cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕਯਾਮਤ ਸੇ ਕਯਾਮਤ ਤਕ
ਫਿਲਮ ਦਾ ਪਲਾਟ ਲੈਲਾ ਅਤੇ ਮਜਨੂੰ, ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਅਤੇ ਰੋਮੀਓ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲਾਸਿਕ ਦੁਖਾਂਤ ਰੋਮਾਂਸ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵੇਲੇ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁਡ ਵਿੱਚ "ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ"। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸੰਗੀਤਕ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਨਮੂਨਾ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ। ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ-ਮਿਲਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿਕਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਫਿਲਮ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ "ਪਾਪਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ" ( ਉਦਿਤ ਨਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਮਿਰ ਖਾਨ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਿਤ) ਫਿਲਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕ ਆਨੰਦ-ਮਿਲਿੰਦ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।
36ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਯਾਮਤ ਸੇ ਕਯਾਮਤ ਤਕ ਨੇ ਵਧੀਆ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 34ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮ ਨੇ 11 ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ 8 ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ, ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਮਨਸੂਰ), ਸਰਵੋਤਮ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊ (ਆਮਿਰ), ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊ (ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਡੀਆਟਾਈਮਜ਼ ਮੂਵੀਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ "ਟੌਪ 25 ਬਾਲੀਵੁਡ ਫਿਲਮਾਂ" ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1988 ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਕੜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਾਗੂਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਈ 2019 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 5.5% ਸੀ। ਇਹ ਜੂਨ 2011 ਲਈ 9.6% ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਨਾ ਅੰਕੜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਥੋਕ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕਾਂਕ (WPI) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਪ ਵਜੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕਾਂਕ (ਸੀਪੀਆਈ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, CPI (ਸੰਯੁਕਤ) ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ (ਅਪ੍ਰੈਲ 2014) ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮਿਆਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। CPI ਨੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਸਿਕ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਛੜ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਸੀਪੀਆਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਡਬਲਯੂਪੀਆਈ ਥੋਕ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਟੋਕਰੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਟੋਕਰੀ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੇਖ (ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਦਾ 22.62%), ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ (13.15%) ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਉਤਪਾਦ (64.23%)। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੇਖ ਸਮੂਹ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲੇਖ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਦਾ 15.26% ਹੈ। ਨਿਰਮਿਤ ਉਤਪਾਦ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਭੋਜਨ ਉਤਪਾਦ (19.12%); ਰਸਾਇਣਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਉਤਪਾਦ (12%); ਮੂਲ ਧਾਤ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਉਤਪਾਦ (10.8%); ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਟੂਲ (8.9%); ਟੈਕਸਟਾਈਲ (7.3%) ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ, ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਪੁਰਜੇ (5.2%)।
WPI ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਣਜ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਪਛੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ CPI ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2009 ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਸਿਕ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਦੇ
ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਿੱਚ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਦਲੀਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਦ੍ਰਿੜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਕੀਮਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਬੱਚਤ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਸੀ. ਰੰਗਰਾਜਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਉਟਪੁੱਟ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਪਾਰ ਬੰਦ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਦੇ ਪੱਧਰ ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਕੀਮਤ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ.
ਅਨੁਕੂਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ
ਇਹ ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਥੀਮ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਲਈ ਦੋ ਬਹਿਸਯੋਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹਨ, ਕੀ ਇਹ 1-3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ 6-7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸਦੇ ਮਾਪ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਪ ਪੱਖਪਾਤ ਨੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਨਾਲੋਂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਹ ਕੀਮਤ ਸੂਚਕਾਂਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਸਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਲਈ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਲਾਗਤਾਂ 'ਤੇ ਖਪਤ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਸਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ 'ਤੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਖਰਚੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਭਾਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਬੋਸਕਿਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਵਧੀ ਹੋਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ 1.1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਾਪਿਆ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ
ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧੀ ਹੋਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਮਾਤਰਾਤਮਕ ਆਸਾਨੀ ਅਕਸਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਦਰ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਉੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਗਠਨ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਉੱਚ ਕੀਮਤ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਤਰਲਤਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਸਮੁੱਚੀ ਮੰਗ ਲਈ ਵਧੀ ਹੋਈ ਵਿਆਜ ਦਰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਵਾਰੰਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਘੱਟ ਆਉਟਪੁੱਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗੀ। ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1998-99 ਵਿੱਚ ਕਣਕ, ਗੰਨੇ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਫਰ ਝਾੜ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਪਰ ਵਾਢੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਨ। ਵਪਾਰਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ 1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧੀ ਹੋਈ ਆਯਾਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੇ ਸਸਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਫੈਬਰਿਕ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟਾਏ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਗਤ-ਬਚਤ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੇ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਨਾਲ ਸਧਾਰਣ ਵਿਕਾਸ ਚੱਕਰ ਕਈ ਵਾਰ ਘਰੇਲੂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (ਆਰਬੀਆਈ) ਦੁਆਰਾ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ 1998 ਵਿੱਚ ਪੋਖਰਣ ਧਮਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਹਿੰਗਾਈ ਸੰਕਟ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਡਾਲਰਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਦੀ ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਨੀਤੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਦਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ 30% ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚੀਕਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਵਪਾਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਡਾਲਰ-ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਰ ਨਾਲ ਨਿਰਯਾਤ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਖਤਰਨਾਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੀਤੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਸਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਨੀਕਾਂ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਭਾਅ 'ਤੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ.
ਕਾਰਕ
ਇੱਥੇ ਕਈ ਕਾਰਕ ਹਨ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਕ ਫਿਲਿਪਸ ਕਰਵ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੰਗ ਕਾਰਕ
ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮੰਗ ਕੁੱਲ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 5,500 ਯੂਨਿਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਪਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਮੰਗ 7,000 ਯੂਨਿਟ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਦੇ ਭੰਡਾਰਨ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵਿਗੜਦੀ ਹੈ ਇਸਲਈ ਜਿਣਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਪਲਾਈ ਕਾਰਕ
ਸਪਲਾਈ ਸਾਈਡ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਘਾਟ ਜਾਂ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਇੱਕ ਘਾਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਬਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਰਤ ਦੀ ਉੱਚ ਕੀਮਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਉੱਚ ਕੀਮਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਅਕਸਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਅੰਤਮ ਆਉਟਪੁੱਟ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਪਲਾਈ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਾਰਕਾਂ ਕੋਲ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਕਸਰ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੇ ਸਪਲਾਈ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਟਿੱਕੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਖਪਤਕਾਰ ਮੁੱਲ ਸੂਚਕਾਂਕ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਹੈ, ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ, ਸਪਲਾਈ ਪੱਖ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਆਜ ਦਰ ਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਉੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਕ
ਭਾਰਤ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੰਧਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਧਨ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਟਪੁੱਟ ਅਤੇ ਅਸਲ ਧਨ ਦੇ ਪਾੜੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਭੰਡਾਰਨ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਲਈ ਕਈ ਹੋਰ ਪੈਂਤੜੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਕ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਦਬਾਅ ਲਈ ਵਟਾਂਦਰਾ ਦਰ ਨਿਰਧਾਰਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰ ਆਰਥਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਮੂਲੀ ਵਟਾਂਦਰਾ ਦਰ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਮਹਿੰਗਾਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਅ ਹਨ ਜੋ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਲ
ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 6.2% (WPI) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, 1969 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ ਦੀ ਦਰ ਔਸਤਨ 7.7% ਰਹੀ ਜੋ ਅਕਤੂਬਰ 1974 ਵਿੱਚ 34.7% ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਮਈ 1976 ਵਿੱਚ -11.3% ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 9.8% (2012 ਤੱਕ) ਹੈ। ਇਹ ਖੁਰਾਕ ਲਈ 7.3%, ਗੈਰ-ਭੋਜਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ 9.6%, ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ 26.6% ਦਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 14.0% ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਮਿਤ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 7.3% ਹੈ।
ਸੂਚਕਾਂਕ
17ਵੀਂ ਸਦੀ
ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੀਡੀਪੀ ਡਿਫਲੇਟਰ, ਔਸਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਮੁੱਲ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਲਾਗਤ (ਟੈਕਸ ਰਿਟਰਨ ਭਰਨ ਲਈ) ਮਹਿੰਗਾਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਸੂਚਕਾਂਕ (IMF, CBDT, RBI ਅਤੇ ਕਈ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ)। ਜੀਡੀਪੀ ਡਿਫਲੇਟਰ ਐਂਗਸ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ (1950 ਤੋਂ) ਦੁਆਰਾ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸਮਾਂ ਲੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਸੂਚਕਾਂਕ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਲਾਗਤ ਸੂਚਕਾਂਕ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੂਚਕਾਂਕ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੂਚਕਾਂਕ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦ
ਅੰਬੇਡਕਰਾਈਟ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਹੁਮੰਤਵੀ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਭਾਈਚਾਰਾ, ਨਿਆਂ, ਧੰਮ, ਜਮਹੂਰੀਅਤ, ਨਾਰੀਵਾਦ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਮਨੁੱਖਤਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ
ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਫਲਸਫਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ । ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਉਦਾਰਵਾਦੀ, ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਅਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਅੰਬੇਡਕਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸੋਚ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿੜ ਸਮਾਜਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੁਝ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਅਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਹਠਧਰਮੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਡੋਗਮਾ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅੰਬੇਡਕਰਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ
ਖੁਰੀ
ਖੁਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤਰੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਫੇਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਸੇਕ ਦੇ ਕੇ ਗੁਲਾਈਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਚ ਗਲੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੁਰੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਡੰਡਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਮ ਦੀ ਜਾਂ ਨੁਮਾਰ ਦੀ ਵੱਧਰੀ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਡੰਡੇ ਦੇ ਅੜਾਉਣ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਖੜਦੇ ਸਨ। ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਰੱਸਾ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਖੁਰੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸਤਰੀ ਫੇਰ ਇਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਤੇ ਇਕ ਪੱਧਰ ਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾਹ (ਸੰਦ) ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਖੁਰੀ ਨੂੰ ਮੇਖਾਂ ਨਾਲ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਖੁਰੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੇਖਾਂ ਵੀ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਖੁਰੀਆਂ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਪਸ਼ੂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਡੰਡਾ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੂੜੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਨਾ ਹੀ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਫਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਗਾਹੀ ਕਰਕੇ ਦਾਣੇ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਹੀ ਘੋੜੇ, ਘੋੜੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਂਗੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਲਦਾਂ, ਘੋੜੇ, ਘੋੜੀਆਂ ਦੇ ਖੁਰੀਆਂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਾਂ! ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ, ਗੁਰਗਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਬੂਟਾਂ ਹੇਠ ਖੁਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਐਮ.ਐਨ.ਸਿੰਗਾਰਾਮਾ
'''ਡਾ. ਐਮ.ਐਨ. ਸਿੰਗਾਰਮਾ (1920-2006) ਕਰਨਾਟਕ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੰਡਿਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ''' ਦੇ ਕਲਮ ਨਾਮ ਹੇਠ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ।
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਿੰਦੀ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ
ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਸਿਖਿਅਤ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।
ਗੈਲਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਅਨੁਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ
ਅਨੁਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ ਨਾਟਕਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਲਿਬਰੇਟੋ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਏ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਾਏ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਏ ਸਨ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ
ਉਸਨੇ 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਰੇਮੇਡੀ ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਪਟੇਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਰੇਮੇਡੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ CTV/SyFy ਦੇ Killjoys ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 5 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ NBC/GlobalTV 'ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ <i id="mwJg">ਨਰਸਾਂ</i>, ਸੀਜ਼ਨ ਇੱਕ ਅਤੇ ਦੋ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ NBC/CTV 'ਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਥੀਏਟਰ
ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ, ਸਾਹ ਦੀ ਕਮੀ, ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਟਕ ਪਿਆਸਾ 2007 ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਪਾਸੇ ਮੁਰੈਲੇ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਥੀਏਟਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਡੋਰਾ ਮਾਵਰ ਮੂਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਿਊ ਪਲੇਅ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (ਮਹਿਲਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਟਰਸ ਟੂ ਮਾਈ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਬਰੋਥਲ #9 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਰੋਥਲ #9 ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਵੇਂ ਪਲੇ ਲਈ ਕੈਰੋਲ ਬੋਲਟ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਡੋਰਾ ਮਾਵਰ ਮੂਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ 2012 ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਰਬੀਸੀ ਐਮਰਜਿੰਗ ਆਰਟਿਸਟ ਅਵਾਰਡ, ਕੇਐਮ ਹੰਟਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਿਮਿਨੋਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੇਜ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ ਮੂਨ, ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫਿਨਬਰੋ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 2017-2018 ਦੀ ਸੂਜ਼ਨ ਸਮਿਥ ਬਲੈਕਬਰਨ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਟਕ ਲਿਟਲ ਪ੍ਰਿਟੀ ਐਂਡ ਦ ਐਕਸਪੈਂਸ਼ਨਲ ਦਾ 2017 ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਦੋ ਡੋਰਾ ਮਾਵਰ ਮੂਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਆਡੀਓ ਪਲੇ ਸਿਸਟਰਜ਼ 20 ਮਾਰਚ, 2021 ਨੂੰ ਐਪਲ ਪੋਡਕਾਸਟ ਅਤੇ ਸਪੋਟੀਫਾਈ ਵਿਖੇ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਓਪੇਰਾ, ਨੂਰ ਓਵਰ ਅਫਗਾਨ ਅਤੇ ਦ ਗੋਲਡਨ ਬੁਆਏ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਟੇਜ, ਥੀਏਟਰ ਪਾਸ ਮੁਰੇਲ, ਨਾਈਟਵੁੱਡ ਥੀਏਟਰ, ਫੈਕਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਬਲਿਥ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰ-ਇਨ-ਨਿਵਾਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਜੋਨਸ ਰਾਏ ਦੇ ਡੇਵਿਡ ਡੀਗ੍ਰੋ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਮੋਰਗਨ ਜੋਨਸ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਟੋ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਕਮਲਾ ਸੇਲਵਾਰਾਜ
ਕਮਲਾ ਸੇਲਵਾਰਾਜ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ, ਤੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ. ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜੈਮਿਨੀ ਗਣੇਸ਼ਨ, ਘਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ  ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 1990 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ-ਟਿਊਬ ਬੇਬੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ. 2002 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਅਚਨਚੇਤੀ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਅਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ" ਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਪੀਐਚਡੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਕਟਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ 1993 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਏਕੀਕਰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ 1995 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰਜਨਕ ਚਕਿਤਸਾ ਦੁਆਰਾ 800 ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ
ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ (ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਈ ਫਰੈਂਡ ਪਿੰਟੋ (2011) ਅਤੇ ਗੁੰਡੇ (2014) ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂਰਸ ਐਂਡ ਟਰੈਵਲਜ਼ (2016) ਫਿਲਮ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਬਾਇਓਪਿਕ ਗੋਲਡ (2018) ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਦ ਫਰਗੋਟਨ ਆਰਮੀ - ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲੀਏ (2020) ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸ਼ਿੱਦਤ (2021) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੰਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਚਾਵਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮ ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਹੈ। ਸੰਨੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਸਕਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਕੈਰੀਅਰ
sanniਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨੇ 2016 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਰੋਡ ਫਿਲਮ ਸਨਸ਼ਾਈਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂਰਸ ਐਂਡ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਚੁਕਿਆਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਲਵ ਐਟ ਫਸਟ ਸਾਈਟ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਸੰਨੀ ਨੇ ਰੀਮਾ ਕਾਗਤੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਡ ਫਿਲਮ ਗੋਲਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ 1948 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਤਾਬ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਟੀਵੀ ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਸੀਈਓਗਿਰੀ, 2016 ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਚੁਕਿਆਗਿਰੀ ਦਾ ਸਪਿਨ-ਆਫ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਦ ਐਂਬ੍ਰੇਸ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਨੇ ਸਿਧਾਰਥ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। thumb| 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਨੀ ਸ਼ਿਦਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰੁਕਸ਼ਰ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਅਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਲੇ ਸੀ ਜੋ 3 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਚੋਣਵੇਂ ਸਕਰੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕੌਸ਼ਲ ਨੇ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਅਸਲ ਲੜੀ ਦ ਫਰਗੋਟਨ ਆਰਮੀ - ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੇ ਲੀਏ ਦੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਬੀਰ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਸੱਚੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਨਿਊ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ" ਕਿਹਾ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਸ਼ਿੱਦਤ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜੱਗੀ ਦਿਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜੋ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਬੇਤਾਬ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮਾਸ਼ੂਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਦੀ ਸਮਰਿਧੀ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: "ਸੰਨੀ ਦੀ ਡਾਇਲਾਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਯਕੀਨਨ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਵੇਗੀ।"
2022 ਵਿੱਚ, ਸੰਨੀ ਨੁਸ਼ਰਤ ਭਰੂਚਾ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਵਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇ ਹੁਰਦਾਂਗ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਜੋ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਵਿੱਚ 1990 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਪਾਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਵਾਈਵਲ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਮਿਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਸਪੈਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ਚੋਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਭਾਗਾ ਵਿੱਚ ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ।
ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ
sanniਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 45ਵੇਂ, 2019 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 38ਵੇਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ
ਉਮਰ ਕੈਦ
ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਕੈਦ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਜਾਂ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਾਫੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਪੈਰੋਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਪਰਾਧ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਕਤਲ, ਤਸੀਹੇ, ਅੱਤਵਾਦ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੌਤ, ਬਲਾਤਕਾਰ, ਜਾਸੂਸੀ, ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ, ਗੰਭੀਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਅਪਰਾਧ, ਵਧੇ ਹੋਏ ਅਪਰਾਧੀ ਨੁਕਸਾਨ, ਅੱਗਜ਼ਨੀ, ਅਗਵਾ, ਚੋਰੀ, ਅਤੇ ਡਕੈਤੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਅਗਵਾ, ਅਤੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ, ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ, ਬਾਲ ਪੋਰਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲੇ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ-ਹੜਤਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਿੰਨ ਅਪਰਾਧ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ (ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਆਦ ਵਜੋਂ) ਵੀ ਲਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ; ਪੁਰਤਗਾਲ 1884 ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਵਿੱਚ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਸਮਾਨੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ, 1996 ਵਿੱਚ ਪੋਰਟ ਆਰਥਰ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਮਾਰਟਿਨ ਬ੍ਰਾਇਨਟ ਨੂੰ 35 ਉਮਰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਰੋਲ ਦੇ 1,035 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਜੇਮਸ ਹੋਲਮਜ਼, 2012 ਦੇ ਔਰੋਰਾ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ, ਨੂੰ ਪੈਰੋਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਗਾਤਾਰ 12 ਉਮਰ ਕੈਦ ਅਤੇ 3,318 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਕਲੈਂਡ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਕਾਤਲ ਨਿਕੋਲਸ ਕਰੂਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 17 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ 17 ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ 34 ਵਾਰ ਉਮਰ ਕੈਦ (ਬਿਨਾਂ ਪੈਰੋਲ) ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਬਿਨਾਂ ਪੈਰੋਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਮੁਆਫੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਪੀਲ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਜਾਂ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ, ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਬਦੇਲਬਾਸੇਟ ਅਲ-ਮੇਗਰਾਹੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ।
ਕੁਝ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ: ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਾਰਬੁਡਾ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ (ਸਿਰਫ 16 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ), ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਬੇਲੀਜ਼, ਬਰੂਨੇਈ, ਕਿਊਬਾ, ਡੋਮਿਨਿਕਾ, ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਡਾਈਨਜ਼, ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ, ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਕੂਲ ਆਫ ਲਾਅ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2008 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਾਬਾਲਗ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। 2009 ਵਿੱਚ, ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਰੋਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੇ 2,589 ਨੌਜਵਾਨ ਅਪਰਾਧੀ ਸਨ।  2020 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਕੇ 1,465 ਹੋ ਗਈ ਹੈ।  ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ (ਬਾਲਗ ਅਤੇ ਨਾਬਾਲਗ ਦੋਵੇਂ), ਪ੍ਰਤੀ 100,000 (2,000 ਵਿੱਚੋਂ 1) ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ 50 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਮਰ ਕੈਦ
ਰਫੀਕ ਸੌਦਾਗਰ
ਰਫੀਕ ਸੌਦਾਗਰ (ਉਰਦੂ: ڈاکٹر رفیق سوداگر, 28 ਮਾਰਚ, 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਜੂਮਨ -ਏ-ਤਰੱਕੀ ਉਰਦੂ (ਯਾਦਗਾਰੀ ਯੂਨਿਟ) ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।    ਉਸ ਨੂੰ "ਕਰਨਾਟਕ ਉਰਦੂ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਕੇਂਦਰ ਮੁਸਲਿਮ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾਸੀ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕਾ ਦੇ ਯਾਦਗੀਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੌਦਾਗਰ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਮਾਰਚ, 1971 ਵਿੱਚ ਅਬਦੁਲ ਰਜ਼ਾਕ ਸੌਦਾਗਰ ਅਤੇ ਹਾਫੀਜ਼ਾ ਬੇਗਮ ਦੇ ਘਰ ਕਾਦੇਚੂਰ, ਯਾਦਗੀਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਚ ਹੋਇਆ
ਸੌਗਾਗਰ ਨੇ ਟਿਪ ਸੁਲਤਾਨ ਯੂਨਾਨੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਗੁਲਬਰਗਾ ਤੋਂ ਬੀਯੂਐਮਐਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੀ.ਬੀ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਰਮੇਸੀ ਯਾਦਗੀਰ ਤੋਂ ਡੀ.ਫਾਰਮਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਵੀ
ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜੋ 8 ਅਕਤੂਬਰ, 1700 ਵਿੱਚ ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ। ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਸਵਾ ਪਹਿਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘਮਾਸਾਨ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਅਜਮੇਰ ਚੰਦ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਕੋਲ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਗਿਣਵੇਂ ਚੁਣਵੇਂ ਸਿੰਘ ਹੀ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ। ਅੰਤ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਮਨਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਅਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਾਂ
ਨਵ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ, ਨਵ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਦੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦੌੜ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਅਧੀਨ ਪਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ। ਨਵ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਤਾਕਤਾਂ (ਅਤੇ ਜਪਾਨ) ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ, ਨਵੇਂ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਇੱਛਾ ਅਤੇ “ ਸਭਿਅਕ ਮਿਸ਼ਨ ” ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਡੀਂਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਈ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡੀਕਲੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
"ਨਵ" ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਵ 1402 ਅਤੇ 1815 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਅਖੌਤੀ ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਨੂੰ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਚੌਕੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
ਉਭਾਰ
ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ (1775–83) ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 1820 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸਪੇਨ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਢਹਿ ਜਾਣ ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਨੇ ਮਰਕੈਂਟਿਲਿਜ਼ਮ, ਸੀਮਤ ਦੌਲਤ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸੀ, ਦੀਆਂ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। 1846 ਵਿਚ, ਮੱਕੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਧ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਕੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਮੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੇ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਫਿਰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਨਵਿਆ ਨਾਇਰ
ਨਵਿਆ ਨਾਇਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਨਾਇਰ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਮਲਿਆਲੀ ਵਾਸੀ ਸੰਤੋਸ਼ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ. ਮਧੂ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਹਨ।
ਫਿਲਮ ਕਰੀਅਰ
ਨਵਿਆ ਨਾਇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2001 ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਟਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ, ਨੰਦਨਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਆਦਤ ਯਾਰ ਖਾਨ ਰੰਗੀਨ
ਨਵਾਬ ਸਆਦਤ ਯਾਰ ਖਾਨ ਰੰਗੀਨ (ਉਰਦੂ: سعادت یار خان رنگِین) (1757, ਸਰਹਿੰਦ – 1835, ਲਖਨਊ) ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ "ਰੇਖਤੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਰੂਪ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਉਹ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਈਸ ਤਹਮਸ ਖ਼ਾਨ ਬੇਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਸ਼ੀਮਾ ਮੁਖਰਜੀ
ਸ਼ੀਮਾ ਮੁਖਰਜੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sheema Mukherjee) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮੂਹਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਗਲੋਬਲ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਅਤੇ ਦਿ ਇਮੇਜਿਨਡ ਵਿਲੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਬਿਲਬੋਰਡ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ "ਸਿਤਾਰ ਪ੍ਰੋਡੀਜੀ" ਕਿਹਾ।
ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ, ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਹ ਟ੍ਰਾਂਸਗਲੋਬਲ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੈਸਟ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਪਲੇਹਾਊਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਗਲੂਏ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸੰਪਰਕ ਸਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 2009 ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਵੁਦਰਿੰਗ ਹਾਈਟਸ ਲਈ ਸਕੋਰ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ "ਬੈਂਡਿੰਗ ਇਨ ਦ ਡਾਰਕ" 2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਸ਼ੌਕੀਨ
ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਸ਼ੌਕੀਨ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਰੰਪਰਿਕ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸਟੇਜੀ ਗਾਇਕੀ (ਦੋਗਾਣਾ ਤੇ ਸੋਲੋ) ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਧਾਰਮਿਕ ਗਾਇਕੀ ਤਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1935 ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤਖ਼ਤ ਮਲਾਣਾ (ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਮਾਤਾ ਰਜ਼ੀਆ ਬੇਗ਼ਮ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਿਕਾਹ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਸ਼ੇਰੇਵਾਲਾ ਦੇ ਚਿਰਾਗਦੀਨ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸਾਬਰ ਹੁਸੈਨ ਸਾਬਰ ਦੀ ਭੈਣ ਨਜ਼ੀਰ ਬੀਬੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਵੱਡੀ ਧੀ ਦਾ ਨਾਂ ਬੀਰਪਾਲ ਤੇ ਛੋਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਅਖ਼ਤਰ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਾਂ ਦਿੱਤਾ ਖ਼ਾਨ ਤੇ ਛੋਟੇ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਅਖ਼ਤਰ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਅਖ਼ਤਰ ਤੇ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਅਖ਼ਤਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਹੈ। 1986 ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਸ਼ੌਕੀਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਇਕੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ ਜਲਾਲ ਖਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਢਾਡੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਜਲਾਲ ਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਡੁੱਲ੍ਹੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਦਕਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆਾ। ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੇਲਿਆਂ ਤਖਤੂਪੁਰੇ, ਮਾਘੀ ਮੁਕਤਸਰ, ਛਪਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਥਾਨਕ ਮੇਲਿਆਂ, ਪਸ਼ੂ ਮੰਡੀਆਂ, ਦੁਸਹਿਰੇ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜੇ ਲੱਗਦੇ ਰਹੇ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਸੱਤਵੇਂ-ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਢੱਡ ਸਾਰੰਗੀ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੇਂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਸਟੇਜੀ ਅਖਾੜਿਆਂ ਨੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ। ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਦੋਗਾਣਾ ਜੋੜੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਸ਼ੌਕੀਨ ਨੇ ਵੀ ਦੋਗਾਣਾ ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਮਰਾੜਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਸਟੇਜਾਂ ’ਤੇ ਗਾਏ। ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ, ਸਵਰਨ ਲਤਾ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਰਾਜਨ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤੇ। ਇਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ 1974 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ, ਕਰਮਜੀਤ ਧੂਰੀ ਅਤੇ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਸੈਵਨ ਤਵਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਪਹਿਲਾ ‘ਗੱਡੀ ਵਾਲਿਆ ਵੇ ਅੜਬ ਤਖਾਣਾ', ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲੈਣ ਦੇ’ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ‘ਸਰਪੈਂਚੀ’ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ ਬਾਬੂ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਵਸਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ’ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਦਹਾਕਾ ਉਸਨੇ ਇਸੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀੜੇ ਖਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਢਾਡੀ
ਮਿਜ਼ੋ ਸੰਗੀਤ
ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਢੋਲ, ਗੋਂਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੋਕਲ (ਗਾਇਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੰਸਰੀ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਢੋਲ ਇੱਕ ਖੋਖਲੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਤਣੇ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਊਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਝਿੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਬਣੇ ਗੋਂਗ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਨ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਮੂਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ੋ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1300-1400 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਮਾਨਿਤ, ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਥੰਤਲਾਂਗ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਦੋਹੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੀ. ਲਾਲਥਂਗਲੀਆਨਾ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕ ਗੀਤ ਦਾਰ ਹਲਾ (ਗੋਂਗ ਉੱਤੇ ਗੀਤ); ਬਾਵ ਹਲਾ (ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਚਾਰਣ), ਹਲਾਡੋ (ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਜਾਪ); ਨੌਵੀਹ ਹਲਾ (ਪੰਘੂੜੇ ਦੇ ਗੀਤ) ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਕਾਸ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਲੈਂਟਲਾਂਗ ਦੇ ਬਸਤੀ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 15ਵੀਂ ਤੋਂ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਮਿਜ਼ੋਸ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਅਜੋਕੇ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ, ਜੋ ਕਿ 18ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਹੈ, ਮਿਜ਼ੋ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੁੱਗ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿਜ਼ੋਜ਼ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਉੱਤੇ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਥੈਂਟਲਾਂਗ ਅਤੇ ਲੈਂਟਲਾਂਗ ਬਸਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ, ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਗੀਤ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਤ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਧੇਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੀਤ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਹਨ।
ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਿਜ਼ੋਸ ਨੇ ਲੌਕੀ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬਣੇ ਢੋਲ, ਗੋਂਗ ਅਤੇ ਮਾਊਥ ਆਰਗਨ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਢੋਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖਿੱਚ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ 1907 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਫਰੇਜ਼ਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਮਾਊਥ ਆਰਗਨ ਸੀ। ਮਿਸਟਰ ਵੈਨਖਾਮਾ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਟਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।
ਵਰਗੀਕਰਨ
ਮਿਜ਼ੋਸ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਜ਼ੋਸ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਸੌ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਬਾਵ ਹਲਾ
ਬਾਵ ਹਲਾ ਉਹ ਗੀਤ ਹੈ ਜੋ ਯੋਧੇ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਜਿਸਦੀ ਬਦਬੂ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਕ ਟਰਾਫੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ "ਥੈਂਗਚੇਮ" (ਹੇਡਹੰਟਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਾਚੀ) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਗੀਤ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਾਤਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੋਧਾ ਬਾਵਹਲਾ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ।
ਹਲਾਡੋ
ਇਹ ਉਹ ਜਾਪ ਜਾਂ ਪੁਕਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਫਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਲਾਡੋ ਦਾ ਜਾਪ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਾਂ ਜਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਲਾਡੋ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਥਿਅਮ ਹਲਾ ਅਤੇ ਦਾਵੀ ਹਲਾ (ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਮੰਤਰ)
ਇਹ ਦੋ ਛੰਦ ਰੂਪ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡੈਣ ਦੁਆਰਾ ਰਸਮਾਂ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਪੁਜਾਰੀ ਇਸ ਗੀਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਬਲੀ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਿਰਜਣਹਾਰ- ਸਿਆਮਤੁ ਬੁਲਪੁਈ 'ਸਾ' ਨੂੰ ਸੂਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ- 'ਖੁਆ ਮਿਨ ਐਨਕਵਲਟੂ' ਨੂੰ ਗਾਇਲ (ਮਿਥੁਨ) ਦੀ ਬਲੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਬਲੀਦਾਨ ਫਿਰ ਹਾਜ਼ਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਕਾਰ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਾਂਖੁਆ ਮਿਪੁਈ (ਸਵਰਗ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ) ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਵੰਗਨੂ ਅਤੇ ਚੌਂਗਪਾ (ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੀਤ ਵੀ ਇੱਕ ਧੁਨ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ, ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਚਵੰਗਨੂ ਅਤੇ ਚਵੰਗਪਾ ਬਣ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜ਼ਵਜ਼ਾਜ਼ੋ ਬਣ ਸਕਣ। ਮਿਜ਼ੋ ਪੈਗਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ)। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਗੀਤ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਜ਼ੋ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਹੁਲਥਾਨਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਦਾਰ ਹਲਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਾਰ ਹਲਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਗੋਂਗ ਲਈ ਗੀਤ'। ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕਈ ਗੀਤ ਹਨ, ਪਰ ਦਾਰ ਹਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਮਹੱਤਤਾ ਤਿੰਨ ਮਿਜ਼ੋ ਡਾਰ (ਗੋਂਗਸ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ- ਆਵ ਪੁਈ (ਕਰੋ ਜਾਂ ਆਈ), ਆਉ ਲਾਈ (ਰੇ ਜਾਂ II), ਅਤੇ ਆਉ ਟੇ (। Mi ਜਾਂ III)। ਇਸ 3 ਨੋਟ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਮਿਜ਼ੋ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁਹਰਾਓ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੁਇਪੁਨ ਹਲਾ
ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਗੀਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਲੋਕ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੈਂਗਜ਼ੇਮ ਜ਼ਾਈ
ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਗੀਤ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਥੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ (ਲਗਭਗ 1950-2012) ਮਿਜ਼ੋ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮ ਹੈ।
ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਗੀਤ
ਕੁਝ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਲੋ ਜ਼ਾਈ, ਸੈਵਤੇ ਜ਼ਾਈ ਆਦਿ।
ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਗੀਤ
ਕੁਝ ਗੀਤ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੁਮਟੂਈ ਜ਼ਾਈ, ਦਾਰ ਲੰਗ ਜ਼ਾਈ ਆਦਿ।
ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਗੀਤ
ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਅਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਵਰਨੂ ਜ਼ਾਈ, ਜ਼ਾਈ ਨੇਮ, ਵੈ ਜ਼ਵੀ ਜ਼ਾਈ, ਪੂਮਾ ਜ਼ਾਈ ਆਦਿ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕਾਵਰਨੂ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਿਕਾਡਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਰਨੂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਕਾਵਰਨੂ ਜ਼ਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਮਿਜ਼ੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਮੂਲ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ, "10ਵੀਂ ਤੋਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਬਾਵ ਵੈਲੀ ਦੇ ਮਿਜ਼ੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਅੱਜ ਕਰਦੇ ਹਨ"। ਰਵਾਇਤੀ ਮਿਜ਼ੋ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਕੱਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਕੁੱਟਣ ਜਾਂ ਮਾਰਦੇ ਯੰਤਰ; ਹਵਾ ਦੇ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਸਟਰਿੰਗ ਯੰਤਰ।
ਸਟਰਾਈਕਿੰਗ ਯੰਤਰ
ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿਜ਼ੋ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਜ਼ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖੁਆਂਗ ਅਤੇ ਡਾਰ, ਬੇਂਗਬੰਗ, ਸੇਕੀ, ਤਲਹਖੁਆਂਗ।
ਖੁਆਂਗ
ਖੁਆਂਗ (ਢੋਲ) ਇੱਕ ਮਿਜ਼ੋ ਦੇਸੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਮਿਜ਼ੋ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਖੁਆਂਗ ਹਰ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਖਲੇ ਦਰੱਖਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਦੋਨਾਂ ਪਾਸੇ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋ ਆਪਣੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਖੁਆਂਗਪੁਈ (ਵੱਡਾ ਢੋਲ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨੂੰ ਖੁਆਂਗਲਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਦਾ, ਖੁਆਂਗਤੇ (ਛੋਟਾ ਡਰੱਮ)। ਜੇ ਇਹ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਕਾਵਲਖੁਆਂਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮਿਜ਼ੋ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਜ਼ੋ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਢੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਚਦੇ ਸਨ। ਲਿਆਨਹਮਿੰਗਥਾੰਗਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਜ਼ੋ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੀਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਢੋਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਰਮੀਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਜ਼ੋ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪਰਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਗਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਖੁਆਂਗ ਇਕਲੌਤਾ ਮਿਜ਼ੋ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ 20ਵੀਂ ਅਤੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਖੁਆਂਗ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਪਰ ਅੱਜ ਹਰ ਚਰਚ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਦਾਰ (ਗੋਂਗ)
ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪਿੱਤਲ-ਗੋਂਗ ਹਨ ਜਿਵੇਂ-ਦਾਰਖੁਆਂਗ, ਦਰਬੂ ਅਤੇ ਦਰਮਾਂਗ।
ਦਾਰਖੁਆਂਗ
ਦਾਰਖੁਆਂਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਦਾਰਖੁਆਂਗ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਲਾੜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਈ ਦਾਰਖੁਆਂਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਹ ਗੀਤ (ਦਰ ਹਲਾ) ਦਰਬੁ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਰਖੁਆਂਗ ਸਾਰੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਰਖੁਆਂਗ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਰਬੂ
ਦਰਬੂ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਰ ਦੇ ਪਿੱਤਲ-ਗੋਂਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਰਬੁ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਇੱਕ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਦੋ ਗੋਂਗਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੋਂਗ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਟਕਾ ਕੇ, ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਕੁੱਟਣ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਤਾਲਬੱਧ ਨੋਟ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ। ਦਰਬੂ ਦਾ ਅਰਥ ਕੁਝ ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੁੱਲਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮੂਹ ਨਾਚ।
ਦਰਮਾਂਗ
ਦਰਮਾਂਗ ਗੋਂਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਗੂੰਜਾਂ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੋਂਗ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਰਮੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪਰਤਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਜ਼ੋ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਮੀਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੌਰਾਨ ਕਾਬਾਵ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।
ਬੇਂਗਬੰਗ
ਬੇਨਘੁੰਗ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਿਜ਼ੋ ਦੇਸੀ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਾਇਲੋਫੋਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਲੈਟ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੇਂਗਬੰਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਲਹਖੁਆਂਗ
ਤਲਹਖੁਆਂਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਗਭਗ ਬੇਂਗਬੰਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਪਰ ਤਲਹਖੁਆਂਗ ਬੇਂਗਬੰਗ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਕਰਵ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁੱਟਣ ਵੇਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹਥੌੜੇ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋ ਕਦੇ ਵੀ ਤਲਹਖੁਆਂਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲੁੰਗਦਾਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮੁਖੀ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਨੇ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਪੱਥਰ ਬਣਾਏ ਹਨ।
ਸੇਕੀ
ਸੇਕੀ ਪਾਲਤੂ ਮਿਥੁਨ ਦਾ ਸਿੰਗ ਹੈ। ਦੋ ਖੋਖਲੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕ ਬੈਂਡ ਜਿਵੇਂ ਦਰਬੂ ਆਦਿ ਲਈ ਸਮਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੂਹ ਨਾਚਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾ ਦੇ ਯੰਤਰ
ਮਿਜ਼ੋ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਯੰਤਰ ਦੀਆਂ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਵਖੇਮ, ਤੁਮਫੀਟ, ਮੌਟਾਵਟਾਵਰਲ, ਫੇਂਗਲਾਂਗ, ਬੁਹਚਾਂਗਕੁਆਂਗ, ਹੰਨਾਹਟਮ।
ਰਾਵਚਮ
ਇਹ ਸਕਾਟਿਸ਼ "ਬੈਗਪਾਈਪਰ" ਜਾਂ ਚੀਨੀ "ਸਨੈਗ" ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। 9 ਛੋਟੀਆਂ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ ਜਾਂ ਖੋਖਲੇ ਕਾਨੇ, ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਸੁੱਕੇ ਲੌਕੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਈਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਈਪਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਯੰਤਰ ਨੂੰ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮੂੰਹ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਫੂਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਛੇਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕ ਨੋਟ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤੁਮਫੀਟ
ਟੰਫਿਟ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਫਾਵਾਂ ਜਾਂ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪਲੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਪਰਲੇ ਸਿਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰੇਕ ਟਿਊਬ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨੋਟ ਹੋਣ। ਖਿਡਾਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਟਿਊਬ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੇਠਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਸਮੀ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਲੁਲਮ ਅਤੇ ਚਾਂਗ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ।
ਤਾਵਤਰਾਵਤ
ਇਹ ਬਾਂਸ ਦਾ ਤੁਰ੍ਹੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਟਿਊਬਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਟਿਊਬ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਟਿਊਬਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਖਰੀ ਟਿਊਬ ਇੱਕ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਰ੍ਹੀ ਵਜਾਈ ਜਾਣੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁੱਕੀ ਖਾਲੀ ਲੌਕੀ, ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਟਿਊਬਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਫੇਂਗਲਾਂਗ
ਇਹ ਬਾਂਸ ਦੀ ਬਣੀ ਮਿਜ਼ੋ ਬੰਸਰੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫੇਂਗਲਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਛੇਕ ਸਨ ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੰਸਰੀ ਦੂਜੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਬੁਹਚਾਂਗਕੁਆਂਗ
ਇਹ ਇਕ ਹੋਰ ਬੰਸਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੇ ਜਾਂ ਝੋਨੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਸਾਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਹਨਾਹਤੁਮ
ਮਿਜ਼ੋ ਮੁੰਡੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਦੇਸੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚੁਸਤ-ਦਰੁਸਤ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਦਿਲਚਸਪ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਨਾਹਟਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ
ਮਿਜ਼ੋ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਿੰਗਟੰਗ, ਲੈਮਲਵੀ ਅਤੇ ਤੁਯੂਮਦਾਰ:
ਤਿੰਗਟੰਗ
ਇਹ ਮਿਜ਼ੋ ਗਿਟਾਰ ਹੈ। ਮਿਜ਼ੋ ਟਿੰਗਟੰਗ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਫਿਡਲ ਜਾਂ ਵਾਇਲਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਥੈਂਗਟੁੰਗ, ਮਲਾਈ ਸਾਗੋ ਪਾਮ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੀ ਬਣੀ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਲੌਕੀ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ ਦੇ ਸ਼ਾਫਟ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਫਿਕਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਖਲੇ ਲੌਕੀ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਬਲੈਡਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੇਮਲਵੀ
ਲੇਮਲਾਵੀ ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਹਰਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਪਰ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਂਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਂਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਾਰੀਗਰ ਨੇ ਇਸਦੀ ਤਾਰ ਲਈ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢਿਆ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਅਮ ਡਾਰ
ਇਹ ਸਾਦਾ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਵੀ ਬਾਂਸ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਹਨ ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੋਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਂਸ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਢੱਕਣ ਤੋਂ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜੇ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਬਾਂਸ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਪਾ ਕੇ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਟਾਰ ਵਾਂਗ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਕਾਰ
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਿਜ਼ੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀਅਨਮਾਵੀਆ ਪਚੂਆ, ਸੀਐਫਐਲ ਹਮਿੰਗਥਾੰਗਾ, ਲਾਲਟੈਨਪੁਈਆ ਤੋਚਾਵੰਗ, ਸੀ. ਲਾਲਰਿਨਮਾਵੀਆ, ਕੇ. ਲਾਲਚਮਲੀਆਨਾ, ਐਚ. ਲਾਲਟਾਕੀਮਾ, ਅਤੇ ਲਿਆਂਦੈਲੋਵਾ ਛਾਂਗਟੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਦਾਦੂਹੀ, ਲਿਆਂਡਿੰਗਪੁਈ, ਕੈਥਰੀਨ ਖਿਆਂਗਟੇ, ਜ਼ੋਰਾਮਛਾਨੀ, ਸਪੀ ਅਤੇ ਮਾਮੀ ਵਾਰਤੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਨਹਲੁਪੁਈ, ਵਨਲਾਲਰੂਤੀ ਅਤੇ ਸੀ. ਲੂਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੂਮਾ, ਵੈਨਲਾਲਸੈਲੋਵਾ, ਮਾਈਕਲ ਐਮ ਸਾਇਲੋ, ਜੋਸੇਫ ਜ਼ੈਹਮਿੰਗਥਾੰਗਾ, ਅਤੇ ਐੱਫ. ਜ਼ੋਥਲਾਮੂਆਨਾ (ਏਟੀਆ) ਸੇਲੇਵੇਨ ਮਾਮਾ ਚਾਵੰਗਥੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਅਨੂਜਾ ਚੌਹਾਨ
ਅਨੂਜਾ ਚੌਹਾਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Anuja Chauhan; ਹਿੰਦੀ: अनुजा चौहान) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਵਿਗਿਆਪਨਦਾਤਾ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਦ ਜ਼ੋਯਾ ਫੈਕਟਰ (2008), ਬੈਟਲ ਫਾਰ ਬਿਟੋਰਾ (2010), ਦ ਪ੍ਰਾਈਸੀ ਠਾਕੁਰ ਗਰਲਜ਼ (2013), ''ਦ ਹਾਊਸ ਦੈਟ ਬੀ.ਜੇ. ਬਿਲਟ (2015), ਬਾਜ਼ (2017), ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਯੂ'' ਟੂ ਡੈਥ (2021) ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ JWT ਵਿਗਿਆਪਨ ਏਜੰਸੀ ਵਿੱਚ 17 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 2010 ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛਾਉਣੀ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਅਚਨਚੇਤੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈ ਲਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ: ਪਦਮਿਨੀ, ਰੋਹਿਣੀ, ਨੰਦਿਨੀ ਅਤੇ ਅਨੂਜਾ । ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੰਦਿਨੀ ਵਾਜਪਾਈ ਵੀ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਰਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਸੋਫੀਆ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ, ਮੇਰਠ ਛਾਉਣੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਮੈਲਬੌਰਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਚੌਹਾਨ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ MSN ਦੇ ਦ ਇੰਫਲੂਐਂਸ਼ੀਅਲ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ, ਫੈਮਿਨਾ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਰਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ FICCI ਲੇਡੀਜ਼ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨਿਰੇਤ ਅਲਵਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 1989 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਨਾਟਕ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ, ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਅਤੇ ਨਯਨਤਾਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ, ਡੇਵਿਕ। ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਸੱਸ ਮਾਰਗਰੇਟ ਅਲਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਰਾਜ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ ਹੈ। ਚੌਹਾਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨਿਹਾਰਿਕਾ ਮਾਰਗਰੇਟ ਅਤੇ ਨਯਨਤਾਰਾ ਵਾਇਲੇਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਡੇਵਿਕ ਜੌਹਨ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ 2002 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ, ਗੁੜਗਾਉਂ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ (ਈਸਾਈ) ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਗਠਿਤ ਧਰਮ ਵਾਂਗ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਸੀ- ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਮੇਕਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪੇਟੈਂਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰ.ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ
thumb|247x247px|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਰਤ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੁਕੇਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਟਨਾ ਦੇ ਰਈਸ ਨਵਾਬ ਰਹੀਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਕਰੀਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਟਨਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਓਡੀਸੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਲੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੱਕਿਆ ਟੁੰਡ ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੰਗਤ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਦੀਪਕ ਪੁਨੀਆ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)
ਦੀਪਕ ਪੁਨੀਆ (ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਸਰਵਿਸਿਸ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2016 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ 2017-18 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਏ ਬਿਨਾਂ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ
ਚੌਬੁਰਜੀ
ਚੌਬੁਰਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਰੀਖ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਚ ਮੁਗ਼ਲ ਦੂਰ ਦੀ ਤਮੀਰ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਨਾਮ
ਚੌਬੁਰਜੀ ਦਾ ਮਤਲਬ "ਚਾਰ ਬੁਰਜ ਵਾਲੀ". ਏਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਬੁਰਜ ਹੈਗੇ ਨੇ ਏਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਚੌਬੁਰਜੀ ਪੇ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਹੌਰ
ਰੋਲ ਨੰਬਰ 21
ਰੋਲ ਨੰਬਰ 21 ਭਾਰਤੀ ਅੈਨੀਮੇਟਿਡ ਕਾਰਟੂਨ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ 14 ਨਵੰਬਰ 2010 ਕਾਰਟੂਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋੲੀ ਸੀ। ੲਿਹ ਲੜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੰਸ ਦੀ ਲੜਾੲੀ ਦਾ ਅਾਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ
ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੰਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕਨਿਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੰਸ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਕ੍ਰਿਸ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਨਿਸ਼ਕ ਕ੍ਰਿਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਤਹਿਤ ਉਹ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਅਸਫ਼ਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨ