cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ
ਪਲਾਟ
ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਤੇਪਾਨ ਕਾਸਾਤਸਕੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਹੋਣੀ-ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੂਰਬਲੀ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਜ਼ਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਵੈਮਾਣ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਝਟਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਗਣੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰੂਸੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਚਰਚ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਟੀਫਨ ਸਰਗੇਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ
ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ
ਪਲਾਟ
ਸਨਿਆਸੀ ਹੋਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ, ਇੱਕ ਉਤਸਵ ਤੇ, ਇੱਕ ਲਾਗਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਔਰਤ-ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਟੋਲੀ ਉਸ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ, ਮਾਕੋਵਕਿਨਾ ਦੀ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਪਤਨੀ, ਨੇ ਸਰਗੇਈ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀ ਹੈ। ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਇੱਕ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚੀਚੀ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਕੋਵਕਿਨਾ ਇਸ ਐਕਟ ਨਾਲ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰ ਕੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਨਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਦਾਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਖ਼ੂਬ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਪਰਚਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਾਦਰ ਸਰਗੇਈ ਅਜੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਾਕਾਮੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬੋਰੀਅਤ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਧੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਹ ਮੱਠ ਛੱਡਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਪਾਸ਼ਕਾ (ਪ੍ਰਾਸਕੋਯਾ ਮੀਖੋਲੋਵਨਾ) ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਢ਼ਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਨਾਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਖਰ ਉਹ ਘੁੰਮਾਂਤਰੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਠ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨ ਕੋਲ ਕੰਮ ਤੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਲਸਤਾਏ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਫਾਨੀ ਗੋਪਾਲ ਸੇਨ ਗੁਪਤਾ
ਫਾਨੀ ਗੋਪਾਲ ਸੇਨ ਗੁਪਤਾ (ਪੂਰਨੀਆ ਸਿਟੀ, 1905 ਵਿੱਚ ਜਨਮ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨੀਆ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਖੇਤਰ) ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪੂਰਨੀਆ ਤੋਂ ਦੂਜੇ, ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1905 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਾਂ ਐਮ ਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ , 2 ਅਕਤੂਬਰ 1983 ਨੂੰ ਕੋਟਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ
ਅੰਕਿਤ ਢਾਲ ਪੈਲੀ ਅੰਗਪਾਲ ਅੰਗਪਾਲ ਮਾਟੋ (ਸਕਾਟਲੈਂਡ) ਕਲਗੀ ਹਾਰ ਲਬਾਦਾ ਪਤਵਾਰ ਛੋਟਾ ਮੁਕਟ ਡੱਬਾ ਵਰਗ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਧਾਰਨ ਅਮਾਨਤਾਂ ਮਾਟੋ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅੰਸ਼
ਨਿਕੋਟੀਨ
ਨਿਕੋਟੀਨ ਤੰਬਾਕੂ ਵਿੱਚ ਸੰਘਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ,ਬੀੜੀ,ਸਿਗਾਰ,ਨਾਸ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਟੀਨ ਅਕਸਰ ਤੀਬਰ addictiveness ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ
ਸਾਹਿਤ
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ ਜਾਂ ਮਾਟੋ ਉਹ ਵਾਕ, ਵਾਕਾਂਸ਼, ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਲੇਖ, ਪਾਠ, ਨਾਵਲ ਆਦਿ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਗਾਊਂ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਰਾਬਰਟ ਲੂਈਸ ਸਟੀਵਨਸਨ ਦੀ ਰਚਨਾ Travels with a Donkey in the Cévennes (ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਵਿਦ ਅ ਡੰਕੀ ਇਨ ਦ ਸੇਵੈਨ) ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਛੰਨਾ
ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਛੰਨਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਮੇਸ਼ਚੰਦਰ ਸ਼ਾਹ
ਰਮੇਸ਼ਚੰਦਰ ਸ਼ਾਹ (ਜਨਮ 1937) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਸਮਾਲੋਚਕ ਵੀ ਹਨ।
ਮਕਰਾਸਣ
ਮਕਰਾਸਣ ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਣ ਹੈ ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਕਰ ਦਾ ਅਰਥ ਮਗਰਮੱਛ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਗ ਦੇ ਆਸਣ ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਣ ਨੂੰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਰਮੇਸ਼ਚੰਦਰ ਸ਼ਾਹ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਮਕਰਾਸਣ
ਵਿਧੀ
ਮੂਧੇ ਲੇਟ ਜਾਓ। ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂੁਰੀ ਬਣਾਓ। ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਸੱਜਾ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਖੱਬਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰੋ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਡੌਲੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਲਵੋ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਡੌਲੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਲਵੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਲਵੋ। ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲਵੋ ਅਤੇ ਛੱਡਦੇ ਰਹੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਰਹੋ। ਇਸ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ 5 ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੋਗ ਆਸਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ
ਥਾਲੀਆਂ ਕੱਢਣੀਆਂ
ਥਾਲੀਆਂ ਕੱਢਣੀਆਂ' ਜਿਸ ਦਿਨ ਬਰਾਤੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹੁਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,ਜੇਕਰ ਉਹਨਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਕੱਢਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵ ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਗਨ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾ ਨੂੰ ਸੂਟ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਵੀ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਥਾਲੀਆਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਸਮ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।
1845
1845 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1840 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ
ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਘਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਕਾਨੇਰ ਤੋਂ 144 ਮੀਲ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਪੁਰਾਨਾ ਨਾਮ ਭਟਨੇਰ ਸੀ। ਭਟਨੇਰ, ਭੱਟੀਨਗਰ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਭੱਟੀ ਅਤੇ ਭੱਟੀਆਂ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਰਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧੂੜ-ਭਰੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਈ-ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਲੂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਸਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਠੰਢੀ ਉੱਤਰੀ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡੰਫਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ੪੫ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਰਾ ਸਿਫ਼ਰ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕਾ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੱਕਿਆ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੰਜਾਈ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ (2001–14)
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਚਰਮਪੰਥੀ ਗੁਟ ਤਾਲਿਬਾਨ, ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਟ ਕੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਚਰਮਪੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ 2001 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਆਤੰਕੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਵਿਲਿਅਮ ਬੁਸ਼ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਤੋਂ ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਲਾਦੇਨ ਦੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ ਜਿਸਨੂੰ ਬੁਸ਼ ਨੇ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕੱਟਰਪੰਥੀ ਗੁਟਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬੁਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈ ਤੱਦ ਤੱਕ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਚਰਮਪੰਥ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਇਸ ਗੁਟਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜੰਗ ਲੜ ਰਹੀ ਹੈ।
ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਸੰਨ 1978 ਵਿੱਚ ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। ਸੋਵਿਅਤ ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਬਰਦਸਤ ਫੌਜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਦਮ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲਨ ਲਈ ਇਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸੋਵਿਅਤ ਫੌਜ ਨੂੰ ਖਦੇੜਨ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਵਿਅਤ ਫੌਜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਕਮਜੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਹਾਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਕੇ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਵਿਅਤ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਸੀਆਈਏ ਦੁਆਰਾ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਅਰਬ ਦੇ ਕਈ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਸਊਦੀ ਅਰਬ, ਇਰਾਕ, ਆਦਿ ਨੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਤਿਅਕਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਏ. ਸੋਵਿਅਤ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇਸਲਾਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਵਰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸੋਵਿਅਤ ਸੇਨਾਓ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਏ ਗਏ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਉੱਡਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚਰ, ਹੈਂਡ ਗਰੈਨੇਡ ਅਤੇ ਏਕੇ 47 ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੋਵਿਅਤ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕੜਾ ਝੱਟਕਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਕ ਸਤਿਥੀ ਦੇ ਵਿਗੜਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੋਵਿਅਤ ਫੌਜ ਨੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੋਵਿਅਤ ਫੌਜ ਦੀ ਇਸ ਤਗੜੀ ਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਅਲ ਕਾਇਦੇ ਦੇ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨਾਂ ਦਾ ਗਰਮ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤਾਲਿਬਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਲਾਹ ਓਮਰ ਅਤੇ ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੇਖ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਓਸਾਮਾ ਸਊਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਿਲਡਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੇਹਿਸਾਬ ਦੌਲਤ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਚਲਦੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਡਿੱਗ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁਬਾਰਾ ਚੋਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ ਪਰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਰੀਅਤ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਸਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ।
ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਲੜਾਈਆਂ
ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਲੜਾਈਆਂ ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਨੋਰਥਰਨ ਅਲਾਇੰਸ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਸੇਨਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਜੁਡ਼ੇ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਫੌਜ ਅਤੇ ਨੋਰਥਰਨ ਅਲਾਇੰਸ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਓਸਾਮਾ ਜਾਂ ਮੁੱਲਾਹ ਓਮਰ ਨੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।
ਕਿਲਾ-ਏ-ਜੰਗੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਕਿਲਾ-ਏ-ਜੰਗੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਟੋ ਫੌਜ ਦੀ ਸਾਥੀ ਨੋਰਥਰਨ ਅਲਾਇੰਸ ਨੇ ਕਈ ਤਾਲਿਬਾਨ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਲਾ-ਏ-ਜੰਗੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਤਮਸਮਰਪਣ ਦੇ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਝ ਹਥਿਆਰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਲਿਆ। ਨੋਰਥਰਨ ਅਲਾਇੰਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਲੜਾਕਿਅਨ ਛੱਡਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਈ ਘੰਟੀਆਂ ਤੱਕ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਛਿਪਾਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਥਰਨ ਅਲਾਇੰਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕੀ ਏਜੰਸੀ ਸੀਆਈਏ ਦੇ ਏਜੰਟ ਜਾਨੀ ਮਿਚੇਲ ਸਪੇਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਲੋਕ ਕੁੱਝ ਸਮਝ ਪਾਂਦੇ ਤੱਦ ਤੱਕ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਈ ਸਿਪਾਹੀ ਕਿਲੇ ਦੇ ਦੂੱਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਮਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਗੋਲਿਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਨੇ ਚੌਂਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਗੋਲੀ ਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀਆਈਏ ਦੇ ਏਜੰਟ ਜਾਨੀ ਮਿਚੇਲ ਸਪੇਨ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਾਣੀ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਹਮਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੀਭਤਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੱਦ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਥਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਲੜਾਈ 7 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 96 ਤਾਲਿਬਾਨ ਲੜਾਕੇ ਬਚੇ ਅਤੇ 50 ਨੋਰਥਰਨ ਅਲਾਇੰਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
12 ਦਸੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੇ ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਵਿੱਚ ਓਸਾਮਾ ਦੇ ਛਿਪੇ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਥਾਨ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੇ ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ 17 ਦਿਸੰਬਰ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਓਸਾਮਾ ਦੇ ਟੋਰੇ ਬੋਰਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁਮਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਓਸਾਮਾ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛਿਪੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਬਵੱਡਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਹਮਲਾ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਓਸਾਮਾ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਹਮਲੇ ਕੇਬਾਦ ਟੋਰਾ ਬੋਰਾ ਦੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ ਵਾਪਸੀ
2 ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨਾਲੋਂ ਹਟਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਦਾ ਵੀ ਗਠਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। 22 ਜੂਨ 2011 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਵਾਇਟ ਹਾਉਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਕਿ ਜਗ੍ਹਾ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਓਬਾਮਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਨ 2011 ਤੱਕ 10,000 ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੱਦ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ 2012 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਤੱਕ 23,000 ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੱਦ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਨ 2014 ਤੱਕ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁਣੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਬੈਨ ਜਾਨਸਨ
ਬੈਨ ਜਾਨਸਨ (c. 11 ਜੂਨ 1572 – 6 ਅਗਸਤ 1637) 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਐਕਟਰ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ
ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ (9 ਮਾਰਚ 1821 – 6 ਨਵੰਬਰ 1840) ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਚੰਦ ਕੌਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਅਪਰੈਲ 1837 ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਵਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਮਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਡੋਗਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਵਰ ਨੂੰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਖਿਲਾਫ਼ ਭੜਕਾ ਕੇ, ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਕੰਵਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨਈ ਦਰਵਾਜੇ (ਹਜ਼ਾਰੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ) ਰਾਹੀਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਬਾਰੂਦ ਫੱਟਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਡੋਗਰਾ ਵਜ਼ੀਰ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੰਵਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਚੰਦ ਕੌਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਕੰਵਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥ-ਪਥ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਡ
ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ
ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਜਨਮ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1903 ਨੂੰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਾਨ੍ਹ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਨੇਤਪੁਰਾ ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਹੁਣ ਮੋਗਾ) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903
ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਹੀਰਾਨੰਦ ਓਝਾ
ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਹੀਰਾਨੰਦ ਓਝਾ (1863–1947) ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ। 1927 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ 'ਮਹਾਮਹੋਪਾਧਿਆਏ' ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮਾਣਦ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਕਲੱਬ
ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਕਲੱਬ (ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ: Esperanto-klubo, Eperantista klubo) ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਲੱਬ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 1887 ਵਿੱਚ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਲੱਬ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ ਕਲੱਬ 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1885 ਨੂੰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐੱਸਪੇਰਾਂਤੋ
ਭੈਣੀ ਜੱਸਾ
ਭੈਣੀ ਜੱਸਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜਨਮਦਿਨ
ਜਨਮਦਿਨ ਉਹ ਮੌਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਜਾਂ ਅਦਾਰਾ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮਦਿਨ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤੋਹਫ਼ੇ, ਜਸ਼ਨ ਜਾਂ ਰੀਤੀ-ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ਼।
ਕਈ ਧਰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸਮਸ, ਗੁਰਪੁਰਬ)।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮਦਿਨ
ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ
ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ ( ਜਾਂ ) ਪੱਛਮੀ ਕੈਰੀਬਿਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ-ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਕੇਮਨ, ਕੇਮਨ ਬਰਾਕ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਕੇਮਨ ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਜਮੈਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਟਰ ਐਂਟੀਲਜ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਟਵਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਸ਼ਾਹਿਦ ਨਦੀਮ
ਸ਼ਾਹਿਦ ਮਹਿਮੂਦ ਨਦੀਮ (شاہد ندیم) (ਜਨਮ 1947) ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਕਰੀਨ ਲੇਖਕ, ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਜੋਕਾ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਅਤੇ ਪੀਟੀਵੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਵੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।
ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਨਦੀਮ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਪੋਰ], ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ) ਦੌਰਾਨ 1947 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਕਟਰ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ
ਕੈਰੀਅਰ
ਨਦੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਐਕਟਿਵਿਸਟ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ 1969, 1970 ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਲੰਡਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1980 ਤੋਂ 1988 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1991 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਨਦੀਮ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਈ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਨਾਟਕ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਵੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨਦੀਮ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ  ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵੀ ਹੈ।
1995 ਵਿਚ, ਨਦੀਮ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਦੋ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਡਰਾਮਾ  ਜ਼ਰਦ ਦੋਪਹਿਰ  ਹੈ ਜੋ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਜਾਤ ਹਾਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਮੀਨਾ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਆਮ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ
ਦੂਸਰਾ,  ਉੜਾਨ , ਉਸੇ ਸਾਲ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ (ਪੀਆਈਏ) ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਿਨਾਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਕਾਠਮਾਂਡੂ, ਲੰਡਨ, ਨੈਰੋਬੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਕੀਲ ਨੇ ਪੀਆਈਏ ਏਅਰਕਰਾਫਟ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫਰੀਅਲ ਗੌਹਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫਲਾਈਟ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਨਦੀਮ ਨੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਹਿੱਟ ਕਾਮੇਡੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼  ਜੰਜਾਲ ਪੁਰਾ  ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੀਰੀਅਲ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਤਾਰਿਕ ਜਮੀਲ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰਾ ਨਦੀਮ, ਮਹਿਮੂਦ ਅਸਲਮ ਅਤੇ ਨਸੀਮ ਵਿੱਕੀ ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਸੀ।
23 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ, ਅਲਹਮਰਾ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ (ਓਯੂਪੀ) ਦੁਆਰਾ ਅਜੋਕਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ  ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨਾਟਕ  ਦੇ ਲਾਂਚ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ:  ਤੀਸਰੀ ਦਸਤਕ ,  ਬਾਰੀ ,  ਏਕ ਥੀ ਨਾਨੀ ,  ਕਾਲਾ ਮੈਂਡਾ ਭੇਸ ,  ਦੁਖਿਨੀ ,  ਬੁੱਲਾ  ਅਤੇ  ਬੁਰਕਾਵਾਗੰਜਾ । ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਪੀ.ਐਨ.ਸੀ.ਏ.), ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿਖੇ 25 ਅਗਸਤ 2008 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਨਦੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕੌਨ ਹੈਂ ਯੇ ਗੁਸਤਾਖ। ਮਦੀਹਾ ਗੌਹਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਇਹ ਨਾਟਕ ਅਜੋਕਾ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਨੇ 14 ਦਸੰਬਰ, 2012 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਅਲਹਮਰਾ ਆਰਟ ਕੌਂਸਲ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਖੂਬ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੰਟੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਸੀਮ ਅੱਬਾਸ ਨੇ ਨਿਭਾਈ। ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਟਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਰਾ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ (ਐਨਐਸਡੀ) ਵਿਖੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿਚ,  ਕੌਨ ਹੈਂ ਯੇ ਗੁਸਤਾਖ  ਅਜੋਕਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਤਾਰ ਹਾਲ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿਖੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਗੁਲ ਪਨਾਗ
ਗੁਲ ਪਨਾਗ; ਜਨਮ ਗੁਲਕੀਰਤ ਕੌਰ ਪਨਾਗ, 3 ਜਨਵਰੀ 1979 ; ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ, ਪੂਰਵ ਭਾਰਤ ਸੁੰਦਰੀ ਹੈ। ਪਨਾਗ ਨੇ ਧੂਪ 2003 ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
24 ਮਾਰਚ
24 ਮਾਰਚ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 83ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 84ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 282 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆ 'ਚ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 5,305 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਂ (2,048 ਵਰਗ ਮੀਲ)। ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 11,142 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਸ ਦਰਵਾਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਦਰਵਾਜਾ, ਵਾਂਸੀ ਦਰਵਾਜਾ, ਮੱਖੂ ਦਰਵਾਜਾ, ਜ਼ੀਰਾ ਦਰਵਾਜਾ, ਬਗਦਾਦੀ ਦਰਵਾਜਾ, ਮੋਰੀ ਦਰਵਾਜਾ, ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜਾ, ਮਗਜਾਨੀ ਦਰਵਾਜਾ,ਮੁਲਤਾਨੀ ਦਰਵਾਜਾ ਅਤੇ ਕਸੂਰੀ ਦਰਵਾਜਾ ਹਨ।
ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 2,026,831 ਹੈ। ਭਾਰਤ 'ਚ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ 230ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 380 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਦਰ 16.08% ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 893 ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਮਰਦ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ 69.8% ਹੈ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਹਿਸੀਲਾ ਹਨ ਸਬ-ਤਹਿਸੀਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਬਲਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾ ਹਨ। {{Geographic location
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਸਿਆਪਾ
ਸਿਆਪਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉਹ ਮਿਲਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰੀਕੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸੋਗਮਈ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੁਦਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁਹੱਥੜ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਟਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਿਆਪਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰਵ-ਪ੍ਰਲਾਪ ਦਾ ਤਦਭਵ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਵਿਰਲਾਪ। ਟੱਬਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਤੱਕ ‘ਸਿਆਪਾ` ਸੋਗਮਈ ਰਸਮ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨਮਿਤ ਸਿਆਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਾਸਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਪਿੱਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੋਗਮਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਪੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਉਮਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਆਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਸਿਆਪਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੈਅ ਵਿੱਚ ਪਿੱਟਦੀਆਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਆਪਣਾ ਪਿੰਡਾ ਨੀਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਹੇਕ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਰੁਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਦਨ ਮਰ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਹੇਕ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਆਪੇ ਦਾ ਢੰਗ
ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਜੇ-ਪੁੱਜੇ ਟੱਬਰ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੌਤ ਸਮੇਂ, ਸਿਆਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰਾਸਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੱਦਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹੈਸੀਅਤ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਪਾ, ਮੌਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੋਗ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੋਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੰਗ-ਸਾਕ ਅਫ਼ਸੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਿੱਟਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਮਰਾਸਣਾਂ, ਸੋਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤ੍ਰੀਮਤਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਰੋਣ ਪਿੱਟਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੜ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੈਣ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਘੇਰਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੈਣਾਂ ਅਤੇ ਮਰਾਸਣਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਵੈਣ ਅਤੇ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਯਾਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਲਾਪਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਬੜੀ ਹਿਰਦੇਵੇਦਕ ਪੀੜ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਲੈਅ ਅਤੇ ਸੁਰਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਅਲਾਪਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੋਗ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰਾਸਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਇੱਕ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਰਤੀਬਵਾਰ, ਮੱਥਾ, ਗੱਲ੍ਹਾਂ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਪੱਟਾਂ `ਤੇ ਦੁਹੱਥੜ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੰਞ ਰੋਂਦੀਆਂ ਪਿੱਟਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਉਠਦਾ ਹੈ।
ਸਿਆਪੇ ਵਿਚਲੀ ਸੰਗੀਤ ਗਤੀ
ਇੱਕ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਿੱਟਣ ਦੀ ਇਹ ਚਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੈਣ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀ ਗਈ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਬੋਲ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ, ਮਰਦ ਲਈ ਹੇਕ ਦੇ ਅੰਤ `ਤੇ ‘ਗੱਭਰੂ ਸਰੂ ਜਿਹਾ` ਜਾਂ ਇਸਤਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ‘ਹਾਏ ਨੀਂ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ` ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਲਕਣੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਸਿਆਪਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਪੁੜਪੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਫੇਰ ਪੱਟਾਂ ਉੱਤੇ, ਮੁੜ ਫੇਰ ਪੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛਾਤੀ ਜਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰੇ ਜਾਣ, ਉਹ ‘ਤਿਹੱਥੜਾ-ਸਿਆਪਾ’ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਸਿਆਪਾ ਇਕਦਮ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ “ਟੁੱਟ ਟੁੱਟ ਪੈਂਦੀ ਮਰਾਸਣ ਜੋਰ ਜੋਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਘੁਮਾਉਂਦੀ, ਵਿੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਟੱਪਾ ਆਖ ਕੇ... ਸਿਆਪਾ ਪੂਰੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਚਲੰਤ ਸਿਆਪਾ’ ਬੜੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇਕ: ਹਾਏ ਹਾਏ ਮੌਤ ਚੰਦਰੀ ਓਏ... ਸਮੂਹ: ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ... ਇਕ: ਹਾਏ ਹਾਏ ਮੌਤ ਭੈੜੀ ਓਏ... ਸਮੂਹ: ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ... ਇਕ: ਹਾਏ ਸਵਾਤ ਖਾਲੀ ਓਏ... ਸਮੂਹ: ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ... (‘ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ’, ਪੰਨਾ 501) ਦੁਹੱਥੜਾ, ਤਿਹੱਥੜਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸਿਆਪਾ ਭਾਵ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਆਪੇ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਪੇ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਅਲਾਹੁਣੀਕਾਰ ਦੇ ਉਚਾਰ ਦਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਹੌਲੀ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕੀਰਨੇ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਦਾ ਜੋੜਵਾਂ ਸਾਥ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੀਰਨਾਕਾਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਲ ‘ਬੋਲ’ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਅਲਾਹੁਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿਆਪੇ ਦਾ ਸਾਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਲਾਹੁਣੀਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਕ ਵੇਗ ਬੋਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਰੀਰਕ ਤੇਜੀ ਅਤੇ ‘ਹਾਏ ਹਾਏ’ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਭਾਵ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਬੋਲ ਦੀ ਮੁਥਾਜੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦਾ, ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਮਾਧਿਅਮ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਇਥੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸਾਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਚਾਰ ਢੰਗ ਪੱਖੋਂ ਕੀਰਨਾ ਸਰੋਦੀ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੀ ਉਚਾਰ-ਸਾਂਝ ਘੜੇ ਉੱਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਮੂਹ ਗਾਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।
ਸਿਆਪੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਆਪੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਵੱਖਰੋ-ਵੱਖਰੇ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦ ਦੀ ਮੌਤ `ਤੇ ਸਿਆਪਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਤੋੜਾ ਅਜਿਹੇ ਬੋਲਾਂ `ਤੇ ਮੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੀਖਣ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ, ‘ਤੰਦ ਅਜੇ ਨਾ ਪਾਈ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ`। ਸੋਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਮਦਦ ਵੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਅਕਸਰ ਤੇੜ ਕਾਲਾ ਘੱਗਰਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਗੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ (ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਸਿਰੋ ਨੰਗੀ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਗ ਸਮੇਂ ਭੜਕੀਲੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਣੇ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹਨ।
ਸਿਆਪਾ, ਕੀਰਨਾ ਅਤੇ ਅਲਾਹੁਣੀ
ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੇ ਕੋਸ਼ਗਤ ਅਰਥ, ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਰੁਣਾਮਈ ਗੀਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਨੂੰ ਅਲਾਹੁਣੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੁਆਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੋਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਿਆਪੇ ਸਮੇਂ ਰੁਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾਮਈ ਰਸ ਬਹੁਤ ਹਿਰਦੇ-ਵੇਦਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬਾਲ (ਬੱਚੇ) ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਵੈਣ ਪਾਉਣ ਦੀ ਹੀ ਰੀਤ ਹੈ ਪਿੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਕੀਰਨੇ ਅਤੇ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੇ ਉਚਾਰ-ਢੰਗ ਦਾ ਵਖਰੇਂਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਥੀਮਕ-ਗਠਨ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਚਾਰ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਥੀਮਕ ਗਠਨ ਉੱਤੇ ਮੋੜਵਾਂ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੀਰਨਾ ਅਤੇ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਥੀਮਕ ਟਕਰਾਉ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਿਥੇ ਕੀਰਨਾਕਾਰ ਥੀਮਕ-ਟਕਰਾਉ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਟਕਰਾਉ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ‘ਠਹਿਰਾ’ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਅਲਾਹੁਣੀਕਾਰ ਥੀਮਕ-ਟਕਰਾਉ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਥੀਮਕ ਸੁਲਝਾਉ ਵੱਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਆਪੇ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
ਜਿਸ ਘਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੁਰੇਡਿਉਂ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੀ ਵੈਣ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਪਿੱਟਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਗੋਂ ਮਰਾਸਣਾ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਮਰਾਸਣਾ ਵੀ ਅਗਲਵਾਂਢ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਿੱਟਦੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਣ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਘਰ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਾਸਣ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਬੋਲਦੀ ਹੈ: ਰੋਵੇ ਚੂੜੇ ਵਾਲੀ ਨੀ ਬੈਠੀ ਸ਼ੇਰੂ ਸਰੂ ਜਿਹਾ ਰੋਵੇਂ ਸਿਰ ਦੀ ਛਾਂ ਨੀਂ ਸ਼ੇਰੂ ਸਰੂ ਜਿਹਾ। ਰੋਵੇ ਪੁਤ ਦੀ ਮਾਂ ਨੀਂ ਸ਼ੇਰਾ ਸਰੂ ਜਿਹਾ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਮੌਤ `ਤੇ ਮਰਾਸਣਾ ਮਰਦਾਵੀਂਆਂ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਰਦੀਲੇ ਬੋਲ ਵੀ ਉਚਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: ਸਾਡੀ ਸੋਹਣੀ ਛੈਲ ਛਬੀਲੀ, ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਤੂੰ ਗਈ ਜਹਾਨੋਂ ਤੁਰ, ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਆਂਦਰ ਸੈਂ, ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਕਿਉਂ ਵੱਸ ਕਾਲ ਦੇ ਪਈ, ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਤੂੰ ਲਾਡ ਲਡਿੱਕੀ ਸੈਂ, ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਕਿਉ ਰੁਸ ਕੇ ਗਈ ਏਂ ਸੌਂ, ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਤੇਰੇ ਗੁਡੀਆਂ ਪਟੋਲ੍ਹੇ ਰੋਣ ਨੀ, ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਜਰਾ ਉਠ ਕੇ ਕਿੱਕਲੀ ਪਾ, ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਤੇਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਦੂਕੇ ਪਿਆ ਨੀ, ਸਾਲੂ ਸੋਹਣੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਜਰਾ ਉਠ ਕੇ ਸੀਨੇ ਲਾ, ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ, ਹਾਏ ਨੀ ਧੀਏ ਮੋਰਨੀਏ। ਇਉਂ ਸਿਆਪੇ ਦਾ ਇਹ ਚਲਨ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਟੱਬਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)
ਨਿਗਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਟੀ -20 ਆਈ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਜੂਨ 2018 ਵਿਚ ਉਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ 2018 ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।  ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ -20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਚ 2018 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ -20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2019 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ -20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਿਲਾ ਗਲੋਬਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਕੁਐਡ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ 2019 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿਚ 2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ 114 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ
ਬੀ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ
ਬੀ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ (21 ਦਸੰਬਰ 1908 – 19 ਮਈ 1975) ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬੀ. ਮਨੀਚਾਮ, ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਧਾ ਬਾਈ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਚਿੰਤਕ, ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਆਗੂ ਸੀ।   1937 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਪਰਭਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ-ਮੁਸਲਿਮ ਏਕਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ।
1956 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ "ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੈਡਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਮਾਈਨੌਰਟੀਜ਼" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ  ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਲਖਨਊ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 1968 ਵਿੱਚ ਬਹੁਜਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਘੱਟਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਹਮਾਰਾ" ਹੈ।"   ਉਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਦੇ ਗੁਲਬਰਗਾ ਵਿੱਚ 'ਭੀਮ ਸੈਨਾ' ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰਬੰਦ ਵਿਦਵਾਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਵੋਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਦਸੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜਾਤਪਾਤ ਦੀਆਂ ਮੰਦ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਅਜੰਤਾ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਰ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਉਰਦੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਓਸਮਾਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸਿਡ ਕਲਾਸਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1947 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।.
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਗਰੈਜੂਏਟ ਚੋਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਯੂਐਨਓ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਵਫਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਪੀ ਆਰ ਵੈਂਕਟ ਸਵਾਮੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਾਡਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਡਿਪਰੈਸ਼ਡ ਕਲਾਸ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿਨ ਹੈ।" ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਪਰੈਸਡ ਕਲਾਸ ਦਾ ਆਗੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੇ ਸ਼ੂਆਮ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਖੁਸਰੋ-ਏ-ਡੈਕਨ,ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਸ਼ੇਖ਼ਰ,ਵੀਟੀ ਸੰਪਾਦਕ ਦਲਿਤ ਵਾਇਸ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਲਿਤ ਲੇਖਕ, ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਸੇਨਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸੰਸਾਰ ਸ਼ੀਟ
ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਵਰਲਡ ਸ਼ੀਟ ਇੱਕ ਦੋ-ਅਯਾਮੀ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਸਟ੍ਰਿੰਗ ਦੇ ਜੜਨੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲੀਓਨਾਰਡ ਸੁਸਕਿੰਡ ਵਲੋਂ 1967 ਦੇ ਆਸਾਪਾਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਕਣ ਵਾਸਤੇ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਜਨਰਲਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ
4 ਦਸੰਬਰ
4 ਦਸੰਬਰ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 338ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 339ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 27 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਕਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਦਿਨ 20 ਮੱਘਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸੰਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਅਕੀਕੋ ਯੋਸਾਨੋ
ਅਕੀਕੋ ਯੋਸਾਨੋ (与謝野 晶子) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਕਵਿਤਰੀ, ਮੁਹਰੈਲ ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਸ਼ਾਂਤੀਪਸੰਦ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਭੈਣੀ ਫੱਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ, ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪੂਜਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਚਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਗੀਤ
ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ
ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ (1688–1757) ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ ਸੰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਪੰਥ ਉਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਭਰਪੂਰ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਡੱਟ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੇਵਾ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਝੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀਵਣੇ ਦੇ ਕੋਲ ਲਊ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਨਿਰਮਲ ਪੁਆਰ
ਨਿਰਮਲ ਪੁਆਰ ਗੋਲਡਸਿੱਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ ਮੈਥਡ ਲੈਬ ਦੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।  ਉਹ 2000 ਤੋਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰਿਵਿਊ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਮੂਹਿਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।  ਪੁਆਰ ਨੇ 17 ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਬੋਰਡੀਯੂ; ਓਰੀਐਂਟਲਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਫੈਸ਼ਨ; ਇੰਟੀਮੇਸੀ ਇਨ ਰਿਸਰਚੀ, ਲਾਈਵ ਮੈਥਡ ਅਤੇ ਸਾਉਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੁਮੈਨ ਇਨ ਦਾ ਡਾਈਸਪੋਰਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਪੁਆਰ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ; ਅਦਾਰੇ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਮੈਥੋਡੋਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
[https://www.gold.ac.uk/sociology/staff/puwar/ Nirmal Puwar. Staff Page. Goldsmith University]
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੁਮੈਲ ਨੰਜੀਆਨੀ
ਕੁਮੈਲ ਨੰਜੀਆਨੀ (ਜਨਮ 21 ਫਰਵਰੀ 1978) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਪੌਡਕਾਸਟ ਹੋਸਟ ਹੈ। ਨੰਜੀਆਨੀ ਐੱਚ.ਬੀ.ਓ. ਦੀ ਏਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਨਾਮਜ਼ਦ ਲੜੀ ਸਿਲੀਕਾਨ ਵੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨੇਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਏਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲੜੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਅਡਵੈਂਚਰ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਸਮੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੁਹਈਆ ਕਰਣ ਲਈ  ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰਨ ਵਹੀ
ਕਰਨ ਵਹੀ (ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੂਰਵ ਅਕਾਦਮੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। ਵਾਹੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਅੰਡਰ -17 ਕੌਮੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖੇਡੀ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2004 ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਰਿਮਿਕਸ ਆਨ ਸਟਾਰ ਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸਿੱਧਾਂਤ ਮੋਦੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਮਿੱਲ ਮਿੱਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਰ ਵਧਾਈ। ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਹੀ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਹਬੀਬ ਫੈਸਲ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾਵਤ-ਇ-ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਕੋਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚੋ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਡਰ ਫੈਕਟਰ: 2017 ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 8 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀ ਰਾਟ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਰਿਥਵਿਕ ਧੰਜਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਹਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੌਟ ਸਟ੍ਰੀ 4 (2018)।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ
ਵਹੀ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੂਨ 1986 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਮਾਰਕ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਆਈਆਈਐਲਐਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ।
ਵਾਹੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੇਂਟ ਮਾਰਕ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2003 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਅੰਡਰ -19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਰ ਧਵਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ, ਵਹੀ ਨੂੰ ਖੇਡ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।
2004 ਵਿਚ, ਵਾਹੀ ਨੇ ਰਿਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਰਣਵੀਰ ਸਿਸੋਦੀਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ
ਵਾਹੀ ਨੇ 2004 "ਰੋਜ਼ ਆਡੀਓ ਵਿਜ਼ੁਅਲ" ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਰੀਮੀਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਨੀਤ ਸਿਓਸਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਸ਼ਵੇਤਾ ਗੁਲਾਟੀ ਦੇ ਉਲਟ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੜਕੇ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕੁਲੀਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਆਰ 8 ਬੇਸਟ ਮਰਦ ਨਟਵਰਰ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਲੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਕਲਪਨਾ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਹੀ ਨੇ 2009 ਦੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਮੇਰ ਘਰ ਅਈ ਏਕ ਨਨ੍ਹੀਂ ਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਗ੍ਥਾ ਚਪਕੇਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤਕ, ਉਹ ਸਿਨਵਿਸਟਾਏਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 'ਮੈਡੀਕਲ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਡਿਲ ਮਿਲ ਗਾਇਏ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਵਾਹੀ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਹਬੀਬ ਫੈਸਲ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ 'ਦਵਾਨਤ-ਏ-ਇਸ਼ਕ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਮੁੰਡੇ ਅਮਜਦ, ਪਰਿਣੀਤੀ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਰਾਏ ਕਪੂਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ।
ਉਸ ਨੇ ਯੂਟੀਵੀ ਸਪੋਟਬੌ ਪ੍ਰਡਕਸ਼ਨਸ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਅਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਿੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 2014 ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ 'ਬੱਬੂ ਕੀ ਜੌਨੀ' ਵਿੱਚ ਰਿਆ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।
ਸਿਤੰਬਰ 2015 ਵਿਚ, ਵਹੀ ਨੂੰ ਕਾਮਰੇਡ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਮੇਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਬਚਾਓ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ
[[ਤਸਵੀਰ:Karan_Wahi_and_Mandira_Bedi.jpg|right|thumb|290x290px|ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਜੂਨੀਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਵਹੀ ਅਤੇ ਮੰਦੀਰਾ ਬੇਦੀ
]] ਵਾਹੀ ਕਈ ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੈਟ ਇਵੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਲੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਗੌਤਮ ਰੋਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਰੀਲੀਜ਼ ਸ਼ੋਅ ਨਚ ਬਲੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਟਾਰ ਪਰਿਵਾਯਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ (2014) ਵਿੱਚ ਪਸੰਦੀਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਕੋ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਐਡੀਸ਼ਨਰੀ ਲੜੀ, ਐਸ਼ਵਰੀਆ ਸ਼ੁਕੂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀਨ ਬਨਾਮ ਸਰਮੀਟੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।
ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿਚ, ਉਹ 5 ਜੀ ਜ਼ੀ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੈਟ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਮੰਦੀਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਗਾਇਕ ਰਿਲੀਜੀ ਸ਼ੋਅ ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡੋਲ ਜੂਨੀਅਰ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਦੇਖੀ ਗਈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਜੈਨ ਭਾਨੁਸ਼ਾਲੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਦਲ ਕੇ ਡਾਂਸ ਇੰਡੀਆ ਡਾਂਸ ਸੁਪਰ ਮਮਜ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।
ਪਰਦੇ ਪਿਛੇ ਕੰਮ
]] ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਵਹੀ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2012 ਵਿਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਲਈ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਲਈ ਫੰਡ ਜੁਟਾਉਣ ਲਈ ਗੋਲਡ ਚੈਰੀਟੀ ਫੋਕਰ ਮੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਮੀਓਟ੍ਰੌਫਿਕ ਪਾਸੇ ਸਪਲਰੋਸਿਸ (ਏਐਲਐਸ) ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਆਈਸ ਬਾਲੇਟ ਚੈਲੇਂਜ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਰਾਣਾ ਸਫ਼ਵੀ
ਰਾਣਾ ਸਫ਼ਵੀ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਲਾਗ 'ਹਜ਼ਰਤ-ਏ-ਦਿੱਲੀ' ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਭੋਜਨ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਜੁਗਾਂ-ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਣਾ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪੋਸਟ ਗਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ  ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰਨ ਵਹੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਰਾਣਾ ਸਫ਼ਵੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਬੀਜਿੰਗ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ
ਬੀਜਿੰਗ ਕੈਪਿਟਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਏਅਰ ਚਾਇਨਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਹੱਬ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਇਨਾ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਉਡਾਨਾਂ ਫਲੈਗ ਕਰੀਅਰ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਬੀਜਿੰਗ ਤੋਂ 120 ਥਾਵਾਂ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਡਾਨ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਹੇਨਨ ਅਤੇ ਚਾਇਨਾ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੱਬ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬੀਜਿੰਗ ਕੈਪਿਟਲ ਨੇ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਓਲਿੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟਰਮੀਨਲ, ਟਰਮੀਨਲ 3 ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ  ਦੇ ਟਰਮੀਨਲ 3 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਟਰਮੀਨਲ 3 ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਪਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 6ਵੀਂ ਵੱਡੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਬੀਜਿੰਗ ਕੈਪਿਟਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ 1,480 ਹੇਕਟੇਅਰ (3,700 ਏਕੜ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਬੀਜਿੰਗ ਕੈਪਿਟਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਤੱਰਕੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2009  ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ  ਤੋਂ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋਆ।ਇਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉਪਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ (ਉਡਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਤਰਨ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ 557,167 ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ 2012 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ 6ਵਾਂ ਰੈਂਕ ਹੈ. ਕਾਰਗੋਂ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਬੀਜਿੰਗ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਕਾਰਗੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕਰਕੇ 13ਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਪਧਰੀ ਰੁੱਝਿਆ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਕਾਰਗੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਨੂੰ 1,787,027 ਟਨ ਸਮਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
left|thumb|1959 ਦਾ ਕੈਪਿਟਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ left|thumb|ਕੈਪਿਟਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਯੁ॰ਏਸ॰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ Rਰਿਚਰਡ ਨਿਜੋਨਸ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬੀਜਿੰਗ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾਂ 2 ਮਾਰਚ 1958 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ.ਉਸ ਸਮੇ ਇਥੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟਰਮੀਨਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।  ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਡਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉਡਾਨਾਂ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪੂਰੇ ਤੋਰ ਤੇ ਸਨਦ ਅਤੇ ਵੀ॰ ਆਈ॰ ਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਮਿੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 1 ਜਨਵਰੀ 1980 ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟਰਮੀਨਲ,ਟਰਮੀਨਲ 1 ਬਣੀਆ। ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਹਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇ ਇਹ ਸੇਵਾ 10 ਤੋਂ 12 ਜਹਾਜਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਹ ਟਰਮੀਨਲ ਦਾ ਆਕਾਰ 1950 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਟਰਮੀਨਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਪਰ 1990 ਤੱਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਕਰਨ ਇਸ ਦਾ ਆਕਰ ਛੋਟਾ ਲਗਨ ਲੱਗਾ.
ਚਾਇਨਾ ਦੇ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸਟਰੀ ਏਅਰਲਾਈਨ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸੀ.
ਟਰਮੀਨਲ
thumb|ਟਰਮੀਨਲ ਵਨ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨਲ ਟੂ ਦਾ 2005 ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਚਿੱਤਰ.
ਟਰਮੀਨਲ 2
left|thumb|ਟਰਮੀਨਲ 2 ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਦਿੱਖ
ਟਰਮੀਨਲ 3
thumb|ਟਰਮੀਨਲ 3 ਤੇ ਖੜੇ ਏਅਰ ਚਾਇਨਾ  ਦੇ ਜਹਾਜ thumb|ਟਰਮੀਨਲ 3-ਈ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਜਿਹੜੀ ਕੀ  ਸਟਾਰ ਅੱਲੀਅਨਸ  ਦੇ ਜਹਾਜਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ left|thumb|ਟਰਮੀਨਲ 3  ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਕ left|thumb|ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਅੰਦਰਲਿਆ ਦੁਕਾਨਾਂ left|thumb|ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲ 3 ਤੇ ਸਟੇਸ਼ਨ thumb|ਟਰਮੀਨਲ 3 ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਮਾਨ ਢੂਆਈ ਕੇਂਦਰ
ਦਿੱਖ
alt=A view down a long vista on the inside of an airport terminal building. Tot the right are check-in stations; to the left a long row of tall white round smooth pillars go up to the ceiling, where triangular windows let sunlight in. The sunlight is reddish from the surrounding superstructure, but filtered through white strips below.|thumb|ਛੱਤ ਚੋਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਤਿਰਕੋਨੀਆ ਤਾਕੀਆ
ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ
thumb|ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਦੀ ਜਗਹ
ਹਵਾਈ ਬੌਸ A380
thumb|ਟਰਮੀਨਲ 2 ਤੇ ਟਰਮੀਨਲ 3 ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਗੱਡੀ
ਯਾਤਰੀ
right|thumb|BCIA ਟਰਮੀਨਲ 3 ਦੀ ਇਮਾਰਤ right|thumb|ਟਰਮੀਨਲ 3 ਦਾ ਹਵਾ ਤੇ ਨਿਆਂਤਰਨ ਰਖਣ ਵਾਲਾਂ ਮੀਨਾਰ
ਜ਼ਮੀਨੀ ਆਵਾਜਾਈ
thumb|ਬੀਜਿੰਗ ਟਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਏਕਸਪ੍ਰੇਸ ਦਾ ਰਸਤਾ thumb|ਵਿਦੇਸ਼ੀ  ਏਅਰਪੋਰਟ ਏਕਸਪ੍ਰੇਸ ਗੱਡੀ
ਕਾਰ
thumb|ਕਾਰਾਂ ਦੀ ਚੁੰਗੀ ਜਿਹੜੀ ਕੇ ਟਰਮੀਨਲ 1 ਅਤੇ ਟਰਮੀਨਲ 2 ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ thumb|ਟਰਮੀਨਲ 3 ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਬਣੀ ਚੁੰਗੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਪੱਖੋਕੇ
ਪੱਖੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਗਾਰ
ਵਗਾਰ (ਫ਼ਾਰਸੀ: بیگاری - ਬੇਗਾਰੀ) ਬਿਨਾਂ ਉਜਰਤ ਦਿਤਿਆਂ ਜਬਰੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਘੋਰ ਗਰੀਬੀ, ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ, ਹਿੰਸਾ (ਮੌਤ ਸਮੇਤ), ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਜਬੂਰੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਹਿ ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ ਡਰਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ
ਭਾਰਤ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਣਰਾਜ (ਆਈਐੱਸਓ: ), – "Official name: Republic of India."; – "Official name: Republic of India; Bharat Ganarajya (Hindi)"; – "Official name: Republic of India; Bharat."; – "Official name: English: Republic of India; Hindi:Bharat Ganarajya"; – "Official name: Republic of India"; – "Officially, Republic of India"; – "Official name: Republic of India"; – "India (Republic of India; Bharat Ganarajya)" ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼; ਜੂਨ 2023 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼;  ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ।  ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੀਨ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ; ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ। ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ ਥਾਈਲੈਂਡ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਹੱਦ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ 55,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਕਿੱਤੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ-ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ। 9,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਾਸ਼ੀਏ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲਡ ਜੀਵਨ ਉਭਰਿਆ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੀਜੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬੀਸੀਈ ਦੀ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। 12000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ, ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ, ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ। (a) (b) (c), "In Punjab, a dry region with grasslands watered by five rivers (hence 'panch' and 'ab') draining the western Himalayas, one prehistoric culture left no material remains, but some of its ritual texts were preserved orally over the millennia. The culture is called Aryan, and evidence in its texts indicates that it spread slowly south-east, following the course of the Yamuna and Ganga Rivers. Its elite called itself Arya (pure) and distinguished themselves sharply from others. Aryans led kin groups organized as nomadic horse-herding tribes. Their ritual texts are called Vedas, composed in Sanskrit. Vedic Sanskrit is recorded only in hymns that were part of Vedic rituals to Aryan gods. To be Aryan apparently meant to belong to the elite among pastoral tribes. Texts that record Aryan culture are not precisely datable, but they seem to begin around 1200 BCE with four collections of Vedic hymns (Rg, Sama, Yajur, and Artharva)."
(d), "Although the collapse of the Indus valley civilization is no longer believed to have been due to an 'Aryan invasion' it is widely thought that, at roughly the same time, or perhaps a few centuries later, new Indo-Aryan-speaking people and influences began to enter the subcontinent from the north-west. Detailed evidence is lacking. Nevertheless, a predecessor of the language that would eventually be called Sanskrit was probably introduced into the north-west sometime between 3,900 and 3,000 years ago. This language was related to one then spoken in eastern Iran; and both of these languages belonged to the Indo-European language family. ... It seems likely that various small-scale migrations were involved in the gradual introduction of the predecessor language and associated cultural characteristics. However, there may not have been a tight relationship between movements of people on the one hand, and changes in language and culture on the other. Moreover, the process whereby a dynamic new force gradually arose—a people with a distinct ideology who eventually seem to have referred to themselves as 'Arya'—was certainly two-way. That is, it involved a blending of new features which came from outside with other features—probably including some surviving Harappan influences—that were already present. Anyhow, it would be quite a few centuries before Sanskrit was written down. And the hymns and stories of the Arya people—especially the Vedas and the later Mahabharata and Ramayana epics—are poor guides as to historical events. Of course, the emerging Arya were to have a huge impact on the history of the subcontinent. Nevertheless, little is known about their early presence."; (e), "The expansion of Aryan culture is supposed to have begun around 1500 BCE. It should not be thought that this Aryan emergence (though it implies some migration) necessarily meant either a sudden invasion of new peoples, or a complete break with earlier traditions. It comprises a set of cultural ideas and practices, upheld by a Sanskrit-speaking elite, or Aryans. The features of this society are recorded in the Vedas." ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅੱਜ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਕਸ ਸੀ, ਰਿਗਵੇਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ।(a) ; (b) ; (c) (d) ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 400 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਤ ਦੁਆਰਾ ਪੱਧਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬੇਦਖਲੀ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੌਧ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਆਸੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੌਰੀਆ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਆਪਕ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਡਿੱਗਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।   ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ।