ਲੋਕਧਾਰਾ_ਪਰੰਪਰਾ_ਤੇ_ਆਧੁਨਿਕਤਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੋਜ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ
ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੁੱਢਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਮੁੱਡਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਐੱਚ.ਏ. ਰੋਜ਼, ਚਾਰਲਸ ਸਵਿਨਟਰਨ, ਆਰ.ਸੀ. ਟੈਂਪਲ, ਮੈਕਲੇਗਨ, ਇਬਸਟਨ, ਜੋਹਨ ਕੈਂਪਬੈਲ, ਫਲੌਰਾ ਆਨੀ ਸਟੀਟ ਆਦਿ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਸੰਕਲਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਨ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 1927 ਵਿਚ ਪੰਡਤ ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ(ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੀਤ)ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿਚ ਅਤੇ 1931 ਵਿਚ ਪੰਡਤ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ(ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੀਤ)ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਛਪਦੀ ਹੈ। ਮਗਰੋਂ 1936 ਵਿਚ ਦੇਵਿੰਂਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਗਿੱਧਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਂਤੂ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰੂਪਕ ਨਖੇੜੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਮਸੇਰ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਲੇਰ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ ਕੋਈ ਠੋਸ ਦਲੀਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਅੱਗੇ ਜਾਕੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਧਪੁਰੀ ਨੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਵਾਈਆਂ। ਲੇਖਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਲਾਕਾਈ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਕੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਇਕੱਤਰਿਕਰਨ ਦੀ ਵਗਿਆਨਿਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਰਲਗੱਡ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। "ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ" ਲੇਖਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਆਰੰਭ ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ PHD ਸ਼ੋਧ ਕਾਰਜ "ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣਾਂ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ" ਤੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਬੇਦੀ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਬੇਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਮਾਨਤਾ ਦਵਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ, ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਡਾ. ਸ਼ਹਰਯਾਰ, ਆਦਿ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੇੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨੇਮ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਰੰਭਲੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚੋਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਤੱਤ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੋਜਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੋਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰਾ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਲੋਕ ਧਰਮ, ਲੋਕ ਕਲਾ, ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਏ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ, ਲੋਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਲੋਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਵਧੇਰਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਮਵੋਵਿਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਹੋਏ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੈ। ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਵਿਚ ਅਜੇ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ "Folklore Institute" ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਤਰਨ ਵਿਚ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਅਭਾਵ ਦਾ ਵੀ ਖਦਸ਼ਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਜ਼ੀਗਰ, ਪੱਖੀਵਾਸ ਆਦਿ ਜਨਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਿੰਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਬਹੁਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਖੋਜ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿਚ, ਅਸਿਖਿਅਤ ਫੀਲਡ ਵਰਕਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਚੀਗਤ ਸ਼ੋਂਕ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਇੱਕਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤਰੀ ਵਿਧੀਆਂ ਚੋਣ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।