ਮੈਥਿਲੀ_ਸੰਗੀਤ
ਵਰਗੀਕਰਨ
ਮੈਥਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਥੀਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕੈਲਾਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ (nd) ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ: 1. ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਗੀਤ : ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਹਨ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ - ਜਨਮ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਸਕਾਰ, ਵਿਆਹ ਆਦਿ। ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਸਸਤਿਕਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਸਹਾਰਾ ਗੀਤ (ਜਨਮ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੈਥਿਲੀ ਸੰਗੀਤ) ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਕ ਸਹਾਰਾ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਦੀ ਕਿਰਤ ਦੌਰਾਨ ਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਗੀਤ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਘੂੜੇ ਦੇ ਗੀਤ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। : 2. ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ: ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਗੀਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੀਤ ਚੰਗੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਚਿਤਰਾ ਦੇ ਮਹੀਨੇ (ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਮਹੀਨਾ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 11 ਮਈ) ਹੋਵੇਗਾ। ਰਾਮਨਵਮੀ, ਬਤਸਾਵਿਤਰੀ, ਨਾਗਪੰਚਮੀ, ਮਧੁਸ਼੍ਰਾਬਾਨੀ, ਕੋਜੇਗਰਾ, ਸਮਾਚਕੇਬਾ, ਭਾਰਦੂਤੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 3. ਮੌਸਮੀ ਗੀਤ: ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਪੰਜ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਜਾਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: a) ਧਾਰਮਿਕ, ਅ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ c) ਬਿਰਤਾਂਤ, d) ਉਜਾੜ ਪਿਆਰ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ e) ਔਰਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੀਤ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਜੋਂ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਸ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਬਾਰਹਮਾਸਾ, ਚਹੋਮਾਸਾ ਅਤੇ ਚੰਨਮਾਸਾ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਥਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਹਨ। 4. ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੀਤ: ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਗੀਤ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਤਾਲਾਬਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 5. ਭਗਤੀ ਗੀਤ: ਇਹ ਗੀਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਜਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੋਸੌਨਿਕ-ਗੀਤ ਅਤੇ ਭਗਬਤੀ-ਗੀਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠ। ਗਾਇਕ ਦੀ ਅਪਾਹਜਤਾ, ਬੇਬਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ। : 6. ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਗੀਤ: ਇਹ ਗੀਤ ਕਿਸੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਤਗਾਮੀ, ਗਵਾਲਰੀ, ਰਾਸਾ ਅਤੇ ਮਾਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 7. ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਗੀਤ: ਇਹ ਗੀਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਹਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ।