cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕਾਵਯਦਰਸ਼ (ਗ੍ਰੰਥ)
ਆਚਾਰੀਆ ਦੰਡੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਖ: ਕਾਵਯਦਰਸ਼ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ
ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੰਡੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੰਡੀ ਇਕ ਸਫਲ ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਕਾਵਯਦਰਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਕਾਵਯਦਰਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਦੁਆਰਾ ਦੰਡੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਉੱਪਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟੀਕੇ ਇਸਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੋਣ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਦੰਡੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਖੁਦ ਲਿਖੀਆਂ।
ਪੈਨਕਰੀਅਸ
ਪੈਨਕਰੀਸ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Pancreas) ਹੱਡੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਚਣ ਅਤੇ ਐਂਡੋਕ੍ਰਾਈਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਸੁਲਿਨ, ਗਲੁਕਾਗੋਨ, ਅਤੇ ਸੋਮਾਟੋਸਟਾਟਿਨ ਵਰਗੇ  ਕਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਾਰਮੋਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਰਸ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਐਂਡੋਕ੍ਰਾਈਨ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਚਕ ਐਨਜਾਈਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਘੂ-ਆਂਤੜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਐਨਜਾਈਮ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਨਕਰੀਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗ
ਮਲਕਪੁਰ ਕੰਬੋਆਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੌਨ ਓਸਬਰਨ
ਜੌਨ ਜੇਮਜ ਓਸਬਰਨ (12 ਦਸੰਬਰ 1929 – 24 ਦਸੰਬਰ 1994) ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ, ਐਕਟਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ excoriating ਗੱਦ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਤੀਬਰ ਆਲੋਚਕੀ ਰੁਖ਼ ਦੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਖਸ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ 1956 ਦੇ ਨਾਟਕ Look Back in Anger ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ( প্রতিমা বন্দ্যোপাধ্যায়  ) (21 ਦਸੰਬਰ 1934 – 29 ਜੁਲਾਈ 2004) (ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਚੈਟਰਜੀ ਉਰਫ਼ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਵਜੋਂ ਜਨਮ) ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1940, 50 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, 60 ਅਤੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਬਹੇਰਕ ( বাহেরক  ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ ), ਬਿਕਰਮਪੁਰ (ਹੁਣ ਮੁਨਸ਼ੀਗੰਜ), ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼। ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਨੀ ਭੂਸ਼ਣ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕਮਲਾ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਭਬਾਨੀਪੁਰ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਾਲੀ ਘੋਸ਼ਾਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ 1945 ਵਿੱਚ ਸੇਨੋਲਾ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ "ਅਮਲਾ ਕਿਰਨੇ" ਗੀਤ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 1952 ਵਿੱਚ ਦਵਿਜੇਨ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੀਤ "ਹੇ ਚਾਰੁਪੂਰਣੋ ਸੋਮੋਸ਼ਿਖੋਰਿਣੀ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ " ਸੁਨੰਦਰ ਬਾਈ " ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਧੀਰ ਲਾਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ " ਤੋਤੀਨੀ ਅਮੀ, ਤੁਮੀ ਸੁਦੂਰੇਰ ਚੰਦ " ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਉਸਨੇ 65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਗੈਰ-ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
1986 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਿਓ ਕੁਮਾਰ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਅਤੇ 29 ਜੁਲਾਈ 2004 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰਾਏਕਿਸ਼ੋਰੀ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਮਰਨਾਥ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।
ਹੋਰ
ਸੰਗੀਤਕ ਓਪੇਰਾ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਵੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੰਗੀਤਕ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ:
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004
ਰਿਜਵੇ, ਆਇਓਵਾ
ਰਿਜਵੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਆਇਓਵਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਓਵਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਗੈਰੀ ਬੁੱਟਰ
ਗੈਰੀ ਬੁੱਟਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੰਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜੰਤੂ
ਜੰਤੂ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਐਨੀਮਲ (Animalia, ਐਨੀਮੇਲੀਆ) ਜਾਂ ਮੇਟਾਜੋਆ (Metazoa) ਜਗਤ ਦੇ ਬਹੁਕੋਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਂਦਰਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਯੋਜਨਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ (metamorphosis) ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚੀਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਜੰਤੂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਤੌਰ ਤੇ ਚੱਲ ਫਿਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਿਆਦਾਤਰ ਜੰਤੂ ਪਰਪੋਸ਼ੀ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਜੀਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਗਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੇਰਗੇਏਵਿਚ ਪੁਸ਼ਕਿਨ (ਰੂਸੀ: Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин (6 ਜੂਨ [ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਈਲ: ਮਈ 26 ] 1799 – 10 ਫਰਵਰੀ [ ਪੁਰਾਣਾ ਸਟਾਈਲ: ਜਨਵਰੀ 29 ] 1837) ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਛਾਇਆਵਾਦੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਕੁਲੀਨ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਉਲੇਖਣੀ ਤੱਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਉਸਦਾ ਪੜਦਾਦਾ - ਅਬਰਾਮ ਗੈਨੀਬਾਲ - ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਏਕ ਦਾਸ ਵਜੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਈਸ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਰਸਕੋਏ ਸੇਲੋ ਲਾਏਸੀਅਮ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕਾਉਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਸਾਹਿਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਜਿਸ ਵਕਤ ਉਹ ਜਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਰਾਮਾ ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ, ਯੇਵਗੇਨੀ ਓਨੇਗਿਨ, ਲੜੀਵਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1825 ਅਤੇ 1832 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ 38 ਸਾਲ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਨੂੰ ਅਸੀਂ 5 ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। 26 ਮਈ 1799 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 1820 ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਾਲਕਾਲ ਅਤੇ ਅਰੰਭਕ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ। 1820 ਤੋਂ 1824 ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦਾ ਕਾਲ ਹੈ। 1824 ਤੋਂ 1826 ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਿਖੇਲੋਵਸਕੋਏ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। 1826 - 1831 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। 1831 ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ (29 ਜਨਵਰੀ 1837) ਤੱਕ ਦਾ ਕਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਦਾਈ ਰਿਹਾ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੂੰ ਜਾਰਸਕੋਏ ਸੇਲੋ ਦੇ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ‌ 1817 ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਕਵਿਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੌਜ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਫੌਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਫਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਗਰੀਨਲੈਂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੋਇਆ। ਅਜ਼ਾਦ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਓਡ ਟੂ ਲਿਬਰਟੀ (ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਗੀਤ, 1817), ਚਾਦਾਏਵ ਲਈ (1818) ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1819) ਵਰਗੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯੇਕਾਤੇਰੀਨੋਸਲਾਵ, ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਅਤੇ ਕਰੀਮੀਆ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੂਬ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਖੂਬ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਵੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਰਾਏਵਸਕੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਅਤੇ ਕਰੀਮੀਆ ਗਏ। ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਦੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਬਾਇਰਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੋਏ। ਸੰਨ‌ 1823 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓੱਦੇਸਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਓੱਦੇਸਾ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜਦੀਕੀ ਰਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀ ਇੱਕ ਸੇਰਬ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਇਟਾਲੀਅਨ ਪਤਨੀ ਅਮੀਲਿਆ ਰਿਜਨਿਚ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਾਉਂਟੈੱਸ ਵੋਰੋਨਤਸੋਵ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਵੀ ਦੋਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਕਾਉਂਟੈੱਸ ਤੋਂ ਵਧ ਨੇੜਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਮਿਖਾਏਲੋਵਸਕੋਏ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰੂਸ ਦੇ ਇਸ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਉੱਤਰੀ ਕੋਨੇ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੇ ਜੋ ਦੋ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਕੱਲੇ ਰਹੇ। ਤੇ ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੇਵਗੇਨੀ ਓਨੇਗਿਨ ਅਤੇ ਬੋਰਿਸ ਗੋਦੂਨੋਵ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਓੜਕ ਸੰਨ‌ 1826 ਵਿੱਚ 27 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਨੂੰ ਜਾਰ ਨਿਕੋਲਸ ਨੇ ਨਿਰਵਾਸਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਸੱਦ ਲਿਆ। ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਕਹੀ ਚਾਲ ਦੀ ਬਾਬਤ ਪੁੱਛਿਆ ਵੀ ਜਿਸਦੀ ਬਦੌਲਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਵਾਸਨ ਭੋਗਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਸੱਤਾ ਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੱਕੀ ਬਣੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੈਂਸਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ, ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿਹਾ। ਸੰਨ‌ 1828 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਚ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦੀ ਭੇਂਟ ਨਾਤਾਲੀਆ ਗੋਂਚਾਰੋਵਾ ਨਾਲ ਹੋਈ। 1829 ਦੇ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਤਾਲੀਆ ਅਗੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰਖਿਆ। ਅਨੇਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਨ 1831 ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਾਤਾਲੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਸ਼ਕਿਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਬੱਦੋਵਾਲ
ਬੱਦੋਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੀਰਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੀਰਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇੱਥੋ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਤੀਰਗੜ੍ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੂ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੀਰਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭੰਗਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਟੈਰੇਟੋਮਾ
ਟੈਰੇਟੋਮਾ ਇੱਕ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਲਾਂ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਟਿਊਮਰ ਹਨ| ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਡਾਸ਼ਯ, ਅੰਡਕੋਸ਼, ਜਾਂ ਟੇਲਬੋਨ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਜੇ ਟਿਊਮਰ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੱਛਣ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ| ਇੱਕ ਟੈਸਟੀਕੂਲਰ ਟੈਰੇਟੋਮਾ ਇੱਕ ਦਰਦ ਰਹਿਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗਿੱਲੀ ਹੈ। ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਮੱਸ, ਟੈਸਟੀਕੂਲਰ ਮੱਸ, ਜਾਂ ਹਾਈਡਰੋਪਸ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ|.
ਟੇਲਬੋਨ, ਟੈਸਟਟੀਕੂਲਰ, ਅਤੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਟੇਰਾਟੋਮਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਰਜਰੀ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਟੈਸਟਿਕੁਲਰ ਅਤੇ ਪਜੰਨਾ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਟੇਰਾਟੋਮਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਟੈਰਾਟੋਮਸ 30,000 ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 1 ਵਿੱਚ ਟੇਲਬੋਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਟਿਊਮਰ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਡਕੋਸ਼ਕ ਟੈਰਾਟੋਮਸ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਟਿਊਮਰ ਦੀ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ-ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੈਸਟਿਕਉਲਰ ਟੈਰਾਟੋਮਾ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧੇ ਟੈਸਟਿਕਉਲਰ ਕੈਨ੍ਸਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ "ਰਾਖਸ਼ਸ" ਅਤੇ "ਟਿਊਮਰ" ਲਈ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ।
ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਟੈਰੇਟੋਮਾਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁ, ਬੱਚਿਆਂ, ਅਤੇ ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਦੇ ਅਕਸਰ ਟੈਰੇਟੋਮਾਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ, ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ, ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਇਮੇਜਿੰਗ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਸਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਰੂਣ ਵਾਲੇ ਟੈਰੇਟੋਮਾ ਸੇਕ੍ਰੋਕੋਸੀਜੀਅਲ ਟੈਰੇਟੋਮਾ ਹਨ (ਔਲਟਮੈਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ I, II, ਅਤੇ III) ਅਤੇ ਸਰਵਾਈਕਲ (ਗਰਦਨ) ਟੈਰੇਟੋਮਾ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਐਮਨਿਓਟਿਕ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੈਰੇਟੋਮਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਲਟਰਾਸਾਉਂਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੈਰੇਟੋਮਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਲਟਾਸਾਊਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਈ, ਗਰਭਵਤੀ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਐੱਮ ਆਰ ਆਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ
ਟੈਰੇਟੋਮਾ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਟਿਊਮਰ (ਨਾੜੀ ਚੋਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ) ਰਾਹੀਂ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਖੂਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾੜੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਨਾਲ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਟੈਰੇਟੌਮਾਸ ਐਨ-ਮਿਥਾਇਲ-ਡੀ-ਐਂਸਪਾਰਟੇਟ (ਐਨਐਮਡੀਏ) ਰੀਸੇਪਟਰ ਇਨਸੈਫੇਲਾਇਟਿਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਉਨ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਟੈਰੇਟਾਮਾ ਵਿੱਚ ਐਨ ਐਮ ਡੀ ਏ ਦੇ ਨਾਲ ਬੀ ਸੈੱਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉੱਥੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀਗਰੋਥ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਪੱਕ ਟੈਰਾਟੋਮਾ
thumb|ਮੀਡੀਏਸਟੀਨਮ ਦੇ ਪਰਿਪੱਕ ਟੈਰਾਟੋਮਾ।
ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਭੂਰੇ ਵਾਲਾ
ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਨੌਸ਼ਾਹ ਗੰਜਬਖਸ਼ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਸ਼ਾਹੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ 1552 ਈ: ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਯਦ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਹਸਨ ਹਾਜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬੀਬੀ ਜਿਉਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਘੱਘਾਂਵਾਲੀ ਫਾਲੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਹੱਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਹਿੰਮ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹਾਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ। ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਲੀਆਤ ਨੌਸ਼ਾਹ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ 906 ਪੰਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ੇਅਰ ਹਨ।
ਰਚਨਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
'''ਜੋ ਚਾਹੇ ਜੱਗ ਜੀਵਣਾ ਤਾ ਜਾਗ ਅੰਧਾਰੀ ਰਾਤ,
ਅੰਧੇਰੇ ਮੂੰਹ ਪਾਈਏ ਨੌਸ਼ਾਹ ਆਬਿ -ਹਯਾਤ।
ਗਾਰਡਨ ਆਫ਼ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਗਾਰਡਨ ਆਫ਼ ਸਪ੍ਰਿੰਗਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਇੱਕ ਸੈਰਗਾਹ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਪਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਸੈਕਟਰ 53 ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 10 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਜੈਰੀ ਲੀ
ਕਰੀਅਰ
ਲੀ ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 ਵਿਚ ਮੀ ਟੂ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਸ਼ੋਅ 'ਚ ਫੈਸ਼ਨ-ਵਾਕ ਲਈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਏ.ਐਮ. ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਫ਼ੀਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿਚ ਮਾਡਲ ਮਹੇਮਜ਼ ਦੇ 'ਮਾਡਲ ਆਫ ਦ ਮੰਥ' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਲੀਸ਼ਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਵਿਉ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਫਰਵਰੀ / ਮਾਰਚ 2019 ਦੇ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਏ.ਟੀ. ਐਂਡ ਟੀ. ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਮੇਬਲੀਨ, ਅਰਬਨ ਡੇਅ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ, ਰੇਵਲੋਨ, ਵਿਨਸ ਕੈਮੂਟੋ, ਬੌਬੀ ਬ੍ਰਾਊਨ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ, ਲ ਓਰਲ ਪੈਰਿਸ, ਵਿਵੀਅਨ ਹੂ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਲੈਂਕੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਫ਼ਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਲੀ ਨੇਟਫਲਿਕਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਡੇਟਿੰਗ ਅਰਾਉਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੁਲਿੰਗੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ।  ਅਥਾਰਟੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ ਲੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ "ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਔਰਤ" ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਸੈਂਟਰਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ ਟੂ ਵਾਚ" ਕਿਹਾ। ਇਨਲਾਈਫ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਲੀ 2020 ਵਿਚ ਨੂੰ "ਚੋਟੀ ਦੇ 12 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉੱਦਮੀਆਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।
ਲੀ ਸਾਲ 2014 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਬੁਜ਼ਫੀਡ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਬੁੱਕਸ ਵਰਟੀਕਲ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ   ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ "ਦ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਮੈਰੀਕਨ ਵਿਮਨ ਰਾਇਟਰ ਹੂ ਆਰ ਗੋਇੰਗ ਟੂ ਚੇਂਜ ਦ ਵਰਲਡ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰੀਡਰ ਡਾਈਜੈਸਟ ਅਤੇ ਮੈਕਸੁਨੇਏ'ਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਟਵੀਟ ਹਫਪੋਸਟ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਆਚਾਰੀਆ ਪੰਡਿਤ
ਜਨਮ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ 'ਦਾਖਾ' ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜੱਟ ਜਿਮੀਦਾਰ ਸ. ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਘਰ 13 ਸਤੰਬਰ 1888 ਨੂੰ ਹੋਇਆ 'ਦਾਖਾ' ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ 17 ਕਿਲੋ ਮੀਟਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਘੁੱਗ ਵੱਸਦਾ ਨਗਰ ਖੇੜਾ ਹੈ ਇਹ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋ ਉੱਨਤ ਪਿੰਡ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਮੋੜੀ 1445  ਈ ਵਿੱਚ ਗੁੱਜਰ ਅਤੇ ਹਮੀਰ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਜੱਟਾਂ ਨੇ ਗੱਡੀ ਸੀ ਤੇ 25 ਨਵੰਬਰ 1958 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਇਸ ਜੱਗ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਦਾ ਪੁੱਜਦਾ ਕਿਸਾਨ ਸੀ ਜੋ ਵਾਹੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਆਜ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਿੰਡ ਦਾਖਾ ਦੇ ਲੋਕ ਲੋੜ ਪੈਣ ਉਤੇ ਉਸ ਤੋ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਂਦੇ ਸੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰੁਚੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਡੀ. ਬੀ ਸਕੂਲ,'ਬੱਦੋਵਾਲ' ਤੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਤੋ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ 1903 ਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਐੰਟ੍ਰੈਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀ ਪਰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲਾਣੇ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।
ਵਿਆਹ
ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਉਦੇ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸੀ ਰਘਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਰਘੂਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਸਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬੀਬੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਪੈਂਦਾ ਹੋਏ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਚਾਰਨ ਦਾ ਮਹਾਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਰਜ ਉਮਰ ਭਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਧਿਐਨ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਅਦਭੁੱਤ ਬੁਧੀ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਸ੍ਰੰਕਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਡ ਪੰਡਿਤ ਸੀ ਸੰਨ 1934 ਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੁਣ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ) ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਕਾਲਜ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਕਲਾਸ ਨੂੰ ਪੜਾਉਦੇ ਸੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਵਿਆਕਰਣ ਪੰਚਾਇਤ, * ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਸਟੀਕ
ਹਵਾਲੇ
1 ਸ਼ਮਸੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ਕ, ਜਪ ਨਿਸ਼ਾਨ, 1951 ਭੂਮਿਕਾ ਪੰਨਾ 27 2 ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਮਦੇਵ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਾਰੀ ਕੋਸ, ਜਲੰਧਰ, 1964 ਪੰਨਾ 94 3ਪਿੰਡ ਦਾਖਾ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜਮਾਂਦਾਰ (1878-1952) 4ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਲਵਾ, ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ 1954, ਭੂਮਿਕਾ ਸਫਾ 130-132 5 ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਲਵਾ, ਪੰਨਾ 131 6 ਸ. ਸੁਰੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਨੁਸਾਰ। 7 ਪੰਡਿਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾਖਾ ਦੀ ਲੜਕੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵੇ ਦਰ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸੀ 8 ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1959, ਜਾਣ - ਪਛਾਣ।।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਬੂ (ਵਰਜਣਾਵਾਂ)
ਟੈਬੂ: ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਮਨਾਹੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪਵਿਤਰ ਹੈ ਜਾਂ ਸਰਾਪਿਆ ਕਿ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਗਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਬੂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰ ਸਮੁਦਾਏ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟੈਬੂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੁੱਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪਵਿਤਰ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਿੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੈਬੂ ਤੋੜਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।
ਕਬੀਲਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਟੈਬੂ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਟੈਬੂ ਕਿਸੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਟੈਬੂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੋਲੀਨੀਸ਼ੀਅਨ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕਪਤਾਨ ਕੁੱਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਾਂਤ ਸਾਗਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਟਾਗਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ 1771 ਈ. ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਪਹੁੰਚਤਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਆਦਮ ਲਈ ਕਿਸੇ ਅਦਿੱਖ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੱਬੀ ਜਾਂ ਮਾਨਵੀ ਹੁਕਮ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।
ਟੈਬੂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਣ-ਲਿਖਤ ਜ਼ਾਬਤਾ ਕਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨਾਹੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਧਾਰਮਕ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ,ਮਨਾਹੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਭੈਅ ਮਿਥਦੇ ਹਨ। ਦਾਨਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜ਼ਾਹਰਾ ਭੈਅ ਜੋ ਕੇ ਵਰਜਿਤ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕੇ ਟੈਬੂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਵਰਜਿਤ ਸਿਮਾਵਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਤੇ ਕਰੋਪੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਦਮਾਨ ਟੈਬੂ ਦਾ ਮੂਲ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਟੈਬੂ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਪੱਖ, ਪ੍ਰਾਰੰਭਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਤੰਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਤਾਬੂ: ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਉਧਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਕ ਨਿਯਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਾਜ ਇਹ ਕਿਆਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਾਬੂ ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੂਲ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣਾ, ਮਨੁੱਖ ਵੱਲੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਧਾ ਜਾਣਾ ਆਦਿ, ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਤਾਬੂ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਬੂ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗਊ ਹੱਤਿਆ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤਾਬੂ ਹੈ।
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ
ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਤੀ ਗਊ ਦਾ ਮਾਸ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਜਾਤੀ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਤਾਬੂ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ- ਸਿੱਖ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਤਾਬੂ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ, ਹੁਕਾ,ਚਿਲਮ,ਤਮਾਕੂ ਪੀਣਾ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਮਹਿਮਾਨ ਨਿਮਾਜ਼ੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ,ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਆਪਣੀ ਪ੍ਭੂ-ਪੂਜਾ ਢੋਲਕ, ਛੈਣੇ ਜਾਂ ਟੱਲੀਆਂ ਵਜਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ, ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਧੁਨਾਂ ਵਿਵਰਜਿਤ ਹਨ। ਹਲਾਲ ਕੀਤਾ ਕੁੱਕੜ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਝਟਕਾਏ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਮਾਸ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਾਸ ਨੂੰ ਗੋਸ਼ਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਗੋਸ਼ਤ ਨੂੰ ਮਾਸ। ਜਿਸ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਸਨੂੰ 'ਕਟਵੀ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ 'ਪਤੀਲਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ।ਮਾਸ ਦਾ ਰਸਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ੋਰਬਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖ ਇਸਨੂੰ ਤਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਸ਼ਤ ਦੀਆਂ ਬੋਟੀਆਂ ਵੀ ਮੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਲਣ ਟਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਟਾਸ ਵਿਚੋਂ ਹੱਥ ਵਧਾ ਵਧਾ ਖਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਘੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕੋ ਹੀ ਕਟੋਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ-ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ 'ਜੂਠ' 'ਸੁੱਚ' ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤ ਰਿਹਾ।
ਹੋਰ ਆਮ ਵਰਜਣਾਵਾਂ
ਜਣੇਪੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ ਦਾ ਹਿੱਲਣਾ ਜੁਲਣਾ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੂਆ ਦੇਖਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਖੁਰਚਣੀ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮੌਤ ਜਾਂ ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਂਏਂ ਪਏ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ, ਜਾਨ ਜ਼ੋਖ਼ਮ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਸੱਸ-ਨੂੰਹ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣਾ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸਾਵਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰਹ ਸੱਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਲੱਗੇਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਸ ਲਈ ਭਾਰੂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਟੈਬੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਉਹੀ ਗੱਲ ਦੂਜੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਟੈਬੂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਟੈਬੂਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੇਠ ਲਿਖਤ ਹੈ:
1. ਗਰਭਪਾਤ(Abortion): ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ।
2. ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ(Illegal drugs): ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਦੁਰਵਰਤੋਂ।
3. ਹਰਾਮਕਾਰੀ(Fornication): ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ।
4. ਪ੍ਰਰਾਭਨਤਾ ਜਾਂ ਜ਼ੋਈਫਿਲਿਆ(Bestiality or Zoophilia): ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਹੋਣਾ।
6. ਸਮਲਿੰਗਤਾ(Homosexuality): ਇੱਕੋ ਲਿੰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣਾ।
7. ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ(Incest):  ਕੁੱੱਝ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿੱਥ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣੀ।
8. ਹੱਥਰਸੀ(Masturbation): ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਜੈਨੇਲੀਆ ਦੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਕਰਨੀ।
9. ਕਤਲ(Murder): ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੀਤਾ ਕਤਲ ਟੈਬੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
10. ਨਿਕਰੋਫਿਲੀਆ(Necrophilia): ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਖਿੱਚ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ।
11. ਬਹੁ-ਵਿਆਹ(Polygamy): ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹੋਣਾ।
13. ਗਰਭਵਤੀ ਲਾੜੀ(Pregnant bride):  ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਕੁੜੀ ਦਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਣਾ।
14. ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ(Suicide):  ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਣਾ।
15. ਮਹਾਵਾਰੀ(Menstruation):  ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਸਿਕ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
16. ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ: ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹਲਾਲ ਕੀਤਾ ਮਾਸ ਹੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।
17. ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ(Castism):  ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਸਮਝਣਾ।
ਟਿਗੋਨ
ਹੋਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ
Media related to [//commons.wikimedia.org/wiki/category:Panthera tigris x Panthera leo Tigons] at Wikimedia Commons
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਨਥੇਰਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਅਮਨ ਹੇਅਰ
ਅਮਨ ਹੇਅਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਹੇਅਰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਆਧਾਰਿਤ ਭੰਗੜਾ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਬੁਰਜ ਪੁਖਤਾ
ਇੰਦਣਾਂ ਕਲਾਸਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਫਿਲੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ
400px|thumb|right ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਾਖੀ/ਪਰਚੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਆਕਾਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਹੈ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਉਥੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਇਸ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਆਯਾਸ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ‘ਸਾਖੀ` ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ‘ਬਚਨ` ਤੇ ਪਰਚੀਆਂ ਆਦਿ ਵਾਰਤਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬੇਝਿੱਜਕ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਅਨੁਸਾਰ “‘ਸਾਖੀ` ਸ਼ਬਦ ਸਾਕਸ਼ੀ ਦਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚਸਮਦੀਦ ਗਵਾਹ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਰੰਭ 31 ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਹੀਂ ਹਨ।``
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ
ਸਿੱਖਾਂ “ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ‘ਸਿੱਖਾਂ` ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋ ਸਾਖੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ‘ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ` ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਭਗਤ ਰਤਨਾਵਲੀ ਵੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੋਥੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸਾਖੀ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ ਯਾਰਵੀ ਦਾ ਟਿੱਕਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ ਹੈ।`` ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਖ ਲਈ ਨਾਮ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਗਿਆਰਵੀ ਵਾਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ‘ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ` ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਵਾਂਗ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰੰਪਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸਦਾ ਰਚਨਾਹਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਉ਼ਦਾ ਹੈ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸਿੰਖ ਸੰਗਤਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਹਿਤਾ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਅਸਾਨੋ ਮਲੂਮ ਕਰਾਵੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਭੀ ਜਾਣੀਏ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਐਮੀਆਂ ਵਰਤਾਂ ਹੰੁਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਾਨੂੰ ਭੀ ਰੀਸ ਆਵੈ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਾ ਭੀ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਬ ਕਾਰਨ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ੧੦ ਵੀ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹਿ ਥੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।`` ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਾਹਿਬ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਵਚਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਸੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਬਲੀ ਵਾਰਤਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬਾਣੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਗਿਆਰਵੀਂ ਵਾਰ ਦੀ ਪਉੜੀ ਵਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਟੀਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਦੀਆਂ 152 ਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਆਂ 31 ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ।
ਸੋ ਸਾਖੀ
ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ “ਸੋ ਸਾਖੀ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਨਾਮ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਸੋ ਸਾਖੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਐਨਾ ਸਾਹਿਤਕ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ, ਸਿੰਖ ਮਿਸਲਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅੰਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।`` ਸੋ ਸਾਖੀ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉ਼ਦਾ ਹੈ। “ਮਿਸਾਲ ਵਾਸਤੇ ਸਾਖੀ ਨੰਬਰ 57ਵਿਚ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ 173 ਈ. ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਖੀ ਨੰਬਰ 100 ਅਰਥਾਤ ਅੰਤਲੀ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਹਮਲਿਆ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਾਖੀ ਨੰਬਰ 64 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਹਵਾਲੇ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।`` ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਮਾਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਚਨਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੂਕਾਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਅੰਦੋਲਨ ਪਿਛੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਇਸੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਥਵਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਇਸਦੀ ਪੱਧਰ ਤੁੱਕਬੰਧੀ ਵਾਲੀ ਹੀ ਹੈ, “ਕਈ ਸਾਖੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਤੁਕ ਬੰਦੀ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਵਾਰਤਕ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਬਹੁਤ ਅਲਪ ਹੈ।``
ਸਾਖੀਆਂ ਭਾਈ ਅਡਣਸ਼ਾਹ ਜੀ
“ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਮਹਾਨ ਸੇਵੀ ਪੰਥੀ ਸੰਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਪੰਥ ਉਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਨੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਭਰਪੂਰ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਡੱਟ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ ਝੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀਵਣੇ ਦੇ ਕੋਲ ਲਊ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।`` ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਗਨ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ। “ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆ ਬਾਬਤ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ‘ਬਚਨ ਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ।` ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ 1939 ਬਿਕਰਮੀ ਵਿੱਚ ਗੁਲਸ਼ਨ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਛਾਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋ ਸਾਖੀਆਂ, ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂਹਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਖੀਆਂ। ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ 36 ਹੈ। ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਸਾਖੀਆਂ ਭਾਈ ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ।`` ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕਰਤਾ ਭਾਈ ਸਹਿਜ ਗਮ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੀਜੇ ਰੂਪ ਵਿਚੋਂ ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 86 ਸਾਖੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ, ਸੰਤ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿੰਨਤਾ ਸੰਤ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਸ਼ਮਾਨਤਾ, ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਰਹਿਣਾ ਆਦਿ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਸੇਬ ਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਲੋਭ-ਲਾਲਚ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮੂਹੇ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ
“ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਡਾ. ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਸੰਨ 1978 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 38 ਸਾਖੀਆਂ ਹਨ।`` ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹਵਾਲਾ ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਲਿਤ ਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਰੂਪ ਕੌਰ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ 32 ਸਾਖੀਆਂ ਦਾ ਹੈ।`` ਇਹ ਸਾਖੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਬਾਰੇ ਅਥਵਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤੇ ਕੁੱਝ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਮਾਰੂਪੁਰ
ਮਾਰੂਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
1642
1642 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1640 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ
ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ ਜਾਂ ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ (Vertebrate; ਵਰਟੀਬਰੇਟ) ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਡੇਟਾ (Chordata) ਸਮੂਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਪ-ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਰੋੜ ਦੀ ਮਣਕੇਦਾਰ ਹੱਡੀ (backbone) ਜਾਂ ਰੀੜ੍ਹ (spinal comumns) ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 58,000 ਜਾਤੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਥਲੀ (ਮੱਛੀਆਂ), ਰੀਂਗਣਵਾਲੇ, ਥਣਧਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਗਿਆਤ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5% ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਅਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ
ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
2019-20 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 10 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਓਰੁਰੋ ਅਤੇ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਸ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਪਾਅ
ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪੈਨ ਅਮਰੀਕਨ ਹੈਲਥ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਰਸ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ 800-10-1104 ਅਤੇ 800-10-1106 ਨਾਲ ਮੁਫ਼ਤ ਹਾਟਲਾਈਨਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।
17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੀਨਨੀ ਅਨੀਜ਼ ਨੇ 19 ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ:
ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਬੰਦ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।
ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅੰਤਰ-ਵਿਭਾਗੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਭਿੰਨ ਭੂਮੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰਕ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਟਾਈਮਲਾਈਨ
12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ 21 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ 14 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਯੂਰਪ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੀਨਨੀ ਅਨੀਜ਼ ਨੇ ਚੀਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ, ਇਟਲੀ ਜਾਂ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਧੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 18 ਮਾਰਚ 2020 ਤੋਂ ਇਸ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ, ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ੈਂਗੇਨ ਏਰੀਆ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵਧਾਉਣ ਸਮੇਤ ਨਵੇਂ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।
16 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਓਰੁਰੋ, ਪੋਟੋਸੀ, ਕੋਕਾਬਾਂਬਾ ਅਤੇ ਚੁਕੁਇਸਾਕਾ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ 31 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਾਰੀਜਾ ਨੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਜਨਤਕ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।
17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਨੀਜ਼ ਨੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ - ਇਹ 19 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 20 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਘਰੇਲੂ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੋਰੋਂਗੋ ਲਈ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ 14 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਚੱਲਣਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 14 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵੱਖਰੀ ਕੁਆਰਟੀਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ 5 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇਗੀ।
23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੀਨਨੀ ਅਨੀਜ਼ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ 13:00 ਵਜੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟੀਨ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਟੋਰਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ 141 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੋਲੀਵੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਰਵਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਅਨੀਜ਼ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਕ ਆਪਣੀ ਸਰਵਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਅਟੱਲ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।
25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਨੀਜ਼ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅੰਦਰ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਰਹੇਗਾ।
ਓਰੁਰੋ
ਓਰੁਰੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 65 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੱਭੀ ਗਈ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਓਰੁਰੋ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਛੇ ਸੰਕਰਮਿਤ ਮਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੋਚਾਬਾਮਾ ਦਾ ਮਰੀਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 12 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਟੈਸਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ ਔਰਤ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ। ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉਪਾਅ 16 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਏ ਹੋਰ 65 ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ। 25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਓਰੁਰੋ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਟੈਸਟ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਆਏ ਹਨ; ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਤੋਂ ਠੀਕ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲਾ ਮਰੀਜ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪੋਟੋਸੀ
ਪੋਟੋਸੀ ਵਿੱਚ ਪੋਜੀਟਿਵ ਲੱਭੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ 25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਖੇਤਰੀ ਸਿਹਤ ਅਧਿਕਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਰੀਜ਼ ਇੱਕ 69 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬੇਟੇ ਤੋਂ ਲਾਗ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਜੋ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਡਰਾਈਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ
ਪਹਿਲਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਅਤੇ ਸੇਨੈਟਾਈਜ਼ਰ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਖ਼ਰੀਦ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਥੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਹ ਫੜਿਆ ਗਿਆ।
ਸੈਨ ਕ੍ਰਿਸਟਬਲ ਮਾਈਨ ਵਿਖੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ
ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ (ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਚੀਨੀ: 中国 文化, ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: 中國 文化 ; ਪਿਨਾਇਨ: Zhōngguó wenhua) ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ​ਕਿ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਇਸ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ। ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਾ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ, ਭੋਜਨ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਪਹਿਚਾਣ
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 56 ਮਾਨਤਾ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਸਮੂਹਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ ਜਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹਾਨ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜੌਂਗਹੂਆ ਮਿੰਜੂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਰੰਪਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਭੇਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਰਿਵਾਜ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਘੁਮੰਡ, ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਇੰਪੀਰਿਅਲ ਯੁੱਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮਰਾਟ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੀਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਰੰਗੀਨ ਅਤੇ ਵਿਵਿਧ ਵਿਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੇ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਸਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਚੀਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਬਦਲਾਵ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਦਾਹਰਨ ਚਿਆਂਗਸਮ (ਜਾਂ ਮੰਦਾਰਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਪੋ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਜੁੱਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਹਾਂਫੂ ਜਾਂ ਪਰੰਪਾਰਕ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਕੱਪੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਫੀਨਿਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਸਜਾਵਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਰਥਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਲਾ
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾ ਤੇ ਕਈ ਰਾਜਨੀਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ
ਚੀਨ ਪੂਰਬੂ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਗ ਫੂ ਜਾਂ ਵੁਸ਼ੂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਦਰ ਸ਼ਾਓਲਿਨ ਮੰਦਰ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ।
ਦੁਨੇਵਾਲਾ
ਦੂਨੇਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੰਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਿਲਗਾ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)
ਬਿਲਗਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ - 1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ - 1 ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੀਟਰ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ
ਪ੍ਰਿੰਸ ਪੀਟਰ ਅਲੈਕਸੀਏਵਿਚ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ  (Пётр Алексе́евич Кропо́ткин; 9 ਦਸੰਬਰ 1842 – 8 ਫਰਵਰੀ 1921) ਰੂਸੀ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸੀ।
ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ 9 ਦਸੰਬਰ 1842 ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਲੇਕਸੀ ਪੇਤਰੋਵਿਚ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1857 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ‘ਪੇਜ’ ਬਣ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਫੌਜੀ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਾਜਦਰਬਾਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਰੂਸ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਭਾਵ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਾਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵਿਖਾਈ ਪਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ
ਡੇਵਿਡ ਹਾਰਵੇ
ਡੇਵਿਡ ਡਬਲਿਊ ਹਾਰਵੇ  ਐਫਬੀਏ (ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1935) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਭੂਗੋਲਵੇਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗਰੈਜੂਏਟ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀ ਐੱਚ ਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਰਵੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉੱਘਾ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੱਕ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਕ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਲਾਈਗਰ
right|thumb|ਲਾਈਗਰ ਚਿਹਰਾ ਲਾਈਗਰ ਇੱਕ ਮਿਕਸ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਹੈ।  ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਿੱਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ 3 ਤੋਂ 3.6 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।    ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਾ ਭਰ 700 ਪਾਉਂਡ ਦੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਭਰ 1,000 ਪਾਉਂਡ ਤੱਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਨਥੇਰਾ
ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ
ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਵਧੀ, ਬੁੰਦੇਲਖੰਡੀ ਅਤੇ ਭੋਜਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਠੁਮਰੀ ਅਤੇ ਕਜਰੀ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ ਕਨੌਜ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਤਖੰਡੇ ਸੰਗੀਤ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਨਾਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ, ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਗੰਡਾ ਬਾਂਧ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੈ। ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਆਈਏਐਸ ਅਫਸਰ, ਅਵਿਨੇਸ਼ ਅਵਸਥੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਮਾਲਿਨੀ ਅਵਸਥੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਤਿਉਹਾਰ, ਜਹਾਂ-ਏ-ਖੁਸ਼ਸਰੂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰ-ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਥੁਮਰੀ, ਥਾਰੇ ਰਹਿਓ ਬਾਂਕੀਓ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਇਮੈਜਨ ਦੇ ਜੁਨੂਨ ਲਈ ਟੀ.ਵੀ. 'ਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯੂ.ਪੀ. ਚੋਣਾਂ 2012 ਅਤੇ 2014 ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2015 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦਮ ਲਗਾ ਕੇ ਹਇਸ਼ਾ' ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੂ ਮਲਿਕ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਸਹਰ ਅੰਸਾਰੀ
ਸਹਿਰ ਅੰਸਾਰੀ, (ਉਰਦੂ: سحر انصاری) (ਜਨਮ: 27 ਦਸੰਬਰ 1939, ਔਰੰਗਾਬਾਦ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ) ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ।  ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਉਰਦੂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਜੁੜੇ ਰਹੇ।
ਸਹਿਰ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਤਮਘਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਿਵਾਦ
ਅੰਸਾਰੀ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਥਿਤ ਛੇੜਛਾੜ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਦੋ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਦਾ ਬੌਰਨ ਆਈਡੈਂਟਟੀ (2002 ਫ਼ਿਲਮ)
ਦਾ ਬੌਰਨ ਆਈਡੈਂਟਟੀ ਇਕ 2002 ਅਮਰੀਕੀ-ਜਰਮਨ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਬਰਟ ਲੁਡਲੁਮ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਟ ਡੈਮਨ ਨੂੰ ਜੇਸਨ ਬੋਰਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੰਸੀ (ਸੀ ਆਈ ਏ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਪਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਕਾ ਪੋਟੇਂਟ, ਕ੍ਰਿਸ ਕੂਪਰ, ਕਲਾਈਵ ਓਵੇਨ, ਜੂਲੀਆ ਸਟਾਈਲਸ, ਬ੍ਰਾਈਅਨ ਕਾਕਸ ਅਤੇ ਅਡਵੇਲ ਅਮੀਨੂਏ-ਅਗਬਾਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇਸਨ ਬੌਰਨ ਸੀਰਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦ ਬੌਰਨ ਸੁਪਰਮਸੀ (2004), ਦ ਬੋਰਨ ਅਲਟੀਮੇਟਮ (2007), ਬੌਰਨ ਲਿਗੇਸੀ (2012) ਅਤੇ ਜੇਸਨ ਬੋਰਨ (2016) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਡੌਗ ਲੀਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਟੋਨੀ ਗਿਲਰੋਅ ਅਤੇ ਵਿਲੀਅਮ ਬਲੇਕ ਹੇਰਰੋਨ ਦੁਆਰਾ ਪਰਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ 2001 ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਲੂਡਲੂਮ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਪਿਕਚਰਸ ਨੇ 14 ਜੂਨ 2002 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਮਿਲਿਆ।
ਕਾਸਟ
thumb|2001 ਵਿੱਚ [[ਮੈਟ ਡੈਮਨ]]
ਗੰਭੀਰ ਜਵਾਬ
ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸਮੀਖਿਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੈਬਸਾਈਟ ਰੈਟਨ ਟੋਮੋਟਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 185 ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 83% ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 7-10 ਦੀ ਔਸਤ ਸਕੋਰ. ਸਾਈਟ ਦੀ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, "ਅਚਾਨਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਫਟਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਸੰਮਿਲਿਤ ਕਰਨਾ, ਬੌਰਨ ਆਈਡੈਂਟੀਟੀਸ਼ਨ ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ- ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ।"
ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ
ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਬੌਰਨ ਆਈਡੀਟੀਟੀ ਨੇ 2,638 ਥਿਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ 27,118,640 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ $ 121,661,683 ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ $ 214,034,224 ਦੀ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ 92,263,424 ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।
ਸੀਕੁਅਲ (ਲੜੀ)
ਬੌਰਨ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2004 ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਕਵਲ, ਦ ਬੋਨਰ ਸੁਪਰਮੈਸੀ ਨੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪਰਸਪਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਹੋਈ ਕੈਮਰਾਹਕ ਲਈ ਕੁਝ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਐਕਸ਼ਨ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬੋਰਨ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮਤਾ ਨੂੰ ਪਾਲ ਗ੍ਰੇਨਗਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਥ ਡੈਮਨ ਨੇ ਜੇਸਨ ਬੌਰਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਦ ਬੋਰਨ ਅਲਟੀਮੈਟਮ, ਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੌਲ ਗ੍ਰੀਨਗਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਟ ਡੈਮਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸੀ। ਸਰਵ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲੇਟੀਮਟਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੈਮਰੇ-ਕੰਮ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਲੀਮੈਨ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਜੈਸਨ ਬੋਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਤਪਾਦਕ ਬਣੇ ਰਹੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਗਰੀਨਗ੍ਰਾਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।
ਬੋਰਨ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ ਦੀ ਚੌਥੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਬੌਰਨ ਲੀਗੇਸੀ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਮਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਗਰਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਜਨਸੰਖਿਆ ਨਾਲ ਜੇਸਨ ਬੋਰਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2002 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮਸ਼ੀਂਗਨ
ਮਸ਼ੀਂਗਨ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ
ਸਿੱਖਿਆ
2006-2012 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਵਿਭਾਗ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਧਨ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਕਟ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ (ਰਾਈਟ ਟੂ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਕਟ) ਦੇ ਬੀਤਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤਾਲਮੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਫਲ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟਰੇਨਿੰਗ (ਐਨ.ਸੀ.ਆਰ.ਟੀ.), ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਫ੍ਰੇਮਵਰਕ 2005 (ਐਨ.ਸੀ.ਐੱਫ.) ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਐਨਸੀਐਫ ਨੇ ਇਹ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ।
ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ ਯਾਦਗਾਰ ਲੈਕਚਰ
ਪਹਿਲਾ ਅਨੀਤਾ ਕੌਲ ਯਾਦਗਾਰ ਲੈਕਚਰ 15 ਅਕਤੂਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟਰੇਨਿੰਗ (ਐਨ ਸੀ ਈ ਆਰ ਟੀ) ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸ਼ਾਂਤਾ ਸਿਨਹਾ, ਐਮ.ਵੀ. ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ, ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਲੈਕਚਰ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ" ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਕਨੈਸਤ
ਕਨੈਸਤ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਦਨੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਜਰਾਇਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧਾਨਿਕ ਇਕਾਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਨੈਸਤ ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਚੁਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਬੀਨੇਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਇਸਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।
ਇਸ ਕੋਲ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਕੰਪਟਰੋਲਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕਨੈਸਤ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਜਰੂਰੀ ਹਲਾਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਚੋਣਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਉੱਦੋਂ ਤੱਕ ਕਨੈਸਤ ਕੋਲ ਰਾਜ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਵਾਤ ਰਾਮ, ਜੇਰੂਸਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਜ਼ਰਾਇਲ
ਬਹੁ-ਖੇਤਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਪਹਿਲ
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਸੰਗਠਨ (ਬਿਮਸਟੇਕ) ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਸ਼ਰੀਲੰਕਾ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਭੁਟਾਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ।
ਅਕੋਲਾ
ਅਕੋਲਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ, ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਦਰਭ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੁਰਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਵਪਾਰ
ਤਾਪਤੀ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਜੰਕਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਅਕੋਲਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕਪਾਹ ਦਾ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਸਤਰ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਤੇਲ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਖਣਿਜ
ਕਪਾਹ, ਜਵਾਰ ਅਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਵੇਲਣਾਅਤੇ ਗੱਠਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਤੇਲ ਕਢਣਾ ਅਤੇ ਬੀੜੀ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ। ਪਾਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਪਬਿਜਲਈ ਘਰ ਵੀ ਹੈ।
ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਅਕੋਲਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਿਦਿਅਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਕਾਲਜ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕੋਲਾ ਕਾਲਜ ਆਫ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲਾਜੀ, ਅਕੋਲਾ ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰਾਧਾ ਦੇਵੀ ਗੋਇਨਕਾ ਕਾਲਜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਪੰਜਾਬ ਰਾਉ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
ਅਕੋਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕੁਲ ਜਨਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1,818,617 ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ
300px|thumbnail|right|ਮੰਦਰ ਦਾ ਅਗਵਾੜਾ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ (ਸਿੰਧੀ: जिब्राल्टर हिन्दू मंदिर) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਇੰਜੀਨਿਅਰਸ ਲੇਨ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਇੱਕਮਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਅਬਾਦੀ ਲਈ ਆਧਿਆਤਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਹਿੰਦੂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 1.8 ਫ਼ੀਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵਰਤਮਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਰਾਜ ਤੋਂ ਆਏ ਵਿਆਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਇੱਕ ਧਰਮਾਰਥ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹਿਫਾਜ਼ਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੂਜਨੀਕ ਰਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀਤਾ, ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੇਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲਾਵਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਸ਼ਾਮ ਦੇ 7:30 ਵਜੇ ਆਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕੀਤੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਤਨਰਾਇਣ ਕਥਾ ਵੀ ਆਜੋਜਿਤ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜਮਾਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਆਗਮਨ
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਲੱਬਧ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੂ ਨੇ ਉਂਨੀਸਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 1869 ਵਿੱਚ ਸਵੇਜ ਨਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ੁਭਾਰੰਭ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਦ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਣ ਲੱਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਨਹੀਂ ਬਸੇ। ਇਹੈਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਪਾਰੀ ਵਰਤਮਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਰਾਜ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।
1967 ਵਿੱਚ ਆਜੋਜਿਤ ਹੋਏ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸੰਪ੍ਰਭੁਤਾ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਜਿਬਰਾਲਟੇਰਿਅਨ ਲੋਕੋ ਨੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਰੂਪ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟੈਨ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਜਿਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ 1969 ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਆਰਡਰ ਪਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਨੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਸਾਰਾ ਰੂਪ ਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਸਾਰੇ ਕੜੀਆਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਬਰੀਟੀਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇਹਿੰਦੁਵਾਂਨੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਪਲਾਇਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1961 ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਅਬਾਦੀ ਸਿਰਫ 26 ਸੀ ਜੋ 1970 ਵਿੱਚ ਵਧਕੇ 293 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਜਿਆਦਾਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੰਧੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਇੱਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅਪਨਾਇਆ ਅਤੇ ਧੀਰ-ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਤੈਅਸ਼ੁਦਾ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਗਈ। 1 ਮਾਰਚ 2000 ਦੇ ਦਿਨ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਦਾ ਇੰਜੀਨਿਅਰਸ ਲੇਨ ਉੱਤੇ ਉਦਘਾਟਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦਾ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਦਘਾਟਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਿਚਰਡ ਲੂਸ, ਬੈਰਨ ਲੂਸ, ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ
ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਰਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀਤਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਭਗਤ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਮੁੱਖ ਵੇਦੀ ਦੇ ਆਲਾਵਾ ਚਾਰ ਛੋਟੀ ਵੇਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ - ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਝੂਲੇਲਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ - ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਰਾਧਾ - ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਰੁਓ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਰਡੀ ਦੇ ਸਾਂਈ ਬਾਬਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਗਰ ਰੂਪ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਵੀਪ੍ਰਤੀਮਾਵਾਂ ਹਨ।
ਰੋਜਾਨਾ ਦੀ ਆਰਤੀ ਸ਼ਾਮ 7:30 ਵਜੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਤਿ ਸਾਈ ਬਾਬਾ ਦੇ ਸਤਸੰਗ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਵੀ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਦੈਨਿਕ ਕਰਿਆ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਸਤਨਰਾਇਣ ਕਥਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਆਜੋਜਿਤ ਦੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪੰਡਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਅਵਤਾਰ ਸਤਨਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਲਾਸਾਂ
ਮੰਦਰ ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਜਮਾਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਭਾਵਨਾਮ੍ਰਤ ਸੰਘ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਤਗੀਤਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਜਮਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ। ਬੁੱਧਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਵੇਦਾਂਤ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਮਾਤ ਆਜੋਜਿਤ ਹੁੰਦੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ