ਹਿਰੋਕੀ_ਅਜੂਮਾ
ਆਸ਼ੀਸ ਨੰਦੀ
ਜਨਮ- 1937 ਭਾਗਲਪੁਰ (ਬਿਹਾਰ) ਕਿੱਤਾ- ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਕ ਸਾਬਕਾ- ਡਾਇਰੈਕਟਰ. ਸੀ. ਐੱਮ. ਡੀ. ਐਸੀ ਦਿੱਲੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ- ਭਾਰਤੀ। ਨਸਲ- ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ- ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਪੁਤਨੀ- ਉਮਾ ਨੰਦੀ ਬੱਚੇ- ਅਦੀਤ (ਸੁਭੱਗੇ) ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ- ਪ੍ਰਤੀਸ਼ ਲੰਦੀ ਅਤੇ ਮਨੀਸ਼ ਨੰਦੀ (ਭਰਾ) ਆਸ਼ੀਸ ਨੰਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਨੋਵਗਿਆਨੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਨੰਦੀ ਨੇ ਰੂਪ ਬਸਤੀਬਾਦ, ਵਿਕਾਸ, ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਹਿੰਦੂਤਵ, ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਪ੍ਰਮਾਣੂਵਾਦ, ਮਹਾਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਨਗਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਦਲਵੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਅਸਲੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀ.ਐਸ.ਡੀ.ਐਸ. (Centre for the Study of Developing Societies) ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਪਿਛਲਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਿਹਾ।ਉਹ ਹੁਣ ਸੀਨੀਅਰ ਮਾਣਯੋਗ ਫੈਲੋ ਹੈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਚ, ਬਜਾਇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਲਚਰਲ ਚੋਆਇਸ ਅਤੇ ਗਲੋਬਰ ਫਿਊਚਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰ ਪਰਸਨ ਹੋਣ ਦੇ। ਨੰਦੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ 'Fukuoka Asian Culture Prize' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ‘ਕੋਰਨੀਜ ਇੰਟੋਮੈਂਟ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਪੀਸ` ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ‘ਫੋਰਨ ਪਾਲਸੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ` ਦੇ ਪਹਿਲੇ 100 ਲੋਕ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੰਦੀ 1937 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਬਘਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰਾ ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਪਰਾਫੁਲਾ ਨਾਲਿਨੀ ਨੰਦੀ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ ਨੰਦੀ ਦਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਬੰਗਾਲੀ ਈਸਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੰਦੀ ਦੀ ਮਾਤਾ 'La Maritiniere School (Kolkata) ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪਰ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਦੱਸ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੇ ਦੁਖਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਕੇ ‘ਹਿੱਸਲੋਪ ਕਾਲਜ` ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆਅ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਅੇਮ.ਏ. ਜੀ ਸ਼ੋਸਾਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਵਿੱਦਿਅਕ ਪੇਸ਼ਾ ਨੰਦੀ ਨੇ ਇੱਕ ਯੁਵਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀ.ਐਸ.ਡੀ.ਐਸ. ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਦਿਆਲੇ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੱਦਆਂ ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1992 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜਨਰਲ ‘ਆਡੀਟੋਰੀਅਲ ਆਫ ਪਬਲਿਕ ਕਲਚਰ` ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਨੰਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਚਾਓ, ਵਿਗਿਆਨ ਬਦਲ ਜਿਹੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ਼ਕਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ‘ਸੰਸਾਰ ਭਵਿਖ ਅਧਿਐਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ` ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪਹਿਲਕਦਮੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬਦਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੈਟਵਰਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੰਘ ਆਦਿ ਦਾ ਐਗਜੀਕਿਊਟਿਵ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਵਿਲਸਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਵਡੂਰੋ ਵਿਲਸਨ ਦਾ ਫੈਲੋ ਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੱਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਵੈਲੈਸ ਦਾ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਈਡਨਬੁਰਘ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ‘ਉੱਨਤ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਐਨ ਸੈਂਟਰ` ਦਾ ਫੈਲੋ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੰਦੀ ਉਹ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਭਿੰਨਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਲੀਫਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਖੋਜਕਾਰਕਾਤਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ ਉਸਨੇ ਆਖਰੀ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘The Intimate Enemy: Loss and Recovery of Self under Colonialism (1983) ਬਸਤੀਵਾਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਅਤ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਂਧੀ ਲਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਵਰਗ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਹੇਠ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੰਦੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ।