cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਰਚਨਾ
ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ
ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਇਸੇ ਕਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਵੀ ਹੈ,ਜਿਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉਪਰ ਨਸਲਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ- 'ਲਹੂ ਭਿੱਜੇ ਬੋਲ,ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਚੌਨੁਕਰੀਆਂ ਸੀਖਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਦਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਇਕ ਤਲਵਾਰ ਮੇਰੀ ਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿਉ, ਹੋਰ ਵੀਰੋ ਦਿਓ ਨਾ ਵੇ ਦਾਜ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਕੈਰੀ ਅੱਖ ਝਾਕ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ ਸਾਡਾ ਰਸਮੀ ਤੇ ਵਹਿਮੀ ਇਹ ਸਮਾਜ।"
ਕਰਤਾਰ ਕੈਂਥ
ਕਰਤਾਰ ਕੈਂਥ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਆਖਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਬੁਝੇ ਦਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰੇਲਾਂ ਦੀ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਮਰਨ ਦਾ ਹਾਮੀ ਨਹੀਂ,ਸਗੋਂ ਲਾਲ ਕਿੱਲੇ ਉਤੇ 'ਲਾਲ ਫਰੇਰਾ'ਸਟੇਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਛੁੱਕ ਹੈ: "ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੀਸ ਤਲੀ ਤੇ ਧਰ ਕੇ ਲੜਨਾ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮੰਜ਼ਲ ਡਰੇਨ ਜਾਂ ਪੁਲ ਜਾਂ ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ ਨਹੀਂ ਮੇਰੀ ਮੰਜ਼ਲ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਹੈ।
ਡਾਃ ਨੂਰ ਨੇ ਨਕਸਲੀ/ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰਲਵੇਂ-ਮਿਲਵੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿੱਚੋ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵਿਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ
ਸੁਪਨਾ
ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਸੁਫ਼ਨੇ ਜਾਂ ਖ਼ਾਬ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਖ਼ਿਆਲਾਂ, ਵਲਵਲਿਆਂ ਅਤੇ ਝਰਨਾਹਟਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸਿਲਸਿਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨੀਂਦ ਦੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਪੜਾਆਂ ਵੇਲੇ ਬਿਨਾਂ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਪਰਸੰਗ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੁਕੰਮਲ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮਜ਼ਮੂਨ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ
ਸੁਪਨਿਆ ਤੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਹੈ, ਉਤਮ ਤੇਰੀ ਜਾਤ, ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਵਿਛੜਿਆ, ਆਣ ਮਿਲਾਵੇ ਰਾਤ,
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਪਨਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰੇ ਸਫ਼ੇ
ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ
ਸ਼ਿਵਰਾਮੁ ਕੇਮਪੇਈਆਹ (ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 6, 1953) ਬਿਹਤਰ ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ,   ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1953 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਰਗਾ ਹਾਲੀ, ਰਮਨਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਵ. ਸ. ਕੇਮਪਈਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਡਰਾਮਾ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮਾਂ ਚਿਕਾਬੋਰੰਮਾ। ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ਵਰਮ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹੇ। 1972 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਟਾਈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਟਲੈਂਡ ਕੋਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਲੈ ਲਈ। ਮਈ 1973 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਜਾਂਚ ਵਿਭਾਗ (ਇੰਡੀਆ) ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਵੀ. ਵੀ. ਪੁਰਮ ਇਵਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ (ਇਤਿਹਾਸ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1985 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇ.ਏ.ਐਸ. ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਿਨਟੇਨਡੇਂਟ ਆਫ ਪੁਲਿਸ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ।  ਸਾਲ 1986 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਫ ਪੁਲਿਸ (ਇੰਡੀਆ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਪੁਲਿਸ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਯੂ.ਪੀ.ਐਸ.ਸੀ.) ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ, ਬਣੇ। ਉਹ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਈਏਐਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
2013 ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲੋਰ ਰੀਜਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
2014 ਵਿਚ, ਉਹ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਸੈਕੂਲਰ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਰਮੇਸ਼ ਜਿਗਾਜੀਨਗੀ  ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਚੋਣ ਲੜਿਆ।
2014 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਗਰਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਲਿਤ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ "ਡਾ. ਜੀ. ਪਰਮਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ" ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
14 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਲਿਤ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ
ਡੈਲਨ ਥਾਮਸ
thumb
ਡੈਲਨ ਮਾਰਲਸ ਥਾਮਸ (27 ਅਕਤੂਬਰ 1914 - 9 ਨਵੰਬਰ 1953) ਇੱਕ ਵੈਲਸ਼ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ "ਚੰਗੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਨਾ ਹੋ" ਅਤੇ "ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ"; 'ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਖੇਡੋ' 'ਮਿਲਕ ਵੁੱਡ ਦੇ ਅਧੀਨ'; ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸਮਸ' ਅਤੇ 'ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਜਵਾਨ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚਿੱਤਰ'। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 39 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਚਨਚੇਤ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਉਸਨੂੰ "ਸ਼ੇਰ, ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਕਵੀ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ।
ਥਾਮਸ ਦਾ ਜਨਮ 1914 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਨਸੀ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ 1934 ਵਿੱਚ "ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ" ਛਪਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਥਾਮਸ ਨੇ ਕੈਟੀਲਿਨ ਮਕਾਮਾਰਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੱਥੀਂ ਮੂੰਹ-ਜ਼ਬਾਨੀ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ; ਉਹ ਵੈਲਿਸ਼ ਦੇ ਹੌਹਾਰਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ।
ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਔਖਾ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਰੇਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ 1940 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਥਾਮਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖ਼ਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿਵਾਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੰਮ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1953 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚੌਥੇ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਥਾਮਸ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੋਮਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਇਆ। ਉਹ 9 ਨਵੰਬਰ 1953 ਨੂੰ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੇਲਜ਼ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ 25 ਨਵੰਬਰ 1953 ਨੂੰ ਲਘਰਨੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਥਾਮਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੈਲਸ਼ ਕਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਦਵੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ (1898)
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਰਾਮ ਲਾਲ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਚੂਹੜ ਮਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਚੂਹੜ੍ਹ ਮੱਲ ਲਾਹੋਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਲਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੋਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੋਰਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਸਿੱਖ ਸਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੀਵਾਨ ਚੂਹੜ੍ਹ ਮਲ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਲਾਲਾ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਸਰ ਲਿਆਉਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਚੂਹਡ੍ਹ ਮਲ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਕੋ੍ਰਧ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨੀਚਤਾ ਵਲ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਰਾਮ ਲਾਲ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਦੀ ਲੜਕੀ ਕੋਲੋਂ ਸਿਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ ਵਲ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਮ ਲਾਲ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ ਲਾਲ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੱਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦੋ ਆਸਰੇ ਉਹ ਸਭ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਸ਼ੀਲ ਕੌਰ ਪੁੱਤਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਘਰੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਦੀ ਕੈਦ ਬੱਟਦੇ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਉਸ ਜੱਥੇ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਹਾਕਮ, ਨਾਸੁਰਦੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਠਾਹਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰਗਵਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਲ ਕੌਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਸਰਦਾਰ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਾਲਚੀ, ਝੂਠੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੇ ਅਕ੍ਰਿਤਘਣ ਸਮੁੱਚੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਇਰ ਤੇ ਡਰਪੋਕ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਕਮ ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਭਚਾਰੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਲੁਟਣਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿੜ ਚਰਿਤਰ ਦੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੁੱਚੇ ਸਦਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਸਿਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਡਿਆਇਆ ਹੈ।
ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ (1899)
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖ ਆਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਨਾਵਲ ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਸਿੱਖ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਦੋ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਾਵਲ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਨਾਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੱਖੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਨੋਰਥ ਅਧੀਨ ਲਿਖਿਆ ਧਾਰਮਕ ਸੁਧਾਰਵਾਦ ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨਾਵਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਧਾਰਮਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਨਾਉ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਰਾਹੀ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਾਵਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਲਕਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਘਰ ਦਾ ਨਿਰਬਾਹ (1907)
ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੇ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਛਾਪੇਵਾਲਾਂ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਛਾਪਿਆ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਘਰ ਦਾ ਨਿਰਬਾਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਰੂਪ ਕੇਵਲ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀਿਮਤ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਮਧਰੁ ਪੈ ਕੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਆਖਿਆ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਤਾਂ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਦ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਘਰ ਦੀ ਫੁੱਟ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਦਿਰਾਣੀ ਜਿਠਾਨੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਤਾਉ ਤੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਭੰਗ ਕਰ ਕੇ ਉਨਾ ਨੂੰ ਕਲਪਾਣ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸਹਿਨ-ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁੱਖ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਬਧਤਾਂ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਸਹਿਨ-ਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ, ਜਿਠਾਣੀਆਂ ਦਾ ਮਤਸਰ ਤੇ ਸੰਤਾਪ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਘਰ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ-ਹੀਣ ਰਖਣ ਦੇ ਔਗੁਣ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੇ ਹਨ
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਚਾਲ (1911)
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਵਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਖਰੇ ਸੁੱਚਜੇ ਤੇ ਸਯੋਗ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਘਰੋਗੀ ਜੀਵਨ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਪਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਆਦਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਪਰ ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਥੁੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸਭ ਪੁਰਖ ਹੀ ਹਨ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਣੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈ ਗਿਰਧਾਰੀ ਸਿੰਘ, ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਘਰੋਗੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਭਾਗ ਕੌਰ (1912)
ਸੁਭਾਗ ਕੌਰ ਕਹਾਣੀ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਊਵੀ ਜੇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਰੇਸ਼ਟ ਕਲਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਵਾਕਰ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਮੱਤ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਬਾਲ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿਦਿਆ ਬਾਰੇ ਭੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਸ਼ੀਲ ਨੂੰਹ (1912)
ਸ਼ੁਸ਼ੀਲ ਨੂੰਹ ਦਾ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਛਾਪੇਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਵਾਰਤਮਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਸ਼ੇ੍ਰਸ਼ਟ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1912 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ਼ ਹੋਈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਪੜੀ ਹੋਈ ਨੂੰਹ, ਸ਼ੁਸ਼ੀਲ ਅਥਵਾ ਲਛਮੀ ਨੂੰ ਸਿਆਣੀ ਤੇ ਨੇਕ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀ ਇੱਕ ਪੜੀ ਹੋਈ ਸਿਆਣੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ(1913)
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਲੇਖਕ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੈ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਵੀ ਬਾਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਮੁਗਲਾ ਹਾਕਿਮਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਫਸਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸੁਹਾਣੀ ਘੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਠਾਣ ਕਾਬਲ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਾਬਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸੁਗਤਾ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੜੇ ਹੀ ਉੱਚੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬੜੀ ਵਾਰੀ ਰਣਜਤੀ ਕੌਰ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹਰਦੁਆਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਠ ਤੇ ਇੱਕ ਸੋ ਪੰਚੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕਿ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੰਚਲ ਮੂਰਤੀ (1915)
ਚੰਚਲ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਲੇਖਕ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ, ਦਾ ਮੁਢ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਤਿੰਨ ਹਿੰਦੂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜਸੌਧਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੋ ਤੇ ਭੂਆ ਕਰਮੋ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਮਦੀਨ ਦੋ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ (1917)
ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਲੇਖਕ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਜਿਹੜੀ ਜਵਾਨ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾ ਨਾਮ ਜਮਨਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੀ ਜੈਨ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੱਧ-ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਨਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਪਾਸ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅੋਕੜ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਨੋਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਟ੍ਰੈਕਟਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਸਿੰਘ ਸਤਾਈ ਆਦਰਸ਼ਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਭਾਂਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਿੱਟ ਕੱਢੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸਿੱਖ ਮਤ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਤੇ ਦੂਜੇ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਤੈੜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਾ ਕੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਘੇਰੇ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ (1932)
ਨਾਵਲ ਦਾ ਨਾਮ ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ ਵਿਕਰਾਲ ਰੋਗ ਵੱਲ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਚਿੱਟੇ। ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸ. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਮੇਰੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ।
ਅਣ ਵਿਆਹੀ ਮਾਂ (1943)
ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ ਅਣਵਿਆਹੀ ਮਾਂ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਗਰਗਾਮੀ ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਗਤਿਵਾਦੀ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਜੋ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਉਤੇ ਵੀ ਗੂੜਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਅਤੀ ਕਠੋਰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਵਾਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਤਕ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦੇਂਦਾ। ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੀਰਾਂਦ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ
'''ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੁ ਉਹਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ  ਹਨ ਅਤੇ ਉਨਾ ਦੀਆ ਜੜਾ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆ ਜਿਹੜਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ੍ਮ੍ਹਾਦ੍ਵੀਪ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ,ਜੰਮੂ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਚ ਹਨ ।ਇੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਬੜੇ ਦੇਸ਼ ਜਿਵੇਂ US,ਕੈਨੇਡਾ,UK,ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ,ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ..... ਹਿੰਦੂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪੰਜਾਬ ਚ ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿਖੀ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋ ਪਹਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ।ਕੁਛ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ,ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ,ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ,ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਚੋ ਹਨ ।ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖੀ ਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੀਆ ਜੜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹਨ । ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਿਵੇਂ ਲਾਹੋਰ,ਜਲੰਧਰ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨਾਮ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੀ ਹਨ।ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਈ.ਕੇ.ਗੁਜਰਾਲ ਅਤੇ ਗੁਲਜਾਰੀ ਲਾਲ ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਕਪਿਲ ਦੇਵ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਖੁਰਾਣਾ ।
ਵੈਦਿਕ ਪੰਜਾਬ
right|thumb|250x250px|ਨਕਸ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵੈਦਿਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਤ੍ਜ਼ੇਲ ਤੋ ਬਾਦ (1989). ਸੀਮਾ ਕਾਲੇ ਚ, ਬਾਹਰੀ ਪਰਿਵਾਰ,ਸ਼ੁਰੁਵਾਤੀ ਵੈਦਿਕ ਗਰੰਥ ਜਾਮਨੀ ਚ, ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹਰੇ ਚ । ਨਦੀਆਂ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਾਯਾ ਹਨ । ਥਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਸੰਤਰੀ ਰੰਡ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਾਯਾ ਹਨ । ਪੰਜਾਬ ਹੁਣ ਕੁਛ ਭਾਗਾ ਚ ਬਟ ਗਯਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ:ਪਛਮ ਪੰਜਾਬ (ਏਸ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚ),ਖ੍ਯ੍ਬੇਰ-ਪਾਖ੍ਤੁਨ੍ਖ੍ਵਾ ਦੇ ਹਿਸੇ ਜਿਵੇਂ ਗੰਧਾਰਾਰ ਚੇਤ੍ਰ,ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਜ੍ਯ,ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ। ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਚ ਸਥਿਤ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ 'ਸਪ੍ਤਾ ਸਿੰਧੁ ' ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜੋ ਰਿਗ ਵੇਦ ਚ ਵੀ ਲਿਕਿਆ ਹੈ। ਸਾਤ ਨਦੀਆਂ: ਵਿਪਾਸਾ ਦਾ ਨਮਾ ਨਾਮ 'ਬੇਆਸ' ਵੇਦ ਵ੍ਯਾਸ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਰਖ੍ਯਾ ਹੈ,ਜੋ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ ।
ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਬਾਦ  'ਸਰਸ੍ਵਤ ' ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ,ਕਿਸੀ ਸਮੇਂ ਚ ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੁਸ ਦੀ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਆਬਾਦੀ     (1881–1941)
ਸਾਰ੍ਣੀ: ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ  ਰਚਨਾ , 1881–1941 (ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਤ)
ਸਾਰ੍ਣੀ: ਸ਼ਹਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾ, 1881–1941 (ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਤ)
1941 ਚ ਪੰਜਾਬ ਚ ਮੂਸਲਮਨ 53.2% ਜਨਸੰਖਿਆ ਨਾਲ ਬਹੁਮਤ ਚ ਰਹੇ । ਹਿੰਦੂ 29.1 %, ਸਿਖ 14.9 %, ਮਸੀਹੀ 1.9 % ਅਤੇ 1.3 % ਬਾਕੀ ਲੋਗ ਸੀ। ਏਹੇ ਬਟਵਾਰਾ 1881 ਤੋਂ ਬੋਹੋਤ ਅਲਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਦੂ 43.8 %, ਸਿਖ 8.2 % ਅਤੇ ਮਸੀਹੀ 0.1 % ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ 47.6 % ਸੀ।
ਲਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਖਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਜਾਨ੍ਸੰਕਿਆ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਗਈ ਜਦਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਰਮਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਸੀਹੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ।
ਧਰ੍ਮਿ ਸਦੀਵੀ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮੀ  ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਸਦੀਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਹੈ। ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ਿਵ,ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਵਾਨ ਚ ਇੱਕ ਜੰਮੂ ਦੀ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ, (ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲੀ ਆਖਦੇ ਹਨ)। ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿੱਤੀ  ਗਈ ਹੈ ।
ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇਰ 19 ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,ਤਾਕੀ ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣ। ਇਹ ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਛ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਿੰਦੂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੋਰਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਨਵਰੀ 1933, ਹਿੰਦੂ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਭਾ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ 'ਚ, ਪੰਡਿਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੀ।
ਰਵਿਦਾਸੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰਵਿਦਾਸੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਲਿਤ ਚਮਾਰ ਜਾਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਧ-ਧਰਮੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 2009 ਤੋਂ ਪਹਲਾ ਰਵਿਦਾਸ ਮੰਦਰ ਵਿਯੇਨ੍ਨਾ 'ਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ,ਇਹਨਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਓਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਵਿਦਾਸ ਮੰਦਿਰ 'ਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਤਾਬ  ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸੀ।ਪਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡੇਰਾ ਸੱਚਖੰਡ ਬਾਲਾਨ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਸੀਰ ਗੋਵੇਰ੍ਧਾਨਪੁਰ  (ਵਾਰਾਨਸੀ) 'ਤੇ ਫਰਵਰੀ 2010' ਚ ਨਵ ਰਾਵਿਦਾੱਸਿਆ  ਧਰਮ (ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਸਿੱਖ) ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਰਵਿਦਾਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਅਮ੍ਰਿਤ੍ਬਾਨੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗਠਨ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਵਿਦਾਸ ਮੰਦਰ 'ਚ ਕੀਤਾ।   .
ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਭੇਦਭਾਵ ਕੀਤਾ  ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਦਲਿਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਨ੍ਸੰਖੇਆ 31.9 % ਜੋ ਕੀ ਭਾਰਤ ਚ ਸਬਤੋ ਵੱਧ ਹੈ।ਅਧ ਤੋਂ ਵੱਧ  ਪੰਜਾਬੀ ਦਲਿਤ  26.2 % ਚਮਾਰ ਅਤੇ  14.9% ਅਧ ਧਰਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ  ਦਲਿਤ  ਜਾਨ੍ਸੰਖਇਆ ਰਵਿਦਾਸੀ ਹੈ।ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ  ਬਾਲਮੀਕੀ 11.2% ਅਤੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਸਿਖ 31.6% ਦੇ ਨਾਲ  ਦਲਿਤ  ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ  ਹਨ। ਕੁਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦਲਿਤ ਚੋਂ  86.8% ਆਬਾਦੀ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਚ 31.9% ਦਲਿਤ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਛ ਦੋਆਬਾ ਵਰਗੇ ਥਾਂਵਾ 'ਚ ਏਹੇ 40-50% ਹੈ ।
ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਥ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ  1875 ਵਿੱਚ  ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ(ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਥਿਅਵਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਰਵੀ (ਜ ਕਸਬੇ ਦੀ ਨੇੜੇ ਤੰਕਾਰਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ)) ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੰਦੁਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਹਲੀ ਸ਼ਾਖਾ 1875 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾੰਤਾਕ੍ਰੂਜ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਖੋਲੀ ਸੀ। ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਰਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਜੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਤਾਬ ਸਬੰਧੀ ਵੇਦ ਸਮਝਣਾ, ਪਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਸਬੰਧੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ (ਪ੍ਰਰੋਗਰਾਮ ਗ੍ਰੰਥ) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਤ ਕਿਤਾਬ,ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ, ਕਿ ਇਹ ਪਾਠ ਵੇਦ ਦਾ ਨਾਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਨੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਕਿ, ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨੇ,ਓਹਣਾ ਸਭ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਬੰਧੀ ਜ   ਜਿਹੜੇ ਹਿੰਦੁਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਓਹਣਾ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ-ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਗਤੀ 'ਚ ਯਜਨ ਕਰਨਾ, ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰੂਹਾਨੀ ਤਸੱਲੀ ਦੀ ਮੰਗ,ਸਭ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ
ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੁਆ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ  ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਕਟ੍ਰ੍ਪੰਥਿਆ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਆ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ  ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੁਦ ਪੰਜਾਬੀ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ  ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਜਿਵੇਂ ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਲਾ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਈਆਂ  ਹਨ। ਕਟ੍ਰ੍ਪੰਥਿਆ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੁਆ (ਜਿਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਓਹਣਾ ਦੇ ਪੁਰਖ ਹਰ ਸਮਾਂ  ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸੀ)  ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲਈ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਦੂਜੀ ਤਰਫ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਹਨ । ਕਈ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੇ  ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ।
ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀ
ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀ ਪੰਥ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬਿਆਸ ਦੇ ਕਸਬੇ ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾਮਧਾਰੀ ਦੇ ਵਾਂਗ, ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀ  ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਪੰਥ ਹਨ।
ਦੇਵ ਸਮਾਜੀ
ਦੇਵ ਸਮਾਜੀ (ਬਰਾਹਮੋ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਟਹਿਣੀ) ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ  ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਮੋਗਾ 'ਚ  ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੈਤਿਕ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਤੌਰ ਤੇ  ਦੇਵ ਸਮਾਜੀ ਨੇ ਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਸਮਾਜੀ ਹੋਰਨਾਂ ਹਿੰਦੁਆ  ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ 1947 ਦੀ ਵੰਡ
ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੁਆ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੰਡ(1947) ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਸਹਣਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਕਈ ਹਿੰਦੁਆ/ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਵਲ ਜਾਣਾ ਪਇਆ। ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਕੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੋਰਾਣ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਹੇਠ ਦੰਗੇਆਂ 'ਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਚਲੇ ਹੁਣ ਓਹ੍ਣਾ ਥਾਂਵਾ ਤੇ ਰਹਿਣਦੇ  ਹਨ,ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ, ਹਰਿਆਣਾ, ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ , ਅਤੇ  ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1980 ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ
ਬ੍ਲੁ ਸਟਾਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ  ਬਾਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ (ਜੋ ਸਿੱਖ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ  ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰੇਹਾ ਸੀ) ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਉਸਦੇ ਸਿੱਖ ਅੰਗ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਤਲ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਫੈਲ ਜਾਨ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਕਾੰਗ੍ਰੇਸ ਦੀ ਭੀੜ੍ਹ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇਆਂ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ  ।  3000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ  ਅਤੇ ਜਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਵੰਡ
ਅੱਜ ਪੰਜਾਬੀ  ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਕੇ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਨ੍ਯੂ ਜ਼ੇਲੈੰਡ  ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਵਰਗੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਹੈ।  ਜਲੰਧਰ,ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਰਗੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੁਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 50% ਹੋ ਚੁੱਕੀ  ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 37 % ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਲੋਗ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਖੇਤਰ 'ਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਮੁੰਬਈ, ਬੰਗਲੌਰ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਜਾਤੀ
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ  ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਰਵਾਲ, ਰਾਜਪੂਤ, ਖੱਤਰੀ, ਅਰੋੜਾ, ਭਾਟੀਆ ਅਤੇ ਸੈਣੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਚੋਂ ਆਏ ਹਨ।
ਅਨੁਮਾਨ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ  "ਜੈ ਜਗਦੀਸ਼ ਹਰੇ" ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ "ਸ਼ਰਧਾ ਰਾਮ ਫਿਲ੍ਲੌਰੀ"  ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ
ਡੀ ਡੀ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ
ਡੀ ਡੀ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ (ਮਰਾਠੀदामोदर धर्मानंद कोसंबी) (31 ਜੁਲਾਈ 1907 – 29 ਜੂਨ 1966) ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬਦਾਨ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਧਨੀ ਸਨ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਹਿਤ
right|thumb|200px|ਦਾਮੋਦਰ ਧਰਮਾਨੰਦ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ
ਡਾਕਟਰ ਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ (7 ਸਤੰਬਰ 1923) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲਕਾਰ ਸੀ । ਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਧੂ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਘਰ 7 ਸਤੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਰਸ਼ੀਦ ਨੇ 1942 ਵਿੱਚ ਮੀਆਂ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਸ਼ੀਦ ਨੇ ਸਿੰਚਾਈ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਫੇਰ ਹੋਮੋਪੈਥੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕਰ ਕੇ ਡਾਕਟਰੀ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ।ਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਥੀ ਲੀਗ ਦੇ ਪਰਚੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਰਸ਼ੀਦ ਅਨਵਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ-ਸੰਗਹ੍ਰਿ 'ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ', 'ਲੰਮੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ' ਅਤੇ 'ਯਾਦਾਂ' ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ: 1923 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਕਵੀ
ਕੁਦੋਵਾਲ
ਕੁਦੋਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਕੋਚ)
ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ( ਜਨਮ 27 ਮਾਰਚ 1964) ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖੇਡ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ। ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕੋਚ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964
ਅਨਜਾਨਾ ਅਨਜਾਨੀ
ਅਨਜਾਨਾ ਅਨਜਾਨੀ ਇੱਕ 2010 ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸਿਧਾਰਥ ਆਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਜਿਦ ਨਾਡੀਆਡਵਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਦੋ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਜਨਬੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਿਮ ਵਿਚ, ਜੋੜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਜੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਧੁਨੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਡੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਬਲਾਇੰਡ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ.
ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੋਮਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਆਨੰਦ ਨੇ ਲਿਖਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ. ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਮਤਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲੈ ਕੇ ਆਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।ਆਨੰਦ ਨੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਦਵੈਤ ਕਾਲਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ-ਲੰਬਾਈ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਟਕਥਾ ਲਿਖੀ। ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ.
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੇਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਅਤੇ ਰਫਤਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਬੱਜਟ 380 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ, ਇੱਕ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਸਫਲਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਨਜਾਨਾ ਅਨਜਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਤੇ 685 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਲਾਟ
ਅਕਾਸ਼ (ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ) ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਲਈ 12 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਪਰ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਕਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ. ਉਸ ਨੇ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ. ਉਹ ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕਿਆਰਾ ( ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ) ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਕੁਨਾਲ ( ਜਾਇਦ ਖ਼ਾਨ ) ਨੂੰ ਧੋਖਾਦੇਹੀ ਕਰਦਿਆਂ ਫੜ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਆਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਤੱਟ ਰੱਖਿਅਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਕਾਸ਼ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਟੱਕਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਆਰਾ ਪੁਲ 'ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹਸਪਤਾਲ ਛੱਡਦੇ ਹਨ. ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਆਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਬੈਂਕ ਨੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ.
ਜੋੜਾ ਹਰ ਵਾਰ ਅਸਫਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ 31 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਤੋਂ 20 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹਿ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਕਿਆਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਰੀਖ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕੁਨਾਲ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ. ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਆਕਾਸ਼ ਕਿਆਰਾ ਦੇ ਗੰਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤੈਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਆਰਾ ਦੀ ਠੰਡੇ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਤੈਰਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਕਿਆਰਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼' ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੱਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹਾਈਪੋਥਰਮਿਆ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਟ ਰੱਖਿਅਕ ਅਫਸਰ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬਚਾ ਲਿਆ ਜੋ ਪੁਲ 'ਤੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਸਨ.
ਜ਼ਮੀਨ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਆਰਾ ਦਾ ਉਦਾਸੀ ਜਾਰੀ ਹੈ. ਉਹ ਬਲੀਚ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਉਸ ਦੇ ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਕਾਸ਼ ਉਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਲ ਦੋ ਉੱਦਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਕਦੇ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਬਿਸਤਰੇ' ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ. ਕਿਆਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕੁਨਾਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਆਕਾਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕੁਨਾਲ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਮੌਕਾ ਦੇਵੇ। ਅਕਾਸ਼ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ( ਜੋਇ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ) ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 31 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸਿਧਾਰਥ ਆਨੰਦ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਸ ਬਣੇ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਣੀਆਂ ਆਮ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਸੀ. ਆਨੰਦ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਲਾਟ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ “ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ” ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਮਤਾ ਫਿਰ "ਦੋ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਜਨਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈਣ" ਬਾਰੇ ਅਸਲ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲੈ ਕੇ ਆਈ।ਆਨੰਦ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ: "ਇਹ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।"
ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਲਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਆਨੰਦ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸੀਟਕਾਮ ਫ੍ਰੈਂਡਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਦੋ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਆਰਾ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਰ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਅਤੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਰਣਬੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਬਾਰੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ।" ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਲਵਾਲੇ ਦੁਲਹਨੀਆ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ (1995) ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਇੰਟਰਵਿ In ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿਚ, ਅਨੰਦ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਟੀਚਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ “ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੋਮਾਂਸ” ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕਿ ਸੈਕਸੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹਰ ਕੋਈ ਸਕਾਰਫਜ਼ ਅਤੇ ਮਫਲਰਸ ਅਤੇ ਕੋਟ ਅਤੇ ਬੂਟ ਉੱਤੇ beਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਦਿਖਾਏ ਪੂਰੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਵੇਖੋਂਗੇ." (ਸਿਕਸ)ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਾਜਿਦ ਨਾਡੀਆਡਵਾਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ. [8]
ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਅਸਲ ਚੋਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਸਟਿੰਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਆਨੰਦ ਨੇ ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਚੋਪੜਾ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਨਡੀਆਡਵਾਲਾ ਦੀ ਮੁਝਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋਗੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਆਕਾਸ਼ ਬੈਂਕ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਿਤਾ ਨਾਲ. ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕਿਆਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ 31 ਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹੈ. ਕੁਨਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਆਰਾ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ. ਉਹ ਪੁੱਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇਗੀ. ਬਸ ਫਿਰ ਉਹ ਆ ਗਿਆ. ਇਹ ਜੋੜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਆਕਾਸ਼ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੋਟ ਵਾਲੀ ਬੀਅਰ ਦੀ ਬੋਤਲ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਆਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਪੋਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ. ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋੜਾ ਇੱਕ ਚੁੰਮੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੱਟ ਰੱਖਿਅਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਰੋਲ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਆਰਾ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2010 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਨੰਗਲ ਲੁਬਾਨਾ
ਨੰਗਲ ਲੁਬਾਨਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨੌਸ਼ਾਦ
ਨੌਸ਼ਾਦ (ਜਾਂ ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ; 25 ਦਸੰਬਰ 1919 – 5 ਮਈ 2005) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 1940 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰੀ ਸੀ ਅਤੇ 1944 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਤਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਗੀਤਕ ਕਾਮਯਾਬੀ ਸੀ। 1982 ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਦਾਦਾਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ 25 ਦਸੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵਾਹਿਦ ਅਲੀ ਸੀ ਜੋ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸੀ। ਨੌਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵੱਡੀ ਖਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਨੌਸ਼ਾਦ, ਲਖਨਊ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾ ਸ਼ਰੀਫ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਕੱਵਾਲ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਗੁਰਬਤ ਅਲੀ, ਉਸਤਾਦ ਯੂਸਫ਼ ਅਲੀ, ਉਸਤਾਦ ਬੱਬਨ ਖ਼ਾਂ ਸਾਹਿਬ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਟਾਈਪ 2
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ 'ਤੇ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਆਹਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਟਫੋਰਮਿਨ ਜਾਂ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨਸੁਲਿਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਲ 1985 30 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਲਗਭਗ 285 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ: ਦਿਲ ਦਾ ਰੋਗ, ਸਟ੍ਰੋਕ, ਡਾਇਬੈਟਿਕ ਰੈਟੀਨੋਪੈਥੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗੁਰਦੇ ਦਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਡਾਇਲਿਸਿਸ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਸੰਚਾਰ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਗ ਕੱਟਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਟਾਈਪ 1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੇਟੋਐਸੀਡੋਸਿਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਜਟਿਲਤਾ, ਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ, ਨਾਨਕੈਟੋਟਿਕ ਹਾਈਪਰੋਸਮੋਲਰ ਕੋਮਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਪੋਲੀਯੂਰੀਆ (ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ), ਪੋਲੀਡਿਪਸੀਆ (ਪਿਆਸ ਵਧਣੀ),ਪੋਲੀਫੇਗੀਆ (ਭੁੱਖ ਵਧਣੀ), ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਦਾਨ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਧੁੰਦਲੀ ਨਜ਼ਰ, ਖਾਰਸ਼, ਘੇਰੇਦਾਰ ਤੰਤੂਰੋਗ, ਵਾਰ-ਵਾਰਯੋਨੀ ਸੰਕਰਮਣ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰੁਟੀਨ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮੈਲੀਟਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨਾਨਕੈਟੋਟਿਕ ਹਾਈਪਰੋਸਮੋਲਰ ਕੋਮਾ (ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਘਟੇ ਹੋਏ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰਸ਼ੈਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ)।
ਉਲਝਣਾਂ
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਘੱਟ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਚਿਰਕਾਲੀਨ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਂਸ਼ਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗ ਦਾ ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਖ਼ਤਰਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਛ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਆਈਸੀਮਿਕ ਦਿਲ ਦਾ ਰੋਗ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ, ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਗੁਣਾ ਵੱਧਣਾ amputations, ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਦਾ ਵਧਣਾ। ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਵਧਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼, ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਅਤੇਗੁਰਦੇ ਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਲਜੇਹੀਮਰ ਰੋਗ ਅਤੇ ਨਾੜੀ ਸਬੰਧੀ ਮਨੋਰੋਗ ਵਰਗੀਆਂ ਰੋਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨਾਤਮਕ ਕਾਰਜਹੀਣਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਜੋਖਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਅਕੈਨਥੋਸਿਸ ਨਿਜਰੀਕੈਨਸ, ਨਪੁੰਸਕਤਾ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਾਗ ਲੱਗਣੀ।
ਕਾਰਨ
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼, ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਜੀਨ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪਾ, ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਉਮਰ, ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਅਨੁਵੰਸ਼ਕਤਾ ਵਰਗੇ ਕਾਰਨ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਵੀ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਿਟੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ DNA ਮੈਥਲੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:ਮੋਟਾਪਾ (ਤੀਹ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੁੰਜ ਸੂਚਕਾਂਕ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ), ਸਰੀਰਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਮਾੜੀ ਖੁਰਾਕ, ਤਣਾਓ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਰਬੀ ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਜਾਪਾਨੀ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 30% ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 60-80% ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੀਮਾ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਤ ਟਾਪੂਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ 100% ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੋਟੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਮਰ–ਕੁਲ੍ਹ ਅਨੁਪਾਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਹਾਰ ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਡ੍ਰਿੰਕਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ ਵਧਿਆ ਜੋਖਮ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ ਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸ ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਜ਼ੋਖਿਮ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਅਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਏਕਲਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ ਜ਼ੋਖਿਮ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਫੈਦ ਚਾਵਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜ਼ੋਖਿਮ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। 7% ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਸਰਤ ਦੀ ਕਮੀ ਵੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਵੰਸ਼ਕਤਾ
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜੀਨਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੁੜਵਾ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਹੋਣ ਦਾ 90% ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਗੈਰ-ਸਮਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 25-50% ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, 36 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਜਿਹੇ ਜੀਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਜੋ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਨਸ ਇੱਕਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋਗ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅਨੁਵਾਂਸ਼ਿਕ ਤੱਤ ਦੇ ਰੋਗ 10% ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ TCF7L2 ਅਲੈਲੇ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ 1.5 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਜੈਨੇਟਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਟਾ ਸੈਲ ਕਾਰਜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਮਾਮਲੇ ਹਨ ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਜੀਨ ਦੀ ਅਨਿਯਮਿਤਤਾ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ (ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਮੋਨੋਜੈਨਿਕ ਰੂਪ ਜਾਂ "ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ (ਮੋਡੀ), ਡੋਨਹਿਊ ਸਿੰਡ੍ਰੋਮ, ਅਤੇ ਰੇਬਸਨ-ਮੈਂਡੇਨਹਾੱਲ ਸਿੰਡ੍ਰੋਮ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨਾਲ ਜਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 1–5 % ਤੱਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਕਿਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀਟਾ ਸੈਲਾਂ ਤੋਂ ਨਾਕਾਫੀ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ, ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਦੇ ਊਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਸਤਰਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਇਨਸੁਲਿਨ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੇ ਰਿਸਾਵ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਦੀ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਗਰ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਬਨਾਮ ਬੇਟਾ ਸੈਲ ਦੀ ਕਾਰਜਹੀਣਤਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੁ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਰਿਸਾਵ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਖ਼ਰਾਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਰਿਸਾਵ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਚਰਬੀ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਇਨਕ੍ਰੇਟਿਨ ਦੀ ਕਮੀ, ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਗਲੂਕਾਗੋਨ ਦਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰ, ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਧਣਾ ਅਤੇ, ਕੇਂਦਰੀ ਤੰਤਰਿਕਾ ਤੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਣਉਚਿਤ ਨਿਯੰਤਰਣ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਲਈ ਪਾਚਨ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੇ ਬੇਟਾ ਸੈਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਰਿਸਾਵ ਦੀ ਕਮੀ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਪਛਾਣ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ (ਟਾਈਪ 1 ਅਤੇ ਟਾਈਪ 2 ਦੋਵੇਂ) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਲੱਛਣਾਂ ਸਹਿਤ ਸਿੰਗਲ ਵਧੀ ਹੋਈ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਰੀਡਿੰਗ ਦੇ ਵਧਣ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਵਧੇ ਮੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਸਹਿਤ 11.1 mmol/l (200 mg/dL) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਬਲੱਡ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਜਾਂ 6.5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲਾਈਕੇਟਿਡ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ (HbA1c) ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਅਮੇਰੀਕਨ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ (ADA), ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (IDF), ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਫਾੱਰ ਸਟੱਡੀ ਆੱਫ਼ ਡਾਇਬਟੀਜ਼(EASD) ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਸਹਿਤ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਹਿਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਿਫਾਰਿਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ HbA1c ਦੀ ਸੀਮਾ ≥6.5% ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਫਾਰਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ >11.1 mmol/l (>200 mg/dl) ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਪੀੜਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਸੀਮਾ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਟੈਸਟ, ਫਾਸਟਿੰਗ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਜਾਂ HbA1c ਅਤੇ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰੇਟੀਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਜਾਂ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਟੈਸਟ ਤੇ ਤਰਜ਼ੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। HbA1c ਦੇ ਲਾਭ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਫਾਸਟਿੰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਇੱਕ ਹਾਨੀ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੈਸਟ ਬਲੱਡ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ 20% ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ (ਸ਼ੂਗਰ) ਹੈ।
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮੈਲੀਟਸ ਟਾਈਪ 2 ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮੈਲੀਟਸ ਟਾਈਪ 1 ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਚਕ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਿੱਚ ਆਈਲੈਟ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮੈਲੀਟਸ ਜੋ ਕਿ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਟਾਈਪ 1 ਅਤੇ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰੋਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਟੈਸਟ ਟਾਈਪ 1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ C-ਪੇਪਟਾਈਡ ਸਤਰ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਕਰੀਨਿੰਗ
ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸੰਗਠਨ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਿਕ ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰੇਗਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਰੋਕਥਾਮ ਸੇਵਾ ਕਾਰਜ ਬਲ ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਲੱਛਣ ਰਹਿਤ ਵਿਅਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ 135/80 mmHg ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘੱਟ ਹੈ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਿਫਾਂਰਿਸ਼ ਲਈ ਨਾਕਾਫੀ ਜਾਂ ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੂਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਡਿਗਰੀ ਸੰਬੰਧ ਵਾਲੀ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ, ਕੁਝ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸਪੈਨਿਕ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ, ਅਮਰੀਕੀ, ਅਤੇ ਮੂਲ-ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਸੰਬੰਧੀ ਡਾਇਬਟੀਜ਼,ਪੋਲੀਸਿਸਟਿਕ ਓਵਰੀ ਸਿੰਡ੍ਰੋਮ, ਪਾਚਨ ਸਿੰਡ੍ਰੋਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਰ, ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।
ਰੋਕਥਾਮ
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਹੀ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ ਦੁਆਰਾ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਰੋਕੀ ਜਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਉਪਾਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਖਿਮ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਸਰਤ ਦੇ ਲਾਭ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਰ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰ ਘਟਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਆਹਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇੱਕਲਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਹਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਵਾਲੇ ਡ੍ਰਿੰਕਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸੀਮਿਤ ਕਰਕੇ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਸਹਿਣਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਕਸਰਤ, ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਮੈਟਫੋਰਮਿਨ ਜਾਂ ਏਕਰਬੋਸ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਵਧਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਵ ਮੈਟਫੋਰਮਿਨ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਹੋਰ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਖਿਮ ਦੇ ਕਾਰਕ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਰੇਂਜ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਬਣਾਏ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜਾਂਚ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬਲੱਡ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦਾ ਸਵੈ-ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਵੈ-ਨਿਰੀਖਣ ਦਾ ਲਾਭ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹਜਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸੁਲਿਨ ਬਹੁ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਦਿਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਜ਼ੋਖਿਮ ਕਾਰਕ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ, ਹਾਈ ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ, ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਐਲਬੂਮਿਨਿਊਰੀਆ, ਦਾ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੇ ਉਪਾਅ (130/80 mmHg ਤੋਂ ਘੱਟ) ਨਾਲ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੇ ਉਪਾਅ (140-160/85-100 mmHg ਤੋਂ ਘੱਟ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਟਰੋਕ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ (HbA1C<6%) ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਨਕ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਘੱਟ (HbA1C of 7-7.9%) ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ ਜਾਪਦਾ। ਇਲਾਜ ਦਾ ਟੀਚਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ HbA1C ਦਾ 7% ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਤੇਜੀ ਨੂੰ 6.7 mmol/L (120 mg/dL) ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਕੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਾਇਪੋਗਲਾਇਸੀਮਿਆ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਤੇਨੇਤਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ।
ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ
ਸਹੀ ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਡਾਇਬੈਟਿਕ (ਸ਼ੂਗਰ) ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਹਨ ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਐਰੋਬਿਕ ਕਸਰਤ HbA1C ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਤਾ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਡਾਇਬੈਟਿਕ ਆਹਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਉਪਲਬਧੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ ਘੱਟ ਗਲਾਈਸੀਮਿਕ ਇੰਡੈਕਸ ਆਹਾਰ ਨੂੰ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਚਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਸਤਰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਲਕੀ ਸ਼ੂਗਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ, ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਦਵਾਈਆਂ
ਐਂਟੀ-ਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਮੈਟਾਫੋਰਮਿਨ ਪਹਿਲੇ ਉਪਚਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਣ ਦਾ ਸਮੱਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਮੈਟਾਫੋਰਮਿਨ ਕਾਫੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਮੌਖਿਕ ਏਜੰਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ: ਸਲਫੋਨੀਲਿਊਰੀਅਸ, ਨਾਨਸਲਫੋਨੀਲਿਊਰੀਅ ਸੈਕਰੇਟਾਗੋਜਿਅਸ, ਅਲਫਾ ਗਲੂਕੋਸੀਡੇਜ਼ ਇਨਹਿਬਟਰਸ, ਥਿਆਜ਼ੋਲਿਡਾਈਨਡਾਇਓਨੈਸ, ਗਲੂਕਾਗੋਨ-ਜਿਵੇਂ ਪੇਪਟਾਈਡ-1 ਐਨਾਲਾੱਗ, ਅਤੇ ਡਾਈਪਟਾਇਡਿਅਲ ਪੈਪਟੀਡੇਸ-4 ਇਨਹਿਬਟਰ। ਗੁਰਦੇ ਜਾਂ ਜਿਗਰ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਟਾਫੋਰਮਿਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੌਖਿਕ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਜਾਂ ਇਕੱਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦੀਰਘਕਾਲੀਨ ਘੋਲ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਖਿਕ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਖੁਰਾਕਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ ਵਧਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਸਤਰ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ)। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਵਾਲਾ ਇਨਸੁਲਿਨ ਨਾਕਾਫੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇਨਸੁਲਿਨ ਲੈਣ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਸੁਲਿਨ, ਗਰੈਜਾਈਨ ਅਤੇ ਡੇਟੀਮਿਰ, ਨਿਊਟਰਲ ਪੋਟਾਮਾਈਨ ਹੇਜਡੋਰਨ (NPH) ਇਨਸੁਲਿਨ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ ਪਰੰਤੂ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, 2010 ਨੂੰ, ਇਹ ਲਾਗਤ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਚੋਣ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰਜਰੀ
ਮੋਟੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਸਤਰ ਸਧਾਰਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਅਲਪਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਜ਼ੋਖਿਮ 1% ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰਜਰੀ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ ਇੰਡੈਕਸ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਿਫਾਰਿਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿਕਲਪ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਵਿਆਪਕਤਾ
[[File:Diabetes world map - 2000.svg|thumb|250px|ਸਾਲ 2000 (ਪ੍ਰਤੀ 1000 ਨਿਵਾਸੀ) ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਤਰ ਤੇ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਔਸਤ 2.8% ਸੀ।
{{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|≤ 7.5}} {{legend|#fff200|7.5–15}} {{legend|#ffdc00|15–22.5}} {{legend|#ffc600|22.5–30}} {{legend|#ffb000|30–37.5}} {{legend|#ff9a00|37.5–45}}
{{legend|#ff8400|45–52.5}} {{legend|#ff6e00|52.5–60}} {{legend|#ff5800|60–67.5}} {{legend|#ff4200|67.5–75}} {{legend|#ff2c00|75–82.5}} {{legend|#cb0000|≥ 82.5}} ]] ਵਿਸ਼ਵ ਸਤਰ ਤੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ 90% ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 285 ਮੀਲੀਅਨ ਲੋਕ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 6% ਵਿਅਸਕ ਜਨਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਅਧੀਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੀਪਵਾਸੀ, ਲਾਤੀਨੀ, ਅਤੇ ਮੂਲ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤਾਂ। ਇਹ ਕੁਝ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਅਸਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਗ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਮੋਟਾਪਾ ਦਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਹੁਣ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਟਾਈਪ 1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਡਾਇਬਟੀਜ਼ 1500 BCE ਵਿੱਚ “ਪਿਸ਼ਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਉਣਾ” ਦੱਸਦੀ ਹੋਈ ਮਿਸਰ ਦੇ ਹਸਤਲੇਖ ਵਿੱਚ c. ਦੱਸੇ ਪਹਿਲੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਣਿਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਟਾਈਪ 1 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰੋਗ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ “ਮਧੂਮੇਹ” ਜਾਂ “ਸ਼ਹਿਦ ਵਰਗੇ ਪਿਸ਼ਾਬ” ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਸ਼ਬਦ “ਡਾਇਬਟੀਜ਼: ਜਾਂ ‘ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਣਾ” ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਅਪੋਲੋਨੀਅਸ ਆਫ਼ ਮੈਮਫਿਸ ਦੁਆਰਾ 230 BCE ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਗੈਲਨ ਨੇ ਰੋਮਨ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਰੋਗ ਦੁਰਲੱਭ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਮਾਮਲੇ ਦੇਖੇ।
400-500 AD AD ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਚਰਕ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟਾਈਪ 1 ਅਤੇ ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਿਆ, ਟਾਈਪ 1 ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਟਾਈਪ 2 ਨੂੰ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਬਦ “ਮੈਲੀਟਸ” ਜਾਂ “ਸ਼ਹਿਦ ਤੋਂ” ਬ੍ਰਿਟਨ ਜੋਹਨ ਰੋਲੋ ਦੁਆਰਾ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਇੰਸਪੀਡਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ 1700s ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆਂ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਲਗਾਤਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੈ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਰੀ ਇਲਾਜ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਰੈਡ੍ਰਿਕ ਬੈਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਬੈਸਟ ਨੇ ਸਾਲ 1921 ਅਤੇ 1922 ਵਿੱਚ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਸਾਲ 1940s ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ NPH ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Aging-associated diseases ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Diabetes ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Medical conditions related to obesity
ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ
thumb|1928 ਤੋਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਲਈ FLIT ਮੈਨੂਅਲ ਸਪਰੇ ਪੰਪ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Insecticide) ਇੱਕ ਕੀੜੇਮਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ovicides ਅਤੇ larvicides ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੀੜੇ ਆਂਡੇ ਅਤੇ ਲਾਰਵਾਈ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਦਵਾਈ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਭੋਜਨ ਚੇਨ ਦੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਸਿਸਟਮਿਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਜਾਂ ਅਸਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੰਟੈਕਟ (ਸੰਪਰਕ) ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਜੋ ਪੌਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਦਮ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਕਾਇਆ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ: 1. ਕੁਦਰਤੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਕੋਟੀਨ, ਪਾਈਰੇਥ੍ਰਮ ਅਤੇ ਨੀਮ ਕੱਢੇ, ਪੌਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀੜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। 2. ਅਨਾਜਿਕ (ਗੈਰ- ਜੈਵਿਕ) ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਜੋ ਕਿ ਧਾਤੂ ਹਨ। 3. ਜੈਵਿਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਜੋ ਜੈਵਿਕ ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹਨ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਸੰਪਰਕ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਆਕਰਸ਼ਕ ਤਸ਼ੱਦਦ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਕੀੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਲ਼ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਐਂਟੀ ਕਾਲੋਨੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ, ਗੈਰ-ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ (repellents) ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰ
ਸਿਸਟਮਿਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਪੂਰੇ ਪਲਾਂਟ ਵਿੱਚ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੀੜੇ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਨਿਕ ਪੌਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਪੌਦੇ-ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਦਾਰਥ (PIP) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਇੱਕ ਜੀਨ ਜੋ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਬੈਕਟੀਸ ਥਰੂਰਿੰਗਜਿਸ ਬਾਇਓਕਾਈਡਲ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲਈ ਕੋਡ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਕੀੜੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।