cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨਵਰੂਪ ਕੌਰ
ਸਨਮਾਨ
-ਉੱਤਮ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ : ਦੈਨਿਕ ਸਵੇਰਾ - 2021
ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਰ
ਨਵਰੂਪ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ :
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੀਕਲੀ
ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੀਕਲੀ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੀ ਜੋ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੀਕਲੀ 1947 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੀਕਲੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੀਕਲੀ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਜਨਵਰੀ 1948 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸਲ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਮੋਬਰਕ ਸਾਗਰ (ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ), ਮੁਨਸ਼ੀ ਅਹਿਮਦ ਦੀਨ, ਸਿਦਿਕ ਲੋਧੀ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਸਿਨਹਾ, ਕਾਲੀ ਚਰਨ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਵੀਕਲੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 2500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਕਰੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਝੰਡੂਕੇ
ਝੰਡੂਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸਰਦੂਲਗੜ 'ਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਤੀਹ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਬਿਲਕੁੱਲ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਘਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਲਾ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ ਸਰਸਾ ਰੋਡ ਉੱਪਰ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਫੱਤਾ ਮਾਲੋਕਾ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।
ਇਹ ਪਿੰਡ ਖੇਡਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਚੀ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਪਰ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਝਿੜੀ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਪੁਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਡੇਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਵਕਤ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ। ਸੋ ਇੱਕ ਝੰਡੂ ਨਾਮ ਦਾ ਆਦਮੀ ਉਸ ਸਾਧੂ ਕੋਲ਼ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਮੰਗੀ ਤਾਂ ਸਾਧੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਤੇ ਸਾਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਉਸ ਤੋ ਬਾਅਦ ਝੰਡੂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਝੰਡੂ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਾਨੀ, ਮਰਾਜ਼, ਜਿੱਤਾ, ਭਗਤਾ, ਲਖਣਾ ਅਤੇ ਟਕਣਾ। ਲਖਣਾ ਅਤੇ ਟਕਣਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਨੀ ਪੱਤੀ, ਮਰਾਜ਼ ਪੱਤੀ, ਜਿੱਤਾ ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਭਗਤਾ ਪੱਤੀ ਹਨ।
ਝੰਡੂਕੇ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਰੌੜੂ ਬਸਤੀ ਅੱਜ ਤੋ ਕਰੀਬ 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ।ਇਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬਾਜੀਗਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੰਚਾਇਤੀ ਜਮੀਨ(ਸ਼ਾਮਲਾਟ) ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ।ਜਮੀਨ ਰੋੜਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਰੌੜੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਥੇ ਕੁਝ ਮਜ੍ਹਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਕਰੀਬ 991 ਹੈ।ਇਹ ਬਸਤੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਝੰਡੂਕੇ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਬਸਤੀ ਕੋਲ ਬਰਨ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ(ਰੌੜੂ ਬਸਤੀ),ਦਾਣਾ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਵਾਟਰ ਵਰਕਸ ਹੈ।
ਹੋਰ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਗੌਰਮਿੰਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸੱਥਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਹੈ।ਇਹ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਬਾਬਾ ਮਹੇਸ਼ ਮੁਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਨਾ ਤੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਊਥਾਲ
ਸਾਊਥਾਲ (Southall) ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰਿੰਗ ਕ੍ਰਾਸ ਤੋਂ 17.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸਾਊਥਹਾਲ ਦੀ 70,000 ਅਬਾਦੀ ਦਾ 55 % ਭਾਰਤੀ/ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਏਸ਼ੀਆਈ) ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ "ਲਿਟਲ ਇੰਡੀਆ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।     1950 ਵਿੱਚ, ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਰੁੱਪ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਊਥਾਲ 'ਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਲੰਡਨ ਹੀਥਰੋ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਵਧ ਰਹੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਸਦਕਾ ਇਥੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਧਦੀ ਚਲੀ ਗਈ।
ਪੋਤਾਲਾ ਪੈਲੇਸ
ਪੋਤਾਲਾ ਪੈਲੇਸ ਲਹਾਸਾ, (ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਖਿੱਤੇ) ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰਪੋ ਰੀ ਪਹਾੜੀ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲਹਾਸਾ ਦੀ ਘਾਟੀ ਤੋਂ 130 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਮਾਰਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1645 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਦਲਾਈਲਾਮਾ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1648 ਵਿੱਚ ਵਾਈਟ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਚੌਦਵੇਂ ਦਲਾਈਲਾਮਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ਿਆਸੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਹਿਲ ਤਿੱਬਤੀ ਰੂਹਾਨੀ ਆਗੂ ਦਲਾਈਲਾਮਾ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
right|thumb|The former quarters of the Dalai Lama. The figure in the throne represents [[14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ|Tenzin Gyatso, the incumbent Dalai Lama]]
ਹਾਓਬਮ ਓਂਗਬੀ ਨਗੰਗਬੀ ਦੇਵੀ
ਹਾਓਬਮ ਓਂਗਬੀ ਨਗੰਗਬੀ ਦੇਵੀ (1 ਅਗਸਤ 1924 - 12 ਜੂਨ 2014) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਲਾਈ ਹਰਾਓਬਾ ਅਤੇ ਰਾਸ ਦੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।  ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
thumb|240x240px| ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ ਹਾਓਬਮ ਓਂਗਬੀ ਨਗੰਗਬੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1924 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਰਿਪੋਕ ਬਚਪਾਸਤੀ ਲੀਕਈ ਵਿਖੇ, ਇੰਫਾਲ ਤੋਂ ਮਨੀਪੁਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਜਮ ਬੋਕੂਲ ਸਿੰਘ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੰਕੀਰਤਨ ਪਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਮਨੀਪੁਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸੰਘ ਤੋਂ ਮਨੀਪੁਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1930 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜੈਪਾਈਗੁਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ, ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ, ਰਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਥੋਬਾ ਸਿੰਘ, ਯੁਮਨਾਮ ਓਜਾਹ ਨਤਮ ਸਿੰਘ, ਗੁਰੂ ਐਮ ਅਮੂਬੀ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਨਗਨਗੋਮ ਓਜਾ ਜੁਗਿੰਦਰੋ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੀਆਂ 1932 ਤੋਂ 1940 ਤੱਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨਸਲੀ ਨਾਚਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਉਸਤਾਦ ਮੀਸਨਮ ਬਿਧੂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚਿੰਗਖਮ ਰਾਧਾਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ।
ਮਨੀਪੁਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਨਗੰਗਬੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1948 ਵਿੱਚ ਮੈਨਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ, ਮੈਨੂ ਪੇਮਚਾ ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਵੀ ਗਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਮਣੀਪੁਰ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਨਗਗੰਬੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਕਾਦਮੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਦੇਵੀ ਲਾਰੋਬਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲਾਇ ਹਰਾਓਬਾ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਲੇਬਸ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1936 ਤੋਂ 1945 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਣੀਪੁਰ ਡਰਾਮੇਟਿਕ ਯੂਨੀਅਨ, ਰੂਪਮਹਿਲ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਆਰੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਦੇਵੀ ਨੇ ਜੇ. ਐਨ. ਐਮ. ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1966 ਵਿੱਚ ਫੋਕ ਐਂਡ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਾਂਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 1985 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਦੇਵੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਰਗਰਮ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਫੋਕ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰ ਸਟੇਟ ਕਲਚਰਲ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।
ਨਗਗੰਬੀ ਦੇਵੀ ਨੇ 1941 ਵਿੱਚ ਹੋਬਮ ਅਮੂਬਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ (ਦੇਵੀ ਦੀ) ਮੌਤ 11 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਨਿਵਾਸ ਇਰੀਪੋਕ ਟੌਰੰਗਬਮ ਲੀਕੈਈ, ਇੰਫਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
ਅਸਮ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਬੀਰੰਗਨਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨੰਗਾਂਬੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਰਾਜ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
1993 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਹਿਜਾਬ
ਹਿਜਾਬ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਕੀ ਸਿਰ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਧੱਕਣ ਲਈ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਮਰਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲੇਂਦੀ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹਿਜਾਬ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਾਲੀ ਗੈਰ- ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ, قُلْ لأَزْوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسآءِ الْمُؤْمِنِيْنَ: يُدْنِيْنَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيْبِهِنَّ ਅਤੇ ਹਿਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਖੀਮਾਰ (خمار)। ਇਹ ਓਟ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਸਧਾਰਨ ਹਿਜਾਬ (ਜੋ ਕੀ ਸਿਰਫ ਸਿਰ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਨਿਕ਼ਾਬ ਜਾਂ ਬੁਰਕਾ ਜੋ ਕੀ ਪੂਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਭਾਂਤੀ-ਭਾਂਤੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹਨ। ਮੁਸਲਿਮ ਪੁਰਖ਼ ਵੀ ਲਜੀਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਮਿਆਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਕੋਈ ਐਸੀ ਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਬੁਰਕ਼ੇ ਜਾਂ ਚਾਦੋਰ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਦਾ ਫਰਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਰਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਜੀਲੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ਰਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
قُلْ لِلْمُؤْمِنِيْنَ يَغُضُّوْا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ يَحْفَظُوْا فُرُوْجَهُمْ, ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ
وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَىٰ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
ਸਰਕਾਰੀ ਤਾਮੀਲ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀ
ਕੁਝ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇੱਦਾ ਦੀ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਹੁਕਮ ਚਲਾਕੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿਜਾਬ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹਨ ਤੇ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਰੱਖੀ ਹੈ।
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿਜਾਬ ਪਾਉਣਾ ਅਨਿਵਾਰੀ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਕ਼ਾਬ ਪਾਕੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਅਧਿਦੇਸ਼ਾਤਮਿਕ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ, ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂਨ ਨੇ ਸਕੂਲ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਨਿਜਾਬ ਪਾਉਣ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਹਿਜਾਬ ਪਾਉਣਾ ਆਵਸ਼ਕ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ 15ਮਾਰਚ, 2004 ਨੂੰ ਨਿਕ਼ਾਬ ਤੇ ਪਰਦੇ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਵਰਜਣ ਲਗਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮੀ ਪੁਰਖ ਪਹਿਰਾਵੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਪਰਿਧਾਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਜਾਬ
ਈਸਾਬੇਲ ਹਪਰਟ
ਇਜ਼ੈਬੇਲ ਅਨੇ ਮੈਡਲੇਨ ਹੂਪਰਟ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਉਚਾਰਨ: [izabɛl ypɛʁ]; ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 1953) ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ 1971 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 110 ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੀਜ਼ਰ ਐਵਾਰਡ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। 16 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਲਾਸੇਮੀਨੀ (1995) ਲਈ ਅਤੇ ਐਲੇ (2016) ਲਈ, ਬੇਸਟ ਐਕਟਰੈਸ ਲਈ ਸੀਜ਼ਰ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤੀ। ਹੂਪਰਟ ਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਔਰਡਰੇ ਕੌਮੀ ਡੂ ਮੇਰਾਈਟ ਲਈ ਸ਼ਵੈਲਿਅਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਫਸਰ ਬਣਾ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਾਪਪਰਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀਜ਼ਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ 1975 ਦੀ ਫਿਲਮ ਅਲਓਇਸ ਲਈ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਾਸਮੇਕਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਊਕਮਰ ਲਈ ਬਾਫਟਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੈਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵੋਏਟ ਨੋਜਿਰੇ (1978) ਅਤੇ ਦ ਪਿਆਨਿਯਨ ਟੀਚਰ (2001) ਲਈ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਵੂਮੇਨ (1988) ਅਤੇ ਲਾ ਕੈਰੀਮਨੀ ਲਈ ਵੇਨਿਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 'ਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਲਈ ਵੋਲਪੀ ਕੱਪ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੌਲੋ (1980), ਲਾ ਸੈਪੇਰੇਸ਼ਨ (1994), 8 ਔਰਤਾਂ (2002), ਗੈਬਰੀਲ (2005), ਐਮੋਰ (2012) ਅਤੇ ਥਿੰਗਸ ਟੂ ਆਮੇ (2016) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਰਦਾਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੱਪਰਟ ਨੇ ਇਟਲੀ, ਰੂਸ, ਮੱਧ ਯੂਰਪ, ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਵੈਨਜ਼ ਗੇਟ (1980), ਮੈਂ ਹਾਰਟ ਹਿਕਾਬੀਜ਼ (2004), ਅਲੀਨਰ ਰਿੱਬੀ (2013) ਦਾ ਡਿਸਪੈਰਸੈਂਸ, ਅਤੇ ਲੋਡਰ ਥਾਨ ਬੰਬਜ਼ (2015) ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਜੇਨਟ ਮੋਕ
ਜੇਨਟ ਮੋਕ (ਜਨਮ 10 ਮਾਰਚ 1983) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਮੈਮੋਰੀ 'ਰੇਡੇਫਾਇਨਿੰਗ ਰੀਅਲਨਿਸ' ਅਗੇਨਾਈਜ਼, ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਐਡੀਟਰ ਅਤੇ ਪੀਪਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸਟਾਫ ਐਡੀਟਰ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਜੇਨਟ ਮੋਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਨੋਲੁਲੁ, ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲੀ ਮੋਕ ਤੀਜਾ, ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਏਲਿਜ਼ਾਬੇਥ (ਬੇਰਟ) ਅੱਧੀ ਹਵਾਈ ਦੀ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਯੂਰਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਮੋਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਅਤੇ ਡਲਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਿੱਸੇ ਮੂਲ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਔਰਤ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਦੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਦੋਸਤ ਵੇਂਡੀ ਨੇ ਜੇਨਟ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਰਵਾਦੀ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜੇਨਟ ਜੈਕਸਨ ਤੋਂ ਜੇਨਟ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਲਜ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਸਰਜਰੀ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਰਵਾਈ। ਮੋਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮਨੋਆ ਤੋਂ 2004 ਵਿੱਚ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਐਮ.ਏ. 2006 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983
ਦਦੇਹਰ
ਦਦੇਹਰ ਸਾਹਿਬ ਭਾਰਤੀ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ) ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਚੋਹਲਾ ਸਾਹਿਬ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 45 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ 18 ਕਿਮੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੋਹੀ
ਮੋਹੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਯੋਧਾਂ ਤੋ ਤਕਰੀਬਨ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬਧਿਤ ਹੈ।‌ ਜੋਧਾਂ ਤੋਂ ਹੇਰਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਂਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਹੋਈ (ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ) ਮੁੰਦਰੀ ਤੰਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸਤਰੀ(ਰਾਮਗੜੀਆ ਸਿੰਘ)ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਕੋਲੋ ਉਤਰਵਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਕਲ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਛੱਲਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਮੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਗੁਰੂਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸੰਨ 1936 ਈ। ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰੂਸਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਹ ਗੁਰੂਘਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਰਾਂ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਣਤਰ
ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਿਲਕੁਲ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਦਿਨ ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਕਰਨ ਹੁਣ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਯੋਧਾਂ ਨੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਮੁੱਲਾਪੁਰ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਸੱਤ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪ੍ਰਇਮਰੀ, ਇਕ ਮਿਡਲ ਅਤੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਉਚ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਗੂਰੁ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਦਾਦਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ
ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ 7 ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਿਲਵਾਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸੂਬਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ
thumb|ਪੁਠੇ ਗੇੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਮ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ।  ਰੇਖਾਵਾਂ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੀਲੀਆਂ ਜਦੋਂ ਫੀਲਡ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਲ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਧੁਰਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਲੰਬਕਾਰੀ ਹੈ। ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਗੁੱਛੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ, ਨੂੰ ਜਿਓਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਟਰੀਮ, ਸੂਰਜੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੀ ਰੇਂਜ 25 ਤੋਂ 65 ਮਾਈਕ੍ਰੋਟੇਸਲਾਸ (0.25 ਤੋਂ 0.65 ਗੌਸ) ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।   ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪੱਗ 11 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਟੇਢਾ ਹੋਇਆ ਚੁੰਬਕੀ ਡਾਈਪੋਲ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਣ ਤੇ ਇੱਕ ਬਾਰ ਚੁੰਬਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਜਿਓਮੈਗਨੈਟਿਕ ਧਰੁਵ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਜਿਓਮੈਗਨੈਟਿਕ ਧਰੁਵ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਕਨਵੈਕਸ਼ਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਇਸ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੀਓਡਾਇਨਮੋ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੋਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮੀ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੈਗਨੈਟੋ ਖੇਤਰ ਆਇਨੋ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤਕ ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਸੂਰਜੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਣ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਓਜ਼ੋਨ ਪੱਟੀ ਸਹਿਤ ਉੱਪਰਲੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਣ।
ਭੂਗੋਲਿਕ ਭੇਦ
2015 ਲਈ ਵਰਲਡ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੱਤ।
ਡਾਈਪੋਲਰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ
thumb|ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਉੱਤਰ (ਐਨ.ਐਮ.) ਅਤੇ "ਸਹੀ" ਉੱਤਰ (ਐਨਜੀ) ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਲਾਂਦੜਾਂ
ਲਾਂਦੜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਨਕੋਦਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਿਸ਼ੀਨਾ ਕੰਧਾਰੀ
ਰਿਸ਼ੀਨਾ ਕੰਧਾਰੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨੀਰਜ ਚੋਪੜਾ
ਨੀਰਜ ਚੋਪੜਾ (ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫ਼ੀਲਡ ਅਥਲੀਟ ਹੈ, ਜੋ ਜੈਵਲਿਨ ਥਰੋ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਜੂ ਬੌਬੀ ਜਾਰਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਭਾਰਤੀ ਜਿਸਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ-ਪੱਧਰ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਬਿਦਗੋਸ਼ਟ, ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2016 ਆਈਏਏਐਫ ਵਰਲਡ U20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਸ ਦੌਰਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
2016 IAAF ਵਿਸ਼ਵ U20 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਚੋਪੜਾ ਨੇ 86.48 ਮੀਟਰ  ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਡਰ -20 ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ 2018 ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਝੰਡਾਬਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ।  ਉਸਨੇ 2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਥਰੋਅ (88.06 ਮੀਟਰ) ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। and 2018 Commonwealth Gamesਚੋਪੜਾ ਨੇ 2020 ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ 87.58 ਮੀਟਰ ਦੇ ਥ੍ਰੋਅ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮਾਤਰ ਦੋ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ  ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪਲੇਠੀ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੋਲਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਇਕਲੌਤਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਉਦਾਸੀ
thumb|ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ 1672 ਮੂਰਤੀ Entombment ਮਸੀਹ ਦੇਦਿਖਾ, ਮਰਿਯਮ ਮਗਦਲੀਨੀ ਰੋ ਉਦਾਸੀ ਜਾਂ ਗ਼ਮ  ਇੱਕ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦਰਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ, ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਨੁਕਸਾਨ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਸੋਗ, ਬੇਬੱਸੀ, ਬੇਵਸੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁੱਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਸਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਉਪਰਾਮਤਾ ਹੈ। ਰੋਣਾ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਾਲ ਏਕਮੈਨ ਦੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ "ਛੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਲਵਲਿਆਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਦਾਸੀ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਪੰਜ ਹਨ: ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸਾ, ਹੈਰਾਨੀ, ਡਰ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ।
ਬਚਪਨ
left|thumb|ਉਦਾਸ ਕੁੜੀਆਂ, ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ: ਪਾਓਲੋ ਮੋਂਟੀ, 1953 ਉਦਾਸੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ (ਚੇਤ ਜਾਂ ਅਚੇਤ) ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ "ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ" ਹੈ,  ਪਰ ਰੌਬਿਨ ਸਕਿਨਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਪੇਤਲੇ ਅਤੇ ਮੈਨਿਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੀਡੀਆਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਟੀ. ਬੇਰੀ ਬ੍ਰੇਜ਼ਲਟਨ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਸੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਹਿਜੀਵਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਵਿਛੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਾਟੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਮਾਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਕਦੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਕਿ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਣਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੇਜ਼ਲਟਲਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ ; ਅਤੇ ਸੈਲਮਾ ਫਰਾਇਬਰਗ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਮਾਰਗਰੇਟ ਮਾਹਲਰ ਨੇ ਵੀ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਅਰਾਮਹੀਣ ਹਾਇਪਰਐਕਟਿਵਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਟਾਲਣ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ। ਡੀ. ਡਬਲਿਊ. ਵਿੰਨੀਕੋਟ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸ ਰੁਦਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਨਿਊਰੋਅਨਾਟਮੀ
ਅਮਰੀਕਨ ਜਰਨਲ ਆਫ ਸਾਈਕੈਟਿਕੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ "ਮੱਧ ਅਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਟੈਂਪੋਰਲ ਕੌਰਟੈਕਸ, ਪਾਸਵੀਂ ਸੈਰੀਬਲਮ, ਸੇਰੇਬੇਲਰ ਵਰਮੀਸ, ਮਿਡਬਰੇਨ, ਪੁਟਾਮੈਨ, ਅਤੇ ਕੌਡੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਿੱਚ ਦੁਵੱਲੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ" ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।"  ਜੋਸ ਵ. ਪਾਰਡੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਡੀ. ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਬੋਧਿਕ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਜ਼ੋਟਰੋਨ ਈਮਿਸ਼ਨ ਟੋਮੋਗ੍ਰਾਫੀ (ਪੀ.ਈ.ਟੀ.) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਰਡੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸੱਤ ਆਮ ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਦਾਸੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੁਵੱਲੇ ਇੰਫੀਰੀਅਰ ਅਤੇ ਔਰਬਿਟੋਫ੍ਰੋਂਟਲ ਕੌਰਟੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਧ ਗਈ ਸੀ।   ਦਿਲਚਸਪ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਿਪਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਖੇਤਰੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੀਫਰੰਟਲ ਕੌਰਟੈਕਸ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰੌਡਮਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ 9 ਅਤੇ ਥੈਲਮਸ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਵੀ ਦੁਵੱਲੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਟੈਂਪੋਰਲ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਰਕੀਬਾਂ
thumb|ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਤਰਕੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਸਮਾਜਕ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਣਾ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਸਰਗਰਮੀ ਕਰਨਾ। ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋਣਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਥਲੱਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਸਕਣ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਲਵਲੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਕਰਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਕਰਾ ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1960 ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਕੌਮੀ ਮਹੱਤਤਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 242 ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਭਰਤ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਖਾਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿਚ ਟਾਪੂ
ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿੱਚ ਟਾਪੂ (SGSSI) ਦੱਖਣੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਾਡੇ ਅਤੇ ਨਾ-ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿੱਚ ਟਾਪੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ 167.4 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮਾ ਅਤੇ 1.4-37 ਕਿ.ਮੀ. ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿੱਚ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਤੋਂ 520 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਜਖੇਤਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 3,903 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼
ਫੋਰਬਿਡਨ ਸਿਟੀ
ਫੋਰਬਿਡਨ ਸਿਟੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1406 ਤੋਂ 1420 ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਗਭਗ 500 ਸਾਲ ਇਹ ਸਮਰਾਟਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 980 ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ 180 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਿਲ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਚੀਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਯੁਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ 1987’ਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
Walls and gates
left|thumb|The Meridian Gate, front entrance to the Forbidden City, with two protruding wings left|thumb|The northwest corner tower left|thumb|The Gate of Supreme Harmony
ਪੱਲਵੀ ਫੌਜਦਾਰ
ਪੱਲਵੀ ਫੌਜਦਾਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Pallavi Fauzdar; ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1979) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਪੱਲਵੀ ਫੌਜਦਾਰ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਈਡਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਈਡਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਨਾਮਾ 2015 ਵਿੱਚ ਸੀ, 5638m ਜਾਂ 18774 ਫੁੱਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਮਾਨਾ ਪਾਸ ਲਈ ਇਕੱਲੀ ਸਵਾਰੀ, ਫਿਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੋਟਰ ਪਾਸ ਰਾਈਡ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਇੱਕੋ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ 5000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਅੱਠ ਪਹਾੜੀ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। ਪੱਲਵੀ ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਰੂਟਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨ-ਜਾਗਰੂਕ ਰਾਈਡ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤੇ। 2017 ਵਿੱਚ ਪੱਲਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 5803 ਮੀਟਰ ਜਾਂ 19323 ਫੁੱਟ 'ਤੇ ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ ਪਾਸ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ। ਉਮਲਿੰਗ ਲਾ ਪਾਸ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੋਟਰ ਵਾਲਾ ਪਾਸ ਹੈ।
ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ
ਪੱਲਵੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯੂਪੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 181 ਅਤੇ "ਬੇਟੀ ਬਚਾਓ, ਬੇਟੀ ਪੜ੍ਹਾਓ" ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
ਪੱਲਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਮੇਤ ਮੀਡੀਆ ਹਾਊਸਾਂ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੈਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979
ਡੈਸਕਟਾਪ ਕੰਪਿਊਟਰ
ਡੈਸਕਟਾਪ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਡੈਸਕ ਜਾ ਟੇਬਲ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਮ ਸੰਰਚਨਾ ਇੱਕ ਕੇਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ, ਡਿਸਕ ਸਟੋਰੇਜ਼ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਜਾ ਹੋਰ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ, ਆਪਟੀਕਲ ਡਿਸਕ ਡਰਾਈਵ, ਅਤੇ ਪਿਹਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲਾਪੀ ਡਿਸਕ ਡਰਾਈਵ), ਮੱਧ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ (CPU), ਮੈਮੋਰੀ, ਬੱਸ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਛਪਿਆ ਹੋਏ ਸਰਕਟ ਬੋਰਡ (ਮਦਰਬੋਰਡ) ਹੈ; ਇਨਪੁਟ ਦੇ ਲਈ ਕੀ-ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਮਾਊਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਨੀਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਆਉਟਪੁੱਟ ਯੰਤਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੇਸ ਖਿਤਿਜੀ ਅਤੇ ਲੰਬਕਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਲ-ਇਨ-ਵਨ ਡੈਸਕਟਾਪ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮਾਨੀਟਰ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ
ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ
ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫਜ਼ਈ (ਪਸ਼ਤੋ: ملاله یوسفزۍ ਜਨਮ: 12 ਜੁਲਾਈ 1997) ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਕੂਲ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ ਅਤੇ (2014) ਲਈ ਨੋਬਲ ਅਮਨ ਇਨਾਮ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੀਂਗੋਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ।  2009 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 11/12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਲਾਗ ਲਿਖ ਕੇ ਸਵਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਚ ਗਰੁੱਪ 'ਕਿਡਸ ਰਾਈਟਸ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ' ਨੇ ਯੂਸਫਜ਼ਈ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੁੜੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਇਨਾਮ ਲਈ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਦੇਸਮੰਡ ਟੂਟੂ ਨੇ ਹਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ ਯੂਸਫਜ਼ਈ ਇਹ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇਨਾਮ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ 17 ਸਾਲ ਦਾ ਕੁੜੀ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਮਲਾਲਾ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਫਰਮਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਆਤੰਕੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਨਰਾਜ ਹੋਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਿਟ ਲਿਸ‍ਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਸਵਾ 12 ਵਜੇ ਸਵਾਤ ਘਾਟੀ ਦੇ ਕਸਬੇ ਮੀਂਗੋਰਾ ਵਿੱਚ ਸ‍ਕੂਲ ਤੋਂ ਪਰਤਦੇ ਵਕ‍ਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਤੰਕੀਆਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 15 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਦੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਅਲਿਜ਼ਬੈਥ ਹਸਪਤਾਲ ਬ੍ਰਿਮਿੰਘਮ (ਇੰਗਲੈਂਡ) ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜਿੰ‍ਮੇਦਾਰੀ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਟੀਟੀਪੀ) ਨੇ ਲਈ।
ਜੀਵਨ
ਮਲਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ 1997 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾਹ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਸਵਾਤ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਗ਼ਮਜ਼ਦਾ ਹੈ ਮਲਾਲਾ-ਏ-ਮੇਵਨਦ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਅਤੇ ਜੰਗਜੂ ਔਰਸੀ।
ਬਚਪਨ
ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜੁਲਾਈ 1997 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾਹ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਵਾਤ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੇਠਲੇ ਮੱਧ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਓੁਹ ਜਿਅਊਦੀਨ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਅਤੇ ਟੋਰ ਪੇਕੇਈ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਸ਼ਤੂਨ ਜਾਤੀ ਦਾ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਗਾਨੀਸਤਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਮਲਾਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂ੍ੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਮਲਾਲਾ (ਅਰਥਾਤ " ਸੋਗ ਰਹਿਣਾ") ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਨਾਮ ਯੁਸਫ਼ਜ਼ਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਸ਼ਤੂਨ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੰਘ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਵਾਤ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਮਿੰਗੋਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਅਟਲ, ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਿਅਊਦੀਨ ਅਤੇ ਤੁਰ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਦੋ ਪਾਲਤੂ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2008 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੇਸ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਲੈ ਗਏ ਸਨ। "ਤਾਲਿਬਾਨ ਕਿਵੇਂ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਵੇ?" ਯੂਸਫਜ਼ਈ ਨੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ, ਯੂਸਫਜ਼ਈ ਨੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਮਾਗ ਵਾਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਅਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਜਨਤਕ ਬਹਿਸਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਤੇ ਉਸਾਰੂ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਮਲਾਲਾ ਦਿਵਸ
12 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਮਲਾਲਾ ਦੇ 16ਵੇਂ ਜਨਮਿਦਨ ਉਪਰ, ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉਪਰ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਪਰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਲਾਲਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਸੀ।
ਪੁਰਸਕਾਰ
10 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਮਲਾਲਾ ਦਾ ਨਾਂਮ 2014 ਦੇ ਨੋਬਲ ਅਮਨ (ਸ਼ਾਂਤੀ) ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਲਾਲਾ, ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ। ਮਲਾਲਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਸਤਿਆਰਥੀ (ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲਡ਼ਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ) ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੂਸਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997
ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ
ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ ਦੇ 8 ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੀਪ-ਸਮੂਹ ਹਨ। ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
thumb|upright|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਦਾ ਇੱਕ ਦੀਪ
ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਦੀਪ ਸਮੂਹ, ਇਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਘੱਟ ਖੋਜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਨੀਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਦੇ ਅਣਦੇਖੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬੀਚ, ਅਤੇ ਸਾਫ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹਨਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਅਜੂਬਿਆਂ ਹਨ।
ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ
ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਈ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਟਾਪੂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬੀਚ ਉੱਤਰੀ ਖਾੜੀ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਲੇਖ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਖੁੰਬਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੂਨੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਬਾਰਾਤੰਗ ਨਾਮਕ ਇਸਦੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੀ ਜਾਰਾਵਾ ਕਬੀਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੱਖਣ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਡੇਮਾਨ ਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਥਾਈਲੈਂਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਇਕਾਂਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਜਾਨ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ। ਨਿਕੋਬਾਰੇਜ਼ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਟਾਪੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਰਾਜਧਾਨੀ
ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰੀਨ ਪਾਰਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਦੇ ਕੋਲ ਨੇੜਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਖੰਡੀ ਜੰਗਲ ਹਨ।
ਨਾਮਕਰਨ
ਰੌਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦਵੀਪ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੀਲ ਟਾਪੂ ਤੇ ਹੈਵਲੋਕ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦਵੀਪ ਤੇ ਸਵਰਾਜ ਦਵੀਪ ਦੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਮਕਬੂਲ ਫੌਜੀਆਂ, ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਵਿਜੇਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਸੋਮਨਾਥ ਸ਼ਰਮਾ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ, ਮੇਜ਼ਰ ਧੰਨ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ , ਮੇਜਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸਿੰਘ , ਕੰਪਨੀ ਕੁਆਰਟਰ ਮਾਸਟਰ ਹਵਲਦਾਰ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ , ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਅਰੁਣ ਖੇਤਰਪਾਲ, ਕੈਪਟਨ ਵਿਕਰਮ ਬਤਰਾਰਾਈਫਲ ਮੈਨ ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ ਗਰਨੇਡੀਅਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਕੈਪਟਨ ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਪਾਂਡੇ ਮੇਜਰ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰਨ ਨਾਇਬ ਸੁਬੇਦਾਰ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਮੇਜਰ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਸਿੰਘ ਲਾਂਸ ਨਾਈਕ ਅਲਵਰਟ ਇੱਕਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਅਰਦੇਸ਼ਿਰ ਬੁਰਜ਼ੋਰਜੀ ਤਾਰਾਪੋਰੇ ਸੁਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਪਟਨ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸਲਰੀਆ ਕੰਪਨੀ ਹਵਲਦਾਰ ਮੇਜਰ ਪੀਰੂ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾਵਤ ਨਾਇਕ ਜਾਦੂ ਨਾਥ ਸਿੰਘ ਸੈਕਿੰਗ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਮਾ ਰਘੋਬਾ ਰਾਣਾ ਲਾਸ ਨਾਇਖ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਮੇਜ਼ਰ ਸੋਮ ਨਾਥ ਸਰਮਾ ਤੇ ਫਲਾਈਂਗ ਆਫੀਸਰ ਨਿਰਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਰੱਖੇ ਗਏ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="ਹਵਾਲੇ" responsive="" /> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਆਈਐੱਨਐੱਸ ਵਿਕਰਾਂਤ (1961)
'''ਆਈ. ਐਨ. ਐਸ. ਵਿਕਰਾਂਤ''' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: विक्रान्‍त) ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਕੈਰੀਅਰ ਸੀ। ਇਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ ਦੋਰਾਨ ਪਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਈ. ਐਨ. ਐਸ. ਵਿਕਰਾਂਤ ਜਹਾਜ਼ ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ 1957 ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਸੀ। 1961 'ਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੰਗੀ ਬੇੜੇ '''ਆਈ. ਐੱਨ. ਐੱਸ. ਵਿਕਰਾਂਤ''' ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੇ ਬੇੜੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ
ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ 1921 ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਬਣਿਆ "ਖਾੜਕੂ" ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। {ਇਹ 'ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ' ਸੀ (ਨਾ ਕਿ ਬੱਬਰ); ਬਬਰ=ਸ਼ੇਰ, ਬੱਬਰ=ਢਿੱਡ}.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ, ਝੋਲੀ-ਚੁੱਕਾਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੂਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣਾ ਸੀ। ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। 19 ਤੋਂ 21 ਮਾਰਚ 1921 ਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਪਤਾਰਾ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਫ਼ੀਆ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਜਣੇ 23 ਮਈ, 1921 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਪਰ ਮਾਸਟਰ ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਥੇਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਜਥਾ ਨਾਮ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਜਥਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਥੇਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੌਲਤਪੁਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਜਥਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਅਗਸਤ, 1922 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ 'ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ' ਨਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਜਥੇਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਅਪਰੈਲ 1923 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
28 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1925 ਨੂੰ ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪੰਜ ਜਰਨੈਲਾਂ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ, ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨਿਧੜਕ ਧਾਮੀਆਂ, ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਭੁਝੰਗੀ ਧਾਮੀਆਂ, ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਘੁੜਿਆਲ ਤੇਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਰੀਪੁਰ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਆਤਪੁਰ ਰੁੜਕੀ ਨੂੰ ਵੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ।
ਬਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟਾਊਟ, ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਹੀਏ, ਜਗੀਰਦਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁਜਰਿਮ ਕਤਲ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਡਾਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸਲਾ ਤੇ ਦੌਲਤ ਵੀ ਲੁੱਟੀ। 1922 ਤੋਂ 1924 ਤਕ ਬਬਰ ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ’ਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਕਈ ਆਗੂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੌਲਤਪੁਰ, ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਬੇਲੀ ’ਚ 1 ਸਤੰਬਰ 1923 ਦੇ ਦਿਨ, ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀਆਂ ਤੇ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ 12 ਦਸੰਬਰ 1923 ਦੇ ਦਿਨ ਮੰਡੇਰ ਵਿਚ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ 8 ਜੂਨ 1924 ਦੇ ਦਿਨ ਐਕਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਬਹਿਬਲਪੁਰ ਜਦ ਘਿਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬੰਬ ਦਾ ਪਿੰਨ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕਈ ਗੋਰੇ ਤੇ ਦੇਸੀ ਪੁਲਸੀਏ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਬਰਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ 96 ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਕੇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਬਰਾਂ ਨੇ ਪੈਰਵੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਲਕਿ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਨੇ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਰੇਆਮ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਾਸਤੇ ਜਾਨਾਂ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ 96 ਬਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ 5 ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਸਾਧਾ ਸਿੰਘ ਪੰਡੋਰੀ ਨਿੱਝਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਯਾਤਪੁਰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ 13 ਦਸੰਬਰ, 1924 ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਗਏ ਤੇ ਬਾਕੀ 89 ਵਿਚੋਂ 6 ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਤੇ 49 ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਆਦ ਦੀਆਂ ਕੈਦਾ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। 34 ਬਬਰਾਂ ’ਤੇ ਕੇਸ ਸਾਬਿਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਤੇ ਉਹ ਛੱਡਣੇ ਪਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਤੱਤ
ਵਾਰਤਕ
ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੁਹਜ-ਸਵਾਦ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰ- ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਛਾਪ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਮੂਲ ' ਵਾਰਤਾ '। ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਕਿਆਸੀ ਗਈ, ਕਲਪੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ- ਹੌਲੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰੂਪ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਲਪਨਾਮਈ-ਰੂਪ ਗਲਪ ਬਣਿਆ। ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਬੌਧਿਕ ਪਕਿਆਈ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਲਸਿਲੇ ਜਾਂ ਵਿਉਂਤ ਨੂੰ ਕਿਸ ਪੱਧਰ ਤੀਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੌਧਿਕ ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਲਸਿਲੇ ਜਾਂ ਵਿਉਂਤ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤੀਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਠ ਵੱਲ ਨੂੰ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵ ਬੌਧਿਕ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਮਿਲੇ।ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਪਾਸੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇ ਤੇ ਇਸ ਪਾਠ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਠਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਿਲੇ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ:-
ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਲਾਤਮਕ ਤੇ ਨਿਸ ਭਰਪੂਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੇਟਲੀ ਅਨੁਸਾਰ, “ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਧੁਨੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਰ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਧਾਰਨ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਸਪਸ਼ੱਟ ਹੈ।”
ਡਰਾਇਡ ਦੇ ਕਾਥਨ ਅਨੁਸਾਰ, “ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਤਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ Fables ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: ਵਿਚਾਰ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋ ਚੁਣਨ ਦੀ ਜਾਂ ਰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ- ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰੋਇਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਵਖਰੇ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੋਭਤ ਕੀਤਾ ਜਾਏ।”
ਜੋਨੇਥਨ ਸਵਿਫ਼ਟ ਅਨੁਸਾਰ, “ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਸਰਲਤਾ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਖੇਪਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਹੋਏ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹਦੇ ਤਰਕ, ਦਲੀਲ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਉਡਾਰੀ ਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਉਪਯੋਗੀ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਲ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਜਾਮਾ ਪਹਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਰਤਕ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”
ਸੋ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਕਿਸੇ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆ ਨਾਲ ਸਿੰਗਾਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿੱਤਕਾਰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਿਪੀ ਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ-ਤੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰਤਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ
ਵਾਰਤਕ ਸ਼ਬਦਾ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ‘ਵ੍ਰਿਤਿ` ਧਾਤੂ ਤੋ ਹੌਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਟੀਕਾ ਹੈ ਭਾਵ ਉਹ ਗ੍ਰੰਥ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਾਰਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ। ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਤਕ ਲਈ ‘ਨਸਰ` ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖਿਲੇਰਨਾ ਜਾਂ ਬਿਖੇਰਨਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਭਾਵ ਵਿਆਖਿਆਂ ਦਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਵਾਰਤਕ ਜਾਂ ਨਸਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਖਿਲੇਰਾ ਜਾ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ
ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਕਲਾਤਮਕ ਗੋਂਦ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੱਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿੰਨੀ ਪਵਨ ਅਤੇ ਕਲਾਮਈ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਜੋੜ ਗਾਂ ਓਨੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੈਲੀ ਬਣੇਗੀ।
1. ਬੌਧਿਕਤਾ
ਫਾਟਕ ਦੀ ਰੂਹ ਬੌਧਿਕ ਬਿਆਨਕਾਰੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਜੇ ਬੌਧਿਕ ਆਇਸ਼ ਕੱਢ ਲਵੋ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਜਿੰਦ ਹੀਣ ਸਰੀਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਤੀਖਣ ਅਹਿਸਾਸ  ਹੀ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਖੁਸ਼ਕ ਤੇ ਉਕਾਊ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਖੁਸ਼ਕ ਜਾਂ ਭਾਵੁਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਤਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਢੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਜਾਂ ਭਾਵੁਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦਲੀਲ ਤੇ ਤਰਕ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਸਬੰਧੀ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
2. ਭਾਵੁਕਤਾ
ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹਲੂਣਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਵੁਕਤਾ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੱਛਣ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ: ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ?ਇਸ ਵਰਤਣ ਦਾ ਪਾਠਕ ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ?
ਭਾਵੁਕਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਔਗੁਣ ਨਹੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਇਹ ਅਵੱਸ਼ ਲੋੜ ਹੈ ਪਰ ਨਿਰੋਲ ਭਾਵੁਕਤਾ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਤਜ਼ਰਬਾ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
3.ਢੁੱਕਵੀਂ ਸ਼ਬਦ ਵਿਉਂਤ
ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਤੇ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ ਜੇ ਭਾਸ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਠੀਕ ਸ਼ਬਦ ਠੀਕ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਢਾਂਚਾ ਵਿਆਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਵੀ ਹੋਵੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਾਨੀਆ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਇਹ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਸਹਿਤ ਕਾਰ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਪਕਿਆਈ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ਲ ਵਾਰਤਕ ਵੰਨਗੀ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੀ ਥਾਵੇਂ ਯੂ ਫੱਬਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸੁਰਾਹੀਦਾਰ ਗਰਦਨ ਵਾਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਨੇ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਅਰਥ ਵਿਚ ਕਿੱਥੇ ਵਰਤਣਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਇਕੱਠੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜੈਸਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰੁਬਾਈ ਲਿਆਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਉਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵਾਰਤਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨਿੱਖਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਾਕ ਤੇ ਵਾਕ ਮਿਲ ਕੇ ਜਨਮ ਪੈਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਖਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਾਰਤਕ ਵੰਨਗੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਸੀਬਾ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਨੇ ਮਾਣੀ ਹੈ।
4. ਬਿਰਤਾਂਤਮਈ ਵਾਰਤਕ
ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਾਰੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਾਰਤਕ ਜਾਂ ਬਿਰਤਾਂਤਮਈ ਵਾਰਤਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਜਿਹੀ ਵਾਰਤਕ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਵਾਂਝਿਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਵਾਰਤਕ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬੌਧਿਕ ਵਿਚਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾ ਜਾਏ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਆਤਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਖਾਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਓਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਥਲ ਹਾਰ ਦਿਖ ਤੇ ਅਣਦਿੱਖ ਸੋਮੇ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਤੋਂ  ਜਾਨਣਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਗਾਇਨ ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਖੇਤਰ ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਤਿਹਾਸ ਮਿਥਿਹਾਸ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ  ਵਖਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।
6. ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਬੌਧਿਕ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ, ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਅਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਨਾ ਬਿਆਨ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਵਾਰਤਕ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਣ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੁਚੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਪੇਗਾ।
8. ਪ੍ਰਚਾਰਆਤਮਕ
ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਮਾਰਗ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕੰਮ ਚੇਤਮਈ  ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਚੇਤ ਮਈ  ਵੀ। ਨਵੀਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਤੱਤ
ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ,ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ ।ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਚ ਨਾਲ ਓਤਪੋਤ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਸਾਡਾ ਵਿਚਾਰ ਖੇਤਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਲਿਂਦਾ ਹੈ ।
1. ਵਿਆਖਿਆ
2. ਬਿਰਤਾਂਤ
3. ਮਨ ਤਰੰਗ
ਸੁਖਲੱਧੀ
ਸੁਖਲੱਧੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਰਮਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਿੰਡ ਸੁਖਲੱਧੀ
ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਤੱਤ
ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਤੱਤ
4. ਕਲਪਨਾ
ਸੁਖਲੱਧੀ
ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਰਕਬਾ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 800 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖਲਾਦੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 2,688 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ 1,420 ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1,268 ਹੈ। ਸੁਖਲੱਧੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 53.31% ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 59.23% ਮਰਦ ਅਤੇ 46.69% ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਹਨ। ਸੁਖਲੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 520 ਘਰ ਹਨ।
ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਤੱਤ
ਪੁਰਾਤਨ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਤੱਤ
5. ਸੁਭਾਸ਼ਨ
6. ਏਕਤਾ
ਸੁਖਲੱਧੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਤੱਤ
1. ਵਿਆਖਿਆ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਰਕਵਾਦੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਖਦੇ ਹਨ ।ਠੀਕ ਅਤੇ ਸਟੀਕ ਢੰਗ ਨਾ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ ।ਚੰਗੀ ਵਾਰਤਕ ਕੇਵਲ ਸਪਸ਼ਟ ਅਭਿ ਵਿਅਕਤੀ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ,ਇਸ ਦੇ ਭਾਵਤਮਕ   ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਹਨ। ਪਰ ਚੰਗੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਵਾਰਤਕ ਇਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਤਰਕ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
2. ਬਿਰਤਾਂਤ
3. ਮਨ-ਤਰੰਗ
ਹਰਬਰਟ ਸਰੀਰ ਨੇ ਮਨ ਤਰੰਗ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸੂਖਮ ਭੇਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ: " ਮਨ ਤਰੰਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਪਲਤਾ ਅਥਵਾ ਲੋਰ ਹੈ।ਇਸ ਨੂੰ .ਖਬਤ ਜਾਂ ਮੌਜੀ ਅਵਿਸ਼ਕਰਤਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨਦਰਸ਼ੀ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਮਨ ਤਰੰਗ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਾਲੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਹੈ।
4. ਕਲਪਨਾ
ਕਲਪਨਾ ਮਨ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਕਲਪਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਿੰਬਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਰਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।
5. ਸੁਭਾਸ਼ਣ
ਸੁਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਭਾਸ਼ਣ ਨਿਰਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਹੈ ,ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਹਨ ,ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਜ-ਧੱਜ ਜਾਂ  ਸੂਝ- ਬੂਝ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਲਾਰੇੈੰਸ ਸਟਰਨ ਉਦੇਸ਼ ਅਵਦਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੁਭਾਸ਼ਣ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸੱਜ ਧੱਜ ਵਾਲਾ ਜੇ ਅਸਲ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਾਦਗੀ ਵਾਲਾ ਪਰ ਬਿਬੇਕ ਬੁੱਧ ਵਾਲਾ । ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ   ਸ‍ੁਭਾਸ਼ਣ ਧਰਮ ਗਰੰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਸ਼ਣ ਅੰਤਰਦਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ  ਅਸੀਂ ਸੁਭਾਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖਾਸੇ ਹਨ  :
2. ਇੱਕ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਅਾਵੇਗ-ਪੂਰਣ ਮਨ ਅਤੇ
3. ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ।
6. ਏਕਤਾ
ਚੰਗੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪਦ, ਵਾਕ ,ਪੈਹਰੇ ,ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾਂ,  ਗੀਤ, ਨਿਬੰਧ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ੇ- ਗਤ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈ  ਵਿਚ ਪਰੋਣ ਲਗਿਅਾ ਸ਼ੈਲੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਸਮੇਂ , ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਏਕਤਾ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ ।ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਕਲਾਤਮਕ ਇਕਾਈ ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।
1. ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ
2. ਸੁਮੇਲਤਾ ਤੇ
ਜੋ ਕੁੱਝ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ। ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਸੁਯੋਗ ਅਤੇ ਰੌਚਕਤਾ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ।  ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਧਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਰਨਨਿਕ  ਜਾਂ ਬਿਰਤਾਂਿਤਕ ਉਸ ਦੀ ਰੌਚਿਕਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਕਾਈ  ਹੈ।
ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ:-
1. ਜਿਸ ਵਾਰਤਕ ਬਾਰੇ ਅਸੀ ਗਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਧਾਰਣ ਵਾਰਤਕ ਨਹੀ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਵਾਰਤਕ ਜਾਂ ਕਲਾਤਮਕ ਵਾਰਤਕ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਡਾ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ: ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਲੈਅ, ਸੁਰਤਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗਾਉਂਦੀ ਜਾਪੇ ਤੇ ਸਰੋਤਾ ਉਹਨੂੰ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਜਾਪੋ। ਉਹ ਸੰਗੀਤਮਈ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਉੰਤਮ ਗੱਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਸੋਚ ਲਗਦੀ ਹੈ।
2. ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਰੂਪ ਬੌਧਿਕ ਬਿਆਨਕਾਰੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚੋਂ ਜੇ ਬੌਧਿਕ ਅੰਸ਼ ਕੱਢ ਲਵੋ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਜਿੰਦਹੀਨ ਸਰੀਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਤੀਖਣ ਅਹਿਸਸ ਹੀ ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਹੁਣ ਦੇ ਹੇਰਨਾ ਰੂਪਾ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇਖੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਖ਼ਸ਼ਕ ਤੇ ਉਕਾਊ ਵਿਸ਼ਿਆ ਦਾ ਹੀ ਬਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੌਈ ਵਿਸ਼ੇ ਖ਼ਸ਼ਕ ਜਾ ਭਾਵਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਢੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਜਾ ਭਾਵੂਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3. ਸਾਹਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਰੇਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਭਾਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਭਾਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਜੇ ਤੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਮਾਨਵ ਚੇਤਨਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਦੀ ਮੰਜ਼ਲ ਲੰਘ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ। ਬਾਹਰਲਾ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰਲਾ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਘਟ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਵੂਕਤਾ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਛਣ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਦਾ ਹੈ।4
4. ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨਵਾਂ, ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਾਭ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਰਥ, ਸਭਿਅਤਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਸਭ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੀ ਅੰਗ ਹਨ, ਸੋ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਵਸਤੂ ਭਾਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਏ ਵਿਚਾਰ ਐਸੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਉੱਨਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਣਾ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇਕਰ ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਸੁਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵਿਚਾਰਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬੜਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਵੇ।
5. ਵਾਰਤਕ ਰਚਦਿਆ ਲੇਖਕ ਕਿਤੇ ਕਹਾਣੀ ਵਰਣਨ ਕਰੇ, ਕਿਤੇ ਨਾਟਕੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇ, ਕਿਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਵੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਦਲੀਲ ਜਾਂ ਜੁਗਤਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੇ ਜਾਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇਵੇ। ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਢੰਗਾ ਦਾ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਰੰਗ ਮਿਲਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6. ਇੱਕਸਾਰ ਤੇ ਚੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਵਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਕੰਮ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤਰਤੀਬ ਜਿਵੇਂ ਕਿਧਰੇ ਵਾਕ ਦਾ ਲੰਮਾ ਹੋਣਾ ਕਿਧਰੇ ਛੋਟਾ, ਸਿੱਧਾ-ਟੇਡਾ, ਲਹਾ-ਚੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਕ ਹੋਣਾ, ਕਿਧਰੇ ਧਾਰਣ ਵਾਕ ਹੋਣਾ ਆਦਿ ਢੰਗ, ਵਾਰਤਕ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਰ ਸੰਭਾਲਣ ਯੋਗ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਬਿਆਨ, ਨਿਆਏ-ਗੋਂਦ, ਕਿਸੇ ਵਲਵਲੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹ ਭਾਵ-ਰੂਪੀ ਸੰਗਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕੜੀ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਕ ਇੱਕ ਪੈਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਅਤੇ ਅਗੋਂ ਪੈਰਿਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਢੁਕਵੀ ਹੋਵੇ।
7. ਕਿਸੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਗੁੰਦਵਾਂ ਜਾ ਬਝਵਾਂ ਰਸ ਨਹੀਂ, ਤਾ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇਕਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਲਿਖਤ ਦੇ ਆਦਿ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤਕ ਜਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਇਕਾਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਲੇਖਕ ਇਕਾਈ ਨਿਬਾਹੁਣ ਵਿੱਚ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਾਠਕ ਉਸ ਇਕਾਗੀ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਵਿੱਚ ਬਝਵੀਂ ਇਕਾਈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਉਠ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਮਾਨੋ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਕਾਈ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
8. ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਹੱਥੋ ਛੱਡਣ ਤੇ ਉਹਦਾ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਲਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਮੇ ਦੇ ਪਾਠਕ ਦੀ ਦਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਢਾਲੇ। ਕੋਈ ਗਏ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲਿਖਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਮ ਹੋ ਜਾਏ ਅਤੇ ਜੁੱਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚੇ ਤੇ ਸਮਝੇ।
9. ਭਾਵ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਹਜ ਦੇਣ ਲਈ ਅਲੰਕਾਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਬਦਿਕ ਸ਼ਹਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਪੇਦ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਵਾਲੇ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ। ਅਲੰਕਾਰ ਸੁਹਜ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਰ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਹਣੇ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਸਜਣੀ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲਦ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਵਾਰਤਕ ਵਾਧੂ ਅਲੰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੀ ਹੈ।
11. ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਅਥਵਾ ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਵ-ਰਚਿਤ ਕਾਵਿ ਉੱਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਕ ਅੰਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਭਾਵਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਬੋਧਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਬੋਧਿਕ ਨਾਲੋਂ ਭਾਵਕ ਪੱਧਰ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ-ਤਤ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਵਿਚਾਰ-ਉਸਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਬਲ ਹੈ।
12. ਵਾਰਤਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਬੋਲ ਚਾਲ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਵਿਚੋਂ ਵਰਤੇ ਸ਼ਬਦਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਵਿਚਲਾ ਸ਼ਬਦਾ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਵਾਰਤਾਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਤਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਕਹਿ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ:-
↑ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਸਰੂਪ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਨਾ 2
↑ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਸਰੂਪ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਨਾ 16