲਰਜ (carson Mc Cullers 1917-1967) ਅਮਰੀਕਨ ਡਰਾਮਾ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਦਿਲ ਹੀ ਇਕਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੈ" ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਲਿਖੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਅਧਾਰ `ਤੇ ਡਰਾਮਾ "ਬਰਾਤ ਦੇ ਬੰਦੇ "(The member of Wedding) 1950 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਇੱਕ ਮਕਬੂਲ ਲਿਖਤ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਫ੍ਰ੍ਨਕੀ ਦੇ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੋਸਮ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਓਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਚਲੇ ਜਾਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੁਆਂਡੀ ਕੁੜੀਆਂ ਓਸ ਤੋਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਓਸ ਨੂੰ ਨਜਰ ਅੰਨਦਾਜ ਕਰਿ ਦਿੰਦਿਆ ਹਨ |ਉਹ ਆਪਨੇ ਵਾਲ ਕਟਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਹੀ ਲਗੇ ਪਰ ਉਹ ਲੰਬੀ ਤੇ ਕਮਜੋਰ ਜਾਪਦੀ ਹੈ |ਇੱਕਲੀ ਹੋਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਕਿਚਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਰਨਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਭਵਿਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ |ਜੋਨ ਹੇਨਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਾਸ ਖੇਡ ਦਾ ਹੈ ਫ੍ਰ੍ਨਕੀ ਵਲੋਂ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕਪੜੇ ਬਨਾਏ ਹੋਏ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ |ਫ੍ਰ੍ਨਕੀ ਦਾ ਭਾਈ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਅਲ੍ਸਕਾ ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਾਲ ਲੈ ਆਓਦਾ ਹੈ \ਫ੍ਰ੍ਨਕੀ ਉਸ ਜੋੜੇ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ ਹੈ |ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਬਸ ਉਹ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਜੋੜੇ ਦੀ ਹੀ ਤਰੀਫ ਵਿੱਚ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ |
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਨ ਡਰਾਮਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ ਲੇਖਕਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧੂਰਾਪਨ
ਕਾਦਰਯਾਰ
ਕਾਦਰਯਾਰ (1802 - 1892) ਉਨੀਂਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿੱਸਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਕਾਦਰ ਬਖਸ਼ ਉਪਨਾਮ ‘ਕਾਦਰਯਾਰ` ਜਾਂ ‘ਕਾਦਰ` ਸੰਧੂ ਜੱਟ, ਪਿੰਡ ਮਾਛੀਕੇ (ਐਮਨਾਬਾਦ-ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਜਨਮ 1802 ਈ. ਤੇ ਦੇਹਾਂਤ 1892 ਈ.) ਸਾਧਾਰਣ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ, ਸੁਭਾਉ ਦਾ ਫਕੀਰ ਦਰਵੇਸ਼ ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਦਾ ਪਾਬੰਦ, ਪਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਾਣੂ, ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਜ਼ਿੰਮੀਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਂਝੇ ਵਾਂਗ ਭਰਾਵਾਂ-ਭਰਜਾਈਆਂ ਦੀ ਤਾਹਨਿਆਂ ਮਿਹਣਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡ ਛਡਾ ਕੇ ਰਮਤਾ ਜੋਗੀ ਬਣ ਆਜ਼ਾਦਾਨਾ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਸੀ।
ਮਿਅਰਾਜ ਨਾਮਾ
‘ਮਿਅਰਾਜ ਨਾਮਾ` ਕਾਦਰਯਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ 1014 ਬੰਦ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਦਵੱਯਾ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਾਦਰਯਾਰ ਨੇ ‘ਮਿਅਰਾਜ ਨਾਮਾ` 1247 ਹਿਜਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ 1832 ਈ. ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ। ‘ਮਿਅਰਾਜ ਨਾਮਾ` ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰੱਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਉਸਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤਕ ਦੇ ਸਫਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸਲਾਮੀ ਇਹਿਤਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਬੜੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਕਾਦਰਯਾਰ ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਗਵਾਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਸਾਹਿਤ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਜੰਗ ਨਾਮਾ` ਇਮਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਖਾਸ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਹਜ਼ਰਤ ਰਸੂਲ ਪਾਕ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਖੋਜ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਦਰਯਾਰ ਇਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਸਲਾਮੀ ਕਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਰਾਂ ਛੁਹੰਦਾ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਦਰਯਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਉੱਤਮ ਰਚਨਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੇ ਬਹੁਤਾ ਜ਼ੌਰ ਬਿਆਨ ਤੇ ਵਾਰਤਾ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਰੱਬ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰੀਅਤ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਸੀ ਕਿਤਾਬ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਅਸਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੜੇ ਸੰੁਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ੍ਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ-ਰਸ, ਰੌਚਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਅੰਸ਼ ਤੇ ਢੰਗ ਕਵੀ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਦੀ ਗਵਾਈ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਵੀ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਤ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਇਸ ਕਥਨ ਨੂੰ ਝੁਠਲਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਤੇ ਦਹਿਕਾਨ ਹੈ।
ਪੂਰਨ ਭਗਤ
ਕਾਦਰਯਾਰ ਨੂੰ ‘ਪੂਰਨ ਭਗਤ` ਦਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਖੂਹ ਸੰਪੂਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਹਿਰਫੀਆਂ ਲਈ ਬੈਤ ਛੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1) ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੀਹਰਫੀ ਵਿੱਚ ‘ਪੂਰਨ ਦਾ ਜਨਮ` ਹੈ:
2) ਦੂਜੀ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ‘ਰਾਜੇ ਦੀ ਪੂਰਨ ਨਾਲ ਗਲਬਾਤ ਤੇ ਕਤਲ ਦਾ ਹੁਕਮ` ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
3) ਤੀਜੀ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦਸਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ:
ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਦੀ ਜੋਗ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ ਗੋਰਖ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ, ਪੂਰਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਖੈਰ ਲਿਆਉਣਾ, ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਸੰੁਦਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕ ਜਾਣਾ, ਪੂਰਨ ਦਾ ਹੀਰੇ ਜਵਾਹਰ ਮੋੜਨ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੌਚਿਕਤਾ ਤੇ ਕਾਵਿ ਆਤਮਿਕ ਸੁਹਜ ਹੈ।
4) ਚੌਥੀ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਦਾ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਨੱਸ ਜਾਣਾ, ਪੂਰਨ ਦਾ ਮੁੜ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜਾਣਾ, ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮੇਲ, ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।
5) ਪੰਜਵੀ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੂਲਵਾਨ ਦਾ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਹਿਣਾ, ਪੂਰਨ ਦਾ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ, ਗੋਰਖ ਨੂੰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਣਾ, ਪੂਰਨ ਦਾ ਮੁੜ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਣਾ ਆਦਿ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਦੀ ਵਾਹਤਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਹਤਾ ਨੂੰ ਨਵਾ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਥੇ ਕਾਦਰਯਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚਖ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਾਰ ਪੂਰਨ ਭਗਤ
ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਕਾਦਰਯਾਰ ਨੇ ਬੈਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਢਾਡੀ, ਭਟ, ਡੂਮ ਤੇ ਮਰਾਸੀ ਇਸਨੂੰ ਗਾ ਸਕਣ। ਇਹ ਵਾਰ ਕਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕੁਲ 970 ਕਲੀਆਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਰ` ਦੇ ਸ਼ਿਲਪ-ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਛੰਦ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ
‘ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ` ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ‘ਰਾਵੀ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੀ ਵਾਰ` ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਵਾਰ` ਤੇ ‘ਗਾਉਣ` ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਲੈਜੰਡਜ਼ ਆਫ਼ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਥਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ‘ਰਾਣੀ ਕੋਕਿਲਾਂ` ਦੀ ਵਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਕਾਦਰ ਯਾਰ ਕਵੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਮੂਜਬ ਜੱਟਾ ਪੇਡੂਆਂ ਦੇ ਜੀ ਖੁਸ਼ ਕਰਲ ਲਈ ਲਿਖੀ। ਢਾਡੀ ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਜਟਕੀ ਹੈ ਪਰ ਮੁੱਢ ਤੇ ਅੰਤ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਗੁਣ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦੋਹੜੇ ਵਿੱਚ ਕੋਕਿਲਾਂ ਦੇ ‘ਕਰੈਕਟਰ` ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਖਲੋ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਵੇਖਣਾ, ਇੱਕ ਰਾਵੀ ਲਈ ਕੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿਸਤਵ ਲਈ ਬੜੀ ਬੇਹਯਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਦ ਵਾਰ ਖਤਮ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਵੀ ਖੰਡੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੀ ਬੁਰਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ੀਹਰਫੀ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆਂ
ਇਸ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਬੈਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ (ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ, ਪੰਨਾ 166) ਇਸਨੂੰ ‘ਬੈਂਤ ਹਰੀ ਸਿੰਘ` ਲਿਖੇਦ ਹਨ ਇਸ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਵਾ ਬੁਧ ਸਿੰਘ ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਉਚ ਪਾਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬੀਰ ਰਸ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰਾ ਦਸਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਸ਼ੀਹਰਫੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਦਰਯਾਰ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮੀ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਦਰਯਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਰਮਤਾਈ ਤੇ ਸਰਦਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜੰਮਣਾ ਆਫਰੀ (ਸੁਭਾਅ) ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਦੇ ਕੁਲ 30 ਬੰਦ ਹਨ। ਹਰ ਬੰਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਬੈਂਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕੁਲ 120 ਬੈਂਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀ ਹੈ।
ਇਨਾਮ
ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖੂਹ ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ:
ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਗਾਰਗੀ ਬੈਨਰਜੀ
ਗਾਰਗੀ ਬੈਨਰਜੀ (ਜਨਮ 20 ਜੁਲਾਈ 1963 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੰਗਾਲ ਵੱਲੋਂ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ 18 ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਅਤੇ 26 ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਚੋਣਕਾਰ ਕਮੇਟੀ (ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ) ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਹਲਦਾ (ਪੌਦਾ)
ਹਲਦਾ ਜਾਂ ਵਿਕੋਆ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Vicoa) ਏਸਟਰੇਸੀ (ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਲੇਕੈਂਪੇਨ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਨਸ ਹੈ। ਇਹ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਚੀਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੈਨਰੀ ਗੈਬਰੀਅਲ ਡੀ ਕੈਸੀਨੀ (ਕੈਸ.) ਦੁਆਰਾ 1829 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਜੀਨਸ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈਂਟਨੇਮਾ ਜੀਨਸ (ਅਸਟਰੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ) ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੱਕ, ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਜੀਨਸ ਸੀ।
ਇਹ ਪੌਦਾ ਸਾਉਣੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਇਕ ਮੌਸਮੀ, ਸਿੱਧਾ ਵਧਣ ਵਾਲਾ, 30-60 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਨਦੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਗੂੜੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀਨ ਆਮ ਕਰਕੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਪਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਾਧਾ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਤੋਂ
ਕੁਝ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੋਆ ਇੰਡੀਕਾ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਕਰਿਸ ਐਵਰਟ
ਕ੍ਰਿਸਚਿਨ ਮਾਰੀ "ਕ੍ਰਿਸ" ਐਵਰਟ (ਜਨਮ 21 ਦਸੰਬਰ 1954) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ ਐਵਰਟ-ਲਲੋਅਦ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1979 ਤੋਂ 1987 ਵਿਚਕਾਰ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡੀ ਅਤੇ ਉਹ ਟੈਨਿਸ ਰੈਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨੰਬਰ 1 ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ 18 ਸਿੰਗਲਸ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਅਤੇ 3 ਡਬਲਸ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਜਿੱਤੇ ਸਨ।
ਏਵਰਟ 34 ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਮੇਜਰ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ (13) ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ, ਏਵਰਟ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਜਾਂ 1971 ਯੂਐਸ ਓਪਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1983 ਫ੍ਰੈਂਚ ਓਪਨ ਤੱਕ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਲਗਾਤਾਰ 34 ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮਾਂ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਜਾਂ ਬਿਹਤਰ ਸਮੇਤ 56 ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 52 ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਜਾਂ ਬਿਹਤਰ ਪਹੁੰਚੀ। ਏਵਰਟ ਕਦੇ ਵੀ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਵਾਰ ਤੀਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਏਵਰਟ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਸੱਤ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ US ਓਪਨ (ਸੇਰੇਨਾ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਰਿਕਾਰਡ ਛੇ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।
90.00% (1309–146) ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਏਵਰਟ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਟੈਨਿਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਤੇ, 94.55% (382-22) ਦੇ ਸਿੰਗਲ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਇੱਕ WTA ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਰਟ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲਾਂ, 1975-76 ਅਤੇ 1983-91 ਲਈ ਮਹਿਲਾ ਟੈਨਿਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਿਪ ਚੈਟਰੀਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਐਵਰਟ ਇੱਕ ਕੋਚ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ESPN ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਟੈਨਿਸ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਲਿਬਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਐਵਰਟ ਦਾ ਜਨਮ 1954 ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਲਾਡਰਡੇਲ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇਟ (ਨੀ ਥੌਮਸਨ) ਅਤੇ ਜਿੰਮੀ ਐਵਰਟ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ Ft ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ ਐਕੁਇਨਾਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ 1973 ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।
ਜਿੰਮੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟੈਨਿਸ ਕੋਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਟੈਨਿਸ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਜੀਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਜੌਨ ਨੇ ਅਲਾਬਾਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੈਂਡਰਬਿਲਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡਿਆ, ਅਤੇ ਭਰਾ ਡਰਿਊ ਕੋਲ ਔਬਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਟੈਨਿਸ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਕਲੇਰ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਟੈਨਿਸ ਖੇਡੀ। ਕ੍ਰਿਸ, ਜੌਨ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਜੀਨ ਅਤੇ ਕਲੇਰ ਨੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਵੱਕਾਰੀ ਜੂਨੀਅਰ ਆਰੇਂਜ ਬਾਊਲ ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਈਵੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ, ਏਵਰਟ ਨੇ ਸਪੋਰਟਸਵੇਅਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿਊਰਿਟਨ ਫੈਸ਼ਨਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਰਲ ਰੋਜ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਦੌੜ ਦਾ ਘੋੜਾ ਰੱਖਿਆ। ਘੋੜਾ ਕ੍ਰਿਸ ਐਵਰਟ 1974 ਦਾ ਯੂਐਸ ਫਿਲੀ ਟ੍ਰਿਪਲ ਕ੍ਰਾਊਨ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, 3-ਸਾਲ-ਪੁਰਾਣੀ ਫਿਲੀ ਲਈ ਈਲੈਪਸ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਵੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਰੇਸਿੰਗ ਅਤੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਗਰਾਮ ਦਿਉਤੇ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਖਿੱਤਿਆ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਦਿਉਤੇ ਵੀ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਕੇਵਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਦਿਓਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਵੀ, ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਨਕ ਰੰਗਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗਰਾਮ ਦੇਵਤਿਆ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ 'ਦੇਹੁਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਹੁਰਾ ਪਥਰਾਂ-ਗੀਟਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਮਮਟੀ, ਥੜ੍ਹਾ, ਆਲਾ ਜਾਂ ਪੰਜ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਾਮ ਦਿਉਤਿਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰਬ ਆਰਿਆਈ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਜੋ ਦਰਾਵੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਿਲਤ ਸੀ। ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਜਾ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ।
ਦਿਉਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਗਰਾਮ ਦਿਉਤੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਨ:
ਭੂੰਮੀਆਂ ਦਿਉਤਾ
ਗਰਾਮ ਦਿਉਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਭੂੰਮੀਏ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਉਤਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੂੰਮੀ ਦਾ ਹੀ ਦੈਵੀਕਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿ੍ਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਅੰਨ ਭੰਡਾਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਪਦਾਰਥ ਵਸਤੂਆਂ ਇਸਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਘੋਰ ਸੰਕਟ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਭੂੰਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਣਗਿਣਤ, ਨਿਆਮਤਾਂ ਦੀ ਦਾਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਭੂੰਮੀ ਨੂੰ ਅਬਲਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਨ ਕੇ ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਨੇ ਭੂੰਮੀਆਂ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿਉਤੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭੂੰਮੀਆਂ ਭੂੰਮੀ ਦਾ ਨਰ ਰੂਪ ਹੈ।
ਭੂੰਮੀਆਂ ਨਰ ਦਿਉਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੁਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਧਰਤੀ ਉਸ ਖੰਡ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਵਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਥੋ ਤੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾ ਦੇ ਖੇਤ ਫੈਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਕਰੂਰ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਬਦਰੂਹਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।ਪਰੰਤੂ ਭੂੰਮੀਏ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕੇਵਲ ਭੂੰਮੀ ਦੀ ਸਤਾ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋ ਸਮੁਚੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀਆਂ ਬਦਰੂਹਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੋਗਾ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਹਾਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆ ਭੂੰਮੀਆਂ ਦਿਉਤੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੁਸਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਮਨ ਚੈਨ ਭੂੰਮੀਏ ਦੀ ਮੇਹਰ ਸਦਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੂੰਮੀਏ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਰੀ ਭੂੰਮੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕੇਵਲ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸੋ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਛੱਪੜ ਜਾਂ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂੰਮੀਆਂ ਦਾ ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ ਤਾਂ ਇਹ ਖੇੜੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਥੜਾ, ਕਿਤੇ ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਮਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂੰਮੀਏ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਇੱਟਾਂ ਖੱਬੇ, ਦੋ ਸੱਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਇੱਟ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਨ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਭੂੰਮੀਏ ਨੂੰ ਸਮਰਥਾਵਾਨ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਅੱਗੇ ਅਰਜੋਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਦੀਵਾ ਬਾਲਦੇ ਹਨ, ਭੇਟਾ ਚਾੜਦੇ ਹਨ। ਤਿਥ ਤਿਉਹਾਰ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮੌਕੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਪਿਤ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰਖਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਕੁਲ-ਕਟੁੰਬ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਕੁਲ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਭੂੰਮੀਏ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਿਓ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭੂੰਮੀਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਭੂੰਮੀਏ ਦੀ ਮਾੜੀ ਉਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਈ ਲੋਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦਿਉਤੇ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੂਲੇ ਦੁਬ ਘਾਹ ਦੇ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਸੂਈ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਊ ਮੱਝ ਅਥਵਾ ਲਵੇਰੇ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਭੂੰਮੀਏ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। ਭੂੰਮੀਏ ਨੂੰ ਕਈ ਥਾਈਂ ਚੌਦਸ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭੇਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁੜਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂੰਮੀਏ ਦੀ ਪੂਜਾ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੂੰਮੀਏ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣੀ ਰੂਹ ਹੈ। ਭੂੰਮੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਭੂੰਮੀਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾੜੀ ਲਾਗੇ ਮੈਲਾ ਸੁੱਟੇ, ਪਿਠ ਕਰਕੇ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂਵੇਂ ਜਾਂ ਦਾਤਨ ਕਰ ਕੇ ਮਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਸੁਖਣਾ ਸੁਖਕੇ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਅਰਚਾ ਕਰਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੇੜਾ ਦਿਉਤਾ
ਖੇੜਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਉਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਦਰਜਾ ਭੂੰਮੀਏ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਖੇੜਾ ਦਿਉਤੇ ਤੇ ਭੂੰਮੀਏ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੇੜੇ ਦਿਉਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵਿੱਚ ਭੂੰਮੀਏ ਦੀ, ਪਰ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂੰਮੀਏ ਦਿਉਤੇ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਅਲਹਿਦਾ ਖੇੜਾ ਦਿਉਤਾ ਵੀ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇੜਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭੂੰਮੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਆਂ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਖੇੜਾ ਦਿਉਤਾ ਤੇ ਭੂੰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਹਨ। ਖੇੜਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਇਸ ਡਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਸੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਰਾਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਕਈ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅੱਗੇ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਜਿਹਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਖੇੜਾ ਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੇੜਾ ਦਿਉਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਜੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਾਹਿਲ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਖੇੜਾ ਭੂੰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਖੇਤਰਪਾਲ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਾਹੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਚੂਲ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਖੇਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਸਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਵੀ ਸਵੈਂ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੋ ਕੋਈ ਪੈਂਡੂ ਦੇਵੀ-ਦਿਉਤਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਿਉਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਖੇਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਿਉਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ, ਮੀਹ ਝੱਖੜ ਤੇ ਹਨੇਰੀ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਂਦਾਵਾਰ ਵਧਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਦਿਉਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦਾ ਹੈ।
ਖੇਤਰਪਾਲ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵਾਢੀ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਚਾੜ੍ਹਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾ ਵੇਲੇ ਵੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੇਤਰਪਾਲ ਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਬਲੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖੇੇਤਰਪਾਲ ਨੂੰ ਭੈਰੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰਵ-ਅਰਿਆਈ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਗਵਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ। ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ। ਖੇਤਰਪਾਲ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਵੀ ਦਿਉਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਭੋਇੰ ਦੀ ਜਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੰੰੁਦਾ ਹੈ। ਦਗਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਭੈਰੋਂ ਧਾਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਹੀ ਸੰਗੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫ਼ਸਲ ਪੱਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਫ਼ਸਲ ਵੱਢਣ ਲਈ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਮਹੂਰਤ ਕੱਢਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਵਾਢੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਟੀ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਗਰਾਹੀਆਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਜਲ ਦਾ ਕੁੰਭ ਤੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁਠ ਖੇਤਰਪਾਲ ਲਈ ਰਾਖਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਖੇਤਰਪਾਲ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ ਕਈ ਵਾਰ ਭੂੰਮੀਏ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀਆਂ ਜੋ ਭੈਰੋਂ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਿਉਤਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦਿਉਤੇ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੀਮਾ ਦਿਉਤਾ
ਧਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਿਉਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋ ਪਾਰ ਵੱਖਰਾ ਖੇਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਜਿਸ ਉਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦਿਉਤੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ,ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਗਿਆ,ਬਾਰਾਤ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਪੁਜ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਦਿਉਤੇ ਪੂਜਦੀ ਤੇ ਫਿਰ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦਿਉਤਿਆ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਦੇ ਦਿਉਤਿਆ ਨੂੰ ਰੀਝਾਨਾ ਉਤਨਾ ਹੀ ਜਰੂਰੀ ਸੀ,ਜਿਤਨਾ ਆਪਣੇ ਦਿਉਤੇ ਨੂੰ ਪੂਜਣਾ,ਪਰ ਹੁਣ ਰਸਮ ਕੇਵਲ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿਧਰੇ ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀਮਾ ਦਿਉਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਲ ਦੇ ਭਰੇ ਤਿੰਨ ਕੁੰਭ ਪੰਡਿਤ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਗੋਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੁਖਦੀ ਪਾਥੀ ਉੱਤੇ ਹਰਮਲ ਤੇ ਮਿਰਚਾਂ ਸੁੱਟੀ,ਇੱਕ ਪੁਰੋਹਤ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੋਂ ਗੇੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਉਥ੍ਹੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਕਾਰ ਜਿਹੀ ਵਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਕੋਈ ਬਲਾ ਸੀਮਾ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਘੁਸ ਸਕਦੀ।
ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉਤੇ ਹੀ ਪੂਜਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਸੀਮਾ ਦਿਉਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਿਛ ਹੇਠ ਪੱਥਰ-ਗੀਟਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਢੇਰ ਹੀ ਸੀਮਾ ਦਿਉਤਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੁਝ ਪਛੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਚਿਲਤ ਰਹਿਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
2. ਡਾ .ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ "ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਕਾਰ" ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ {2004}
ਗਰੀਗੋਰੀਓ ਫ਼ੁਐਂਤੇ
ਗਰੀਗੋਰੀਓ ਫ਼ੁਐਂਤੇ (11 ਜੁਲਾਈ 1897 - 13 ਜਨਵਰੀ 2002) ਇੱਕ ਮਾਹੀਗੀਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਦੀ ਕਿਸਤੀ ਪਿਲਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੇਟ ਸੀ। ਗਰੀਗੋਰੀਓ ਫ਼ਿਐਂਤੇ ਨੂੰ ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਦੇ ਨਾਵਲ ਬੁੱਢਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨਾਇਕ ਲਈ ਮਾਡਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨੀ ਮਲਾਹ
ਪੂਰਨਿਮਾ ਬੈਨਰਜੀ
ਪੂਰਨਿਮਾ ਬੈਨਰਜੀ (Purnima Banerjee; ਜਨਮ ਤੋਂ ਗਾਂਗੁਲੀ, 1911-1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 1946 ਤੋਂ 1950 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਰੁਣਾ ਆਸਫ ਅਲੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਗਾਂਗੁਲੀ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼) ਦੇ ਬਾਰੀਸਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਪਰ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅੰਬਾਲਿਕਾ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮੋ ਵਿਦਵਾਨ ਤ੍ਰੈਲੋਕਯਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੋ ਭਜਨ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਧੀਰੇਂਦਰਨਾਥ ਗਾਂਗੁਲੀ (DG) ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰਾ, ਨਗੇਂਦਰਨਾਥ, ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਧੀ ਮੀਰਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ, ਕਿਸਾਨ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪੇਂਡੂ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਲਟ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ।
ਮੌਤ
ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਤੋਂ ਪੀੜਤ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, 1951 ਵਿੱਚ ਨੈਨੀਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1951 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਤੋਤਾ
ਤੋਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ) ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਸਿਟਾਕਿਊਲਾ ਕੇਮਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਤੋਤਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਦੰਦੀ ਵੱਡਦਾ ਹੈ | ੲਿਸਦੀ ਚੁੰਝ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ
ਤੋਤਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਟੈਸੀ (Psittaci) ਗਣ ਦੇ ਸਿਟੈਸਿਡੀ (Psittacidae) ਕੁਲ ਦਾ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਨਕਲ ਬਖੂਬੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਲੀਬੀਜ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਸਾਲੋਮਨ ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ 86 ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 372 ਜਾਤੀਆਂ (ਜਾਂ ਕਿਸਮਾਂ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਸਿਟਾਸੀਫੋਰਮਸ (Psittaciformes) ਦਾ ਗਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਤਰ ਗਰਮ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਕੁਲਾਂ (family) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਪਸੀਟਾਸੀਡਾਏ (Psittacidae) ('ਅਸਲ' ਤੋਤੇ), ਕਾਕਾਟੁਇਡਾਏ (Cacatuidae ਜਾਂ ਕੋਕਾਟੂ - cockatoos) ਅਤੇ ਸਟਰਿੰਗੋਪਿਡਾਏ (Strigopidae - ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਤੋਤੇ)। ਤੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੋਤੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਰ ਮਾਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉੜਾਨ ਨੀਵੀਂ ਅਤੇ ਲਹਿਰੀਆ, ਲੇਕਿਨ ਤੇਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਫਲ ਅਤੇ ਤਰਕਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜਕੇ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਹੈ।ਜਾਨਵਰਸਾਈਟ
ਹਰਾ ਤੋਤਾ
ਹਰਾ ਤੋਤਾ (Ring Necked Parakett), ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗੈਂਬੀਆ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ (mouth of Gambia) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਲਾਲਸਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਭਾਰਤ, ਬਰਮਾ ਅਤੇ ਟੇਨਾਸਰਿਮ (Tenasserim) ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ 10 - 12 ਇੰਚ ਲੰਮਾ ਪੰਛੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਕੰਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਪ੍ਸ਼ੂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬਾਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੋਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਸਿੱਖ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਯੂਕੇ)
ਸਿੱਖ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਯੂਕੇ) ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ  ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿੱਖ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।   ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ। right|thumb|ਸਿੱਖ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਯੂਕੇ) ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਤੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰਲੈ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣਾ ਹੈ। right|thumb
ਜਥੇਬੰਦੀ
ਇਸਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸਨ।.
ਸਿੱਖ ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ 15-ਮੈਂਬਰੀ ਪੈਨਲ ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਏਜੰਡਾ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਢਾਂਚੇ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਾਮੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ।
ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਬੁਲਾਰੇ ਦਬਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਨ       ਉਹ 2001 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਿੱਖ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ।.
ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ
ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ (ਜਰਮਨ: ਇੱਕ ਸੀ ਜਰਮਨ ਲੋਹਾਰ, ਸੁਨਿਆਰ, ਪ੍ਰਿੰਟਰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਛਪਾਈ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਂਦਾ। ਉਸਨੇ ਚੱਲ-ਕਿਸਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਕਾਢ ਕਢੀ ਸੀ।
ਗੂਤਨਬਰਗ ਦੀ ਕਾਢ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛਪਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛਪਾਈ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰ ਖੋਦ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੂਤਨਬਰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਮੈਂਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1420 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਗੜਬੜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ 1439 ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਟਰਾਸਬਾਰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਔਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਲਟ ਅੱਖਰ ਖੋਦੇ। ਤਦ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੁਰਨਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਵੱਡੇ ਬਲਾਕ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਤਰਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰਚਮੈਂਟ ਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਦਬਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਪਾਈ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਿੰਟ ਹੋਈ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ,ਕਾਂਸਟੈਨ ਮਿਸਲ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 1450 ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਕਾਪੀਆਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਿਊਨਿਚ (ਜਰਮਨੀ), ਦੂਜੀ ਜਿਊਰਿਖ (ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ) ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਗੂਤਨਬਰਗ ਨੇ ਬਾਈਬਲ ਵੀ ਛਪੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਲੋਕ
ਬਡਾਲੀ (ਅਮਲੋਹ)
ਬਡਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਮਲੋਹ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵੀ. ਪੀ. ਸਿੰਘ
ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰ
ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਜੂਨ 1931 ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਹਾਦੁਰ ਰਾਏ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 25 ਜੂਨ 1955 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਾਫੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਂ ਹਨ ਦਮੋਦਰ, ਪੀਲੂ, ਹਾਫਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ, ਅਹਿਮਦ, ਹਾਸ਼ਮ, ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ, ਕਾਦਰਯਾਰ:- ਦਮੋਦਰ ।
ਪੀਲੂ
ਪੀਲੂ ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਰਜਾ ਸਾਹਿਬਾ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਭੱਟ ਤੇ ਮਰਾਸੀ ਗਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਸੀਤਲ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਵੈਰੋਵਾਲ, ਤਹਿਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹਾ ਅ੍ਰੰਮਿਤਸਰ ਦਾ ਵਸਨਿਕ ਸੀ। ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਾ ਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਪੀਲੂ ਦੇ ਸਰਲ ਤੇ ਠੂਲੇ ਬੋਲ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਠੇਠ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵੀ ਲੋਕ ਵਾਰਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਪੀਲੂ ਨੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਕਵੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਾਫਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ
ਪੀਲੂ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਸ ਕਾਲ ਦਾ ਉੱਘਾ ਕਿਸੱਕਾਰ ਹਾਫਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਹੈ। ਹਾਫਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਪਿੰਡ ਜੋ ਤਖ਼ਤ ਹਜਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ (ਸਰਗੋਧ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਹਾਫਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਨੇ ਸੱਸੀ ਪੂੰਨੂ, ਮਿਰਜਾ ਸਾਹਿਬਾ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਆਖੀਰ ਯੂਸਫ ਜੁਲੈਖਾ, ਸੀਰੀ ਫ਼ਰਹਾਦ ਲਿਖਿਆ, ਹਾਫਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਨੇ ਯੂਸਫ ਜੁਲੈਖਾ ਬੈਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਉਹ ਫਾਰਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਾਫਿਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ
ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੁਤੁਬ ਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸੱਯਦ ਗੁਲਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਾਦੀ ਸੁਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਮਦਰੱਸ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਕਸੂਰ ਤੇ ਪਾਕਪਟਨ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੰਦ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਭਾਗ ਭਰੀਨਾ ਨਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਰਦ ਭਰਿਆ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ। ਝਾਂਗੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਤ ਲਹਿੰਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਧਿਆਮ ਬਣਾਇਆ।ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾ- ਵਾਰਿਸ਼ ਰੰਨ, ਫਕੀਰ, ਤਲਵਾਰ,ਘੋੜਾ ਚਾਰੇ ਖੋਕ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਰ ਨਹੀਂ।
ਅਹਿਮਦ
ਅਹਿਮਦ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ ਹੀਰ ਰਾਝੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੈਂਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਵੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਬੈਂਤਾ, ਦੋਹਰਿਆ, ਝਲਣਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬੜੀ ਠੇਠ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈ।
ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ
ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਸ਼ਮ ਜਾਂ ਹਾਸ਼ਮਦੀਨ ਨਾਮ ਅਤੇ ਕੁਰੈਸੀ ਖਾਨਦਾਨ (ਹਜਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਬੇਟੀ ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਔਲਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਾਸ਼ਮ ਸਾਹ ਨਾਉ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਕਿੱਤਾ ਤਰਖਾਣ ਸੀ। ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਸੱਸੀ ਪੂੰਨੂ, ਹੀਰ ਰਾਝਾ ਤੇ ਸੀਰੀਂ ਫ਼ਰਹਾਦ ਅਦਿ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ, ਹਾਸਮ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਇਹ ਹਨ, ਸੰਜਮ, ਸੰਕੋਚ, ਸੂਤ੍ਰਕ ਬਿਆਨ, ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ।
ਕਾਦਰਯਾਰ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਸੀਆ ਕਾਦਰਯਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਠੀਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 1805 ਈ: ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕਾਦਰ ਯਾਰ ਜਾਤ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਪਿੰਡ ਮਾਛੀਕੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੇਖੁਪੁਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀੇ। ਕਾਦਰਯਾਰ ਦੇ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ। ਪੂਰਨ ਭਗਤ, ਸੀਹਰਫ਼ੀਆ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ, ਮਾਇਰਾਜ ਨਾਮਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਵੇਂ ਠੇਠ ਦੀ ਵਰਤੀ ਪਰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਾਰਸੀ ਦੀ ਕਈ ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਵੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ‘ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਹ ਇਨਾਮ ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ
ਮੁਕਬਲ
ਮੁਕਬਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਜ਼ਹਾਨ ਮੁਕਬਲ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਵਿੱਚ ਹੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸ਼ੁਧ ਠੇਠ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇਦਾਰ ਤੇ ਟਕਸਾਲੀ ਹੈ। ਮੁਕਬਲ ਦੀ ਅਖੀਰਲੀ ਤੁੱਕ ਵਿਚ ਸਚਾਈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ
ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਤਬ ਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਫਜ਼ਲ ਸ਼ਾਹ ਆਪ ਵੀ ਸੱਯਦ ਫਜ਼ਲ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ । ਸਪੱਸਟ ਹੈ ਕਿ ਕੁਰੈਸੀ ਜਾਤ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਔਲਾਦ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਵਾਂਲ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਕਿੱਸੇ ਹੀਰ ਰਾਝਾਂ, ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ, ਯੂਸਫ ਜੁਲੈਖਾ, ਸੱਸੀ ਪੂੰਨੂ।
ਕਿੱਸਾ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ
ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿੱਸਾ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਨਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵਾਰ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ, ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਫਰੰਗੀਆ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਢੁੱਕਵਾ ਕਿੱਸਾ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਰਤਨ
ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਰਤਨ (1937-2018) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ।
ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਫਰਵਰੀ 1937 ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਸੋਮ ਦੱਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਅਮਰ ਨਾਥ ਰਤਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਬਸੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਵੇਗੜ
ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਵੇਗੜ (3 ਅਕਤੂਬਰ 1928 - 6 ਜੁਲਾਈ 2018) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੇਂਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਜਬਲਪੁਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਗੋਵਾਮਲ ਜੀਵਨ ਵੇਗੜ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੱਛ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਰ ਉੱਦਮੀ ਮਿਸਤ੍ਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੱਛ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਧਾਪਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਗੋਵਾਮਲ ਜੀਵਨ, ਜਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੰਗਾਲ ਨਾਗਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਗੋਂਦੀਆ-ਜਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਵੇਗੜ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1948 ਤੋਂ 1953 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ ਵਰਗੇ ਕਾਬਲ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨੀ ਸਿੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਤੇਲ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਬਲਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜਬਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੈਟਨ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਵਜੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ - ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ 1968 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ - ਗਾਂਧੀ-ਗੰਗਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
6 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ
ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਵੇਗੜ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ - ਉਸ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ - ਸੌਂਦਰਯਾਨੀ ਨਦੀ ਨਰਮਦਾ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਵਾਰਡ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪੰਡਿਤ ਰਾਹੁਲ ਸੰਕ੍ਰਤਾਇਯਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਨਰਮਦਾ-ਕੀ-ਪਰੀ-ਕ੍ਰਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਰਿਆਣੀ ਨਦੀ ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਨਰਮਦਾ ਮਾਇਆਣੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ,ਥੋੜੂੰ ਸੋਨੂੰ,ਥੋੜੂੰ ਰੂਪੂੰ ਨਾਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ "ਅਮ੍ਰਿਤਸਿਆ ਨਰਮਦਾ" ਅਤੇ "ਤੀਰੇ ਤੀਰੇ ਨਰਮਦਾ"। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਗੁਜਰਾਤੀ (ਖੁਦ ਦੁਆਰਾ), ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928
ਰੀਗਲ ਕ੍ਰੈਸਟ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜਜ਼
1999 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਰੀਗਲ ਕ੍ਰੈਸਟ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜਜ਼ (ਆਰਸੀਈ) ਲੈਸਬੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਛੋਟਾ ਪ੍ਰੈਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਟੈਕਸਸ ਦੇ ਪੋਰਟ ਆਰਥਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
1999 ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟਾਈਟਲ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਸੀਈ ਦਾ ਮੁੱੱਢਲਾ ਫੋਕਸ ਲੈਸਬੀਅਨ ਗਲਪ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਟਾਈਟਲ ਵੀ ਛਾਪੇ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੈਸ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੈਸਬੀਅਨ ਰੋਮਾਂਸ, ਲੈਸਬੀਅਨ ਰਹੱਸ, ਲੈਸਬੀਅਨ ਲੇਖ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਲੈਸਬੀਅਨ ਕਥਾ ਨਾਵਲ, ਅਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਸਬੀਅਨ ਇਰੋਟਿਕਾ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਫਾਈ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਮ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 14-20 ਪੇਪਰਬੈਕ ਰੀਲੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੁਣ ਤੱਕ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੀ ਟਾਈਟਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਆਰਸੀਈ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਕ੍ਰਾਊਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਾਂਬਡਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਿ ਐਲੀਸ ਬੀ ਰੀਡਰਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।