cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਕਰਕੇੱਟਾ
ਉਸ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਰੱਖੇ। ਉਹ 1985 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1988 ਤੱਕ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ ਤੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਖੁੰਟੀ ਦੇ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਗਰਸ ਦੀ ਸੱਦਸ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਰਸਾ ਕਾਲਜ, ਖੁੰਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਕਰਕੇੱਟਾ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 ਨੂੰ ਰਾਂਚੀ, ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂਦਿਆਲ ਮਾਰਕੀ ਅਤੇ ਮੈਨੀ ਮਾਰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਟ ਐਗਜ਼ਵਾਇਰਾ ਕਾਲਜ, ਰਾਂਚੀ ਤੋਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਸ ਅਤੇ ਐਡੂਕੇਸ਼ਨ 'ਚ ਬੈਚੂਲਰ ਕੀਤੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਨੇ 28 ਦਸੰਬਰ 1970 ਨੂੰ ਨੌਤਰੇਟ ਕਰਕੇੱਟਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 3 ਬੇਟੇ ਅਤੇ 2 ਬੇਟੀਆਂ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2009 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਪੀਟਰ ਰੇਹੜਾ
ਪੀਟਰ ਰੇਹੜਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Peter rehra) ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਞਣ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਨਾਮਕਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਡੀਜ਼ਲ ਇੰਜਨ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਪੀਟਰ" ਸੀ, ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ‘ਘੜੁੱਕਾ’ ਅਤੇ ‘ਮਾਰੂਤਾ’ ਹਨ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਢ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਿਕ 1962 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੀਟਰ ਰੇਹੜਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਗਈ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਪੀਟਰ ਰੇਹੜੇ 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਇੰਜਣ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਟੋਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਟੋਕਾ ਕਰ ਕੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲ ਵੀ ਪੀਟਰ ਰੇਹੜੇ 'ਤੇ ਲੱਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਢੋਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘੱਟ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ
ਵੇਸ ਜ਼ੇਲਾ
ਵੇਸ ਜ਼ੇਲਾ (7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939 - 6 ਫਰਵਰੀ 2014) ਇੱਕ ਅਲਬਾਨੀਆ ਗਾਇਕ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨੀਅਨ ਸਿਨੇਜ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਫੈਸਟਵਾਲੀ ਆਈ ਕਿੰਗਜ਼) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ 11 ਵਾਰ ਦੇ ਜੇਤੂ,ਵੇਸ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਟੇਡ ਕਲਾਕਾਰ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਅਲਬਾਨੀਆ  ਦੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 24 ਦਸੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲਬਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਲਫਰੇਡ ਮੋਸੀਯੂ ਦੁਆਰਾ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਪਹਿਲੇ ਰੂਪ
ਜ਼ੇਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਉਹ ਸਿਰਫ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ. ਜ਼ੇਲਾ ਸਿਰਫ ਦਸ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਜ਼ੇਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੁਸ਼ਨੇਜ ਦੇ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਸਾ ਦਰਸ਼ਕ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਸਨ. ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਅਜਿਹਾ ਰਸਤਾ ਲਵੇ ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਸਕੂਲ ਆਫ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਪਰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਕਿਮੈਲ ਸਟੇਫਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗਿਟਾਰ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਜ਼ੇਲਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਏਨਸੇਮਬਲ (ਅਲਬੀਆਂ: Ansambli i Ushtrisë) ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਏਨਸੇਮਬਲ (ਅਲਬਾਨੀ: ਅੰਸਬੀਬੀ ਸ਼ੈਟੇਰੇਰ) ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਏਨਸਮਬਲ ਆਫ਼ ਸੌਂਗਸ ਐਂਡ ਡਾਂਸ (ਅਲਬਾਨੀ: ਅੰਸਬੀਬੀ ਆਈ ਕੰਗੇਵ ਅਤੇ ਵੈਲਵੇ) ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਈ।
ਪੁਰਸਕਾਰ
ਜ਼ੇਲਾ ਅਲਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੇਤੂ ਸੀ, 26 ਦਸੰਬਰ 1962 ਨੂੰ ਗੀਤ "ਫਸਟ ਚਾਈਲਲ" (ਅਲਬੀਆਂ: ਫੈਮਜਾ ਆਰੇ ਪਾਰਕ) ਲਈ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਗੋਲਡਨ ਡਿਸਕ", "ਸਾਲ ਦੀ ਔਰਤ" ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ, ਇੰਗਲੈਂਡ '97 -'98 ਲਈ, ਕੋਸੋਵੋ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ "ਗੋਲਡਨ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ" ਆਦਿ। ਅਲਬਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਆਰਟ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ 45 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਵਾਰਡ "ਸਿੰਗਿੰਗ ਲੀਜੈਂਡ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗ੍ਰਾਂਟ ਇਨਾਮ" ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014
ਦੀ ਬਰੱਦਰਜ਼
ਦੀ ਬਰੱਦਰਜ਼ ਸਟੀਵਨ ਕਿਨਜ਼ਰ (ਜਿਹੜਾ ‘ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਟਾਈਮਜ਼’ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰਤ ਵਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰ-ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੇ ਹੁਣ ‘ਦੀ ਗਾਰਡੀਅਨ’ ਦਾ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਹੈ) ਵੱਲੋਂ 8 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ 402 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਜਾਹਨ ਫ਼ਾਸਟਰ ਡੱਲਜ਼, ਸੈਕਰਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ (1953-1959) ਅਤੇ ਐਲਨ ਡੱਲਜ਼, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਆਈ ਏ (1953-1961), ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਰਾਜ ਪਲਟਿਆਂ ਦੇ ਲੂੰ ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵੇਰਵਾ
ਧਿਆਨ ਕੀਲ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਗੁਪਤ ਜੰਗ ਦੇ ਪਰਦੇ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਬਦੇਸ਼ੀ ਪਾਲਸੀ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੋ ਭਰਾ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਡਿਵਾਈਟ ਆਈਜ਼ਆਵਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਰਧਾਨ (1952-1960) ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਹਿਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਫ਼ੈਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਬਗ਼ਾਵਤਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਬਾਗ਼ੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿਓ ਵੀ ਸੈਕਰਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਰਹਿ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਪਲਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਦੇ ਤੱਥ ਹੈਰਾਨਕੁਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਝੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰ ਕੇ ਨਾਜ਼ੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬੜ੍ਹਾਵਾ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਮਰੀਕਨ ਧੋਖਾ ਸਰਦਾਰੀ ਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਨੀ ਤੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਆਗੂ ਡਾਕਟਰ ਮੁਸੱਦਕ, 1954 ਵਿੱਚ ਗਾਟੀਮਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰੀਯ ਆਗੂ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਆਗੂ ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਲਮੂਬਾ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟਾਉਣ ਦਾ ਘਿਰਣਤ ਧੰਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣੀ ਮਿਥੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ।
ਪਰਧਾਨ ਆਈਜ਼ਅਵ੍ਹਰ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋਸਫ਼ ਕੈਨੇਡੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪਰਧਾਨ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿਊਬਾ ‘ਤੇ ‘ਬੇ ਆਫ਼ ਪਿਗਜ਼’ ਨਾਂ ਦੇ ਬਦਨਾਮ ਤੇ ਨਿਸਫ਼ਲ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਐਲਨ ਡਲਿਜ਼ ਕੈਨੇਡੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਬਆਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਤੇ ਯਾਦ ਗੁਵਾ ਬੈਠਾ ਤੇ ਅੰਤ ਪਾਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।
ਤਾਹਿਰਾ ਸਰਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਧਾਲੀਵਾਲ (ਜਨਮ 17 ਜੂਨ 1953) ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬੇ 'ਚ ਰੋਪੜ ਹਲਕੇ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਸਦੱਸ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣੀ ਗਈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਸਤਵਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਜੂਨ 1953 ਨੂੰ ਬਬਯਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 13 ਜੁਲਾਈ 1975 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਹਨ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਸਤਵਿੰਦਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ 'ਚ ਅਤੇ ਬੀ.ਐੱਡ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ 1996 ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1997 ਵਿੱਚ 11ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। 1998 ਵਿਚ, ਉਹ 12ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਤੌਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ;
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਨਵੰਬਰ 2015 ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਹਮਲੇ
ਨਵੰਬਰ 2015 ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਹਮਲੇ 13 ਨਵੰਬਰ 2015 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੀ। ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ 21:16 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ 3 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ 6 ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਹਮਲੇ ਇੱਕ ਕਨਸਰਟ ਹਾਲ (ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ), ਰੇਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸਮੇਤ 6 ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ 128 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਹਮਲਿਆਂ ’ਚ 250 ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਇਸਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਲਾਂਦੇ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ’ਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦੇ ਸੋਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੈਰਿਸ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਪਰ ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 8 ਹਮਲਾਵਰਾਂ ’ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਆਤਮਘਾਤੀ ਬੈਲਟ ਪਹਿਨ ਰੱਖੀ ਸੀ। 2004 ਦੇ ਮੈਡਰਿਡ ਟਰੇਨ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ’ਚ ਇਹ ਹੁਣ ਤਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਹਮਲਾ ਸੀ।
ਪੱਤੀ ਸਰਦਾਰ ਨਬੀ ਬਖ਼ਸ਼
ਪੱਤੀ ਸਰਦਾਰ ਨਬੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ
'''ਡਾ. ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ‘ਪ੍ਰੀਤਮ’''' (27 ਜੁਲਾਈ 1884- 8 ਸਤੰਬਰ1962) ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਦਰੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹ 1914 ਤੋਂ 1920 ਤਕ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਸਨ।
ਜੀਵਨ
1908 ਤੋਂ 1909 ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਡਸਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪੜਾਂਉਦੇ ਹੋਏ ਸੰਤ ਹਰਬਿਲਾਸ ਕੋਲੋਂ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਤੇ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ 6 ਮਹੀਨੇ ਗਹਿਨ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1908 ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦਬਾਏ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਨੂੰ ਮਾਂਡਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।ਰਾਜਨੀਤਕ ਹਲਕਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਅਗੱਸਤ 1909 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਬਰਮਾ, ਸਿਆਮ,ਮਲਾਏਸ਼ੀਆ, ਜਾਵਾ, ਸੁਮਾਟਰਾ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੌਮ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਮਾਰਚ 1910 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਪੁੱਜਾ, ਜਿੱਥੇ 3 ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਸਿੱਖ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਗਰੰਥੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਫ਼ੌਜੀ ਤੇ ਗ਼ੈਰ ਫ਼ੌਜੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਕੌਮ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਂਉਦਾ ਰਿਹਾ।1911 ਤੇ 1912 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਉਸ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾ ਕੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਲਿਆਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1913 ਨੂੰ ਉਹ ਗਰੰਥੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਮਈ 1913 ਦੌਰਾਨ ਸਮੂਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਵਾਹ ਜਾਹਨ ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਲ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੁਆਰਾ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 4000 ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਫ਼ਿਰਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਯਤਨਾਂ ਕਾਰਨ ਯੂਨਾਈਟਡ ਲੀਗ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਮਾਈਨਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਐਮ ਏ ਨੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕੇਸ ਦੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ 2000 ਡਾਲਰ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਕੇ ਰਿਹਾ ਹੋਇਆ।ਹਾਪਕਿਨਸਨ ਨੇ ਇਮੀਗਰੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਮਿਸਟਰ ਰੀਡ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਾਂ ਛੱਡਿਆਂ ਤੇ 18 ਨਵੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਧੂਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਉਹ ਜਪਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਉਣਾ ਉਸ ਲਈ ਘਾਤਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੋਕੀਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਰਕਤਉੱਲਾ ਨਾਲ ਰਿਹਾ।ਮਾਰਚ 1914 ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਸਿੱਕਾ, ਬਰੂਦ ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਜਪਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਰਮਨ ਜਾਣ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਵਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।ਪਹਿਚਾਣ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਸ ਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕਤਲ ਕਰਾਉਣੇ ਪਏ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।ਉਹ ਅਸਟਰੇਲੀਅਨ ਮਾਲਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਜਪਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਰਕਤਉੱਲਾ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।
ਚਿਲੀ
ਚਿਲੀ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚਿਲੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ (República de Chile, ਉਚਾਰਨ:ਚੀਲੇ ਮਾਪੂਦੁੰਗੁਨ: ਗੁਲੂਮਾਪੂ), ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਐਂਡੀਜ਼ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿਚਲੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਪਤਲੀ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਮੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੇਰੂ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬੋਲੀਵੀਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਦੁਰਾਡੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਡ੍ਰੇਕ ਰਾਹਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿਲੇਆਈ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੂਆਨ ਫ਼ਰਨਾਂਦੇਜ਼, ਸਾਲਾਸ ਈ ਗੋਮੇਸ, ਡੇਸਵੇਂਤੂਰਾਦਾਸ ਅਤੇ ਈਸਟਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਿਲੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਦੇ 1,250,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦੇ ਇਲਾਕੇ 'ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸਭ ਦਾਅਵੇ ਅੰਟਰਕਟਿਕ ਸੰਧੀ ਹੇਠ ਮੁਅੱਤਲ ਹਨ।
ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ
ਜੀਵਨ
23 ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੋ ਬਰਕਤਉੱਲਾ ਦੋਵੇਂ ਜਪਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਸਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।430 ਹਿੱਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਗ਼ਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਪੁੱਜਣ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕੇ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਦੌੜ ਗਿਆ ਸੀ।ਛੇਤੀ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ (ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੱਟ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਬਰਕਤਉੱਲਾ ਨੂੰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਨੂੰ " ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗ਼ਦਰ " ਦਫ਼ਤਰੀ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ,ਬਰਕਤਉੱਲਾ, ਤੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ।15 ਅਗੱਸਤ 1914 ਨੂੰ ਲਏ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਰਕਤਉੱਲਾ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ,ਫ਼ਾਰਸ ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ।ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ, ਐਮ ਐਨ ਰਾਏ, ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਤੇ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।
ਚਿਲੀ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵਿਭਾਗ
ਚਿਲੀ 15 ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਅੱਗੋਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਅੱਗੋਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਹੇਠ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਅੰਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਛੋਟ ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ RM (Región Metropolitana) ਵਜੋਂ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਏ; ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲੋਸ ਰਿਓਸ (ਖੇਤਰ XIV) ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਰਿਕਾ ਈ ਪਾਰੀਨਾਕੋਤਾ (ਖੇਤਰ XV)। ਗਿਣਤੀ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ XIII ਨੂੰ ਅੰਕ 13 ਦੇ ਭੈਅ ਕਾਰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ
ਜੀਵਨ
ਇਸ ਤਰਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਪਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ, ਕੋਰੀਆ, ਮੰਚੂਰੀਆ,ਫਿਲਿਪਾਈਨ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਟਨ ਦੇ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।ਨਾਨਕਿੰਗ,ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਗਨਬੋਟ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ "ਜੰਗ ਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ" ਨਾਮ ਦਾ ਕਿਤਾਬਚਾ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਗਦਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਲੀਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬਚਾ 200000 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ 35000 ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੱਖ ਸਨ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬਚੇ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
Tਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗ਼ਦਰ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਜੰਗ ਦੇ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ਤੇ "ਜੰਗ ਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ" ਕਿਤਾਬਚਿਆਂ ਆਦਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ 10000 ਦੇ ਲਗਭਗ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਜਾ ਕੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜਨ ਮਰਨ ਲਈ ਕੁੱਦ ਪਏ।
ਚਿਲੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਲੇ
ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ
ਜੀਵਨ
ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਤੇ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਚੱਲੇ, ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਰੋਲਟ ਵਰਗੇ ਐਕਟ ਬਣੇ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲ ਪਈ।
ਦੋ ਵਾਰ, ਉਸ ਦੀ ਫਿਲਿਪਾਈਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਹੋਈ। ਚੀਨ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਤੇ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਦੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਹ ਬੱਚ ਨਿਕਲਿਆ।ਚੀਨ ਤੋਂ ਜੂਨ 2016 ਨੂੰ ਚੱਲ ਕੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਪੁੱਜਾ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਕਾਰਨ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਕੇ ਅਕਤੂਬਰ 1916 ਵਿੱਚ ਬਚਦਾ ਬਚਾਂਦਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਦੀ ਗ਼ਦਰ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘਪਲੇਬਾਜ਼ੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਨੂੰਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ 5, ਵੁੱਡ ਸਟ੍ਰੀਟ ਸਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਬਣਾ ਕੇ ਵੱਖਰਾ "ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਗਦਰ ਅਖਬਾਰ" ਕੱਢਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1917 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ " ਸਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਕੰਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ " ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਕਰਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ।ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1917 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ ਨਾਥ, ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। ਜੋ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 18 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। 25000 ਡਾਲਰ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ।ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਸਦੀ ਚਾਰਾਜੋਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਜਾ ਕੇ 1920 ਵਿੱਚ ਡੀਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਕੇਸ ਖਤਮ ਕਰਵਾਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਗੱਦਰ ਪਾਰਟੀ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਤੇ ਵੀ ਹੱਥ ਅਜ਼ਮਾਏ।1 ਜਨਵਰੀ 1928 ਨੂੰ ਉਹ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਅੱਡ ਹੋ ਗਿੱਧਾ।
1948 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਤਨੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ, ਨਿੱਜੀ ਕੰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਤੱਟੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕੰਮਾਂ, ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ, ' ਨਵ-ਯੁਗ ' ਨਾਂ ਦਾ ਰਿਸਾਲਾ ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਸ਼ਾਇਆ ਕਰਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਿਆ।1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਪਾਸਪੋਰਟ ਵਗੈਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਵਤਨ ਪਰਤਣ ਲਈ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜੀ। ਅੰਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਬੂਰ ਪਿਆ ਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਵਤਨ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ।ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਟਰਨ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।ਚਾਇਲ ਸ਼ਿਮਲਾ ਹਿਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੈਲਫ ਕਲਚਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ ਤੇ ਸਪਰੂਨ ਪਿੰਡ ਸ਼ਿਮਲਾ ਹਿਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵੀ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਪਰ ਜੀਵਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਸੀ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ 8 ਸਤੰਬਰ 1962 ਨੂੰ 78ਵਰੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਪਰੂਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇI
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1882
ਰੋਜ਼ਸਿਕਾ ਪਾਰਕਰ
ਰੋਜ਼ਸਿਕਾ ਪਾਰਕਰ (27 ਦਸੰਬਰ 1945 – 5 ਨਵੰਬਰ 2010) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ  ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਪਾਰਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ 'ਚ ਬਿਤਾਏ, ਵਯਾਚਵੁੱਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਸਾਲ 1966-1969 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੋਰਟੋਲਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਰਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1972 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਪੈਅਰ ਰੀਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਅਤੇ ਗਰਿਸਲੇਡਾ ਪੋਲੋਕ ਨੇ ਫਿਰ ਇਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਮੂਹ, ਦ ਫੈਨੀਵਾਦੀ ਆਰਟ ਹਿਸਟਰੀ ਕਲੀਵੇਟਿਵ, ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਰ ਦੇ ਜੁੰਗੀਅਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਐਂਡਰਿਊ ਸੈਮੂਅਲਸ ਨਾਲ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ  ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਸੀ।
ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਲੈਸ਼ਰਾਮ
ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਲੈਸ਼ਰਾਮ (ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1985; ਪੂਰਬੀ ਇੰਫਾਲ,ਮਨੀਪੁਰ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਸਿਕਾ ਪਾਰਕਰ
ਜੀਵਨੀ
ਪਾਰਕਰ ਦੀ ਮੌਤ  2010 ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਹੋਈ।
ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਲੈਸ਼ਰਾਮ
ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਨੇ 2008 ਦੀਆ ਬੀਜਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਬਾਲੇ ਅਤੇ ਟੀਮ ਮੁਕਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ 'ਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ, ਡੋਲਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਨੀਠਾ ਵਰਧੀਨਣੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 16ਵੇਂ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਬਾਈ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ 206-211 ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚੀਨ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 64ਵੇਂ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ 22ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਪਰ 101-103 ਨਾਲ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਇਵਣਾ ਮਾਰਕਿਨਕਿਊਈਸੀਜ਼ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।
ਰੋਜ਼ਸਿਕਾ ਪਾਰਕਰ
ਮਹੱਤਤਾ
2013 ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਸਿਕਾ ਪਾਰਕਰ ਈਜ਼ੀ ਪ੍ਰਾਇਜ਼  ਦਾ ਇਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਸਾਈਕੋਥੈਰਿਪੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ
ਬੋਮਬਾਇਲਾ ਦੇਵੀ ਲੈਸ਼ਰਾਮ
ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਜੁਲਾਈ 30, 2012 ਨੂੰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਐਡਾ ਰੋਮਨ ਤੋਂ 2-6 ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜ 'ਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ, ਟੀਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 211-210 ਨਾਲ ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਚੰਗੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਰਿਸਟੋਟਲਿਸ ਓਨਾਸਿਸ
ਓਨਾਸਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਮਾਇਰਨਾ ( ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੀ ਅਜਮਿਰ ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕੋ-ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ 1922 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਯੂਨਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1923 ਵਿੱਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੰਬਾਕੂ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੋਨੈਕੋ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਓਨਾਸਿਸ ਨੇ ਐਸਬੀਐਮ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮੋਂਟੇ ਕਾਰਲੋ ਕੈਸੀਨੋ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੇਨਰ ਤੀਜਾ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵ੍ਹੇਲਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ, ਓਨਾਸਿਸ ਨੇ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਫੌਜੀ ਜੰਟਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ — ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਓਮੇਗਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਓਨਾਸਿਸ ਆਪਣੇ 24 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ 1973 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਕਾਰੋਬਾਰ
ਓਨਾਸਿਸ ਨੇ ਮਾਲ- ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦਾ ਬੇੜਾ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਸੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਬੇੜਾ ਸੁਵਿਧਾ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਕਿਨਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ। ਓਨਾਸਿਸ ਦੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਨਾਮਣੀਅਨ ਅਤੇ ਲਾਇਬੇਰੀਅਨ ਝੰਡੇ ਸਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਟੈਕਸ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਓਨਾਸਿਸ ਹਰ ਟ੍ਰਾਂਜੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫਾ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਵਪਾਰੀ ਨੇਵੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾਾ। ਓਨਾਸਿਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਮੁਨਾਫਾ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਮੋਬੀਲ, ਸੋਸਨੀ ਅਤੇ ਟੈਕਸਕੋ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤਿਆਂ' ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫਲੀਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਈ, ਜੋ ਯੂਐਸ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਚੱਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ. ਲਾਗਤ ਲੱਗੀ।
ਓਨਾਸਿਸ ਦੇ ਬੇੜੇ ਦੀ ਉੱਚ ਮੁਨਾਫਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੇ ਲਾਇਬੇਰੀਆ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਟੈਂਕਰ ਐਸਐਸ ਐਰੋ ਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਚੇਡਾਬਕਟੋ ਬੇ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਕੇ ਤੇਲ ਛਿੜਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਜੇ ਵੀ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਵਿੱਚ ਐਕਸਨ ਵਾਲਡੇਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੀ ਗਈ ਰਕਮ ਦਾ ਲਗਭਗ 25% ਤੇਲ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਅਲਾਸਕਾ 1989 ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸੀ। ਡਾ. ਪੈਟਰਿਕ ਮੈਕਟੈਗਰਟ-ਕੌਵਾਨ, ਕਨੈਡਾ ਦੀ ਸਾਇੰਸ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਤੀਰ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਉਪਕਰਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। " ਰਾਡਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਈਕੋ ਸਾਊਡਰ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਾਈਰੋਕੋਮਪਾਸ ... ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਡਿਗਰੀ ਪੱਛਮ ਦੀ ਸਥਾਈ ਗਲਤੀ ਸੀ. ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕੋਲ ਕੋਈ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ "ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚਾਲਕ ਦਲ ਕੋਲ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੁਨਰ ਨਹੀਂ ਸੀ," ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਹਨ. "
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906
ਸ਼ੋਟ ਗਾਲਿਕਾ
ਸ਼ੋਟ ਗਾਲਿਕਾ (1895-1927), ਜੋ ਕਿ ਕਿਰਾਈਮ ਹਿਲ ਰਦੀਸ਼ਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਜਮਹੂਰੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਅਲਬਾਨੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਅਲਬਾਨੀ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਚੱਕ ਸਨ. ਉਸ ਨੂੰ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਹੀਰੋਇਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.
ਜੀਵਨੀ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਡ੍ਰੇਨਿਕਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਡੀਸ਼ੇਵ ਪਿੰਡ (ਅੱਜ ਦੇ ਕੋਸੋਵੋ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ 6 ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ. ਉਸਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਮ ਗਾਲਿਕਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ. 1919 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਟ ਨੇ ਸਰਬਾਈਲ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੁਕਗਜਿਨੀ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1912-23 ਵਿੱਚ ਜੁਨਿਕ ਵਿੱਚ ਸਰਬੀਆ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ. 1925 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਜ਼ਮ ਗਾਲਿਕਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਏਰਿਲਾ ਬੈਂਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਜਰਮ ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਹਸ ਆਫ ਪ੍ਰਿਜ੍ਰੇਨ ਅਤੇ ਲੁਮੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੜੀ. ਜੁਲਾਈ 1927 ਵਿੱਚ ਸਰਬ ਸੈਨਿਕ ਕਮਾਂਡਰ ਅਤੇ ਸਿਕਟੋਵਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੈਨਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਲਬਾਨੀਆ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਫੁਸ਼ੇ-ਕ੍ਰੁਜਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ. ਸ਼ੋਟ ਗਾਲਿਕਾ ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਭਾਸੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ. ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕਹਾਵਤ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗ ਹੈ.
ਪਰਿਵਾਰ
ਜੁਲਾਈ 1924 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡ੍ਰੇਨੀਕਾ (ਅਰਬਨਨੀ ਈ ਵੋਗਲ, ਲਿਟਲ ਅਲਬਾਨਿਆ) ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ. ਜੁਲਾਈ 1925 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਆਜ਼ਮ ਗਾਮਿਕਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲੜਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕੋਸੋਵਰ-ਅਲਬਾਨੀ ਯੁੱਧਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ. ਦਸੰਬਰ 1924 ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਕੋਸੋਵੋ ਵਿਲੀਅਟ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਫ਼ੌਜੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਰਾਇਲ ਯੂਗੋਸਲਾਵ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ. ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 22 ਮੈਂਬਰ ਗਵਾਏ.
ਕਹਾਵਤ
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕਹਾਵਤ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗ ਹੈ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ)
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਂਦਨੀ (1989), ਡਰ (1993), ਦਿਲਵਾਲੇ ਦੁਲਹਨੀਆ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ (1995), ਦਿਲ ਤੋ ਪਾਗਲ ਹੈ (1997) ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤੇਂ (2000) ਨੂੰ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਨੀਅਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ ਨੂੰ 1994 ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜੀ ਆਇਆ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਨੇਜਾਡੇਲਾ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਨੀ ਦਿਓਲ, ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬੇਤਾਬ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੇਕਿਨ, ਲਮਹੇਂ, ਚਾਲਬਾਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਡਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਲਈ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਜਿਵੇਂ "ਮੇਰੀ ਪਿਆਰ ਕੀ ਉਮਰ" ਨੂੰ ਵਾਰਿਸ ਤੋਂ, ਜੀਨੇ ਦੇ ਯੇ ਦੁਨਿਆ ਚਾਹੇ ਮਾਰ ਡਾਲੇ (ਲਾਵਾ) 1985 ਵਿਚ ਆਸ਼ਾ ਭੌਂਸਲੇ ਨਾਲ।
2000 ਤੋਂ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜੀ ਆਇਆ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦਿਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ, ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮੱਛੀ (ਭੋਜਨ)
thumb|ਰੈੱਡਬੈਲੀ ਟਲੇਪੀਆ ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਮੱਛੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਰੋਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਮੱਛੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤਿਸੂਖਮ ਕਣ
ਅਤਿਸੂਖਮ ਕਣ ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਮੂਲੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਇਹ ਭੌਤਿਕ, ਰਸਾਇਣਕ,ਜੈਵਿਕ ਮੂਲ ਦੇ ਠੋਸ,ਗੈਸ ਜਾਂ ਤਰਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ| ਇਹ ਕਾਰਬੋਨਿਕ ਅਤੇ ਏਕਾਰਬੋਨਿਕ ਸੂਖਮ ਜੀਵੀ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜੀਵ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ| ਇਸ ਕਣ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਕਾਰਜਸਥਲ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਵਨਸਪਤੀ, ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਬਨਾਵਟ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਅਤਿਸੂਖਮ ਕਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਖੰਭ,ਵਾਲ,ਚਮੜੀ,ਹੱਡੀ,ਮਾਸ,ਖੂਨ ਦੇ ਅਤਿਸੂਖਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਧੋਤੀ ਦਾ ਕਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ|ਮਿੱਟੀ, ਕਾਗਜ਼,ਗਲਾਸ ਆਦਿ ਦੇ ਸੂਖਮ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤਿਸੂਖਮ ਕਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਇਹ ਕਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ,ਵਾਲ,ਜੁੱਤਿਆਂ,ਨਹੁੰਆਂ,ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ| ਅਤਿਸੂਖਮ ਕਣ ਦੇ ਪਾਏ ਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਅਪਰਾਧ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ| ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਥਿਆਰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਕੂ, ਡਾਂਗ, ਅਸਲਾ ਆਦਿ ਤੇ ਲਹੂ, ਚਮੜੀ,ਵਾਲ ਵਰਗੇ ਤਿਸੂਖਮ ਕਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ| ਅਤਿਸੂਖਮ ਕਣ ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ| ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਣ ਮੌਕਾ-ਏ-ਵਾਰਦਾਤ 'ਤੇ ਬਿਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਅਪਰਾਧੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਅਤਿਸੂਖਮ ਕਣ ਦਾ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕਰਕੇ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ|
ਮੱਛੀ (ਭੋਜਨ)
ਸਪੀਸੀਜ਼
32,000 ਤੋਂ ਵਧ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੱਸੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਹਨ,  ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਟੀਬ੍ਰੇਟਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘੋਗੇ ਦੇ ਸਪੀਸ਼ੀਜ਼ ਵੀ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੁਆਰਾ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਸੂਖਮ ਕਣ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੱਛੀ (ਭੋਜਨ)
ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੱਲ
ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ "ਮੱਛੀ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਫੈਦਫਿਸ਼, ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ, ਜਾਂ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟਫਿਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਡੌਕ ਅਤੇ ਸਿਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚਰਬੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 1% ਤੋਂ ਘੱਟ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਤੇਲਯੁਕਤ ਮੱਛੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਡੀਨਸ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ, 10-25% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉੱਚੀ ਚਰਬੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਰਬੀ-ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਵਿਟਾਮਿਨ (ਏ, ਡੀ, ਈ ਅਤੇ ਕੇ) ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫੈਟ ਐਸਿਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।"
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦ
ਹਨਾਨ ਮੌਲ੍ਹਾ
ਹਨਾਨ ਮੌਲ੍ਹਾ (ਜਨਮ 3 ਜਨਵਰੀ 1946) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹਾਵੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉਲੂਬੇਰੀਆ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਅੱਠ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ( ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ) ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) (ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ)) ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ
ਹਨਾਨ ਮੌਲ੍ਹਾ 1980 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਯੂਥ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਡੀਵਾਈਐਫਆਈ) ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸੀ ਪੀ ਆਈ (ਐਮ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, 1982 ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ, 1986 ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ 21 ਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ (ਏ.ਆਈ.ਕੇ.ਐੱਸ.) ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (2012 ਤੋਂ) ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਰਕਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਸੱਕਤਰਤਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਏਆਈਕੇਐਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ - ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਲਾਂਗ ਮਾਰਚ(, ਰਾਜਸਥਾਨ )ਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ (2018), ਕਿਸਾਨ ਮੁਕਤੀ ਮਾਰਚ, ਦਿੱਲੀ (2018)  ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ (2020) ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।
ਚੋਣ ਕੈਰੀਅਰ
ਮੌਲਾ 1980 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਠ ਵਾਰ ਉਲੂਬੇਰੀਆ ਹਲਕੇ ਦੀ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ ਪਰ 2009 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਉਹ 7 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 14 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਕਫ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਮੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ ਮੈਮੂਨ ਅੱਬਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਸਾਨ ਆਗੂ
ਨੈਨੀਤਾਲ ਝੀਲ
ਨੈਨੀਤਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਉਚਾਈ ਲਗਪਗ 1900 ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਪਗ 49 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅੱਧੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਨੈਨੀਤਾਲ ਝੀਲ ਐਸੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਸੱਤ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਾਲ 1839 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੀ. ਬੈਰਨ ਨੇ ਇਸ ਝੀਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਯੂਰਪੀ ਕਾਲੋਨੀ ਵਸਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਝੀਲ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੋਸਣੀ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨਿਤ 1294.5 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਂਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵੱੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 24.6 °C ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 0.5 °C ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਖਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪੀ.ਐੱਚ. 8.4–9.3 ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਖਣਯੋਗ ਥਾਂਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਣੀ ਪਟੇਲ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਣੀ ਪਟੇਲ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sushila Rani Patel; 1918–2014) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ, ਅਦਾਕਾਰਾ, ਗਾਇਕਾ, ਡਾਕਟਰ, ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਵ ਸੰਗੀਤਾਂਜਲੀ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਰਾਣੀ ਪਟੇਲ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ HMV ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਬੂਰਾਓ ਪਟੇਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1946 ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ, ਗਵਾਲਨ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਖਰਾਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਹ ਬਾਬੂਰਾਵ ਪਟੇਲ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਮੋਗੂਬਾਈ ਕੁਰਦੀਕਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਾਬਾਈ ਜਾਧਵ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1961 ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਬਾਬੂਰਾਓ ਪਟੇਲ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਸੰਗੀਤਾਂਜਲੀ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰਦੀਪ ਬਾਰੋਟ, ਰੋਨੂੰ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਸਦਾਨੰਦ ਨਯਾਮਪਿੱਲੀ, ਧਨਸ਼੍ਰੀ ਪੰਡਿਤ ਰਾਏ ਅਤੇ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਹਲਦੀਪੁਰ ਸਨ। ਸ਼ਿਵ ਸੰਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੀਲਾਰਾਣੀ ਬਾਬੂਰਾਓ ਪਟੇਲ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਫਿਲਮਇੰਡੀਆ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵੀ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਬਾਬੂਰਾਓ ਪਟੇਲ ਨੇ "ਜੂਡਾਸ" ਅਤੇ "ਹਾਈਕਿੰਥ" ਉਪਨਾਮਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਲਮ ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਕਾਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮੀ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰੇਗੀ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮਧੂਬਾਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲ
ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਰਹੂਮ ਪਤੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਚਲਾਇਆ।
ਅਵਾਰਡ
ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2014 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਮੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਉਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ । ਇਹ ਅਮਲੀ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸੇਸੱਗਤਾ ਅਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ - ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੀਮਿਤ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ-ਵਿਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀ ਸੱਭਿਆਕਾਰਕ ਵਸਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਧਿਐਨ- ਇਕਾਈ ਮੰਨ ਕੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪੁਰੱਤਤਵ - ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ , ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਹੈ । ਪੂਰਵ - ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਲ ਦੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ- ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਉਹਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ , ਜਿਹੜੀਆਂ ਫ਼ਾਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖ਼ਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਰੀ੍ਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ , ਜਦ ਕਿ ਮਨੁੱਖ- ਸਿਰਜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ , ਜਿਸ ਪੱਧਰ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਸ ਪਰਤ ਤੋਂ ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਬਚੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਬੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸੇ ਤੱਥ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਰਾ - ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ । ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀ ਦੱਸਦੀਆਂ, ਸਿਰਫ ਇਸ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਪੱਖ ਬਾਰੇ , ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਪੱਖੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਅ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਹਾਈ। ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਵਿਇਅਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸਦਕਾ ਇਹਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀਆ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ , ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਚੁਗਣ ਤੋਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਛਾਲ ਕਦੋਂ ਕੁ ਮਾਰੀ ?ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਕਿ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਇਲਾਕੇ ਉਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆਂ ਸੀ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾਲ ਮਗਰੋਂ ਜਾ ਕੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਮੁੱਢਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਹਿਮਯੁਗ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ , ਸਪੇਨ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਗ੍ਹੀਟਿਆ ਤੋਂ ਜਿਨਾਂ ਉੱਪਰ ਰੇਖਾ- ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖਾਕੇ ਬਣੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ , ਪੁਰਾਤੱਤਵ- ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ।ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਹ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਆਦਿ- ਵਾਸੀ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ , ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਠਾਣਿਕ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਪੱਥਰ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹੀ ਝਲਕ ਪੂਰਵ- ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ , ਉਕਰਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਸਿਰਫ ਯੂਰਪੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਉੱਪਰ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਫਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਇਹ ਚਿਤ੍ਰ ਜਾਂ ਉਕਰਾਈਆਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਹਨ । ਬਹੁਤੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਉਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ,ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਬੰਦਾ ਪੁੱਜ ਸਕੇ , ਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਨ । ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਦਾ ਜਾਂ ਅਨੁਸ਼ਠਾਣਿਕ ਮੰਤਵ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸਕਿਸਮਤੀ ਲਈ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਬਹੁਲਤ ਲਈ ।
ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬੜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਹਨ । ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ , ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਦਾਰਥਕ ਉਨੱਤੀ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ । ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਜਿੳਦੇ - ਜਾਗਦੇ , ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮਾਨਵ- ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ - ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਵੀ । ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਨ । ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ । ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਸਤ ਮਨੁਖੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਧਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਧਦਾ ਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਉਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਹਿਲੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਉਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ ।
ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਾਸ ਸਮਾਜ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਆਸ ਰਖਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਹਰ ਸਮਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਹਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਪੈਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹੈ , ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ੳਲੰਘਣਾ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ , ਕਿਉਂਕਿ ਉਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੀ ਫਿਰ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਵਰਗ ਉਹੀ ਹੋ ਨਿਬੇੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ; ਭਾਵ , ਲੋਕਾਚਾਰ , ਸਦਾਚਾਰ , ਤਾਬੂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ । ਪਰ ਇਸ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਚੌਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਅੰਤਰ- ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ , ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੱਕ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਜਿਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਚੌਖਟੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਰਿਆਸੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਸੰਸਥਾ , ਅਸਲ ਵਿੱਚ , ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਂ ਦੇ ਤਾਣੇ- ਪੇਟੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਸੰਸਥਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਮ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਰਥਿਕ , ਵਿੱਦਿਅਕ , ਰਾਜ- ਪ੍ਰਬੰਧਕ , ਰਾਜਨੀਤਕ , ਸਨਅਤੀ , ਵਿੱਤੀ , ਪ੍ਰਵਾਰਕ , ਧਾਰਮਿਕ ਆਦਿ ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਭਿੰਨਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਖ ਵੱਖਰੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ - ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ , ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ , ਕਿੰਡਰ-ਗਾਰਟਨ ਰਿਹਾਇਸੀ ਸਕੂਲ , ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਕੂਲ , ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਆਦਿ । ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਇਸ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਕਸਰ ਸੰਸਥਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਬਹੁਵਚਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ , ਆਰਥਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ , ਆਦਿ ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਸਰਲਤਾ ਜਾਂ ਜਟਿਲਤਾ ਕਰਕੇ ਭਿੰਨਤਾ ਰਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਰਲਤਾ ਜਾਂ ਜਟਿਲਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਜਾ ਵੱਧ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੋਵੇ । ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕੋ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤਿ ਜਟਿਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਸ਼ਣਿਕ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੀਆਂ ਸਰਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਤਰਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਸੰਸ਼ਥਾਵਾਂ । ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾ ਚਿਰ- ਸਥਾਈ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ । ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਰੁਝਾਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਣੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ।ਤਾਂ ਵੀ , ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ - ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਜਿਊਦੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਥਾਈ ਅੰਸ਼ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਭਿਆਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਸਾਰਥਕਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਇਕ ਪਰੰਪਰਾਈ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਾਨਵ- ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ , ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੜੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਵਰਗ - ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅੰਸ , ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅੰਸ- ਜੁੱਟ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਹਲਕੇ ।
ਸਭਿਆਰਕ ਅੰਸ਼, ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਭਾਵਪੂਰਤ ਇਕਾਈ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਸਾਮਲ ਹਨ , ਕਲਾ ਵਸਤਾਂ ਵੀ , ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਗ ਵੀ , ਬੋਧਾਤਮਕ ਅੰਸ ਵੀ । ਆਖਰ , ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ ,ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ , ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਐਸੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ਼ ਨਿਖੇੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ,ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਾਂਝੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਰਬ - ਵਿਆਪਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਪਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਇਹ ਸਾਂਝੇ ਅੰਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਰਬ- ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਕਿਸੇ ਸਰਬ- ਵਿਆਪਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ।
ਜੇ ਅਸੀਂ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਸ ਨਿਖੇੜਣੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਫਿਰ ਵੀ , ਸਾਇਦ, ਇਹ ਸੂਚੀ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਉੱਪਰ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ , ਪਰ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਭਾਵਪੂਰਨ ਇਕਾਈ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਏ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚੀਜਾਂ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਕ , ਕਿ ਇਹ ਇਕਾਈ ਕਿਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ , ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਿ ਇਹ ਅੰਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਸ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ , ਤਾਂ ਤੀਰ - ਕਮਾਨ ਇਕ ਇਕਾਈ ਹੈ । ਪਰ ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਕ ਕਮਾਨ ਗ਼ੁਲੇਲੇ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੀਰ ਅਤੇ ਕਮਾਨ ਦੋ ਇਕਾਈਆਂ ਬਣ ਜਾਣਗੀਆਂ । ਸਗੋਂ ਕਮਾਨ ਵੀ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਤੀਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗ਼ੁਲੇਲੇ ਵਾਲੇ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇ ਇਹੀ ਅੰਸ - ਨਿਖੇੜਾ ਦੋ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਤੁਲਨਾ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ , ਤਾਂ ਸਾਇਦ ਤੀਰ ਅਤੇ ਕਮਾਨ ਦੋ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਇਕਾਈਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ , ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਆਸ਼ੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ , ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਬਣੇ ਹਨ , ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਉਹ ਢੰਗ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਰਸਮ ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ , ਤੀਰ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਕੇ ਚਿੱਲੇ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਇਕਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਵੇਗਾ ।
ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅੰਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਏਨਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ । ਜਿਨਾ ਕਿ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਸਾਰਥਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਇਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਬਣੇ , ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਫਰਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਨੁਹਾਰ ਨੂੰ ਉਘਾੜਣਗੇ ।
ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ ਅੰਤਰ- ਸੰਬੰਧਤ ਜੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ - ਜੁੱਟ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਸ - ਜੁੱਟ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ ਛਾਹ - ਵੇਲਾ , ਚਾਹ- ਪਾਰਟੀ , ਦਾਜ , ਗਿੱਧਾ , ਹੱਲ ਵਾਹੁਣਾ , ਕਬੱਡੀ , ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ; ਜਾਂ ਮੁੰਦਰੀ ਕਾਫੀ - ਬਰੇਕ , ਕਾਕਟੇਲ , ਬੇਸਬਾਲ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉੱਪਰ ਕਹਿ ਆਏ ਹਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅੰਸਾਂ ਅਤੇ ਅੰਸ - ਜੁਟਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੁਲਨਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਾਰਥਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚਲੇ ਨਿਖੇੜ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੀ ਹੈ , ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ । ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਹਲਕੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ । ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗੋਰਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਵ- ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਤੋਂ ਸਤਾਰਾਂ ਮੁੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹਲਕਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੈ ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਹਲਕੇ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਕਲ ਘੱਟ ਹੀ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਦਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਜੁਰਮ ਵਾਲੇ ਖ਼ਿੱਤੇ , ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਰਾਬ-ਖਪਤ ਵਾਲੇ ਖ਼ਿੱਤੇ , ਉਪ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖ਼ਿੱਤੇ , ਆਦਿ ।
ਸਭਿਅਚਰਕ ਅੰਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਇਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਅੰਸ - ਨਿਖੇੜ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ੳਦੋ ਤੱਕ ਸਹਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਅੰਸ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਦਾ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਲਈ ਸਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ।ਮਾਲੀਨੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਸਰਚਨਾਤਮਕ -ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾਤਾ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਏ ਆਰ ਰੈਡਕਲਿਫ - ਬਰਾਊਨ ,ਰਾਬਰਟ ਮਰਟਨ ਆਦਿ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ।
ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅੰਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਅੰਸ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਰਕ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਮਾਲੀਨੋਵਸਕੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸੀਲ ਅਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਸਮੁੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਦਾ ਹਰ ਅੰਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸਮੁੱਚੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇਖਿਆਂ ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅੰਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅੰਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ । ਅਤੇ ਹਰ ਅੰਸ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਰੋਲ ਹੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਮਗਰਲੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜਵਾਦੀ ਇਹਨਾਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ । ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ ਬਦਲਵੇਂ ਅੰਸ ਜਾ ਪੈਟਰਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ; ਅਨਿਵਾਰਤਾ ਕੋਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅੰਸ ਨਹੀਂ । ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਅੰਸ ਹਾਂ - ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ , ਇਹ ਨਾਂਹ - ਪੱਖੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਗੋਂ ਹਰ ਅੰਸ ਜਾਂ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਪਰੋਖ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਖ ਵੀ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਹਾਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜੇ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਚੰਗਾ ਅਸਰ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ - ਤੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰੀਆਂ ਲਿਆਉਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਚੰਗਾ ਅਸਰ ਇਸ ਉਮਰ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪਰਫੁਲਤਾ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ , ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਚੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਇਸੇ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਅਸਰ ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਧਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਸ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ , ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਦੇ ਬੱਚਿਆ ਨਾਲ਼ੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਦੇ ਬਾਲਗ਼ ਰੱਖਣੇ ਪੈਣਗੇ । ਉਹਨਾਂ ਮਾਪਿਆ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਚੰਗਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਜਿਹੜੇ ਬਾਲਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੱਲ ਦੀ ਥਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਦਾ ਆਉਣਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਪਰੋਖ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਅਸਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਵੈਸੇ , ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗਾ ਜਾ ਮਾੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ , ਸਗੋਂ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ ਅਸਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਮਾਲੀਨੋਵਸਕੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ ਜਾਂ ਪੈਟਰਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਚੰਗੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਲੁਕਵੇ ਅਤੇ ਨਫ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਅਕਸਰ ਦੁਜੈਲਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਉਪਰੋਕਤ ਤੋ ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਚਨਾਤਮਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜੀ ਵਿਧੀ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ- ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੱਥ ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਖੜੋਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਹਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ । ਦੂਜਾ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ।
ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ ਦਾ ਝਾਉਲਾ ਦੇਂਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰੀ ਕਮੀਆ ਦੇਖਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਖਿਡਾਅਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਅਗਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕ੍ਰਮ- ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਜੀਵ - ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਡਲ ਉਤੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।  ਕਈ ਵਿਕਾਸ- ਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੂਈ ਮਾਰਗਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ । ਪਰ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀਆ ਦੀ ਅਕਸਰ ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਲੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਤੱਥ ਨਾਲ਼ੋਂ ਸਿਧਾਂਤੀਕਰਨ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਟੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ । ਵਿਕਾਸਵਾਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਅਕਸਰ ਯੂਰਪੀ ਨਸਲ- ਮੁਖਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕੁਲਤੂਰਕਰਾਇਸ ਦੀ ਜਰਮਨ ਵਿਧੀ ਉਪਰੰਤ ਦੋਹਾਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲ ਕੇ ਚਲਦੀ ਹੈ , ਇਸ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆ ਖੂਬੀਆਂ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਸਿਰਫ ਇਹ ਨਸਲਮੁਖਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ ।
ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ
ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ (ਫ਼ਰਵਰੀ 18, 1914 – ਅਗਸਤ 19, 1976) 20ਵੀਂ ਸਦੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਲੇਖਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਆਦਿ ਬਹੁ-ਪੱਖਿ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ।
ਜੀਵਨੀ
ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ ﻿ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ, 18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1914 ਨੂੰ ਮੁਜ਼ਤਰ ਖ਼ੈਰਾਬਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਗਵਾਲੀਆਰ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। 1939 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ ਕੀਤੀ। 1940 ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ ਗਵਾਲੀਆਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਮੀਦੀਆ ਕਾਲਜ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਜਨਾਬ ਅਖਤਰ ਨੇ ਰਜ਼ੀਂਆ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਉਹ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਅਦੀਬ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਜਾਂ ਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਮੁੜ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਅਧਿਆਪਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 1943 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਫੀਆ ਸਿਰਾਜ-ਉਲ ਹੱਕ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਏ.ਐੱਮ.ਯੂ. ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਮਜਾਜ਼ ਲਖ਼ਨਵੀ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜਾਵੇਦ ਅਤੇ ਸਲਮਾਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1945 ਅਤੇ 1946 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਦੰਗਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਹਮੀਦੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਫਿਆ ਵੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
1949 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਬੰਬੇ ਉਰਦੂ / ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੰਬੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ, ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਇਸਮਤ ਚੁਗਤਾਈ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਬੰਬੇ ਦੇ ਸਿਲਵਰ ਫਿਸ਼ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਖੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਬੰਬੇ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਰਾਈਟਰਜ਼' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਫਲਤਾ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਬੜੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ਜੋ ਭੋਪਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ 1953 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਅਚਨਚੇਤੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਯਾਸਮੀਨ '(1955) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸੀ. ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਫਿਲਮੀ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੀਤ ਸਨ, " ਨਯਾ ਅੰਦਾਜ਼ " (1956) ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ," ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਮੇਂ ਤੁਮ, "ਗਰੀਬ ਜਾਨ ਕੇ ਹਮ ਕੋ ਨਾ ਤੁਮ ਦਗਾ ਦੇਨਾ" "ਛੂ ਮੰਤਰ" ਵਿੱਚ (ਮੁਹੰਮਦ. ਰਫੀ ਦਾ ਗਾਇਆ, ਹਿੱਟ "ਪੀਆ ਪੀਆ ਪੀਆ ..." "ਬਾਪ ਰੇ ਬਾਪ" (1955) ਵਿੱਚ ਓ ਪੀ ਨਈਅਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ, “ਆਪ ਯੂੰ ਫ਼ਾਸਲੋਂ ਸੇ” ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਵਲੋਂ “ਸ਼ੰਕਰ ਹੁਸੈਨ” (1977) ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਉਪਰੋਕਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿੁਸਲੇਸਣ ਸੰਬੰਧਤ ਪੜਾਅ ਉਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਚ ਵਿਚਲੇ ਗ਼ਾਲਬ ਜਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅੰਸ ਨਿਖੇੜਣ ਤੋਂ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗ਼ਾਲਬ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਦੇਂਦਿਆਂ , ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਖੜਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਖਾਸਾ ਮਿਥਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ , ਮੁਲਕਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜਦੀਆਂ । ਪਰ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੜਾਅ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਸਗੋਂ ਮੁਲਅੰਕਣ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਮੁਲਅੰਕਣ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਅੰਸ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗਾਤੀ ਨਾਲ ਕੀ ਰਿਸਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜੇ ਗ਼ਾਲਬ ਅੰਸ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨਾਲ ਨਫੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪੈਣ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਣ , ਤਾਂ ਉਹਨਾਂਦਾ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ ।
ਜਾਂਨਿਸਾਰ ਅਖ਼ਤਰ
ਕੈਰੀਅਰ
ਅਸ਼ਾਰ ਮੇਰੇ ਯੂ ਐਨ ਤੋ ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੇ ਲੀਏ ਹੈਂ , ਕੁਛ ਸ਼ੇਅਰ ਫਕਤ ਉਨਕੋ ਸੁਨਾਨੇ ਕੇ ਲੀਏ ਹੈਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਵੀ