cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ
ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ:
‘ਅਖਾਣ’ ਦਾ ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰੇਵਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ ਜਿਸ ਧਿਰ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਰਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
1.     ਰੰਨ ਕਪੱਤੀ, ਉਮਰ ਖਰਾਬ
ਸਾਂਝ ਕਪੱਤੀ, ਸਾਲ ਖਰਾਬ।
2.     ਜਿਸ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਖਸਮ ਨਾ ਜਾਵੇ
ਉਹ ਖੇਤੀ ਖਸਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਵੇ।
ਅਖਾਣ ਸਮਾਜਕ ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ “ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਟੋਟਾ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਚਿੰਨ੍ਹਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਚਿਨ੍ਹ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਗੁੱਝੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਵਲ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ:
“ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਦੇ ਟੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਾਰੇ, ਜਾਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨੇਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਖਾਣ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਪਹਿਲੂ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ:
1.     ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਖਾਧ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਖੇਤਰ
2.     ਸਰੀਰਕ ਰਿਸ਼ਟ-ਪੁਸ਼ਟਤਾ ਦੇ ਨੇਮ
3.     ਖੇਤੀ ਦਾ ਧੰਦਾ
4.     ਫੁਟਕਲ”
ਖਾਧ ਖੁਰਾਕ ਬਾਰੇ:
1.     ਮਾਸ ਖਾਧਿਆਂ ਮਾਸ ਵਧੇ, ਘਿਉ ਖਾਧਿਆਂ ਖੋਪੜੀ
ਦੁੱਧ ਪੀਤਿਆਂ ਕਾਮ ਵਧੇ, ਸਾਗ ਖਾਧਿਆਂ ਓਜਰੀ।
2.     ਕੱਚਾ ਦੁੱਧ ਨਾ ਪੀਵੀਏ, ਭਾਵੇਂ ਹੋਵੇ ਹੂਰ
3.     ਚਾਹ ਸੇਵੀਆਂ ਮੰਡੇ,
ਤਿੰਨੇ ਕੰਮ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਠੰਡੇ।
ਸਰੀਰਕ ਰਿਸ਼ਟ-ਪੁਸ਼ਟਤਾ ਬਾਰੇ:
ਸਰੀਰਕ ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਸ਼ਟਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਮਾਂ ਸਾਰਨੀ ਅਰਥਾਤ ਖਾਣੇ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:
ਚੇਤ ਨਿੰਮ, ਵਿਸਾਖੇ ਭਾਤ
ਜੇਠ ਹਾੜ, ਸਵੇ ਦਿਨ ਰਾਤ।
ਸਾਵਣ ਹਰੜਾ, ਭਾਦਰੋ ਚਿੱਤਰਾ
ਅੱਸੂ ਗੁੜ ਖਾਵੇਂ ਤੂੰ ਮਿੱਤਰਾ।
ਕੱਤਕ ਮੂਲੀ, ਮੱਘਰ ਤੇਲ
ਪੋਹ ਵਿਚ ਕਰੇ ਧੁੱਪ ਦਾ ਮੇਲ।
ਮਾਘ ਮਾਸ, ਘਿਓ, ਖਿਚੜੀ ਖਾਏ
ਫੱਗਣ ਉਠਕੇ ਪ੍ਰਾਤਾਹ ਨਾਏ।
ਜੋ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਕਰੇ ਬਨਾਏ
ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਏ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਸ਼ਟ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ ਇਹ ਨਸੀਹਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ:
ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਮਾਰੋ ਡੰਡਾ।
ਖੇਤੀ ਬਾਰੇ:
ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨ ਧਾਰਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ‘ਖੇਤੀ ਖਸਮਾਂ ਸੇਤੀ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ‘ਉਤਮ ਖੇਤੀ, ਮੱਧਮ ਵਪਾਰ, ਨਖਿੱਧ ਚਾਕਰੀ, ਭੀਖ ਨਦਾਰ’ ਤੱਕ ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ‘ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ’ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਭੂੰਇ ਨਈ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਵੱਡੀ ਧਿਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਸਾਨ ਮੁੱਖ ਧਿਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਲਾਗੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਖੇਤੀ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਸਾਧਨਾ ਦੀ, ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ, ਖੇਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਮਨ ਨੇ ਦਿਲ ਖੋਲ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਚਰਚਾ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਲੋਕ ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਿਆਣਪਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੋਈ ਹੈ:
ਪਰ ਹੱਥ ਵਣਜ ਸੁਨੇਹੀ ਖੇਤੀ, ਬਿਨ ਦੇਖੇ ਵਰ ਦੇਵੇ ਬੇਟੀ
ਅਨਾਜ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਬੇ ਖੇਤੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਬੱਤੀ ਤੋਂ ਤੇਤੀ
ਫੁਟਕਲ:
ਫੁਟਕਲ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਖਾਧ-ਖੁਰਾਕ, ਸਰੀਰਕ ਰਿਸ਼ਟ-ਪੁਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਧੰਧੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਬਾਰੇ, ਜਾਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੋਟਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ:
ਜਾਤਾਂ ਬਾਰੇ:
ਰੱਜਿਆ ਮਹਿਆਂ ਨਾ ਚਲਦਾ ਹੱਲ,
ਰੱਜਿਆ ਜੱਟ ਮਚਾਵੇ ਕੱਲ,
ਰੱਜੀ ਮਹਿੰ ਨਾ ਖਾਵੇ ਖੱਲ੍ਹ,
ਰੱਜਿਆ ਖੱਤਰੀ ਜਾਵੇ ਟਲ।
ਜਾਂ
ਆਸਾ, ਪਾਸਾ ਵੇਸਵਾ, ਠੱਗ ਠੱਕਰ ਹਾਲ
ਨੌਵੇਂ ਮਿੱਤ ਨਾਂ ਹੋਂਵਦੇ ਬਾਂਦਰ, ਵੈਦ, ਕਲਾਲ।
ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ:
ਕੁੰਡਰ ਰੰਨ ਦੀ ਭੈੜੀ ਚਾਲ, ਚੁਲ੍ਹੇ ਉਤੇ ਰੋਵਸ ਬਾਲ
ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਦਿਆਂ ਖ਼ੁਰਕੇ ਵਾਲ, ਨੱਕ ਪੂੰਝਦੀ ਮੋਢੇ ਨਾਲ।
ਜਾਂ
ਪੁੱਠੀ ਰੰਨ੍ਹ ਦੇ ਪੁਠੇ ਚਾਲੇ, ਆਪ ਵੀ ਰੁੜੇ ਤੇ ਝੁੱਗਾ ਗਾਲੇ।
ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਸੱਚ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਆਵੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਸਵੱਟੀ ਤੇ ਪਰਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਲੋਕ ਸਿਆਣਪਾਂ ਸਦੀਵੀ ਸਥਾਈ ਸੱਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਂ
= ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ-ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ (1100 ਈ.ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ)                                                                        ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ‌‌ ਸ਼ਾਸਤਰ  ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ - ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸਾ਼ਸਤ੍ਰ ' ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਨਾਟਯਸਾ਼ਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। =
== ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸੁਕਦੇਵ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : ਦੋਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ (1088 ਤੋਂ 1173 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਰਾਜ ਜਯਸਿੰਘ (1093 ਤੋਂ 1143 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ )ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਯੋਗੀ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਆਚਾਰੀਆ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਰਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ -ਗੁਣਚੰਦ  ਦਾ ਸਮਾਂ 1100 ਈ. ਸਦੀ ਤੋਂ 1175 ਈ.ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। == : ਅਨੇਕ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ /ਉਧਰਿਤ ਉਦਾਹਰਣ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਟਯਟ੍ਯਦਰਪਣ' ਉਕਤ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਮਲਿਤ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਨਾਟਕਦਰਪਣ' ਵੀ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆਂ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ 'ਨਾਟਯਦਰਪਣ' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਾਂਝੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਕਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਨਾਟਕ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੈਨ-ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਇਹ ਸੌ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ /ਸ਼ਿਲਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਰਚਯਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 'ਨਾਟਦਰਪਣ' 'ਚ ਆਚਾਰੀਆਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਰਚਿਤ 12 ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨਾਟਯਦਰਪਣ- ਮੂਲ ਰੂਪ 'ਚ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆਂ ਗਿਆ ਅਤੇ  ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਵੈ-ਰਚਿਤ 'ਵਿਵਰਣ' ਨਾਮ ਦੀ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ‌ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕਾਂ (ਅਧਿਆਵਾਂ) 'ਚ ਵੰਡਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ 'ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼/ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ਾ -ਵਸਤੂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:-
1 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਨਾਟਕਨਿਰਣਯਵਿਵੇਕ' ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭੇਦ, ਨਾਟਕ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਵੇਚਨ।
2 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਕਰਣਾਦਿਏਕਾਦਸ਼ਰੂਪਕਨਿਰਣਯ-ਵਿਵੇਕ' ਹੈ ; ਰੂਪਕ ਦੇ 'ਪ੍ਰਕਰਣ' ਆਦਿ 11 ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
3 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿ੍ੱਤੀਭਾਵਾ ਭਿਨੈ-ਵਿਚਾਰ' ਹੈ ; ਕੈਸਿਕੀ ਆਦਿ ਵਿ੍ੱਤੀਆਂ ; ਰਸ ਭਾਵ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
4 ਵਿਵੇਕ- ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਰੂਪਕਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸ਼ਣ ਨਿਰਣਯ' ਹੈ; ਨਾਇਕ-ਨਾਇਕਾ ਭੇਦ ; ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ : "ਆਚਾਰੀਆਂ ਮੰਮਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਆਚਾਰੀਆਂ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ  ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਨਾਟਿ੍ਅਦਰਪਣ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਾਟ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਾਰਿਕਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋੲੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੇ ਵਿ੍ਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਿਵੇਕ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਰਣ ਆਦਿ ਰੂਪਕਾਂ , ਰਸ , ਭਾਵ-ਅਭਿਨੈ, ਰੂਪਕ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੁਖ ਆਤਮਕ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਦੁਖ ਆਤਮਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ।"
ਤੁਰਕੀ
thumb|right|250px|ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਝੰਡਾ thumb|right|250px|ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਚਿੰਨ ਤੁਰਕੀ ਜਾਂ ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ (ਤੁਰਕ ਭਾਸ਼ਾ: Türkiye ਉੱਚਾਰਣ: ਤੁਰਕਿਆ) ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅੰਕਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੁਰਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਮਤ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਅਨਾਤੋਲਿਆ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਥਰੇਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਤ: 39 ਡਿਗਰੀ ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ 36 ਡਿਗਰੀ ਪੂਰਵੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਭਾਗ ਏਸ਼ਿਆ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤ: ਇਸਨੂੰ ਯੂਰੋਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾ ਪੁੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਜੀਇਨ ਸਾਗਰ (Aegean sea) ਦੇ ਪਤਲੇ ਜਲਖੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਵਲੋਂ ਇਸ ਪੁੱਲ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਯੂਰੋਪੀ ਟਰਕੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਟਰਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਟਰਕੀ ਦੇ ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਭਾਗ ਬਾਸਪੋਰਸ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂਪਧਿਅ, ਮਾਰਮਾਰਾ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਡਾਰਡਨੇਲਜ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦੂੱਜੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯੂਰੋਪੀ ਟਰਕੀ - ਤਰਿਭੁਜਾਕਰ ਪ੍ਰਾਇਦਵੀਪੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਬਾਸਪੋਰਸ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੋਨਾਂ ਵੱਲ ਪਰਵਤਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨੀਵਾਂ ਮੈਦਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਕੇ ਮਾਰੀਤਸਾ ਅਤੇ ਇਰਜਿਨ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਇਸਤੈਸੰਮਿਊਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਹੈ।
ਏਸ਼ੀਆਈ ਟਰਕੀ - ਇਸਨ੍ਹੂੰ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ: 1. ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਲ਼ਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਪਾਂਟਸ ਪਹਾੜ, 2. ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਐਨਾਟੋਲਿਆ ਵੱਲ ਆਰਮੀਨਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ, 3. ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਟਾਰਸ ਅਤੇ ਐਂਟਿਟਾਰਸ ਪਹਾੜ ਜੋ ਭੂਮਧਿਅਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹਾਂ।
ਦੋਨਾਂ ਸਮੁਦਰੋਂ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਪਤਲੀ ਪੱਟੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਜੀਇਨ ਅਤੇ ਮਾਰਮਾਰਾ ਸਾਗਰਾਂ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਘੱਟ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਪਠਾਰ ਤੱਕ ਮਰਨਾ-ਜੰਮਣਾ ਸੁਗਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਬ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਕਾਲ਼ਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸੰਕਰਾ ਮੈਦਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਮੀਲ ਤੱਕ ਉੱਚੀ ਪਾਂਟਸ ਪਰਵਤਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠਦੀ ਹੋਈ ਦਿਸਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਰਵਤਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਣ ਉੱਤੇ ਐਨਾਟੋਲਿਆ ਦਾ ਫੈਲਿਆ ਪਠਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਟਾਰਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪਰਵਤਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਭੂਮਧਿਅਸਾਗਰੀਏ ਤਟ ਦਾ ਨੀਵਾਂ ਮੈਦਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਏਨਾਟੋਲਿਆ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਟਰਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਭਾਗ ਸਮਿੱਲਤ ਹੈ।
ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਇਤਹਾਸ
ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਈਸੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 7500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਬਸਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇੱਥੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਹਿੱਟੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1900 - 1300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। 1250 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਟਰਾਏ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਯਵਨਾਂ (ਗਰੀਕ) ਨੇ ਟਰਾਏ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨੇਸਤਨਾਬੂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਬੂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। 1200 ਈਸਾਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ਕਿਨਾਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਵਨਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਸਾਈਰਸ ਨੇ ਅਨਾਤੋਲਿਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਂ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਕਰੀਬ 200 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਦ 334 ਇਸਵੀਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਫਾਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ
ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਲੋਂ ਟਰਕੀ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰਤਟੀਏ ਭੱਜਿਆ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਗਰੀਸ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗਰਮੀ ਆਮਤੌਰ: ਖੁਸ਼ਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਠੰਡ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਲਹਰੀ ਵੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਕਾਲ਼ਾ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਤਾਂ ਕਰੀਬ 100 ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਤ: ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰਾ ਵਨਸਪਤੀਯਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇਠਲੇ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਮਤੌਰ: ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਦਰਖਤ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਠਾਰੀ ਢਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸੀਤ ਕਟਿਬੰਧੀਏ ਪਰਣਪਾਤੀ ਜੰਗਲ (deciduous forest) ਅਤੇ 6, 000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਕੋਨਿਫਰਸ (coniferous) ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਐਨਾਟੋਲਿਆ ਦੇ ਪਠਾਰੀ ਭਾਗ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵੀ ਰੂਸ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਪੂਰਵੀ ਸੀਤਲ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਤਾਪ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਿਫ਼ਰ ਅੰਸ਼ ਸੇਂਟੀਗਰੇਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਂਧੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਖਾ 10 ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੀਆਂ ਤੱਕ ਬਰਫ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਲਸਰੂਪ ਇਹ ਪੇੜਾਂ ਵਲੋਂ ਰਹਿਤ ਖੁਸ਼ਕ ਘਾਹ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਆਰਮੀਨਿਆ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਭਾਗ ਹੋਰ ਵੀ ਠੰਡਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਠੰਡ ਦੀ ਰੁੱਤ ਛੇ ਮਹੀਨਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ ਲੋਕ ਇਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਟਰਕੀ ਦਾ ਸਾਇਵੀਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਿੱਟੀ
ਟਰਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਭਾਗ ਕਟਕੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਚਰਾਗਾਹੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਟਾਵ ਜਿਆਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਟ ਜਾਣ ਵਲੋਂ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਟਾਵ ਜਿਆਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੰਮ
ਏਸ਼ੀਆਈ ਟਰਕੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਚਰਾਗਾਹੀ ਹਨ। ਕਣਕ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਯ ਭੂਮੀ ਦੇ 45 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਪਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜੌਂ ਉਪਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਫ਼ੀਸਦੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕਪਾਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫ਼ੀਸਦੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੰਮਾਕੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਕੋਲਾ, ਲਿਗਨਾਇਟ, ਲੋਹਾ, ਤਾਂਬਾ, ਮੈਂਗਨੀਜ, ਸੀਸਾ, ਜਸਤਾ, ਕੁਰਮ ਅਤੇ ਏਮਰੀ ਹਾਂ ; ਪਰ ਲਿਗਨਾਇਟ, ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਕੁਰਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਭਾਗ
ਟਰਕੀ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
1 . ਮਾਰਮਾਰਾ ਦਾ ਨੀਵਾਂ ਭਾਗ, 2. ਕਾਲ਼ਾ ਸਾਗਰ ਦਾ ਸਮੁਦਰਤਟ, 3. ਭੂਮਧਿਅਸਾਗਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰੀ ਭਾਗ, 4. ਐਨਾਟੋਲਿਆ ਪਠਾਰ ਅਤੇ 5. ਆਰਮੀਨਿਅਨ ਪਹਾੜ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ।
ਮਾਰਮਾਰਾ ਦਾ ਨੀਵਾਂ ਮੈਦਾਨ -
ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਡਾਰਡਨੇਲਜ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ਬਾਂਸਪੋਰਸ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂਮਧਿਅ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਾਰਮਾਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਯੂਰੋਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ਿਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਥਰੈਸ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਟਰਾਏ, ਵਰਸਾ ਅਤੇ ਵਿਥੁਨਿਆ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਸਾਲ 120 ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ। ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਜਈ, ਜੈਤੂਨ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਤੰਮਾਕੂ ਉਪਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੈਤੂਨ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਰਤੋ ਮੱਖਣ ਦੇ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 750 ਫੁੱਟ ਵਲੋਂ ਹੇਠਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੁੱਖ ਹਿੰਮਤ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਕਰਣ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਦੇਸ਼ੀ ਹੱਲ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹੱਲ ਦਾ ਵਰਤੋ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸਤੈੰਬੂਲ ਟਰਕੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਸਪੋਰਸ ਜਲਡਮਰੂਮਧਿਅ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਗੋਲਡੇਨ ਹਾਰਨ ਨਾਮਕ ਲੰਮੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅੱਛਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਲਡਮਰੂਮਧਿਅ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਂਚ ਮੀਲ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚੌਡ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੁੱਝ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚੋੜਾਈ ਆਧਾ ਮੀਲ ਹੀ ਹੈ।
ਕਾਲਾਸਾਗਰ ਦਾ ਸਮੁਦਰਤਟ -
ਇੱਥੇ ਦਾ ਸਮੁਦਰਤਟ ਘੱਟ ਪੱਧਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਗ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਅਚਾਨਕ ਉੱਤੇ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਅਤ: ਇੱਥੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਬਸਤੀਆਂ ਇਸ ਸੰਕਰੇ ਭਾਗ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਵਰਖਾ ਦੀ ਬਹੁਤਾਇਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਜਿਆਦਾ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਸਟਨਟ ਰੁੱਖ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਥੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੰਮਤ ਹੈ। ਤੰਮਾਕੂ ਦੂਜੀ ਨਿਰਿਆਤ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਪਾਂਟਸ ਦਾ ਪਹਾੜੀ ਭਾਗ ਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗ ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 3, 000 ਫੁੱਟ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ 6, 000 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੈ, ਅਰਧਮਰੁਸਥਲੀਏ ਮਾਹੌਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵੀ ਵਿਰਲ ਹੈ। ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਕੁੱਝ ਕੋਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਉਤਪਾਦਨ 30 ਲੱਖ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ ਹੈ।
ਟਰਕੀ ਦਾ ਪੂਰਵੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਨੀਵਾਂ ਮੈਦਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਭੂਮਧਿਅਸਾਗਰੀਏ ਜਲਵਾਯੂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਗਰਮੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕ ਰੁੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 20 ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਜੀਇਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਬਸਤੀਆਂ ਵੱਡੀ ਘਨੀ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਧੰਸੀ ਹੋਈ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਪੂਰਣਤ: ਅਤੇ ਭੋਰਾਕੁ ਜਮਾਵ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਲਈ ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨ ਨਿਰਮਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇਜਮਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਟਾਲਆ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪੰਫੀਲਿਅਨ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਜਵਾਬ - ਪੂਰਵ ਕਾਂ ਕਣੱਖੇ ਉੱਤੇ ਅਦਾਗਾ ਦੇ ਕੋਲ ਸਿਲੀਸਿਅਨ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬੀਹੜ ਦੱਰੇ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਬਗਦਾਦ ਰੇਲਵੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਣਕ ਅਤੇ ਜੌਂ ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਹਨ। ਕਪਾਸ ਹਰ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿਲੀਸਿਅਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ। ਇਜਮਿਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਅੰਗੂਰ, ਕਿਚਾਮਿਸ਼, ਜੈਤੂਨ, ਅੰਜੀਰ ਅਤੇ ਅਫੀਮ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟਾਰਸਪਰਵਤਮਾਲਾਵਾਂਜੰਗਲਾਂ ਵਲੋਂ ਢਕੀ ਹਨ ਪਰ ਰੁੱਖ 8, 500 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਬਰਫ ਜਿਆਦਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਐਨਾਟੋਲਿਆ ਦਾ ਪਠਾਰ -
ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 2, 000 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ 4, 000 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੈ। ਇਹ 10, 000 ਫੁੱਟ ਵਲੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਉੱਚੇ ਟਾਰਸ ਅਤੇ ਪਾਂਟਸਪਰਵਤਮਾਲਾਵਾਂਵਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਟਰਕੀ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ ਉੱਚੇ ਬੇਸਿਨ ਦੀ ਭਾਂਤੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਥੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਭਾਗ ਦਾ ਜਲਪ੍ਰਵਾਹ ਅੰਦਰ ਦੇ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨ ਹੇਠਲੇ ਦਲਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਨਦੀਆਂ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਿਰਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਰਾਂ ਤਰੁ ਉੱਚੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਭਾਗ ਠੰਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੋਨਾਂ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਪਭਰੀ ਹਵਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾਧਾਰਣਤਾ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੁਸ਼ਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਸਾਲ ਦਾ ਔਸਤ ਲਗਭਗ 10 ਹੈ। ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਰਫ ਵਲੋਂ ਢਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਅਤੇ ਤੇਜ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤ: ਖੁਸ਼ਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਹੱਟ ਗਈ ਹੈ ਵੱਲ ਮਰੁਸਥਲੀਏ ਕੰਕੜੋਂ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਰਧਸ਼ੁਸ਼ਕ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਝੀ ਗੱਲ ਬਕਰੀਆਂ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁੱਧ ਦਹੀ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਂਨ ਅਤੇ ਊਨੀ ਕੰਬਲ ਤਿਆਰ ਕਰਣਾ ਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ। ਮੱਛਰ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜੇਰਿਏ ਆਪਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ ਉੱਥੇ ਕਣਕ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਠਾਰ ਵਿੱਚ ਟਰਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਜਨਸੰਖਿਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਐਨਾਟੋਲਿਆ ਦਾ ਇਹ ਪਠਾਰੀ ਭਾਗ ਤੁਰਕ ੋ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਟਰਕੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅੰਕਾਰਾ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਟਰਕੀ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪਾਂਟਸ ਅਤੇ ਟਾਰਸ ਪਰਵਤਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਆਰਮੀਨਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਭਾਗ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਲੋਂ ਦਜਲਾ ਅਤੇ ਫਰਾਤ ਨਦੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਪਠਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਟਾਰਸ ਦੀ ਕਸ਼ੇਣੀ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਵੱਲ ਪਾਂਟਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕਾਰਾਵਾਗ, ਇਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਲਾਬੇ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਲੋਂ ਧਰਾਤਲ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਚਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਭਾਗ ਜਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰਾਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਬਰਫ ਵਲੋਂ ਢਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਵ ਦੇ ਵੱਲ ਅਰਾਦਾਰ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਹਾੜ (19, 916 ਫੁੱਟ) ਟਰਕੀ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੀ ਸੀਮਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਚਰਾਗਾਹੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ।
ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ
ਟਰਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਾਕੇਸ਼ਿਅਨ, ਆਰਮੀਨਿਅਨ, ਜਾਰਜਿਅਨ, ਕੁਰਦ, ਅਰਬ ਅਤੇ ਤੁਰਕਮਾਨ ਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਟਰਕੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਰਾਜ
ਤੁਰਕੀ ਨੂੰ 81 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਟਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਖਾਸਕਰ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਸਹੁਲਿਅਤ ਲਈ 7 ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਟਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਟੀਕਾਕਾਰੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਟੀਕਾਕਾਰੀ
ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਗੁਰਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਟੀਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਰਥ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ ਕੁਝ ਇੱਕ ਟੀਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਏ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਟੀਕਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ-
ਸੁਤੰਤਰ ਟੀਕੇ
ਗ਼ਵਾਰਤਮ ਟੀਕਾ ਭਗਤ ਮਾਲ ਨਾਭਾ ਜੀ ਇਹ ਟੀਕੇ ਗਿਆਨੀ ਸੰਧਰਦਾਏ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸੁੂਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਟੀਕਾ ਜਪੁਜੀ
ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਪੰਨਾ ਨੰ: 158 ਤੋਂ 183 ਉੱਤੇ। ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਪੁ ਦਾ ਉੱਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜਪੁ ਉੱਚਾਰਦੇ ਗਏ ਟੀਕਾਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਟੀਕਾ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਗੋਸ਼ਟੀ ਰੂਪ ਟੀਕਾ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਟੀਕਾ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ
ਇਹ ਟੀਕਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਦੇ 31 ਤੋਂ 51 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੀਆ ਪਹਿਲੀਆਂ ਨੌਂ ਪਉੜੀਆਂ ਪਾਕਪਟਨ ਦੇ ਸ਼ੇਖ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਹੋਈ ਗੋਸ਼ਟੀ ਸਮੇਂ ਉੱਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਛੇ ਪਉੜੀਆਂ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਟੀਕਾ ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟੀ
ਇਹ ਟੀਕਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਦੇ 223 ਤੋਂ 242 ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਗੋਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਚਲ ਵਟਲ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਸਿਧਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਿਧਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਵਖਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੰੁੁ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਮੰਤਵ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੋਨਤਰੀ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਬੱਧ ਕੀਤਾ।
ਟੀਕਾ ਪੱਟੀ ਆਸਾ ਮਹਲਾ 1
ਇਹ ਟੀਕਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ (ਪੰਨਾ 24 ਤੋਂ 28) ਟੀਕਾਕਾਰ ਦਸਦਾ ਹੈ ਇਹ ਬਾਦੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਸਮੇਂ ਰਚੀ ਸੀ, ਜਦ ਪੰਡਿਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੱਟ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪ ਅਗੋਂ ਇਹ ਪਟੀ ਲਿਖੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਟੀਕਾ ਸਪਤ ਸਲੋਕੀ ਗੀਤਾ
ਇਹ ਵੀ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ ਵਿੱਚ 21 ਤੋਂ 22 ਨੰ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਜਦ ਗੁਰੂ ਮਿਤੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਵਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਉੱਤੇ ਚੰਗੇ ਰੁਮਾਲ ਚੜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ‘ਮੈਂ` ਪੋਥੀ ਪੜਦਾ ਹਾਂ। ਮਾਤਾ ਪੁੱਛਣ ਪੁਤ ਕਿ ਬਚਾ ਤੁੰੁੂ ‘ਕਉਨ ਸੀ ਪੋਥੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।` ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸਪਤ ਸਲੋਕੀ ਗੀਤਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। ਟੀਕਾਕਾਰ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਟੀਕਾ ਵਿਵੇਕ ਦੀਪਕਾ
ਇਸ ਟੀਕੇ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਭਾਸ਼ਾਂ ਵਿਭਾਗ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 143 ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕਰਣ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲਿਖਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਨਿਰਬਾਣ ਗੰਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਟੀਕਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਆਮੀ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਟੀਕਾ ਸੰਮਤ 1768 ਮੁਤਾਬਕ 1711 ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ। ਟੀਕਾਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰਾਨੰਦ ਦਾ ਸੇਵਕ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੈ।
ਪਰਮਾਰਥ
ਪਰਮਾਰਥ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਗੋਸ਼ਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਦਿਆ ਦੇ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਮਾਰਥ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਰਮਾਰਥ ਅਤੇ ਟੀਕੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਬਾਦੀਆ ਦੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਨਮਸਾਖੀ ‘ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ` ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਾ ਟੀਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਖੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ` ਗਿਆਰਵੀਂ ਵਾਰ ਦਾ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਿਹਰਬਾਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਪੁਜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਮਾਰਥ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜਪੁ ਪ੍ਰਮਾਰਥ ਦੀ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ-
ਜਪੁ ਪਰਮਾਰਥ
ਰਾਗ ਆਸਾ ਗੁੂਜਰੀ ਮਹਲਾ 1 ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਜਪੁ ਅਰਥ ਨਾਲਿ ਲਿਖੀ।
ਤਬ ਫੇਰਿ ਸਿਖੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਪਾਸ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਜੀ ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਦਾ ਹਜੂਰੀ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਮਹਲੀਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀ ਤੁਧੁ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੈ ਜੇ ਜੀ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤਾਂ ਮਿਹਰਿ ਕਰਿ ਕਰਿ ਏਸ ਕਪ ਦਾ ਅਰਥ ਅਸਾਨੋ ਸਮਝਾਈਐ। ਜੋ ਜੀ ਅਸੀਂ ਅਰਥੁ ਸਮਝੇ ਹੋਏ ਸੁਧੁ ਭੀ ਪੜਹਗੇ ਅਤੇ ਜੀ ਅਰਥ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਚਿਤੁ ਭੀ ਨਾਹੀ ਠਹਰਦਾ ਜੀ। ਚਿਤੁ ਉਸੈ ਵਸਤੁ ਨਾਲਿ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝੀਦਾ ਹੈ ਜੀ....................।2
ਹਵਾਲੇ
1।	ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪੰਨਾ 797 2।	 ਡਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੋਹਲੀਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ,, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 1973 ਪੰਨਾ 113 3।	ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਇਤਿਹਾਸ (1750-1900) 4. (ਡਾ.) ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ, ਪੈਪਸੂ ਬੁਕ ਡਿਪੋ, ਪਟਿਆਲਾ 1974 ਪੰਨਾ 354 5. ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ, ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਪੰਨਾ 158 ਤੋਂ 183 6.	ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ, ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਪੰਨਾ 31 ਤੋਂ 51 7. ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ, ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਪੰਨਾਂ 24-28 8. ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਵਲੀ, ਡਾ. ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਪੰਨਾਂ 21-22 9. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਨੰਬਰ 143
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ
ਪੇਰੂਵੀ ਨਵਾਂ ਸੋਲ
ਨਵੇਬੋ ਸੋਲ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਸੋਲ (, (ਨਵਾਂ ਸੂਰਜ) ਬਹੁਵਚਨ: Nuevos Soles; ਚਿੰਨ੍ਹ: S/.) ਪੇਰੂ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੋਲ ਵਿੱਚ 100 ਸਿੰਤੀਮੋ (ਸੈਂਟ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਦਾ ISO 4217 ਮੁਦਰਾ ਕੋਡ PEN ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਿਸ਼ੀਗਨ, ਯੂ-ਐਮ, ਯੂ ਆਫ਼ ਐਮ  ਜਾਂ ਯੂਮਿਸ਼), ਅਕਸਰ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਨ ਆਰਬਰ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਰਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, 1817 ਵਿੱਚ ਡਿਟਰੋਇਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਰਾਜ ਬਣਨ ਤੋਂ 20 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਥੋਲੇਪਿਸਟਮਾਈਡ ਜਾਂ ਮਿਸ਼ੀਗਨੀਆ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 1837 ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਆਰਬਰ ਵਿੱਚ 40 ਏਕੜ (16 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਈ ਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਂਪਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਨ ਆਰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 584 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਕੈਂਪਸ ਅਤੇ ਨਾਰਥ ਕੈਪਸ, ਫਿਲਿੰਟ ਅਤੇ ਡੀਅਰਬੋਰਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖੇਤਰੀ ਕੈਂਪਸ ਅਤੇ ਡੈਟਰਾਇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰ 34 ਮਿਲੀਅਨ ਗਰੌਸ ਵਰਗ ਫੁੱਟ (780 ਏਕੜ: 3.2 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਮਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ,  ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨੇਗੀ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਖੋਜ ਵਾਲੀਆਂ 115 ਡਾਕਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  2017 ਤਕ, 24 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ, 6 ਟਿਉਰਿੰਗ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਅਤੇ 1 ਫੀਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਰਬੰਗੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਹਿਊਮੈਨੇਟੀਜ਼, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਐਸਟੀਐਮ ਖੇਤਰਾਂ (ਸਾਇੰਸ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਗਣਿਤ) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਵਪਾਰ, ਡਾਕਟਰੀ, ਕਾਨੂੰਨ, ਫਾਰਮੇਸੀ, ਨਰਸਿੰਗ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ, ਜਨ ਸਿਹਤ, ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਦੇ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੇ ਜੀਵਤ ਪੂਰਵ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 540,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਲੂਮਨੀ ਬੇਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੀਆਂ ਐਥਲੈਟਿਕ ਟੀਮਾਂ ਐਨਸੀਏਏ ਦੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ I ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੌਲਵਰੀਨਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬਿਗ ਟੈਂਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀਆਂ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।alt=Painting of a rolling green landscape with trees with a row of white buildings in the background|thumb|ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1855) Jasper Francis Cropsey
ਖਾਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਜੋਡੀ ਵਿਲੀਅਮਜ
ਜੋਡੀ ਵਿਲੀਅਮਜ (ਜਨਮ 1950) ਇੱਕ ਅਮੇਰਿਕਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਵਿਸਫੋਟਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ। 1997 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮਜ ਨੂੰ ਖਤਰਨਾਕ ਵਿਸਫੋਟਕ ਉੱਤੇ ਪਬੰਧੀ ਲਗਵਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਫ਼ਾਇਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2016 ਐਡੀਟਾਥਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950
ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਮੈਨੀਫੋਲਡ
ਡਿੱਫਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ (ਸੁਚਾਰੂ) ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਜਾਂ (ਸੁਚਾਰੂ) ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਸਪੇਸ (M,g), ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ p ਉੱਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਸਪੇਸ T_pM ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਨਫਲ g_p ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸੁਚਾਰੂ ਮੈਨੀਫੋਲਡ M ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸੁਚਾੇੂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ X ਅਤੇ Y,  M ਉੱਤੇ ਵੈਕਟਰ ਫੀਲਡਾਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ    ਇੱਕ ਸੁਚਾਰੂ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਨਫਲਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ g_p ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕ (ਟੈਂਸਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਰਮਨ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਰਨਹਾਰਡ ਰੀਮਾੱਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਮੈਨੀਫੋਲਡਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ਾ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕ (ਟੈਂਸਰ), ਐਂਗਲਾਂ, ਵਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬਾਈਆਂ, ਖੇਤਰਫਲ ਜਾਂ ਘਣਫਲ, ਕਰਵੇਚਰ, ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੇਡੀਅੰਟ ਅਤੇ ਵੈਕਟਰ ਫੀਲਡਾਂ ਦੇ ਡਾਇਵਰਜੰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਉੱਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਾ ਸੰਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੀਮਾ ਪਰਿਹਾਰ
ਸੀਮਾ ਪਰਿਹਾਰ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਡਕੈਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਪਰਿਹਾਰ ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਇਕ ਡਕੈਤ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਆਗੂ ਸੀ।
ਜੀਵਨ
ਸੀਮਾ ਪਰਿਹਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਔਰਈਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਠਾਕੁਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1983 ਵਿੱਚ, 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਾਵਿਨ ਤੋਂ ਡਾਕੂ ਲਾਲਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੁਸੁਮਾ ਨਿਆਨ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਡਾਕੂ ਨਿਰਭੈ ਸਿੰਘ ਗੁੱਜਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਲਾਲਾ ਰਾਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਪਰਿਹਾਰ ਉਸ ਦੇ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਿਹੰਦ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁੱਟਾਂ, ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਡਾਕੂ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ 70 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ, 200 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 30 ਘਰ ਲੁੱਟੇ। ਜੂਨ 2000 ਵਿੱਚ, ਡਕੈਤੀ ਦੇ 18 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 29 ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 8 ਕਤਲ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਗਸਤ 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ।
2002 ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਿਹਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਜਸਟਿਸ ਪਾਰਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ-ਭਦੋਹੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਉਪ-ਚੋਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣ ਗਈ।
ਜਨਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੋਕ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਤੱਕ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ 15 ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ 14 ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਸੀ।
2011 ਵਿੱਚ, ਪਰਿਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਸੰਗਠਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਰੱਪਸ਼ਨ ਈਰਾਡਿਕੇਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰ੍ਸਿੱਧੀ
ਸੀਮਾ ਪਰਿਹਾਰ ਨੇ ਜ਼ਖਮੀ - ਦਿ ਬੈਂਡਿਟ ਕਵੀਨ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ "ਡਾਕੂ ਰਾਣੀ" ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਚੰਬਲ ਵੈਲੀ ਵਿਖੇ ਦਿਖਾਈ ਗਈ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 2006 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਲੈਸਟਰ ਐਕਸਪੋ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰ (ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ) ਵਿਖੇ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਗਈ। 2010 ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਪਰਿਹਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 4 ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ 3 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਤੋਂ ਕਲਰਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਰਿਹਾਰ ਨੂੰ 76 (ਹਫ਼ਤੇ 11) ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਮਾ ਪਰਿਹਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਲਈ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਲੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ
ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ 2011 ਦਾ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ
ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ (ਗੁਜਰਾਤੀ: હરિભાઈ જરીવાલા, 9 ਜੁਲਾਈ 1938 - 6 ਨਵੰਬਰ 1985) ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਹਰੀਭਾਈ ਜਰੀਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਦੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਗਮਗਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਯਾ ਦਿਨ ਨਯੀ ਰਾਤ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਰੋਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੂੰਗੇ ਬੋਲੇ ਵਿਆਕਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ ਸ਼ੋਲੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਨਾਲ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਹਾਇਕ ਐਕਟਰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਜੀਵਨ ਕੁੰਵਾਰਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ 47 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1984 ਵਿੱਚ ਹਿਰਦਾ ਗਤੀ ਰੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 1960 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਪੰਝੀ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ।
ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਭਿਨੈ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985
ਦੀਪਕ ਠਾਕੁਰ
ਦੀਪਕ ਠਾਕੁਰ ਸੌਂਖਲਾ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੀਪਕ ਠਾਕੁਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਰਵਰਡ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ-ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਧਰ
ਉਸ ਨੇ ਜੂਨ 1999 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀਨੀਅਰ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2000 ਸਿਡਨੀ ਅਤੇ 2004 ਐਥੇਂਨਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਅਵਾਰਡ
ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਉਚ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਲਈ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ
[[ਤਸਵੀਰ:Vindication1b.jpg|alt=Page reads "A VINDICATION OF THE RIGHTS OF WOMAN: WITH STRICTURES ON POLITICAL AND MORAL SUBJECTS. BY MARY WOLLSTONECRAFT. PRINTED AT BOSTON, BY PETER EDES FOR THOMAS AND ANDREWS, Faust's Statue, No. 45, Newbury-Street, MDCCXCII."|right|thumb|325x325px| 61/5000 ਔਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਨਾ
]] 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੈਰੀ ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ (1792) ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਨੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਦਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਿਆ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਲਈ "ਸਾਥੀ" ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।
ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਨੂੰ ਚਾਰਲਸ ਮੌਰਿਸ ਡੀ ਤਲੇਹੋਂ-ਪੇਰੀਗੋਰਡ ਦੀ 1791 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਔਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ' ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਘਰੇਲੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਨੇ ਜਿਨਸੀ ਦੂਹਰੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਆਪਕ ਹਮਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਨੇ ਔਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਲਿਖਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰ ਗਈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਨਸੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਬਿਆਨ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੋਲਸਟੌਨਕ੍ਰਾਫਟ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁਣ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਗਾਲੀਗਲੋਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਲੀਅਮ ਗੌਡਵਿਨ 'ਦ ਮੈਮੋਇਰਜ਼ ਆਫ਼ ਦੀ ਆਊਥਰ ਆਫ ਏ ਵਿੰਡੀਕੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦੀ ਰਾਈਟਸ ਆਫ਼ ਵਿਮੈਨ' (1798) ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1792 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਸ਼ਾਇਦ [ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਦੀ]  ਸਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੌਲਿਕ ਕਿਤਾਬ" ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ
alt=Portrait of a man, showing his head and shoulders. He is wearing a black jacket with a high-necked collar and a white shirt tied in a bow. His head is adorned by a curly blonde wig.|left|thumb|Talleyrand, by Pierre-Paul Prud'hon ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਬੇਕਿਰਕ ਪੈਂਫਲਟ ਯੁੱਧ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿਵਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਚਰਚ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਤਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਉਠਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਵੋਲਸਟੋਨਕਰਾਫਟ ਨੇ 1790 ਵਿੱਚ ਐਡਮੰਡ ਬੱਰੇ ਦੀ 'ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਆਨ ਦ ਰਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਇਨ ਫਰਾਂਸ' (1790) ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ 'ਅ ਵਿੰਡੀਕੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਰਾਈਟਸ ਆਫ ਵਿਮੈਨ' ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।   ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਰਕੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ 1688 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਬਰਕ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੁਲਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਵਲ ਯੁੱਧ (1642-1651) ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1649 ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਢੰਗ ਉਲਟਾ ਦੇਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ। ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਹਿਮਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ—ਨਤੀਜਾ ਅਰਾਜਕਤਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਰਕ ਦੀਆਂ ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਹਫਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਵੋਲਸਟੌਨਕ੍ਰਾਫ਼ਟ ਦੀ ਰਾਈਟਸ ਆਫ ਵਿਮੈਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਦਲੀਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਾਇਜ਼ ਹਨ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਸੰਦ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਨਾਨਾ ਹੱਕ
ਖੋਜੀ
ਖੋਜੀ  ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚੋਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧੀ ਦੀ ਪੈੜਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ "ਆਤੂ ਖੋਜੀ "ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਜਕਲ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਸੁੰਘਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਖੋਜੀ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%96%E0%A9%8B%E0%A8%9C%E0%A9%80
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਮਾਹਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਬੀੜ ਸਾਹਨੇਵਾਲ
ਬੀੜ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ-1 ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉਸ਼ਾਕ
ਉਸ਼ਾਕ ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸੂਬੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਘੁੱਦਾ
ਘੁੱਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਸੰਗਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ 983 ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਲਗਪਗ 5346 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ। ਇਹ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਗਰਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਘੁੱਦਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਸੁਰ ਸਿੰਘ (ਵਾਲਾ) ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੱਖੀ  ਕੇ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ,ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗਰ ਆ ਵੱਸੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉਤਪਲ ਦੱਤ
ਉਤਪਲ ਦੱਤ (ਬੰਗਾਲੀ: Utpôl Dôtto, ) (29 ਮਾਰਚ 1929 – 19 ਅਗਸਤ 1993) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਐਕਟਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993
ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ
ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ (8 ਮਈ 1929 - 24 ਅਕਤੂਬਰ 2017) ਸੇਨੀਆ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਸਬ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਠੁਮਰੀ ਗਾਉਣ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਅਤੇ 198। ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ, ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਈ 1929 ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮੀਹਾਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਰਾਮਦੇਵ ਰਾਏ  ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਬਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਇਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ  ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਤਪਾ ਗਾਉਣ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ. 'ਤੇ ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਫਿਲਮ, ਹਨ, ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਿਲ ਛੱਡ ਗਏ ਤੇ misra ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟਾਈਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ.
ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਗਾਇਨ ਦੀ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਆਲ ਇੰਡਿਆ ਰੇਡੀਓ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਵਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗਾਇਨ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। 1946 1946 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।  ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਲਈ ਨਿਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ 1951 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਰਵਜਨਿਕ ਸੰਗੀਤ ਪਰੋਗਰਾਮ ਦਿੱਤਾ।[1] ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਕੋਲੋਂ 1960 (ਮੌਤ ਪੂਰਵ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਦੀ ਰਹੀ। 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਚ, ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ ਸੰਗੀਤ ਖੋਜ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 2009 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅਕਸਰ ਗਾਉਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ 2017  ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ   ਲਈ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅੰਗ ਠੁਮਰੀ (ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਤੱਰਕੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ) ਸ਼ੈਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਟਾਈਲ ਕਜਰੀ, ਚੈਤੀ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਖ਼ਯਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਅਤੇ ਟੱਪਾ ਵੀ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਊ ਗ੍ਰੋਵ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਆਪਣੀ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕੀ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਗਿਰਜਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ 'ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ' ਦੀ ਬਾਨੀ,ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਮਤਾ ਭਾਰਗਵ, ਜਿਸ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਪਾਈ ਹੈ,ਦੀ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.
ਹਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: invalid parameter value ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: dates
ਸਕਤੀ ਅਰੁਲਾਨੰਦਮ
ਅਰੁਲਮੋਜ਼ੀ (ਜਨਮ 1962) ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਲ ਸਕਤੀ ਅਰੁਲਨੰਦਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਇਕੋਫੈਮੀਨਿਸਟ ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਤਨਜਾਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਿਕਰਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਤਿਰੂਪੁਰ ਅਰਿਮਾ ਸਕਤੀ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਰੁਲਾਨੰਦਮ ਨੂੰ ਇਕ ਸਫ਼ਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਫ਼ੀਚਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦ ਹਿੰਦੂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤੀ ਪਿਛੋਕੜ, ਕਿਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਣ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਲੇਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੇਵਾਵਈਪੱਟੇਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਣਵਿਆਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ 9 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਣਵਿਆਹੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਲੇਖਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੈਕਾਂਤਨ ਅਤੇ ਅਕੀਲਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਟਾਈਪਰਾਇਟਿੰਗ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 10 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ( ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ) ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ 'ਚ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ, ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੜ੍ਹਨ,ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਡਰਾਇੰਗ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ 17-18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਮਾਲਈ ਮਾਲੇਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ ਅਰੁਲਾਨੰਦਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ 25 ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕੈਸੀ ਯੇਹ ਯਾਰੀਆਂ
ਕੈਸੀ ਯੇਹ ਯਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਐਮ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ 21 ਜੁਲਾਈ 2014 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ| ਇਹ ਇੱਕ ਕੋਰੀਅਨ ਡਰਾਮੇ ਬੁਆਇਸ ਓਵਰ ਫਲਾਵਰਸ (Boys Over Flowers) ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਭਾਰਤੀਕਰਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵ ਇਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕਾਲਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੋਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੋਸਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਸੂਮ ਪੱਖ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਰਗਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰੂਪ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਲਾਟ
ਨੰਦਿਨੀ ਮੂਰਥੀ ਨੀਤੀ ਟੇਲਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਦੀ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰੀ ਕੁੜੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਕਲ ਅਤੇ ਆਂਟੀ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨੰਦਿਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨਵਿਆ ਵੀਭਾ ਆਨੰਦ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫੈਬ5 ਨਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿਣ| ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਪੰਜ ਜਣੇ ਹਨ: ਮਾਨਿਕ, ਧਰੁਵ, ਮੁਕਤੀ, ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਆਲਿਆ| ਨੰਦਿਨੀ ਵੀ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੈਬ5 ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਿੜਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦਾ ਟਕਰਾਵ ਅਤੇ ਤਨਾਵ ਵੀ ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਥੀਮ ਹੈ।
ਕਾਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਅ
ਐਮ.ਆਰ. ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ
ਮਨਸੁਖਭਾਈ ਰਾਘਵਜੀਭਾਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੇਂਡੂ ਕਾਢਕਾਰ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮਿੱਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
ਦੀ ਕਾਢ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ-ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ।
ਉਹ ਰਾਜਕੋਟ ਦੇ ਮੋਰਬੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਿਚੀਮੰਡਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਿੱਟੀਕੂਲ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਗਲੋਬਲ ਬਿਜ਼ਨਸ, ਜੱਜ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਕੇ ਦੁਆਰਾ ਮਈ 2009 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। Bosch ਅਤੇ Siemens Hausgeräte (BSH), ਜਰਮਨੀ, ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਉਪਕਰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਵੀ GIAN ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ।
ਬੁਲਾਰਾ
ਬੁਲਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਆਚਾਰੀਆ ਧਨੰਜਯ
ਆਚਾਰੀਆ ਧਨੰਜਯ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਧਨੰਜਯ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮੁੰਜਰਾਜ (974-995 ਈ.ਸਦੀ) ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੀ। ਚਾਹੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ "ਦਸ਼ਰੂਪਕ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਹੈ,ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਚੋਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ "ਰਸ" ਦੀ ਵੀ ਸਰਬਾਂਗ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
"ਦਸ਼ਰੂਪਕ" 'ਤੇ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਭਰਾ ਧਨਿਕ ਦੀ 'ਅਵਲੋਕ' ਨਾਮ ਦੀ ਟੀਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜਿਸ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਅਪੂਰਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਇਸ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੂਪਕ (ਨਾਟਕ) ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਹ ਦਸ ਰੂਪਕ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ :- ਨਾਟਕ, ਪ੍ਰਕਰਣ, ਅੰਕ, ਵਯਾਯੋਗ, ਭਾਣ, ਸਮਵਕਾਰ, ਵੀਥੀ, ਪ੍ਰਹਸਨ, ਡਿਮ, ਈਹਾਮਿਰਗ ।
ਆਚਾਰੀਆ ਧਨੰਜਯ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਚਨਾ 'ਦਸ਼ਰੂਪਕ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਨੰਜਯ ਦੀ 'ਆਵਲੋਕ' ਟੀਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਸੌਂ  ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ (ਗਤੀਧੀਆ) ਹਨ । ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੂਜੀਆਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਧਨਿਕ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ-
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 3-: ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਦੇ ਭੇਦ, ਅੰਕ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 4-: ਰਸ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ, ਰਸ ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਦਾ ਤਰਜ਼ਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਆਚਾਰੀਆ ਧਨੰਜਯ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਭਰਤ ਦੇ 'ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ' 'ਚੋਂ 'ਰੂਪਕ' ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਸਰਲ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੂਪਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ।
ਢੋਲਾ, ਮੋਹਾਲੀ
ਢੋਲਾ ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਘਰ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੁਰਦਾ ਰੂਹਾਂ
ਮੁਰਦਾ ਰੂਹਾਂ (ਰੂਸੀ: Мёртвые души, ਮਿਉਰਤਵਜੇ ਦੁਸ਼ੀ), ਨਿਕੋਲਾਈ ਗੋਗੋਲ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1842 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲੀ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਗੋਗੋਲ ਖੁਦ ਆਪ ਇਸ ਨੂੰ ਗਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਤਿੱਕੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੋਗੋਲ ਨੇ ਇਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾਵਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਕ (Sterne ਭਾਵਾਤਮਕ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਅਧ ਵਿੱਚਕਾਰ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ
ਪਿਗਮੇਲੀਅਨ (ਨਾਟਕ)
ਪਿਗਮੇਲੀਅਨ ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾ ਦਾ 1912 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਗ੍ਰੀਕ ਮਿਥਹਾਸਕ ਪਾਤਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਧਾਰ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿੱਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਗਮੇਲੀਅਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁੱਤ ਘਾੜਾ ਜੋ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਬੁੱਤ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਵੀਨਸ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਡਰਦੇ ਡਰਦੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਮੰਦੇ ਅੰਦਰ ਚਿਤਵਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਵੀਨਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਔਰਤ ਦੇ ਉਸ ਬੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾ ਦਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਨਾਰੀਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਖਮ ਸੈਨਤ ਸਹਿਤ ਉਸ ਮਿੱਥ ਦਾ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ। ਧੁਨੀ-ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਹੇਨਰੀ ਹਿਗਿੰਸ, ਨਿਮਨ ਵਰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਅਲਿਜ਼ਾ ਡੂਲਿਟਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਲਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਲੰਦਨ ਦੇ ਸ਼ਰੀਫ਼ਜਾਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਬਲਿਊ ਬਲਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜੀਤਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਟਕ
ਖੇਤਰੀ ਓਡੋਂਟੋਡਿਸਪਲੇਸ਼ੀਆ
ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਓਡੋੰਟੋਡਿਸਪਲੇਸ਼ੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪੁਰਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਨੇਮਲ, ਡੈਂਟਾਇਨ ਅਤੇ ਪਲਪ ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓਗ੍ਰਾਫ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤੀਆ ਦੰਦਾਂ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਨ
ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਟ, ਇਰੈਡੀਏਸ਼ਨ, ਹਾਈਪੋਫ਼ਾਸਫ਼ੋਟੇਸ਼ੀਆ, ਹਾਈਪੋਕੈਲਸੀਮਿਆ ਜਾਂ ਹਾਈਪੋਪਾਈਰੈਕਸੀਆ ਆਦਿ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਲਾਜ
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਅਜਿਹੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਕਲੀ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਪਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੰਤ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨੁਵੰਸ਼ਕ ਨੁਕਸ
ਇਨਫਰਨੋ (ਦਾਂਤੇ)
[[ਤਸਵੀਰ:Inferno.jpg|thumb|357x357px|ਦਾਂਤੇ ਦੀ ਦੀਵੀਨਾ ਕੋਮੇਦੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ, ਇਨਫਰਨੋ ਵਿੱਚੋਂ ਕੈਂਟੋ ਪਹਿਲਾ।
]] ਇਨਫਰਨੋ (ਇਤਾਲਵੀ  "ਨਰਕ" ਲਈ) ਦਾਂਤੇ ਆਲੀਗੀਏਰੀ ਦੀ 14ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ  ਮਹਾਕਾਵਿ ਦੀਵੀਨਾ ਕੋਮੇਦੀਆ  ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਭਾਗ  Purgatorio ਅਤੇ Paradiso ਹਨ। ਇਨਫਰਨੋ ਦਾਂਤੇ ਦੀ ਨਰਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਕਵੀ ਵਰਜਿਲ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਨਰਕ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ 9 ਸਮਕੇਂਦਰਿਤ ਚੱਕਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ "ਖੇਤਰ ... ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ; ਆਪਣੀਆਂ ਹੈਵਾਨੀ ਭੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਈਨ ਮੰਨ ਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੇ ਮਨੁਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਧੋਖਾਧੜੀ ਜਾਂ ਬਦੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਅਵੈੜ ਬਣਾ ਕੇ ਰੂਹਾਨੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ"।  ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੀਵੀਨਾ ਕੋਮੇਦੀਆ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਰੂਹ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਨਫ਼ਰਨੋ ਨੇ ਪਾਪ ਦੀ ਮੰਨ ਲੈਣ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੈਂਟੋ I–II
thumb|Gustave Doré's engravings illustrated the Divine Comedy (1861–1868). Here, Dante is lost in Canto I of the Inferno ਕੈਂਟੋ  ਪਹਿਲਾ ਗੁਡ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ 24 ਮਾਰਚ (ਜਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 7), ਏ.ਡੀ. 1300, ਨੂੰ ਮੌਂਡੀ ਵੀਰਵਾਰ ਦੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਨੈਰੇਟਰ, ਡਾਂਤੇ ਆਪ ਹੈ, ਜੋ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ" (ਨੈਲ ਮੇਜੋ ਡੈਲ ਕੈਮਿਨ ਨੋਸਟਰਾ ਵਿਟਾ)  ) - ਬਾਈਬਲੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੱਤਰਾਂ ਅੱਧ (ਸਾ'ਮ 89:10, ਵਲਗੇਟ; ਸਾ'ਮ 90:10, ਕੇਜੇਵੀ)।ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਜੰਗਲ (ਸੇੱਲਵਾ ਓਸਕਿਉਰਾ  ), ) ਵਿੱਚ ਗੁਆਚਿਆ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ "ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ" (diritta via, "ਸਹੀ ਰਾਹ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ) ਤੋਂ ਭਟਕਿਆ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਸਿੱਧੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹੈਵਾਨ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬਚ ਕੇ ਨਹੀਂ ਨਿੱਕਲ ਸਕਦਾ: ਇੱਕ ਲੋਂਜ਼ਾ  (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਚੀਤਾ" ਜਾਂ "ਲਿਓਪੋਨ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ),  ਇੱਕ ਲਿਓਨ  (ਸ਼ੇਰ), ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੂਪਾ   (ਬਘਿਆੜੀ)।ਤਿੰਨ ਜਾਨਵਰ, ਯੇਰੇਮਿਯਾਹ 5: 6 ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੌਹਨ ਸੀਅਰਡੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਲਮੂਤਰ ਆਪਮੁਹਾਰਤਾ (ਬਘਿਆੜੀ) ਹਨ; ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਵਹਿਸ਼ਤ (ਸ਼ੇਰ); ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਮੰਦਭਾਵਨਾ (ਚੀਤਾ);  ਡੌਰਥੀ ਐਲ. ਸੇਅਸ ਨੇ ਚੀਤੇ ਨੂੰ ਅਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਘਿਆੜੀ ਨੂੰ ਧੋਖਾਧੜੀ /ਮੰਦਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।  ਇਹ ਹੁਣ ਗੁਡ ਫ਼ਰਾਈਡੇ, 8 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਸਵੇਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਰਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਗ਼ਲਤੀ ਦੇ ਹਨੇਰ ਵਿਚ, ਵਧੇਰੇ "ਨੀਵੇਂ ਥਾਂ" (ਬਾਸੋ ਲੋਕੋ) ) ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਚੁੱਪ ਹੈ (l sol tace )। ਐਪਰ, ਦਾਂਤੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਲ ਬਚਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ sub Iulio  (ਯਾਨੀ ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਸਤਸ ਅਧੀਨ ਜੀਵਿਆ ਸੀ: ਇਹ ਇੱਕ ਲਾਤੀਨੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਏਨੀਡ ਦੇ ਲੇਖਕ, ਰੋਮਨ ਕਵੀ ਵਰਜਿਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।
ਕੈਂਟੋ ਦੂਜਾ ਗੁਡ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਦਾਂਤੇ ਵਰਜਿਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਝਿਜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਵਰਜਿਲ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੈਵੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਬੀਟਰੀਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ। ਬੀਟਰੀਸ ਨੂੰ ਦਾਂਤੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਜਿਨ ਮੈਰੀ (ਤਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ) ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਲੁਸੀਆ (ਗ੍ਰੇਸ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ) ਦੁਆਰਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ੇਲ, ਜੋ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਵਰਗੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਜਿਲ ਨੇ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਅੰਡਵਰਲਡ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਸਾਹਿਤ
ਟੈਂਡੀ ਨਿਊਟਨ
ਟੈਂਡੀਵੇ "ਟੈਂਡੀ" ਨਿਊਟਨ (ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ 1972) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦ ਪਰਸੂਟ ਆਫ਼ ਹੈਪੀਨੈੱਸ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਿੰਡਾ, ਮਿਸ਼ਨ: ਇਮਪਾਸੀਬਲ II ਵਿੱਚ ਨੇਆ ਨੌਰਡੌਫ਼-ਹਾਲ ਅਤੇ  ਕ੍ਰੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ BAFTA ਇਨਾਮ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇਈ ਸਿਹਤ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨਿਆਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨਿੱਕ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।