cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਦਿੱਲੀ ਟਾਊਨ ਹਾਲ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Delhi_Town_Hall.jpg/220px-Delhi_Town_Hall.jpg|thumb| ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਦਿੱਲੀ ਟਾਊਨ ਹਾਲ, ਸਾਹਮਣੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਰਧਾਨੰਦ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਿੱਲੀ ਟਾਊਨ ਹਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ 1866 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2009 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਨਗਰ ਨਿਗਮ (ਐੱਮ.ਸੀ.ਡੀ.) ਦੀ ਸੀਟ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਦਫਤਰ ਮੱਧ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਿੰਟੋ ਰੋਡ 'ਤੇ ਨਵੇਂ MCD ਸਿਵਿਕ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1860 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1863 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਇੱਟ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਚਿੱਟੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਟ੍ਰਿਮ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲਾਰੈਂਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1866 ਵਿੱਚ ਮਿਉਂਸਪੈਲਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਹਾਇਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਲੱਬ ਵੀ ਸੀ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹਾਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ਰਧਾਨੰਦ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸਲੀ ਮੂਰਤੀ ਹੁਣ ਦਿੱਲੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।
ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੰਟਾਘਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਘੜੀ ਟਾਵਰ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਕੋਚੀਨ ਹਾਊਸ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Kerala_house%2C_Delhi_-_Visit_During_WCI_2016_%285%29.jpg/220px-Kerala_house%2C_Delhi_-_Visit_During_WCI_2016_%285%29.jpg|thumb| ਕੋਚੀਨ ਹਾਊਸ link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Kerala_house%2C_Delhi_-_Visit_During_WCI_2016_%283%29.jpg/220px-Kerala_house%2C_Delhi_-_Visit_During_WCI_2016_%283%29.jpg|thumb| ਕੋਚੀਨ ਹਾਊਸ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਿਹੜਾ ਕੋਚੀਨ ਹਾਊਸ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕੋਚੀਨ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਤਰ-ਮੰਤਰ ਰੋਡ 3 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੋਚੀਨ ਸਟੇਟ ਪੈਲੇਸ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਨਵੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਆਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। 1920 ਵਿੱਚ, ਕੋਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਕੋਚੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵਿਯੁਕੁੰਟ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਕੋਚੀਨ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਕਲਪਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1911 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਕੋਚੀਨ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ, ਘਰ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਜ ਸੰਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਅੱਜ ਕੇਰਲਾ ਹਾਊਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਕਿਰਨ ਮਨੀਸ਼ਾ ਮੋਹੰਤੀ
ਕਿਰਨ ਮਨੀਸ਼ਾ ਮੋਹੰਤੀ (ਜਨਮ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਗਰਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989
ਦਵਾਰਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ
ਦਵਾਰਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ (ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਵਾਰਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਵਾਰਕਾ ਸੈਕਟਰ 10 ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੈਕਟਰ-10, ਦਵਾਰਕਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਜਾਣਕਾਰੀ
ਦਵਾਰਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਸ੍ਰੀ. ਕੇਜੀ ਬਾਲਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮਕਾਜ 08.09.2008 ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੱਜ ਸ਼ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ (IS ਮਹਿਤਾ) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਵਲ, ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ, ਮੋਟਰ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਅਤੇ ਫੈਮਿਲੀ ਕੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 8 ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਵਾਰਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੱਤ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਕੋਰਟ ਰੂਮ ਬਲਾਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਡਮਿਨ ਬਲਾਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 8 ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਵਕੀਲ ਚੈਂਬਰ ਬਲਾਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸਾਹਿਤੀ ਪੀ. ਲਕਸ਼ਮੀ
ਪਿੰਨਮਨੇਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਹਿਤੀ (ਜਨਮ 1993 ਵਿਜੇਵਾੜਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2007 ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (ਡਬਲਯੂਆਈਐਮ) FIDE ਖਿਤਾਬ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਰਨਰ ਅੱਪ ਵੀ ਸੀ। 2009 ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਥੀ ਨਾਗਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਲੇਂਜਰ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਓਪਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਚੈਂਪੀਅਨ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖਿਤਾਬ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ -
ਫਰਵਰੀ 2017 ਤੱਕ, ਉਸਦੀ FIDE ਸਟੈਂਡਰਡ ਰੇਟਿੰਗ 2108 ਹੈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਾਹਿਤੀ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (ਡਬਲਯੂਆਈਐਮ) ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਤੇਲਗੂ ਔਰਤ ਹੈ। ਹੋਰ ਹਨ ਕੋਨੇਰੂ ਹੰਪੀ, ਦ੍ਰੋਣਾਵੱਲੀ ਹਰਿਕਾ, ਅਤੇ ਬੋਡਾ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਸੰਤੀ ਖਾਦਿਲਕਰ
ਵਾਸੰਤੀ ਖਾਦਿਲਕਰ (ਜਨਮ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1961) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (WIM) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। left|thumb| ਵੈਲੇਟਾ, ਸ਼ਤਰੰਜ ਓਲੰਪੀਆਡ 1980 ਵਿਖੇ ਖਾਲਦੀਕਰ ਭੈਣਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਖਾਦਿਲਕਰ ਭੈਣਾਂ, ਜੈਸ਼੍ਰੀ, ਵਸੰਤੀ, ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ, ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ, ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961
ਬੋਦਾ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ
ਬੋਦਾ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ (ਜਨਮ 1997 ਤੁਨੀ, ਪੂਰਬੀ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵੂਮੈਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਸਟਰ (ਡਬਲਯੂਆਈਐਮ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੋਨੇਰੂ ਹੰਪੀ (2001) ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣਾਵੱਲੀ ਹਰਿਕਾ (2004) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (WGM) ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਤੇਲਗੂ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ, ਉਸਦੀ FIDE ਸਟੈਂਡਰਡ ਰੇਟਿੰਗ 2328 ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ਾ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੁਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997
ਸਾਰਾਹ—ਜੇਨ ਦੀਆਸ
thumb|ਸਾਰਾਹ—ਜੇਨ ਦੀਆਸ ਸਾਰਾਹ-ਜੇਨ ਡਾਇਸ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਵੀਜੇ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2007 ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ ਅਤੇ ਚੈਨਲ V ਲਈ ਵੀਜੇ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਸਾਰਾਹ-ਜੇਨ ਡਾਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮਸਕਟ, ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਯੂਸਟੇਸ ਡਾਇਸ, ਆਇਲਫੀਲਡਸ ਸਪਲਾਈ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੈਨੇਜਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਯੋਲਾਂਡਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਏਲੇਨਾ ਰੋਜ਼ ਡਾਇਸ ਹੈ।
ਡਾਇਸ ਨੇ 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਅਲ ਵਾਦੀ ਅਲ ਕਬੀਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ 11ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ, ਮਸਕਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 2007 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਓਮਾਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ
ਮਾਡਲਿੰਗ
ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਡਾਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੇਸ਼ ਨਟਰਾਜਨ ਨੇ ਮੌਕਾ ਨਾਲ ਲੱਭ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਚੈਨਲ V ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ ਹੰਟ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਗੇਟ ਗੋਰਜ਼ੀਅਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਬਣ ਗਈ।
2006 ਵਿੱਚ, ਡਾਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਸਵਿੱਚ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਰਾਕ ਸਮੂਹ INXS ਦੇ "ਨੇਵਰ ਲੇਟ ਯੂ ਗੋ" ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਡਾਇਸ ਨੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ 2007 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2007 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁਵੀਰਾ ਜੈਸਵਾਲ
ਸੁਵੀਰਾ ਜੈਸਵਾਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਸਮਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ 1962 ਤੋਂ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਉਹ 1971 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1999 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ
2007 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਵਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਹਿਸਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="0"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ
ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।
ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 117 ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੰਜਾਬ
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪਾਇਲ ਅਰੋੜਾ
ਪਾਇਲ ਅਰੋੜਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਰੈਸਮਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੋਟਰਡਮ ਵਿਖੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਮੀਡੀਆ ਕਲਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਚੇਅਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ CatalystLab ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਗਵਰਨੈਂਸ 'ਤੇ।
ਕਰੀਅਰ
ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਇੱਕ TEDx ਟਾਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫੋਰਬਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਦਿ ਨੈਕਸਟ ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਜ਼ਰਸ: ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਈਫ ਬਿਓਂਡ ਦ ਵੈਸਟ" ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ "ਅਗਲਾ ਬਿਲੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨ" ਕਿਹਾ ਜੋ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਔਨਲਾਈਨ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਧਿਆਪਨ ਨੂੰ ਇਰੈਸਮਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੋਟਰਡਮ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲੀਲਾਂ ਚੱਕ 85/ਜ ਬ
ਲੀਲਾਂ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: لیلاں) ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਫੈਸਲਾਬਾਦ  ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 37 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5,000 (ਲਗਭਗ) ਹੈ। ਆਮਦਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ।  ਸਿਆਨ ਸਾਦਿਕ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਉਰਸ ਸਥਾਨਕ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਸੂ  ਦੀ 24 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਘੱਟ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਵਰਜਿਲ : ਬੁੱਧੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਢਤਾ
ਵਰਜਿਲ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ  ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਲਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਅਤੇ ਪੱਛੜੇਪਣ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀ ਨੌਜਵਾਨ ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਸਰਸਰੀ ਨਜਰ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਮਨਾਂ ਅਤੇ ਏਥਨਜ਼ ਵਾਸੀਆ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਆਚਾਰ-ਵਿਵਹਾਰ ਗੰਵਾਰ, ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਘਿਰਣਾਜਨਕ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਵੇਗਾ।ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਭਿਆਸ ਤੋ ਚੰਗੀ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸ਼ਲਾ ਲਈ ਆਚਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਆਰਾ ਵਿਧਾਨ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਮਝ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜਮਾਨੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚੰਗੇ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਐਡਵਰਡ ਦੌਰ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀਆ ਮਹਿਫਲਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਗੋਂ ਅਸੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਸ਼ਵੀਰਕਸੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮਾਜ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਚੇਤਨ ਹਾਂ ਕਿ ਵਰਜਿਲ ਦਾ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਲਾਤੀਨੀ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿੱਖਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਵਹਾਰ ਉਸਦੀ ਸੂਖਮ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਉਸਦੇ ਇਸਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਜਰ ਆਉਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਉੱਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਚਿੰਤਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਕਿ ਮੈਂ 'ਅਨੀਅਸ' ਅਤੇ ਡਾਇਡੋ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਮੁੜ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂ। ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਛੇਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾਇਡੋ ਨਾਲ ਈਨੀਅਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾ ਸਿਰਫ ਦਿਲ ਨੂੰ ਟੁੱਬਣ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਮਾਰਮਿਕ ਹੈ,ਸਗੋਂ ਕਾਵਿ ਜਗਤ ਦੇ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਕਾਵਿ-ਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।ਇਹ ਅਰਥ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸੰਜਮੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਤੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਇਡੋ ਦੀ ਹੀ ਮਨੋਵਿਰਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਸਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਅਨੀਅਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਡਾਇਡੋ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਲਗਭਗ ਅਨੀਅਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੀ। ਅਸੀ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਅਨੀਅਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਉਹ ਡਾਇਡੋ ਤੋ ਆਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੀ ਗੱਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਡਾਇਡੋ ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਡਾਇਡੋ ਉਸਤੋਂ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਮੰਗਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਵਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਨੀਅਸ ਇਸ ਤੱਥ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਰਹੱਸਪੂਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਜਿਹੜਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਤਾਂਟ ਸੱਭਿਅਕ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸੱਭਿਅਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉੱਤੇਂ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਣ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਪਰ ਇਹ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਂ ਕਾਂਡ ਰਚਨਾ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਜਿਲ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਮਾਨੇ ਦੇ ਰੋਮਨ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਨਜਰ ਆਉਦਾ ਹੈ। ਯਕੀਨਨ ਵਰਜਿਲ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪਛੜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਲ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨਾ ਗੈਰਜਰੂਰੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਕਾਰਜ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਗੇ।ਪਰ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨੀ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਵਰਜਿਲ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰੋੜ ਸਰੂਪ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ  ਜੇਕਰ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਹਿਤ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੁੰਦਾ,ਜਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਉਸ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਚੰਗਾ ਗਿਆਤਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਪੂਰਵ-ਵਰਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਉਕਤੀ ਜਾਂ ਜੁਗਤ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਲਾਤੀਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਹੀ ਪੁਨਰ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਦਵਤਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਪਰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਵਰਜਿਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਢਤਾ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੰਰਚਨਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਗਵਾਏ ਬਗੈਰ ਉਸਦੇ ਬੋਧ ਅਤੇ ਧੁੰਨੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ।ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ,ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਮਾਨਯ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਉੱਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀ ਇਸ ਵੱਲ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੁਮਤੀ ਰਾਓ
ਸੁਮਤੀ ਰਾਓ (ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1956) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਘਣਾ ਪਦਾਰਥ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ 2000 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਪਿਓਰ ਐਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਫਿਜ਼ਿਕਸ (IUPAP) ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਰਾਓ ਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1979 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਸਥਾਨ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਓਸੀਲੇਸ਼ਨ ' ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਰਾਬਰਟ ਸ਼੍ਰੋਕ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸਟੋਨੀ ਬਰੂਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਐਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਂਡ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਥਿਊਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੀਐਲ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ
ਖੋਜ ਕਰੀਅਰ
ਰਾਓ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਥਿਊਰੀਆਂ ਦੇ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਰਮੀਲਾਬ ਅਤੇ ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ-ਮੈਡੀਸਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ਿਕਸ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਉਸਨੇ ਖੋਜ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸੰਘਣਾ ਪਦਾਰਥ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਅਸ਼ੋਕ ਸੇਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਖਲਾਈ ਹੁਣ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ।
ਰਾਓ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰੀਸ਼-ਚੰਦਰ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (HRI) ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਹਨ ਉਹ ਕੁਆਂਟਮ ਤਾਰਾਂ, ਕੁਆਂਟਮ ਬਿੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੇਸੋਸਕੋਪਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਥਿਊਰੀਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ICTS), ਅਤੇ ਅਬਦੁਸ ਸਲਾਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਥਿਊਰੀਟਿਕਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ (ICTP), ਟ੍ਰਾਈਸਟੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ, ਭੋਪਾਲ (IISER ਭੋਪਾਲ), ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ / ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੋਨਾ ਭਾਨ
ਲੱਦਾਖ 'ਤੇ ਪਛਾਣ, ਵਿਕਾਸ, ਫੌਜੀਕਰਨ, ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸਵਾਲਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਈ ਰਸਾਲਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਸ਼ੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਜਰਨਲ, ਸੋਸ਼ਿਓਲੋਜੀਕਲ ਬੁਲੇਟਿਨ, ਸਮਕਾਲੀ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਕਾਊਂਟਰਇਨਸਰਜੈਂਸੀ, ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਐਂਡ ਦਿ ਪਾਲੀਟਿਕਸ ਆਫ ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ ਇਨ ਇੰਡੀਆ: ਫਰਾਮ ਵਾਰਫੇਅਰ ਟੂ ਵੈਲਫੇਅਰ? ਰੌਟਲੈੱਜ ਦੁਆਰਾ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਫੀਲਡਵਰਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਰਗਰਮੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ DePauw ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀਵਾਦ, ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਵਾਦ, ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕੋਰਸ ਪੜ੍ਹਾਏ।
ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਗੁਰਪੁਰ
ਸਿੱਖਿਆ
ਗੁਰਪੁਰ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਮੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਉਸਨੇ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਲਾਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਪੁਰ ਦੇ ਗੋਲੀਦਾਦਿਗੁਥੂ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਐਗਨੇਸ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਐਸਡੀਐਮ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।
ਮੋਨਾ ਭਾਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਗੁਰਪੁਰ
ਕਰੀਅਰ
ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਗੁਰਪੁਰ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ, ਸਿਮਬਾਇਓਸਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (ਡੀਮਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਦੀ ਡੀਨ ਅਤੇ ਸਿਮਬਾਇਓਸਿਸ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਐਸਡੀਐਮ ਲਾਅ ਕਾਲਜ, ਮਨੀਪਾਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਕਾਰਕ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੋਜ ਹਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੀਡੀਆ ਕਾਨੂੰਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਖੋਜ ਵਿਧੀ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਐਨ, ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 60 ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
1991 ਵਿੱਚ, ਗੁਰਪੁਰ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਟੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਆਫ਼ ਵਿਮੈਨ ਇਨ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ (ANWIC) ਦੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ WACC, UK ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1999 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਨ ਜੈਂਡਰ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਾਅ ਲਿੰਕ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੇ ਤਹਿਤ NPS ਸੈਕਟਰ ਖੋਜ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ
ਡਾ: ਗੁਰਪੁਰ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਅਧਾਰਤ ਉਪਭੋਗਤਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਫਰਮ udChalo ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਧੂਮਿਤਾ ਦਾਸ
ਮਧੂਮਿਤਾ ਦਾਸ ( ମଧୁମିତା ଦାସ  ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ ਜੋ 2017 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਫਕੀਰ ਮੋਹਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਾਲਾਸੋਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸੀ  ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਜਿਓਸਾਇਟਿਸਟਸ (SAAWG), ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਟਿੰਗ ਜਿਓਐਥਿਕਸ (IAPG), ਇਟਲੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ
ਸਿੱਖਿਆ
ਦਾਸ ਨੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਉਸਨੇ ਇਗਨੀਅਸ ਪੈਟਰੋਲੋਜੀ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਖਣਿਜ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਦਾਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰੀਅਰ 39 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਫਕੀਰ ਮੋਹਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਾਲਾਸੋਰ ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਡੀਸ਼ਾ, ਭਾਰਤ। ਉਸਨੇ 2 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1989-90 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਸਰਵਿਸ (DAAD) ਫੈਲੋ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਰਕਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਸੀ। UGC-SAP-DRS, ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਵੂਮੈਨ ਜਿਓਸਾਇੰਟਿਸਟਸ (SAAWG) ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰਮੋਟਿੰਗ ਜੀਓਐਥਿਕਸ (IAPG) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
2017 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ 7 ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ 1 ਡੀ.ਐਸ.ਸੀ., 17 ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ ਅਤੇ 21 ਐਮ.ਫਿਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਸਤਿਤਵ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸਮਾਜ
ਅਸਤਿਤਵ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜ
ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦਾ ਪੱਖੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਅਮਾਨਵੀ ਸਾਮੂਹਿਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਣਾ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਿਰੰਤਰ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਠਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ । ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸੋਝੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਿਤਵ ਹੋਰਨਾਂ-ਸਹਿਤ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਕਾਰਣ ਹੀ ਹੋਂਦਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ ਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨ ਦੇ ਮੰਤਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਉਪਯੋਗੀ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਅਤਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਕੇ ਅਸਤਿਤੁ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ , ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ ਇਕ ਮਾਨਵੀ ਗਿਆਨ-ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵੀ-ਵਿਸ਼ਾ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਕਿਆ ਤੇ ਵਾਰਦਾਤ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਣਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖ਼ਾਹਿਸ਼, ਹਮਲਾ, ਭੁੱਖ, ਡਰ ਆਦਿ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਝੱਖੜ ਕਿਸੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੱਡਮੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਲੱਛਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਮਾਨਵ-ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਰਣਿਆਂ ਲਈ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਆਵੱਸ਼ਕ ਹਨ। ਡਿਲਥੇ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾ ਬਾਰੇ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਮਾਨਵ - ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਮਝਣ ਦੇ ਜਤਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਕ ਸਰੀਰਕ ਤੱਥ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਏਗੀ। ਇਹ ਮਾਨਵ-ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਵੇਗਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਮੌਖਿਕ ਉਚਾਰਣਾਂ ਆਦਿ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਈਡਿਗਰ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਆਪ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਾਮਿਅਕਤਾ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੈ ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕਤਾ ਦਾ ਦੁਜੈਲਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਅਸਤਿਤਮੂਲਕ ਪਾਸਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਸਾਰਕ ਹੋਂਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਣ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਨਵ-ਹੋਂਦ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨਪਤੀ ਸਾਮਿਅਕ ਸੰਗਠਨ-ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ, ਭਵਿੱਖਮੂਲਕ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪਤਨ ਵਿਚ ਬੱਝੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌਤ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੇ ਪਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਰਿੜਤਾਵਿਹੀਨ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਈਡਿਗਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਈਡਿਰ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੱਥਾਤਮਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੀੜੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਬੇਬਸ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ; ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੋੜ੍ਹ ਵਿਚ ਰੁੜਿਆ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਤੱਥਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਣੀ ਵੇਲ ਪਰਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਰਸਪਰਿਕਤਾ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਭੂਤ ਦੀ ਨਿਰੋਲ ਗੁਲਾਮਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਹੱਦ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਆਧਾਰਭੂਤ ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰਤਿ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਰਵੱਈਆ ਅਪਨਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭੂਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਘਟਨਾ-ਲੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਤਿਤੂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅਤੀਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਸਿਰਝ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਅਤੀਤ ਵਿਚੋਂ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀਆਂ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਚ ਖੇਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਇਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ ਅਸਤਿਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਰੰਭਿਕ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਧੁਰੱਈ-ਯੁਗ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਈ-ਜੁਗ 500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਕਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਉਹ ਯੁਗ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤੁ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਜਤਨ ਕਰਨੇ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਲ ਅਜੇ ਲੁਪਤ ਸੀ। ਜੈਸਪਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੀਮਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਿਸਚੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। '' ਥਿਤਿ ਵਾਰ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਜਾਣੈ ਰੁਤਿ ਮਾਹਿ ਨ ਕੋਈ ॥ ਜਾ ਕਰਤਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੋ ਸਾਜੇ ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਈ।” ਜੈਸਪਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਿਨਾਰੇ-ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਵਸਤੂ-ਸਾਮੱਗਰੀ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਤਿਵਾਦ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸੱਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਤਿਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਹ ਮਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਵਸ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜਨਸਮੂਹ ਨੂੰ ਜੇ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਕ ਵਧੇਰੇ ਸੁਗਠਿਤ ਸਾਮਾਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਬੀਮਾਰੀ, ਭੁੱਖ-ਨੰਗ, ਗ਼ਰੀਬੀ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਰਿਆਵਰਣ - ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਸੰਤੁਲਨ , ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦਾ ਸੁੱਕਦੇ ਜਾਣਾ, ਅਮਾਨਵੀਅਤਾਂ ਆਦਿ ਖ਼ਤਰੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਸਤਿਤ ਦੀ ਤੱਥਾਤਮਕਤਾ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੇ ਦਲਿਤ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਸੰਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤ ਵਿਸੰਗਤੀ ਹੰਢਾ ਰਹੇ ਵਰਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿਅੰਤ ਡੂੰਘੀ ਅੰਤਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸੱਨਅਤੀ ਅਤੀਤ ਉਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਰਾ-ਸੱਨਅਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ-ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਈਡਿਗਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਰਿਹਾ ਸੀ , ਪਰ ਜੈਸਪਰਜ਼ ਬਦਾ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਰਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਲ ਕਿਆ, ਪਰ ਬਰਦਾਈਵ ਤੇ ਕਾਮੂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਅਤਿ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਕਾਟਵੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਚਾਟ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਅਸਤਿਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ , ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹਨ , ਜਿਹੜੀ ਬੇਲੋੜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲਇਕਸੁਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜੀ ਮਾਨਵੀ ਗੌਰਵ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਦਾਖ਼ਲਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ|
ਅਸ਼ਰਫ਼ ਗਨੀ
ਮੁਹੰਮਦ ਅਸ਼ਰਫ਼ ਗਨੀ ਅਹਿਮਦਜ਼ਈ ((ਪਸ਼ਤੋ/ਦਰੀ: ; ਜਨਮ 19 ਮਈ 1949) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸਤੰਬਰ 2014 ਤੋਂ ਅਗਸਤ 2021 ਤੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ 14ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ।       ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 20 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 28 ਸਤੰਬਰ 2019 ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਜੇਤੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 9 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। 15 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਨੀ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ।
ਕੁਫ਼ਰ
ਕੁਫ਼ਰ ਨਾਵਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਤਹਿਮੀਨਾ ਦੁਰਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨਾਵਲ 'ਬਲੇਸਫੇਮੀ' ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਰਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਠ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2020 ਵਿੱਚ ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵੱਲੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਾਤਰ
ਹੀਰ, ਪੀਰ ਸਾਈ ਜੀ, ਰਾਂਝਾ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਅੰਮਾ ਸਾਈ, ਛਿੱਟਕੀ, ਨਨ੍ਹੀ, ਚੀਲ, ਕਾਲੀ, ਤੋਤੀ, ਗੁੱਪੀ, ਯਤੀਮੜੀ, ਛੋਟਾ ਸਾਈ, ਸਖੀ ਬਾਬਾ, ਸਖੀ ਬੀਬੀ,
ਪਲਾਟ
ਤਹਿਮੀਨਾ ਦੁਰਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਦੀ ਅਸਲ ਨਾਇਕਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੱਖਣੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਨਕਸ਼-ਕਦਮਾਂ ਉੱਪਰ ਝਾਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪਨੂੰ
ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਪੰਨੂ ਇੱਕ ਬਾਇਓਟੈਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਮਨਮੋਹਕ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਵਲ, ਸਪਲਿੰਟਰਡ ਵਾਟਰਸ: ਟ੍ਰਾਈਸਟ ਵਿਦ ਡੈਸਟਿਨੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਗਾਥਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ
ਐਡੀਊ ਹੈਂਡੀਕ
ਐਡੀਊ ਨੀਲੰਬਰ ਹੈਂਡਿਕ (1920 - 17 ਦਸੰਬਰ 2002) ਅਸਾਮੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜੋਤੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਗਰਵਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ ਜੋਯਮੋਤੀ (1935) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਐਡੀਉ ਹੈਂਡਿਕ ਦਾ ਜਨਮ 1920 ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿਹਿੰਗਿਆ, ਗੋਲਾਘਾਟ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਨੀਲੰਬਰ ਹੈਂਡਿਕ ਅਤੇ ਮਲਾਖੀ ਹੈਂਡਿਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਹ ਅਣਵਿਆਹੀ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਬੋਂਗੋਹੋਰਦੇਓ (ਪਤੀ ਲਈ ਅਸਾਮੀ) ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੈਂਡੀਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਟੈਬੂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਵਰਤਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਅਤੇ ਗੁੰਮਨਾਮੀ ਵਿੱਚ ਰੁਲ਼ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915
ਪਰਾ ਭੌਤਿਕ ਕਾਵਿ
ਪਰਾ ਭੌਤਿਕ ਕਾਵਿ
ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ  ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਇੱਕ-ਦੂਸਰੇ ਸਮੇਂ ਵਾਦ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਕ-ਕਾਲੀ ਅਧਿਅੈਨ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀ ਉਸ ਕਾਲ ਦੀਆਂ  ਵਿਸ਼ੇਸਤਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਲ ਸਿਧਾਂਤਕ ਚੋਖਟੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਵਾਂਗ ਇਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਇਕ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵੱਖਰਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਆਰਥਕ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਉੱਪਰ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ।ਡਾ. ਨੇਕੀ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਅਾਵੱਸਕ ਹੈ ।ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ ।ਅਸੀ ਕਿੰਨ੍ਹਾ ਕਾਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ । ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਦਵੰਦਮਈ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚੋ ਵੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।ਹਰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ  ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਉੱਥੋ ਦੇ ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਣ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀ ਕਿ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਇਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਵੇ । ਕਿਉਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੱਧਤੀ ਮਕੈਸਦੀ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਇਕਦਮ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸਵਾਦੀ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਉਪਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਚ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਲਿਆ ਖੜਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਮਾਨਵ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇਕਦਮ ਬਦਲ ਗਿਆ ।
ਮਾਨਵ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਈਨਸਟਾਈਨ, ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ , ਡਾਰਵਿਨ ਅਤੇ ਫਰਾਈਡ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਜੋ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ।ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਭਾਵ 'ਕਾਲਵਾਚੀ' ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਅਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਕਾਲ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਬਣਾਕੇ ਆਵੇਗਾ ਦੂਸਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਨੂੰ ਕਿੱਸੇ ਧਾਰਾ ਜਾਂ ਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਸੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਧਾਰਾ ਜਾਂ ਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੰੰ
ਜੇਕਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਬਦ ਨੂੰ ਕਾਲਵਾਚੀ ਪਰਿਪੇਖ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਪੰਚ ਵਿਚ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਨਵੀਨ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜ ਰੇਖਾ ਸਧਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਕਿਉਕਿ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਾਲਵਾਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹਨ ।
ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸੋਚ ਕਾਰਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋੋੰਦ ਜੀਵਨ ਪੈਟਰਨ ਪਰਾ ਭੌਤਿਕ ਅੰਗ ਮੌਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅੰਤ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਪਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਣੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਰਿਪੇਖ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਾਨ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਦੀ ਨਿਰੰਕੁਸਤਾ ਜਾਂ ਸਦੀਵਤਾ ਦੀ ਮਿਥ ਦਾ ਕੁੜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਫੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧੁਨਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਦੀਵਤਾ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਵਸਤੂਗਤ ਪ੍ਰਮਾਣ  ਨਹੀ ਰਿਹਾ । ਜਿਸ ਤੋ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਨਿੱਤਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਿਸਠ ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਜਾਂ ਸਦੀਵੀ ਮੁਲ ਕਲਾ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਿੰਿਿ
ਪ੍ਰਕਿਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਨੇ ਇਨਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਗਿਆਨ,ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਖਿਆ ਹੈ। ਸਿੰਿਿ
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਮਰਤੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸਤਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਕੇ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਵ ਲਈ "ਅਸਤਿਤਵ" ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੇ ਜਿਥੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿਰਾਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਭੀੜ ਤੋਂ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਸਵਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿਹੋਂਦ ਅਤੇ ਬੁਝਦਿਲੀ ਸਤਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿੰਿੰਿੰ
ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਅਨੁਭਵ ਅਧੀਨ ਮਾਨਵ ਇਤਨਾ ਸਵੈ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।ਉਹ "ਆਪੇ" ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਧੀਨ ਮਾਨਸਿਕ ਦਵੰਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹੋਂਦ/ਨਿਹੋਂਦ ,ਆਤਮ/ਅਨਾਤਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ/ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਡਾ:ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ "ਖੰਡਿਤ ਬਿੰਬ ਵਿਰੁਪਣ" ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੀ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਲੂਈ ਕਜ਼ਾਮੀਆਂ (Louis Cazanian) ਨੇ ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੱਖਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ।
1. ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਜੀਵਿਤ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2. ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਤੀਖਣ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਆਪ ਵੀ ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ ਅੰਦੂਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਖੜਵਾਂ ਲੱਛਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਥੇ ਹੀ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਛਿਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਪਿਛਲੀ ਸਦੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪੰਡਤਾਊ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਆਮ ਆਦਮੀ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਸਕਣ।
3. ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਯੁਗ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ । ਕਾਲਰਿਜ ਨੇ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਾਵਿਭਾ, ਕਲਪਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੋਰ ਤੱਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (The linguily of poetry like the stuff of poety, comes from the imagination) Ouri ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅੰਸ਼ ਆਤਮ ਚਿੰਤਨ ਵਿ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤਮ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ("The best part of human language properly so called is derived from the reflection on the acts of the mind itself. It is formed by a voluntary appropriation of fixed symbols internal acts, to processes and results of imagination the greater part of which have no place in consciousness of uneducated man.") ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਮਸਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਹੀ ਮੁੜਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸਿਧਾਂਤ, ਉਸਦੀ ਨਿਜੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਧਾਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਜਰਜਰਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ੈ-ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਵਿ ਵਿਚ ਇਕ ਗਣਤੰਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਤਾ| ਆਪਣੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਤਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਚੁਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁਧ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਕਾਰਣ ਉਸਨੂੰ ਗਾਮੀ (ਕਨਜ਼ਰਵੇਟਿਵ) ਲੇਖਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਲਿਖਤਾਂ, ਉਸਦੇ ਯੁਗ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਕ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਬਣਾਉਟੀਪਣ ਵਿਚ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਜਰਜਰਿਤ ਰੂੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਤਿਆਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਣਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉਂ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮੂਲ ਆਦਮੀਅਤ (manhood) ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ‘ਇਕ’ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਰਡਜ਼ਵਰਥ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਆਦਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਹਨ’ (man as they are nen within themselves) ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਗੁਣਾਂ (no other than the very heart of man) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਹਿਣਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਣਤੰਤਰੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਇਕ ਕਾਵਿ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਇਕ ਜਟਿਲ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਨਿਆਇ ਵਿਰੁਧ ਜੂਝ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਤਾਂਘਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਗਰਿਮਾ (passion) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਹਾਨ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਇਕ ਯੋਗ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਰਵੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਡਾ.ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ ਮਾਰਕਸਵਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਉਸ ਦੂਸਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਟੀ. ਆਰ. ਵਿਨੋਦ, ਡਾ. ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ, ਡਾ. ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਡਾ. ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਅਤੇ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਰੂਪਵਾਦੀ/ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਹ ਚਿੰਤਕ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬਲੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ- ਮੰਡਨ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਦਕਾ ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਤੇ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਂ ਸੰਗੋੜ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡਾ.ਰਵੀ ਨੇ ਸਾਹਿਤ, ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਾਚਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ । ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਮ ਕਾਵਿ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ 'ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਪੀ. ਐੱਚ. ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ । ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਵੀ ਐੱਮ. ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ । ਉਹ ਬਹੁ - ਭਾਸ਼ੀ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਚਿੰਤਕ ਸੀ । ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪਰਖਣਾ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸਹਿਜ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਇਆ l ਜਦਕਿ ਕੱਟੜ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ । ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਆਲੋਚਕ ਸਨ । 'ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ 'ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ।
ਜਿੱਥੇ ਡਾ. ਰਵੀ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਤੇ ਬਲ ਦਿੱਤਾ ਉਥੇ ਉਸਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਤੇ ਰੂਪਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਪਛਾਨਣ ਉੱਪਰ ਵੀ ਸੀ । ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਤਾਰਕਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਸਦਕਾ "ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ " ਅੱਗੇ ਲੱਗਾ 'ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ 'ਕਦੇ ਵੀ ਉਹਦੇ ਲਈ ਧਰਮ ਵਰਗੀ ਸ਼ੈਅ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ । ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਮਾਨ ਦਾ ਮੌਜੂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਨਕੀਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ।
'ਵਿਰਸਾ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ'(1986 ) ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਕਵਿਤਾ ,ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਸ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ । ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਡਾ.ਰਵੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ , ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਤੇ ਵਾਰ ਕਾਵਿ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ : ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੌਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੀ ਫਿਊਡਲ ਨੀਂਹ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਮਾਜਕ ਸਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਣ ਧਰਮ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਰੂਪ ਸਥਾਪਤ ਸਮਾਜਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕ - ਮੁਹਾਜ਼ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੈਂਤੜੇ ਵਾਲਾ ਰਿਹਾ।
ਵਿਰਸਾ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕਿਤਾਬ ਦਾ 'ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ-ਰੁਖ਼ (1970-75) ', 'ਜੁਝਾਰ ਕਾਵਿ- ਧਾਰਾ : ਇਕ ਪੁਨਰ ਮੁਲਾਕਣ' 'ਸਮਕਾਲੀ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ' ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ.ਰਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਧਿਐਨ ਵਸਤੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਡਾ.ਰਵੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਤਾਂ ਲੋਕਹਿਤ-ਮੁਖੀ, ਮਨੁੱਖੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਵਸਤੂ ਫ਼ਿਊਡਲ ਪੈਟੀ- ਬੁਰਜੂਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਗਾਮੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ।
'ਸਾਹਿਤਿਕ ਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ : 'ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ' ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਡਾ.ਰਵੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਜਾਵੀਏ ਤੋਂ ਵਾਚਦਾ ਹੈ । ਡਾ.ਰਵੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮ ਤੇ ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਹੋਂਦ - ਵਿਧੀ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਤਾਂ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਤੱਤ ਨੂੰ ਓਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਣਤਰ ਤੇ ਬੁਣਤਰ (ਰੈਨਸਮ ), ਜੇਸਚਰ (ਬਲੈਕਮਰ), ਤਣਾਉ (ਐਲਨ ਟੇਟ) ਵਰਗੇ ਪੱਛਮੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਵਰਗ ਜਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ, ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ, ਰੀਤੀ ਵਰਗੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਾਹਿਤਕ ਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਭਾਸ਼ਗਤ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਪਛਾਨਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਭਾਰੂ ਰਹੀ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਠ, ਚਿੰਨ੍ਹ (ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ), ਸੰਰਚਨਾ ( ਲੈਵੀ ਸਤਰਾਸ) ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ - ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਰਸ ਤੇ ਧੁਨੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ । ਇਹ ਦੂਜਾ ਰੁਝਾਨ ਭਾਵੇਂ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਇਕ ਸੰਗਠਿਤ ਇਕਾਈ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਪਾਠ /ਰੂਪ/ਪਰਉਸਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ / ਸਾਰ / ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਵੰਦਤਾਮਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।ਡਾ. ਰਵੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ -ਸਫ਼ਰ 'ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਮ ਕਾਵਿ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਰਵੀ ਚੇਤਨਾ ਤੱਕ ਅੱਪੜਿਆ ।ਡਾ. ਰਵੀ ਦੂਸਰੇ ਪੜਾਅ ਦਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹਸਤਾਖਰ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ । ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪੂਰਵਲੀ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਕਾਨਕੀ, ਸਿੱਧੜ ਅਤੇ ਅਰੋਪਣ -ਮੁਖੀ ਪਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ।ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਮੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਹੁ -ਕੋਣਾ ਤੋਂ ਪਰਖਿਆ-ਜੋੋੋਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਢੰਗ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਅਟਕਲ ਨਾਲ ਚਿਤਰਨ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਜੁਝਾਰੂ ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸੰਤਾਪ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ l
ਕਿਰਨ ਅਹਤਾਜ਼ਾਜ਼
ਕਿਰਨ ਅਹਤਾਜ਼ਾਜ਼ (ਜਨਮ 1981) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ (ਡਬਲਿਊ.ਓ.ਡੀ.ਆਈ.) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 14 ਦਸੰਬਰ 1997 ਨੂੰ 1997 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਦੋ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਸਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981
ਬਾਤੂਲ ਫ਼ਾਤਿਮਾ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟਰ
ਕਿਰਨ ਅੱਬਾਵਰਮ
ਕਿਰਨ ਅੱਬਾਵਰਮ (ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਰਾਜਾ ਵਾਰੂ ਰਾਣੀ ਗਾਰੂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2021 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਸਆਰ ਕਲਿਆਣਮੰਡਪਮ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ
ਸੋਰੇਨ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ (Soren Kierkegaard ,1813-1865) ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਡੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਨਾਮਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਛਾਣ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਧੁੰਧਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਕਿ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਛੁਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਵੈ ਬਾਰੇ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਿਰਨ ਅੱਬਾਵਰਮ
ਕਿਰਨ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1992 ਨੂੰ ਰਾਇਆਚੋਟੀ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬੀ.ਟੈਕ. ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਢਾਈ ਸਾਲ ਨੈਟਵਰਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼੍ਰੀਕਰਾਮ ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ
ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਇੱਕ ਐਸੇ ਚਿੰਤਕ ਵਜੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਮਝ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਬੀਤੇ ਦੀ। ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਡਰਾਵਣਾ ਅਹਿਸਾਸ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਰਥਿਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ੀ ਆਦਿ, ਨਵੇਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਹਨ ਜੋ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਦੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਰਣਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉਸਤੋਂ ਪੂਰਬਲੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਚ ਅਰਸਤੂ ਅਤੇ ਹੀਗਲ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਹੀਗਲ ਜਾਂ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਗਸਤਾਈਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ - ਚਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਅਤੇ Christoph Bluily ਦੁਆਰਾ ਬਾਈਬਲ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ Biblical Realism ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਸੰਤ ਅਗਸਤਾਈਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਗੁੜ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ।
ਕਿਰਨ ਅੱਬਾਵਰਮ
ਕਰੀਅਰ
ਅੱਬਾਵਰਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰਾਜਾ ਵਾਰੂ ਰਾਣੀ ਗਾਰੂ (2019) ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: "ਅੱਬਾਵਰਮ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਯੂਟਿਊਬ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਬੰਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਉਸ ਕੋਲ ਚੰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਦੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਵਾਅਦਾ ਹੈ।" ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਸਆਰ ਕਲਿਆਣਮੰਡਪਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਲਿਖੀ ਵੀ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ
ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੋਂ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ The Concept of Anxiety (1844) ਨਾਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ Anxiety ਭਾਵ ‘ਤੌਖਲਾ' ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ‘ ਡਰ ' ਅਤੇ ' ਸਹਿਮ ’ ਦੇ ਅਸਤਿਤ੍ਰੀ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜੋ ਕਿ ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੌਖਲਾ ( Anxiety ) ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ, ਜਦ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹੀ ਉਹ ਛਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਵਿਅਕਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਨੇ ਤੌਖਲਾ (Anxiety) ਅਤੇ ਪਾਪ (Sin) ਦੇ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਉਘਾੜਿਆ। ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸਤੋਂ 50 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ (Sigmund Freud) ਨੇ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਦਰਸਾਈ। ਉਸਨੇ ‘ਤੌਖਲਾ’ ਅਤੇ ‘ਪਾਪ' ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਐਸੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੋਰਾਹੇ ਉੱਤੇ ਖੜੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰਾਹ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਆਦਮ (Adam) ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਆਦਮ ਨੇ ਉਹ ਫਲ ਖਾਧਾ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਚੋਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਘੜੀ ਆਦਮ ਫਲ ਨੂੰ ਖਾਣ ਜਾਂ ਨਾ ਖਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਮਿਆਨ ਖੜਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਜੋ ਚਾਹੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਅੰਦਰ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਖਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣਾ ਹੈ । ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆ। ਆਦਮ ਦੀ ਐਸੀ ਦੁਵੱਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਜਦ ਉਹ ਫਲ ਖਾਣ ਜਾਂ ਨਾ ਖਾਣ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਖੜਾ ਹੈ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਤੌਖਲੇ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਤੌਖਲੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੋਖਲੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਛਿਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਰੂਹਾਨੀ ਤਰੱਕੀ ਸਾਡੇ ਉਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਕਿਰਕੇਗਾਰਦ ਨੇ ‘ਆਸਥਾ ਦੀ ਛਾਲ’ (Leap of Faith) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ।