ਉਰਦੂ_ਸ਼ਾਇਰੀ_ਵਿਚ_ਬਾਬਾ_ਗੁਰੂ_ਨਾਨਕ
ਸੱਯਦ ਅਸਗ਼ਰ ਬਹਰਾਇਚੀ ਸਵਾਨ੍ਹਿ ਨਜ਼ਮ 'ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ' ਵਿਚ ਐਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇਂ ਤਲਵੰਡੀ ਮੈਂ ਸਹਿਰ ਕੁ ਜਬ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਹੋਏ ਪੈਦਾ ਤੋ ਕਾਲੂ ਚੰਦ ਕੇ ਘਰ ਮੈਂ ਉਜਾਲਾ ਨੂਰ ਕਾ ਫੈਲਾ ਜਹਾਂ ਕੀ ਬੇ ਸੁਬਹਤੀ ਪਰ ਹੰਸੇ ਜਬ ਆਪ ਇਕਦਮ ਸੇ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਮਾਂ ਵਿਦਾਈ ਦੋਸਤਾਂ ਕਰਬਾਂ ਹੋਈਂ ਝਿੰਮ ਸੇ ਹਸੂਲ ਇਲਮ ਮੈਂ ਨਿਕਲੇ,ਤੋਤੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪਾ ਕੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਾ ਛੋੜੀ ਬਜ਼ਮ ਕੋਈ ਔਰ ਨਾ ਛੋੜੀ ਕੋਈ ਭੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਅਸਗ਼ਰ ਬਹਰਾਇਚੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਕਿਤ‏ਈ ਜਾਏ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਜ਼ਕ‏ਰ ਕ‏ਏ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਕਾਲੂ ਮਹੱਤ‏ਅ ਜੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ‏‏ਈ ਮਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦ‏‏ਈ ਬੇ ਇੰਤਹਾ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ ਏ ਤੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਏ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ  ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਲਕ ਵ ਅਖ਼ਲਾਕ,ਤਾਲੀਮਾਤ ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦ‏‏ਈ ਵਹਦਾਨੀਅਤ ਦੇ ਤਸੱਵਰ ਤੋੰ ਆਸ਼ਨਾ ਕੁਰਾਨੇ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪਹਿਚਾਨਾ ਖ਼ੁਦਾ ਕੀ ਜ਼ਾਤ ਬਾ ਬਰਕਾਤ ਕੁ ਵਾਹਦ ਜੋ ਪਹਿਚਾਨਾ ਇਸੀ ਤਹਿਕੀਕ ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਨੇ ਹੈ ਇਨ ਕੁ ਗੁਰੂ ਮਾਨਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਪਾਂਚ ਸੌ ਸਾਲੋਂ ਕਾ ਗੁਜ਼ਰਾ ਹੈ ਮਗਰ ਫਿਰ ਭੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕੀ ਤਾਲੀਮਾਤ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਖ਼ੁਦਾਗਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਏ ਨਾ ਮੁਸੱਲਮਾ‏ਨ ਬਲਕਿ ਸਭ ਇਨਸਾਨ ਨੇਂ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਲ਼ ਕ‏ਏ ਰਹਿਣੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਏ ਉਹ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਤਫ਼ਰਕਾ ਤੇ ਇਖ਼ਤਲਾਫ਼ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਈਂ ਦਿੰਦਾ ਬਕੌਲ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਮਜ਼ਹਬ ਨਹੀਂ ਸਖਾਤਾ ਆਪਸ ਮੈਂ ਬੇਰ ਰੱਖਣਾ ਦਰਅਸਲ ਖ਼ੁਦਾ ਤਾਂ ਇਕ ਏ ਅਲਬੱਤਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਨੇਂ ਜਿਸਨੋ‏ੰ ਕੌਮਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਤੋੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਏ ਬਕੌਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਅਨੀਕੋਂ ਨਾਮ ਹੱਕ ਹੈਂ ਮਗਰ ਵਾਹਦ ਹੈ ਵੋਹ ਦਾਤਾ ਇਸੇ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਕੌਮੋਂ ਨੇ ਜਿਸ ਜਿਸ ਨਾਮ ਸੇ ਚਾਹਾ ਕੋਈ ਮਜ਼ਹਬ ਸਿਖਾਏ ਬੇਰ ਯੇ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹਮਦਮ ਦਲੀਲੀਂ ਲਾਖ ਕੋਈ ਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਏਂਗੇ ਹਰਗਿਜ਼ ਹਮ ਕਰੋ ਤਾਜ਼ੀਮ ਹਰ ਮਜ਼ਹਬ ਕੀ ਹੈ ਪੈਗ਼ਾਮ ਨਾਨਕ ਕਾ ਯਹੀ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਨਕ ਕਾ ਸਿਲਾਏ ਆਮ ਨਾਨਕ ਕਾ ਮਜ਼ਹਬ ਅਖ਼ਵਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੇ ਰਵਾਦਾਰੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਏ ਤੇ ਤਮਾਮ ਮਜ਼ਾਹਬ ਦੇ ਰਹਿਨੁਮਾ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦ‏‏ਈ ਫ਼ਲਾਹ ਵਬਹਬੋਦ ਦੇ ਖ਼ਵਾਹਾਂ ਨੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਥ‏ਏ ਕਾਲੇ ਗੋਰੇ ਅਦਨਾ ਵਾਅਲਾ ਦਾ ਕੋਈ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਈਂ ਬਲਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਕਦਰਾਂ ਦ‏‏ਈ ਮਹਾਫ਼ਜ਼ਤ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਵ ਬਹਬੋਦ ਹੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਕਸਦ ਅ‏‏ਏ। ਜਿੱਦਾਂ ਕਿ ਸੱਯਦ ਅਸਗ਼ਰ ਬਹਰਾਇਚੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਏ ਜੋ ਹਾਦੀ ਹੈਂ ਤਰਸ ਇੰਸਾਂ ਪਾ ਖਾਣਾ ਉਨ ਕਾ ਮਨਸਬ ਹੈ ਮੁਏ ਇਰਫ਼ਾਨ ਪੈਣਾ ਔਰ ਪਲਾਣਾ ਉਨ ਕਾ ਮਸ਼ਰਬ ਹੈ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰਫ਼ਤ ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਸ਼ੈ ਭੀ ਹੈ ਨਹੀਂ ਛੋਟੀ ਵੋਹ ਚਾਹੇ ਹਲਵਾ ਤਰ ਹੋ ਵੋਹ ਚਾਹੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੋ ਰੋਟੀ ਵੋਹ ਦਿਲਦਾਦਾ ਹੈਂ ਕਿਸ ਦਰਜਾ ਗ਼ਰੀਬੋਂ ਕੀ ਭੀ ਦਾਅਵਤ ਕੇ ਮੁਲਕ ਭਾਗੋ ਸੇ ਪੁੱਛੋ, ਚਾਹੇ ਪੁੱਛੋ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਸੇ ਫ਼ਿਦਾ ਮਰਦਾਨਾ ਅਣ ਪਾ ਹੈ ਤੋ ਕਰਬਾਂ ਭੀ ਬਾਲਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਤਬਾ ਇਨ ਕੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਸੇ ਬੜਾ ਦੋਨੋਂ ਕਾ ਆਲੀ ਹੈ ਅਸਗ਼ਰ ਬਹਰਾਇਚੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦ‏‏ਈ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਤਾਂ ਮੁਹੱਬਤ ਵ ਉਲਫ਼ਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਲੰਦ ਅਖ਼ਲਾਕ ਵ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਵੀ ਗੁਣ ਗਾਣ ਕੀਤਾ ਅ‏‏ਏ। ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਇਸ ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦ‏‏ਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦ‏‏ਈ ਨੇਕੀ, ਐਸਾਰ ਤੇ ਬਸੀਰਤ  ਨੂੰ ਅਸ਼ਆਰ ਦ‏‏ਈ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ ਏ ਉਹ ਕਾਬਲ ਦਾਦਾ ‏‏ਏ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਹਿਦ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਦੋਸਤੀ ਤੇ ਮਾਨਵੀਅਤ ਤੋੰ ਭਰ ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਜੋ ਤਸੱਵਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼-ਏ-ਨਜ਼ਰ ਅੱਜ ਵੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਆਰਤ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਅ‏‏ਏ। ਬਕੌਲ ਸੱਯਦ ਅਸਗ਼ਰ ਬਹਰਾਇਚੀ ਵਹਾਂ ਜਾਤਾ ਹੈ ਅਸਗ਼ਰ ਹਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾ ਦਿਵਾਨਾ ਮਰਕਾ ਨੂਰ ਕਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਜਾ ਪਾ ਨਨਕਾਣਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦ‏‏ਈ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਲਈ ਦਿਵਾਨਾ ਏ ਕਿਉਂਜੇ ਉਹ ਨੇਕੀ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ ਸਨ ।ਵੋਹ ਜ਼ਾਤ ਪਾਤ ਤੇ ਜ਼ਾਹਰੀ ਰਸੂਮ ਵ ਅਬਾਦਾਤ ਦੇ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨੇ ਦ‏‏ਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜ਼ਾਤ ਵਾਹਦ ਦ‏‏ਈ ਮਦ੍ਹਾ ਵਤੋਸੀਫ਼ ਦਾ ਨਗ਼ਮਾ ਗਾਇਆ ਤੇ ਲੋਕਾਂ  ਨੂੰ ਇਸ ਦ‏ਈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦ‏ਈ ਇਬਾਦਤ ਦ‏‏ਈ ਤਰਫ਼ ਗਾਮਜ਼ਨ ਰਹਿਣੇ ਦਾ ਦਰਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਮੁਹੱਬਤ,ਮੁਸਾਵਾਤ ਤੇ ਖ਼ਿਦਮਤ ਖ਼ਲਕ ਦ‏‏ਈ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਜੇ ਅੱਜ ਇਨਸਾਨ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਤੋੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਅਸੂਲ ਅਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨੇ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਅਮਨ ਵ ਈਮਾਨ ਦਾ ਗਹੁ ਇਰਾ ਬਣ ਜਾ ਇਗੀ ਚੁਨਾਂਚਿ ਵਦਤਾ ਸੱਜੇ ਆਨੰਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਮ 'ਗੁਰੂਨਾਨਕ '(ਦੇਵ ਜੀ ਦ‏‏ਈ ਬਾਣੀ )ਮਾਂ ਇਸ ਸਚਾਈ ਦਾ ਐਵੇਂ ਐਤਰਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਏ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਬਾਣੀ ਕਾ ਚਰਚਾ ਜੋ ਆਮ ਹੋ ਜਾਏ ਤੋ ਇਸ ਕੇ ਸੰਤੇ ਹੀ ਰਾਵਣ ਭੀ ਰਾਮ ਹੋ ਜਾਏ ਤੇਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾ ਆਨੰਦ ਜਹਾਂ ਬਸੇਰਾ ਹੈ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕਾਵਾਂ ਸਭ ਕੇ ਦਿਲ ਮੈਂ ਡੇਰਾ ਹੈ ਡਾਕਟਰ ਬਾਨੋ ਸਰਤਾਜ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦ‏‏ਈ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਗ ਧੰਨਾ ਸਿਰੀ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਾਇਨਾਤ ਵਿਚ ਹੋਏ ਰਹੀ ਆਰਤੀ ਪਦ (ਨਜ਼ਮ )ਕੁ ਕੁਛ ਐਵੇਂ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ ਏ ਫ਼ਲਕ ਥਾਲ ਹੈ ਚਾਂਦ ਸੂਰਜ ਦੀਏ ਹੈਂ ਸਿਤਾਰੋਂ ਕੇ ਝੁਰਮਟ ਯੇ ਮੋਤਿਓਂ ਸੇ ਹੈਂ ਜੋ ਹੈ ਧੂਪ ਖ਼ੋਸ਼ਬੋਏ ਕਹਸਾਰ ਭੀ ਹੈ ਤੋ ਝੋਂਕੇ ਹਵਾ ਕੇ ਚਨੌਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ ਨਬਾਤਾਤ ਮੈਂ ਫੋਲ ਬੇਗ਼ਮ ਸਮਾਂ ਹੈਂ ਤੇਰੀ ਆਰਤੀ ਮੈਂ ਯੇ ਸਭ ਖ਼ੁਦ ਲੱਗੇ ਹੈਂ (ਕੌਮੀ ਯਕ ਜਹਿਤੀ ਔਰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ,ਬਾਨੋ ਸਰਤਾਜ,ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਔਰ ਗੁਰੂਨਾਨਕ, ਸਫ਼ਾ65)