ਕਲਾਸਿਕ_ਕੀ_ਹੈ?
ਕਲਾਸਿਕ ਕੀ ਹੈ?
ਜੇ ਕਲਾਸਿਕ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਰਾਂਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰੌਢਤਾ /ਪਰਿਪੱਕਤਾ (Maturity) ਹੈ। ਮੈਂ ਕਲਾਸਿਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ,1. ਇੱਕ ਵਰਜਿਲ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਵ - ਵਿਆਪੀ ਕਲਾਸਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ :-ਹੀਰ - ਵਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ 2.ਦੂਜੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਲ - ਖੰਡ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਕਲਾਸਿਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ :-ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ। ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪਰਿਪੱਕ /ਪ੍ਰੋਢ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਉਦਹਾਰਣ ਵਜੋਂ ਬੁੱਢਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ। ਜਦੋਂ ਉਥੋਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਢ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਪ੍ਰੋਢ ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਬਣਨ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਵੀ /ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਆਪਕ /ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਮਝ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਰਵ - ਵਿਆਪਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਹੈ।ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਬਾਰੇ ਸ੍ਰੋਤੇ ਦੀ ਸਮਝ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਏ ਬਗੈਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਮਾਅਨੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰੌਢ ਹਾਂ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚਲੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਪ੍ਰੌਢ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣਯੋਗ ਅਤੇ ਮੰਨਣਯੋਗ ਬਣਾਉਣਾ ਲਗਭਗ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪ ਪ੍ਰੌਢ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਬਾਰੇ ਵਾਕਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਪਾਠਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿਚ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ;ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਉਂ - ਜਿਉਂ ਪਾਠਕ ਪਰਿਪੱਕ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਲਪ ਸਿੱਖਿਅਤ ਪਾਠਕ ਵੀ ਐਲਜਾ਼ਬੈੱਥ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਟਿਊਟਰ ਦੌਰ ਦੀ ਅਪ੍ਰੌਢਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਤੱਕ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਘਾਰ ਵੀ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਧਾਰਨ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਪੜਚੋਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮਾਰਲੋ ਦੇ ਨਾਟਕ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰੌਢਤਾ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ।ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਰੌਚਿਕ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਰੋ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਜਿਉਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਸੀ? ਟੀ. ਐੱਸ. ਈਲੀਅਟ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤੇ ਛੱਕ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਝ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੂਜੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਛੇਤੀ ਪ੍ਰੌਢ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੌਢ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਆਪਣੀ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤਾਕੀਦ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾ, ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰੌਢ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ;ਦੂਜਾ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਸਾਡਾ ਸਰੋਕਾਰ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰੌਢ ਲੇਖਕ ਦੂਜੇ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਪ੍ਰੌਢ ਯੁੱਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਲਿਖਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰੌਢ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰੌਢਤਾ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਵਰਜਿਲ ਜਿਹੇ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ;ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੱਕ ਪ੍ਰੌਢਤਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵ - ਵਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਤੱਕ ਲਈ ਸਾਜਗਾਰ ਮਾਹੌਲ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਖਰੀ ਛੋਹ ਨਾ ਦੇ ਸਕਣ।ਇਸੇ ਲਈ ਪ੍ਰੌਢ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਿੱਠ - ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਲ - ਕ੍ਰਮਿਕ ਤਰਤੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਚੇਤ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗਠਿਤ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਣੂ/ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।