cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੁ ਦੀ ਸੋਧ
(6) ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
(7) ਕਾਢੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਨਹੀਂ।
~
ਥਾਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰਗੋਰਾਮ
ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰਗੋਰਾਮ ਉਪਲਬਧ ਹਨ:-
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ
ਅਹਿਮਦਯਾਰ (1768-1848), ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 40 ਤੋਂ ਵਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 35 ਕਿੱਸੇ ਹਨ। ਜਿੰਨੇ ਕਿੱਸੇ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਸ ਕਵੀ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਰਚੇ। ਉਹ ਆਪ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ:-
ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ
ਅਜਿਹੇ ਬਹੁ-ਵਿਸਥਾਰੀ ਕਿੱਸਾ ਕਵੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਮੁਰਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ 1768 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬੰਬੀਹਾ ਬੋਲ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਵੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਇਸਲਾਮ ਗੜ੍ਹ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤੁਕਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:-
ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਈ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਫ਼ਰਮਾਇਸ਼ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਫ਼ਤੂਹਾਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਲਿਖੀ।
ਇਸਲਾਮੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਜੰਗਨਾਮੇ
‘ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਕਸੀਦਾ ਬਰਦਾ`, ‘ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਕਸੀਦਾ ਗੌਸੀਆਂ`, ‘ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਅਮਾਲੀ`, ‘ਮਿਅਰਾਜ ਦਾ ਚੌਥਾ ਰੁਕਨ`, ‘ਮਿਆਰਾਜ ਨਾਮਾ-ਇ-ਨਬੀ`, ‘ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਰਸਾਲੇ`, ‘ਵਫ਼ਤਨਾਮੇ`, ‘ਜੰਗਨਾਮਾ ਅਲੀ`, ‘ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਮਾ ਹਸਨ-ਹੁਸੈਨ`, ‘ਦੁਆਇ ਸਰਿਆਨੀ` ਆਦਿ।
ਫੁਟਕਲ ਲਿਖਤਾਂ
‘ਤਿਬੇ ਅਹਿਮਦਯਾਰੀ`, ‘ਤਿਬੇ ਮੁਹੰਮਦੀ`, ‘ਅਹਿਵਾਲ ਜ਼ਮਾਨਾ`, ‘ਕਿੱਸਾ ਤਿੱਤਰ`, ‘ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਮਰਸੀਆ ਪੁੱਤਰਾਂ`, ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ`, (ਫ਼ਾਰਸੀ)।
ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ
ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਦੇ ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਦਾ ਅਹਸਨੁਲ ਕਸਿਸ`, ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ ਤੇ ਤਫ਼ਸੀਰ ਦੀ ਤਫ਼ਸੀਰ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਨਿਭਾਅ ਸਕਿਆ ਹੈ।” ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਦੇ ਯੂਸਫ਼-ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ।
ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ
‘ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ` ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੂਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਸਿੰਧੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੁਝ ਵੇਰਵਾ, ਨਾਇਕ ਤੇ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਸਿੰਧੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਹੀਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਜਨਮ-ਪੱਤਰੀ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੇਗੀ, ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਦਰਿਆ ਬੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਗ਼ੈਰ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਅਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹੈ ਜੋ ਹਾਸ਼ਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਲਈ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਏਗੀ ਤੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਲਾਏਗੀ। ਪਰੰਤੂ ਰਾਂਝਾ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਤੇ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਤੇ ਹਾਸ਼ਮ
ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ ਸੱਸੀ ਅਣਖੀਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਉੱਤੇ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਮਦਿਆਂ ਹੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਠੁਕਰਾ ਦੇਂਦੀ। ਪਰ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਜੋਤਸ਼ੀ ਉਸਨੂੰ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਦਮਯਾਦ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖ ਕੇ ਮਿਲਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮਾਪੇ ਪਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹਸ਼ਮ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਯਥਾਰਥਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਨੇ ਹਾਸ਼ਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਵਧੇਰੇ ਕਰ ਕੇ ਵੇਰਵਾ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਬਰਖ਼ੁਰਦਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੱਸੀ ਨਾਲ ਰਲਦਾ ਹੈ। ਹਾਸ਼ਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਾਂ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਨੇ ਸੱਸੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਉਂਝ ਉਹ ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ ਸੱਸੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਰਚਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਾਇਲ ਹੈ।
ਹਾਸ਼ਮ ਸੱਸੀ ਸੋਹਣੀ ਜੋੜੀ, ਸਦ ਰਹਿਮਤ ਉਸਤਾਦੋਂ।
ਸਾਰਾਂਸ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਕਵੀ ਨੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਮਿਸਰੀ ਬਾਈ, ਕਾਮਰੂਪ, ਨਲ ਦਮਿਅੰਤੀ, ਰੋਡਾ ਜਲਾਲੀ ਆਦਿ ਲਿਖੇ। ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਣਮੁੱਲਾ ਹੀਰਾ ਏ ਜੀਹਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਵੇਲੇ ਦੀ ਧੂੜ ਨੇ ਲੁਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਹ ਘਟਾ-ਮਿੱਟੀ ਝੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਏਸ ਹੀਰੇ ਤੇ ਮਾਣਕ-ਮੋਤੀ ਦੀ ਚਮਕ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਪਈ ਖੀਵਾ ਕਰਦੀ ਏ। ਉਹਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾਵੀਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਏ ਕਿ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਧੜਕਦਾ ਦਿਲ ਏ, ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੀਭ ਏ, ਅਦਬੀ ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਰਵਾਇਤ ਦਾ ਅਮੀਨ ਏ ਤੇ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਲੰਘਕੇ ਦੌਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁਬਾਨ ਦੇ ਅਦਬ ਦਾ ਮਾਣ ਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਕਰਪੂਰਮੰਜਰੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਜਾਨ ਲੈਨਨ
ਜਾਨ ਲੈਨਨ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਦ ਬੀਟਲਜ਼ ਬੈਂਡ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਮਯਾਬ ਬੈਂਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੇ ਬਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਲੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਲਿਵਰਪੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦ ਕੁਏਰੀਮੈਨ ਨਾਂ ਦੇ ਬੈਂਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1960 ਵਿੱਚ ਦ ਬੀਟਲਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ। 1970 ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਉੱਪਰੰਤ ਲੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੋਲੋ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤ ਗਿਵ ਪੀਸ ਅ ਚਾਂਸ ਅਤੇ ਇਮੈਜਿਨ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘੇ ਗਏ। 1969 ਵਿੱਚ ਯੋਕੋ ਓਨੋ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਜਾਨ ਓਨੋ ਲੈਨਨ ਰੱਖ ਲਿਆ। 1975 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੌਨ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈਨਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਤੋੜ ਲਿਆ ਪਰ 1980 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਓਨੋ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਡਬਲ ਫੈਂਟਸੀ ਨਾਂ ਦੀ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
1940–57: ਅਰੰਭਕ ਸਾਲ
ਲੈਨਨ ਲਿਵਰਪੂਲ ਮੈਟਰਨਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1940 ਨੂੰ, ਜੰਗ-ਕਾਲੀਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੂਲੀਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਆਲਫਰੇਡ ਲੈਨਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਜੋ ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਮਲਾਹ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਦਾਦਾ, ਜਾਨ ਜੈਕ ਲੈਨਨ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਸਦਾ ਜਾਨ ਲੈਨਨ ਵਿੰਸਟਨ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਕਸਰ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਜਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਲਈ ਨੇਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਚੈੱਕ ਭੇਜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਰਵਰੀ 1944 ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤਦ ਚੈੱਕ ਮਿਲਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜੂਲੀਆ ਤਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਬਨਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ, ਮਿਮੀ ਸਮਿਥ, ਦੋ ਵਾਰ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਲੈਨਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੁਲਾਈ 1946 ਵਿੱਚ ਲੈਨਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਮਿਥ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਬਲੈਕਪੂਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਚੁਪਕੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਲਈ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਛਕ ਸੀ। ਜੂਲੀਆ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਰਮ ਬਹਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੈਨਨ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਲੇਕਿਨ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜਦੋਂ ਦੂਜੀ ਤਰਫ ਚਲਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਣ ਲਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਵੀਹ ਸਾਲ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜੁਆਨੀ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਚਾਚੀ, ਮਿਮੀ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਸਮਿਥ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਾਚੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਰੀਦਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੇਰੀਵਾਲਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਬਾਜਾ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹੇਲੀਆਂ ਸੁਲਝਾਣਾ ਸਿਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੂਲੀਆ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਮੇਂਡਿਪਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਨ ਜਦੋਂ 11 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਦ ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਸਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਏਲਵਿਸ ਪ੍ਰੇਸਲੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਬਜਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੈਂਜੋ ਸਿਖਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। thumb|left|ਜਾਨ ਲੈਨਨ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦਾ ਘਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੌਕ ਗਾਇਕ
ਨਜਮਾ ਹਮੀਦ
ਨਜਮਾ ਹਮੀਦ (18 ਮਾਰਚ 1944 – 2 ਦਸੰਬਰ 2022) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 2009 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ
ਹਮੀਦ 2009 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨੇਟ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਹਿਰਾ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰੀਅਮ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮਾਸੀ ਸੀ।
ਹਮੀਦ 2015 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨੇਟ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ
ਹਮੀਦ ਦੀ ਮੌਤ 2 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ
ਮਗਰ ਸਾਹਿਬ
ਮਗਰ ਸਾਹਿਬ  ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਤਿਅਮੇਵ ਜਯਤੇ
ਸਤਿਅਮੇਵ ਜਯਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਮੁੰਡਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸੱਚ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ'| ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਲੇਕਿਨ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਮੰਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ: सत्यमेव जयते नानृतम सत्येन पंथा विततो देवयानः। येनाक्रमंत्यृषयो ह्याप्तकामो यत्र तत् सत्यस्य परमम् निधानम्।।
ਅਰਥਾਤ ਓੜਕ ਸੱਚ ਦੀ ਹੀ ਜੈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਝੂਠ ਦੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਮਾਰਗ ਹੈ ਜਿਸਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ (ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ) ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਰਮ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੋਟੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ
ਜਥੇਦਾਰ ਜਗਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ (1937-1989), ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ, 1989 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਸੰਸਦੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਮਾਨ) ਵਲੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ ਸੀ।
28 ਦਸੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਖੁੱਡੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ ਨੇੜੇ ਦੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਫੀਡਰ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989
ਸਰਮਾਇਆ (ਕਿਤਾਬ)
ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ (ਜਰਮਨ: Das Kapital) (ਪੰਜਾਬੀ: ਸਰਮਾਇਆ) ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੀ 1867 ਈ. ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਕਾਰਜ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਉੱਕਾ ਨਵੀਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਖ਼ੁਦ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “....ਆਰਥਕ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਸੂਖਮਦਰਸ਼ੀ ਯੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵੀ ਏਜੰਟਾਂ ਤੋਂ। ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਮੂਰਤੀਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਬੁਰਜੁਆ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਜਿਣਸ-ਰੂਪ ਜਾਂ ਜਿਣਸ ਦਾ ਮੁੱਲ-ਰੂਪ ਆਰਥਕ-ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਤਹੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਖਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਖਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਵੇਂ ਹੀ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨਾਲ ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ ਰਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੁੱਲ-ਰੂਪ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਔਖਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਮੈਂ ਐਸੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ।”
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦ
ਜੋਨ ਬੇਇਜ਼
ਜੋਨ ਚੰਦੋਸ ਬੇਇਜ਼ ( / b <span title="/aɪ/ long 'i' in 'tide'">aɪ z  / ; ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜਨਵਰੀ, 1941)  ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਿਰੋਧ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਬੇਇਜ਼ ਨੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ, 59 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਪੇਨੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਛੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਆਰਿਫ਼ਾ ਖਾਲਿਦ ਪਰਵੇਜ਼
ਆਰਿਫ਼ਾ ਖਾਲਿਦ ਪਰਵੇਜ਼ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਜੂਨ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਹੋਮ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਚਾਈਲਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਲੀਅਟ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਫੇਅਰਜ਼ ਤੋਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਲਿਸੀ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ
ਉਹ 2008 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬੀਨਾ ਕਾਕ
ਬੀਨਾ ਕਾਕ (ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ 1954) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ
ਕਾਕ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਮ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ, ਉਦੈਪੁਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਡੋਦਰਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਇਆਜੀ ਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਭਾਰਤ ਕਾਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਜੋਧਪੁਰ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋਧਪੁਰ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਜਗੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 300 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਿਆਹ ਸੀ ਜੋ ਬੀਨਾ ਦੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਕਾਕ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ, ਭਾਰਤ ਕਾਕ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ, ਰਾਣੀ, ਰਾਜਸਥਾਨ (ਪਾਲੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ; ਹਾਈਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ 1800 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਕਾਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੀਨਾ ਕਾਕ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। 1985 ਵਿੱਚ, ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ 'ਨਵਾਂ ਖੂਨ' ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਮਿਹਨਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੀਨਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ, ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਰਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਦਾ ਹਥ੍ਦੇਥ ਵੀ ਵਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਬਣਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਫਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸੂਬਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਪੂਨੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਮੂਲਚੰਦ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ।
ਫਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਕਾਕ, ਸੁਪਰਸਟਾਰ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। 2003 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਕ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਕੀਤਾ। 2005 'ਚ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮੈਨੇ ਪਿਆਰ ਕਿਉਂ ਕਿਆ' ਲਈ ਬੀਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਲਮਾਨ ਦਾ ਭਰਾ ਸੋਹਿਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ ਸੀ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਕਾਕ ਨੇ ਨਾਇਕ ਸਮੀਰ ਦੀ ਗਰਭਵਤੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਰੋਲ ਸੀ। 2008 ਵਿਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਗਾਡ ਤੁਸੀ ਗ੍ਰੇਟ ਹੋ ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸੋਹਿਲ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਨਹੇ ਜੈਸਲਮੇਰ, ਦੁਲਹਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਲਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ: ਏ ਟ੍ਰਿਬਊਟ ਟੂ ਲਵ ਅਤੇ ਜਾਨੀਸਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਬੀਨਾ ਕਾਕ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕਾਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਕੁਰ ਕਾਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਝੁੰਝਨੂੰਵਾਲਾ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ। ਅੰਕੁਰ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ੈੱਫ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਵਿਕਾਸ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਿਲਾਨ ਰਾਏ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ
ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਬੀਨਾ ਨੇ ਉਮੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਉਮੰਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਸਮਾਜ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਸਮਰਥਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਮੰਗ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ, ਔਟਿਜ਼ਮ, ਮਾਨਸਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਲਟੀਪਲ ਅਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵਾਤਾਵਰਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ
ਇੱਕ ਸੁਚੇਤ ਵਾਤਾਵਰਨਵਾਦੀ, ਬੀਨਾ ਕਾਕ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੰਭਾਲਗੜ੍ਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਰਣਥਮਬੌਰ ਅਤੇ ਸਰਿਸਕਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਕੰਦਰਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਬਾਘ ਬਚਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਸਰਫਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮੰਨਾ
ਸਰਫਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮੰਨਾ 1921 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਦੇ ਬਿਸਮਿਲ ਅਜ਼ੀਮਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਹੋਕੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ ਨੇ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਰਸਾਲੇ ਸਬਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਲਈ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਸ਼ਫਾਕਉੱਲਾ ਖ਼ਾਨ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਜਿਹੇ ਦੋਨਾਂ ਵਡੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਲੋਕ-ਚਰਚਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਹੀਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।. ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ ਦੋ ਵਾਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗਾਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ (ਬਦਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਾਲ) ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ: 1999 ਦੀ ਫਿਲਮ ਸਰਫਰੋਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ (ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਤ ਨਾ ਬਣ ਜਾਏ) ਅਤੇ 2002 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦ ਲੀਜੰਡ ਆਫ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ। 2006 ਦੀ ਫਿਲਮ ' ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦਾ 2009 ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਗੁਲਾਲ ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1961 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1973 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਨੇਤਾਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਪੋਰਟਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਮੋਤੀ ਬਾਗ ਪੈਲਸ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਰੀਦ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ
ਰੀਤਾ ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ
ਰੀਤਾ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ (<small contenteditable="false">ਇਤਾਲਵੀ ਉਚਾਰਨ: <small contenteditable="false"> <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" contenteditable="false">[ˈriːta ˈlɛːvi montalˈtʃiːni] ; 22 ਅਪਰੈਲ 1909 – 30 ਦਸੰਬਰ 2012) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਤੰਤਰ-ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮਿਲਿਆ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਹਿਕਰਮੀ ਸਟੈਨਲੀ ਕੋਹਨ ਦੇ ਨਾਲ 1986 ਵਿੱਚ "ਤੰਤੂ ਵਿਕਾਸ ਫੈਕਟਰ" ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2001 ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਇਹ ਇਤਾਲਵੀ ਸੈਨਟ ਦੀ ਆਜੀਵਨ ਸੈਨੇਟਰ ਸੀ।
ਰੀਤਾ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਚੀਨੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਪਹਿਲੀ ਨੋਬਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਮੌਤ 100 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। 22 ਅਪਰੈਲ 2009 ਨੂੰ ਇਸਦੇ 100ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਰੋਮ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਨਮ ਦਿਨ ਪਾਰਟੀ ਰੱਖੀ ਗਈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1909 ਨੂੰ ਤੁਰਿਨ, ਇੱਕ ਸੇਫ਼ਾਰਡਿਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੁੜਵਾ ਭੈਣ ਪਾਓਲਾ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਡੇਲ ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ, ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਡਮੋ ਲੇਵੀ, ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਐਸਟੀ ਅਤੇ ਕੈਸਲ ਮੋਨਫੇਰੈਟੋ ਤੋਂ ਤੁਰਿਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।
ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ
1938 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸਿਨੀ ਨੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਹਾਇਕ ਅਹੁਦਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਭਰੂਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਖੋਜ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡੈਥ ਬਾਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ/ਦਿ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ (1997) ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਜੁਰਬੇ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜੁੜਵਾ ਭੈਣ ਪਾਓਲਾ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਮੀਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਸਤਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਸਤੰਬਰ 1943 ਵਿੱਚ, ਜਰਮਨ ਨੇ ਇਟਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫਲੋਰੈਂਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਯਹੂਦੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ।. ਆਪਣੀ ਲੁਕਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਨਾਜ਼ੀ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਸਮੇਂ, ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸਿਨੀ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1944 ਵਿੱਚ, ਫਲੋਰੈਂਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਅਲਾਇਡ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1945 ਵਿੱਚ ਟਿਊਰਿਨ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਤੰਬਰ 1946 ਵਿੱਚ, ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸਿਨੀ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਲੂਇਸ 'ਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਿਕਟਰ ਹੈਮਬਰਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਸਮੈਸਟਰ ਖੋਜ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਉਹ ਲੇਵੀ-ਮੋਂਤਾਲਸੀਨੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹੈਮਬਰਗਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ 1952 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਕੁਝ ਕੈਂਸਰ ਵਾਲੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਨਸਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਾਰਕ (ਐਨ.ਜੀ.ਐਫ.) ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ ਜੋ ਨਸਾਂ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਟਿਊਮਰ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ "ਜਵਾਨ ਭਰੂਣ" (chick embryos) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੋਨਤਾਲਸੀਨੀ ਨੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਨਸਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਟਿਊਮਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਹਾਲੋ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀ ਨਸਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਉਸ ਨੂੰ 1958 ਵਿੱਚ, ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰੋਮ 'ਚ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। 1963 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ "ਮੈਕਸ ਮਾਇਨ ਵੈਸਟਨ ਅਵਾਰਡ" (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸੇਰੇਬਰਲ ਪੈਲਸੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।
1961 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਸੀ.ਐਨ.ਆਰ. (ਰੋਮ) ਦੇ ਨਿਊਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਅਤੇ 1969 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ, ਸੈਲੂਲਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 1977 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਇਟਾਲੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਉਂਸਲ ਆਫ਼ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸੈੱਲ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ 1979 'ਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਲੇਵੀ-ਮੋਨਤਾਲਸਿਨੀ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬ੍ਰੇਨ ਰਿਸਰਚ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 2010 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ
1 ਅਗਸਤ 2001 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਕਾਰਲੋ ਅਜੀਗਲੀਓ ਸਿਮਪੀ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੈਨੇਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012
ਇਸਤੋਨੀਆ
thumb|ਇਸਤੋਨੀਆ 2021 ਇਸਤੋਨੀਆ, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤੋਨੀਆ ਗਣਰਾਜ, ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਾਲਟਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਾਤਵੀਆ (343 ਕਿ. ਮੀ.) ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੀਪਸ ਝੀਲ ਅਤੇ ਰੂਸ (338.6 ਕਿ. ਮੀ.) ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 45.227 ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਸਮਸ਼ੀਤੋਸ਼ਣ ਜਲਵਾਯੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੈ। ਇਸਤੋਨੀਆਈ ਲੋਕ ਫ਼ਿਨ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ, ਇਸਤੋਨੀਆਈ ਤੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਇਸਤੋਨੀਆ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ, ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਲਿੰਨ ਹੈ। ਕੇਵਲ 12.9 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸਤੋਨੀਆ, ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ, ਯੂਰੋਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅੰਧ ਸੰਧੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਪਜ, ਸਾਬਕਾ ਸੋਵੀਅਤ ਗਣਤੰਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ । ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ "ਉੱਚ-ਆਮਦਨ ਅਰਥਚਾਰਾ", ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਇਕ ਕੋਸ਼ (ਆਈ. ਐੱਮ. ਐੱਫ਼.) ਵੱਲੋਂ "ਉੱਨਤ ਅਰਥਚਾਰਾ" ਵਜੋਂ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 'ਆਰਥਕ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਉੱਨਤੀ ਸੰਗਠਨ' ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ "ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ" ਵਾਲਾ ਉੱਨਤ ਦੇਸ਼ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਆਰਥਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੋਹਰੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ
ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਤੋਨੀਆ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਰੋਮਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ 'ਤਾਸੀਤਸ' ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਜਰਮੇਨੀਆ' (ਲਗਭਗ 98 ਈਸਵੀ) ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਐਸਤੀ(Aesti) ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਅਨ ਗਾਥਾਵਾਂ 'ਆਈਸਤਲੈਂਡ'(Eistland) ਨਾਮਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਮ ਡੱਚ, ਡੈਨਿਸ਼, ਜਰਮਨ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸਟੋਨਿਆ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ 'ਐਸਤਲੈਂਡ'(Estland) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਵਕਾਲੀ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਏਸਤੀਆ(Estia) ਜਾਂ ਹੇਸਤੀਆ(Hestia) ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
ਇਸਤੋਨੀਆ ਦੀ ਲਾਤਵੀਆ ਨਾਲ 267 ਕਿ.ਮੀ. ਅਤੇ ਰੂਸ ਨਾਲ 297 ਕਿ.ਮੀ. ਲੰਮੀ ਭੂ-ਸਰਹੱਦ ਹੈ। 1920 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1945 ਤੱਕ, ਇਸਤੋਨੀਆ ਦੀ ਰੂਸ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਾਰਵਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੇਚੋਰੀ (ਪੇਤਸੇਰੀ) ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1920 ਦੀ 'ਤਾਰਤੂ ਅਮਨ ਸੰਧੀ' ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ 2300 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਸਤਾਲਿਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਰੂਸ ਅਤੇ ਏਸਟੋਨਿਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ 'ਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਏਸਟੋਨਿਆ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਰ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤਟਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਚੜ੍ਹਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਦੇ ਸਮਤਲ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ 57.3° ਤੇ 59.5° ਉੱਤਰ ਅਤੇ 21.5° ਤੇ 28.1° ਪੂਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਸਿਰਫ਼ 50 ਮੀਟਰ (164 ਫ਼ੁੱਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਮੁਨਾਮਾਗੀ (Suur Munamägi) ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ 318 ਮੀਟਰ (1043 ਫ਼ੁੱਟ) ਹੈ। ਪੂਰੀ ਤਟ-ਰੇਖਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 3794 ਕਿ. ਮੀ.(2357 ਮੀਲ) ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਲਡਮਰੂ-ਮੱਧ ਅਤੇ ਖਾੜੀਆਂ ਹਨ। ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਦੀਪਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 1500 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਦੋ ਤਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਬਣਨ ਯੋਗ ਵੱਡੇ ਹਨ : ਸਾਰੇਮਾ(Saaremaa) ਅਤੇ ਹਿਯੂਮਾ( Hiiumaa) । ਸਾਰੇਮਾ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਵੱਜਰਾਂ ਦੇ ਟੋਇਆਂ ਦਾ ਝੁਰਮਟ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਲੀ (Kaali) ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਰਾਮ ਪੁਰ
ਰਾਮਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਘਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਫੁੱਲੋ ਮਿੱਠੀ
ਫੂੱਲੋ ਮਿੱਠੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੰਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਸੰਬੰਧੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਿਰਮੌਰ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਵਿੱਖ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਵਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤ-ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਵੰਡ, ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੋਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਇਸ ਕਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਵਾਰਾਂ, ਕਿੱਸੇ, ਜੰਗਨਾਮੇ, ਸੀਹਰਫ਼ੀਆਂ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਛਾਣਬੀਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਨਮੋਲ ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿੱਸਾ ਇਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦੀ ਬੜੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਗੌਰਵਮਈ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਕਿੱਸਿਆ ਉੱਪਰ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ।
‘ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ` ਅਨੁਸਾਰ, “ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਵਰੋਸਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਲੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਾ-ਕਾਵਿ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੁਕਵਾ ਤੇ ਪਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ।``
ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ
ਹਾਮਦ ਸ਼ਾਹ ਆਬਾਸੀ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ‘ਹੀਰ` : ਹਾਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅੰਬਾਸੀ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਵਿਚ 1805 ਈ., ਵਿਚ ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ। ਹਾਮਦ ਆਪਣੇ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੂਰਬਲੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਤਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹਾਮਦ ਦੀ ਹੀਰ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੋਈ ਹੈ।
‘ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ` ਅਨੁਸਾਰ, “ਹਾਮਦ ਪਹਿਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਵੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਸਿਰਲੇਖ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਚਾਰ ਚਰਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।``
ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਿੱਸੇ
ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ` ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ। ਹਾਸ਼ਮ ਦਾ ਜਨਮ 1735 ਈ. ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ- ‘ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਬਾਰਤਾ`, ‘ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ`, ‘ਸ਼ੀਰੀ ਫਰਹਾਦ`, ‘ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਸੱਸੀ`,‘ਦਰਿਆਇ ਹਕੀਕਤ`, ‘ਬਾਰਾਂਮਾਹ` ਆਦਿ।
‘ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ` ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਸੱਸੀ ਕਾਹਦੀ ਆਖੀ ਘਰ ਘਰ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਮੁਆਤਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਬਾਲ, ਬਾਲੂ ਜਗ ਮਗ ਜਗ ਮਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।``
ਕਾਦਰਯਾਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ‘ਪੂਰਨ ਭਗਤ`
ਕਾਦਰਯਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
‘ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ` ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਕਿੱਸਾ ਸਾਦਾ ਜਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਸਾਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੈਤਾਂ ਵਿਚ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਸੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਦੈਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਹਰ ਕੋਮਲ ਉਨਰ ਦੇ ਕਮਾਲ ਹਾਸਲ ਹੋਣ ਉਤੋ ਗਲੇ ਤੇ ਹੱਥ ਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਦੀ ਅਚਨਚੇਤ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।``
ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਕਾਦਰਯਾਰ ਨੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕਿੱਸਾ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ
ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ‘ਕਿੱਸਾ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ` ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਵਡਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਬੈਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-
ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਵਿਚ ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਤੇ ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ
ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼
ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ, ਚੰਦਰ ਬਦਨ, ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ, ਬਦੀ-ਉਲ—ਮਾਲ, ਮਲਕਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰੀ, ਇਬਰਾਹਿਮ, ਆਦਮ ਬਲਖੀ, ਗੁਲ ਸਨੋਬਰ, ਗੁਲ ਬਦਨ, ਮੁਨਾਜ਼ਾਤ ਮੀਆਂ ਵੱਡਾ ਨਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਮਿਜ਼ਾਜੀ ਤੋਂ ਲਾ ਕੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਤਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ‘ਚੰਦਰ ਬਦਨ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ’ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋਈ।
ਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਹੀਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ 283 ਝੂਲਣੇ ਅਤੇ ਇਕ ਕਬਿੱਤ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠ ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਕਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੰਵਾਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਟੱਲ ਸੁਹਾਗ ਲਈ ਅਰਜੋਈਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਾਵਿ ਚਮਤਕਾਰ ਸੁਹਣਾ ਉਘਾੜਿਆ ਹੈ। ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਦੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਤਦਭਵ ਹੈ:- ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕੂਕਦਾ ਹੀਰ ਵਾਂਗੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪੀਰ ਨੂੰ ਜੀ।
ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ
ਇਸ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਹੀਰ ਲਿਖੀ। ਇਸ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਿਰੋਲ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਣ ਹੈ। ਜੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਮੱਕੇ ਦਾ ਹੱਜ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ 260 ਕਬਿੱਤਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਰਲਾਪ ਵਿਚ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਕਰੁਣਾ ਰਸ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਂ ਕਵਿਤਾ ਸੋਹਣੀ ਨਿਖੇਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਕਿਸੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਪੀਰ ਵੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਣਾਕਰ ਮੁਲੇ
ਗੁਣਾਕਰ ਮੁਲੇ (ਮਰਾਠੀ: गुणाकर मुळे) (3 ਜਨਵਰੀ,1935 - 16 ਅਕਤੂਬਰ, 2009) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ-ਲੇਖਣੀ ਨੂੰ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀਆਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵ
‘ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀਆਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ` ਕਾਦਰਯਾਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਸੀਹਰਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਦੇ ਰਾਜ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਰਣਨਯੋਗ ਕਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ` ਕਾਦਰਯਾਰ ਦੀ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਵੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਵੱਡੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ‘ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀ` ਵਿਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਉਘੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ-
ਗੁਣਾਕਰ ਮੁਲੇ
ਜੀਵਨੀ
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿੰਧੂ ਬੁਜੁਰਗ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 3 ਜਨਵਰੀ 1935 ਨੂੰ ਜਨਮੇਂ ਮਰਾਠੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਕਈ ਸਾਲ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਰਾਹੁਲ ਸੰਗਰਹਾਗਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਉੱਪਰਾਂਤ 1971-72 ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤਮ ਪੜਾਉ ਬਣੀ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਘਰ ਬਸਾਇਆ। ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਤਥ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਵਲ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਮੁਲੇ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਬਾ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਸੀ-ਹਰਫ਼ੀਆਂ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵ
‘:ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ
ਗੁਣਾਕਰ ਮੁਲੇ
ਜੀਵਨੀ
ਗੁਣਾਕਰ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ੀ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੀਬ 35 ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ। ਉਹ ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਿਆਇਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ, ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 250 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੇਖ ਹੈ। ਉਹ ਐਨਸੀਈਆਰਟੀ ਦੇ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਨ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਮਿਆਸਥੀਨਿਆ ਗਰੇਵਿਸ ਨਾਮਕ ਨਿਊਰੋ ਡਿਸਾਰਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਲੇ ਦੀ ਪਾਂਡਵ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅਹਿਮਦਯਾਰ)
ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਵਿਚ ‘ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ` ਲਿਖਿਆ। ਜੋ ਕਿ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਗੁਣਾਕਰ ਮੁਲੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੇਖਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਨਾਟਕ ‘ਮਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ`
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ` ਇਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ‘ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ` ਦੇ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਗਏ ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਨਾਟਕਕਾਰ ‘ਕਿਰਪਾ ਸਾਗਰ` ਦੇ ਸਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ‘ਮਹਾਰਾਜਾ ਰੰਜੀਤ ਸਿੰਘ` ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ।
ਜੰਗਨਾਮਾ ਲਾਹੌਰ : ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ‘ਜੰਗਨਾਮਾ ਲਾਹੌਰ` ਵੀ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀ-ਕਾਵਿ
ਇਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਪਰ ਇਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਰਚੇ ਗਏ ਕਿੱਸਿਆਂ ਉਪਰ ਵੀ ਸੂਫ਼ੀ-ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਕਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋਹੜਿਆਂ, ਕਾਫ਼ੀਆਂ, ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀਆਂ ਤੇ ਡਿਉਢਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਹੈ:
ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ:
ਇਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਕਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸਨੇ ਦੋਹੜਿਆਂ ਅਤੇ ਡਿਉਢਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋਹੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ, ਸੁੰਘੜਤਾ ਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪਕੇਰੇਪਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹਾਸ਼ਮ ਨੂੰ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਾਦਗੀ, ਸੰਖੇਪਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਠੇਠਤਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹਾਸ਼ਮ ਦੇ ਦੋਹੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਰੂਪੀ ਢੰਗ ਵਿਚ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਸ਼ਮ ਦਾ ਸੂਫ਼ੀਪਨ ਬਾਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਧੇਰੇ ਨਿੱਖੜਵਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦੋਹੜੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:"ਰੱਬ ਦਾ ਆਸ਼ਕ ਹੋਣ ਸੋਖਾਲਾ,""ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੋਖਾਲੀ ਬਾਜ਼ੀ।""ਗੋਸ਼ਾ ਪਕੜ ਬਣੇ ਹੋ ਸਬਰ,""ਫੜ੍ਹ ਤਸਬੀ ਬਣੇ ਨਮਾਜ਼ੀ।"ਹਾਸ਼ਮ ਪਹਿਲੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੰਤਾਈ ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਦੁਨੀਆਦਾਰ ਸੂਫ਼ੀ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਦੋਹੜਿਆਂ ਦੀ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ, ਛੰਦ ਵਿਉਂਤ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੀ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਮੌਲਿਕਤਾ ਇਸਦੇ ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਗੁਣ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼ਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਸ਼ਮ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ ਹੈ।
ਬੇਦਿਲ ਫ਼ਕੀਰ ਉਰਫ਼ ਕਾਦਿਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੇਦਿਲ:
ਇਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਬੇਦਿਲ ਫ਼ਕੀਰ ਸੀ ਪਰ ਇਸਦੀ ਹਜ਼ਰਤ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਜਿਲਾਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਬਖ਼ਸ਼ ਬੇਦਿਲ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਰਾਨ ਸਰੀਫ਼ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਦਵਾਨ, ਹਦੀਮਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਆਤਾ, ਇਸਲਾਮੀ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਦਰਵੇਸ਼ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸਨੇ 235 ਕਾਫ਼ੀਆਂ, 27 ਦੋਹੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ੀਹਰਫ਼ੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਆਪ ਦਾ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ"ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਪੀਰ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੈਂਡਾ।""ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਹਾਦੀ ਰਹਬਰ ਮੈਂਡਾ।""ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਹੈਦਰ ਸਫ਼ਦਰ ਮੈਂਡਾ।""ਇਸ਼ਕ ਹੈ ਮੇਰੀ ਪੁਸ਼ਤ ਪਨਾਹ।"ਹਾਸ਼ਮ ਅਤੇ ਬੇਦਿਲ ਫ਼ਕੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਸੂਫ਼ੀ-ਕਾਵਿ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵੀ ਜਾਂ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹੋਰਨਾਂ ਕਵੀਆਂ ਜਾਂ ਰਚਨਾਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕੈਟ ਪਰਸਨ
"ਕੈਟ ਪਰਸਨ" ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਰੌਪੇਨੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ  ਵਿਚ ਦਸੰਬਰ, 2017 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਓਨਲਾਈਨ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਸਾਰ
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੋਫੋਮੋਰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਾਰਗੋਟ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਰੋਬਰਟ ਨਾਮੀ ਆਦਮੀ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਰੋਬਰਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਥੀਏਟਰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮਾਰਗੋਟ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਿਆਇਤ ਸਟੈਂਡ 'ਤੇ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਬਰਟ ਉਸ ਤੋਂ ਨੰਬਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕਾਫੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਗੋਟ ਨੂੰ ਰੋਬਰਟ ਬਹੁਤ ਮਜਾਕੀਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਵੱਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਜੋਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਜ਼ੀਬ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਵਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ
ਕਵੀ ਸਹਾਈ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ ‘ਵਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ` ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਵੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਝਲਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵੇ ਦੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਧਾਕ ਬਿਠਾਉਣ ਸੰਬੰਧੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੈਟ ਪਰਸਨ
ਸਾਰ
ਜਦੋਂ ਮਾਰਗੋਟ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਬਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਰੋਬਰਟ ਇਕ ਅਸਲ ਡੇਟ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਡੇਟ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਰੋਬਰਟ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਰੋਬਰਟ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡੇਟ ਦੌਰਾਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਅਰਾਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਾਰਗੋਟ ਰੋਬਰਟ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਹਿਜ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਗੋਟ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਬਰਟ ਚੋਂਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੀਰਸ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਵਾਰ
ਕਵੀ ਸੋਭਾ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਕਾਲ ਹੀ ‘ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਵਾਰ` ਰਚੀ। ਇਹ ਵਾਰ 1848-49ਈ. ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੈਟ ਪਰਸਨ
ਸਾਰ
ਮਾਰਗੋਟ ਰੋਬਰਟ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੂਮਮੇਟ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਟੈਕਸਟ ਰਾਹੀਂ ਅਚਾਨਕ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰੋਬਰਟ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਜੇ ਵੀ ਉਸਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਤ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਵਧੇਰੇ ਲੋੜਵੰਦ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰਗੋਟ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ "ਵੇਸ਼ਵਾ" ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਵਾਰ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਸਥਾ : ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ- 1. ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤ, 2. ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਕਾਲ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰਕੇ, 3. ਇਸ ਕਾਲ ਵਿਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇਖ ਕੇ।
ਕੈਟ ਪਰਸਨ
ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ
ਬੀਬੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ "ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਓਨਲਾਈਨ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਡੇਟਿੰਗ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।" ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ' ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।" ਕਹਾਣੀ ਦ ਨਿਊਯਾਰਕਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਗਲਪ ਰੂਪ ਅਤੇ 2017 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣਿਆ। ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ "'ਕੈਟ ਪਰਸਨ' ਕਹਾਣੀ ਬੇਅਰਾਮੀ ਰੋਮਾਂਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਰਾਹੀਂ ਅਣਗਿਣਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ," ਅਤੇ ਮੀ ਟੂ ਤਹਿਰੀਕ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਇਹ 2017 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਹੋਣਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਵਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੰੁਦੇ ਹਨ। ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ, ਮਰਣੇ-ਪਰਣੇ ਆਦਿ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ, ਰਹੁ-ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੂਝ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੈਟ ਪਰਸਨ
ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ
ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੂਪੇਨੀਅਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਸਕਾਉਟ ਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲ ਸੱਤ ਅੰਕੜੇ ਦਾ ਸੌਦਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ 2019 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਯੂ ਨੋ ਯੂ ਵਾਂਟ ਦਿਸ ਲਈ ਇੱਕ $ 1.2 ਮਿਲੀਅਨ ਐਡਵਾਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਟ ਪਰਸਨ  ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਵਾਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਮਨ ਚੈਨ ਦੀ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਕਮਾਲ ਦੀ ਬਿੰਬਾਵਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ-
ਕੈਟ ਪਰਸਨ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ : ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਸਿੱਟਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ
ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ
ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਹੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ ਕਵੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 1735 ਈ. ਵਿਚ ਜਗਦੇਉ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਹਾਸ਼ਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ੀਰੀਂ ਫ਼ਰਹਾਦ, ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡਿਊਡਾਂ, ਦੋਹਿਆਂ, ਮਹਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਾਰ, ਚਾਰ ਬਹਾਰ ਹਾਸ਼ਮ, ਗੰਜੇ ਮਆਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਦੋਹਰੇ, ਟੀਕਾ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਾਸ਼ਮ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਰੱਬ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਹੋਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਲ ਤੂੰ ਹੀ ਦਿਲਬਰ ਭੀ ਤੂੰ ਹੀ ਅਤੇ ਦੀਦ ਤੂੰ ਹੀ ਦੁਖ ਤੇਰਾ
ਨੀਂਦਰ ਭੁੱਖ ਆਰਾਮ ਤੂੰ ਹੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਿਨ ਜਗਤ ਹਨੇਰਾ।
ਮੌਲਵੀ ਅਹਿਮਦਯਾਰ
ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ 1768 ਈ. ਮੁਰਾਲੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਕਿੱਸਾ ਤਿੱਤਰ ਤੇ ਭਟਿੱਤਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ, ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਕਾਮਰੂਪ, ਕਾਮ ਲਤਾ, ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ, ਚੰਦਰ ਬਦਨ, ਰਾਜ ਬੀਬੀ, ਸੈਫ਼ਲ ਮਲੂਕ ਆਦਿ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਐਨੇ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ:
ਜਿਤਨੇ ਕਿੱਸੇ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਮੈਂ ਜੋੜੇ
ਗਿਣਨ ਲੱਗਾਂ ਤੇ ਯਾਦ ਨਾ ਆਵਣ, ਜੋ ਦੱਸਾਂ ਸੋ ਥੋੜ੍ਹੇ।
ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼
ਜਨਮ 1778 ਈ. ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਪਸੀਆਵਾਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸਾ ‘ਬਹਿਰਾਮ ਗੋਰ’ ਹੈ ਜੋ ‘ਸ਼ਾਹ ਬਹਿਰਾਮ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਚੰਦਰ ਬਦਨ. ਮਈਆਰ, ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ ਆਦਿ ਕਿੱਸੇ ਲਿਖੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਨੰ. 179 ਉੱਤੇ ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ‘ਮਲਕਜ਼ਾਦਾ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ’ ਹੈ।
ਕਾਦਰਯਾਰ
1805 ਈ. ਦੇ ਲਗਭਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ ਪਿੰਡ ਮਾਛੀ ਕੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਬੈਂਤਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ “ਪੂਰਨ ਭਗਤ” ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ “ਮਹਿਰਾਜ ਨਾਮਾ” ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਮਾਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦਮੋਦਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪੀਲੂ ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਮਾਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਾਦਰਯਾਰ ਦਾ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਕਿੱਸਾ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਆਦਿ ਲਿਖਣ ਕਰਕੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ‘ਮਹਿਰਾਜ ਨਾਮਾ’ ਤੇ ‘ਰੋਜ਼ ਨਾਮਾ’ ਵੀ ਇਸੇ ਦਾ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸੇ ਕਾਲ ਵਿਚ ਗੁਲਜ਼ਾਰੇ ਆਦਮ, ਗੁਲਜ਼ਾਰੇ ਮੂਸਾ, ਗੁਲਜ਼ਾਰੇ ਸਿਕੰਦਰੀ, ਗੁਲਜ਼ਾਰੇ ਮੁਹੰਮਦੀ, ਗੁਰੂ ਜਲ ਤੁਲਾਸ, ਜੰਗਨਾਮੇ, ਵਾਰਾਂ, ਬਾਰਾਂਮਾਹ ਤੇ ਸੀਹਰਫੀਆਂ ਆਦਿ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੰਗਨਾਮੇ
ਕਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੰਗਨਾਮੇ ਵੀ ਲਿਖੇ ਗਏ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗੈਰ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਨਾਮਾ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ 1848 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਦੀ ਰਚਨਾ 105 ਬੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੈਂਤ ਬੰਦ ਰਚੀ ਗਈ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹਰ ਬੰਦ ਚਾਰ ਚਾਰ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਠੇਠ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਬੜੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮਾਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਇਸ ਜੰਗਨਾਮੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। (ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ) ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੰਗੀਆਂ ਮਟਕ ਰਾਏ ਦਾ ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ ਅਧੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 35ਵੇਂ ਬੰਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਾਠ ਗੁੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਬੰਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਮਟਕ ਨੇ ਇਹ ਜੰਗਨਾਮਾ ਡਿਊਢ ਛੰਦ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਧਰੇ ਕਿਧਰੇ ਸਵੱਯੇ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲੀਆ ਛੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਕਰਤਾ ਮੁਸਾਇਲ ਹੱਜ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਪਸਰੂਹੀ, ਬਹਾਰ ਸ਼ਾਹ, ਅਬਦੁਲ ਨਬੀ, ਖ਼ੁਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਸਲਾਮੀ ਕਵੀ ਹਨ। ਮੌਲਵੀ ਅਹਿਮਦਯਾਰ ਤੇ ਕਾਦਰਯਾਰ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ 473-74)
ਯੋਨ ਨੋਗੂਚੀ
ਯੋਨਜੀਰੋ ਨੋਗੂਚੀ (野口 米次郎, 8 ਦਸੰਬਰ 1875 - 13 ਜੁਲਾਈ 1947), ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀ, ਗਲਪਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਦੋਨਾਂ ਭਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਯੋਨ ਨੋਗੂਚੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰ੍ਸਿੱਧ ਸੀ। ਪ੍ਰ੍ਸਿੱਧ ਬੁੱਤ-ਤਰਾਸ ਇਸਾਮੁ ਨੋਗੂਚੀ ਦਾ ਬਾਪ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਕਵੀ
ਮਜਾਲ ਕਲਾਂ
ਮਜਾਲ ਕਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ
ਅਸਗਰ ਫ਼ਰਹਾਦੀ (, ; ਜਨਮ 7 ਮਈ 1972) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ. ਹੋਰ ਅਵਾਰਡਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਗਲੋਬ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੋ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ  ਵਧੀਆ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ  ਹਨ. ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ 2012 ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਾਦਿਰ ਦੀ ਸੀਮੀਨ ਤੋਂ ਜੁਦਾਈ ਅਤੇ ਸੇਲਸਮੈਨ ਲਈ ਮਿਲੇ. 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਈਮ ਰਸਾਲੇ ਨੇ  ਸੰਸਾਰ  ਦੇ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ.
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਰਗਰ'ਸ ਡੌਟਰ
ਬਰਗਰ'ਸ ਡੌਟਰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਲਪ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਨਦੀਨ ਗੋਰਡੀਮਰ ਦਾ ਲਿਖੀਆਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੂਨ 1979 ਵਿੱਚ ਯੂ. ਕੇ. ਵਿੱਚ ਜੋਨਾਥਨ ਕੇਪ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਛਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਬੈਨ ਹੋਣ ਦੇ ਕਿਆਸ ਸਨ ਅਤੇ ਸਚਮੁਚ ਹੀ, ਛਪਣ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਛਪਣ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬਰਗਰ'ਸ ਡੌਟਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਗੋਰੇ (anti-apartheid) ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੁੱਟ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਡੇਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪਲਾਟ 1970 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਰੋਸਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲਿਓਨਲ ਬਰਗਰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (SACP) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇਸੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕੋਨਾਰਡ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੁਰਾ ਨਸਲਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਅਤੇ 1976 ਦੀ ਸਵੇਤੋ ਲਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਗੋਰਡੀਮਰ ਖੁਦ ਵੀ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਦੇ ਵਕੀਲ ਬਰਾਮ ਫਿਸ਼ਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਸ਼ਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਬਰਗਰ ਫੈਮਿਲੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੈਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਕੋਲ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀ ਗਈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇਸ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਹੈ (thought well of it)।"
ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਦਾ ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਟਾਈਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "most political and most moving novel" ਇਸ ਉੱਪਰ ਦਾ ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਰਿਵੀਊ ਆਫ ਬੁਕਸ  ਨੇ ਇਸ ਉੱਪਰ "elegant", "fastidious" ਅਤੇ "cultivated upper class" ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੱਸਿਆ। ਦਾ ਹਡਸਨ ਰਿਵੀਊ  ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, "gives scarcely any pleasure in the reading but which one is pleased to have read nonetheless" ਨਾਵਲ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਰਸ
ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ।
ਭੋਲਾਨਾਥ ਤਿਵਾਰੀ
ਡਾ. ਭੋਲਾਨਾਥ ਤਿਵਾਰੀ (4 ਨਵੰਬਰ 1923 - 25 ਅਕਤੂਬਰ 1989) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਚਿੰਤਕ ਸਨ।
ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਡਾ. ਭੋਲਾਨਾਥ ਤਿਵਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਾਜੀਪੁਰ ਜਨਪਦ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਭੋਲਾਨਾਥ ਤਿਵਾਰੀ ਨੇ ਲਗਪਗ ਅੱਠਾਸੀ ਗਰੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ -
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਸ਼ਕਾਰ
ਕੋਟ ਡੀਜੀ
ਕੋਟ ਡੀਜੀ (کوٹ ڈیجی) ਸਥਾਨ ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਖੁਦਾਈ 1955-57 ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਐੱਫ. ਏ. ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕਰਵਾਈ। ਇਸ ਨਗਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਸਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਚੌੜੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸਦੇ ਖੰਡਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਬਰਤਨ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਹਥਿਆਰ, ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਹੜੱਪਾ ਤੇ ਮੋਹਨਜੋਦੜੋ ਤੋਂ ਮਿਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੀ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ
ਹਰਿਆਊ, ਸੰਗਰੂਰ
ਹਰਿਆਊ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਹਰਿਆਊ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਊ ਲਹਿਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਇਹ ਡਸਕਾ ਅਤੇ ਗਿਦੜਿਆਣੀ ਵਰਗੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਹਿਰਾ ਬਲਾਕ 'ਚ 39 ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਹੈ.ਹਰਿਆਊ ਦੇ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਹੈ.
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਇਹ ਪਿੰਡ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵੀ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ 4 ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਤੇ 2 ਮੰਦਿਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਨੇੜੇਲੇ ਪਿੰਡ
1)ਡਸਕਾ 2)ਫਲੇੜਾ 3)ਗਿਦੜਿਆਣੀ 4)ਸੰਗਤਪੁਰਾ 5) ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ 6) ਰੱਤਾ ਖੇੜ੍ਹਾ । ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਹੈ ਸੋ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਦੱਸਿਆ ਗਏ==ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ==
ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ
ਇਥੇ ਕਈ ਸਕੂਲ ਹਨ
ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ
ਐਲਡਰ ਗਰੈਗਰੀ ਪੈੱਕ (5 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1916 - ਜੂਨ 12, 2003) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ 1940 ਤੋਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਪੈੱਕ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1962 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਟੂ ਕਿਲ ਅ ਮੌਕਿੰਗਬ੍ਰੈਡ ਵਿੱਚ ਅਟੀਕੁਸ ਫਿੰਚ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪੈੱਕ ਨੇ ਕੀਜ ਆਫ ਕਿੰਗਡਮ (1944), ਦਿ ਯਰਲਿੰਗ (1946), ਜੈਂਟਲਮੈਨਜ਼ ਐਗਰੀਮੈਂਟ (1947) ਅਤੇ ਟਵੈਲ ਔ'ਕਲਕ ਹਾਈ (1949) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਸਕਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਲਬਾਊਂਡ (1945), ਦਿ ਗਨਫਾਈਟਰ (1950), ਰੋਮਨ ਹੋਲੀਡੇ (1953), ਮੋਬੀ ਡਿੱਕ (1956 ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ 1998 ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲੜੀਆਂ), ਬਿਗ ਕੰਟਰੀ (1958), ਬਰਵਾਟੌਸ (1958), ਪੋਕਰ ਚੋਪ ਹਿੱਲ (1959), ਦ ਗਨਜ਼ ਆਫ ਨੈਵਰਨ (1961), ਕੇਪ ਫੀਅਰ (1962, ਅਤੇ ਇਸਦੀ 1991 ਰੀਮੇਕ), ਹਾਓ ਦ ਵੈਸਟ ਵਾਜ ਵੌਨ (1962), ਓਮੈਂਨ (1976) ਅਤੇ ਬੋਏਜ ਫਰਾਮ ਬ੍ਰਾਜ਼ਿਲ (1978) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਯੂਐਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਨਸਨ ਨੇ ਪੈੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਯਤਨਾਂ ਲਈ 1969 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। 1999 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੇ ਪੈੱਕ ਨੂੰ ਕਲਾਸਿਕ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਦਮ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਨੰਬਰ 12 ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।