cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਾਵਿ
ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਲੋਕ ਕਾਵਿ
ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਰੰਚਨਾਤਮਕ ਵੱਖਰਤਾ ਭਾਵੁਕ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸੰਗੀਤਮਈ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਕਲਾਤਮਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ।ਇਹ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੌਰਵਮਈ,  ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰੂ ਪੱਖ ਹੈ । ਸਰੋਦੀ ਸ਼ੈਲੀ , ਭਾਵੁਕ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਚੰਡਤਾ , ਗਾਇਣ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਵਿਧਾਨ , ਗੈਰ - ਬਿਰਤਾਂਤਕ  ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਇਸ ਦੇ ਸਾਮਾਨਯ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ।  ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਵਿੱਚੋਂ ਅਲਾਹੁਣੀ ,  ਸਿੱਠਣੀ , ਸੁਹਾਗ , ਘੋੜੀਆਂ , ਢੋਲੇ , ਟੱਪੇ , ਬੋਲੀਆਂ , ਲੋਰੀ ਆਦਿ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਲੋਕ ਕਾਵਿ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿਕ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਕਥਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿਕ ਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਜਿਹੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਵਾਰ,  ਲੋਕ ਗਾਥਾ  ਇਸਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਲੋਕ- ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਅਰਧ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ
ਇਹ ਸਵੈ - ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਦਾ ਭਾਰੂ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਉਚਤਮ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਹੈ।ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ , ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ,  ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ  ਰੂਪ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ , ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਾਵਿ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਚਾਰ ਬਣਿਆ ਹੈ । ਯਾਦ ਰੱਖਣਯੋਗਤਾ , ਅਪਣਾਉਣ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਇਕਾਗਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੀ ਅਥਾਹ ਸਮਰੱਥਾ ਇਸ  ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਵਿਧਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਕੇਂਦਰੀ ਪਹਿਲੂ ਹਨ । ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ -  ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਵੀ ਹੈ  ਵਾਰ ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ  ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਅਰਧ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕ ਅੰਸ਼ ਅਧਿਕ ਹਨ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਬਾਰਾਮਾਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਆਦਿ ।
ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਵਰਗ, ਉਪਵਰਗ ਅਤੇ ਰੂਹ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ :
ਲੋਰੀਆਂ                    ਪੱਤਲ/ ਜੰਞ
ਕਿੱਕਲੀ                      ਵਾਰ
ਸੁਹਾਗ                       ਬਾਰਾਮਾਹ
ਘੋੜੀਆਂ                       ਦੋਹੜਾ
ਸਿੱਠਣੀਆਂ                    ਸਤਵਾਰਾ
ਕੀਰਨੇ                         ਲੋਕ ਗਾਥਾ
ਹੇਅਰ/ ਹੇਰਾ                 ਸੋਹਿਲਾ
ਟੱਪੇ                             ਕਲੀ
ਬੋਲੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਜੁਗਨੀ
ਫੁਟਕਲ ਲੋਕ - ਗੀਤ           ਕੈਂਚੀ
ਲੋਹੜੀ                           ਡੋਲਾ
ਡੋਲੀ                                ਸਿਹਰਾ
ਭੈਣ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ                 ਸਿੱਖਿਆ
ਧੀ ਦੇ ਮਾਂ ਪਿਓ                    ਸਿਠ
ਭਰਜਾਈ ਦਿਉਰ ਨੂੰ              ਸਦ
ਪਤਨੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ              ਥਾਲ
ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ
ਲੋਕ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਰੂਪ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਹੀ ਉਸ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਰੂਪ ਵਿਸ਼ੇ ਛੱਬੀ ਚਾਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੇ ਠੋਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਾਵਿ - ਪਾਠ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਰਜਤ ਅੰਗ ਹੈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਪਹਿਲੂ ਹਨ  । ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਨਿਮਨਅੰਕਿਤ ਹਨ :
ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ
ਲੋਕ -ਕਾਵਿ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇਕਸਾਰ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ  ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵਖਰੇਵਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਭਾਵ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਘੋੜੀਆਂ , ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ , ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤ ਆਦਿ ਕੁਝ ਇਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਨਹੀਂ , ਜਿਵੇਂ ਲੋਰੀ , ਕਿੱਕਲੀ ਅਾਦਿ । ਤੀਸਰੇ , ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹਨ ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀਗਤ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ਇਕਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ,  ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੀਆਂ  , ਟੱਪੇ ਆਦਿ । ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਹੀਂ ।
ਥੀਮਕ ਪੈਟਰਨ ਤੇ ਬਣਤਰ
ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅੱਗੋਂ ਇਸ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰੂਪ - ਬਣਤਰ,  ਥੀਮਕ - ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਗਠਨ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਵੇਕ ਲੋਕ -  ਕਾਵਿ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮੁਖਤਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਥੀਮਕ -  ਪਾਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਵੇਕ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ -  ਵਿਧੀ ਸਿਰਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ  ਲਹਿਜ਼ਾ , ਸੁਰ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕਸੁਰਤਾ , ਸੁਹਾਗ , ਸਿੱਠਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅਲੁਹਾਉਣੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਪਰਸਪਰ  ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਧੀ ਥੀਮਕ  ਅਤੇ ਰੂਪ ਬਣਤਰ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਵਿਦਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੌਕੇ
ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਵੇਂ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਹੈ ਬਹੁਤੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪਿੱਛੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਰਤਾਰੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਇਤਨੇ ਅਨਿੱਖੜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਵਿਵੇਕ ਸਮੱਗਰ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਹੀ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ - ਵਿਧੀ
ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਸਵਾਸ਼ ਆਚਾਰ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਇਤਨੀ ਇਕਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਰੂਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੇ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਸਮਰੂਪ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ  ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਇਕ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ
(2) ਸੰਬੋਧਨੀ ਲਹਿਜ਼ਾ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੱਤ ਹੈ ਇਹ ਸੰਬੋਧਨੀ ਸੰਬੋਧਨ ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ ।
(3) ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਾਉਣ ਵਿਧੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ ਬੋਲੀ, ਟੱਪੇ , ਲੋਰੀ , ਅਲਾਹੁਣੀ, ਸੁਹਾਗ , ਘੋੜੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਨਰਿਤ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਮਨਵੇਂ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ  ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ।
(4) ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ । ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੇ ਉਚਾਰ ਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂਗੇ । ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਦੀ ਰੂਪਗਤ ਵੱਖਰਤਾ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ ।
੧. ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਉਚਾਰ ਵਾਲੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਹੈ ।
੨. ਦੂਸਰਾ ਮੋਹਰੀ ਉਚਾਰ ਹੈ ।
੩. ਤੀਸਰਾ ਸਮੂਹਿਕ ਉਚਾਰ ਹੈ ।
੪. ਚੌਥਾ ਜੁੱਟ ਉਚਾਰ ਹੈ ।
੫. ਪੰਜਵਾਂ ਸੰਵਾਦ ਉਚਾਰ ਹੈ ।
ਰੂਪਗਤ ਅਤੇ ਵਿਧਾਗਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ
ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਅੁਨਸਾਰ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਣ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉਤਪਨ ਅਧਿਐਨ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ  ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਬੰਧੀ ਦੂਸਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਧੀ ਹੈ ।
ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਲਹਿਜਾ ਕਾਵਿਕ ਹੈ । ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਥਾਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰੂ ਰੂਪ ਹੈ ਗਿਣਾਤਮਕ ਤੇ ਗੁਣਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੋਕ - ਕਾਵਿ ਸਰਬ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ - ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਮੂਨੇ  ਵਜੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਅੱਗੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੁੱਚੇ  ਸੁਖ਼ਦ ਦੁਖ਼ਦ ਰੋਮਾਂਚਕ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਨੁਭਵ ਇਸੇ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪਾਇਤ ਹੋਏ ਹਨ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਕਾਵਿ ਤੋਂ  ਤੋਂ ਆਦਿਮ ਕਲਾ ਹੈ ।
ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਲਰਕ ਦੀ ਮੌਤ
"ਸਰਕਾਰੀ ਕਲਰਕ ਦੀ ਮੌਤ " ( Смерть чиновника    ) ਐਂਟੋਨ ਚੇਖੋਵ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਓਸਕੋਲਕੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ 2 ਜੁਲਾਈ, ਨੰਬਰ 27 ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਪਸਿਰਲੇਖ ਹੈ "ਦ ਇਨਸੀਡੈਂਟ" (Случай) ਅਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਏ. ਚੇਖੋਂਟੇ (ਏ. Чехонте). "ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ" ਅਤੇ "ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਲਰਕ ਦੀ ਮੌਤ" ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਸੁਆਦੀ ਹਨ", ਓਸਕੋਲਕੀ ' ਸੰਪਾਦਕ ਨਿਕੋਲਾਈ ਲੇਯਕਿਨ ਨੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ 29 ਜੂਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਚੇਖਵ ਦੇ 1886 ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫੁਟਕਲ ਕਹਾਣੀਆਂ (Пёстрые рассказы) ਵਿੱਚ (ਉਪਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ 2-14 ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ (1891-1899) ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਛਪੀ  ਸੀ।
ਪਲਾਟ
ਇਵਾਨ ਚੇਰਵਿਆਕੋਵ, ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਛਿੱਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਨਰਲ ਬ੍ਰਿਜਹਾਲੋਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਛਿੱਕ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੋਲ਼ੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿ ਉਹ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਝਿੜਕਾਂ ਖਾ ਕੇ, ਚੇਰਵਿਆਕੋਵ ਘਰ ਪਰਤਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦਬਾਉ ਹੇਠਾਂ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਯੋਤਸਨਾ ਕੇਸ਼ਵ ਭੋਲੇ
ਜਯੋਤਸਨਾ ਕੇਸ਼ਵ ਭੋਲੇ ਨੂੰ ਜਯੋਤਸਨਾਬਾਈ ਭੋਲੇ (11 ਮਈ 1914 – 5 ਅਗਸਤ 2001), ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਮਰਾਠੀ ਸਟੇਜ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਪਦਮਾਬਾਈ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਅੰਧਲਿਆਚੀ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ
ਭੋਲੇ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਨਿਧੀ ਮਾਸਟਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ ਫੁਲੰਬਰੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਨਾਟਕ ਗੀਤ ਬੋਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਬੋਲਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਜਯੋਤਸਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਮਈ 1914 ਨੂੰ ਗੋਆ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਕੇਲੇਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਧਾਬਾਈ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਕੇਲੇਕਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਚੌਦਾਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਸੰਗੀਤ ਵੱਲ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਗ੍ਰੇਡ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਗਿਰੀਜਾਬਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਵੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਯੋਤਸਨਾ ਲੈਮਿੰਗਟਨ ਰੋਡ ' ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਉਥੋਂ ਦੇ ਮਿਉਂਸਪਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸੀ। ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣਾ ਉਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਬ੍ਰੇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।
ਗਿਰੀਜਾਬਾਈ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਵਿਲਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਜੋਤਸਨਾਬਾਈ ਨੇ ਵੀ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਖਾਦਿਮ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਸਕੂਲ ਗਾਇਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਬੰਬਈ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਬਾਲ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਉਹ ਰਾਗ ਅਧਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਗਾਉਣਾ
ਜਯੋਤਸਨਾਬਾਈ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵਰਾਵ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1932 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਧਣ ਲੱਗੀ। ਕੇਸ਼ਵਰਾਵ ਦੇ ਮੰਜੀ ਖ਼ਾਨ, ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਬੁਵਾ ਵਾਜ਼ੇ, ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਰਾਓ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਜਯੋਤਸਨਾਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਭਿੰਡੀਬਾਜ਼ਾਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਸਾਇਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਬੀ.ਆਰ ਦੇਵਧਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੋਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਯੋਤਸਨਾਬਾਈ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਲ, ਸੁਰ, ਖ਼ੁਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਸੂਖਮ ਸੰਗੀਤਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਗੋਰਖ ਕਲਿਆਣ, ਭੀਮ, ਮਧਮ ਸਾਰੰਗ, ਸ਼ੁੱਧ ਭਟਿਆਰ, ਸ਼ਾਮਕਲਿਆਣ, ਜਲਧਰ-ਕੇਦਾਰ ਆਦਿ ਰਾਗ ਜੋਤਸਨਾਬਾਈ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। alt=A listing of broadcast program from Delhi station of AIR which includes songs from Jyotsna Bhole|thumb| ਮੰਗਲਵਾਰ, 16 ਸਤੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ (ਏਆਈਆਰ) ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜਯੋਤਸਨਾ ਭੋਲੇ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, 14 ਸਤੰਬਰ 1958 ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਜਯੋਤਸਨਾਬਾਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੇਸ਼ਵਰਾਵ ਨਾਲ ਜਨਵਰੀ 1932 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ - ਕਿਸ਼ੋਰ (ਬੀ. ਨਵੰਬਰ 1932), ਸੁਹਾਸ (ਬੀ. ਅਗਸਤ 1935), ਅਨਿਲ (ਬੀ. ਅਪ੍ਰੈਲ 1938) ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ - ਵੰਦਨਾ (ਜਨਮ 1945) ਸੀ। ਭੋਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ (ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ) ਬਾਰੇ ਲਿਖੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
ਜਯੋਤਸਨਾਬਾਈ ਦੀ ਮੌਤ 5 ਅਗਸਤ 2001 ਨੂੰ ਪੁਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 87 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਭੋਲੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੁਜਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਜਯੋਤਸਨਾ ਭੋਲੇ ਸਵਰੋਤਸਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਾਏ ਗਏ ਜ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2018 ਤੱਕ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2013 ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਜਯੋਤਸਨਾਬਾਈ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਾਗਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕਾ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਹਾਲ, ਜਯੋਤਸਨਾ ਭੋਲੇ ਸਭਾ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914
ਐਡਮਿਟਡ
ਐਡਮਿਟਡ ਇੱਕ 2020 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਡੌਕਯੂਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ -ਅਧਾਰਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਓਜਸਵੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਧਨੰਜੈ ਚੌਹਾਨ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਧਨੰਜੈ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਖ਼ੁਦ ਧਨੰਜੈ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
17ਵੇਂ ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਐਡਮਿਟਡ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ (60 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਉੱਪਰ) ਲਈ ਸਿਲਵਰ ਕਾਂਚ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ 68ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ (ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ) ਜਿੱਤਿਆ।
ਕਥਾਨਕ
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ, ਧਨੰਜੈ ਚੌਹਾਨ ਦੁਆਰਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੇਟ ਵਿਦਵਾਨ, ਧਨੰਜੈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਨੰਜੈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰਾਂ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਧਨੰਜੈ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਾਦਨ
ਪਿਨਾਕਾ ਮੀਡੀਆਵਰਕਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਲਗਭਗ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੀ ਹੈ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਓਜਸਵੀ ਸ਼ਰਮਾ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਹਨ, ਨੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਦਾਹਰਣ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ" ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਜਾਰੀ ਹੋਈ
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਦਿੱਖ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਲੌਕਡਾਊਨ ਕਾਰਨ, ਰਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 13 ਜੂਨ 2020 ਨੂੰ ਰੋਲਿੰਗ ਫਰੇਮਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ
ਐਡਮਿਟਡ ਨੇ 17ਵੇਂ ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਿਲਵਰ ਕਾਂਚ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਿਆ ਗਿਆ ਹੈ"। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 68ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਪੈਸ਼ਲ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ (ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ) ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।
ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਐਨ.ਐਫ.ਡੀ.ਸੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਗੋਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ; ਜਾਗਰਣ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਮੁੰਬਈ; ਬਾਇਓਸਕੋਪ ਗਲੋਬਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ; ਤਰੰਗ - ਦਿੱਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਈਰ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ; ਅਤੇ ਇਮਪੈਕਟ ਡੌਕ ਅਵਾਰਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਆਦਿ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮੇਰੁਗੂ ਨਾਗਾਰਜੁਨ
ਮੇਰੁਗੂ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਯੁਵਜਨ ਸ੍ਰਮਿਕਾ ਰਾਇਤੂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਵੇਮੁਰੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
1994 ਵਿੱਚ, ਮੇਰੁਗੂ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ, ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਮੇਰੁਗੂ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਉਹ ਵਾਈਐਸ ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਰੈੱਡੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਸਸੀ, ਐਸਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਯੁਵਜਨ ਸ੍ਰਮਿਕਾ ਰਾਇਤੂ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ (ਵਾਈਐਸਆਰਸੀਪੀ) ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ।
ਮੇਰੁਗੂ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਵਾਈਐਸਆਰਸੀਪੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਨੇ ਵਾਈਐਸਆਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਐਸਸੀ ਸੈੱਲ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ YSRCP ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਵੇਮਰੂ ਹਲਕੇ, ਗੁੰਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ YSRCP ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ( ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ) ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਰਾਓ
ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਰਾਓ ( Telugu  ), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਡਪੇਟਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਾਲਗੁੜੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ
ਮਾਲਗੁੜੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ (2000) ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਲਿਖੇ ਚਾਰ ਛੋਟੇ ਮਾਲਗੁੜੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਹਨ:
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਲਘੂ-ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ
ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਇਹੀ ਅਗੇ ਜਾ ਕੇ ਡਾਰਵਿਨ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ ਬਣੀ। ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਸਬੰਧੀ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ‘ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ‘ ਤੇ ‘ਯੋਗਤਮ ਦਾ ਬਚਾਅ’ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1859 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ’ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ, 1859 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਛਪ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਤੇ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਐਂਗਲਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸਦਾ ਤੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਤੇ ਇਕੋ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੀਵ ਸਦਾ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉਪਰਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਤਪਤੀ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ‘ਏਪ’ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਧੜ ਉੱਪਰ ਡਾਰਵਿਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਖਿੱਲੀ ਉਡਾਈ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਤੁਲਾਧਰ
thumb|ਦੇਵੀ ਤਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ 1961. thumb|Nunnery srmcri ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਕਾਠਮੰਡੂ. ਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਤੁਲਾਧਰ  (21 ਮਈ 1931 – 27 ਜੁਲਾਈ 2012) ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੀਵੀਂ ਰਕਤ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ  ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤੰਤਾਲਿ (ਤਨਲਾਛੀ),ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤਰਿਰੁਣਾ ਮੰਨੇ ਤੁਲਾਧਰ ਇੱਕ ਲਹਾਸਾ ਨੇਵਾਰ ਵਪਾਰੀ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਧਰਮ ਮੰਨੇ ਤੁਲਾਧਰ 1918 ਵਿੱਚ ਸਵਇੰਭੂ ਸਿਖਰ ਦੀ ਮਰੰਮਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ।.
1930 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਕੁੱਝ ਹੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਣਾ ਸ਼ਾਸਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਲਈ,ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਜਿਆਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ।ਇਸਲਈ ਤਾਰਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ  ਅਨੌਪਚਾਰਿਕ ਸ਼ਿਕਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।.
1948 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ  ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਿੰਪੋਂਗ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੋਸੇਫ ਕਾਂਵੇਂਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ  ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।ਕਾਠਮੰਡੂ ਪਰਤ ਕੇ, ਉਹ ਕੰਨਿਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਈ. ਅਤੇ ਆਪਣੀ 10 ਵੀ ਜਮਾਤ ਪਾਸ  ਕੀਤੀ।1953 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ,ਭਾਰਤ,ਗਈ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਨੇਹਰੂ ਮੇਮੋਰਿਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਬਨਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮਿਡਵਾਇਫੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ  ਨਰਸ ਬਨਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤਸੀ   ਦੀ ਕੇਸੇ, ਕਾਠਮੰਡੂ ਵਿੱਚ 1934 ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੁਚਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਨਰਸ ਵਿਦਿਆਬਾਟੀ ਕਾਨਸਾਕਰ ਨੇ ਜਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਸੇਲਮਾ ਲਾਗੇਰਲੋਫ਼
ਸੇਲਮਾ ਓਟੀਲੀਆ ਲੋਵੀਸਾ ਲਾਗੇਰਲੋਫ਼ (20 ਨਵੰਬਰ 1858 – 16 ਮਾਰਚ 1940) ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਸੀ। 1909 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਨੀਲਜ਼ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਕੰਮ (Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige) ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਇਹ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 1914 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਅਕਸਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੀ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਪਨਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹੀ ਸੱਟ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹਾ ਲੰਗ ਮਾਰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਕਾਉਂਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੋਸਟਾ ਬਰਲਿੰਗ ਦੀ ਸਾਗਾ ਵਿੱਚ ਮੋਜੋਰਸ ਅਤੇ ਐਲੀਸੈਬੇਟ ਦਾ ਕ੍ਰਾਸ-ਕੰਟਰੀ ਭਟਕਣਾ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੋਲਕਸ਼ਚੂਲ ਸਿਸਟਮ, ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਰਬੇਕਾ ਆਏ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਲਮਾ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਵਲ ਥੌਮਸ ਮੇਨੇ ਰੀਡ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ "ਓਸੈਸੋਲਾ" ਸੀ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੇਲਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੇਖਕ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਇਆ।
1868 ਵਿੱਚ, 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ, ਸੇਲਮਾ ਨੇ ਬਾਈਬਲ ਪੜ੍ਹਨੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਬਾਈਬਲ ਨੂੰ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਲਵੇਗੀ। ਬੀਮਾਰੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਥੋਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੋਰ 17 ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸੇਲਮਾ ਲੈਜਰਲਫ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਦੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
1884 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਰਬੇਕਾ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੇਲਮਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸੇਲਮਾ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ 'ਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਲੈਜੇਰਲਫ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਥੇ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਇਲ ਸੈਮੀਨਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਉਸੇ ਸਾਲ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ
1919 ਵਿੱਚ, ਲੈਜੇਰਲਫ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਅਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਸਿਨੇਮਾ ਥੀਏਟਰ (ਸਵੀਡਿਸ਼: ਸਵੇਨਸਕਾ ਬਾਇਓਗਰਾਫਟੀਟਰਨ) ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣ ਗਏ। ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਕਟਰ ਸਜੇਸਟਰਮ, ਮੌਰਿਟਜ਼ ਸਟੀਲਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਜੀਸਟ੍ਰਮ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਲੈਜਰਲਫ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੈਮਰੇ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਵਿਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾਯੋਗ ਫ਼ਿਲਮ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਨਲਾਈਨ ਕਾਰਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1858 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940
ਲੈਸਬੀਅਨ ਨੇਸ਼ਨ
ਲੈਸਬੀਅਨ ਨੇਸ਼ਨ: ਦ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੱਲ 1973 ਦੀ ਰੈਡੀਕਲ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਲੋਚਕ ਜਿਲ ਜੌਹਨਸਟਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1969 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ ਦਿ ਵਿਲੇਜ ਵਾਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ
ਬੇਕੀ ਐਲ. ਰੌਸ ਨੇ ਦ ਹਾਊਸ ਦੈਟ ਜਿਲ ਬਿਲਟ: ਏ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨੇਸ਼ਨ ਇਨ ਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ, ਜੋ ਲੈਸਬੀਅਨ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪਤਵੰਤਾ ਦੋਸਤ
"ਇੱਕ ਪਤਵੰਤਾ  ਦੋਸਤ" (Знакомый мужчина) ਐਂਟਨ ਚੈਖ਼ਵ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ (ਪੁ. 3 ਮਈ) 1886 ਨੂੰ ਓਸਕੋਲਕੀ (ਅੰਕ ਨੰ. 18) ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦਰਦ" (Немножко боли) ਅਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਅ. ਚੈਖ਼ਵ (А. Чехонте). 6 ਜੁਲਾਈ (ਪੁ. 23 ਜੂਨ) ਨੂੰ ਇਹ ਨੋਵੋਸਤੀ ਦਨਿਆ (ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ) ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪੀ। ਨਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਸਨੂੰ ਚੈਖ਼ਵ ਨੇ 1899-1901 ਵਿੱਚ ਅਡੌਲਫ਼ ਮਾਰਕਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੁਚੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਕਟਰ ਬਿਲੀਬਿਨ ਦੀ ਚੈਖ਼ਵ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ੀ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ: "[ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ] ਕਿ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੈਸੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੈਖ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਮਹੂ
ਮਹੂ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਗਰ', ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਇੰਦੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛਾਉਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਛਾਉਣੀ, ਜੋ ਕੀ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਇੰਦੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਪੁਰਾਣੀ ਮੁੰਬਈ-ਆਗਰਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵੱਲ ਨੂੰ ਸਥਿਤ ਹੈਂ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਗਰ'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 'MHOW' ਦਾ ਅਰਥ M (ਮਿਲਿਟਰੀ)  H (ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ) Of (ਔਫ)  War(ਜੰਗ) (ਜੰਗ ਦੇ ਲਈ ਮਿਲਟਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ) ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਇੱਕ ਪਿਛੋਕੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਮਹੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਮਹੂ ਗਾਓਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਉਂਦੋ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਸੀ। 1818 ਵਿਚ ਬਣੀ ਛਾਉਣੀ ਨੂੰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਮਹੂ ਛਾਉਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਸਰ ਜੌਹਨ ਮੈਲਕਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ MOW ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ ਦੇ 1918 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ  ਦਾ 'ਐੱਮ.ਏ.ਯੂ.' ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਵਜੋਂ ਇਸ ਛਾਉਣੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 1823 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ( ਜ਼ਿਕਰ: ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਐਡਵਰਡ ਸਕੁਇਬ ਦੀ ਚਿੱਠੀ)।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1818 ਵਿੱਚ ਜੌਹਨ ਮੈਲਕਮ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਲਕਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਦਸੌਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਮੰਦਸੌਰ ਜੋ ਕੀ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਮਰਾਠਾ ਮਹਾਰਾਜੇ ਸਨ। ਜੌਹਨ ਮੈਲਕਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ 21 ਦਸੰਬਰ 1817 ਨੂੰ ਮਹਿਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਸੰਘ ਦੇ ਹੋਲਕਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਲਕਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਮਹੂ ਦੱਖਣੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ 5ਵੇਂ (ਮਹੂ) ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਸਬਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜਾਵ ਰਖਦਾ ਹੈ।
ਮਹੂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸੀ। ਆਖਰ ਕਾਰ ਮਹੂ ਦਾ ਇੰਦੌਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰੌਡ (ਵਿਆਪਕ) ਗੇਜ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਹੈ ਪਰ ਨਿਯਮਤ ਰੇਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਨਪਵ ਕੁਟੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਲਵਾਯੂ
ਮਹੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣਾ ਮੌਸਮ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਸਮ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਅਤੇ ਠੰਡੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 43 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ 4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇ census, ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 85,023 ਸੀ। ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 54% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ 46% ਹਨ। ਮਹੂ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 72% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 59.5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ; ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 78% ਹੈ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ 65% ਹੈ। ਮਹੂ ਛਾਉਣੀ ਛਾਉਣੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 81,702 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 43,888 ਪੁਰਸ਼ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 37,814 ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ 2011 ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।
0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 9308 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਹੂ ਕੈਂਟ (ਸੀਬੀ) ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 11.39% ਹੈ। ਮਹੂ ਛਾਉਣੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 931 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਹੂ ਦੀ ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 862 ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਹੂ ਛਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 918 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 908 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਮਹੂ ਕੈਂਟ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 85.78% ਹੈ; ਜੋ ਕਿ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 69.32% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਂ। ਮਹੂ ਕੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਲਗਭਗ 90.42% ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 80.37% ਹੈ।
ਛਾਉਣੀ
1818 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮਹੂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੱਕ, ਮਹੂ ਦੱਖਣੀ ਫੌਜ ਦੀ 5ਵੀਂ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਮਹੂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਣਗਹਿਲੀ ਅਤੇ ਉਮਰ/ਸਮੇਂ ਕਾਰਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜੌਗਰਜ਼ ਪਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ; ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ,ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ ਟੈਲੀਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (MCTE) ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਵਾਰ ਕਾਲਜ ।
ਇਹਨਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਹੂ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਆਰਮੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਮਾਂਡ ਜਾਂ ਆਰ.ਟੀ.ਆਰ.ਏ.ਸੀ.(ARTRAC) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਰ.ਟੀ.ਆਰ.ਏ.ਸੀ. 1991 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਮਹੂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਮਲਾ ( ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਅਫਸਰ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਇਨ ਚੀਫ (ਜੀਓਸੀ-ਇਨ-ਸੀ) ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਸਨ ਜੋ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ (ਸੀਓਏਐਸ) ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੀਓਸੀ-ਇਨ-ਸੀ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਏ.ਐੱਸ. ਕਾਲਕਟ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਸ ਕੀਪਿੰਗ ਫੋਰਸ (IPKF) ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਰ.ਟੀ.ਆਰ.ਏ.ਸੀ. ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਮੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਐਮ. ਸੀ.ਟੀ.ਈ.(MCTE) ਦੇ ਆਲ ਆਰਮਜ਼ ਵਿੰਗ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ (BMH) ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ
ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕਮਾਂਡੋ ਵਿੰਗ ਬੇਲਗਾਮ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਫੌਜ਼ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜੀ (ਆਰਮੀ ਮਾਰਕਸਮੈਨਸ਼ਿਪ) ਯੂਨਿਟ (ਏ.ਐੱਮ.ਯੂ.) ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕਈ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸੈਮ ਮਾਨੇਕਸ਼ਾ 1955-56 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਸਨ। ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਪੀਐਨ ਅਨੰਤਨਾਰਾਇਣਨ।
ਮਿਲਟਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਟੈਲੀਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (MCTE)
ਮਹੂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ, MCTE ਨੂੰ 1967 ਤੱਕ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਸਿਗਨਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੋਰ ਆਫ ਸਿਗਨਲ ਦਾ ਸਕੂਲ/ਯੂਨਿਵੇਰ੍ਸਿਟੀ ਹੈ। MCTE ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ, JCOS, NCOs ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਲਈ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਕੋਰਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੈਡੇਟਸ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵਿੰਗ (CTW) ਵਿਖੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਸੱਜਣ ਕੈਡਿਟਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੈਡਿਟਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਗਨਲ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ MCTE ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਮੌਜੂਦਾ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਨਾਇਰ, ਏ.ਵੀ.ਐਸ.ਐਮ. ਹਨ |
ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ
alt=|thumb|320x320px| ਜਾਮਗੇਟ ਮਹੂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ, ਜੋ ਕਿ ਹੇਂਠ ਲਿਖਿਤਹਨ:
ਆਵਾਜਾਈ
thumb| MHOW YDM-4 ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋ 52957 RTM MHOW ਪੈਸੇਂਜਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਲਾਈਨ, ਹੋਲਕਰ ਸਟੇਟ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ 1870 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਹੂ ਨੂੰ ਮੀਟਰ ਗੇਜ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੰਦੌਰ ਅਤੇ ਖੰਡਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ, ਮਹੂ-ਇੰਦੌਰ ਵਿਚਕਾਰ ਬਰਾਡ ਗੇਜ ਟ੍ਰੈਕ ਦਾ ਕੰਮ 2016 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਖੰਡਵਾ ਨੂੰ ਗੇਜ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੇਜ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ 1421.25 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮਹੂ ਕੋਲ ਰਤਲਾਮ ਡੀਜ਼ਲ ਲੋਕੋ ਸ਼ੈੱਡ ਵਿੱਚ YDM-4 ਮੀਟਰ ਗੇਜ (MG) ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਹਨ। ਪਾਤਾਲਪਾਨੀ ਕਲਾਕੁੰਡ ਘਾਟ ਸੈਕਸ਼ਨ 25 ਦਸੰਬਰ 2018 ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ
ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹਨ:
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:All articles containing potentially dated statements ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ
ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀ ਪੀ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ 1958 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚੀਨ ਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ (ਪੀ ਆਰ ਸੀ) ਦੀ ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਸੀ। ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਮਿਊਨਜ਼ ਦੇ ਗਠਨ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਨਾਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੱਜੇਪੱਖ -ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੇ ਅਤਿਕਥਨੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੋਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਸਰਪਲੱਸ" ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਗਏ। ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੁਰਾਕੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਲਈ ਮਾੜੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਖਾਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ. ਇੱਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਨੁਮਾਨ 1ਕਰੋੜ 80 ਲੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਪਗ 3 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਮੌਤਾਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲਗਪਗ ਏਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਜਾਂ ਮੁਲਤਵੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਚੀਨੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਪੇਂਡੂ ਚੀਨੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਖੇਤੀ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਬਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਪੇਂਡੂ ਉਦਯੋਗੀਕਰਣ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਤਰਜੀਹ ਸੀ, "ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ...ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੇ ਠੱਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। " ਵੱਡੀ ਛਾਲ 1953 ਅਤੇ 1976 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸੁੰਗੜ ਗਈ ਸੀ। ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡਵਾਈਟ ਪਰਕਿਨਸ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ “ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਉੱਕਾ ਵਾਧਾ ਨਾ ਕੀਤਾ. . . ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਪਈ ਤਬਾਹੀ ਸੀ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਵਤਾ ਵਿਰੋਧੀ ਅਪਰਾਧ
ਪਿੱਛਲ ਪੈਰੀ
ਪਿੱਛਲ ਪੈਰੀ (  "ਪੁੱਠੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ"), ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੂਰੇਲ/ਚੁੜੈਲ/ਚੁਡੈਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਭੂਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛਲ ਪੈਰੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਦਾ ਚੁੜੈਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਪਿੱਛਲ ਪੈਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰੀ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਬਣਾਏ ਹੋਣ। ਪਿੱਛਲ ਪੈਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਿੱਛਲ ਪੈਰੀਆਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਬਚਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਹੱਥ ਗਵਾਹ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਛਲ ਪੈਰੀ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹ ਮਾਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਤੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਪੀਟਰ ਜੇ. ਰੈਟਕਲਿੱਫ
ਸਰ ਪੀਟਰ ਜੌਹਨ ਰੈਟਕਲਿੱਫ, ਐਫ.ਆਰ.ਐਸ., ਐਫ.ਮੇਡਸਕੀ (ਜਨਮ 14 ਮਈ 1954) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੈਦ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਨੈਫਰੋਲੋਜਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸਿਖਿਅਤ ਹੈ।  ਉਹ ਜੌਨ ਰੈਡਕਲਿਫ ਹਸਪਤਾਲ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨੂਫੀਏਲਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਫ਼ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮੈਡੀਸਨ 'ਦਾ ਇੱਕ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਡਾਕਟਰ ਸੀ, ਅਤੇ 2016 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਓਫ ਨੁਫੀਏਲਡ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਕ੍ਰਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲਡਵਿਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੈਂਸਰ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟਾਰਗੇਟ ਡਿਸਕਵਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਅਹੁਦਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ
ਰੈਟਕਲਿਫ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਮਈ 1954 ਨੂੰ ਲੈਨਕੇਸ਼ਾਇਰ ਵਿਲੀਅਮ ਰੈਟਕਲਿਫ ਅਤੇ ਐਲੀਸ ਮਾਰਗਰੇਟ ਰੈਟਕਲਿਫ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1965 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਰਾਇਲ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ।
ਉਸਨੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ 1972 ਵਿੱਚ ਗੌਨਵਿਲੇ ਅਤੇ ਕੈਯਸ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 1978 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਬਾਰਥੋਲੋਮਿਊਜ਼ ਹਸਪਤਾਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਬੀ. ਬੀ.ਚਿਰ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੇ ਫਿਰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਆਕਸੀਜਨਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ। ਉਸਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮਡੀ ਦੀ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
1990 ਵਿਚ, ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹਾਈਪੌਕਸਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਲੂਲਰ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੈਲਕਮ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1992 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਕਸ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਰਹੇ। 2002 ਵਿਚ, ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਨਫਿਲਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਨਫੀਲਡ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਫਿਓਨਾ ਮੈਰੀ ਮੈਕਡੌਗਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ
ਰੈਟਕਲਿਫ ਨੂੰ ਹਾਈਪੋਕਸਿਆ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਰੰਭਕ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਐਵਾਰਡ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਲੂਯਿਸ-ਜੇਨਟੇਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਵਾਈ ਲਈ (2009) ਕਨੈਡਾ ਗੇਅਰਡਨਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ (2010)
ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਲਿਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗ ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ (2016) ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਸਕਰ ਅਵਾਰਡ, ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਬੁਚਾਨਨ ਮੈਡਲ (2017)
ਮਾਸਰੀ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ (2018) ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਲਿਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਗ ਸੇਮੇਂਜ਼ਾ (2019) ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਜ਼ੀਓਲੌਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਕਿ ਸੈੱਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ।"
ਉਸ ਨੇ ਸੀ, ਨਾਈਟ ਕਲੀਨਿਕਲ ਦਵਾਈ ਸੇਵਾ ਲਈ 2014 ਨਿਊ ਸਾਲ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਪਾਵਨੀ ਰੈਡੀ
ਪਵਨੀ ਰੈੱਡੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Pavni Reddy), ਜਿਸਨੂੰ ਪਵਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫਿਲਮ ਥੁਨੀਵੂ (2023) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 5 ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਰਨਰ ਅੱਪ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ 'ਚਿੰਨਾ ਥੰਬੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੈੱਡੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਲੌਗਿਨ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤਮ ਚੰਦਮਾਮਾਲੋ (2013), ਵਜਰਾਮ (2015), 465 (2017), ਮੋਟਾ ਸ਼ਿਵਾ ਕੇਟਾ ਸ਼ਿਵਾ (2017), ਪ੍ਰੇਮਾਕੂ ਰੇਨਚੇਕ (2018), ਜੁਲਾਈ ਕੈਟਰੀਲ (2019), ਸੈਨਾਪਤੀ (2021), ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮੱਲੀ ਮੋਦਲੈੰਡੀ (2022) ਅਤੇ ਥੁਨੀਵੂ (2023)।
2023–ਮੌਜੂਦਾ:
ਪਵਨੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮੰਜੂ ਵਾਰੀਅਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਚਰਚਾ ਵਾਲੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਥੁਨੀਵੂ (2023) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਬੈਂਕ ਲੁਟੇਰੇ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਪਾਸਮਾਲਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2016 ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਜੋੜੀ ਨਵੰਬਰ 2016 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੰਗਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ, 2017 ਨੂੰ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਡੇਅ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। 17 ਮਈ 2017 ਨੂੰ, ਪ੍ਰਦੀਪ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਪੁਪਲਗੁਡਾ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ (ਕਿਤਾਬ)
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ ਪੁਸਤਕ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿਊਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੱਦੀ-ਪੁਸ਼ਤੀ ,ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ,ਰਿਆਇਤਾਂ, ਅਕੀਦਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ,ਰਹੁਰੀਤਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਵੀ ਕਰਾਉਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿਰਸੇ ਬਾਰੇ ਭਰਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਦਸ ਲੇਖ ਹਨ -ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਖੀਵਾਸ ਕਬੀਲੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ:ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕਯਾਨ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ,ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਾਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ
ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ,ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਅੰਸ਼ਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਲੇਖਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਜਾਇਜਾ਼ ਲੈਣ ਲੲੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੰਜ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, (ੳ) ਆਰੀਆਈ ਕਾਲ, (ਅ) ਇਸਲਾਮੀ ਦੌਰ,( ੲ) ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਾਲ, (ਸ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਲ, (ਹ) ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਖੀਵਾਸ ਕਬੀਲੇ
ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੰਖਿਆ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਨਾਬਦੋਸ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੱਖੀਵਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੱਖੀਵਾਸ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ੍ਹਾਂਸੀ, ਬਾਜੀਗਰ, ਓਡ, ਮਦਾਰੀ, ਮੀਰਾਸੀ, ਗਾਡੀ ਲੁਹਾਰ, ਬੱਦੋ, ਬਰੜ ਅਤੇ ਗਗੜੇ ਆਦਿ ਹੋਰ ਕਬੀਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ:ਨਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਕਾਸ
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੂਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਝੱਖੜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਉਤਰਾ ਚੜਾ ਵੇਖਣੇ ਪਏ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਧੁਨਿਕ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨੇ 10ਵੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ ਤੇ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਦੂਜੀਆਂ ਅਧੁਨਿਕ ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ-ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਵਰਤਮਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਡਾ:ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਕਾਲਿਕ ਭੇਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਨਾਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ(ਪੰਜਾਬੀ),ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤਲ/ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹੈ,ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਪੰਜਾਬੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਪਛਾਣ, ਜਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਲੋਕਯਾਨ /ਲੋਕਧਾਰਾ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਕਰੋੜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਉਹ ਮਾਣ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ। ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਨਿਰੋਲ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਵੱਡੇ ਸਰਦੇ ਪੁਜਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਹੀਣਤਾ ਭਾਵ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ ਨ੍ਰਿਤ,ਸੰਗੀਤ,ਨਾਟ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਦਿ ਕੋਮਲ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸਾ ਲੋਕਯਾਨ ਜਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸਰਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਰੰਗ ਉਘੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਤੇ ਆਰਥਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਜੋਰਦਾਰ ਤਬਦੀਲੀ, ਸਾਕਾਦਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਉਪ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਆਦਿ ਖਾਸ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕਯਾਨ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਲੋਕਯਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀਓ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਜੇਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਲੋਕ ਧਰਮ, ਲੋਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧੰਦੇ ਆਦਿ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਯਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਜਾਂ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਪੜੇ ਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ, ਪੇਂਡੂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ, ਸਭਿਆ ਤੇ ਅਸਭਿਆ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਪ੍ਰਗਟਾ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਣੇ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਯਾਨ ਦਾ ਤਸੁਵਰ  ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਲੋਕਯਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਹਿਮ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕਯਾਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਯਾਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਬੇਰੋਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਹੈ। ਲੋਕਯਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਦੇਣ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਠੀਕ ਇਤਿਹਾਸ ਲੋਕਯਾਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਯਾਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਖੌਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਬੋਲੀ ਦੁਆਰਾ ਮੌਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਲੋਕਯਾਨ ਦੀ ਵਾਣੀ ਵਿਲਾਸ ਸ੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਜਰੂਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਖੌਤਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਅਧਿਐਨ ਬਾਰੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੁੱਝ ਯਤਨ ਜਰੂਰ ਹੋਏ ਹਨ,ਪਰੰਤੂ ਹਣ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਘੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਏ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤ
ਲੋਕ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਹਨ। ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਖ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਉਪਲੱਬਧ ਨਾ ਹੋਣ। ਇੰਨਾ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਗੀਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਗੀਤ ਜਾਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਿਅਕ ਗੀਤ ਕੀਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਇਹ ਅਰਥ ਅਧੂਰੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਾਦਿਮ ਮਾਨਵ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਂ ਲੋਕ ਕੰਠ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸੈ਼ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਰੂਪ ਘੋੜੀਆਂ, ਸੁਹਾਗ, ਸਿੱਠਣੀਆਂ, ਲੋਰੀਆਂ, ਬੋਲੀਆਂ, ਮਾਹੀਆਂ, ਢੋਲਾਂ, ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਭੇਟਾਂ ਰੂਪ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰੂਪ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਪਰ ਦਰਜ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਤਾਂ ਜਾਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਲਿਅਸ ਘੁੰਮਣ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਜਨੌਰ ਬਾਤਾਂ ਅਤੇ ਡਾ:ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਬਾਤਾਂ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਦੀਆਂ' ਦੋਨੋ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਤਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਤਾਂ ਕਹਿਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਬੁਹਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਅਜਿਹਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਇੰਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੰਨਗੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਮਤ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸ੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆਂ ਜਾਦਾਂ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਸਰਵ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬੇਪਨਾਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਵਿਰਸਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜਣ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਬੁਝਾਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਝਾਰਤ ਜਾ ਬਾਤ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਕਲਪਨਾ ਸਾਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਰ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਪਾਸੋ ਹੁੰਗਾਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜਰਿਆ ਸੀ। ਬੁਝਾਰਤ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮੌਖਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁੰਝਲ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਅੜਾਉਣੀ/ਘੁੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੁਝਾਰਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਹੱਸ ਛਿਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਕੰਠ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਕੇ ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਕਾਫੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਸ੍ਰੇਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਬਹੁਪੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੰਡਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸੋਂਗਕੋਕ
ਮੂਲ
right|thumb|ਸੋਂਗਕੋਕ, ਕੋਪੀਆ ਜਾਂ ਪੇਸੀ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਥੇ [[ਨਮਾਜ਼|ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੌਰਾਨ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ]] ਕੋਪੀਆਹ (ਕੁਪੀਆ) ਨੂੰ ਮਜਾਪਹਿਤ ਕੁਲੀਨ ਫੌਜਾਂ ( ਭਯਾਂਗਕਾਰਾ ) ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹਿਕਾਯਤ ਬੰਜਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1663 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।  ਕੋਪੀਆ ਨੂੰ 1521 (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 1524) ਦੀ ਪਿਗਾਫੇਟਾ ਦੀ ਇਤਾਲਵੀ-ਮਾਲੇਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਫੀਆ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਕੁਪੀਆਹ ਹਿਕਾਯਤ ਇਸਕੰਦਰ ਜ਼ੁਲਕਰਨੈਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ, ਅਸਲ ਲਿਖਤ 1600 ਈ: ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ:
ਮਾਕਾ ਤਤਕਲਾ ਮੇਮਲੀਹਾਰਕਨ ਡਿਸੂਰੂਹਨੀਆ ਅਨਾਕਨੀਆ ਮੇਮਾਕਾਈ ਪਰਹੀਆਸਨ ਸੇਪਰਟੀ ਪਾਕੀਅਨ ਲਾਕੀ-ਲਾਕੀ ਡੈਨ ਡਿਕੇਨਾਕਨ ਕੇਪਦਾ ਕੇਪਾਲਨਿਆ ਕੁਪੀਆ ਰੋਸ ਯਾਂਗ ਕੀਮਾਸਨ । (ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਗੁਲਾਬੀ ਕੁਪੀਆ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। )
ਮਲੇਸ਼ੀਆਈ ਫੌਜ ਦੀ ਰਾਇਲ ਮਾਲੇ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਵਰਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਗੀਤਕੋਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਵਰਤਮਾਨ ਵਰਤੋਂ
thumb|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਦਸਤਾ (ਪਾਸਕੀਬਰਾ) ਆਪਣੀ ਵਰਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸੀ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੌਂਗਕੋਕ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਰਸਮੀ ਰਾਜ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਰਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਟੋਪੀ ਵਜੋਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਸੁਕਾਰਨੋ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੀਤਕੋਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਰਲੇਖ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਰਨੋ, ਮੁਹੰਮਦ ਹੱਟਾ ਅਤੇ ਆਗੁਸ ਸਲੀਮ ਵਰਗੇ ਪੇਸੀ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸੁਕਾਰਨੋ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪੇਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ - ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਦੇ ਕਾਲੇ ਵੇਲਵੇਟ ਪੇਸੀ - ਨੂੰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਟੋਪੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸੀ ਨੂੰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਲੇਸ ਗਾਰਡ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵਰਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸੀ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਪਾਸਕੀਬਰਾਕਾ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ: pasukan pengibar bendera pusaka ) ਜਾਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਵੀ ਪੇਸੀ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਵ ਬੈਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਦਾ ਪੇਸੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵੀ ਹੈ। ਬੇਟਾਵੀ ਲੋਕ ਸੋਂਗਕੋਕ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੈਮਪੁੰਗ ਸਵਾਹ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਬੇਟਾਵੀ ਚਰਚ ਸੇਵਾ ਦੌਰਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ।