cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕੰਬੋਜ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ
ਜਿਓਲਾਜੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
ਜਿਓਲਾਜੀਕਲ ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨ 5 ਮਾਰਚ 1851 ਨੂੰ ਭਾਰਤ 'ਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਾਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਸਰਵੇ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਉਦਯੋਗ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਰੇ ਹੀ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਸਰਵੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜ
ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ
ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ (ਛੋਟਾ ਰੂਪ SA/ਐੱਸ.ਏ.) ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਮੱਧ-ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ੯੮੩,੪੮੨ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਇਸ਼ਿਤਾ ਵਿਆਸ
ਮੰਜੂ ਵਿਆਸ   (ਜਨਮ 18 ਮਾਰਚ 1988) ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ ਇਸ਼ਿਤਾ ਵਿਆਸ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੀਐਲਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਕਿੰਗਫੀਸ਼ਰ ਕਲੈਂਡਰ ਹੰਟ 2013 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ 7ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਵਿਆਸ ਹੋਸ਼ੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ (18 ਮਾਰਚ 1988 ਨੂੰ) ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੈਂਟਰਲ ਸਨਅਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਵਿਆਸ ਨੇ ਅਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਯਸ਼ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਯਸ਼ਰਾਜ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਲਿਫਟ ਕਰਾ ਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਝਲਕੜੀਬਾਈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਕੋਲੀ ਸਿਪਾਹੀ, ਜਿਸਨੇ 1857 ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਝਾਂਸੀ ਕੀ ਰਾਣੀ ਲਈ ਬਗਾਵਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਝਲਕਾਰੀਬੀਈ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ਼ਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿੱਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਪੂਰਵਦਿੱਤਿਆ (ਆਦਿੱਤਿਆ) ਕੁਲਸ਼੍ਰੇਸ਼ਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 11.40 ਨਾਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਡੇ-ਬਜਟ ਸਸਪੈਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਸਾਈਨ ਅਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਗਸਤ 2020 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਟੋਕੀਓ
ਟੋਕੀਓ (東京 "ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਧਾਨੀ"), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਟੋਕੀਓ ਮਹਾਂਨਗਰ (東京都), ਜਪਾਨ ਦੇ 47 ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਵਡੇਰੇ ਟੋਕੀਓ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕਾਂਤੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਈਜ਼ੂ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਓਗਾਸਵਾਰਾ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟੋਕੀਓ ਮਹਾਂਨਗਰ ਨੂੰ 1943 ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਲੇ ਟੋਕੀਓ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (東京府) ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ (東京市) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਟੋਕੀਓ ਦੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਸਰਕਾਰ ਟੋਕੀਓ ਦੇ 23 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ 39 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬਾਹਰੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 130 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ (ਅਬਾਦੀ 3.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਕੱਠ ਆਰਥਕਤਾ (2008 ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ 1.479 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਪਜ; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਾਰਚੂਨ ਗਲੋਬਲ 500 ਦੀਆਂ 51 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਅੰਕੜਾ ਹੈ।
ਟੋਕੀਓ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥ-ਵਿਵਅਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ "ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੇਂਦਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਤਰੀ ਮੋਢੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਕ ਦੀ 2008 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬੱਧਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਏ. ਟੀ. ਕੀਅਰਨੀ ਦੀ 2012 ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਰਸਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਬੁੱਧੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰਹਿਣੀ-ਖ਼ਰਚਾ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮੋਨੋਕਲ ਰਸਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣਯੋਗ ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਨਗਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਮਿਸ਼ਲਿਨ ਗਾਈਡ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਟੋਕੀਓ 1964 ਦੀਆਂ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ 2020 ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ ਕਲਿਆਣੀਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ
ਕਲਮੰਡਲਮ ਕਲਿਆਣੀਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ (1915–1999) ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਹਾਂਕਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਨ੍ਰਿਤਕ ਸੀ। ਰਾਜ ਦੇ ਮਲੱਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਤਿਰੁਣਾਵਿਆ ਦੀ ਵਸਨੀਕ, ਉਹ ਮੋਹਨੀਅੱਟਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ, ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਰਾਜ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜ਼ਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ। alt=|thumb|ਕਾਲਾਮੰਡਲਮ-ਕਲਿਆਣਿਕੁਟੀ-ਅੰਮਾ  24e1f2a1-ਡੀ4 ਐਡ -4 ਬੀਡੀ 9-ਬੀ09 ਡੀ -4 ਸੀ 4 ਬੀਐਫ 300 ਐਫਸੀ 46-ਰੀਸਾਈਜ਼ -750 ਕਲਿਆਣੀਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ, ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਰਹੂਮ ਕਥਕਾਲੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਇਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਕਲਿਆਣੀਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ, “ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ - ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਢਾਂਚਾ” ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਵਿਜਯਨ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਣਾਲਿਨੀ ਸਾਰਾਭਾਈ ਅਤੇ ਦੀਪਤੀ ਓਮਚੇਰੀ ਭੱਲਾ ਹਨ।
ਕੇਰਲਾ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੋਵਾਂ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਜੇਤੂ ਕਲਿਆਣੀਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਮੌਤ 12 ਮਈ 1999 ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪੂਨਿਥੁਰਾ (ਜਿੱਥੇ ਜੋੜਾ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ) ਵਿੱਚ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਕਲਾਸਲਾ ਬਾਬੂ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪੋਤੀ ਸਮਿਥ ਰਾਜਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੋਹਿਨੀਅਟਮ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਵਲਾਲਥੋਲ ਨਾਰਾਇਣ ਮੈਨਨ ਦਾ 'ਕਵੈਯਤਰੀ' (ਕਵਿੱਤਰੀ) ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲਾ ਕਲਾਮੰਡਲਾ ਫੈਲੋਅਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ।
ਕਲਿਆਣੀਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀਅਟਮ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਰੂਸੀ ਡਾਂਸਰ, ਮੋਹਿਨੀੱਅਟਮ, ਮਿਲੀਨਾ ਸੇਵਰਸਕਾਇਆ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ, ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕਲਿਆਣਿਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀੱਅਟਮ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ 'ਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਮਿਲਾਨਾ ਸੇਵਰਸਕਾਇਆ ਨੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ, ਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਾ ਬਾਹਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲ (ਯਾਨੀ ਭਾਰਤ ਤੋੋਂ ਬਾਹਰ ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ) ਮੋਹਿਨੀੱਅਟਮ ਸਿਖਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਨ੍ਰਿਤ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕਲਿਆਣਿਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਕੋਰਿਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮਿਲਾਊਨਾ ਸਿਵੇਰਸਕੱਈਆ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕਲਿਆਣਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਇਆ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1999 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ
ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੇ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਣ ਲਾਸਾਨੀ ਹੈ। ਆਈਸੀ ਨੰਦਾ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਡਾ. ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਫੁੱਲ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਆਤਮਜੀਤ, ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ, ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ, ਸਵਰਾਜਬੀਰ, ਡਾ. ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਨਿਰੋਲ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਵੱਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਿਆ ਵੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਨਾਟ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। 22 ਮਾਰਚ, 1938 ਈ. ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਭਾਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਮਨੀ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 14/03/1938 ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਸੇ ਦਿਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਪਿੰਡ ਬੱਡੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਐਮਏ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਮ ਜੱਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 16 ਜੁਲਾਈ,1960 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਹੰਸ ਰਾਜ ਕਾਲਜ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਝਲਕ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਸਕੌਨਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ 'ਦੀ ਪੈਟਰਨ ਆਫ ਟਰੈਜੀਕੌਮਡੀ ਇਨ ਬਰਨਾਡ ਸ਼ਾਅ' ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਪੀਐਚ ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧੂ ਨੇ 1954, 1956, 1957 ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ। 16 ਜੁਲਾਈ, 1970 ਈ. ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤ ਕੇ ਉਸਨੇ 1978 ਈ. ਵਿੱਚ 'ਕਾਲਜੀਏਟ ਡਰਾਮਾ ਸੁਸਾਇਟੀ' ਬਣਾਈ।
ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਟਕ 'ਇੰਦੁਮਤੀ ਸਤਿਦੇਵ' 1973 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ 1981 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਕੇ ਖੇਡਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸੁਆਮੀ ਜੀ, ਭਜਨੋ, ਲੇਖੁ ਕਰੇ ਕਵੱਲੀਆਂ, ਬਾਬਾ ਬੰਤੂ, ਅੰਬੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਸੇਂਗੀ, ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ, ਬਾਤ ਫਤੂ ਝੀਰ ਦੀ, ਮਸਤ ਮੇਘੋਵਾਲੀਆ, ਪੰਜ ਖੂਹ ਵਾਲੇ, ਭਾਈਆ ਹਾਕਮ ਸਿੰਹੂ, ਸ੍ਰੀ ਪਦ ਰੇਖਾ ਗ੍ਰੰਥ, ਸੈਕਸ਼ਪੀਅਰ ਦੀ ਧੀ, ਜੀਤਾ ਫਾਹੇ ਲੱਗਣਾ, ਚੰਨੋ ਬਾਜ਼ੀਗਰਨੀ, ਇੱਕਵੀਂ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਨਾਸਤਕ ਸ਼ਹੀਦ, ਪੂਨਮ ਦੇ ਬਿਛੂਏ, ਕਿੱਸਾ ਪੰਡਤ ਕਾਲੂ ਘੁਮਾਰ, ਅਮਾਨਾ ਦੀ ਲਾਠੀ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਦਿਵਾਲੀ, ਮੰਗੂ ਤੇ ਬਿਕਰ, ਪਰੇਮ ਪਿਕਾਸੋ, ਬੱਬੀ ਗਈ ਕੋਹ ਕਾਫ਼, ਕਿਰਪਾ, ਬੌਣਾ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੁੱਤ, ਗਾਲਿਬ-ਏ-ਆਜਮ ਆਦਿ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
2003 ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ 'ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ: ਤਿੱਕੜੀ' ਨਾਟਕ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ 1960 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਿਆ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਾ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, "ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੈਗਤ ਪਾਸਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
ਸਿੱਧੂ ਦਾ 'ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ' ਨਾਟਕ ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ (1982 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ), ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦੂਜਾ ਉਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਉਹ ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਿਥੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਹੀ ਤਾਲਮੇਲ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ 'ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਉਸ ਸਿਉਂਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਇਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਚਪੜਾਸੀ ਤੱਕ ਨੂੰ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਇਸ ਨਾਟਕ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, "ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਸ ਨਾਟਕੀ ਜੁਗਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਪਤਵੰਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਸ ਹਮਾਂਸ ਵਿੱਚ ਨੰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"
ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਹੋਸਟਲ ਦੇ ਕਮਰਾ ਨੰਬਰ 35 ਵਿੱਚ ਲੜਕਾ ਪਰਮਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ਮਾ ਤਨਹਾ ਬੀਐਸਸੀ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਾਸ਼ੀ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵਾਰਡਨ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕੱਢਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇਸ ਸਾਜਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ ਅਧੀਨ ਕਾਲਜ ਦਾ ਚਪੜਾਸੀ ਜਿਸਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕ ਅਧਿਆਪਨ ਕਿੱਤੇ ਨੂੰ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੇਣਾ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਟਕ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਰੀਹਰਸਲ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਸਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਪਤਾ ਵੀ ਕਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਗਾਈਡ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੋਈ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਗ਼ਲਤ ਹਥਕੰਡੇ ਅਪਣਾਏ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ 'ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿਰਤੀ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਜਾਂ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਡਿਆਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਦਾ ਚਪੜਾਸੀ ਕੇਅਰ ਟੇਕਰ ਬਣਨ ਦੀ ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀਸੀ ਬਣਨ ਦਾ ਇਛੁੱਕ ਹੈ, ਸਟਾਫ਼ ਸੈਕਟਰੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜਾਂ ਵਾਰਡਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਡਨ ਰੀਡਰ ਬਣਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ- ਬਰਸਰ :         ਕਿਆ ਸੱਦਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤੂੰ? ਖ਼ੱਚਰ ਜਾਂ ਹਿਜੜਾ?
ਸਟਾਫ਼ ਸੈ. :      ਡਾ. ਐਨ. ਜੀ. ਬੀ. ਯਾਨੀ ਨਿਊਟਰ ਜੈਂਡਰ ਬਾਸਟਰ।
ਮਧੁਰ :           ਵ੍ਹਾਈ ਨਿਊਟਰ ਜੈਂਡਰ?
ਬਰਸਰ:          ਲਉ ਜੀ, ਇਹਦੇ 'ਚ ਕਿਆ ਏ? ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਰਲ ਜੋ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਕਲਾਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ- ਸਟਾਫ਼ ਸੈ. :      ( ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਹੋ ਕੇ) ਮਧੁਰ, ਸੁਣਾ, ਕਿਆ ਗੱਲ ਐ? ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਔਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ?
ਮਧੁਰ :           ਆਈ ਹੇਟ ਯੂਅਰ ਵਾਈਫ਼।
ਸਟਾਫ਼ ਸੈ. :      ਲੱਕੀ ਗਰਲ, ਕਦੀ ਆ ਘਰ, ਵੋਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ (ਕੋਲ ਵੱਲ ਵੇਖਕੇ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ) ਮਾਈ ਵਾਈਫ਼ ਇਜ਼ ਸੁਪਰਰਿਨਟੈਡੈਂਟ ਔਫ ਐਗਜਾਮੀਨੇਸ਼ਨ ਇਨ ਹਰ ਕਾਲਜ, ਦੀ ਹੌਲ ਔਫ ਏਪਰਿਲ ਐਂਡ ਮੇਅ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਰਦ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਔਰਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰਵੱਈਆ ਅਤੇ ਸੋਚ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿੱਧੂ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ- ਬਲਬੀਰ :        ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੀਐਚ. ਡੀ. ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਕੀ ਹੈ ਹਾਲੇ।
ਕਿਰਣ :          ਭਾਈ ਕਿਉਂ ਤਾਹਨੇ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਾਇਡ ਕੈਨੇਡਾ ਬੈਠਾ। ਬਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੀਸਿਜ਼ ਸਬਮਿਟ ਕਰਨ ਹੀ ਵਾਲੀ ਏ।
ਬਰਸਰ :         ਹਾਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਥੀਸਿਜ਼ ਹੈ ਵੀ ਬੜਾ ਖੂਬਸੂਰਤ।
ਚਤਰ ਨਗਰ
ਚੱਤਰ ਨਗਰ  ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਘਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ
ਸਟਾਫ਼ ਸੈ. :      ਗਾਈਡਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਤੇ ਵੈਸੇ ਏਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂਹਿਆ ਹੈ। ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਨਵੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, ਨਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤ ਘੜਨ ਲਈ, ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਇਸਦੀ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਆਪ ਖੋਜਾਰਥੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਜਾਣੂ ਹੈ। 'ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ' ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਲਿਖੇ ਥੀਸਿਜ਼ ਅਤੇ ਥੀਸਿਜ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਿਖੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਮੌਲਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਪੁਸ਼ਟੀ ਬਲਬੀਰ ਅਤੇ ਬਰਸਰ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-"ਬਰਸਰ :           ਦੋ ਪੇਜ ਉਰੀਜਨਲ ਲਿਖ ਕੇ ਵੇਖੀਂ ਕਦੇ, ਨਾਨੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਊ।"ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਵਾਂ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚਤਰ ਨਗਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ
ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਗ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘ ਜਾਂ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਤਾਂਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕੇ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਮਕਸਦ ਭੁਲਾ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਧੁਰ :           ਸਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵਜਾਹ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਲੜਕੀਆਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਰੋਕ ਕੇ, ਜਾਲ ਦੇਵਾਂਗੀਆਂ।
ਮਨੋਜ :           ਦੇਖਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ ਕਲ ਕੈਸੇ ਪਰੀਕਸ਼ਆ ਚਲਾਤੇ ਹੈਂ ਆਪ। ਗ਼ਲਤ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਕੇ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਲ ਨੰਬਰ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਲਜ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਘਿਰਾਓ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਚਹੇਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਰਜ਼ੀ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਵੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਚਰਿੱਤਰ ਪੱਖੋਂ ਊਣੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ 'ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਧੁਰ :           ਦੱਸ ਦੇਵਾਂ ਸਭ ਨੂੰ? ਬੌਂਬੇ ਗੁਆ ਟਰਿਪ ਵੇਲੇ ਕਿਆ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ? ਨਰਿਦਾ ਨਾਲ? ਤੂੰ ਤੇ ਬੇਦੀ ਨੇ? ਦੱਸ ਦੇਵਾਂ?
ਮਨੋਜ :           ਬਤਾ ਦੇ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਬਤਾ ਸਕੂੰ? ਤੁਮ ਨੇ ਕਿਆ ਗੁਲ ਖਿਲਾਏ ਥੇ, ਪਿਛਲੇਰੇ ਸਾਲ? ਐਨ. ਐਸ. ਐਸ. ਕੈਂਪ ਮੇਂ? ਵਰਮਾ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਸਾਥ? ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਟਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਖੋਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨੋਜ ਦਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਲਵਰ ਲੈਕੇ ਨਿਡਰ ਫਿਰਨਾ ਤੇ ਕਿਰਣ ਦਾ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣਾ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਡਨ:         (ਮਨੋਜ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮਧੁਰ ਨੂੰ) ਕੁੱਝ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਵੀ ਕੌਲਜ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੌਲਿਟਿਕਸ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲੈਣ ਲਈ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਧੁਰ:            ਯੈਸ! (ਵਰਮਾ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ) ਕੁਝ ਟੀਚਰਜ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵੀਸੀ ਬਣਨ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਸਾਮਈ ਪਾਤਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਅਮਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਨੁਸਾਰ, "ਕਲ੍ਹ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਰਵ੍ਹੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਮੂਨਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਖਾਊ-ਪੀਊ ਯਾਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਅਵਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਕੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।"
ਚਰਨ ਦਾਸ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਭਾਰੂਪਣ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਚਾਲ ਅਧੀਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਆਦਿ ਧਸਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮਾਰਕੁੱਟ, ਨਸ਼ਾਖੋਰੀ, ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੁਟਾਈ, ਚਾਕੂਬਾਜੀ ਆਮ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ।"ਬਰਸਰ:          ਲੜਕੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ? ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਂਦਾ; ਮੈਂ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਰੂਟੀਨ ਮਾਮਲਾ ਹੋਣਾ; ਚਾਕੂਬਾਜੀ, ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਬਗੈਰਾ।"ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ ਤੇ ਸ਼ਮਾ ਤਨਹਾ ਵਰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਉਸ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਨੀਵੇਂ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤੁਹਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਿੰਦਰ ਅਤੇ ਤਨਹਾ ਦੋਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵੱਜੋਂ ਪਰਮਿੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗਵਾਉਣੀ ਪਈ।
1884
1884 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1880 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਫ਼ਾਹੀਮ ਖ਼ਾਨ
ਫ਼ਾਹੀਮ ਖ਼ਾਨ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਧਨਬਾਦ ਦੇ ਵਾਸੇਪੁਰ, ਝਾਰਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੈ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬੁੱਟਰ
ਮਸ਼ਰਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੁੱਟਰ ਸਿੱਖ ਨੇ ’ਤੇ ਮਗ਼ਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੁੱਟਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਬੁੱਟਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਐ।
ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਂ ਮਾਝੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ‘ਵਾਂ’ ਦੇ ਬੁੱਟਰ ਜੱਟ ਸਨ।
ਬੁੱਟਰਾਂ ਦੀ ਤਵਾਰੀਖ਼/ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਜੱਗਦੇਉਬੰਸੀ ‘ਪੱਵਾਰ’ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੱਵਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਉਪਗੋਤ ਐ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੁੱਟਰ ਗੋਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਏ। ਦਰਿਆ-ਏ-ਸਤਲੁਜ ’ਤੇ ਘੱਗਰ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਾਲ਼ੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਠਿੰਡੇ ਦੇ ਰੋਹੀ-ਬੀਆਬਾਨ ਤੱਕ 80 (80) ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਅਤੇ 25 (25) ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦਰਖ਼ਤ ਸਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਠਿੰਡਾ, ਮੋਗਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਇਤਿਆਦਿ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਸੰਨ 1881 (1881) ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੁੱਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ 10833 (10833) ਹੀ ਸੀ।
ਜੱਟਾਂ ਦੇ ‘ਬੁੱਟਰ’ ‘ਦਿਉਲ’ ‘ਦੁਹੇਲ’ ਅਤੇ ‘ਸੇਖੋਂ’ ਗੋਤ ‘ਪੱਵਾਰਾਂ’ ਦੀ ‘ਭੁੱਟੇ’ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਚੋਂ ਨੇ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੱਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ‘ਜਰਗ’ ’ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ-ਚੁਣ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪੱਵਾਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ (ਨਵੇਂ) ਗੋਤ ਦਲਿਉ, ਦਿਉਲ, ਸੇਖੋਂ, ਬਲਿੰਗ ਇਤਿਆਦਿ ਦੱਸਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ‘ਭੁੱਟੇ’ ਗੋਤ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਵਕਤ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ‘ਬੁੱਟਰ’ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਬੁੱਟਰ’ ਦੀ ਬੰਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਗੋਤ ‘ਬੁੱਟਰ’ ਹੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ‘ਬੁੱਟਰ ਬਖੂਆ’ ਦੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਵੀ ‘ਦਲਿਉ’ ਜੱਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਮਝਦੇ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਸ਼ੋਕ, ‘ਬੁੱਟਰਾਂ’ ਨੂੰ ‘ਸੂਰਜਬੰਸੀ’ ਰਾਜਪੂਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਬੁੱਟਰਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ:
ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਇਹ ਦੂਰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ’ਤੇ ਮਿੰਟਗੁੰਮਰੀ ਤੱਕ ਚਲੇ ਗਏ ਨੇ। ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਪਿੰਡ: ’ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਫ਼ੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਟਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਨੇ। ਸਾਂਦਲਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਟਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ‘ਬੁੱਟਰ’ ਵੀ ਹੈ। ਸਿਆਲਕੋਟ ’ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੁੱਟਰਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਨੇ।
ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ:
ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਟਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੁੱਟਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਐ।
ਪਟਿਆਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬੁੱਟਰ (ਲੋਕ) ਮਾਝੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ‘ਵਾਂ’ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ‘ਮਾਝਾ’ ‘ਮਾਝੀ’ ਅਤੇ ‘ਥੂਹੀ’ ਇਤਿਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹੋਏ ਨੇ। ਨਾਭੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੁੱਟਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਬੁੱਟਰ ਜੱਟ ਰੋਪੜ, ਖਰੜ, ਹਿਸਾਰ, ਸਿਰਸਾ, ’ਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਨੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੱਟ ਗੋਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੋਤ
ਗੌਰੀ ਸਾਵੰਤ
ਗੌਰੀ ਸਾਵੰਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਕਸ਼ੀ ਚਾਰ ਚੋਵਘੀ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ./ਏਡਜ਼ ਪੀੜ੍ਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਰਾਜਦੂਤ ਬਣੀ।
ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਸਾਵੰਤ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮੌਤ ਹੋਈ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
ਸਰਗਰਮੀ
ਗੌਰੀ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ੀ ਚਾਰ ਚੋਵਘੀ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੈਕਸ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਸਲਾਹਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਰਜ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਅਥਾਰਟੀ (ਐਨ.ਐਲ.ਐਸ.ਏ.) ਦੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨਕਰਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਤੀਜੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਮੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਏਡਜ਼ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੌਰੀ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਗੌਰੀ ਕੋਲ ਇੱਕ ਗੋਦ ਲਈ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਜਿਸ ਦੀ ਏਡਜ਼ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਇੱਕਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੈਕਸ-ਟਰੈਫਕਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ
2017 ਵਿਚ, ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸ ਦੇ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿਕਸ ਦੀ 'ਟੱਚ ਆਫ ਕੇਅਰ' ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਗਿਆਪਨ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਲਈ ਧੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਇਹ 1469 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1708 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਚੀ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਦਾ 1430 ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਸਤਾਰਮਈ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਭਾਵ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰੱਬ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (1666-1708) ਨੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰਿਆਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਹੈ। ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਬੰਧਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕਲਨ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ (1563-1606) ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਸੀ, ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਾਰੇ ਵੰਡੇ ਗਏ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ– ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ, ਖੜ੍ਹੀ ਬੋਲੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ – ਕਈ ਵਾਰ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Religion and Nationalism in।ndia By Harnik Deol. Published by Routledge, 2000.।SBN 0-415-20108-X, 9780415201087. Page 22. "Remarkably, neither is the Qur'an written in Urdu language, nor are the Hindu scriptures written in Hindi, whereas the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of Sant Bhasha." The making of Sikh scripture by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001.।SBN 0-19-513024-3,।SBN 978-0-19-513024-9 Page 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called "Sant Bhasha," a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern।ndia. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects." History of Punjabi Literature by Surindar Singh Kohli. Page 48. Published by National Book, 1993.।SBN 81-7116-141-3,।SBN 978-81-7116-141-6. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in Sant Bhasha (saint- language), it appears that some।ndian saint of 16th century". Guru Granth Sahib. "The Guru Granth Sahib is written in Gurmukhi script. The language, which is most often Sant Bhasha, is very close to Punjabi.।t is well understood all over northern and northwest।ndia and is popular among the wandering holy men. Persian and some local dialects have also been used. Many hymns contain words of different languages and dialects,depending upon the mother tongue of the writer or the language of the region where they were composed." Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000.।SBN 0-7914-4683-2,।SBN 978-0-7914-4683-6. Page 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi." [http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout." .
ਅਹਿਮੀਅਤ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਹਨ । ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਮਾਹਿਨੇ ਹਨ ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਹਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ।
ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਛਾਪਾ
thumbnail|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਜਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਹਾਰੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। 31 ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ,ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ 4 ਲਾਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1430 ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਭਾ ਸ਼ੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਲੌਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ-
ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਬਾਣੀ
ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ 349 ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਭੀ ਹਨ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀਆਂ 3 ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ- ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ, ਪੰਦ੍ਰਹ ਥਿਤੀ, ਸਤ ਵਾਰ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਭੀ ਹਨ:- ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ = 243 (ਇਹਨਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਭੀ ਕੁਝ) ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ = 130 ਸਲੋਕ ਹਨ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।
ਭੱਟ ਆਤੇ ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ
ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ‘ਸਦੁ’ ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। 6 ਪਉੜੀਆਂ। ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਯੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ:-
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਮੂਜਬ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ 1661/1 ਅਗਸਤ 1604 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗਰੰਥ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।7000 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਖ ਵਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ 15 ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗਰੰਥ ਦੇ 974 ਪਤਰੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ 12”x8”ਅਕਾਰ ਦੇ 1948 ਪੰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਗੁਰਿਆਈ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ (ਗੁਰਤਾ ਗੱਦੀ) ਬਾਰੇ ਭੱਟ ਵਹੀ (ਤਾਲੁਦਾ ਜੀਂਦ ਪਰਗਨੇ ਦਾ) ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਦਰਜ ਹੈ:-
“ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਿਲ ਦਸਮਾਂ ਬੇਟਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਕਾ ਪੋਤਾ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਕਾ ਪੜਪੋਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਕਾ ਵਾਰਿਸ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਕੀ ਸੂਰਜਬੰਸਿ ਗੋਸਾਲ ਗੋਤਰ ਸੋਢੀ ਖਤਰੀ ਵਾਸੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਪਰਗਨਾ ਕਹਿਲੂਰ ਮੁਕਾਮ ਨੰਦੇੜ ਤਟ ਗੁਦਾਵਰੀ ਦਖਣ ਦੇਸ ਸੰਮਤ ਸਤਾਰਾ ਸੌ ਪੈਂਸਠ ਕਾਤਿਕ ਮਾਸ ਕੀ ਚੌਥ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖੇ ਬੂਦਵਾਰ ਕੇ ਦਿਹੁਰੀ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਸੇ ਬਚਨ ਹੋਇਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਆਓ। ਬਚਨ ਪਾਇ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਤਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ ਨਰੇਲ ਅਗੇ ਭੇਟਾ ਰਖਾ ਮਥਾ ਟੇਕਾ ਸਰਬਤ ਸੰਗਤ ਸੇ ਕਹਾ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਮੇਰਿ ਜਗ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਗਰੰਥ ਜਿ ਕੋ ਜਾਨਣਾ। ਜੋ ਸਿਖ ਜਾਣੇਗਾ ਓਸ ਕੀ ਘਾਲ ਥਾਏ ਪਵੇਗੀ ਗੁਰੂ ਤਿਸ ਕੀ ਬਹੁੜੀ ਕਰੇਗਾ।“ thumb|right|250px|ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 1914 ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮੈਸੋਪਟਾਮੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਸਿਖ ਮਾਰਚਿੰਗ ਕਾਲਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ‘ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ ਹਨ’। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਤੇ ਅਕੀਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਔਕੜ ਭਰੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸ਼ੈਅ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰਖਿਆ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿਤੀ ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਖਸੀ ਅਚਾਰ ਵਿੱਚਾਰ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਉਦਾਲੇ ਹੀ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ । ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਮਕਾਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੌਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਤੌਂ ਬਾਦ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਦਿਨਾਂ ਦਿਹਾਰਾਂ ਤੇ ਉਹ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਇਬਾਦਤ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਯਾ ਚਿਨ੍ਹ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਉੱਪਰੰਤ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ੰਥ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਿਖਤ
(PDF )
ਹੋਰ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਤਤਿ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਲਿੰਕ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਧੰਨ ਧੰਨ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਨਣ ਲਈ ਇਸ ਲਿੰਕ ਤੇ' ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ --> https://www.youtube.com/watch?v=vnRDuzSvyWM&t=95s
https://www.youtube.com/channel/UC2liFk33fIVUD4uOnXbtg9Q?sub_confirmation=1
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ
ਬਗਲੀ ਖੁਰਦ
ਬਗਲੀ ਖੁਰਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸਮਰਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹੜਾਨਾ
ਹੜਾਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਹੜਾਨਾ ਪਿੰਡ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
1878
ਜਨਮ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਨਗ
thumb|250x250px|ਅਲਗ-ਅਲਗ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਗ ਨਗ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Gemstone) ਬਲੌਰ ਖਣਿਜ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਗਿਹਣੇ ਜਾ ਹੋਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਕਈ  ਵਾਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਾਰਨ ਗਿਹਾਣਿਆਂ ਤੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਗ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਾਰ ਨਗ ਪੱਥਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਪੋਲੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗਿਹਣਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਸਰੀਰਕ ਖੂਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਗ
ਮਹਾਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ
ਮਹਾਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅੱਸੂ ਸੁਦੀ ਵਿਜੇ ਦਸ਼ਮੀ ਸਂ 1490 ਵਿ. ਵਿੱਚ ਬਰਵਾਡਾ ਅਤੇ ਨਾਣ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬੰਧਨ ਰਹਿਤ ਸਿੰਹਜੀ ਕਛਵਾਹਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨਿਰਬਾਣ ਜੀ ਦੇ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਰਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਉੱਪਰਾਂਤ ਮਹਾਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਵਿ. ਸਂ. 1502 ਵਿੱਚ ਬਰਵਾਡਾ ਅਤੇ ਨਾਣ ਦੇ 24 ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਏ | ਆਮੇਰ ਨਿਰੇਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਟਵੀ ਰਾਜਾ ਥੇ ਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਆਪਣੀ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਤਰਿਕ ਰਾਜ ਆਮੇਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ 360 ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਆਜਾਦ ਕਛਵਾਹ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ | ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮਹਾਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਨੂੰ ਆਮੇਰ ਨਿਰੇਸ਼ ਰਜਾ ਚੰਦਰਸੇਨ ਜੀ ਵਲੋਂ ਜੋ ਮਹਾਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ ਛੇ ਲੜਾਈਯਾਂ ਲੜਨੀ ਪਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿ ਸ਼ੇਖਾਜੀ ਦੀ ਹੀ ਹੋਈ, ਅਖੀਰ ਲੜਾਈ ਮੈ ਸਮਝੋਤਾ ਕਰ ਆਮੇਰ ਨਿਰੇਸ਼ ਚੰਦਰਸੇਨ ਨੇ ਮਹਾਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਨੂੰ ਆਜਾਦ ਸ਼ਾਸਕ ਮਾਨ ਹੀ ਲਿਆ | ਮਹਾਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਨੇ ਅਮਰਸਰ ਨਗਰ ਬਸਾਇਆ, ਸ਼ਿਖਰਗੜ, ਨਾਣ ਦਾ ਕਿਲਾ, ਅਮਰਗੜ, ਜਗੰਨਾਥ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਆਦਿ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਾਇਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਵੀਰ ਪੁਰਖ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਤੇ ਹੈ | ਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਜਿੱਥੇ ਵੀਰ, ਸਾਹਸੀ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1200 ਪੰਨੀ ਪਠਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾ ਲਈ ਜਾਗਿਰੇਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਮੈ ਭਰਦੀ ਕਰ ਕੇ ਹਿੰਦੂਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਦਾ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤਾ | ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਖਾਣ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਸੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਪਠਾਨਾਂ ਲਈ ਗਾਂ, ਮੋਰ ਆਦਿ ਮਾਰਨੇ ਅਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ | ਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਦੁਸ਼ਟੋਂ ਅਤੇ ਉਦੰਡੋਂ ਦੇ ਤਾਂ ਕਾਲ ਸਨ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੰਬੰਧੀ ਗੌੜ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਗੌੜ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਲੜਾਇਯਾਂ ਲੜੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਖੁਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲੜਾਈ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਵੀਰ ਕਸ਼ਤਰਿਅ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ | ਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਦੀ ਮੌਤ ਰਲਾਵਤਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਦੂਰ ਪਹਾਡੀ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਯ ਤ੍ਰਤੀਆ ਵਿ. ਸ. 1545 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਦੀ ਗੌਰਵ ਕਥਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ | ਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਆਪਣੇ ਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੀਰ. ਸਾਹਸੀ ਜੋਧਾ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਰਾਜਨਿਗਿਅ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ, ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਲੜਾਇਯਾਂ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਿਆ | ਅਤੇ ਅੰਤ ਵੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਵੀਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜੋਂ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਪੂਤ - ਪਠਾਨ ਫੌਜ ਅਤੇ ਫੈਲਿਆ ਆਜਾਦ ਰਾਜ ਛੱਡ ਗਏ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਵੰਸ਼ਜੋਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਫਤਹਿ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਰਾਵ ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਝਾਂਸੀ ਦਾਦਰੀ, ਭਿਵਾਨੀ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਕਹਲਾਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਾਵਾਤੋ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਿਤ ਧਰਤੀ - ਭਾਗ ਸ਼ੇਖਾਵਾਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ੀ ਕਛਵਾਹਾ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਾਖਾ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਪਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ | ਰਾਵ ਸ਼ੇਖਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁਤਰ ਰਾਵ ਰਾਇਮਲ ਜੀ ਅਮਰਸਰ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਹੀ ਵੀਰ ਜੋਧਾ ਅਤੇ ਨਿਪੂਣ ਸ਼ਾਸਕ ਸਨ |
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਮਰਾਜ
ਚਮਾਰੂ
ਚਮਾਰੂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਘਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਘੂਮਰ
ਘੂਮਰ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਵਾਇਤੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। ਘੂਮਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਭੀਲ ਕਬੀਲੇ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਘੱਗਰੇ ਪਾ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮਰਦ ਅਤੇ ਤੀਵੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ
ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ
thumb|350px| ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ, 1400 BCE ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ (1600 - 1200 ਈ:ਪੂ) ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਸਨ। ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਪਰਵਾਸੀ ਬਣੇ। ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਵੇਦ ਦੀ ਮੈਤਰਾਇਣੀਏ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧੀ ਹਨ। ਮਿੱਤਾਨੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵਸੁਖਾਨੀ (ਪੈਸਾ ਦੀ ਖਾਨ) ਸੀ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਵਾਹਿਕ ਸੰਬੰਧ ਮਿਸਰ ਨਾਲ ਸਨ। ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਾਬਿਲ, ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।
ਸ਼ਾਸ਼ਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਕਿਰਤਾ
ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਕ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਗਿੱਦੜ (ਪਿੰਡ)
ਗਿੱਦੜ (ਪਿੰਡ), ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਨਥਾਣਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਰੀਗੜ
ਹਰੀਗੜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਹਰੀਗੜ ਪਿੰਡ ਭੁਨਰਹੇੜੀ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਾਰਹਮਾਹ ਤੁਖਾਰੀ
ਬਾਰਹ-ਮਾਹ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ, ਦੇਸੀ ਬਾਰਾ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਬਿਰਹਨੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਰਹਮਾਹ ਤੁਖਾਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਹੋਇਆ ਦਸਿਆ ਹੈ।
ਤਬ ਸੰਗਤਿ ਲਗੀ ਸਬਦੁ ਗਾਵਨਿ ਅਲਾਹਣੀਆ। ਤਿਤੁ ਮਹਿਲ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, ਰਾਗੁ ਤੁਖਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਬਾਬਾ ਬੋਲਿਆ ਬਾਰਹ ਮਾਹ, ਰਾਤਿ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਹੋਆ, ਚਲਾਣੇ ਕੇ ਵਖਤਿ॥
ਬਾਰਹਮਾਹ ਤੁਖਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤੁਛਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਰਹਮਾਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਬਿਆਨ ਸੰਜੋਗ ਤੇ ਵਿਜੋਗ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ, ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਸਮਝਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਜਪ ਤੇ ਬਿਹਬਲਤਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬਾਰਹਮਾਹ ਨੇ ਹੀ ਠੀਕ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਮਾਹ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਰਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਖਮੀਰ ਜੋ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ-ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਬਾਰਹਮਾਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੋ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਖੇ ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਬਾਰਹਮਾਹ ਅਜ ਤਕ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਦੀ ਅਨੂਪਮ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਮਾਹ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਾ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।
ਬਾਰਹਮਾਹਾਬਾਰ੍ਹਾ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧੁਰਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯਸੀ ਦੇ ਹਉਦੇ ਹਾਵੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਾਂਭੀ ਅਖੀਰ ਮਿਲਾਪ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਿਰਹਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਰੂਪ
ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਖੇਤਰ (ਛੋਟਾ ਰੂਪ NT/ਐੱਨ.ਟੀ.) ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ ਸੰਘੀ ਰਾਜਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ (129ਵਾਂ ਪੂਰਬੀ ਰੇਖਾਂਸ਼), ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ (26ਵਾਂ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼) ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਵੀਨਜ਼ਲੈਂਡ (138ਵਾਂ ਪੂਰਬੀ ਰੇਖਾਂਸ਼) ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ
ਪਰਸ਼ਤਾਤਰ
ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਕ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਮੋਫਰ
ਮੋਫਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਝੁਨੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਮੋਫਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1449 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 4.71 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੌਂਦਲ
ਬੌਂਦਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਸਮਰਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਆਰਤਤਮ 1
ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਕ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਰੇਨਮਿਨਬੀ
ਰੇਨਮਿਨਬੀ (RMB, ਨਿਸ਼ਾਨ: ¥; ਕੋਡ: CNY; ਜਾਂ CN¥, 元 ਅਤੇ CN元) ਚੀਨ (ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕ-ਗਣਰਾਜ) ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖਦੀਪੀ ਚੀਨ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੈਂਡਰ ਹੈ ਪਰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਤਾਈਵਾਨ ਜਾਂ ਮਕਾਉ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਹਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਮਕਾਉ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਰਾਜਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੌਖਿਆਈ ਨਾਲ਼ ਵਟਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਬੈਂਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕ ਬੈਂਕ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨ ਦੀ ਮਾਲੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ "ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ" ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ
ਖਜੁਰਾਹੋ
ਖਜੁਰਾਹੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ 'ਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਜੈਨ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 620 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਖਣ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਖਜੁਰਾਹੋ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੰਦਰ ਆਪਣੇ ਨਗਾੜਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਭੂਗੋਲ
ਓਰਛਾ ਤੋਂ ਖਜੂਰਾਹੋ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ 180 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਫ਼ਰ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਵੇਕਲੀ ਜਿਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ-ਡੁੱਲੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਜੂਰਾਹੋ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਗਾਈਡ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਪੰਜ ਬੰਦਿਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਰੇਟ 1090 ਰੁਪਏ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਘਟਾਉਣ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਝੰਜਟ ਤੋਂ ਨਿਜਾਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਖਜੂਰਾਹੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਖਜੂਰ-ਵਾਟਿਕਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ 85 ਮੰਦਿਰ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਮੰਦਿਰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਂਜ, 20-25 ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਖੰਡਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਚੰਦੇਲਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ 10ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ। ਹਰ ਮੰਦਿਰ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ’ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯੋਧਿਆਂ, ਅਸਲੀ ਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਖੋਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਖੀਂ ਦੇਖ ਕੇ ਗੱਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ’ਤੇ ਬਣੇ ਮੰਦਿਰ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਤਿੱਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਅਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸ਼ੁਤਰਨ 2
ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਕ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਚੱਪੜ
ਚੱਪੜ  ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਘਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬੁੱਟਰ ਸਰੀਂਹ
ਬੁੱਟਰ ਸਰੀਂਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਤਹਿਸੀਲ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਸਰ-ਬਠਿੰਡਾ ਸੜਕ ’ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੁੱਟਰ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਹਨ - ਇੱਕ ‘ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ’ ’ਤੇ ਦੂਜੀ ‘ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਬਾਵਾ ਸਾਹਿਬ’।
ਭੂਗੋਲ
ਬਠਿੰਡਾ ਇੱਥੋਂ 31 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ 21 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਇਥੋਂ 20 ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਭੀਸੀਆਣਾ ਇਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂਲਕੋਟ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਛੱਤਿਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਭਲਾਈਆਣਾ (4 ਕਿ:ਮੀ) ਦੋਦਾ (5 ਕਿ:ਮੀ) ’ਤੇ ਕੋਟ ਭਾਈ (10 ਕਿ:ਮੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 253 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ, ਤਿੰਨ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਸੈਂਟਰ, ਵਾਟਰ ਬਕਸ, ਸਿਹਤ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਰ.ਓ. ਸਿਸਟਮ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਦਰਮਿਆਨੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ਼ ਤਅੱਲੁਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕਣਕ, ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ, ’ਤੇ ਚੌਲ਼ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜਲਾਲਪੁਰ ਖੁਰਦ
ਜਲਾਲਪੁਰ ਖੁਰਦ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੋਹੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤੁਸ਼ਿਅਰਥ
ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸ਼ਕ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿੱਤਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ
ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)
ਟਾਈਮ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਪਤਾਹਿਕ ਸਮਾਚਾਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1923 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਦਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਹੈਨਰੀ ਲਿਊਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਰਿਹਾ। ਟਾਈਮ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਭੰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਕਰਣ ਟਾਈਮ ਯੂਰਪ (ਪੂਰਵ ਨਾਮ: ਟਾਇਮ ਅਟਲਾਂਟਿਕ) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੰਦਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਧ ਪੂਰਬ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ 2003 ਤੋਂ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੰਸਕਰਣ ਟਾਇਮ ਏਸ਼ੀਆ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸੰਸਕਰਣ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲਿਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਸਮੂਹ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2008 ਵਿੱਚ ਟਾਈਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਨਾਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਵਿਗਿਆਪਨਦਾਤਾ ਸੰਸਕਰਣ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮਾਧਵਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ
ਮਾਧਵਰਾਓ ਜੀਵਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 1961 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਮਿਲੀ। ਪਰ 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ 26ਵੀਂ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖਾਸ ਪਦ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਟੀ. ਜੀ. ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ
'''ਟੀ. ਜੀ. ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ (T. G. Kamala Devi; ਜਨਮ ਨਾਮ: ਥੋਟਾ ਗੋਵਿੰਦਮਾ ; 29 ਦਸੰਬਰ 1930 – 16 ਅਗਸਤ 2012), ਜਿਸਨੂੰ ਕਮਲਾ ਚੰਦਰ ਬਾਬੂ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ, ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਿਲੀਅਰਡਸ ਖਿਡਾਰਨ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਬਿਲੀਅਰਡਸ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 16 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਸੰਖੇਪ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਮਾਧਵਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ
ਜੀਵਨ
ਸਿੰਧੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਜੀਵਾਜੀਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿੰਧੀਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਹੜਾ ਕੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਨਚੈਸਟਰ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਊ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਪੜਿਆ।
ਟੀ. ਜੀ. ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ
ਜੀਵਨੀ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਰਵੇਤੀਨਗਰਮ, ਚਿਤੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਜਨਮ ਨਾਮ ਥੋਟਾ ਗੋਵਿੰਦਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਟੀਜੀ ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ "TG" ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਅਵੁੱਲਾ ਚੰਦਰ ਬਾਬੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਵੁਲਾ ਜੈਚੰਦਰ ਸੀ।
ਮਾਧਵਰਾਓ ਸਿੰਧੀਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਸਿੰਧੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂ
ਟੀ. ਜੀ. ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ
ਐਕਟਿੰਗ
ਉਹ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਮਰਦ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਕਈ ਮੈਡਲ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਨੇਮਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 30 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
ਗਾਇਕ
ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਲਗੂ-ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਪਥਲਾ ਭੈਰਵੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ 'ਇਤਿਹਾਸਮ ਵਿਨਾਰਾ' ਜਾਂ ਤਾਮਿਲ ਸੰਸਕਰਣ ਇਥਿਕਸਮ ਕੈਟਾਰਾ ਗਾਇਆ।
ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ
ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਬਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਦਮਿਨੀ, ਬੀ. ਸਰੋਜਾ ਦੇਵੀ, ਲਲਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930
ਹੱਥ ਲਿਖਤ
ਹੱਥ ਲਿਖਤ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Manuscript) ਉਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਥਲਿਖਤ ਚਿੱਠੀ। ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਤੋਂ (ਜੰਤਰਿਕ ਰੀਤੀ ਨਾਲ) ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਹੱਥਲਿਖਤ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ
ਢਿੱਲਵਾਂ
ਢਿਲਵਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਤਹਿਸੀਲ ਨਥਾਣਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਅਲੀ ਐਡਲਰ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਐਡਲਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੌਨਟਰੀਅਲ, ਕਿਊਬੈਕ, ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਰੋਮਾਨੀਆ ਤੋਂ ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਤੋਂ ਬਚੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਏ।
ਕਰੀਅਰ
ਐਡਲਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1997 ਵਿੱਚ ਵੇਰੋਨਿਕਾ'ਜ ਕਲੋਜ਼ੈਟ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2001 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਐਡਲਰ ਨੇ 'ਫੈਮਲੀ ਗਾਏ' ਦੇ 13 ਐਪੀਸੋਡ ਅਤੇ ਜਸਟ ਸ਼ੂਟ ਮੀ ਦੇ 16 ਐਪੀਸੋਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਸਟਿਲ ਸਟੈਂਡਿੰਗ  ਦੇ ਨੌ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਾਈਫ ਐਜ ਵੀ ਨੋ ਇਟ, ਵੁਮਨ ਆਫ ਅ ਸਰਟਨ ਏਜ  ਅਤੇ ਐਮਲੀ'ਜ ਰੀਜ਼ਨਜ ਵਾਏ ਨੋਟ  ਆਦਿ ਸਨ।
ਐਡਲਰ ਨੇ 2007 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਚੱਕ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਐਡਲਰ ਫੇਰ ਮਈ 2010 ਵਿਚ ਏ.ਬੀ.ਸੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ਨੋ ਆਰਡੀਨਰੀ ਫੈਮਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 2011 ਵਿਚ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ' ਲੇਖਣੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਗਲੀ  ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਰਿਆਨ ਮਰਫੀ ਨੇ ਨਿਊ ਨੌਰਮਲ ਦੀ ਸਹਿ-ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
2015 ਵਿੱਚ ਐਡਲਰ ਨੇ ਸੁਪਰਗਰਲ ਗ੍ਰੇਗ ਬੇਰਲਾਂਤੀ ਅਤੇ ਐਂਡਰਿਉ ਕਰੇਸਬਰਗ ਨਾਲ ਸਹਿ- ਸਿਰਜਿਆ। ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਸੁਪਰਮੈਨ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ, ਕਾਰਾ ਜੋਰ-ਏਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਦੋ ਮੌਸਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2017 ਵਿੱਚ ਐਡਲਰ ਨੇ ਸੁਪਰਗਰਲ  ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੀਡਬਲਯੂ ਦੇ ਰੀਬੂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸੀਬੀਐਸ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
2001 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਐਡਲਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਾਰਾ ਗਿਲਬਰਟ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।
2013 ਵਿੱਚ ਐਡਲਰ ਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਲੀਜ਼ ਬ੍ਰਿਕਸੀਅਸ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਸਗਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਮਈ 2017 ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਗਈ।
ਗ਼ਜ਼ਲ
ਗ਼ਜ਼ਲ (ਅਰਬੀ/ਫ਼ਾਰਸੀ/ਉਰਦੂ : غزل‎) ਮੂਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਬੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਰਚਮਿਚ ਗਈ। ਇਸ ਕਾਵਿ-ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ‘ਅਰੂਜ਼’ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਬੰਦਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਇੱਕਸੁਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੂਹ ਗਈ। ਚੌਧਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹਾਫਿਜ਼ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ੀ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਜਾਦੂਗਰੀ ਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਜਰਮਨ ਕਵੀ ਗੇਟੇ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ਕਵੀ ਲੋਰਕਾ ਤੱਕ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰ ਲਿਆ।
ਨਿਰੁਕਤੀ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ
ਸ਼ਬਦ  ਗ਼ਜ਼ਲ  ਅਰਬੀ غزل (ġazal) ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੂਲ ਹਿੱਜੇ ਗ਼-ਜ਼-ਲ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਅਰਬੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸੰਭਵ ਅਰਥ ਹਨ:
ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ غزل ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਉਚਾਰਨ, ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ guzzle ਵਾਂਗ ਹੈ, ਪਰ ġ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਜੀਭ ਅਤੇ ਨਰਮ ਤਾਲੂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਨ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਬਗੈਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਨ ਹੈ। or.
ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਤਕਨੀਕ
ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੇਅਰ 'ਮਤਲਾ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਦੋਨੋਂ ਮਿਸਰੇ ਹਮਕਾਫ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹਮਰਦੀਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ਿਅਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਿਸਰਾ ਮਤਲੇ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀਏ ਅਤੇ ਰਦੀਫ਼ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਤਮ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਆਪਣਾ ਤਖੱਲਸ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਕਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਜੀਤ ਸੰਧੂ ਅਨੁਸਾਰ: ‘ਮਕਤੇ’ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਆਖ਼ਿਰੀ ਸ਼ਿਅਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਮਕਤਾ’ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕੇਵਲ ‘ਆਖ਼ਿਰੀ-ਸ਼ਿਅਰ’ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਸਤੇ ਜੇ ‘ਮਤਲਾ’ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਅੰਤਮ ਅਤੇ ਦੇਰ-ਪਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਸਤੇ ‘ਮਕਤਾ’ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗਜ਼ਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱੱਕੋ ਵਿਸ਼ਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਗਜ਼ਲ ਨੂੰ ਮੁਸਲਸਲ ਗਜ਼ਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇੇਕਰ ਗਜ਼ਲ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਸ਼ੇੇੇਅਰ ਵਿੱਚ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਵਿਸ਼ਾ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਸਲ ਗਜ਼ਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | 12 ਵੀਂਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਲ ਨਵੇਂ ਇਸਲਾਮੀ ਸਲਤਨਤ ਦਰਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉਭਰਵੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਾਰੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਇਹ ਹਿੰਦ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ।