cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ
ਅਨੁਕੂਲ ਇਤਿਹਾਸ
ਰੌਬਰਟ ਈ. ਗ੍ਰਿੱਫਿਥਸ ਮੁਤਾਬਕ “ਇਹ ਦਰਅਸਲ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਹੈ।” ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਗ੍ਰਿਫਿਥਸ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ, ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਨੁਕੂਲ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।” ਇਸ ਬਾਰੇ ਗ੍ਰਿਫਿਥਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਆਂਟਮ ਨਾਪ ਥਿਊਰੀ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ, ਫੇਰ ਵੀ, ਨਾਪ ਦੀ ਕਿਸੇ ਮੁਢਲੀ ਔਂਟਲੌਜੀਕਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਅਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਪ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਗੱਲ ਬਗੈਰ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਫਿਥਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ “ਇਸਤਰਾਂ ਕੁਆਂਟਮ ਨਾਪ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ,
ਸਾਰਣੀ ਰੂਪ ਤੁਲਨਾ
ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਕਰ ਸਕੇ। ਓਸ ਸੀਮਾ ਤੱਕ, ਭੌਤਿਕੀ ਥਿਊਰੀ ਖੜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ; ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਸਿਰਫ ਓਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜਾਈਨ ਕਰਨਾ ਸਕ੍ਰਿਅ ਸ਼ੋਧ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੌਪਨਹੀਗਨ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਕਠਿਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ
ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲੱਗਪਗ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ|
ਕੂੜ ਕੜਾਵਾਂ
ਕੂੜ ਕੜਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਹੈ। ਉਂਝ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹਾਂ, ਚੱਠਾਂ ਅਤੇ ਮਰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਸਨ ਛਪਦੇ। ਸੱਦੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ। ਕੂੜ ਕੜਾਵਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਪੜੇ ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਸੁਨੇਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਮੋਹ ਭਰਿਆ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਢਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਗਨਾਂ ਤੇ ਚਾਵਾਂ ਦੇ ਅਵਸਰ ਉੱਤੇ ਭੇਜੇ ਸੱਦੇ ਦਾ ਸੁਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰਿਆ ਭਾਵ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਕੇਸਰ, ਹਲਦੀ ਜਾਂ ਸੂਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪੋਸਟ ਕਾਰਡ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਸੁਨੇਹੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੜਾਵੇਂ ਦਾ ਰੰਗ ਦੇਖ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਲਈ ਕੜਾਵੇਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮਰਗ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵਾਲੇ ਕਾਰਡ ਨੂੰ ਅੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਾਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਰਡ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਥਰ ਵਿਛ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤੀਵੀਆਂ ਵੈਣ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮਾਤਮ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸੁੱਖ-ਸਾਂਦ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵਾਲਾ ਕਾਰਡ ਜੇ ਕਿਸੇ ਅਣਗਹਿਲੀ ਨਾਲ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਾਟ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਕਾਰਡ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਸਲੀ ਤੱਥ ਦੱਸਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਲੋਕ ਰੋਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ
ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:CNTs) ਇੱਕ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਨੈਨੋਸੰਰਚਨਾ ਵਾਲੇ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਏਲੋਟਰੋਪਸ ਹਨ। ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਨੂੰ 28,000,000:1 ਤੱਕ ਦੇ ਲੰਮਾਈ ਤੋਂ ਵਿਆਸ ਅਨਪਾਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਇਸ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਕਾਰਬਨਅਣੁਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੈਨੋਤਕਨੀਕ, ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕਸ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਅਨੁਪ੍ਰਯੋਗੋਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਸਤੁ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਦਵਿਤੀਏ ਬਿਜਲੀ ਗੁਣ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਤਾਪ ਡਰਾਈਵਾਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਮ ਵਰਤੋ, ਲੇਕਿਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਿਕ ਵਿਸ਼ਾਕਤਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਸ਼ੋਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਫੁਲਰੀਨ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾਕਾਰ ਬਕਿਬਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੇ ਨੋਕ ਨੂੰ ਬਕਿਬਾਲ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਗੋਲਾਰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦਾ ਵਿਆਸ ਕੁੱਝ ਨੈਨੋਮੀਟਰ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ (ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਬਾਲ ਦੀ ਚੋੜਾਈ ਦਾ ਲੱਗਭੱਗ 1 / 50, 000 ਵਾਂ ਹਿੱਸਾ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਲੰਮਾਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ (ਜਿਹਾ 2008). ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਨੂੰ ਇੱਕ- ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (SWNTs) ਅਤੇ ਬਹੁ - ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (MWNTs) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਛੱਲ-ਲੰਬਾਈ
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਾਈਨਨੁਮਾ ਛੱਲ ਦੀ ਛੱਲ-ਲੰਬਾਈ ਉਸ ਛੱਲ ਦੀ ਸਥਾਨੀ ਮਿਆਦ ਜਾਂ ਫੈਲਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰੀ ਮਗਰੋਂ ਛੱਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕੋ ਪੜਾਅ ਵਾਲ਼ੇ ਦੋ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੀਸੀਆਂ, ਡੁੰਘ ਜਾਂ ਸਿਫ਼ਰੀ ਲਾਂਘੇ) ਵਿਚਲੀ ਵਿੱਥ ਕੱਢ ਕੇ ਮਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੰਬਾਈ ਚੱਲ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਦੋਹੇਂ ਛੱਲਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸਥਾਨੀ ਛੱਲ-ਨਮੂਨਿਆਂ ਦਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੱਲ-ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ ਲੈਮਡਾ (λ) ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਗੈਰ-ਸਾਈਨਨੁਮਾ ਅਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਿਆਰੀ ਇਕਾਈ ਮੀਟਰ ਹੈ।
ਅਰਚਨਾ ਮਹੰਤ
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਅਰਚਨਾ ਮਹੰਤ ਸਾਮੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਖਗਨ ਮਹੰਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਪਪੋਨ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।
ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ
ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੇ ਬਾਂਡ ਦੀ ਕੁਦਰਤ, ਵਿਵਹਾਰਕ ਕਵਾਂਟਮ ਰਸਾਇਨਸ਼ਾਸਤਰ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਕਕਸ਼ੀਏ ਸੰਕਰਨ. ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦਾ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਬਾਂਡ, ਗਰੇਫਾਇਟ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਸਾਰਾ ਰੂਪ ਤੋਂ sp 2 ਬਾਂਡ ਤੋਂ ਬਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਂਡ ਸੰਰਚਨਾ, ਜੋ ਹੀਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ sp 3 ਬਾਂਡ ਤੋਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਅਣੁਵਾਂਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਦਵਿਤੀਏ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਸਵੈਭਾਵਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਰੇਖਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਾਨ ਡੇਰ ਵਾਲਸ ਜੋਰ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੰਗਲ ਦੀਵਾਰ ਵਾਲੇ
ਸਾਰਾ ਇੱਕ- ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (SWNT) ਦਾ ਵਿਆਸ ਕਰੀਬ 1 ਨੈਨੋਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਟਿਊਬ ਦੀ ਲੰਮਾਈ ਕਈ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਜਿਆਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਰੇਫਾਇਟ ਦੀ ਇੱਕ - ਐਟਮ ਮੋਟੀ ਤਹਿ ਨੂੰ ਜਿਨੂੰ ਗਰਫੀਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਿਰਬਾਧ ਸਿਲੇਂਡਰ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕਰ ਇੱਕ SWNT ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਗਰਫੀਨ ਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਸੂਚਕਾਂਕੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋਡ਼ੀ (n, m) ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਕਾਇਰਲ ਵੇਕਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। n ਅਤੇ m ਪੂਰਣਾਂਕ, ਗਰਫੀਨ ਦੇ ਹਨਿਕੌਮ ਕਰੀਸਟਲ ਲੈਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਿਟ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਤੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ m = 0, ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਨੂੰ ਜਿਗਜੈਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹਨ। ਜੇਕਰ n = m, ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਨੂੰ ਆਰਮਚੇਇਰ ਕਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਰਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰਚਨਾ ਮਹੰਤ
ਕੰਮ
ਅਰਚਨਾ- ਖੇਗਨ ਕੁਝ ਡੁਓ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ (ਅਸਾਮੀ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਛੱਲ-ਲੰਬਾਈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੰਬਾਈ
ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ
ਸਿੰਗਲ ਦੀਵਾਰ ਵਾਲੇ
ਏਕਲ-ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ, ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਬਿਜਲੀ ਗੁਣ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁ - ਦੀਵਾਰ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (MWNT) ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ. ਇੱਕ- ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ, ਸੂਖਮ ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕਸ ਲਈ ਸਭਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਿਕ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹਨ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਲੇਕਟਰੋਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਉਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਾਇਕਰੋ ਇਲੇਕਟਰੋਮੇਕੇਨਿਕਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਪੱਧਤੀਯੋਂ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਮੂਲ ਉਸਾਰੀ ਖੰਡ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਤਾਰ ਹੈ ਅਤੇ SWNTs ਉੱਤਮ ਡਰਾਈਵਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ SWNTs ਦੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਯੋਗ ਪਹਿਲਾਂ intramolecular ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਟਰਾਂਜਿਸਟਰ (FET) ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ। SWNT FETs ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਟਰਾਮੋਲੀਕਿਉਲਰ ਲਾਜਿਕ ਗੇਟ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਹੋ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਲਾਜਿਕ ਗੇਟ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ p - FET ਅਤੇ ਇੱਕ n - FET, ਦੋਨਾਂ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ SWNTs p - FETs ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਆਕਸੀਜਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ FETs ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ SWNT ਦੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੇ ਹੋਏ ਦੂੱਜੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਤੋਂ ਬਚਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ਇੱਕSWNT ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਨ ਸੂਖਮ ਦੇ ਅੰਦਰ p ਅਤੇ n-ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਨਾਂ FETs ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ NOT ਲਾਜਿਕ ਗੇਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ- ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁਣੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ, ਜਿਹਾ 2000 ਪ੍ਰਤੀ ਗਰਾਮ ਕਰੀਬ $ 1500 ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਕਿਫਾਇਤੀ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਤਕਨੀਕ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਸਸਤਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਵਿਅਵਸਾਇਕ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਵਿੱਤੀ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਹਾ 2007, ਕਈ ਆਪੂਰਤੀਕਰਤਾ ਜਿਹਾ - ਉਤਪਾਦਨ ਆਰਕ ਡਿਸਚਾਰਜ SWNTs ~ $ 50–100 ਪ੍ਰਤੀ ਗਰਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰਚਨਾ ਮਹੰਤ
ਮੌਤ
ਅਰਚਨਾ ਮਹੰਤ ਦੀ 27 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ
ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ
ਬਹੁ - ਦੀਵਾਰ
ਬਹੁ - ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (MWNT) ਗਰੇਫਾਇਟ ਦੇ ਕਈ ਘੁਮਾਅਦਾਰ ਪਰਤਾਂ (ਸੰਘਨਿਤ ਟਿਊਬ) ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਮਾਡਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਹੁ - ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਸਿਅਨ ਡੌਲ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ, ਗਰੇਫਾਇਟ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਸੰਘਨਿਤ ਸਿਲੇਂਡਰੋਂ ਵਿੱਚ ਆਜੋਜਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਇੱਕ ਵੱਡੇ (0, 10) ਏਕਲ-ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ (0, 8) ਏਕਲ-ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (SWNT)। ਪਾਰਚਮੇਂਟ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ, ਗਰੇਫਾਇਟ ਦੀ ਇੱਕ ਚਾਦਰ ਆਪਣੇ ਤੁਸੀ ਵਿੱਚ ਘੂਮੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਚਮੇਂਟ ਦੇ ਚਿੱਠੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਲਪੇਟੇ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁ-ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਆਤੰਰਿਕ ਤਹਿ ਦੂਰੀ, ਗਰੇਫਾਇਟ ਵਿੱਚ ਗਰਫੀਨ ਪਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੱਗਭੱਗ 3.3 Å.
ਦੋਹਰੀ - ਦੀਵਾਰ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (DWNT) ਦੀ ਖਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਣ, SWNT ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਰਸਾਇਨੋਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਤੋਂ ਤੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਦੋਂ CNT ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਗੁਣ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕਾਰਿਆਤਮਕਤਾ ਦੇ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਇਸਦਾ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਕਰਨਾ). SWNT ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਕੋਵੈਲੇਂਟ ਕਾਰਿਆਤਮਕਤਾ ਕੁੱਝ C = C ਡਬਲ ਬਾਂਡ ਨੂੰ ਤੋੜੇਗੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸਦੇ ਜੰਤਰਿਕ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ, ਦੋਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸ਼ੋਧਿਨ ਹੋਵੇਗਾ. DWNT ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਥੇਨ ਅਤੇ ਹਾਇਡਰੋਜਨ ਵਿੱਚ ਆਕਸਾਇਡ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਚੁਨਿੰਦਾ ਘਟਾਉ ਤੋਂ, ਗਰਾਮ - ਸਕੇਲ ਉੱਤੇ DWNT ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, CCVD ਤਕਨੀਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
ਟੋਰਸ
ਇੱਕ ਨੈਨੋਟੋਰਸ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨੂੰ ਇੱਕ ਟੋਰਸ (ਡੋਨਟ ਸਰੂਪ) ਵਿੱਚ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੈਨੋਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੋਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ radii ਲਈ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਚੁੰਬਕੀ ਪਲ ਤੋਂ 1000 ਗੁਣਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੁੰਬਕੀ ਪਲ, ਬਿਜਲੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ, ਟੋਰਸ ਦੀ ਤਰਿਜਾ ਅਤੇ ਟਿਊਬ ਦੀ ਤਰਿਜਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਜ਼ਬੂਤੀ
ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ, ਤਨਨ-ਸਾਮਰਥਿਅ ਅਤੇ ਲੋਚਦਾਰ ਮਾਪਾਂਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਖੋਜੇ ਗਏ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਭਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਭਤੋਂ ਕਠੋਰ ਪਦਾਰਥ ਹਨ। ਇਹ ਮਜਬੂਤੀ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਾਰਬਨਪਰਮਾਣੁਵਾਂਦੇ ਵਿੱਚ ਗੰਢਿਆ ਕੋਵੈਲੇਂਟ sp² ਬਾਂਡ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਹੁ-ਦੀਵਾਰ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਵਿੱਚ 63 ਗੀਗਾਪਾਸਕਲਸ (GPa) ਦਾ ਤਨਨ-ਸਾਮਰਥਿਅ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਂਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। (ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇਹ 1 mm2 ਦੇ ਕਰਾਸ-ਸੇਕਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਕੇਬਲ ਉੱਤੇ 6300 ਕਿੱਲੋ ਭਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਤਨਾਵ ਸਹਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਵਿੱਚ, 1.3 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1.4 g.cm−3 ਦੇ ਠੋਸ ਲਈ ਇੱਕ ਘੱਟ ਘਨਤਵ ਹੈ, ਉੱਚ ਕਾਰਬਨ ਇਸਪਾਤ ਦੇ 154 kN . m·kg·−1 ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ, 48, 000 kN·m·kg−1 ਤੱਕ ਦੀ ਇਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਗਿਆਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਬਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਚਕੀਲੇ-ਤਨਾਵ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਟਿਊਬ ਪਲਾਸਟਿਕ ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਗੁਜਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਾਰ ਸਥਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਰ ਲੱਗਭੱਗ 5 % ਦੇ ਤਨਾਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਨਾਵ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਛੋੜਤੇ ਹੋਏ ਫਰੈਕਚਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਟਿਊਬ ਦੀ ਕਸ਼ਮਤਾਨੁਸਾਰ ਅਧਿਕਤਮ ਤਨਾਵ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
CNT ਸੰਪੀੜਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਲੱਗਭੱਗ ਓਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫੋਕੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਭਿਮੁਖਤਾ ਅਨਪਾਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਸੰਪੀੜਨ, ਮਰੋੜ ਜਾਂ ਝੁਕਾਵ ਦੀ ਕਰਿਆ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਕਲਿੰਗ ਤੋਂ ਗੁਜਰਦੇ ਹੈ।
ਕਠੋਰਤਾ
ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਸਭਤੋਂ ਕਠੋਰ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗਿਆਤ ਹੈ ਕਿ ਗਰੇਫਾਇਟ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਦਬਾਅ ਦੀਆਂ ਪਰੀਸਥਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। SWNTs ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ 24 GPa ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਦਾ ਦਬਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਕਠੋਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੰਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਫਲ ਰਿਹਾ. ਇਸ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੈਨੋਅਭਿਸਥਾਪਕ ਤੋਂ 62 - 152 GPa ਮਿਣੀ ਗਈ। ਸੰਦਰਭ ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਬੋਰਾਨ ਨਾਇਟਰਾਇਡ ਨਮੂਨੀਆਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ 150 ਅਤੇ 62 GPa ਸੀ। ਸੰਪੀੜਿਤ SWNTs ਦਾ ਥੋਕ ਮਾਪਾਂਕ 462 - 546 GPa ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਹੀਰੇ ਦੇ 420 GPa ਦੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਗਤੀਜੰਨਿ
ਬਹੁ - ਦੀਵਾਰ ਨੈਨੋਟਿਊਬ, ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਹਿਤ ਬਹੁ ਸੰਘਨਿਤ ਨੈਨੋਟਿਊਬ, ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਟੇਲਿਸਕੋਪੀਏ ਗੁਣ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਆਂਤਰਿਕ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਕੇਂਦਰ, ਆਪਣੇ ਬਾਹਰੀ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭੱਗ ਬਿਨਾਂ ਰਗੜ ਦੇ ਖਿਸਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਆਣਵੀਏ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸਟੀਕ ਰੇਖਾਤਮਕ ਜਾਂ ਘੂਰਣੀ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਣਵਿਕ ਨੈਨੋਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾ ਠੀਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਤਹਿਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮਸ਼ੀਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਰਮਾਣੁ ਸਟੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਗੁਣ ਦਾ ਵਰਤੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭਤੋਂ ਛੋਟੇ ਘੂਰਣੀ ਮੋਟਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੂਕਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੀ ਅਨੁਪ੍ਰਯੋਗ ਜਿਵੇਂ ਗੀਗਾਹਰਟਜ ਜੰਤਰਿਕ ਓਸਿਲੇਟਰ ਦੀ ਵੀ ਪਰਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਦਿਉਤ
ਗਰਾਫੀਨ ਦੀ ਸਮਮਿਤੀ ਅਤੇ ਅਦਵਿਤੀਏ ਇਲੇਕਟਰਾਨਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦਾ ਢਾਂਚਾ, ਇਸਦੇ ਬਿਜਲਈ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ (n, m) ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੇ ਲਈ, ਜੇਕਰ n = m, ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਧਾਤਵੀ ਹੈ ; ਜੇਕਰ n - m, 3 ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਣਜ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਛੋਟੇ ਬੈਂਡ ਅੰਤਰਾਲ ਵਾਲਾ ਅਰਧ - ਡਰਾਈਵਾਰ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਇੱਕ ਮੱਧ ਅਰਧਚਾਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਰੇ ਆਰਮਚੇਇਰ (n = m) ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਧਾਤਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਨੈਨੋਟਿਊਬ (5, 0), (6, 4), (9, 1), ਆਦਿ ਅਰਧ - ਡਰਾਈਵਾਰ ਹਨ। ਸਿੱਧਾਂਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਧਾਤਵੀ ਨੈਨੋਟਿਊਬ 4 × 109 A / cm2 ਦੀ ਇੱਕ ਬਿਜਲਈ ਘਨਤਵ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਂਬਾ ਵਰਗੀ ਧਾਤਾਂ ਤੋਂ 1, 000 ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬਹੁਤ ਹੈ।
ਅੰਤਰਸੰਬੰਧਿਤ ਆਤੰਰਿਕ ਖੋਲ ਵਾਲੇ ਬਹੁ - ਦੀਵਾਰ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ, ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸੰਕਰਮਣ ਤਾਪਮਾਨ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ Tc = 12 K. ਇਸਦੇ ਵਿਪਰੀਤ, Tc ਮੁੱਲ, ਅਜਿਹੇ ਮਾਪ ਦਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ- ਦੀਵਾਰ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਲਈ ਨਿਊਨ ਹੈ ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ ਅੰਤਰਸੰਬੰਧਿਤ ਖੋਲ ਵਾਲੇ MWNTs ਦੇ ਲਈ।
ਤਾਪੀਏ
ਸਾਰੇ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਨੂੰ, ਟਿਊਬ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਅੱਛਾ ਤਾਪ ਡਰਾਈਵਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਤੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਤ ਇੱਕ ਗੁਣ ਦਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੇਕਿਨ ਪਾਰਸ਼ਵਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਟਿਊਬ ਧੁਰੀ ਲਈ ਚੰਗੇ ਵਿਸੰਵਾਹਕ. ਤੱਕੜੀ, SWNTs ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਤੇ ਤਾਪੀਏ ਚਾਲਕਤਾ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 3500 W / (m·K) ਦਿਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬਾ, ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਤਾਪੀਏ ਚਾਲਕਤਾ ਲਈ ਗਿਆਤ ਇੱਕ ਧਾਤੁ, 385 W. m−1. K−1 ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸਥਿਰਤਾ, ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਨਿਰਵਾਤ ਵਿੱਚ 2800 ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 750 ਡਿਗਰੀ ਸੇਲਸਿਅਸ ਹੈ।
ਦੋਸ਼
ਤਮਾਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਿਸਟਲੀਇਗਰਾਫਿਕ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਸ਼, ਪਰਮਾਣੁ ਰਿਕਤੀਯੋਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਦੋਸ਼ੋਂ ਦਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰ, ਤਨਨ - ਸਾਮਰਥਿਅ ਨੂੰ 85 % ਤੱਕ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਸਟੋਨ ਵੇਲਸ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਂਡ ਦੇ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਇੱਕ ਪੰਚਕੋਣ ਅਤੇ ਸਪਤਕੋਣ ਜੋਡ਼ੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। CNTs ਦੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਟਿਊਬ ਦਾ ਤਨਨ - ਸਾਮਰਥਿਅ ਇੱਕ ਚੇਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉਸਦੇ ਸਭਤੋਂ ਕਮਜੋਰ ਵਰਗ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਭਤੋਂ ਕਮਜੋਰ ਕੜੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਚੇਨ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਬੰਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰਿਸਟਲੀਇਗਰਾਫਿਕ ਦੋਸ਼, ਟਿਊਬ ਦੇ ਬਿਜਲਈ ਗੁਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਨਤੀਜਾ ਹੈ - ਟਿਊਬ ਦੀ ਨੁਕਸਦਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਤੋਂ ਨਿਊਨ ਚਾਲਕਤਾ ਆਰਮਚੇਇਰ - ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ (ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਚਲਾਕ ਹਨ) ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅਰਧ - ਡਰਾਈਵਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕਮੋਨੋਏਟੋਮਿਕ ਰਿਕਤੀਯਾਂ ਚੁੰਬਕੀ ਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਰਿਸਟਲੀਇਗਰਾਫਿਕ ਦੋਸ਼, ਟਿਊਬ ਦੇ ਤਾਪੀਏ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼, ਫੋਨਨ ਪ੍ਰਕੀਰਣਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਫੋਨਨ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੀਨ ਫਰੀ ਪਾਥ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਪੀਏ ਚਾਲਕਤਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੋਨਨ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸਿਮੁਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਨਾਪਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਦੋਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਨਾਇਟਰੋਜਨ ਜਾਂ ਬੋਰਾਨ, ਉੱਚ ਫਰੀਕਵੇਂਸੀ ਆਪਟਿਕਲ ਫੋਨਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕੀਰਣਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਗੇ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੋਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਸਟੋਨ ਵੇਲਸ ਦੋਸ਼, ਫੈਲਿਆ ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਆਵਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਫੋਨਨ ਪ੍ਰਕੀਰਣਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਪਰਿਣਾਮਸਵਰੂਪ ਤਾਪੀਏ ਚਾਲਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਆਯਾਮੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ
ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਆਯਾਮਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਇਲੇਕਟਰਾਨ, ਕੇਵਲ ਟਿਊਬ ਧੁਰੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਲੇਕਟਰਾਨ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਵਾਂਟਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੋਂ, ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ - ਆਯਾਮੀ ਸੰਦਰਭਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾਕਤਤਾ
ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਕਤਤਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਰਨਾ, ਨੈਨੋਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਦਕਿੱਸਮਤੀ ਤੋਂ, ਅਜਿਹੇ ਜਾਂਚ ਕੇਵਲ ਹੁਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਂਕੜੇ ਹੁਣੇ ਵੀ ਅਪੂਰਣ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਅਰੰਭ ਦਾ ਨਤੀਜਾ, ਇਸ ਔਖਾ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਕਤਤਾ ਦੇ ਲੇਖੇ ਜੋਖਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਠਿਨਾਇਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਡਾਲਤੇ ਹਨ। ਮਾਪਦੰਡ, ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ, ਸਰੂਪ ਵੰਡ, ਸਤ੍ਹਾ ਖੇਤਰ, ਸਤ੍ਹਾ ਰਸਾਇਣ, ਸਤ੍ਹਾ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਹਾਲਤ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਨਮੂਨੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ, ਉਪਲੱਬਧ ਆਂਕੜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਕੁੱਝ ਪਰੀਸਥਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਝਿੱਲੀਬਾਧਾਵਾਂਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੱਚੇ ਮਾਲ, ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਤੰਤੁਮਏ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਆ।
ਕੈੰਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਅਲੇਕਸਾਂਡਰਾ ਪੋਰਟਰ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ CNTs ਮਨੁੱਖਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਇਟੋਪਲਾਸਮ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਭਰਕਤੰਤੁਵਾਂਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ, CNTs ਦਾ ਸੂਈ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਾਇਬਰ ਸਰੂਪ, ਇਹ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋ ਮਧਿਅਕਲਾਰਬੁਧ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੈ, ਫੇਫੜੋਂ ਦੀ ਲਾਇਨਿੰਗ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਜੋ ਅਕਸਰ ਅਭਰਕ ਤੋਂ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇਸ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ, ਸੀਨੇ ਦੀ ਟੋਆ ਦੇ ਮੇਸੋਥੀਲਿਅਲ ਤਹਿ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨਾਪਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੂਹੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਟੋਆ ਦੇ ਮੇਸੋਥੇਲਿਅਲ ਤਹਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਬਹੁ - ਦੀਵਾਰ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਰਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੰਮਾਈ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਰੋਗਜਨਕ ਸੁਭਾਅ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ ਸੋਜ ਅਤੇ ਘਾਵੋਂ ਦਾ ਗਠਨ ਜਿਨੂੰ ਕਣਿਕਾਗੁਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਿੱਟਾ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ :
ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੈਲਿਆ ਲੜੀ ਲਈ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਮੁਦਾਏ ਦਾ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਭਰਕ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਦੀਰਘਕਾਲਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨਤੀਜਾ ਸੁਝਾਤੇ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਸਾਥੀ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਏੰਡਰਿਊ ਮੇਨਾਰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ :
ਇਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਿਕ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਲੋੜ ਨੈਨੋਤਕਨੀਕ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਪਦਾਰਥ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਵਿਅਵਸਾਇਕ ਅਨੁਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਹਤ ਜੋਖਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਦਸ਼ਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਲੰਬੇ, ਪਤਲੇ ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਦਰਸ਼ਾਤੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੂਹ ਨੈਨਾਂ ਪਰਿਆਵਰਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਨੁਸੰਧਾਨ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜੋਖਮ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਆਦਾ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਅੱਜ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਤੀਜਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਕੁੱਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਰੀਸਥਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦੀਰਘਕਾਲਿਕ ਸੰਪਰਕ ਵਾਲੀ, ਕਾਰਬਨ ਨੈਨੋਟਿਊਬ ਮਨੁੱਖ ਸਿਹਤ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਲੈਕਟ੍ਰੋਡਜ਼
ਪੁਰਾਣਾ ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ
ਪੁਰਾਣਾ ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਵੈਂਬਲੀ, ਲੰਦਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦਾ ਤਕ ਕਿ ਇਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਘਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਸੀ। ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਇਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੂੰ 2003 ਵਿੱਚ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਵ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਨਵ ਵੈਂਬਲੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
ਨਾਰੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਨਾਰੀ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਆਮਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਂਡਰ, ਔਰਤ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤੇ ਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਂ-ਪੁਣਾ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਨਾਰੀ ਮਨੋ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬੈਲੇਂਸਇੰਗ ਐਕਟ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਔਰਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੈਲੇਂਸਇੰਗ ਰੋਲ ਤੋਂ ਭਾਵ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਰੀ ਉੱਪਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ, ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਹੀ ਘਟ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਬਣਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ ਆਵਾਜ਼ ਪੱਖੋਂ ਉਭਾਰਿਆ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਰਸਾਂ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ ਨੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਝੁਕਾਅ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਪਰੀ ਅਤੇ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਮਨੋਬਿਰਤੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਰੋਲ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਹੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾਂ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤ ਦੋਹਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲਿੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਰਦ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਿਹਤ
ਮਾਲਾ ਰਾਏ
ਮਾਲਾ ਰਾਏ ( ਨੀ ਸਰਕਾਰ; ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 2019 ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੱਖਣ ਲਈ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 2015 ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਰਾਏ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਰਬੇਦ ਰੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ।
ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ
1995 ਵਿੱਚ, ਰਾਏ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਲਈ ਵਾਰਡ ਨੰ. 88 ਤੋਂ ਕੌਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ 576 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ) ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ਰੰਜਨ ਦਾਸ ਨੂੰ 3,205 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਦੇ ਕਾਕੋਲੀ ਘੋਸ਼ ਦਸਤੀਦਾਰ ਨੂੰ 1,900 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਇਸ ਵਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਈ।
ਰਾਏ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੱਖਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 2014 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰਹੀ ਅਤੇ 113,453 ਵੋਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ। 7 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ, ਰਾਏ, ਜੋ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੇ ਕੱਟੜ ਆਲੋਚਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੇ ਨਾਗਰਿਕ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਿਗਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ। ਵਾਰਡ ਕੌਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰਡ ਨੰ.88 ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਵਾਰਡ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਯਮੁਨੋਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 61863 ਵੋਟਰ ਸਨ।
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਪੰਵਾਰ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਸੁਆਦ ਅਲ-ਸਾਬਾਹ
ਸੁਆਦ ਅਲ-ਮੁਬਾਰਕ ਅਲ-ਸਾਬਾਹ (ਜਨਮ 1942) ਇੱਕ ਕੁਵੈਤ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈ।
ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਕਾਹਿਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1981 'ਚ ਯੁਨਾਈਟੇਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਅਲ-ਸਾਬਾਹ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਬ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਕੁਵੈਤ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਜ਼ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਤੇਲ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ: ਐਨਾਟੋਮੀ ਆਫ਼ ਏ ਕ੍ਰਾਈਸਿਸ ਆਰਥਿਕਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ
ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ (25 ਜਨਵਰੀ 1627 – 31 ਦਸੰਬਰ 1691) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਕੁਦਰਤੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ, ਕੈਮਿਸਟ, ਭੌਤਿਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਕਾਢਕਾਰ ਸੀ।ਬੋਇਲ ਨੂੰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੋਇਲ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ,   ਜੋ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਸ ਦੇ ਨਿਰਪੇਖ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਆਇਤਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਲਟ ਅਨੁਪਾਤਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਕੈਪਟੀਕਲ ਕੈਮੀਸਟ (The Sceptical Chymist) ਨੂੰ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰ ਐਂਗਲੀਕਨ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਬੋਇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਲਿਸਮੋਰ ਕਾਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਲੈਟਿਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਈਟਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1638 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੱਗਪਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜੇਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੈਲੀਲੀਓ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1644 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਲੋਕ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ, ਬਹਿਸਾਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭਾ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਹੈ। 1646 ਤੋਂ ਬੋਇਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਨ ਲਗਾ। 1654 ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਅਨੇਕ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ। 14 ਸਾਲ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਪੰਪਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਬ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬੋਇਲ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਰਚ ਤੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਕਾਫੀ ਪੈਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।
ਬੋਇਲ ਦਾ ਹਵਾ ਪੰਪ
ਰਾਬਰਟ ਬੋਇਲ ਦੀ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿਤਾਬ ਨਿਊ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟਸ, ਫਿਜਿਕੋ ਮਿਕੈਨੀਕਲ, ਟਚਿੰਗ ਦ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਆਵ ਏਅਰ ਐਂਡ ਇਟਸ ਇਫੈਕਟਸ, ਹਵਾ ਦੇ ਸੁੰਗੇੜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। 1663 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਬੋਇਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਮਾਤਰ ਸੀ। ਬੋਇਲ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸ਼ੋਧ ਪਤਰਿਕਾ ਫ਼ਿਲੋਸੋਫ਼ੀਕਲ ਟਰੈਂਜੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਅਤੇ 1680 ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਸਹੁੰ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਮੱਤਭੇਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪਦ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਪੀਏਰ ਬਰਾਜ਼ੋ
ਪੀਏਰ ਬਰਾਜ਼ੋ (Pierre Brassau) ਇੱਕ ਚਿੰਪਾਜ਼ੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਕ ਐਕਸਲਸਨ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਐਕਸਲਸਨ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬਾਂਦਰ ਜਾਂ ਚਿੰਪਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਚਿੱਤਰ ਬਣਵਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀਏਰ ਬਰਾਜ਼ੋ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਪਿਤ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਆਵਾਂ-ਗਾਰਦ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿੰਪਾਜ਼ੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੀਏਰ ਬਰਾਜ਼ੋ ਪੀਟਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚਾਰ ਸਾਲਾ ਚਿੰਪਾਜ਼ੀ ਸੀ ਜੋ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਐਕਸਲਸਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ 17 ਸਾਲਾ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪੀਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਰਸ਼, ਕੁਝ ਰੰਗ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੈਨਵਸ ਦੇ ਦਵੇ। ਪੀਟਰ ਨੇ ਕਈ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਐਕਸਲਸਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਚੁਣ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਗਈ। ਕਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਖੂਬ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੰਜਾਬ) ਭਾਰਤ
ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਾਬਾ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 2001 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਵਾਈ।
ਦਸੰਬਰ 1764 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉੱਪਰ ਸਤਵਾਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵੇਰ ਨਜੀਬੇ ਰੁਹੇਲੇ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਥੇ ਘਿਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਭਗਤਪੁਰੀਏ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਨਜੀਬ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗੀ। ਮਰਾਠਿਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਮਲਹਾਰ ਰਾਓ ਹੁਲਕਰ ਤਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਹੀ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ 15 ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ’ਤੇ ਸੀ। ਨਜੀਬ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਦੇਖ ਅਬਦਾਲੀ ਵੱਲ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਭੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਮਿਲ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੂੰਝਾ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਸਰਹੰਦ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਕਾਬਲੀ ਮੱਲ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਦੀ ਈਨ ਮੰਨ ਲਈ ਸੀ, ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸਰਬਲੰਦ ਖ਼ਾਨ ਸਿਆਲਕੋਟ ਅਤੇ ਰੁਹਤਾਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਪਾਸੋਂ ਬੁਰੀ ਮਾਰ ਖਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਲਾਤ ਦੇ ਬਲੋਚ ਹਾਕਮ ਮੌਰ ਨਸੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਹਾਦ ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਦੇਂਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਸਤਵਾਂ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਖਾਲੀ ਹੀ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਸੀ। ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਸਨ। ਕੇਵਲ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਹੀ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਦ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਇਕਦਮ ਅਚਾਨਕ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਕੈਂਪ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਹਮਲਾ ਇੰਨਾ ਤੇਜ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸੀ ਕਿ ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਅਬਦਾਲੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਟੱਕਰ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਾੜ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਟ ਗਿਆ।
ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਗਏ ਹਨ। ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਧਾਈ ਕੀਤੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੇਵਲ ਤੀਹ ਕੁ ਸਿੰਘ ਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ। ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਡ ਲੀਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਮਾਝੇ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੱਥੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਸੀ। ਪੱਕੇ ਨਿਤਨੇਮੀ, ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਪਰਪੱਕ ਅਤੇ ਜਿਧਰ ਵੀ ਕਿਧਰੇ ਜੰਗ-ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੂਹਰੇ ਹੋ ਡਟਦੇ ਸਨ।
ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਪਰ ਹਮਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੀਹ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਨਮੁਖ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਅਰਜ਼ੋਈਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੀਲਾ ਬਾਣਾ ਸਜਾਇਆ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਫੈਦ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੇਸਰੀ-
ਕਿਸੈ ਪੁਸ਼ਾਕ ਥੀ ਨੀਲੀ ਸਜਾਈ।
ਕਿਨੈ ਸੇਤ ਕਿਸੈ ਕੇਸਰੀ ਰੰਗਵਾਈ।....35॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਬਸਤਰ ਸਜਾ ਲਏ। ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪਉੜੀਆਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਾਕ ਲਿਆ। ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਰੀਆਂ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ (ਭੰਗੂ) ਲਿਖਦਾ ਹੈ-
ਪੰਜ ਪੌੜੀ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਪੜਾਯੋ।
ਗੁਰ ਗਣੇਸ਼ ਜਿਮ ਗ੍ਰੰਥ ਪੁਜਾਯੋ।
ਬਿਆਹਿ ਵਾਂਗ ਕੀਯੋ ਜੱਗੁ ਉਛਾਹਿ।
ਸਿੰਘਨ ਬਹਾਇ ਖੁਲਾਯੋ ਕੜਾਹਿ॥38॥
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਸੰਖਿਪਤ ਕਥਨ। ਅਸ਼ਟਧਿਆਯੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਦ ਦੇ 71ਵੇਂ ਨਿਯਮ ‘ਆਦਿਰੰਤਿਏਨ ਸਹੇਤਾ’ (1 - 1 - 71) ਨਿਯਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਢੰਗ ਦਾ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ ਤੋਂ ਉਤਰਕੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਗਏ-
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ
ਆਦਿਰੰਤਿਏਨ ਸਹੇਤਾ (1 - 1 - 71): (ਆਦਿ:) ਆਦਿ ਵਰਣ (ਅੰਤਿਏਨ ਇਤਾ) ਅਖੀਰ ਇਤ ਵਰਣ (ਸਾਥੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਦਿ ਵਰਣ ਅਤੇ ਇਤਸਞਗਿਅਕ ਅਖੀਰ ਵਰਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਆਏ ਹੋਏ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (collectively) ਬੋਧ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ
ਤਖਤੋਂ ਉਤਰ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਪੂਜਣ ਚਲਯੋ ਦਰਬਾਰ॥43॥
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ
ਉਦਾਹਰਨ: ਅਚ = ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਨਿਯਮ ‘ਅਇਉਂਨ’ ਦੇ ਆਦਿ ਵਰਣ ‘ਅ’ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਨਿਯਮ ‘ਐਔਚ’ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਰਣ ‘ਚ’ ਵਲੋਂ ਯੋਗ ਕਰਾਉਣ ਉੱਤੇ ਅਚ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਚ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਆਪਣੇ ਆਦਿ ਅੱਖਰ ‘ਅ’ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਤਸੰਗਿਅਕ ਚ ਦੇ ਪੂਰਵ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਔ ਪਰਿਆੰਤ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤ:,
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ
ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਚਾਰ ਪਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੰਘਾਂ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ-
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ
ਅਚ = ਅ ਇ ਉ ॠ ਲ੍ਰੀ ਏ ਐ ਓ ਔ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ
ਹਰਿਮੰਦਰ ਕੇ ਹਜੂਰ ਇਮ ਖੜ ਕਰ ਕਰੀ ਅਰਦਾਸ।
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਦੀ ਸਿੱਧਿ 5ਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹਇਵਰਟ ਦੇ ਆਦਿ ਅੱਖਰ ‘ਹ’ ਨੂੰ ਅਖੀਰ 14ਵੇਂ ਨਿਯਮ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅੱਖਰ ਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ (ਅਨੁਬੰਧ) ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਲਤ:,
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ
ਸਤਿਗੁਰ ਸਿੱਖੀ ਸੰਗ ਨਿਭੈ ਸੀਸ ਕੇਸਨ ਕੇ ਸਾਥ॥48॥
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ
ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅੰਜਨ = ਹ ਯ ਅਤੇ ਰ, ਲ, ਞ ਮ ਙ ਣ ਨਹੀਂ, ਝ ਭ, ਘ ਢ ਧ, ਜ ਬ ਗ ਡ ਦ, ਖ ਫ ਛ ਠ ਥ ਚ ਟ ਤ, ਕ ਪ, ਸ਼ ਸ਼ ਸ, ਹ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ
(ਉਹੀ)
ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ
ਉੱਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ 14 ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖੀਰ ਵਰਣ ਦੀ ਇਤ ਸੰਗਿਆ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਤ - ਇੰਨ ਧਾਤੁ ਵਲੋਂ ਗਮਨਾਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਪੰਨ ਪਦ ਹੈ। ਇਤ ਸੰਗਿਅਕ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਅਨੁਬੰਧ ਬਣਾ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਅਤ:, ਇਤ ਸੰਗਿਆ ਹੋਣ ਵਲੋਂ ਇਸ ਅਖੀਰ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਵਰਤੋ ਪ੍ਰਤਯਾਹਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਅਨੁਬੰਧ (Bonding) ਹੇਤੁ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਵਿਆਕਰਨੀਏ ਪਰਿਕ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਇਤ ਸੰਗਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਨਿੱਚੇ ਲਿਖੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ:
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ
ਇਤਨੇ ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਪ੍ਰਕਰਮਾਂ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਸਿੰਘ ਤੀਹ ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਛੱਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਵੀ ਪੈਂਦੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿਹਲੀਆਂ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਂਦੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਹੋ ਲੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-
ਪਗ ਆਗੈ ਪਤ ਉਬਰੇ ਪਗ ਪਾਛੈ ਪਤ ਜਾਇ।
ਬੈਰੀ ਖੰਡੈ ਸਿਰ ਧਰੈ, ਫਿਰ ਕ੍ਯਾ ਤਕਨ ਸਹਾਇ॥58॥
ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੰਜੋਆਂ ਵਿੱਚ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਧਰ ਸਿੰਘਾਂ ਪਾਸ ਸਰੀਰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਪੂਰੇ ਬਸਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਲੰਮੀ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ, ਤੀਰ, ਬੰਦੂਕ ਆਦਿ ਸਨ। ਸਿੰਘਾਂ ਪਾਸ ਤੇਗਾਂ ਤੇ ਬਰਛੇ ਹੀ ਸਨ ਪਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦਾ ਚਾਅ ਸੀ-
ਆਪ ਬਿੱਚ ਤੇ ਕਰੇ ਕਰਾਰ।
ਤੁਹਿ ਤੇ ਅਗੇ ਮੈਂ ਹੋਗੁ ਸਿਧਾਰ॥52॥
ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਇਸ ਜੋਸ਼ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੰਨੀਂ ਹੱਥ ਲੁਆ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਆਪ ਤੇਗਾ ਲੈ ਕੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਿਰ ਜਾ ਧਮਕੇ। ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜੋਆਂ ਸਹਿਤ ਚੀਰਦੇ ਵੈਰੀ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਾਂ ਵਿਹਲੀਆਂ ਕਰਦੇ ਗਏ। ਵੈਰੀ ਢਾਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਢਾਲ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ‘ਮੂੰਹ ਲੁਕਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਹੁਣ ਸਨਮੁਖ ਹੋ ਲੜਨਾ ਹੈ।’ ਗਿਲਜ਼ੇ ਹੁਣ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਗੋਲੀਆਂ ਜਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੀ ਜੁਰਅੱਤ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰ ਰਹੇ।
ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਐਨ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਕੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੈਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੀਰੀ ਜਾਂਦੇ। ਅਣਗਿਣਤ ਜ਼ਖ਼ਮ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਇਵੇਂ ਚੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਹਲੂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਨਾਲੇ ਛੁੱਟ ਰਹੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਹੋਏ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੀਂ ਫੁਹਾਰੇ ਛੁੱਟ ਰਹੇ ਹੋਣ-
ਜਨੁ ਬਡ ਮਛਕ ਸੁ ਭਏ ਸੁਲਾਕ।
ਛੁਟੇ ਫੁਹਾਰੇ ਚਹੂੰ ਵਲ ਝਾਕ।
ਸਰੀਰ ਰਤ-ਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਪੈਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ-ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਘੇਰਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਗਿਲਜ਼ਿਆਂ ਨੇ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਨੇਜੇ ਵਹਾਏ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਡਿੱਗੇ ਪਰ ਹੱਥੋਂ ਤੇਗ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਅਖੀਰ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ।
‘ਜੰਗਨਾਮੇ’ ਦੇ ਕਰਤਾ ਕਾਜ਼ੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਯੁੱਧ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ। ਉਹ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਕੇ ਬਾਰੇ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਲਿਖਦਾ ਹੈ-
“ਜਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਲਸ਼ਕਰ (ਗੁਰੂ) ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਾਫ਼ਰ ਉੱਥੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਪਰ ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਗੜ੍ਹੀ (ਬੁੰਗੇ) ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਆਪਣਾ ਖੂਨ ਡੋਲ੍ਹ ਦੇਣ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੁੰਗੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਸਨ। ਉਹ ਜਰਾ ਭਰ ਵੀ ਡਰੇ ਅਤੇ ਘਬਰਾਏ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਤਲ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ ਨਾ ਮੌਤ ਦਾ ਭੈ। ਉਹ ਗਾਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁਟ ਪਏ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਲਹੂ ਡੋਲ੍ਹ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਸਾਰੇ ਹੀ (ਸਿੰਘ) ਕਤਲ ਹੋ ਗਏ।”
ਇਹ ਹੈ ਕਾਜ਼ੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਬਿਆਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਤੀਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਫਗਾਨੀ ਤੇ ਬਲੋਚ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ’ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਗਏ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੇਣ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਬਿਲਕੁੱਲ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਰਾਹੀ ਐਨੀ ਜਲਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਕੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਦਲਾਵ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਵਿਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹਨ, ਪੰਜਾਬ  ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੱਕ ਯੂਨਾਨੀ, ਕੁਸ਼ਾਣ, ਮੰਗੋਲ, ਤੁਰਕ, ਪਠਾਨ ਆਦਿ ਕਈ ਬਾਹਰੀ ਨਸਲਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉੱਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਪੰਜਾਬੀਪਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਕਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਖਿੰਡਾਓ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ, ਨਵੇਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰੂੜ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਉਦਯੋਗ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਦਯੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਂ-ਨਗਰ, ਨਗਰ, ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਘੱਟ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਕਾਰਜ਼ਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੁੱਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਚੰਗੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਣ ਲਈ ਜੂਝਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਕੂਲਣ ਦੇ ਇਸ ਅਮਲ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤੰਨਤਾ ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਂਢਾ ਅਤੇ ਲੱਭਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਾਢ ਜਾਂ ਲੱਭਤ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ -
(ਅ) ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਾਰਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ਼ਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਕਾਢ ਜਾਂ ਲੱਭਤਾ’ ਹੈ। ਕਾਢ ਜਾਂ ਲੱਭਤਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਐਨਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ, ਕੀਮਤਾਂ, ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਲਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਧੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ: ਪਹਿਲਾਂ ਘੁਮਿਆਰ, ਲੋਹਾਰ, ਚਮਾਰ, ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਸਭ ਨੂੰ ਲੋੜ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੇਠ ਦਬਾਅ ਲਿਆ। ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਉਹੀ ਲੋਕ ਰਹੇ ਜਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਂਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਦੌੜ੍ਹ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ‘ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ’ ਸਿਰਜਿਆ।
ਸ਼ਹਿਰ
ਸ਼ਹਿਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਸੰਘਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਸੀਮਿਤ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਬਜਾਇ ਹੋਰ ਧੰਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਉਪਜੀਵਿਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀੜ-ਭਾੜ, ਅਪਰਾਧ, ਘਟਨਾਵਾਂ, ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਸੰਖਿਆ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਿਰਜਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਿੱਘ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪੇਂਡੂ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ਗਨ, ਮਰਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਗਮੀ, ਮੌਕੇ ਜੋ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਲੂਈ ਵਰਥ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ, “ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਵਾਸੀ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਤਾ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸੰਕਰੀਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਵਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਅਨੇਕਤਾ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਉਪਰੇ ਅਤੇ ਬਣਾਉਟੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੇ ਆਪਸੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਪੱਖੋਂ ਭਿੰਨਤਾ
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਬੜੀਆਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬੱਧ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਹਕ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਹੁਤ ਰਸਮੀ, ਰੁੱਖੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਨਿਜਤਣ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖੇ ਅਥਵਾ ਅੱਕੇ ਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਜਾਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਿਲਗਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ, “ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਓਪਰੇ, ਅਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਅਲਪ ਅਵਧੀ (ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ) ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਘੇ ਆਤਸੀਯ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।”
ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਘਾਟ
ਜੇਕਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣੀ-ਸਹਿਣੀ ਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਇੱਕ ਦਿਖਾਵਾ ਜਾਂ ਢੋਂਗ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਸਮਾਂ, ਜਨਮ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀਪਣ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਡੂ ਗੁੜ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੇਠ ਦਬ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਜਾਂ ਰਸਮਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਇਹ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜ ਕਰਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਰਾਵਾ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ
ਕੁਝ ਕੁ ਪਹਿਰਾਵਾ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਦਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਟ-ਪੈਂਟਾਂ ਆਦਿ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਪੈਂਟਰਨਜ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ  ਪਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਢਕਣ ਤੇ ਸਾਊਂਆ ਵਾਲੀ ਦਿੱਖ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਹਿਮਾਇਤੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਤੇ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਘਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਟਰੇਨਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ  ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹਨ।
ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੋਂ ਦੂਰ
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਨਸੰਖਿਆਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹਨ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿੱਘ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਕਿੱਤਾ
ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ ਚਾਹੇ ਉਹ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੋਵੇ, ਨੌਕਰੀ, ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਜਗਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੀ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ
ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰੁਤਬੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰੁਤਬੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧੰਦਿਆਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ, ਵਿੱਦਿਆ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧੇਰੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਰੁਤਬਾ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਸਮਾਜਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਝੁਕਾਅ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਸਮੂਹ ਭਾਵ ‘ਸ਼ਹਿਰੀ’ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੈਂਡਰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਦੱਸਦਾ ਹੈ - ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਪਰ ਆਬਾਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ ਜਾਂ ਵਧ ਰਹੀ ਜਨ-ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਦਬਾਉ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ-ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪੋ-ਵਿਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬੜੇ ਨਿੱਘੇ, ਸਥਾਈ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਨ, ਪਰੰਤੂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਲਕਿ ਯੂ.ਪੀ. ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਆਦਿਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਆ ਵਸੇ ਹਨ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦੋ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਫੀਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੌਦਾਗਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜਾਲ ਫੈਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰੇਪ, ਕਤਲ, ਡਾਕੇ, ਅਪਹਰਣ ਅਤੇ ਚੋਰੀ-ਠੱਗੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦਾ ਮਾਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਏਨੇ ਬਦਜ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਪ ਨਗਰਾਂ ਵੱਲ ਅਗ੍ਰਸਰ ਹੋਣ। ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹੀ ਮੰਤਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਸੀਏ ਸ਼ਹਿਰ।ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇ ਕਹਿਰ।।
ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ
ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਬਿਜਲਈ ਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਚੁੰਬਕੀ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਮਾਤਰਾ (ਜਾਂ ਮਾਪ) ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੋਹੇਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਭਾਵ ਇਹ ਸਦਿਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਇਸਤਲਾਹ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਪਰ ਰਲ਼ਦੇ-ਮਿਲਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ  ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬਬੱਧ ਟੈਸਲਾ ਅਤੇ ਅੰਪੀਅਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੀਟਰ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੋਟ-ਕਥਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੁੰਬਕਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਜਲਈਚੁੰਬਕਤਾ
ਜੀਰਾ ਆਲੂ
ਜੀਰਾ ਆਲੂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਹੋ ਜੋ ਕੀ ਗਰਮ ਪੂਰੀ, ਰੋਟੀ, ਜਾਂ ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਆਲੂ, ਜੀਰਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਸਾਲੇ ਹਨ।, ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮਿਰਚ, ਅਦਰੱਕ, ਧਨੀਆ ਪਾਉਡਰ, ਕੜੀ ਪੱਤਾ, ਸ਼ਬਜੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਲੂਣ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅੰਜਨ ਵੈਸੇ ਗਰਮ ਹਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਪਾਉਡਰ ਪਾਕੇ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਬਾਰ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਬੜਾ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜਲਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤ ਤੇ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਾਣਾ
ਇਸ਼ਿਤਾ ਕਾਤਿਆਲ
ਕਾਤਿਆਲ ਨੇ ਪਹਿਲੀ TEDx ਇਵੇਂਟ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ 7 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤੀ।   ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਟੇਡ ਯੁਵਕ ਸਮੇਲਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਤਕਰੀਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ "ਤੁਸੀ ਹੁਣ ਕੀ ਬਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ"। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2005 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਨਾਲ ਤੋਂ ਲੋਕ
ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ ਵਿਦਰੋਹ
ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ ਵਿਦਰੋਹ (ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ ਬਗਾਵਤ ਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬਗਾਵਤ) ਆਮ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 18 ਫਰਵਰੀ 1946 ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਬਗਾਵਤ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਬਰਦਸਤ ਹਮਾਇਤ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 78 ਜਹਾਜ਼, 20 ਤੱਟੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ 20,000 ਜਹਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। 19 ਫਰਵਰੀ 1946 ਸਵੇਰੇ ਨੇਵੀ ਵਿਦਰੋਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮੀਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਹਾਊਸ ਔਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਿੰਦ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਤਹਿ ਕਰਨ ਲਈ ਕੈਬਨਿਟ ਮਿਸ਼ਨ ਭੇਜਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜੰਮੂ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਜੰਮੂ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਕਟ, 2009 ਅਧੀਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਡਾ. ਸੁਧੀਰ ਸਿੰਘ ਬਲੌਰੀਆ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ, 2007 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਕਟ, 2009 ਅਧੀਨ 16 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ 20 ਮਾਰਚ, 2009 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਹੀ ਜੰਮੂ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
ਜੰਮੂ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਵਿਟਿਲਿਗੋ
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਘਟਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 1% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਨਸੰਖਆ ਔਸਤ 2-3% ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟ ਹੀ 16% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ I ਆਟੋਇਮੀਉਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਡਿਸਨ ਰੋਗ, ਹਾਸ਼ੀਮੋਟੋ ਥਾਇਰੋਡਿਟਿਸ, ਅਤੇ ਟਾਇਪ 1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮੈਲਿਟਸ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਹੈ I ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਚਾਰ ਦੇ ਕਈ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਟਰਾਪਿਕਲ ਸਟਿਰੋਇਡੱਸ, ਕੈਲਸਿਨਿਉਰਿਨ ਇੰਨਹੈਬਿਟਰ ਅਤੇ ਫੋਟੋਥੈਰੇਪੀ I
ਵਰਗੀਕਰਣ
ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਸਵੀ)ਅਤੇ ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਨਐਸਵੀ) I ਐਨਐਸਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦਾ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਹੈ I
ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ
ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਨਐਸਵੀ) ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿਪੀਗਮੈਂਟੈਸ਼ਨ ਦੇ ਧੱਬਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮਰੂਪਤਾ ਦਿਖਦੀ ਹੈ I ਨਵੇਂ ਪੈਚ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ I ਇਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੀ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ I ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਪਿਗਮੈਂਟੇਡ ਚਮੜੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਲਿਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ I ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਨਐਸਵੀ) ਕਿਸੀ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, (ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਕਿਸ਼ੋਰਾਵਸ੍ਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) I
ਨਾਨ-ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਦੇ ਪ੍ਕਾਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
ਸੈਗਮੈਂਟਲ
ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਐਸਵੀ) ਦਿਖਣ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਫੈਲਣਾ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਲਗ ਹੈ I ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ਼ ਐਨਐਸਵੀ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਅਲਗ ਹੈ I ਇਸਦਾ ਰੁਝਾਨ ਚਮੜੀ ਦੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪਾਇਨਲਕੋਡ ਤੋਂ ਡੋਰਸੇਲ ਰੂਟ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਕਿ ਅਕਸਰ ਇਕਪਾਸੜ ਹੈ I ਇਹ ਐਨਐਸਵੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ਼, ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਆਟੋਇਮੀਉਣ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸਧਾਰਨ ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਨਾਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ I ਐਸਵੀ ਇੱਕ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜੋ ਟਰੋਪਿਕਲ ਇਲਾਜ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੈ I
ਲੀਓ ਸਪਿਟਜ਼ਰ
ਲੀਓ ਸਪਿਟਜ਼ਰ (7 ਫਰਵਰੀ 1887 - 16 ਸਤੰਬਰ 1960) ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੀਅਨ ਰੋਮਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਹਿਸਪਪੈਨਿਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸਪਿਟਜ਼ਰ ਵਿਲਹੇਲਮ ਮੇਅਰ-ਲੁਬਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੇਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ 1910 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1925 ਵਿੱਚ ਮਾਰਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 1930 ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। 1933 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਯਹੂਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਕਾਰਨ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਰਮਨੀ, ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਉਹ 1936 ਵਿੱਚ ਜੌਨਸ ਹੌਪਕਿਨਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਿਆ (1934 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਐਸ. ​​ਬਲੌਂਡਹਾਈਮ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਕੁਰਸੀ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ), ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜਾਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਰੇਨੇ ਵੇਲੇਕ ਅਤੇ ਆਸਟਿਨ ਵਾਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ :
"ਲੀਓ ਸਪਿਟਜ਼ਰ ਨੇ ਹੈਨਰੀ ਬਾਰਬੁਸੇ  ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ  ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਆਵਰਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ-ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਪਿਟਜ਼ਰ ਨੇ ਆਵਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ।
ਲੇਖਕ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪੇਗੁਏ ਦੀ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਰਗਸੋਨਿਜ਼ਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਜੂਲੇਸ ਰੋਮੇਂਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਇਕਸਾਰਵਾਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।"
= ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਕੰਮ = • Die Wortbildung als stilistisches Mittel exemplifiziert an Rabelais. ਮੈਕਸ ਨਿਮੀਅਰ, ਹੈਲੇ 1910.
• Aufsätze zur romanischen syntax und Stilistic. ਮੈਕਸ ਨਿਮੀਅਰ, ਹੈਲੇ 1918.
ਸਟ੍ਰੀਟਸ਼੍ਰਿਫਟ ਗੇਗੇਨ ਡਾਈ ਸਪ੍ਰੈਚਰੀਨੀਗੁੰਗ ਮਾਨਜ਼ਸ਼ੇ ਹੋਫ-, ਵਰਲੈਗਸ- und Universitäts Buchhandlung, Wien 1918।
• ਹੈਨਰੀ ਬਾਰਬੁਸੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਐੱਫ. ਕੋਹੇਨ, ਬੋਨ 1920।
• Lexikalisches aus dem Katalanischen und den
•übrigen iberomanischen Sprachen. ਲੀਓ ਐਸ.