cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ
235. ਮਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਚਨੇਰ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਤੈਤਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਸਵੇਤਸ਼ਵਾਤਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ॐ स॒ह ना॑ववतु। स॒ह नौ॑ भुनक्तु।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ
237. ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰਾਮਗੜ੍ਹ
238. ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮੂਮ, ਉਮਰ 29 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਤੈਤਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਸਵੇਤਸ਼ਵਾਤਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
स॒ह वी॒र्यं॑ करवावहै।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
239. ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਖੁਰਦਪੁਰ, ਉਮਰ 28 ਸਾਲ, ਪਿੰਡ ਖੁਰਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਵਿਧੁਰ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
240. ਮੇਲਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਖੁਰਦਪੁਰ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਤੈਤਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਸਵੇਤਸ਼ਵਾਤਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ॐ शान्ति॒ः शान्ति॒ः शान्ति॑ः ॥
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
241. ਉਧਮ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਖੁਰਦਪੁਰ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਤੈਤਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਸਵੇਤਸ਼ਵਾਤਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
om saha nāvavatu
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
242. ਬਿਧੀ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਖੁਰਦਪੁਰ
243. ਭਾਗ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰੰਧਾਵੇ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
244. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰੰਧਾਵੇ, ਉਮਰ 40 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
245. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰੰਧਾਵੇ
246. ਮੀਹਾਂ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰਾਇਪੁਰ ਡੱਬਾ
247. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰਾਇਪੁਰ ਡੱਬਾ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਤੈਤਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਸਵੇਤਸ਼ਵਾਤਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
saha nau bhunaktu
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
248. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰਾਇਪੁਰ ਡੱਬਾ
249. ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ: ਮੂਸਾਪੁਰ, ਉਮਰ 26 ਸਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਵਿਧੁਰ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਤੈਤਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਸਵੇਤਸ਼ਵਾਤਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
saha vīryaṃ karavāvahai
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
250. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ: ਮੂਸਾਪੁਰ, ਉਮਰ 27 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
251. ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮੁਹੇਮ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
252. ਰਲਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮੁਹੇਮ, ਉਮਰ 23 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
253. ਮੋਤਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਭਰੋਲੀ, ਉਮਰ 22 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਤੈਤਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਸਵੇਤਸ਼ਵਾਤਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
254. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਭਰੋਲੀ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
255. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਅਲੀਵਾਲ
256. ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਅਲੀਵਾਲ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਤੈਤਰੀਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਕਠ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਸਵੇਤਸ਼ਵਾਤਰਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
257. ਕਿਰਪਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਡਰੋਲੀ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
258. ਪੀਰ ਬਖਸ਼: ਪਿੰਡ ਨੂਰਮਹਿਲ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
259. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਬੱਲ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ॐ आप्यायन्तु ममाङ्गानि वाक्प्राणश्चक्षुः
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
260. ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕੁਲਾਰ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
261. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਢੱਡੇ, ਉਮਰ 35 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
262. ਵੀਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕੁਲਾਰ, ਉਮਰ 23 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਘਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
श्रोत्रमथो बलमिन्द्रियाणि च सर्वाणि।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
263. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕਾਲੇ, ਉਮਰ 45 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
264. ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਹਰੀਪੁਰ
265. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਬੋਹੜ, ਉਮਰ 26 ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਬੋਹੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
निराकुर्यां मा मा ब्रह्म
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
266.ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਕਰਮ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਜਮਸ਼ੇਰ, ਉਮਰ 22 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
267. ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸਾਲੋਂ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
268. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਬਜੌਰ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
निराकरोदनिराकरणमस्त्वनिराकरणम् मेऽस्तु।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
269. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਪਾਂਛਟਾ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਸਮਝ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਆਇਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
मयि सन्तु ते मयि सन्तु।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
271. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮੇਹਲੀ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
272. ਭਾਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਵੜਿੰਗ, ਉਮਰ 27 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
oṃ āpyāyantu mamāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ
274. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਝਿੰਗੜਾਂ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
275. ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕੋਟਲੀ ਥਾਨ ਸਿੰਘ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਧੁਰ।
276. ਕਰਮ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰੁੜਕਾ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
śrotramatho balamindriyāṇi ca sarvāṇi |
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
279. ਗਣੇਸ਼ਾ ਸਿੰਘ: ਪਢਾਣਾ, ਉਮਰ 22 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
280. ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਪਢਾਣਾ
281. ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਪਢਾਣਾ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
sarvam brahmaupaniṣadam mā'haṃ brahma
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
282. ਮਈਆ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਪਢਾਣਾ, ਉਮਰ 22 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
283. ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸੁਰ ਸਿੰਘ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
nirākuryāṃ mā mā brahma
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
284. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸੁਰ ਸਿੰਘ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
285. ਨੰਦ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸੁਰ ਸਿੰਘ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇam me'stu |
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
286. ਮਿੱਤ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਗੁੱਦੇ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
287. ਆਸਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਗੁੱਦੇ, ਉਮਰ 29 ਸਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ 1906-1912 ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਫਾਲਜ਼ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਲੈਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
288. ਬੀਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਗੁੱਦੇ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
tadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
289. ਨੰਦ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਬੁਲੇਰ, ਉਮਰ 26 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
290. ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਬੁਲੇਰ
291. ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਧੁੰਨ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 29 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
mayi santu te mayi santu |
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
292. ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਧੁੰਨ, ਉਮਰ 23 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
293. ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਪੂਨੀਆ
294. ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਪੂਨੀਆ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਪਿੰਡ ਪੂਨੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਕੇਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਛੰਦੋਗਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
295. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਈਚੋਗਿੱਲ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
296. ਬਹਾਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕਿੜਕਾ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
297. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਐਤ੍ਰੇਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ॐ वाङ् मे मनसि प्रतिष्ठिता
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
298. ਡੋਗਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮਾਨਕੇ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
299. ਵੀਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕਰਬਾਨ, ਉਮਰ 35 ਸਾਲ, ਪਿੰਡ ਕਰਬਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
300. ਭਾਗ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮੋਕੀ ਸਾਵਾ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਐਤ੍ਰੇਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
मनो मे वाचि प्रतिष्ठित-मावीरावीर्म एधि।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
301. ਜਗਤ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਭੱਗੂਪੁਰ
302. ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਖਾਲੜਾ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।
303. ਅਮਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸਾਨਪੁਰਾ, ਉਮਰ 28 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਸੀ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਐਤ੍ਰੇਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
वेदस्य म आणिस्थः श्रुतं मे मा प्रहासीरनेनाधीतेनाहोरात्रान्
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
304. ਨਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਰਾਏ ਬੂਟਾ
305. ਭਾਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਲਾਹੌਰ
306. ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕਰਨਕੇ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਐਤ੍ਰੇਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
संदधाम्यृतम् वदिष्यामि सत्यं वदिष्यामि तन्मामवतु
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ
307. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਗਿੱਲ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
309?਼ ਬਂਤ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਠੱਟਾ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਐਤ੍ਰੇਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
तद्वक्तारमवत्ववतु मामवतु वक्तारमवतु वक्तारम्।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ
310. ਫਤੇਹ ਸ਼ੇਰ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
311. ਰਮਜਾਨ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 21 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਐਤ੍ਰੇਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ
313. ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 27 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
314. ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ
315. ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਐਤ੍ਰੇਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
mano me vāci pratiṣṭhita-māvīrāvīrma edhi |
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ
316. ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 32 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
317. ਜਵਾਂਇਆ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
318. ਬਾਗ ਅਲੀ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਐਤ੍ਰੇਯਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
saṃdadhāmyṛtam vadiṣyāmi satyaṃ vadiṣyāmi tanmāmavatu
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ
319. ਹਦਾਇਤ ਖਾਨ: ਪਿੰਡ ਬੁੱਟਰਖਾਨ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
320. ਹਾਜੀ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
321. ਸਿਰਖਰੂ ਖਾਨ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 32 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਮੁੰਡਾਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
ॐ भद्रं कर्णेभिः श्रुणुयाम देवाः।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ
322. ਅਨਵਰ ਖਾਨ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 23 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਸੀ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
323. ਯਾਸੀਨ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
324. ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ: ਪਿੰਡ ਚੌਰ ਕੀ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਮੁੰਡਾਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ
325. ਗੌਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ: ਪਿੰਡ ਉਚਾਲੀ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
326. ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 23 ਸਾਲ, ਪਿੰਡ ਜਾਹਲਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
327.ਅਲਾਓਦੀਨ: ਪਿੰਡ ਜੱਲੀ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਮੁੰਡਾਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवांसस्तनूभिः।
व्यशेम देवहितम् यदायुः।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ
329. ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ: ਜਾਹਲਰ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਸੀ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
330. ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ (ਦਾਸ): ਪਿੰਡ ਚੌਂਕੀ, ਉਮਰ 28 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।  ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਮੁੰਡਾਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
331. ਹਰਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
332. ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ
333. ਰਲਾ: ਪਿੰਡ ਸੂਸ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
334. ਭੋਲਾ: ਪਿੰਡ ਸੂਸ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
335. ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਨੰਗਲ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
336. ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕੋਟਫਤੂਹੀ, ਉਮਰ 23 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਮੁੰਡਾਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
337. ਰਾਮ ਚੰਦ: ਪਿੰਡ ਜੰਡੋਲੀ, ਉਮਰ 29 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
338. ਠਾਕਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮਾਹਲਪੁਰ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਮੁੰਡਾਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः।
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
341. ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਗੁੱਲਪੁਰ, ਉਮਰ 26 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
342. ਮੁਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਟੂਟੋ ਮਜ਼ਾਰਾ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ
343. ਬਦਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸਲਾਮਤ ਪੁਰ, ਉਮਰ 38 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ 'ਤੇ ਵਾਪਰੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਮੁੰਡਾਕਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਮਾਂਡੂਕਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ
स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु
oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śruṇuyāma devāḥ |
bhadraṃ paśyemākṣabhiryajatrāḥ
sthirairaṅgaistuṣṭuvāṃsastanūbhiḥ |
vyaśema devahitam yadāyuḥ |
svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ |
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ |
svasti no bṛhaspatirdadhātu
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
ਹੋਰ ਸਰੋਤ
पृथिवी शान्ति राप: शान्तिरोषधय: शान्ति:।
वनस्पतय: शान्ति र्विश्वे देवा: शान्ति र्ब्रह्म शान्ति:
सर्वँ शान्ति: शान्तिरेव शान्ति: सा मा शान्तिरेधि ॥
ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ
344. ਕਾਬਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸਲਾਮਤ ਪੁਰ
345. ਨੰਦ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸਲਾਮਤ ਪੁਰ, ਉਮਰ 24 ਸਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
346. ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਉਮਰ 35 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
347. ਬਦਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ।
348. ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਲਖਮੀ ਪੁਰ
349. ਕਿਰਪਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮੀਆਂਪੁਰ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
351. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਨਹੇੜੀ
352. ਕਰਮ ਇਲਾਹੀ: ਪਿੰਡ ਧਨੇਰ, ਉਮਰ 22 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 20 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
353. ਰਾਮ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਡੱਪਰ, ਉਮਰ 49 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ
354. ਲਾਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਗਿੱਲ ਬੁਰਜ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਨ 1906 ਤੋਂ 1908 ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਓਸ਼ੀਅਨ ਫਾਲਜ਼ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਲੈਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
355. ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਗਿੱਲ ਬੁਰਜ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
357. ਭਜਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਰਾਜੇਆਣਾ, ਉਮਰ 39 ਸਾਲ, ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੌਰਾਨ/ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
358. ਲਾਭ ਕੰਵਲ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਮਰ੍ਹਾਜ ਭੈਣੀ, ਉਮਰ 41 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ
359. ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਗਿੱਲੀਆਂਵਾਲੀ, ਉਮਰ 23 ਸਾਲ, ਵਿਧੁਰ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
360. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਬਚੋਕੇ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਵਿਧੁਰ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
361. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਡੱਲਾ, ਉਮਰ 27 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
362. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਘਣੀਏ ਕੇ ਬਾਂਗ, ਉਮਰ 23 ਸਾਲ, ਪਿੰਡ ਘਣੀਏ ਕੇ ਬਾਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ
363.ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸੰਤਪੁਰਾ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਸੀ।
364. ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਸੰਤਪੁਰਾ, ਉਮਰ 20 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
365. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ: ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ
ਰਿਆਸਤ ਕਪੂਰਥਲਾ
366. ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਉਮਰ 26 ਸਾਲ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬ੍ਰਹੱਮ ਸਿੰਘ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
367. ਰਲਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਤਾਸਪੁਰ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਪਿੰਡ ਤਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
368. ਅਮਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਕਾਹਲਮਾ, ਉਮਰ 35 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਿਸਾਰ
369. ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਪੱਕਾ
370. ਅਮਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਦਾਦੂ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਿਆਸਤ ਫਰੀਦਕੋਟ
372. ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਖੇਮੇਆਣਾ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
373. ਕਰਮ ਦਾਦ: ਪਿੰਡ ਨੰਡੂ, ਉਮਰ 30 ਸਾਲ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ
374. ਮਹਿੰਗਾ ਸਿੰਘ: ਪਿੰਡ ਡਿੰਗ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ
375. ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ: ਚੰਕ ਨੰਬਰ 44, ਉਮਰ 22 ਸਾਲ, ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਬੱਜਬੱਜ ਘਾਟ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ 30 ਸਤੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
376. ਧੰਬੀ: ਪਿੰਡ ਨਲੂਰ ਜਫ਼ਨਾ, ਉਮਰ 25 ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਨਲੂਰ ਜਫਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸ੍ਰੋਤ
ਵਤਨ, ਜੁਲਾਈ/ਅਗਸਤ/ਸਤੰਬਰ 1989 ਪੂੰਨੀ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ, ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਮੇਲਾ ਗਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ, ਪ੍ਰੋ: ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਕੈਨੇਡਾ, 2007 Josh, Sohan Singh, Tragedy of Komagata Maru, People's Publishing House New Delhi, 1975 Komagatamaru Passengers List (SFU)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
1960 ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਹੋਰ ਸਰੋਤ
ॐ शान्ति: शान्ति: शान्ति: ॥
Om dyauḥ śāntirantarikṣaṁ śāntiḥ
pṛthivī śāntirāpaḥ śāntiroṣadhayaḥ śāntiḥ
vanaspatayaḥ śāntirviśvedevāḥ śāntirbrahma śāntiḥ
sarvaṁ śāntiḥ śāntireva śāntiḥ
sā mā śāntiredhi
Om śāntiḥ, śāntiḥ, śāntiḥ
ॐ असतो मा सद्गमय।
तमसो मा ज्योतिर्गमय।
मृत्योर्माऽमृतं गमय।
ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮੋੜਨ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਕਾਫਿਲੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਲਬਰਗੀ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਟਰ ਨੋਇਡਾ 'ਚ ਵਾਪਰੇ ਦਾਦਰੀ ਕਾਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹੋਏ  ਆਪਣੇ ਇਨਾਮ ਮੋੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ | ਦਾਦਰੀ 'ਚ ਹੋਈ ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਨੇ ਗਊ ਮਾਂਸ(ਬੀਫ) ਖਾਣ ਤੇ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਹਰੀ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨਾਮ ਵਾਪਿਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਚ ਅਜਮੇਰ ਔਲਖ, ਅਮਨ ਸੇਠੀ, ਗਣੇਸ਼ ਦੇਵੀ, ਕੁਮ ਵੀਰਬਦਧਰਪਾ ਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ | ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ, ਕੇ॰ਸਦਚਚਿਦਾਨੰਦਨ, ਪ॰ਕੇ॰ ਪਰਕਾਦਵੁ ਤੇ ਅਰਵਿੰਦ ਮਾਲਗੱਤਿ ਨੇ ਰੋਸ ਵੱਜੋਂ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ | n.
ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤਾੜਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ  ਤੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਇਨਾਮ ਵਾਪਿਸ ਲੈਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਵੀ ਪਾਇਆ | ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਰੀ ਮਂਦਾਕਰਿਤਾ ਸੇਨ, ਜਿਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਇਨਾਮ ਵਾਪਿਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਨਾਮ ਵਾਪਿਸ ਲੈਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ | ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਿਛਾਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗੀ | .
ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੰਤਰ
ਹੋਰ ਸਰੋਤ
Om asato mā sadgamaya
Tamaso mā jyotir gamaya
Mṛtyormā’mṛtaṁ gamaya
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਪਨਿਸ਼ਦ
੧੩੦
130 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਟੌਂਸਾ
ਟੌਂਸਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖੰਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਨਾ ਜਰਗ ਰੋਡ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹਵਾਲੇ
ભારતના રાષ્ટ્રપતિ भारत के राष्ट्रपति ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ President van India Lista över Indiens presidenter och premiärministrar
ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ
ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਪ ਦਰੋਣੀ ਖੇਤਰ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲਕੇ ਗੰਗਾ ਬੰਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰਾਂਚਲ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖ‍ਯ ਨਦੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਦਮਾ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਂਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਮੁਨਾ, ਰਾਮਗੰਗਾ, ਘਾਘਰਾ, ਗੰਡਕ, ਕੋਸੀ, ਮਹਾਨਦੀ, ਅਤੇ ਸੋਨ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹੈ ਹਨ। ਚੰਬਲ ਅਤੇ ਬੇਤਵਾ ਮਹਤ‍ਵਪੂਰਣ ਉਪ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਗੰਗਾ ਵਲੋਂ ਮਿਲਣ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਦਮਾ ਅਤੇ ਬਰਹਿਮਪੁਤਰ ਬਾਂਗ‍ਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਦਮਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਵਲੋਂ ਆਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਜਮੁਨਾ, ਰਾਮਗੰਗਾ, ਕਰਨਾਲੀ (ਘਾਘਰਾ), ਤਾਪਤੀ, ਗੰਡਕ, ਕੋਸੀ ਅਤੇ ਕਾਕਸ਼ੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਪਠਾਰ ਵਲੋਂ ਆਕੇ ਇਸਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਚੰਬਲ, ਸੋਨ, ਬੇਤਵਾ, ਕੇਨ, ਦੱਖਣ ਟੋਸ ਆਦਿ ਹਨ। ਜਮੁਨਾ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਬੰਦਰਪੂੰਛ ਸਿੱਖਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਹਿਮਖੰਡ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਊਪਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸਵਿੱਚ ਟੋਂਸ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਘੂ ਹਿਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਇਸਵਿੱਚ ਗਿਰਿ ਅਤੇ ਆਸਨ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਚੰਬਲ, ਬੇਤਵਾ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਅਤੇ ਕੇਨ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਬਲ ਇਟਾਵਾ ਦੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਬੇਤਵਾ ਹਮੀਰਪੁਰ ਦੇ ਕੋਲ ਜਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਮੁਨਾ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬਾਈਂ ਵੱਲ ਵਲੋਂ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਰਾਮਗੰਗਾ ਮੁੱਖ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਬਿਜਨੌਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਲੋਂ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਕੰਨੌਜ ਦੇ ਕੋਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਰਨਾਲੀ ਮਪਸਾਤੁੰਗ ਨਾਮਕ ਹਿਮਨਦ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਅਯੋਧਯਾ, ਫੈਜਾਬਾਦ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਬਲਵਾਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੌਰਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਘਾਘਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਡਕ ਹਿਮਾਲਾ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲੀਗਰਾਮ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣੀ ਨਦੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਲੀ ਗੰਡਕ ਅਤੇ ਤਰਿਸ਼ੂਲ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਸੋਨਪੁਰ ਦੇ ਕੋਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਸੀ ਦੀ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਅਰੁਣ ਹੈ ਜੋ ਗੋਸਾਈ ਧਾਮ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਬਰਹਿਮਪੁਤਰ ਦੇ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਸਰਪਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯਾਰੂ ਨਾਮਕ ਨਦੀ ਇਸਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਏਵਰੇਸਟ ਕੰਚਨਜੰਘਾ ਸਿਖਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਅਰੂਣ ਨਦੀ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਗਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵਲੋਂ ਸੂਨਕੋਸੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਲੋਂ ਤਾਮੂਰ ਕੋਸੀ ਨਾਮਕ ਨਦੀਆਂ ਇਸਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੋਸੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜੀ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਸੋਨ ਨਦੀ ਪਟਨੇ ਦੇ ਕੋਲ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਊ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਨਾਇਆਬ ਪਹਾੜ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਇਟਾਵਾ ਵਲੋਂ 38 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਸਿੰਧ, ਬਨਾਸ ਅਤੇ ਪਾਰਬਤੀ ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਤਵਾ ਨਦੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਜਵਾਬ - ਪੂਰਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਭੋਪਾਲ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ, ਝਾਂਸੀ, ਜਾਲੌਨ ਆਦਿ ਜਿਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਕੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਊਪਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਝਰਨੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਝਾਂਸੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇਹ ਕੰਬ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਧੀਮੇ - ਹੋਲੀ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਲੰਬਾਈ 480 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੀਰਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਜਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਤਰਾਵਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਕੰਡੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਅਨੇਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸਲਈ, ਦੁਆਰਕਾ ਪੁਰੀ, ਮਿਊਰਾਕਸ਼ੀ, ਰੂਪਨਾਰਾਇਣ, ਕੰਸਾਵਤੀ ਅਤੇ ਰਸੂਲਪੁਰ ਨਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਜਲਾਂਗੀ ਅਤੇ ਮੱਥਾ ਭਾਂਗਾ ਜਾਂ ਚੂਨੀਆਂਬਾਵਾਂਕੰਡੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਤੀਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਪਦਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਵਲੋਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੋਕੇ ਬਰਸਾਤੀ ਨਦੀਆਂ ਬੰਨ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਘੜੀਸਪੁਰਾ
ਘੜੀਸਪੁਰਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੜ੍ਹਰਾਮ ਖੁਰਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਰਗ ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ (30°53'30.2"N 76°27'33.9"E) ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।
ਘੜੀਸਪੁਰ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਜੱਟ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 150 ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਭਾਕੂ ਮਾਜਰਾ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਨਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਘੜੀਸਪੁਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੋ ਸ਼ਾਹੀ ਭਰਾਵਾਂ (ਦੇਵਾ ਅਤੇ ਲੱਖਾ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰਗਣਾ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਹਰਗਣਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾ ਅਤੇ ਲੱਖਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਭਾਰਤ ( ਸਮਾਲਖਾ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ) ਦੇ ਨਾਲ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਯੂ ਕੇ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 10 ਲੋਕ ਸਭਾ (ਸੰਸਦੀ) ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਕੈਥਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੈਥਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ ਸੀ ਅਤੇ 1977 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵੀ ਕੈਥਲ ਸੀ। ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ 1977 ਵਿਚ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ। ਕੈਥਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਓਟੋ ਸਲੁੂਟਰ
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਓਟੋ ਸਲੂਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਨਵੰਬਰ 1869 ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1959 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਓਟੋ ਸਲੂਟਰ ਨੇ 1891 ਤੋਂ 1898 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭੂਗੋਲ ਵਿਦਿਆ, ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ, ਖਣਿਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਰਲੀਨ ਅਤੇ ਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਸ ਨੇ 1911 ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੇੈਸਰ ਵਜੋਂ ਹਾਲੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਓਟੋ ਸਲੂਟਰ ਜਰਮਨ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਸ਼ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਭੂ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕੰਮ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1959 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1872
੧੩੧
131 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਬਿੰਗ
ਬਿੰਗ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Bing) ਇੱਕ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸੌਫ਼ਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਬਿੰਗ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਰਾਹੀਂ ਜਾਲ (ਵੈੱਬ), ਤਸਵੀਰਾਂ, ਸਚਿੱਤਰਾਂ (ਵੀਡੀਓ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵੀ ਖੋਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਿੰਗ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਏ.ਐਸ.ਪੀ .ਨੈੱਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸੌਫ਼ਟ ਦੀ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਬਿੰਗ ਨੂੰ 28 ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸੌਫ਼ਟ ਦੀ ਲਾਈਵ ਸਰਚ ਦੇ ਬਦਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਈ.ਓ ਸਟੀਵ ਬਾਲਮਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਬਿੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਸੀ ਜਦਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗੂਗਲ ਖੋਜ ਇੰਜਣ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜ ਇੰਜਣ
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ
ਗੁਰਮੁਖੀ (گُرمُکھی (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ) ) ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਲਿੱਪੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੋਲ਼ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਅਤੇ ਮਿਆਰਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇਸਤਿਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਅਫ਼ਸਰਾਨਾ ਲਿੱਪੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਇੱਕਤਾਲ਼ੀ ਅੱਖਰ, ਕਤਾਰ ਊੜੇ ਤੋਂ ਕੱਕੇ ਬਿੰਦੀ ਤੱਕ ਅਤੇ ਨੌਂ ਲਗਾਂ ਮਾਤਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਕਤਾਲੀ ਹਰਫ਼ ਹਨ: ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ, ਕ, ਖ, ਗ, ਘ, ਙ, ਚ, ਛ, ਜ, ਝ, ਞ, ਟ,  ਠ, ਡ, ਢ, ਣ, ਤ, ਥ, ਦ, ਧ, ਨ, ਪ, ਫ, ਬ, ਭ, ਮ, ਯ, ਰ, ਲ, ਵ, ੜ, ਸ਼, ਖ਼, ਗ਼, ਜ਼, ਫ਼, ਅਤੇ ਲ਼। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ  ਵਿੱਚ ਕਈ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂਂ ਅਤੇ ਲਹਿਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ
ਮੌਜਦਾ ਫ਼ਾਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮੀ ਲਿੱਪੀ ਰਾਹੀਂ, ਮਿਸਰੀ ਖ਼ਤ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਲਿੱਪੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਰਸ ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀ ਤੋਂ ਹੋਈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਇਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਇਕ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਗੋਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਅੱਖਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਛੋਟੀ ਲਾਈਨ ਲਾ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਵਟੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ‘ਕੁਟਿਲ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਟਿਕ ਵਜੋਂ ਸਿੱਧਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜਿਸਦੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਲਿਪੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਸਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੌਂਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ, ਸਿੱਧਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਉੱਭਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਅਰਧਨਾਗਰੀ (ਪੱਛਮ), ਸ਼ਾਰਦਾ (ਕਸ਼ਮੀਰ) ਅਤੇ ਨਾਗਰੀ (ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪਰੇ) ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਾਗਰੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁਖ ਸ਼ਾਖ਼ਾਵਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਰਦਾ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਨੇ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਪਣਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦਾ ਸਬੂਤ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀਵਿਖੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ (ਗ਼ੈਰ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ- ਸਰਕਾਰੀ) ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਿਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂਲੰਡੇ ਅਤੇ ਟਾਕਰੇ ਦੇ ਅੱਖਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ।
ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਤੁਲਨਾ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਜਰਾਤੀ, ਲੰਡੇ, ਨਾਗਰੀ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਅਤੇ ਟਾਕਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸ ਵਰਗੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅ,ਹ,ਚ,ਞ,ਡ, ਣ,ਨ,ਲ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ 1610 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਮਾਮੂਲੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਅ, ਹ ਅਤੇ ਲ ਦੇ ਸਰੂਪਾਂਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਖਰੜੇ ਜਿਹੜੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾਮੂਲੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਹਨਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੂਪ 17ਵੀਂ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਰਲਗੱਡ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਕ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਗਤ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਅਲਿਹਦਗੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਾਫ਼ੀ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਉਧਾਰੇ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਵਿਰਾਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰਤਮਾਨ ਫ਼ੁਲ ਸਟਾਪ (।) ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਪਨਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਇਕ ਅਰਥ ਵਿਚ ਅਰਧ-ਅੱਖਰੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ‘ਅ’ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਅ’ ਅੱਖਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਲ ਅਤੇ ਰਾਮ; ਕ ਕਲ ਵਿਚ ਕ+ਅ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲ ਕੇਵਲ ਮੁਕਤਾ ਅੱਖਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਵਰ ਜੋ ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਵਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਭੇਦ ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਹ ‘ਅ’ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਬਾਉਟ (about) ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੇਦ ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁਲ ਸਵਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਰਥਾਤ, -, = ੌ, ੋ, ਅ, ਾ, ੈ, ੌ,,ਿ ੀ ਅਤੇ ੇ। ਇਹਨਾਂ ਸਵਰ ਯੁਕਤ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ‘ਿ’ ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ (ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), - ਅਤੇ = ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਾ ਅਤੇ ੀ ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: ਅਤੇ ੇ, ੈ, ੋ, ੌ ਨੂੰ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਨਾਸਿਕੀਕਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਵਰ ਨੂੰ ਅਨੁਨਾਸਿਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸਵਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ‘ਲਗਾਂ ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਾ’ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਸ ਲਈ ਬਿੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਵਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ‘ੀ’ ਅਤੇ ‘=’ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰਾਜ-ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸਾਰੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਮਾਨ ਉਚਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਲੇਟਵੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ੳ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ (ਜਿਹੜਾ ਅੱਖਰਕ੍ਰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਹੈ), ਜਿਸਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਰੇਖਾ ਉੱਪਰਲੀ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕਸਮਾਨ ਉਚਾਈ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਅ ਅਤੇ ਘ ਸ਼ਾਇਦ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਲੰਮੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਵਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਥੱਲੇ ਵਰਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਟਾਈਪ ਵਿਚ ਕੁਝ ਔਕੜਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅੱਖਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਵਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਂ ਭੇਦ ਸੂਚਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ੳ ਹੀ ਇਕ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਧੂ ਮੋੜ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਲੇਖਾਚਿੱਤਰੀ ਰੂਪ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਪਰਤੀ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਰਅਸਲ ਇਸ ਆਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਹੈ; ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਖਰ ਇਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧੁਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਆਕਾਰ ਹਨ।
ਗੁਰਮੁਖੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਧੀਨ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕਫੈਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਫੈਲੀ। ਇਸ ਸਭ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿੱਗਰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕਲਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜ ਲਿਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਗੁਣ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਚਿੰਨ੍ਹ
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿੱਪੀ ਦੇ ਇੱਕਤਾਲ਼ੀ ਅੱਖਰ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਅਨੋਖੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਗਾ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਹਰਫ਼ ਬਾਕੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹਰਫ਼ ਐੜੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਦੇ ਇੱਕਲੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ।
ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਡੰਡੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ।
ਯੂਨੀਕੋਡ
ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਈ ਯੂਨੀਕੋਡ ਬਲੌਕ ਹੈ U+0A00–U+0A7F:
ਗੁਰਮੁਖੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲੀਕਰਨ
ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਡਿਜਿਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਪੀ 1500 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਰਸਮੀ ਟਾਇਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਾਹਿਤ ਅਜੇ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲਾਈਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।
ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਡੋਮੇਨ ਨਾਮ
ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੋਮੇਨ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਬਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਪੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ
ਵਿਜਿਆਲਕਸ਼ਮੀ ਨਵਨੀਤਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ
ਵਿਜਆਲਕਸ਼ਮੀ ਨਵਨੀਤਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਐਮ. ਨਵਨੀਤਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਖੋਜ, ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ, ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਚੱਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਾਇਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਾਲ 2018 ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮਦੁਰੈ ਕਾਮਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ | ਉਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |ਜੋੜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਡੀਓ ਕੈਸਿਟਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਜੋੜਾ ਹੁਣ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਮਿਲ ਲੋਕ ਕਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਵੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਡਾ: ਵਿਜਆਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਨਵਨੀਤਾਕਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਉੱਤੇ ਤੀਹ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਤੀਹ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਹਨ| ਡਾ: ਵਿਜਆਲਕਸ਼ਮੀ ਨਵਨੀਤਾਕਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਡਾ: ਨਵਨੀਤਾਕਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿ-ਲੇਖਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ |
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਰੂਪਨਗਰ
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ (ਤਹਿਸੀਲ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਗੁਰਸੇ ਮਾਜਰਾ ਅਤੇ ਹਯਾਤਪੁਰ ਹਨ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਰੇਂਜ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ
ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ (फूलन देवी) (10 ਅਗਸਤ 1963 – 25 ਜੁਲਾਈ 2001), "ਬੈਂਡਿਟ ਕੁਈਨ (ਡਾਕੂ ਰਾਣੀ)" ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕੂ ਔਰਤ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਫੂਲਨ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਨਾਕਾਮਯਾਬ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਜੁਰਮ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਿਆ।
ਜਦ ਇਹ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਟੋਲੀ ਦੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਟੋਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਦੀ ਲੀਡਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਸੋਚਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਗਿਰੋਹ ਵਿੱਚ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਅੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਫੂਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵਿਕਰਮ ਉਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਤੂ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜੇ, ਜੋ ਰਾਜਪੂਤ ਸਨ, ਫੂਲਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਹਿਮਾਈ ਲੈ ਗਏ, ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੂਲਨ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਧੜੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੁੜ ਗਈ ਜੋ ਮੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਗਰੋਹ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, 1981 ਵਿੱਚ ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਟੋਲੀ ਉਸੀ ਪਿੰਡ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਬਲਾਤਕਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ 22 ਠਾਕੁਰ ਜਾਤ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ।
ਫੂਲਨ ਨੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਬਚੇ ਹੋਏ ਗਿਰੋਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਉੱਤੇ 48 ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਤਲਾਂ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ, ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਿਰੌਤੀ ਲਈ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਫੂਲਨ ਨੇ ਅਗਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਬਗਾਵਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੁੱਰਖਿਆ 'ਦੇਵੀ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।.
1994 ਵਿੱਚ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਲਾਇਮ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਅਤੇ ਫੂਲਨ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਉਹ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਸੰਸਦ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਖੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੰਗਲੇ (ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ) ਦੇ ਗੇਟਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਨੇ ਬਹਿਮਾਈ ਵਿਖੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1994 ਵਿਚ ਬਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਂਡਿਟ ਕਵੀਨ (ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣੀ) ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਫੂਲਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਲ੍ਹਾ (ਕਿਸ਼ਤੀ ਚਾਲਕ) ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਲੌਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਘੁੱੜਾ ਕਾ ਪੁਰਵਾ (ਜਿਸ ਨੇ ਗੋਰਾ ਕਾ ਪੁਰਵਾ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀਨ ਮੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਸੀ। ਫੂਲਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬਚੀ।
ਫੂਲਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਜਾਇਦਾਦ ਤਕਰੀਬਨ 1 ਏਕੜ (0.4 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਖੇਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿੰਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਫੂਲਨ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਮਾਇਆ ਦੀਨ ਮੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਫੂਲਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਫੂਲਨ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਾਅਨੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਜ਼ਬਾਨੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਿਆਂ, ਉਸ' ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਧਰਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਤਾਕਤ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਟ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਧਨੇਠਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੌਰਿਸ ਰਿਚਰਡ
ਜੋਸਫ਼ ਹੇਨਰੀ ਮੌਰਿਸ "ਰਾਕੇਟ" ਰਿਚਰਡ, ਪੀਸੀ, ਸੀਸੀ (ਫਰੈਂਚ: [ʁiʃaʁ]; 4 ਅਗਸਤ, 1921 - 27 ਮਈ, 2000) ਇਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਲੀਗ ਵਿੱਚ 18 ਸੀਜਨ ਖੇਡੇ। (ਐਨ.ਐਚ.ਐਲ.) ਲਈ ਮੋਨੀਟਲ ਕੈਨਡੀਅਨਸ ਉਹ ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 50 ਟੀਚੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 1944-45 ਦੇ 50 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 500 ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਟੀਚੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਹਾਟ ਟਰਾਫ਼ੀ ਜਿੱਤੀ। 13 ਆਲ-ਸਟਾਰ ਗੇਮਜ਼ ਅਤੇ 14 ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਐਸਐਸਐਲ ਓਲ-ਸਟਾਰ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ 100 ਮਹਾਨ ਐਨਐਚਐਲ ਖਿਡਾਰੀਆਂ' ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰਿਚਰਡ, ਏਲਮਰ ਲਾਚ ਅਤੇ ਟੋ ਬਲੇਕ ਨੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸਕੋਰਿੰਗ ਫਾਰਵਰਡ ਲਾਈਨ ਦੀ "ਪੰਚ ਲਾਈਨ" ਬਣਾਈ। ਰਿਚਰਡ ਅੱਠ ਸਟੈਨਲੀ ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ 1956 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜ ਲੀਗ ਰਿਕਾਰਡ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਰੀ ਚਾਰ ਦੇ ਲਈ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਸਨ। ਹਾਕੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਉਡੀਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਰਿਚਰਡ ਨੂੰ 1961 ਵਿਚ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। 1975 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਪੋਰਟਸ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1999 ਵਿੱਚ ਲੀਗ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੋਲ-ਸਕੋਰਰ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਮੌਰੀਸ "ਰਾਕੇਟ" ਰਿਚਰਡ ਟ੍ਰਾਫੀ ਇਨਾਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਰਿਚਰਡ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੱਟਾਂ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਰਿਚਰਡ ਸਾਲ 1954-55 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਨ ਆਈਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲਾਈਸੈਨੈਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਐਨਐਚਐਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਲੈਰੰਸ ਕੈਪਬੈੱਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਪਲੇਅਾਫ਼ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੁਰਲਭ ਕੁਆਲਟੀ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਿਊਬੈਕ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਪੂਰਵਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਚਰਡ ਕਿਊਬੈਕ ਦੇ ਫ੍ਰੈਂਕੋਫ਼ੋਨ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਈਕਨ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਥਾ ਰੋਚ ਕੈਰੀਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਦ ਹਾਕੀ ਸਵਾਟਰ, ਕਨੇਡੀਅਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤਕਾਰੀ ਕੰਮ, ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਰਿਚਰਡ 2000 ਵਿੱਚ ਦਮ ਤੋੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਗੈਰ-ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਊਬੈਕ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਟੇਟ ਫਿੂਊਨਰਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ
ਵਿਕਰਮ ਅੰਬਾਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ (વિક્રમ અંબાલાલ સારાભાઇ) (12 ਅਗਸਤ 1919 - 30 ਦਸੰਬਰ 1971) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 86 ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੋਧ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਅਤੇ 40 ਸੰਸਥਾਨ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।
ਡਾ. ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਹੀ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਕਸ਼ੇ ਤੇ ਸਥਾਨ ਦਵਾਇਆ। ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਸਤਰ, ਭੇਸ਼, ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ, ਇਲੈਕਟਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕੀਤਾ।
ਨਿਜੀ ਜਿੰਦਗੀ
ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਸਾਰਾਭਾਈ ਫੈਮਿਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਠ ਅੰਬਾ ਲਾਲ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੇ ਲੜਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1942 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਰਤਕੀ ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਮਲਿਕਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਰਤਿਕੇ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਵੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ 1947 ਵਿੱਚ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਲੇਬ੍ਰੋਟਰੀ (ਪੀ.ਆਰ.ਐਲ.ਐਲ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੀ.ਆਰ.ਐਲ.ਐਲ. ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਓਹਨਾ ਨੇ ਰਿਟ੍ਰੇਟ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ' ਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੱਹਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਨਵੰਬਰ 1947 ਵਿੱਚ ਕਰਮਸਤਰ ਵਿਦਿਅਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸਿੱਖਿਆ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਲੈਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਐਮ ਜੀ ਸਾਇੰਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰੋ. ਕਲਪਥੀ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਮਨਾਥਨ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ. ਇਸ ਲੈਰੂਆਤੀ ਖੋਜ ਦਾ ਜੋਰ ਬ੍ਰਸਮਰਿਕ ਕਿਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਮਿਸਰਿਖ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਮਿਸਰਿਖ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਅਨੁਸੂਚੀਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਂਰਾ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਹੈ।
ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਜੂ ਬਾਲਾ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੀ ਗਈ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਸਾਂਸਦ !ਸਰੋਤ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ