cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਵਰਤ ਕਥਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ
ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਜਨੇਊ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਜਨੇਊ ਦੀ ਰਸਮ ਯੁਗਓਪਵੀਤ ਦੀ ਰਸਮ ਦਾ ਹੀ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਯਗਉਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਯੱਗ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਯੁਗਓਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਰਤਾਚਾਰੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਜਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਾਲਣਾਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਯਗਓਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਗੁਣ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਗਓਪਵੀਤ ਦੀ ਰਸਮ ਜਨੇਊ ਧਾਰਨ ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨੇ ਵਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਰਸਮ ਖ਼ਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਆਮ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵਰਜਿਤ ਵਸਤਾਂ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਵਰਤ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਮਨ-ਇੱਛਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਤਕ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਵਰਤ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਵਰਤ ਰਾਜਸੀ ਮੰਤਵ ਲਈ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਮੰਗ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਵਰਤ ਵਿਧੀ
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਰਤ ਗੌਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਦੈਵੀ ਫਲ, ਸੁਹਾਗ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੈ। ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਔਰਤਾਂ ਨਿਰਜਲ ਰਹਿ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤ ਦੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਾਚਾਰੀ ਉਸ ਵਰਤ ਦੀ ਕਥਾ/ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਵਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਮਨੂੰ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਰਗ-ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਨ, ਵਚਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿੱਤ ਦੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਔਰਤ ਵਰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਵਰਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਕਤਾ ਔਰਤ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ) ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਸਰੋਤਾ ਵਰਗ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਕਤਾ ਧਿਰ, ਸੰਬੋਧਨੀ ਬਿਰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਔਰਤ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।
ਬਿਰਤਾਤਕਾਰ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਕਥਾ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਜੋ ਕਥਾ-ਪਾਠ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਪਾਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਰਤ ਕਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਰ ਪਾਠਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਾਠ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਵਿਚ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਗੀਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਕੱਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਵਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਰਿਆ ਬਰਤਨ ਅਰਥਾਤ ਛੋਟਾ ਘੜਾ ਜਾਂ ਕੁੱਜਾ। ਇਹ ਨਿਰਜਲਾ ਵਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਸੂਰਜ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿਚ ਅੰਨ, ਫਲ ਤੋ ਮਿਠਾਈ, ਆਦਿ ਵਸਤਾਂ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸਰਘੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਭੁੱਖਿਆਂ ਰਹਿ ਕੇ ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੀਆਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਖਾ ਕੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਕਰੂਏ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਰੂਏ ਦੀ ਥਾਂ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਰਿਆ ਕਰੂਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਕਰੁਏ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸ ਵਰਤ ਦਾ ਨਾਂ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਪਿਆ ਹੈ। ਚੌਥ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਚਾਨਣੇ ਪੱਖ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਯੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੌਥ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਦਰੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਥ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ ਤਾਂ ਕਲੰਕ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੌਥ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਚੌਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੁਣਨ ਦੀ ਰਸਮ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਕੱਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਕੱਤਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਤਕ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਪੱਖ ਅਤੇ ਚੌਥ ਦਾ ਦਿਨ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਸੰਭਾਵੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸੰਭਾਵੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਸੁਹਾਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਦੂਜੈਲਾ ਹੈ। ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਦੀ ਦੁਜੈਲੀ ਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਸਦਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਕਦਰ ਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਸਦਾ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਗੌਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੌਰਾਂ (ਪਾਰਵਤੀ) ਅਖੰਡ ਸੁਹਾਗਵਤੀ ਔਰਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਰਤ ਕਥਾ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਸੁਹਾਗ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਥਾ ਨਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ, ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਇਕਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਗੌਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਨਾਇਕਾ- ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੁਜੈਲੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਬਣਨਾ ਹੀ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਵਰਤ ਕਥਾ
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਵਰਤ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਕਥਾ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਸੱਤ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕ ਭੈਣ ਹੈ। ਸੱਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਕਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜੁੱਟ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰੰਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਰਥ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਕਾਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਖਿਚਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਰੱਥ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੱਤ ਦੀ ਰੂੜ੍ਹੀ ਆਮ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਵਿਚ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਸੱਤ ਭਰਾ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨੀ ਬੇਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਰਜਨੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਚ ਰਜਨੀ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਕਥਾ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਵਰ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਦੀ ਕਥਾ-ਰੂੜ੍ਹੀ ਜੁੱਟ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤ ਕਥਾ ਵਿਚ ਸੱਤ ਭਰਾ ਮਾਨਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੱਗ ਵਿਚ ਮਾਨਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਜਿੰਨੀ ਵੱਧ ਮਾਨਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅਟੇਰਨ, ਕੱਤਣ, ਵੱਟਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਤ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਰੂੜੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਚਿਹਨਿਤ ਹੈ। ਕਥਾ ਵਿਚ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸੁਹਾਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਹ ਵਰਤ ਵੀ ਪੇਕੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਲਈ ਕਾਮਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਦਰ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮਨਫ਼ੀ ਹੈ। ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵਰਨਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੇ ਔਲਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਰੀ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੀਤਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।
ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਕੋਲੋਂ ਨਿਰਜਲ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਭੁੱਖ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਅਸਹਿ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਰਾ ਭੈਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਢੀਂਗਰੀ ਬਾਲ ਕੇ ਬਨਾਵਟੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿਚ ਇਸ ਬਨਾਵਟੀ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਅਰਣੀ ਯੰਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਅਰਣੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅੱਗ ਸ਼ੁੱਭ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਲੱਕੜਾਂ ਬਾਲ ਕੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉੱਚਿਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੱਗ ਇਕ ਤਾਂ ਭੁੱਲੇ ਭਟਕੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾ ਨੂੰ ਠਾਹਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਦੇਂਦੀ ਸੀ ਦੂਸਰਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆਉਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅੱਗ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਵਰਤ ਕਥਾ ਵਿਚ ਇਹ ਬਨਾਵਟੀ ਚੰਦਰਮਾ ਰੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬਹਾਲ ਹੋਈ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਲਈ ਜੀਵਨ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਜਾਂ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨੀ ਕਿਸੇ ਮਾੜੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਵੀ ਜਦ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਵਿਚ ਤੋੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਮਾੜਾ ਨਤੀਜਾ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਜੁਗਤ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਥਾ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚੋਂ ਸੂਲਾਂ ਕੱਢਦੀ ਹੈ। ਸੂਲ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਚਿਹਨਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੰਕਟ ਸਮੇਂ ਪਤੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਸੰਕਟ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਹੋਣਾ ਉਸਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹੱਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਸਾਥ ਮਾਨਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦੁਗਣਾ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਧਣਾ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਕਥਾ ਪਾਠ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕਥਾ ਅੱਗ ਵੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਸੂਲਾਂ ਕੱਢਦਿਆਂ ਜਦ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸੂਲਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਕਰੂਏ ਖ਼ਰੀਦਣ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰੂਏ ਖਰੀਦਣ ਜਾਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਉਸਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਮਨਫੀ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਦੀ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਰਜ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਸੀ ਦਾ ਰਾਣੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨਾ ਉਸਦੀ ਵਿਲਾਸਮਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਿਹਨਿਕ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਰਜਵਾੜਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਦਾ ਦਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰਨਾ ਉਸਦੀ ਅਹੋਂਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋ-ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਆਟਕਾਠ (ਲਕੜੀ )ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਤੋਹਫਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਟਕਾਠ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਜੁਬਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਟਕਾਠ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਜੋ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਗੋਲੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਣੀ ਬਣ ਗਈ, ਉਸਦੀ ਤਰਸਮਈ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪਤੀਵਰਤਾ ਬਣਨ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਉਹ ਪੱਟ ਦਾ ਕਪੜਾ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਟ ਅਰਥਾਤ ਰੇਸ਼ਮ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੋਲੀ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਵੱਟ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਦੇ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਕਪੜਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਪੜੇ ਦਾ ਵਿਛਿਆ ਰਹਿਣਾ ਸਲੀਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਲੀਕਾ ਉੱਚ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਿਹਨਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਲੀਕੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਾਪਸੀ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਕਰੂਏ ਵਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ
ਵਾਣੁ ਪੈਰ ਪਾਈ ਨਾ
ਸੁੱਤੇ ਨੂੰ ਜਗਾਈ ਨਾ
ਰੁੱਸੇ ਨੂੰ ਮਨਾਈਂ ਨਾ
ਸੂਈ 'ਚ ਧਾਗਾ ਪਾਈਂ ਨਾ
ਕੱਤੀਂ ਨ ਅਟੋਰੀਂ ਨਾ
ਘੁੰਮ ਚਰਖੜਾ ਫੇਰੀਂ ਨਾ
ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਕਰਵੜਾ
ਭੈਣ ਸੁਹਾਗਣ ਕਰਵੜਾ
ਚਵੰਡੀ ਕਈ ਪਾਇਆ |
ਇਸ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਇਕ ਦੂਸਰੀ ਨੂੰ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਪਤੀ ਨਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਘਰੋਗੀ ਜੀਵਨ ਗਵਰਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਲ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਸਾਮਾਨ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਥਾਲ ਮਨ ਦਾ ਪ੍ਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ | ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ :
ਥਾਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਸਤੂ ਪਈਓ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖ ਵਿਚਾਰੁ ॥
ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਥਾਲ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ 'ਬੇਹਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਹੇ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਗਤ  ਅਰਥ ਹੈ ਬਾਸੀ ਭੋਜਨ, ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਭੋਜਨ ਜੋ  ਤਾਜਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ। ਇਥੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਚਿਹਨਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਹਾ, ਵਿਆਹੁਤਾ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਵਰਜਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੁਰਾਤਨ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਜੋ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਪੈਂਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ  ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਚਵੰਡੀ ਝੋਲੀ ਪਾਇਆ' ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਹਾਗਣਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਵਰਤ ਤੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਦਰਮਾ ਪੁਲਿੰਗ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ :
ਹੱਥ ਕੰਙਣ ਪੈਰ ਕੜੀ
ਸਦਾ ਸੁਹਾਗਣ
ਅਰਘ ਦੇਣ ਚੜ੍ਹੀ।
ਅਰਘ ਦਾ ਕੋਸ਼-ਗਤ ਅਰਥ ‘ਭੇਟ ਕਰਨਾ’ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ‘ਹੱਥ ਕੰਙਣ ਪੈਰ ਕੁੜੀ' ਮਾਨਸਿਕ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਅਰਘ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਔਰਤ ਸੱਜ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਜ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰਹੋਣਾ ਉਹਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਲੜਕੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਕਥਾ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸ ਔਰਤ ਵਰਗੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਜਾਗੀਰ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਪਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆਤਮਾ ਰੂਪੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੂਪੀ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜਨ ਲਈ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੇ ਹੱਕ ਤੇ ਸੱਚ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਨਾਇਕ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾਇਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਵੀਰਾਂਵਾਲੀ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਧਾਰਨ ਨਾਇਕਾ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਵਰਤ ਦੇ ਅਰਥ ਕਥਾ ਵਿੱਚੋਂ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਇਸ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਵਰ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਕਥਾ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਗਾਥਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸੋਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
1• ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼, ਭਾਗ ਅੱਠਵਾਂ
2• ਡਾ.ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ,ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ:ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ,ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਕਾਸ਼ਨ ਅਮਿ੍ੰਤਸਰ,ISBN:978-81-7143-532-6
ਸੀਯੋਨ
ਸੀਯੋਨ (ਇਬਰਾਨੀ: צִיּוֹן Ṣîyōn, ਆਧੁਨਿਕ ਤਸੀਓਨ; ਲਿਪੀਅੰਤਰਿਤ ਸਿਓਨ, ਸਾਯੋਨ, ਸਯੋਨ, ਜ਼ੀਓਨ, ਤਸ਼ਨ) ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲਾਂ 2 ਸਮੂਏਲ 5: 7 ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 630–540 ਬੀ.ਸੀ.ਈ. ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਹਾੜੀ (ਸੀਯੋਨ ਪਹਾੜ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਰਿਯਾ ਪਹਾੜ (ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ) ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਸੀਯੋਨ ਮਾਉਂਟ ਨੇ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਯਬੂਸੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰੱਖੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦਾਉਦ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਉਦ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵੇਖੋ. ਇਹ ਖਾਸ ਪਹਾੜੀ ("ਪਹਾੜ") ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਕੁਐਟ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੋਰਿਯਾ ਪਹਾੜ (ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ), ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਓਟੋਮੈਨ ਯੁੱਗ, ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਨਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੀਯੋਨ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖਾਸ ਪਹਾੜੀ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯਹੂਦੀ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਤਿਮਾਹੀ. ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਾਉਦ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਅਸਲ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੈ.
ਸ਼ਬਦ ਜ਼ੀਓਨ ਦਾਉਦਿਕ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਸਿੰਕਡੌਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਮੋਰਿਯਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਟਿਜਿਅਨ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਮੰਦਿਰ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਾਧੂ ਅਰਥਾਂ ਤਕ ਹੀ ਵਧਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਪਹਾੜੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੰਦਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਇਸਰਾਏਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬਾਈਬਲੀ ਧਰਤੀ, ਅਤੇ "ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ", ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਯਹੂਦੀ ਸਮਝ.
ਕਬਬਲਾਹ ਵਿੱਚ, ਵਧੇਰੇ ਰਹੱਸਮਈ ਹਵਾਲਾ ਜ਼ੀਓਨ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਬਿੰਦੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਹਕੀਕਤ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ.
ਮਸਰਤ ਜ਼ਾਹਰਾ
ਮਸਰਤ ਜ਼ਾਹਰਾ (ਜਨਮ 8 ਦਸੰਬਰ 1993) ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨ ਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਫੋਟੋ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ 2020 "ਅੰਜਾ ਨਿਡਰਿੰਗਹਾਸ ਕਰੇਜ" ਅਤੇ ਹੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਪੀਟਰ ਮੈਕਲਰ ਅਵਾਰਡ 2020 ਜਿੱਤਿਆ।
ਜੀਵਨੀ
ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ਜ਼ਾਹਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰ ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਐਨਕਾਉਂਟਰ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਆਪਣੇ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। 3 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜਰਨਲਿਸਟ ਅੰਡਰ ਫਾਇਰ ਲਈ ਕੰਮ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਯੋਜਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫੋਟੋ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਐਨਜ਼ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ । ਉਸੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਰੀਅਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਐਫਸੀ, ਇੱਕ ਸਪੋਰਟਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨਾਲ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 5 ਅਗਸਤ 2019 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸੰਚਾਰ ਬਲੈਕਆਊਟ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਐਫਆਈਆਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਹਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਾਹਰਾ "ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਦੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ" ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ "ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪੋਸਟਾਂ" ਅਪਲੋਡ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 450 ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਕਲਾਕਾਰ)
ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1935) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅੱਜਕਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਸਾਥੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਰਪਿਤਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਅੰਜੁਮ ਸਿੰਘ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1958 ਅਤੇ 1962 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਪੋਲੀਟੈਕਨਿਕ ਤੋਂ ਬੈਚੁਲਰਜ਼ ਅਤੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਿੰਘ ਲਗਪਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜਾਮਿਆ ਮਿਲਿਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਵਿਖੇ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਨਿਗੋ
ਨਿਗੋ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Niggo; ਮੌਤ 5 ਜਨਵਰੀ 1972) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਨਿਗੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਰੈੱਡ-ਲਾਈਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੈੱਡ-ਲਾਈਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਨਿਗੋ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਡਾਂਸਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਮਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ, ਰੈੱਡ ਲਾਈਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਬਣਨਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਗੋ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਡਾਂਸਿੰਗ ਹੁਨਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਡਾਂਸਿੰਗ ਹੁਨਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਜਰਾ ਡਾਂਸ ਰੋਲ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਇਸ਼ਰਤ 1964 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਿਗੋ ਨੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਗਭਗ ਸੌ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਟਾਪ ਆਈਟਮ ਗਰਲ ਸੀ।
ਮੌਤ
ਉਸ ਨੂੰ 5 ਜਨਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਗੁਆ ਬੈਠਾ, ਰੈੱਡ-ਲਾਈਟ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਗੋ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਗੋ ਦੇ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਗੋ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਜਨਤਕ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਕਾਤਲ ਦੀ ਮੌਤ ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ।  ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਆਣੀ ਸਾਹਿਬ ਕਬਰਿਸਤਾਨ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਕਾਦਰਾਬਾਦ
ਕਾਦਰਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਾਣਾ ਤਹਿਸੀਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਬੋਰਦੋਲੋਈ
ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਬੋਰਦੋਲੋਈ (ਅਸਾਮੀ: ৰজনীকান্ত বৰদলৈ) ਅਸਾਮ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟੀ ਪਲਾਂਟਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਸਾਮੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਾਮੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਪਨਿਆਸ਼ ਸਮਰਾਟ (ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ) ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਈ ਨਾਵਲ ਲਿਖ ਕੇ ਅਸਾਮੀ ਗਲਪ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਉਸਨੂੰ ਆਸਾਮ ਦਾ ਵਾਲਟਰ ਸਕੌਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 1925 ਵਿਚ ਨਾਗਾਓਂ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਅਸਾਮ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕੰਮ
ਨਾਵਲ
ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੁਨਾਕੀ, ਬਾਨੀ, ਊਸ਼ਾ, ਅਸਾਮ ਹਿੱਤੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਵਾਹੋਣ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਯੋਗਦਾਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਨਾਵਲ 'ਮੀਰੀ ਜਾਈ' ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਕੇ ਛਪਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1940 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1867
ਕਮਾਲੀਆ
alt=a Caravan can be seen Traveling across the city and city's buildings can be seen in the background.|right|thumb|219x219px| ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਕਮਾਲੀਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਪੋਰਟਰੇਟ। alt=Kalma Tayba Written on tiled Wall with Aluminium Texts.|right|thumb|165x165px| ਕਲਮਾ ਚੌਂਕ ਕਮਾਲੀਆ (ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਥਾਣਾ ਮੌੜ ਸੀ) alt=An old building ground floored with beautiful architecture.|right|thumb|165x165px| ਸਾਦ ਮੰਜ਼ਿਲ ਕਮਾਲੀਆ (ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜਗੀਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ) alt=A picture of Iqbal Bazaar Kamalia showing the bustle and hustle life of it's citizens.|right|thumb|165x165px| ਕਮਾਲੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ "ਇਕਬਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ" (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ )। ਕਮਾਲੀਆ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਮਾਲੀਆ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ 42ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਨਾ, ਚੀਚਾਵਤਨੀ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮਹਿਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਤੇ  ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਹੈ।
ਟਿਕਾਣਾ
ਕਮਾਲੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਚੀਚਾਵਤਨੀ ਦਰਿਆ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੀਰ ਮਹਿਲ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਰਜਾਨਾ ਅਤੇ ਮਾਮੂ ਕੰਜਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਸਾਹੀਵਾਲ ਹੈ।
ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ M-4 ਮੋਟਰਵੇਅ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਸੈਕਸ਼ਨ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੋਜਰਾ, ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੌਰਕੋਟ ਤੋਂ ਕਮਾਲੀਆ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਕਮਾਲੀਆ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਵੀ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਸਬਾ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਮਾਲ ਖਾਨ ਜੋ ਕਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਖਰਲ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਟ ਕਮਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਦ ਕਵਿੰਟ
ਦ ਕਵਿੰਟ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਚਾਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈੱਬਸਾਈਟ
ਮਹਾਂਦੇਈ ਨਦੀ
thumb|[[ਗੋਆ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੰਡੋਵੀ ਨਦੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]] ਮਹਾਦਈ / ਮੰਡੋਵੀ ਨਦੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਈ ਨਦੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੋਆ ਰਾਜ ਦੀ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਡੋਵੀ ਅਤੇ ਜੁਆਰੀ ਗੋਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਡੋਵੀ, ਜ਼ੁਆਰੀ ਨਾਲ ਕੈਬੋ ਅਗੁਆਡਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਆਮ ਨਦੀ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਰਮੁਗਾਓ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਾਨਾਜੀ, ਗੋਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਗੋਆ, ਗੋਆ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੰਡੋਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਨਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ
ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 77 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (48 ਮੀਲ), ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ 29 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (18 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ 52 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (32 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੇਲਾਗਾਵੀ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਭੀਮਗੜ ਵਿਖੇ 30 ਝਰਨੇ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਗਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦਾ ਕੁੱਲ 2,032 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 ਪਕੜ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 1,580 ਕਿਮੀ2, 375 ਕਿਮੀ2 ਅਤੇ 77 ਕਿਮੀ2 ਪਕੜ ਖੇਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੋਆ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਿਯਮਤ ਪਾਣੀ, ਦੁਧਸਾਗਰ ਝਰਨੇ ਅਤੇ ਵਾਰਾਪੋਹਾ ਝਰਨੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਗੋਮਤੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਡੋਵੀ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਸੱਤਾਰੀ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕੰਨੜ ਜ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਕੈਸਲ ਰਾਕ ਰਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਡੋਵੀ ਬੇਲਗਾਵੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਉੱਤਰਾ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਗੋਆ ਦੇ ਕੁੰਬਰਜੁਆ, ਦਿਵਾਰ ਅਤੇ ਚੋਰੀਓ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਪੁਸਾ ਨਦੀ, ਮੰਡੋਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ।
ਕੁੰਬਰਜੁਏਮ ਨਹਿਰ, ਜੋ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਮੰਡੋਵੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਧਾਤ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਇਰਨ ਧਾਤੂ ਗੋਆ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਣਿਜ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਗੋਆ ਦੇ ਕਸਬੇ ਨੇੜੇ ਮੰਡੋਵੀ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ - ਦੀਵਾਰ, ਚੋਰੀਓ ਅਤੇ ਵੈਂਕਸ਼ੀਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਚੋਰੀਓ ਟਾਪੂ ਸਲੀਮ ਅਲੀ ਪੰਛੀ ਸੈੰਚੂਰੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਲੀਮ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਕਿਸ਼ਤੀ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਲ
ਪੰਜਿਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮੰਡੋਵੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਤਿੰਨ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਮੰਡੋਵੀ ਬ੍ਰਿਜ (ਪੁਲ) ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਲ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਭਾਰੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੰਡੋਵੀ ਬ੍ਰਿਜ ਪਾਂਜਿਮ ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਰਵੋਰਿਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। 14 ਜੂਨ 2014 ਨੂੰ, ਤੀਜਾ ਬ੍ਰਿਜ, (ਜੋ ਕਿ ਗੋਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁਲ ਹੈ), ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜ ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ (16,000 ਫੁੱਟ) ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਲਾਂ ਨਾਲੋਂ 15 ਮੀਟਰ (49 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਾਸਲਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਮੰਡੋਵੀ ਬ੍ਰਿਜ ਦਾ ਨਾਮ ਅਟਲ ਸੇਤੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 27 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸੜਕਾਂ ਮੰਤਰੀ ਨਿਤਿਨ ਗਡਕਰੀ, ਗੋਆ ਦੇ ਸੀ.ਐਮ. ਮਨੋਹਰ ਪਾਰੀਕਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਆਂ
ਵਲਾਡਾਇਲਸਲਾ ਸਪੀਲਮੈਨ
ਪਿਆਨੋ ਵਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੈਰੀਅਰ
ਸਪੀਲਮੈਨ ਨੇ ਵਾਰਸਾ (ਪੋਲੈਂਡ) ਵਿਖੇ ਚੋਪੀਨ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿਚ ਹੀ ਪਿਆਨੋ ਵਾਦਨ ਦਾ ਅਲੇਕਸੈਂਡਰ ਮਾਈਕਾਓਵਸਕੀ ਅਤੇ ਜੈਜ਼ੇਫ ਸਮੀਡੋਵਿਕਜ਼ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਫਰਾਂਸ ਲਿਸਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਨੋ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1931 ਵਿਚ ਉਹ ਜਰਮਨ ਦੇ ਬਰਲਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ' ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਰਥਰ ਸ਼ਨਾਬੈਲ, ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਕਰ ਅਤੇ ਲਿਓਨੀਡ ਕਰੂਟਜ਼ਰ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ
thumb|ਉਹ ਘਰ 'ਨੀਪੋਡਲੇਗਿਓਸੀ 223' ਵਾਰ੍ਸਾ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ 1944 ਵਿਚ ਸਪੀਲਮੈਨ ਦੀ ਵਿਲਮ ਹੌਸਨਫੈਲਡ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2000 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911
ਇੰਟਰਸਟੈਲਰ (ਫਿਲਮ)
ਇੰਟਰਸਟੈਲਰ 2014 ਦੀ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਨੋਲਨ ਵਲੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਥਿਊ ਮੈਕੋਨਹੇ, ਐਨ ਹੈਥਅਵੇ, ਜੈਸਿਕਾ ਚੈਸਟੇਇਨ, ਬਿਲ ਇਰਵਿਨ, ਐਲਨ ਬਰਸਟਾਇਨ, ਜੌਨ ਲਿਥਗੋ, ਮਾਈਕਲ ਕੇਇਨ, ਅਤੇ ਮੈਟ ਡੈਮੋਨ ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਜੂਝਦੇ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਨੀ (ਸੈਟਰਨ) ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਰਮਹੋਲ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਨਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਾਰ
2067 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਝ ਹਵਾ ਦੇ ਝੱਖੜਾਂ ਕਾਰਣ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋਸਫ਼ ਕੂਪਰ, ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਨਾਸਾ ਪਾਇਲਟ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਹੁਰੇ, ਡੌਨਲਡ, ਉਸਦਾ 15 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਟੌਮ ਕੂਪਰ, ਅਤੇ 10 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਧੀ, ਮਰਫੀ "ਮਰਫ" ਕੂਪਰ ਨਾਲ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਝੱਖੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਰਫ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਨਾਲ਼ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਪੈਟਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇੱਕ ਭੂਤ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਕੂਪਰ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੈਟਰਨ ਗੁਰਤਾ ਬੱਲ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੈਟਰਨ ਇੱਕ ਬਾਈਨਰੀ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਕ ਕੁਆਰਡੀਨੇਟਸ ਹਨ। ਕੂਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੁਆਰਡੀਨੇਟਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਨਾਸਾ ਦੇ ਗੁਪਤ ਦਫ਼ਤਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੌਨ ਬਰੈਂਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੂਪਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਰੀਖਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੀ ਗੁਰਤਾ ਬੱਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। 48 ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁੱਝ ਅਗਿਆਤ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਨੀ (ਸੈਟਰਨ) ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵਰਮਹੋਲ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਦੀ ਗਲੈਕਸੀ ਤੱਕ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹਦੇ ਵਿੱਚ 12 ਰਹਿਣਯੋਗ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗਾਰਗੈਂਚੂਆ ਨਾਂ ਦੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ। 12 ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਉਸ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਲਰ, ਐਡਮੰਡ, ਅਤੇ ਮੈਨ ਨੇ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਭੇਜੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼, ਪ੍ਰਫੈਸਰ ਬਰੈਂਡ ਕੋਲ਼ ਦੋ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਤਰੀਕਾ ਨੰਬਰ 1 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਰਤਾ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਉਸਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਤਰੀਕਾ ਨੰਬਰ 2 ਵਿੱਚ ਇਨਡਿਓਰੈਂਸ ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ ਨੂੰ 5,000 ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਜਮਾਇਓ ਮਨੁੱਖੀ ਭਰੂਣਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਸਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕੂਪਰ ਨੂੰ ਇਨਡਿਓਰੈਂਸ ਪੁਲਾੜ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਟੋਲੇ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਐਮਿਲੀਆ ਬਰੈਂਡ (ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਰੈਂਡ ਦੀ ਧੀ), ਡਾ. ਰੋਮਿਲੀ, ਡਾ. ਡੋਇਲ, ਅਤੇ 2 ਰੋਬੌਟ ਟਾਰਸ ਅਤੇ ਕੇਸ ਹਨ। ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੂਪਰ ਆਪਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਮੱਰਫੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੁੱਟ-ਘੜੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਮੁੜਨ ਤੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਦੇਖ ਸਕਣ। ਵਰਮਹੋਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਮਿਲੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਬਾਰੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੂਪਰ, ਡੋਇਲ ਅਤੇ ਬਰੈਂਡ ਮਿੱਲਰ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵੇਖਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ਼ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਿੱਲਰ ਦਾ ਟੁੱਟਾ ਭੱਜਾ ਪੁਲਾੜ ਜਹਾਜ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਰੈਂਡ ਕੂਪਰ ਦਾ ਮੁੜ ਪੁਲਾੜ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਿੱਲਰ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮਲਬਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਡੌਇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜੋ ਕਿ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਗੁਰਤਾ ਖਿੱਚ ਕਾਰਣ ਆਈ ਸੀ)। ਪੁਲਾੜ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਇੰਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਕੂਪਰ ਅਤੇ ਬਰੈਂਡ ਲਈ ਸਮਾਂ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲ਼ੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਜਦੋਂ ਕੂਪਰ ਅਤੇ ਬਰੈਂਡ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਨਡਿਓਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਡੌਇਲ ਲਈ 23 ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਐਡਮੰਡ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਘੱਟ ਈਂਧਣ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਲਿੰਗ-ਸ਼ੌਟ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਣਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗਾਰਗੈਂਚੁਆ ਦੇ ਇਨਾਂ ਲਾਗੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੂਪਰ ਅਤੇ ਬਰੈਂਡ ਲਈ ਸਮਾਂ ਹੌਲ਼ੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਲਈ 51 ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ, ਕੂਪਰ ਅਤੇ ਟਾਰਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਸੂਲ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨਡਿਓਰੈਂਸ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਐਡਮੰਡ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਗਾਰਗੈਂਚੁਆ ਦੇ ਈਵੈਂਟ ਹਰਾਈਜ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਸਮੇਂ ਕੂਪਰ ਅਤੇ ਟਾਰਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟੈਜ਼ਅਰੈਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੀ ਸਿੰਗਿਊਲੈਰਿਟੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੂਪਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੀ ਮੱਰਫੀ ਦਾ "ਭੂਤ" ਸੀ।
ਕੂਪਰ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾ ਸਕਿਆ, ਕੂਪਰ ਮੱਰਫੀ ਦੀ ਗੁੱਟ-ਘੜੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮੋਰਸ ਕੋਡ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੂੰ ਕੁਐਂਟੰਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਟਾਰਸ ਨੇ ਈਵੈਂਟ ਹਰਾਇਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੱਰਫੀ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਪਿਓ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਰਫੀ ਉਹ ਮੋਰਸ ਕੋਡ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕੂਪਰ ਅਤੇ ਟਾਰਸ ਟੈਜ਼ਰੈਕਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੂਪਰ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਜਾਗ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਲਾੜੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਨੀ (ਸੈਟਰਨ) ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੱਰਫੀ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਕੂਪਰ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਕੁਐਂਟੰਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਮੱਰਫੀ ਨੇ ਗੁਰਤਾ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਤਰੀਕਾ ਨੰਬਰ 1 ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਮੌਤ ਲਾਗੇ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਰਫੀ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਨਾਲ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੂਪਰ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਐਮਿਲੀਆ ਬਰੈਂਡ ਕੋਲ਼ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਨਿਆਣੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇ"। ਕੂਪਰ ਅਤੇ ਟਾਰਸ ਇੱਕ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਮਿਲੀਆ ਅਤੇ ਕੇਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਐਡਮੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣਯੋਗ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਸਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜੈ ਮਾਤਾ ਦੀ (1977 ਫ਼ਿਲਮ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮੂਵਿਲ ਗੁਫਾ
ਮੂਵਿਲ ਗੁਫਾ (ਰੋਮਾਨੀਆਈ: Peștera Movile) ਮੰਗਲਿਆ, ਕਾਂਸਟਾਨਾ ਕਾਉਟੀ, ਰੋਮਾਨੀਆ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਹੈ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਟੀਅਨ ਲਾਸਕੂ ਦੁਆਰਾ 1986 ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਸਲਫਾਈਡ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਪਰ ਆਕਸੀਜਨ ਘੱਟ ਹੈ. ਗੁਫਾ ਵਿਚਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪਿਛਲੇ 5.5 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੈਮੋਸਿੰਥੇਸਿਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ.
ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ
ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਲਗਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ 1993 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁਕਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਛਾਪੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਨੀਂਦ ਖੋਖਲਾ
ਨੀਂਦ ਖੋਖਲਾ ਹੋਣਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਤ ਡਾਕਟਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਦਿਨ ਜਾਂ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸੌਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਿਰਫ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਲਾਚੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਰਚ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸਦਾ 152 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਏ ਹਨ. ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸ਼ਾਇਦ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਹੈ. ਬਿਮਾਰੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ 2015 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਭਰੀ ਹੈ. ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਸਾਰੇ ਉਮਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ
ਸਿਪਰਾ ਬੋਸ
ਸਿਪਰਾ ਬੋਸ  (1945 - 22 ਅਪਰੈਲ, 2008) ਕਲਕੱਤਾ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਕਲਾਸੀਕਲ (ਰਾਗਪ੍ਰਧਾਨ) ਦੇ ਗਾਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਚਿਨਮੋਏ ਲਹਿਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਖਨਊ ਘਰਾਨੇ ਦੇ ਥੁਮਰੀ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਰਵਾਇਤ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਉੜੀਆ ਮੂਵੀ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
22 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2008 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਗੋਬਿੰਦ ਬੋਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਬਲਾ ਪਲੇਅਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਕੁਬਜਿਕ
ਕੁਬਜਿਕ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: कुब्जिक, ਕੁਬਜਿਕ ਨੂੰ ਵਾਕ੍ਰੇਸਵਰੀ, ਵਕਰਿਕਾ, ਚਿਨੀਜੀਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕੁਬਜਿਕਮਾਤਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਕੁਬਜਿਕਾ ਦੀ ਪੂਜਾ 12ਵੀਂ ਸਦੀ 'ਚ ਆਦਿਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੁਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਅਭਿਆਸ 'ਚ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੌਲਾ ਪਰੰਪਰਾ 'ਚ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਮਨਜੋਤ ਕੌਰ
ਬਾਰੇ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐੱਫ਼.ਏ. ਅਤੇ ਐਮ.ਐਫ.ਏ. (ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ 2010 ਅਤੇ 2012 ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਚੰਡੀਗੜ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਡਰਾਇੰਗ ਤੋਂ ਵੀਡੀਓ, ਇੰਟ੍ਰੈਕਟਿਵ ਪ੍ਰਫਾਰਮੈਂਸ, ਲੈਂਡ ਆਰਟ ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ ਹਨ।
ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ
ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਦਾ-ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਇੰਟਰਫੇਸ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਧਿਆਨ ਸੰਜੀਵ, ਅਸਥਾਈ ਅਤੇ ਐਂਟਰੌਪੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਮਝ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਉਸਨੇ ਯੂਨਿਡੀ, ਸਿਟਡੇਲਾਰਟ ਫੋਂਦਾਜੋਨੀ ਪਿਸਤੋਲੇਟੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਡ ਅਲੋਨ ਰੇਸੀਡੈਂਸੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਇਨਲੈਕਸ ਸ਼ਿਵਦਾਸਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ (ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ, ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 2018 ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਸੋਹਨ ਕਾਦਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ (ਆਰਟ ਦੀ ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਇੰਡੀਆ 2017; ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ (ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਆਰਟ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ, 2017 ਅਤੇ 2012, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ (ਸਟੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਆਰਟ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2011 ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਟੋਪ 30 ਅੰਡਰ 30 ਯੰਗ ਅਚੀਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮਨਜੋਤ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਇਨਲਕਸ ਸ਼ਿਵਦਾਸਾਨੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਯੂਨਿਡੀ, ਸਿਟਡੇਲਾਰਟ - ਫੋਂਦਾਜਿਨੀ ਪਿਸਤੌਲਲੇਟੋ, ਇਟਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਸਾਲ 2018 ਲਈ ਆਰਟਿਸਟ ਇਨ ਰੇਸੀਡੈਂਸੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਨ. ਮਿਯੋਸੇਕਾ ਕਾਸਾ ਮਾਸਾਸਸੀਓ ਸੈਂਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲਿ' ਆਰਟ ਕੰਟੈਂਪੋਰਨੀਆ, ਸੈਨ ਗਿਓਵਨੀ ਵਾਲਡਾਰਨੋ (ਇਟਲੀ) - ਕਲਾਰਕ ਹਾਊਸ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ, ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ; ਖੋਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟਿਸਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ - ਪੀਅਰਜ਼ 18, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ; ਮਥੌਸ - ਲੈਂਡ ਆਰਟ ਬਾਇਲ / ਬਿਏਨੇ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ 2017 ; ਗ੍ਰਾਮ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ - ਫਿਕਾ, ਇੰਡੀਆ 2016 ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ; ਹਰਮੇਨੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਮੁੰਬਈ, ਇੰਡੀਆ 2015; ਗਲੋਬਲ ਨੋਮੈਡਿਕ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਇੰਡੀਆ 2015।
ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਮਿਊਜ਼ੀਓ ਕਾਸਾ ਮਾਸਾਸਸੀਓ ਸੈਂਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਲ ਆਰਟ ਕੰਟੇਪੋਰਬੇਨੀ, ਸਾਨ ਜਿਓਵਨੀ ਵੋਲਡਾਰਨੋ (ਇਟਲੀ), ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ, ਪ੍ਰੋ. ਬੀ ਐਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਟੈਲੀਸੂਸਾਰ, ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ
ਕਨਕ ਮੂਰਤੀ
thumb|ਕਨਕ ਮੂਰਤੀ (2019) ਕਨਕ ਮੂਰਤੀ (2 ਦਸੰਬਰ 1942 - 14 ਮਈ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਜਕਨਾਚਾਰੀ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੰਗਲੁਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।
ਜੀਵਨੀ
ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 2 ਦਸੰਬਰ 1942 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਮੈਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਿਰੁਮਾਕੁਡਲ ਨਰਸੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਾਮੰਦਿਰਾ, ਇੱਕ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਥਾਨਕ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਡੀ ਵਾਡੀਰਾਜਾ ਨਾਲ ਵੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਰੂਮੀ ਹਰੀਸ਼ ਸੀ। 14 ਮਈ 2021 ਨੂੰ, ਉਸਦੀ ਬੇਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ 79 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਕੰਮ
ਮੂਰਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਪੱਥਰ, ਸ਼ੈੱਲ ਸਟੋਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੋਯਸਾਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਂਸੀ, ਫਾਈਬਰਗਲਾਸ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ। ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਕਲਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਸਟ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942
ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ
ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕੇਂਦਰੀਵਾਦੀ ਰੈਡੀਕਲ ਜਾਂ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ-ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚੇ ਸੰਯੁਕਤ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਬਦ "ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚਾ" 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ "ਫਰੰਟ ਪੋਪੂਲੈਰ" ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਫਾਸੀਵਾਦ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸੀ.
ਪਦ "ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਰੰਟ", ਨਾਮ ਪੱਖੋਂ ਤਾਂ ਸਮਾਨ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਵੇ ਦੀਆਂ ਗੈਰ-ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ "ਗੱਠਜੋੜ" ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਜਾਂ ਅਧੀਨ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
"ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ" ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਾਰੇ ਗੱਠਜੋੜ "ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚਿਆਂ" ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚਿਆਂ ਨੇ  ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ  ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।ਇਹੋ ਗਲ "ਸੰਯੁਕਤ ਮੋਰਚਿਆਂ" ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਰਮਨੀ
1933 ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਜਰਮਨੀ (ਕੇਪੀਡੀ) ਨੂੰ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਲੋਂ ਜਰਮਨ ਭਾਗ ਦੀ ਤਰਜ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪਹੁੰਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਮਾਤ' ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਜਾਂ ਅਤਿ ਖੱਬੀ " ਤੀਜਾ ਕਾਲ " ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵਧੇਰੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਜੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਹਥਿਆ ਲੈਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੈਰ-ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ " ਸਮਾਜਿਕ ਫਾਸੀਵਾਦੀ " ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
1926, 1929 ਅਤੇ 1931 ਦਰਮਿਆਨ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਸਿਲਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਰਾਏ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਫਰਵਰੀ 1933 ਵਿੱਚ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਪਣੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਥੋੜਚਿਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਹਿਟਲਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ – ਸਾਡੀ ਵਾਰੀ " ਆਵੇਗੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਾਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ - ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਦ ਹਿਟਲਰ ਨੇ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਜ ਮੰਨਦਾ ਸੀ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਵਧ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ‘ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਮਾਤ’ ਦਾ ਜਰਮਨ ਮਾਡਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਨਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਪਰ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਬੇ ਅਤੇ ਕਲੋਰ, ਜਾਂ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਬੁਲੇਜੋਸ ਅਤੇ ਅਦਾਮਾ ਵਰਗੇ ਆਗੂਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕੀਲੇਪਨ, ਸਮਾਜਿਕ-ਜਮਹੂਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵਰਲਡ ਕਮੇਟੀ ਅਗੇਨਸਟ ਵਾਰ ਐਂਡ ਇੰਪੀਰੀਅਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸੰਭਾਵੀ ਹਮਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਂਜ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਕੌਮਿੰਟਰਨ
ਇਹ 1934 ਤੱਕ ਇਵੇਂ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਜਾਰਜੀ ਦਿਮਿਤ੍ਰੋਵ - ਜਿਸ ਨੇ ਰੀਕਸਟੈਗ ਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਨਾਲ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ - ਕੌਮਿੰਟਰਨ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣੇ। ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕੇਤ ਮਈ 1934 ਦੇਪਰਾਵਦਾ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਹਿਯੋਗ' ਬਾਰੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਵੀਂ-ਸੇਧ ਦੀ ਰਸਮੀ ਮਨਜੂਰੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਦੀ ਸੱਤਵੀਂ ਸਭਾ (ਜੁਲਾਈ 1935) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ - "ਫਾਸੀਵਾਦ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੀਪਲਜ਼ ਫਰੰਟ" ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਸੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾਉਣ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਥਲਗ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਨਾਲ ਮਿਲਟਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ "ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ" ਫਰਾਂਸ, ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲੀ।
ਫਰਾਂਸ
ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ, ਸੋਸ਼ਲ-ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਅਤੇ ਖੱਬੇ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਰੀਪਬਲੀਕਨਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੂਰ-ਸੱਜੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨੇ ਸਮੀਕਰਣ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ: ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿਲਕਵੀਂ ਢਲਾਨ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਹੁਣ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਫਾਸੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਨਰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਜੂਨ 1934 ਵਿਚ, ਲਿਓਨ ਬਲੂਮ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਅਕਤੂਬਰ ਤਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਸਨ ਲੈ ਰਹੀਆਂ, ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੀ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਝੁਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਮਈ 1935 ਵਿਚ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਗੱਠਜੋੜ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1935 ਵਿਚ, ਕੌਮਿੰਟਰਨ ਦੀ 7 ਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਮਈ 1936 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ, ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਨੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸੰਸਦੀ ਸੀਟਾਂ (220 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 378 ਡਿਪਟੀ) ਜਿੱਤ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਲਿਓਨ ਬਲੂਮ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਇਟਲੀ ਵਿਚ, ਕੌਮਿੰਟਰਨ ਨੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀਪੀਯੂਐੱਸਏ) 1935 ਤਕ ਨਿਊ ਡੀਲ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਰੁਖ ਉਲਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਊ ਡੀਲਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ 1936 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਰਮਨ ਥਾਮਸ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ-ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਟਿਕਟ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੀਪੀਯੂਐਸਏ ਨੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਦੇ ਨਿਊ ਡੀਲ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਯੂਐਸਏ ਵਿੱਚ ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਪੀਰੀਅਡ ਨੇ ਸੀ ਪੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੇਸ਼ਭਗਤਕ ਅਤੇ ਲੋਕਵਾਦੀ ਲਾਈਨ ਲੈਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਉਡਰਿਜ਼ਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਦਾ ਅੰਤ
ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਅਚਾਨਕ ਅਗਸਤ 1939 ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੋਲੋਤੋਵ- ਰਿਬੇਨਟਰੋਪ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਕੌਮਿੰਟਰਨ ਪਾਰਟੀਆਂ ਫਾਸੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀ ਤੋਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਏ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ 1939 ਜਾਂ 1940 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਹਿਟਲਰ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਸੀ।
ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਨੀਤੀ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਡਿਫੈਂਡਰ
ਲਿਓਨ ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੂਰ-ਖੱਬੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸੰਯੁਕਤ ਮੋਰਚੇ ਹੀ ਆਖਰਕਾਰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚੇ ਬੇਕਾਰ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ੈਰ-ਕਿਰਤੀ ਜਮਾਤ ਬੁਰਜੂਆ ਤਾਕਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਟ੍ਰੋਟਸਕੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿਚ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੁਣ ਬਹੁਤੇ ਟ੍ਰੌਟਸਕੀਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮੂਹ ਵੀ ਪਾਪੂਲਰ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
1977 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ, ਯੂਰੋਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸੈਂਟਿਯਾਗੋ ਕੈਰੀਲੋ ਨੇ ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ, ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ " ਬਹੁ-ਪਾਰਟੀ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨਾਲ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਭਰੂਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।" ਕੈਰੀਲੋ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਮਿ ਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ –  ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਦੇ ਲਈ ਕਿ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਲਿਓਨ ਬਲੂਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ
ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਉਮਰ ਸੂਮਰੋ (1900 – 14 ਮਈ 1943), ਸਿੰਧੀ( ਖਾਨ ਬਹਾਦੁਰ ਸਰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਕਸ ਮੁਹੰਮਦ ਉਮਰ ਸੂਮਰੋ ਓਬੀਈ ਸਤੰਬਰ 1942 ਤੱਕ) ਜਾਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਕਸ਼ ਸੂਮਰੋ, ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਜਾਂ " ਸ਼ਹੀਦ " ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1900 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿੰਧ ਇਤਹਾਦ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 23 ਮਾਰਚ 1938 ਤੋਂ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1940 ਅਤੇ 7 ਮਾਰਚ 1941 ਤੋਂ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1942 ਤੱਕ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1943 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਬੇਟਾ ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਇਲਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਸਪੀਕਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੇਤਰਨ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ ਦਾ ਜਨਮ 1900 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਚੁਫੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੂਮਰੋ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 1918 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੈਕੋਬਾਬਾਦ ਮਿਉਂਸੀਪਲ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
1940 ਵਿੱਚ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੋਟ ਪਾਈ। ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਰਖਾਸਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਮਰੋ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1942 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 1942 ਵਿੱਚ ਸੂਮਰੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਾਈਟਹੁੱਡ ਅਤੇ ਖਾਨ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 1941 ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਸਦਕਾ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਕ਼ਤਲ
ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ ਦੀ 14 ਮਈ 1943 ਨੂੰ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਂਗਾ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਉਹ 43 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਪੱਖੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਏਜੰਟਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਹੈ।
ਉਰਵਸ਼ੀ ਬੁਟਾਲੀਆ ਵਰਗੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ ਸੂਮਰੋ ਜਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਿੰਧ ਅਸੈਂਬਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਤੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਾ ਕਰਦੀ।
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਪ ਉੱਪਰ ਪਿਆ। ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਆਪ 1953 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਐਮ. ਏ. (ਇਤਿਹਾਸ) ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਆਪ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।
ਪ੍ਰਮੁਖ ਕੰਮ
੪ ਜੁਲਾਈ, ੧੯੫੫ ਨੂੰ ਆਪ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਲਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਕੈਦ ਕੱਟੀ। ਸੰਨ ੧੯੬੦-੧੯੬੧ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਯਮਨਾਨਗਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਹੀ, ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇਨਸਟੀਚਿਊਟ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਡਾਇਰੈੱਕਟਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਇਥੇ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਸਮਝ ਕੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਪ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਕਰਨਾਲ ਵਿਖੇ ਵੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਿੰ. ਸਤਿਬੀਰ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਜ ਕਾਰਨੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਆਪ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਹਿਤ ਹਰ ਸਾਲ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਿਰਤ ਚਲਾਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿੱਖ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਇਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਵਡਮੁੱਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਆਮ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ਕ ਨਹੀਂ। ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਸਾਡਾ ਇਤਿਹਾਸ’ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਵਿਚਾਰਮਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।