cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੈਰਾਗੁਏ
ਪੈਰਾਗੁਏ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੈਰਾਗੁਏ ਦਾ ਗਣਰਾਜ (República del Paraguay ਰੇਪੂਵਲਿਕਾ ਦੇਲ ਪਾਰਾਗੁਆਏ, ਗੁਆਰਾਨੀ: Tetã Paraguái ਤੇਤਾ ਪਾਰਾਗੁਆਏ), ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਬੋਲੀਵੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੈਰਾਗੁਏ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ Corazón de América ਭਾਵ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਲਿਕ ਤਾਊਸ
16ਵੀਂ ਸਦੀ  ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਯਜ਼ੀਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਰਾਨ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਮਲਿਕ ਤਾਊਸ ਦਾ ਆਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਝੁਕਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ।ਯਜ਼ੀਦੀ 'ਸ਼ੈਤਾਨ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਯਜ਼ੀਦੀ ਮਲਿਕ ਤਾਊਸ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਮੰਨਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਇਲੀਆ ਅਹਿਰਨਬਰਗ
ਇਲੀਆ ਗ੍ਰੀਗੋਰੀਏਵਿੱਚ ਅਹਿਰਨਬਰਗ (Илья́ Григо́рьевич Эренбу́рг, ; 26 ਜਨਵਰੀ 1891 – 31 ਅਗਸਤ 1967) ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਸਤੀ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਲੇਖਕ
ਲਲਿਤ ਕਲਾ
ਲਲਿਤ ਕਲਾ (fine arts) - ਇਹ ਉਹ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਵਹਾਰਕ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲਾ ਰਸੀਏ ਦੀ ਸੁਹਜ ਭੁੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਵਹਾਰਕ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਸੰਗੀਤ,
ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ
ਸ਼ਾਇਰੀ,
ਸੰਗਤਰਾਸ਼ੀ
ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ-ਕਲਾ।
ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਣਾ ਵੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਬਾਲੈਂਸੀਆ
ਵਾਲੈਂਸੀਆ (ਕਈ ਵਾਰ ਨੁਏਵਾ ਬਾਲੈਂਸੀਆ ਦੇਲ ਰੇਈ ਵੀ) ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਾਰਾਬੋਬੋ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਾਫ਼ਿਲ ਅਹਿਮਦ
ਕਾਫ਼ਿਲ ਅਹਿਮਦ ( কফিল আহমেদ ; ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1962) ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਵੀ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕਲਾਤਮਕ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ-ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਐਕਰੀਲਿਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਰੰਗਿਤ ਦਿੱਤੀ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਉਸ ਕੋਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤ ਰਸਾਲਿਆਂ, ਸਾਹਿਤ ਪੂਰਕਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸੀ।
ਕਾਫ਼ਿਲ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1962 ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਮੌਜੂਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ) ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰਗੰਜ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਕਾਫ਼ਿਲ ਨੇ 1987 ਵਿਚ ਜਹਾਂਗੀਰਨਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਆਨਰਜ਼) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਜੰਕਸ਼ਨ" (1987) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਬ੍ਰਿੰਟੋਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ
ਕਰੀਅਰ
ਕਾਫ਼ਿਲ ਇਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 1980 ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਐਕਰੀਲਿਕ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਰੁਝਾਨ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1469 – 22 ਸਤੰਬਰ 1539) ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਦਸਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰਪੁਰਬ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕਲੈਂਡਰ 2003 ਮਤਾਬਕ 1 ਵੈਸਾਖ ਅਤੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕਲੈਂਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ-ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਵੱਖਰੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾੳਣ ਬਾਰੇ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਤਭੇਦ ਹੈ।
ਸੁਖਬਾਸੀ ਰਾਮ ਬੇਦੀ, ਗਣੇਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ, ਡਾ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ 7 ਸਤੰਬਰ 1539 ਦਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। (Sikh History in 10 Volume, vol 1) ਡਾ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਨੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵ ਲਾਉਣਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੱਬ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈ ਖ਼ਲਕਤ ਵਿੱਚ ਹਾਦਰ ਅਤੇ ਦਾਇਮ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਹਕ਼ੀਕਤ ਹੈ। ਬਰਾਬਰਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਪਿਆਰ, ਇਤਫ਼ਾਕ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਮਬਨੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਰੁਹਾਨੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।  ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮਾਝ ਗ੍ਰੰਥ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 974 ਵਾਕ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧ-ਗੋਸਟ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁ ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀ ਹੁਰਮਤ, ਦਿੱਵਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਕ ਇਖਤਿਆਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲ਼ੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।
ਨਾਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 974 ਕਾਵਿਕ ਭਜਨ, ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਦਾਸਾਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ (ਜਾਪ; 'ਜੀ' ਅਤੇ 'ਸਾਹਿਬ' ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਿਛੇਤਰ ਹਨ); ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ('ਆਸ ਦਾ ਗੀਤ'); ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ('ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਚਰਚਾ') ਹਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦੀ, ਬ੍ਰਹਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਗਲੇ ਨੌਂ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਗੱਦੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਨੇੜੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ), ਵਿਖੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਕਲਿਆਣ ਚੰਦ ਦਾਸ ਬੇਦੀ, ਮਕਬੂਲ ਨਾਮ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਸਨ। ਪਿਓ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਫ਼ਸਲ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਸਨ। ਮਾਪੇ ਹਿੰਦੂ ਖੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈ ਰਾਮ ਨਾਲ਼ 1475 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਲੋਧੀ ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ਼ ਲਾਡ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੀ ਮਗ਼ਰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਜੀਜੇ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦੌਲਤ ਖ਼ਾਨ ਅਧੀਨ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ ਅਰਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮਰਾਨੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਵਾਲੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇਲਾਹੀ ਰਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਹੀ, ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਰਿਵਾਜ਼ ਮਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਂਧੇ ਗੋਪਾਲ ਕੋਲ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਨਿਆਣੇ ਹੁੰਦੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰ, ਓ ਅਤੇ ਅੰਕਾਰ ਦੇ ਨਿ ਨੂੰ ਜੋੜ, ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਬਚਪਨੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਵਲੋਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੜਕਵੀਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਖ਼ਾਤੇ ਮਤਾਬਕ, ਦਰਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ, ਜਾਂ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਕੋਬਰਾ ਵਲੋਂ ਛਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਜੀਵਨ
ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਬਾਅਦ ਕੰਪਾਇਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਸਹਿਤ ਸਨ। ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਵਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਗਿਆਨ-ਰਤਨਵਾਲੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੇ ਪਖੰਡੀ ਖ਼ਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਰੀਦ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਹੀ ਖ਼ਾਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ, ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕ਼ੇ ਅਤੇ ਵਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਵਰਗੇ ਸਕੌਲਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮਤਾਬਕ, ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਲੇਖਕ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਕਰੀਬੀ ਰਫ਼ੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਸਫ਼ਰੀ ਸਨ।
ਸਿੱਖੀ
ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਸਨ ਅਤੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਯਕੀਨ, ਮੁਕੱਦਸ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ, ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇਤਫ਼ਾਕ, ਬੇਖ਼ੁਦ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣਾ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਤੀਰਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਘਰੇਲੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਇਖਤਿਆਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 974 ਸ਼ਬਦ ਹਨ।
ਨਾਨਕ ਬਾਣੀ: ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ, ਰਬਾਬ
ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ’ ਲਈ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨਹਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਦੀ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ‘ਰਾਗ ਸਹਿਤ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ‘ਕੀਰਤਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਵਿ ਜਿਵੇਂ ‘ਜਪੁ’, ਸਲੋਕ-ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਆਲਾਪ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗੀਤਕਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਈ (ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਜ਼) ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸੰਗ ਰਲਾ ਕੇ ਬਹੁਵਚਨਤਾ, ਬਹੁ-ਸਭਿਆਚਾਰਕਤਾ ਤੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਸੀ।
ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਗਵਾਹ ਨੇ ਕਿ ਨਾਨਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਮਰਦਾਨਿਆਂ! ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆਈ।’ ‘ਛੇੜ ਰਬਾਬ’ ਕਿਉਂਕਿ ਵਜਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਵਜਾ ਰਬਾਬ ਹੁਕਮ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਛੇੜ’ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਿਆਸ ਕਰੋ ਨਾਨਕ ਆਖ ਰਿਹੈ, ‘ਮਰਦਾਨਿਆ! ਛੇੜ ਰਬਾਬ।’ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਰੱਬ (ਇਸ਼ਕ) ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਿਮ ਜਾਂ ਰਬਾਬੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਉਪਰ ਰਾਗ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ’ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਮਹਾਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਨਕ ਨੇ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰੁਸਤੀ ਬਾਝੋਂ, ਅਤੇ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਅਦਬ ਲਈ ਕਈ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਲਪ ਅਫ਼ਸਾਨਿਆ ਨਾਲ਼ ਲਿਖੀਆਂ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਸਣੇ, ਕਦੀਮੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਾਕ ਮਕਬੂਲ ਹਨ, ਜੋ ਬੰਦਗੀ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਹੀ ਇਲਮ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਜੋ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀ ਕੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਅਨੰਤ ਕਾਇਨਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਭਾਵ
ਨਾਨਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।  ਵਿਦਵਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਮੱਧਯੁਗੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਨਿਰਗੁਣ (ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ) ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਉਦਾਸੀਆਂ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਿੱਬਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਰਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕੀਤੇ, ਜੋ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1496 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਦੇ ਮਾਉਂਟ ਸੁਮੇਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੱਕਾ, ਬਗਦਾਦ, ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
1508 ਵਿੱਚ, ਨਾਨਕ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਿਲਹਟ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।
ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਤੁਰਕੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਫਕੀਰ 1511-1515 ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਸਨ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ 1521–1522 ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੂਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਉਪ-ਲਿਖਤ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਦਾਅਵਿਆਂ ਤੇ ਅਤਿਰਿਕਤ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਯਰੂਸ਼ਲਮ, ਮੱਕਾ, ਵੈਟੀਕਨ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਗਏ ਸਨ।
ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਹ ਮਿਟਣ ਵਰਗੇ ਦਾਅਵੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸੂਫੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿੱਖ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਉਧਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਜਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ | ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਕਿਮ, ਭੁਟਾਨ, ਤਿੱਬਤ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝੀਲ, ਬਦਰੀਨਾਥ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ, ਲੱਦਾਖ, ਅਮਰਨਾਥ, ਅਲਮੋੜਾ, ਬਾਗੇਸ਼ਵਰ, ਖਟਮੰਡੂ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਉਦਾਸੀ 1509 ਵਿਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਉਦਾਸੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਚ ਨਾਨਕਮਤੇ ਤੋਂ ਪੀਲੀਭੀਤ, ਸੀਤਾਪੁਰ, ਲਖਨਊ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਪਟਨਾ, ਮਯਾ, ਸਿਲਹਟ, ਧੁਬੜੀ, ਗੁਹਾਟੀ, ਸਿਲਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਢਾਕਾ ਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਹੋ ਕੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਸਮੰੁਦਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰੁਟੂਰ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੰੁਚੇ ਅਤੇ ਜਾਫਨਾ ਦੇ ਰਾਣਾ ਸ਼ਿਵਨਾਥ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ | ਲੰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਚੀਨ ਪਹੰੁਚੇ, ਜਿਥੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕੀਤਾ | ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਨਕ ਝੀਰਾ, ਮਾਲਟੇਕਰੀ, ਨਾਂਦੇੜ, ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਗਰ ਨਰਸੀ ਬਾਮਣੀ, ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਾਰਸੀ ਹੰੁਦੇ ਹੋਏਔਕੇਸ਼ਵਰ ਪਹੰੁਚੇ ਤੇ ਉਥੋਂਉਹ ਇੰਦੌਰ, ਖੰਡਵਾ ਤੋਂਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਜਬਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਵਾਰੀਘਾਟ ਪਹੰੁਚੇ | ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ'ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਣ | ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਹੈ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ |
ਵਾਰਸ
ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰ ਅੰਗਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਪਣਾ" ਜਾਂ "ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ"। ਭਾਈ ਲਹਿਣੇ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਐਲਾਨਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ, ਗੁਰ ਨਾਨਕ 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ ਫ਼ਾਨੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੋ ਗਏ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1469 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ (5 ਫਰਵਰੀ 1938) ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ। ੳਸ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਡਨ(ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ 'ਲੰਡਨ' ਹੈ) ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖੀ 1052 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਲੀਲਾ’ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਫ਼ਰਵਰੀ 1938 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰੋਡੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਨਵਤੇਜ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ੳਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਨਵਤੇਜ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ "ਓਨਟੇਰੀਓ"ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਲੰਡਨ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸੁਰਦਿੰਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ੳਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮੀਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਬੋਧ ਹੈ। ਨਵਤੇਜ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਟਾ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 1968 ਈ: 'ਚ ੳਹ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ੳਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਾਹਤਿਕ ਸਫ਼ਰ
ਨਵਤੇਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਲੀ ਕਿਤਾਬ 1968 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਿੰਬਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਖਤ ਨਵਤੇਜ ਦੇ ਕੈਨੇਡਾ ਆੳਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਛਪੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਲੀਲ੍ਹਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1052 ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਵਿ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ੳਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਲਾਲੀ' ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਰਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਲੀ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਦੂਜੀਆਂ ਦੋ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਿੰਬਲ ਦੇ ਫੁਲ ਅਤੇ ਐਂਡਲੈੱਸ ਆਈ ਹਨ। ਐਂਡਲੈੱਸ ਆਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੋਇਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਛਾਪਿਆ ਹੈ। ਨਵਤੇਜ ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਡਨ ਓਨਟੇਰੀਓ ਤੋਂ 'ਥਰਡ ਆਈ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਇਨਕ' ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਧੀਨ ੳਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪੀਆਂ ਹਨ।
ਸਨਮਾਨ
ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ੳਸ ਦੀ ਕੀਤੀ ਮਿਹਨਤ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। 2010 ਵਿੱਚ ਨਵਤੇਜ ਨੂੰ ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ ਦੇ ਨਾਲ 'ਅਨਾਦ ਕਾਵਿ ਸਨਮਾਨ-2010′ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ੳਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ੳਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ -1959, 1960, 1961- ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਵੀ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਅਸਮਾਨ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਸਾਂਭੀ ਜਾਵੇਗਾ ਸਾਡਾ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬਾ ਸੀਮਾ ਹੈ ਇਹਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਇਕ ਦਿਨ ਇਹਦੇ ਕੰਨ ਪਾਟ ਜਾਣੇ ਹਨ ਤੇ ਡੁੱਲ ਜਾਣਾ ਹੈ ਸਾਰਾ ਰੌਲਾ ਓਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬੋਲੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ ਤੇ ਕੰਵਲੇ ਵੀ ਸਾਡਾ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੀ ਪਰਤ ਆਉਣਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਤੀਰ ਅਸੀਂ ਨਿਤ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਪਰਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਜੋਗੀ ਸਾਡੀ ਛਾਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਵਾਹ ਲੱਗੇ ਮੈਂ ਮਾੜੀ ਗਲ ਕਰਨੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਜ ਰਿਹਾ ਨਹੀਂ ਗਿਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938
ਤਮਸੀਲਾਂ ਬਾਰੇ
"ਤਮਸੀਲਾਂ ਬਾਰੇ" (ਜਰਮਨ: "Von den Gleichnissen") ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1931 ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਕਸ ਬ੍ਰੌਡ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਮ ਬਾਉ ਡੇਰ ਚੀਨੀਸਚੇਨ ਮੌਅਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਲਾ ਅਤੇ ਐਡਵਿਨ ਮੁਇਰ ਦਾ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 1933 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਟਿਨ ਸੇਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੰਧ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ( ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ : ਸ਼ੌਕਨ ਬੁੱਕਸ, 1946) ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ।
ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਤਮਸੀਲਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬਹਿਸ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਮਸੀਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਉਹ ਬੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ "ਸਿਆਣਪ" ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ  ਤਮਸੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ-ਕਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਕਹਾਣੀ ਉਦੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਾਫਕਾ ਜੂਡੈਕਾ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਾਫਕਾ ਦੀਆਂ ਦ ਬਲੂ ਔਕਟਾਵੋ ਨੋਟਬੁੱਕਸ ਤਮਸੀਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਸੈਣੀ
thumb|ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਸੈਣੀ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਸੈਣੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ (ਪਾਲੀਵੁੱਡ) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਹੈਪੀ ਗੋ ਲੱਕੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ
ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਸੈਣੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਲੰਟੀਅਰਿੰਗਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਿਵਾਨੀ ਨੇ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਚਕਰਸ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਲ ਅੰਕਰ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਕੀਤਾ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਬਾਇਕਿੰਗ ਲਈ ਜਨੂੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਸੈਣੀ ਨੇ "ਹੈਰੀ ਬਾਵੇਜਾ" ਦੇ ਵੇਨਰ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈਪੀ ਗੋ ਲੱਕੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕੀ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬਜੀਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ (ਸਵਪਨ) ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨੀ ਨਾਟਕ ਫਿਲਮ "ਸਰਬਜੀਤ" ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਫਿਲਹਾਲ ਇੱਕ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, "5 ਵੇਡਿੰਗ" ਵਿੱਚ ਦੇਵਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਫਿਲਮ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨੌਰਾ
ਨੌਰਾ ਨਵਨਿੰਦਰਾ ਬਹਿਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਹੈ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱੱਢਲੇ ਸ਼ੋਅ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਨੱਕੜਦਾਦੀ ਨੌਰਾ ਰਿਚਰਡ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਸਰਮਸਤਪੁਰ
ਸਰਮਸਤਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੈਟਰੋਨੇਜ਼ ਮੀਨਾਰ
ਪੈਟਰੋਨੇਜ਼ ਮੀਨਾਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਦੋ ਸਮਾਨ ਟਾਵਰ ਹਨ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6 ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹ 1999 ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 452 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ 88 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ 1.60 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਖ਼ਰਚ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਲਗਪਗ 42,52,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਰੱਬ
150px|thumbnail|right|ਗਾਡ ਦ ਫਾਦਰ (ਪਰਮਪਿਤਾ) 150px|thumbnail|right|ਹਿੰਦੂ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ– ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ 100px|thumbnail|ਅਰਬੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਨਾਂ
ਰੱਬ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਪਰਾਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ, ਈਸ਼ਵਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦੀ ਪਰਕਲਪਨਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ
ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰੱਖ ਰੱਬ ਹੀ ਹੈ। ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ਚਾਤੀਆ ਮੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦੀ ਅਵਧਾਰਣਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਹਿਰਾ ਅੰਤਤ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਪਰੇ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਸ਼ਚਾਤੀਆ ਧਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬ ਕੇਵਲ ਪਰੇ ਹੈ। ਰੱਬ ਪਰਬ੍ਰਹਿਮ ਦਾ ਸਗੁਣ ਰੂਪ ਹੈ।
ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਬ ਮੰਣਦੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੈਵ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ।
ਯੋਗ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਪਾਤੰਜਲਿ ਲਿਖਦੇ ਹੈ- "क्लेशकर्मविपाकाशयॅर्परामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः"। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੱਬ ਦੀ ਇੱਕ ਮੰਨਯੋਗ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। (ਉਪਯੁਕਤ ਅਨੁਵਾਦ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।)
ਰੱਬ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈ।
ਈਸਾਈ ਧਰਮ
ਰੱਬ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ — ਪਰਮਪਿਤਾ, ਰੱਬ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ
ਸ਼ਿੱਖ ਧਰਮ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਇੱਕ ਰੱਬ ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਕ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਰਹਿਬਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ==ਹਵਾਲੇ==
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਅਕਬਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਅਕਬਰਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਹੈ।ਇਹ ਰਚਨਾ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ 'ਬਚਿਤ੍ਰ-ਨਾਟਕ' ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਅਵਤਾਰਵਾਦ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਸ ਰਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਖੁਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰਵ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸੱਤਾ ਕਾਲਪੁਰਖ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਕਵੀ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸੱਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤਿੰਨਾਂ ਅਵਤਾਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਸਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 'ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ' ਰਚਨਾ ਵਿਚਲੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੰਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਰਮ-ਸੱਤਾ ਸਮਝਣ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਤਦ - ਵਕਤੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੋ ਪਰਸਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਦੁਅੰਦ ਆਦਿ ਕਾਲ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਖਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਧਰਮ ਦਾ। 'ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ' ਵਿਚਲੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੇ ਕਥਾਨਕ ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਕਬਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ 24 ਅਵਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਮੀਰ ਮਹਿੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਤਾਰ ਕਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵ ਅਨੁਰੂਪ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪੁਸ਼ਪਿਕਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਛੰਦ ਗਿਣਤੀ 2492 ਹੈ।ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਅਵਤਾਰ ਕਥਾ ਦੇ 43 ਛੰਦ ਘੱਟ ਹਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 2559 ਛੰਦ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪਟਨੇ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਗਿਣਤੀ 2580 ਹੈ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਛੰਦ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ 'ਉਸਤਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਾਨੀ ਜੀ ਕੀ' ਦੇ 34 ਛੰਦ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਇਹ ਛੰਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ 'ਚੰਡੀ ਚਰਿੱਤਰ-2' ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਵਿੱਚ 223 ਤੋਂ 256 ਤੱਕ ਜੋ ਦੇਵੀ ਕੀ ਉਸਤਤਿ ਦੇ 34 ਛੰਦ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਹ ਅਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸ਼ਪਿਕਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਅਵਿਵਸਥਿਤ ਹਨ। ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ 'ਉਸਤਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਭਵਾਨੀ ਜੀ ਕੀ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ ਚਾਰ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ - ਦਸਮ ਕਥਾ (ਬਾਲਪਨ), ਰਾਸ ਮੰਡਲ, ਬਿਰਹ ਨਾਟਕ, ਅਤੇ ਜੁਧ- ਪ੍ਰਬੰਧ। ਇਸ ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਚਨਾ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬੀੜਾਂ ਦੇ ਜੁਧ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਹੁਣ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ 1192 ਤੱਕ ਦੇ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ: ਜੇ ਜੇ ਕਿਸਨ ਚਰਿੱਤਰ ਦਿਖਾਏ।ਦਸਮ ਬੀਚ ਸਭ ਭਾਖ ਸੁਨਾਏ। ਗਯਾਰਾਂ ਸਹਸ ਬਾਨਵੈਂ ਛੰਦਾ।ਕਹੈ ਦਸਮ ਪੁਰ ਬੈਠ ਅਨੰਦਾ।
ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਲਿਖੇ ਦੋਹਰੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾਰਧ ਭਾਗ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ: ਸਤਰਹ ਸੈ ਪੈਤਾਲ ਮਹਿ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਥਿਤਿ ਦੀਪ। ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਸੁਭ ਕਰਨ ਜਮਨਾ ਬਹੈ ਸਮੀਪ।
ਅਕਬਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ
ਆਬਾਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਕਬਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1157 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 600 ਮਰਦ ਅਤੇ 557 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਹਨ। 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 121 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਕਬਰਪੁਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 10.46 % ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚੀਆ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1161 ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਵੱਧ 846 ਹੈ।
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ
ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ 24 ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਰਿਤ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ 'ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ' ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਪਰ 24 ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ 24 ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਮੱਛ, ਕੱਛ, ਨਰ, ਨਾਰਾਇਣ, ਮੋਹਨੀ, ਬਰਾਹ,ਨਰਸਿੰਘ, ਬਾਮਨ, ਪਰਸਰਾਮ, ਬ੍ਰਹਮ, ਰੁਦਰ, ਜਲੰਧਰ,ਬਿਸਨ, ਸ਼ੇਸ਼ਸਈ, ਅਰਹੰਤ, ਮਨੁ ਰਾਜਾ, ਧਨੰਤਰ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਨਰ(ਅਰਜੁਨ), ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਹਕਲੰਕੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ- ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਨਿਹਕਲੰਕੀ।
ਅਕਬਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ
ਚੌਬੀਸਾਵਤਾਰ
ਇਸ ਅਵਤਾਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਚਰਿਤ ਨਾਇਕ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਸੰਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸਾਧਨ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਪੁਰਾਤਨ ਅਵਤਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਮਗਨਤਾ ਨਾਲ ਚਿਤਰਨਾ।
ਜਿੱਥੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ।ਇੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਤਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਕਾਲ-ਪੁਰਖ (ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ ਵਿਸਾਰ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ
ਜਗ ਜੀਤਿਓ ਜਬ ਸਰਬ। ਤਬ ਬਾਢਿਓ ਅਤ ਗਰਭ। ਦੀਆ ਕਾਲ ਪੁਰਖ ਬਿਸਾਰ। ਇਹ ਭਾਂਤ ਕੀਨ ਬਿਚਾਰ। 583
ਨਹਿ ਕਾਲ ਪੁਰਖ ਜਪੰਤ ।ਨਹਿ ਦੇਵ ਜਾਪ ਭਣੰਤ। ਤਬ ਕਾਲ ਦੇਵ ਰਿਸਾਇ। ਇੱਕ ਅਉਰ ਪੁਰਖ ਬਨਾਇ। 586
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਾਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਬਾਨ
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਵਾਨ (ਅਰਬੀ: عبد الملك بن مروان ) ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫਤ ਦਾ ਇੱਕ ਖਲੀਫਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਰਵਾਨ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਤੇ ਖਲੀਫਾ ਬਣਾ। ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਬਨ ਖਲਦੂਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਵਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਰਬ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਖਲੀਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਾਜਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਵਿਵਸਿਥਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਉਮਰ ਬਿਨ ਅਲ-ਖੱਤਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼-ਏ-ਕ਼ਦਮ ‘ਤੇ ਚੱਲਿਆ।
ਝਾਅਤੀ (ਖੇਡ)
'''
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਾਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਬਾਨ
ਵਿਵਰਨ
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮੁਦਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਨ 692 ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂਟੀਨ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਸਟਿਨਿਅਨ ਦੂਸਰਾ ਅਤੇ ਉਮਇਅਦ ਖਿਲਾਫਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਬਾਸਤੋਪੋਲਿਸ ਦਾ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਮਇਅਦੋਂ ਦੀ ਫਤਹਿ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਿਜਾਜ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ‘ਤੇ ਉਮਇਆਦੋਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਪੱਕਾ ਕਰਵਆ, ਪਰ ਨਾਲ-ਹੀ-ਨਾਲ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬੀਜਾਂਟਿਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕਾਬੂ ਉਖਾੜਕੇ ਅਤਲਾਸ ਪਰਬਤਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਸਾਮਰਾਜ ਬੜਵਾਇਆ। ਹਿਜਾਜ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਣ ‘ਤੇ ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਕਾਬਾ ਦੀ ਮਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ। ਉਸ ਇਮਾਰਤ ‘ਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਢੇਪ ਚੜਵਾਨੇ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਵੀ ਉਸੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀ। ਹਿਜਾਜ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਣ ਲਈ ਹੱਜਾਜ ਬਿਨ ਯੁਸੁਫ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਬਦ ਅਲ-ਮਲਿਕ ਨੇ ਹੱਜਾਜ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ। ਹੱਜਾਜ ਨੇ ਝੱਟਪੱਟ ਉੱਥੇ ‘ਤੇ ਕੂਫਾ ਅਤੇ ਬਸਰਾ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਅਰਬ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਏਸ਼ਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਅੱਗੇ ਚਲਕੇ ਇਸ ਹੱਜਾਜ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਕਾਸਿਮ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਕਰਾਨ ਤਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਦਵੀਪ ‘ਤੇ ਹੱਲਾ ਉਚਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਤੇ ਅਰਬ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਵ ਪਾਈ।
ਝਾਅਤੀ (ਖੇਡ)
ਝਾਅਤੀ ਛੋਟੋ ਬੱਚਿਆ 'ਚ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਬੱਚਾ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੇਹਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਹਰੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਝਾ..ਆ.. ਤੀ..ਦੂਸਰਾ ਬੱਚਾ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਝਿੰਗਾੜ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਇਹ ਖੇਡ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਖੇਡ ਬੱਚਿਆ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਵੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਸਕੇ।
ਅਬਦ ਅਲ-ਮਾਲਿਕ ਬਿਨ ਮਰਬਾਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਝਾਅਤੀ (ਖੇਡ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ
ਤੇਲਗੂ ਲਿਪੀ
ਉੱਤੇਲੁਗੂ ਲਿਪੀ' ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿਪੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਬੂਗੀਦਾ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਆਂਧ੍ਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਛੱਤੀਸਗੜ, ਕਰਨਾਟਕ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਉੜੀਸਾ, ਤਮਿਲਨਾਡੁ, ਅਤੇਪੁਡੁਚੇਰੀ ਦੇ ਸੰਘ ਸ਼ਾਸਿਤ ਖੇਤਰ ਯਾਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਲਪਸੰਖਿਇਕੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਿਆਂ ਚਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੀ (74 ਲੱਖ ਦੇਸ਼ੀ ਵਕਤਾ), ਅਤੇ ਏਥਨੋਲਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੇਹਰਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਤੇਲੁਗੂ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਸਵਰ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਸਵਤੰਤਰ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਦਸੂਚਕ ਜੁੜਕੇ ਉੱਚਾਰਖੰਡ ਬਣਦੇ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਵਰ ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹੈ।
ਸਵਰ ਅੱਖਰ
ਉਦਾਹਰਨ:
ਸੰਖਿਆਸੂਚਕ
NOTE: ౹, ౺, and ౻ are used also for 1⁄64, 2⁄64, 3⁄64, 1⁄1024, etc. and ౼, ౽, and ౾ are also used for 1⁄256, 2⁄256, 3⁄256, 1⁄4096, etc.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲੁਗੂ ਲਿਪੀ
ਕਵਿਤਾ ਨੇਹਮਿਯਾ
ਕਵਿਤਾ ਨੇਹਮਿਯਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਫਿਨ ਟੈਕ ਫਰਮ, ਆਰਟੂ ਦੀ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹੈ | ਉਸਨੇ ਮਈ, 2010 ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ, ਸਮੀਰ ਸੇਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਫਰਮ ਦੀ ਸਹਿ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ-ਅਧਾਰਤ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਕਵਿਤਾ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਵੇਲੌਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਾਰੈਂਸ ਸਕੂਲ ਲਵਡੇਲ, ਓਟੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (ਆਨਰਜ਼) ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੋਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਬੀਏ ਕੀਤੀ।
ਕਵਿਤਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਦਮੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੈਕਟਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ| ਕਵਿਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਮੋਹਕ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਲੇ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ [http://www.ujjivan.com/ ਨਵੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਐਮ.ਐਫ.ਆਈ. ਉਜਜੀਵਨ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਮਾਰਕੀਟ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ |ਉਜਜੀਵਨ ਵਿਖੇ, ਉਸਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਉਧਾਰ ਦੀ ਲੰਬਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। left|thumb| ਕਵਿਤਾ ਆਰਟੂ ਦੇ ਪੈਨਲ ਵਿਖੇ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ 'ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੌਰਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਰਟੂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਸੇਗਲ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ| ਉਹ ਆਰਟੂ ਵਿਖੇ ਸੀਓਓ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਸੇਗਲ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਰੈਂਟ -ਟੂ -ਓਨ ਅਫਰੀਕਾ (ਲੂਸਾਕਾ, ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਮਾਈਕਰੋ-ਸੰਪਤੀ ਲੀਜ਼ਿੰਗ ਕੰਪਨੀ), ਵਿਜ਼ਨਸਪ੍ਰਿੰਗ (ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਸਕੋਜੋ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ), ਅਤੇ ਐਲੇਵਰ ਇਕੁਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾ
ਕਵਿਤਾ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮ ਬੀ ਏ,ਪੀਟਰ ਅਤੇ ਐਲਿਸ ਵਾਨ ਲੋਏਸਕੇ ਵਜੀਫਾ, 2010, ਨਾਲ ਕੀਤੀ| ਇਹ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਉੱਦਮ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਉੱਦਮਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਬੋਲਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੋ ਫਾਈ, 2016 ਵਿੱਚ ਆਰਟੂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਗਾਲੀ, ਰਵਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਬਾਰੇ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰਡ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿੰਪੋਸੀਅਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਰਟੂ ਸੈਂਟਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਵਿਖੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਸਟਰ ਕਾਰਡ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਖ਼ਾਨ
ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਖ਼ਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ MNIK ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਹੈ।
ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ
ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ  ਯੂਰਪ ਮੇਨਲੈਂਡ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸੈੱਟ ਹੈ।  ਇਹ ਪਦ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਕੰਨਟੈਨਟਲ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ, ਵਰਤਾਰਾਵਾਦ, ਹੋਂਦਵਾਦ (ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਿਛੋਕੜ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀਰਕੇਗਾਰਦ ਅਤੇ ਨੀਤਸ਼ੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ), ਹੇਰਮੇਨੇਟਿਕਸ, ਸਟ੍ਰਕਚਰਲਿਜ਼ਮ, ਪੋਸਟ-ਸਟ੍ਰਕਚਰਲਿਜ਼ਮ, ਡੀਕਸਟ੍ਰਕਸ਼ਨ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਾਰੀਵਾਦ, ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਸਿਧਾਂਤ, ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ।
ਅਜਿਹੇ ਗੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ  ਪਿਛਲੀਆਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਹੋਣਗੇ। ਗੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਹੋਣਗੇ. "ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਦਰਸ਼ਨ" ਪਦ ਵਿੱਚ ਵੀ, "ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਦਰਸ਼ਨ" ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮਾਨਤਾ ਵੱਲ ਲਖਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿਮੋਨ ਗਲੈਂਡਿਨਨਿੰਗ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚਕ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿੰਦਕ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਤੇ ਠੱਪੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।   ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਈਕਲ ਈ ਰੋਜ਼ਸੇਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਂਝੇ ਥੀਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਥੀਮ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਕਾਂਤੀਅਨ ਥੀਸਿਸ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਗਿਆਨ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਅਨੁਭਵੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਦ
alt=Henri Bergson|thumb|ਹੈਨਰੀ ਬਰਗਸਨ ਉਪਰੋਕਤ ਅਰਥ ਵਿੱਚ "ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਦਰਸ਼ਨ" ਪਦ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਚਲਤ, ਵਰਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਟ੍ਰਕਚਰਲਿਜ਼ਮ, ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਸਟ੍ਰਕਚਰਲਿਜ਼ਮ ਵਰਗੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ, ਦੇ ਲਈ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਸੀ।
ਲਿਪਸਟਿਕ ਨਾਰੀਵਾਦ
ਲਿਪਸਟਿਕ ਨਾਰੀਵਾਦ ਥਰਡ-ਵੇਵ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸੇਕੰਡ-ਵੇਵ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ।
ਚਾਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਬਰਖਾ ਦੱਤ
ਬਰਖਾ ਦੱਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਹੈ। ਉਹ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਤੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਦੱਤ ਨੇ ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਖੱਟੀ। ਦੱਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ, ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਦੱਤ ਰਾਡੀਆ ਟੇਪ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਟੇਪ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ " ਟੇਪ ਘੋਟਾਲੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬਰਖਾ ਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ. ਐਸ.ਪੀ. ਦੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਦੱਤ, ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ, ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਰਖਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਸਿਹਰਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾ ਦੱਤ ਦੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਨਸ ਫੱਟ ਜਾਂ ਨਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਰਖਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਬਹਾਰ ਦੱਤ ਵੀ ਸੀਐਨਐਨ ਆਈਬੀਐਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ
ਰਾਏ ਜੰਬੁਲੋਚਨ
ਜੰਮੂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਵਿਲਿਸ ਮੀਨਾਰ
ਵਿਲਿਸ ਮੀਨਾਰ ਜਾਂ ਟਾਵਰਜ਼ ਇਹ ਇਮਾਰਤ 1974 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿਖੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਸ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 442.3 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀਆਂ 108 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਲਗਪਗ 44,77,800 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਟਾਵਰ ਜੋ 41ਵੀਂ ਤੇ 42ਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸਕਾਈ ਪੁਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨੂੰ ਸ਼ਿਫਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ 120 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ
ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਲੜਕਪਨ ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਛੂਟੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਲੰਧਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੈੜੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਮਰਾ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਕਵੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹਿਫ਼ਲ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮਜਨੂੰ ਵਾਂਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ, ਇੱਕ ਫਕੀਰ (ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਗ਼ਮਖੋਰ ਸ਼ੁਦਾਅ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਮ. ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈਆਂ।ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ 'ਆਸਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ' ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ।
ਫ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਰੇਡੀਓ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜੈ ਦੇਵ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਲਿਖੇ, ਫਿਲਮ 'ਯਲਗਾਰ' ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖੇ। ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਗਾਣਾ - ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਏਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ 'ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ' ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਐਨ. ਸੀ. ਸੀ. ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਗੀਤ ਹਮ ਸਬ ਭਾਰਤੀਯ ਹੈਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗੀਤ ਹੇ ਰਾਮ ਹੇ ਰਾਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਫ਼ਾਕਿਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫਕੀਰ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਵੋਹ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਕਸ਼ਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਨੰਬਰ - ''ਹੇ ਰਾਮ... ਹੇ ਰਾਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ (ਭਾਰਤ) ਗੀਤ- ਹਮ ਸਭ ਭਾਰਤੀ ਹੈ'' ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।
ਸੁਦਰਸ਼ਨ 'ਫ਼ਾਕਿਰ' 'ਮੱਲਿਕਾ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ' ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਈਆਂ। ਉਹ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਹਿ-ਯਾਤਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1982 ਵਿੱਚ 'ਵੋ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਕਿਸ਼ਤੀ, ਵੋ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾ ਪਾਣੀ' ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਪੂਰਨਤਾਵਾਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ 'ਦੀਵਾਨ' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 18 ਫਰਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਵ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਸਾਮੋਰਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਜ਼ਾਮੋਰਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਜ਼ਾਮੋਰਾ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ-ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਏਰੋ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਲੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1151 ਤੋਂ 1174 ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਪੇਨੀ ਰੋਮਾਨੈਸਕ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਸਤੀਲ ਦੇ ਅਲਫੋਂਸੋ 7ਵੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਐਲ ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਰਜਾਘਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਖੰਡਰ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬਿਸ਼ਪ ਏਸਤੇਬਾਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਅਤੇ ਕਾਸਤੀਲ ਦੇ ਅਲਫੋਂਸੋ 7ਵੇਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸਾਂਚਾ ਰਾਈਮੁੰਦੇਸ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਸਮੇਂ(1151 ਤੋਂ 1174) ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਬਿਸ਼ਪ ਬੇਰਨਾਰਦੋ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ 1139 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਰਾਏ ਸੂਰਜ ਦੇਵ
ਜੰਮੂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਬੁਲੰਦਪੁਰ
ਬੁਲੰਦਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਯਰਸਾਨੀਵਾਦ
ਯਰਸਾਨ ਜਾਂ ਅਹਿਲ-ਏ-ਹੱਕ਼ (Kurdish: یارسان‎, Yarsan,  Ahl-e Haqq) 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਸਾਹਕ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਇੱਕ ਧਰਮ ਹੈ।   ਇਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 500,000  ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1,000,000,  ਤੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਰਾਨ ਕੁਰਦ ਹਨ    ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਈਰਾਨੀ, ਲੋਰੀ, ਅਜ਼ੇਰੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਵੀ ਹਨ।  ਕੁਝ ਯਰਸਾਨੀ ਦੱਖਣਪੂਰਬੀ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਯਰਸਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਗੋਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜੋਕੇ ਯਰਸਾਨੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਕੁਰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਣੀ ਗਿਦੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ
ਕਾਣੀ ਗਿਦੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਹਾਵਰਾ ਧੁੱਪ ਨਿਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 'ਗਿੱਦੜ ਗਿੱਦੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗਿੱਦੜ ਗਿੱਦੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋਨੋਂ ਦੇਵਤੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਧੁੱਪ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਧਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਲੋਕ ਕਥਾ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਗੁੰਮ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਸ਼ਾਹਵਾਲ ਅੰਦਰੀਸਾ
ਸ਼ਾਹਵਾਲ ਅੰਦਰੀਸਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਚ
ਰਾਏ ਭੋਜ ਦੇਵ
ਜੰਮੂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ
ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇੱਕ ਪਵਿਤਰਤਮ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ| ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੇਵੀ ਮਾਂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹਨ|
ਮੰਦਿਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਦੇ ਜੰਮੂ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਟਰਾ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ| ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਨੀਕ ਪਵਿਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ| ਮੰਦਿਰ, 5,200 ਫੀਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਕਟਰਾ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (7.45 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ| ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਰੂਮਲਾ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸੱਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ ਹੈ| ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਵੇਖ-ਰੇਖ ਸ੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਤੀਰਥ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਧਮਪੁਰ ਤੋਂ ਕਟਰਾ ਤੱਕ ਇੱਕ ਰੇਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ,
ਮਾਂ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਡਿਤ ਸ੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਲਗਭਗ 700 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸ੍ਰੀਧਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਨ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਲੋਚਨਾ ਨੇ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਵਰਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਬਾ ਭੈਰਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਜਾ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਸ੍ਰੀਧਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਏਨੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸਵੇਰੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲੜਕੀ ਉਸ ਦੀ ਝੌਂਪੜੀ ਵਿਚ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭੰਡਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ 'ਚ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਇਸ ਭੰਡਾਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਖਾਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਭੈਰਵ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਲੜਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਨੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਮਾਤਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਭੰਡਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਗੱਲ ਖਾਣੀ ਪਵੇਗੀ।ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭੈਰਵ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ।ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦੈਵੀ ਬੱਚੀ ਉਥੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ। ਸ੍ਰੀਧਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।
ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵੈਸ਼ਨੋ ਮਾਤਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਇਕ ਗੁਫਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਇਆ। 9 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਵੈਸ਼ਨੋ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਭੈਰਵ ਤੋਂ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਸੀ। 9 ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਦਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ-ਅਸਥਾਨ
ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ
ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ,(en:black-crowned sparrow-lark:) ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ - ਕਾਲ਼ਾ ਸਿਰ ਚੰਡੋਲ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਮਰਤਾਨੀਆ ਦੇਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਬਾਹੀ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੋਲ ਚਿੜੀਆਂ ਮੀਂਹ ਰੁੱਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਸਾਹੇਲ ਇਲਾਕਾ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਏ ਪਰ ਚੰਡੋਲ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਵਸੋਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ।
ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਇਸਦੀ ਲੰਮਾਈ 10-11 ਸੈਮੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ 12-16 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਰ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਧੌਣ ਕਾਲ਼ਾ-ਚਿੱਟਾ ਪੱਟੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਾਲ਼ਾ ਤੇ ਪਰ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਭੂਰੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖ਼ੁਰਾਕ
ਇਸਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਾਹ ਜਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਬੀਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਹੀ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਚੋਗਾ ਚੁਗਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੁਵਖਤੇ ਤੇ ਤਕਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੋਗਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭੌਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੁਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ  ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚੋ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਛਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਰਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰਸੂਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 50 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਚੋਗਾ ਚੁਗਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਰਾਏ ਅਵਤਾਰ ਦੇਵ
ਰਾਏ ਅਵਤਾਰ ਦੇਵ ਜੰਮੂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ।
ਓਪਨਏਆਈ
ਓਪਨਏਆਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਏਆਈ) ਖੋਜ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਓਪਨਏਆਈ ਇਨਕਾਰਪੋਰੇਟਿਡ (ਓਪਨਏਆਈ ਇੰਕ) ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਓਪਨਏਆਈ ਲਿਮਿਟੇਡ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (ਓਪਨਏਆਈ ਐਲਪੀ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਓਪਨਏਆਈ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ AI ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ AI ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਓਪਨਏਆਈ ਸਿਸਟਮ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।  ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2015 ਵਿੱਚ ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸੈਮ ਓਲਟਮੈਨ, ਰੀਡ ਹਾਫਮੈਨ, ਜੈਸਿਕਾ ਲਿਵਿੰਗਸਟਨ, ਐਲੋਨ ਮਸਕ, ਇਲਿਆ ਸੁਟਸਕੇਵਰ, ਪੀਟਰ ਥੀਏਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,  ਜਿਸਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ US$1 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਮਸਕ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਦਾਨੀ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਨੇ ਓਪਨਏਆਈ ਐਲਪੀ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ $1 ਬਿਲੀਅਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਬਹੁ-ਸਾਲਾ ਨਿਵੇਸ਼, $10 ਬਿਲੀਅਨ ਦੱਸਿਆ।
ਰਾਏ ਜਸਦੇਵ
ਜੰਮੂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਨਿਊਰੋਸਿੰਸਿਜ਼
ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਸਿੰਸਿਜ਼ ਦਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: National Institute of Mental Health and Neuro-Sciences) ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਕਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਸਰਵਉਚ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਸੰਸਥਾ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ
ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1847 ਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਲੂਨੈਟਿਕ ਪਨਾਹ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1925 ਵਿਚ, ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪਨਾਹ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਮੈਸੂਰ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਬਣਿਆ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸਜ਼ (NIMHANS) 1954 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ (ਏ.ਆਈ.ਆਈ.ਐਮ.ਐਚ.) ਦੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 27 ਦਸੰਬਰ 1974 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
14 ਨਵੰਬਰ 1994 ਨੂੰ, NIMHANS ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਸੰਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਬਿੱਲ 2016 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ NIMHANS ਵਰਗੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ।
ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
thumb| ਸੰਸਥਾ ਦੇ 19 ਵੇਂ ਕਨਵੋਕੇਸ਼ਨ ਸਮਾਰੋਹ ਮੌਕੇ ਮਾਨਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ|ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ]] ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਨਿਊਰੋਸਾਇਸੈਂਸ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਤਰਜੀਹ ਗਰੇਡੀਐਂਟ ਸੇਵਾ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੋਜ ਹੈ। ਇਕ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਹੈ, ਬੈਂਚ ਤੋਂ ਬੈੱਡਸਾਈਡ ਤਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨਾ। ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੰਡਿੰਗ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ
(ਓ) ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
ਸੁਪਰ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਕੋਰਸ
ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ / ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
ਵਿਵਾਦ
ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, NIMHANS ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਫਿਲਮ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਥਾ ਫਿਲਮ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਜੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਕੇ.ਐਫ.ਸੀ.ਸੀ. ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਰੇਖਿਕ ਗਤੀ
ਸਰਲ ਰੇਖੀ ਗਤੀ ਇੱਕ ਸਰਲ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਗਤੀ ਹੈ।
ਵਿਸਥਾਪਨ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਮਾਪੀ ਗਈ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਪਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਗਤੀ ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ ਬਰਾਬਰ ਸਮੇਂ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਗਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਿਥੇ:
==ਗਤੀ-ਸਮਾਂ ਸਮੀਕਰਣ  ==
ਇੱਥੇ, \mathbf{u} ਮੁੱਢਲਾ ਵੇਗ ਹੈ \mathbf{v} ਅੰਤਿਮ ਵੇਗ ਹੈ \mathbf{a} ਪ੍ਰਵੇਗ \mathbf{s} ਵਿਸਥਾਪਨ \mathbf{t} ਸਮਾਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ