cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਜੰਗ
ਚੀਨੀ ਕੂਟਨੀਤੀ
ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਊ ਸ਼ਾਕ, ਝੋਊ ਇਨਲਾਈ, ਨਿਲ ਬਿਆਊ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਿਊ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ। ਪੀਐਲਏ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਜਨਰਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੈਨਿਕ ਦਸਤਿਆਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਕ ਆਰਥਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵੰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯਾਲੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕੋਰੀਅਨ ਯੁੱਧ (1950-53) ਲੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੈਨਿਕ ਅਗਵਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੁਫ਼ੀਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੋਈ ਭਿਣਕ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਕਿਸ ਚਾਲਾਕੀ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਚਾਲਾਂ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਚੀਨ ਨੇ ਕਿਉਮੋਏ ਅਤੇ ਮਸ਼ਤੂ ਉੱਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵਰਸੋਵਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਾਇਵਾਨ ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਵੇਗਾ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਟਾਸ ਵੀ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਮਾਓ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਮਿਸਾਇਲ ਸੰਕਟ ਦੀ ਯਾਦ ਦੁਆ ਕੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। 8 ਦਸੰਬਰ, 1962 ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਨਾਰਥ ਈਸਟ ਫਰੰਟੀਅਰ ਏਜੰਸੀ (ਨੇਫਾ) ਅਰਥਾਤ ਅੱਜ ਦੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਥਿਤ ਥਾਗਲਾ ਰਿਜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਚੀਨੀ ਸੈਨਿਕ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਨੇਫਾ ਅਤੇ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਉਤਰਨ ਲੱਗੇ। ਪੰਜਾ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਚੀਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲਾ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਹਮਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਾਤਕ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਅਸ਼ਫ਼ਲਾ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮੇਨਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਤੁਨਕਮਿਜ਼ਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਭਗਤ ਸੀ। ਸਾਲ 1957 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਸੈਨਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਕਰਨਾ, ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀਕਰਨ ਕਰਨ ਉਸ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਦਹੁਰਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਪੰਡਤ ਨਹਿਰੂ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚੀਨ ਕਦੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਔਖੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਸ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਬੀ ਐਮ ਕੌਲ ਨੂੰ ਨਾਰਥ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਉੱਚ ਸੈਨਿਕ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਤਾਂ ਸਨ ਪਰ ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਮੇਨਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਬੈੱਡ ਤੋਂ ਯੁੱਧ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਐਮਜੇ ਦੇਸਾਈ, ਖੁਫ਼ੀਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੀਐਨ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਐਚਐਸ ਸਰੀਨ ਜੇਕਰ ਉਹ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਖੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਭਰੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧ
227
227 (22 ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸਾਨ ਮੀਗੇਲ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਖ਼ੇਰੇਸ ਦੇ ਲਾ ਫ਼ਰੌਂਤੇਰਾ)
ਸਾਨ ਮੀਗੁਏਲ ਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: Iglesia de San Miguel) ਜੇਰੇਜ਼ ਦੇ ਲਾ ਫ੍ਰੋਂਤੇਰਾ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 1931 ਈ. ਵਿੱਚ ਬਿਏਨ ਦੇ ਇੰਤਰੇਸ ਕੁਲਤੂਰਲ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਨਵਦੀਪ ਬੈਂਸ
ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ, PC MP (ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1977) ਇੱਕ  ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ  ਹੈ ਜੋ ਕਧਕਾਰੀ,ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ |
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਗਣਿਤ ਦੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਦਾ ਤਰਕਪੂਰਨ ਦਲੀਲ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਲਈ ਥਿਓਰਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਧਾਂਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤੱਥ ਹੈ। ਸਬੂਤ ਤਰਕਪੂਰਨ ਤਰਕ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਦਲੀਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਹਮੇਸਾ ਸਚਾਈ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਬੂਤ ਸ਼ਬਦ ਲਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ probare ਤੋਂ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਮੀਨ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਰਨੀ। ਹਿਸਾਬ ਸਬੂਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਨਾਨ ਜਾਂ ਭਾਰਤੀ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਥੇਲਜ਼ (624–546 ਬੀ.ਸੀ) ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਿਊਰਮਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਇਓਡੋਕਸ(408–355 ਬੀ.ਸੀ.) ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਿਓਰਮ ਦੱਸੀਆਂ ਪਰ ਉਹ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਅਰਸਤੂ (384–322 ਬੀ.ਸੀ.) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਧ ਨੂੰ ਯੂਕਲਿਡ ਨੇ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤੱਥ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਇਹ ਸਬੂਤ ਤਰਕ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਅਧਾਰ ਕੇਸ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ
n = 1
ਲਈ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੰਨ ਲਈ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਭੂਮਿਕਾ-:
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
P(n)
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ1872 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਐਂਟੀਕ -ਅਰੀਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਜੇਮਜ ਬਰਗਸ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਰਤਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ, ਕਲਾ, ਮਿੱਥਾਂ, ਦਿਨ, ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਆਰ.ਸਿ.ਟੈਪਲ ਦਾ ਜੀਵਨ :
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
P(n+1)
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 15 ਅਕਤੂਬਰ, 1850 ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਰਿਚਰਡ ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਵਿਦਿਆਂ ਅਤੇ ਨੋਕਰੀ:
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: ਸਾਰੀ ਪੂਰਣ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਜੋ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਟ੍ਰਿਨਟੀ ਹਾਲ ਕੈਂਮਬ੍ਰਿਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ | ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ| 1871 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ 38 ਸਾਲ ਡੋਗਰਾ ਤੇ ਫਸਟ ਗੋਰਖਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ | 1887 ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ | 1891 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਜ਼ਟਿਡ ਹੋਇਆ ਤੇ 1897 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੈਂਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਬਣ ਗਿਆ|
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
2n + 1
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਪ੍ਬੰਧਕਿ ਪੇੇਸ਼ਾ :
ਹੈਰੋ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਟੈਂਰੇਟੀ ਹਾਲ ਕੈਂਬਰਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ 1877 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ।1879 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਮੇਜੀਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਇੱਥੇ ਉਸਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।ਟੈਂਪਲ 1891 ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਮਿਉਸੀਪਿਲਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੇਂਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1895 ਤੋਂ 1904 ਤੱਕ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦਾ ਚੀਫ ਕਮੀਸ਼ਨਰ ਰਿਹਾ ।
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਹਨ ਟਾਂਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ-:
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਤਾਂ ਨਿੱਠ ਕੇ ਜੁੜ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਫਲੋਰਾ, ਐਨੀ ਸਟੀਲ, ਚਾਰਲਸ ਸਵਿਨਰਟਨ, ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੋਕ ਟੈਂਪਲ, ਸੀ ਐਫ਼ ਉਸਬਰੋਨ ਮੈਕਲਾਊਡ ਵਰਗੇ ਅਫ਼ਸਰ ਤੇ ਪਾਦਰੀ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਫਲੋਰਾ ਐਨੀ ਸਟੀਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਟੇਲਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ' ਚਾਰਲਸ ਸਵਿਨਰਟਨ ਦੀ' ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਟੇਲਜ਼ ਫਰਾਮ ਪੰਜਾਬ' ਅਤੇ 'ਪੰਜਾਬ ਹੀਰੋ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ',ਸੀ.ਐੱਫ਼ ਉਸਬਰੋਨ 'ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਰਕਸ ਐੱਡ ਪ੍ਰੋਵਰਬਜ਼(1905) ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਾ਼ਸਤਰੀਆ ਵਿਚੋ ਆਰ.ਸੀ.ਟੈਪਲ ਦਾ ਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚੇਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ  ਕਥਾਵਾਂ  ਦਾ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ "ਇਤਿਹਾਸਕ " ਦਿਸ਼ਟੀ  ਤੋਂ  ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਰ ਸੀ ਟੈਂਪਲ  ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ  ਦੇ ਲੋਕਧਾਰਾ  ਉਪਰ ਹੋ  ਰਹੇ  ਕੰਮ  ਤੋਂ  ਵਾਕਿਫ  ਸੀ।  ਉਸ  ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ  ਲੋਕਧਾਰਾ  ਸ਼ਾਸਤਰੀ  ਦੇ  ਪਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਬੂਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ  ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਉਸ  ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰਾ  ਵਿਸ਼ਵ ਅਮਰੀਕਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ  ਦਾ ਇਕ ਸਿੱਟਾ  ਇਹ  ਸੀ ਕਿ  ਕਾਵਿ ਕਥਾ ਨੂੰ  ਵਧੇਰੇ  ਸੁਚੇਤ  ਪੱਧਰ ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਕਰਵਈ ਨਾਲ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ  ਵੀ।
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
,
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ-:
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਦਿਆਂ ਹੀ ਆਰ. ਸੀ. ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸੰਬੰਧੀ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਪਲ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੁਕਵੇਂ ਮੰਤਵ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ, ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ, ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
2n + 1 = 2(1) + 1 = 3
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ-:
ਲੋਕਧਾਰਾ ਟੈਂਪਲ ਦਾ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਰ ਉਹ ਗੱਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।ਉਹ ਇਝ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਿਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਫੋਕਲੋਰ ਜੁਬਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਆਫ਼ ਦਾ ਫੋਕਲੋਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ 20 ਸਤੰਬਰ 1928 ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ " ਜੇਕਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਿਊਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ " ।
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
, ਅਤੇ
3
ਪੰਜਾਬੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ
ਪੰਜਾਬੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ- ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ
ਹਰਾ ਇਨਕਲਾਬ
ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਜਾਂ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਭਾਵ (1940 ਤੋਂ 1960 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਤਰੱਕੀ, ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਸੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਰੰਭ ਨੌਰਮਨ ਬੋਰਲੌਗ ਦੁਆਰਾ (ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਮਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੋਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੀਆਂ ਉਨਤ ਕਿਸਮਾਂ, ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ, ਬਨਾਉਟੀ ਖਾਧ ਅਤੇ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1968ਈ. ਵਿੱਚ ਵਿਲਿਅਮ ਗੋਡ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਗਾਇਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੰਪਾਦਨ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਰਿਚਰਡ ਕਾਰਨੈਕ ਟੈਂਪਲ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ-:
ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਥਾ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੱਟ ਜ਼ਰੂਰ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਕਾਰਨ  ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਲੇ ਹੋਣ ਜਾ ਵਿਆਹ ਸਾਦੀਆਂ, ਇਕੱਠ ਜਾ ਤਿਉਹਾਰ ਉੱਥੇ ਜ਼ਰੂਰ ਭੰਡ ਮਰਾਸੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਜਾਨਾ ਕਿਵੇਂ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾਉਣਾ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾ ਬੈਠਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਕਿੱਸੇ, ਗੀਤ, ਸਵਾਂਗ, ਲੋਕ-ਗਾਥਾ, ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
ਆਰ. ਸੀ. ਟੈਪਲ ਦਾ ਕੰਮ-:
ਆਰ ਸੀ ਟੈਂਪਲ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ, ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣਾ ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਹ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਾ ਫਿਰ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੰਮ ਉਹਨਾਂ ਟਾਈਮ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਜਿਹਨਾਂ ਚਿਰ ਉਹ ਆਪ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ-:
1.ਮੂਲ ਲਿਖਤਾਂ
2.ਸੰਪਾਦਨਾ
3. ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ
4.ਮੁਲਾਂਕਣ
5.ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਥਨ
6. ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ
ਲੋਕ ਕਥਾ
ਟੈਪਲ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।"ਦੀ ਲਿਜੈੈਡ ਆਫ ਦੀ ਪੰਜਾਬ " ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਛਪਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ"ਓਲਡ ਡਕਨ ਡੇਜ" ,"ਇੰਡੀਅਨ ਫੇਅਰੀ ਟੇਲਜ", ਫੋਕ ਟੇਲਜ ਆਫ ਬੈੈਂਗਾਲ",ਅਤੇ "ਵਾਈਡ ਅਨੇਕ ਸਟੋਰੀਜ ਦੀਆਂ  120 ਕਥਾਵਾਂ  ਨਾਲ  ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਵਿਨਟਰਨ ਵਲੋਂ 'ਰਾਜਾ   ਰਸਾਲੂ' ਦੀ ਦਾਤ ਕਥਾ ਛਾਪੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ  ਵੀ  ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ  ਨਹੀਂ  ਸੀ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਟੈਂਪਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ  ਤੁਲਨਾ  ਦਾ ਆਧਾਰ  ਰੂਲੜੀਆਂ ਹਨ।ਰੂੜੀਆਂ  ਦੇ ਆਧਾਰ  ਤੇ  ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ  ਅਜ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਹੈ।ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ  ਪੰਜਾਬ  ਦੀਆਂ  ਕਥਾਵਾਂ, ਭਾਰਤੀ  ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ  ਨਜ਼ਰ  ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋੋਕ ਕਥਾ ਤੇ ਕਾਾਵਿ  ਕਥਾ ਦੋੋਨੋ  ਲਿਖਤ ਰੂੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ  ਹੁੁੰਦੀਆ। ਇਥੇ  ਯਾਦਾਂ ਸਤ ਉਪਰ ਹੀ ਵਿਸਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਗਾਾਇਕ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਆਮ ਹੀ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਦੀ ਹੈ । ਦੋ ਕਥਾਕਾਰਾ ਵੱੱਲੋ ਕਹੀ ਇਕੋ ਕਥਾ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋ ਵਖ ਵਖ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂੂਪ ਲੈਦੀ ਹੈ।ਟੈਂਪਲ ਲੋਕ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਚਿਤਰਣ ਜਾਁ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ  ਮਾਤਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਟੈਂਪਲ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦਾ ਇਹ ਗੁਣ ਹੈ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ  ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿਚ ਦਾਾਖਲ ਕਰਵਾਉਣ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਹਨ
ਆਰ . ਸੀ.ਟੈਪਲ ਦਾ ਲੋਕਯਾਨ ਸ਼ਾਸਤਰ-:
ਆਰ ਸੀ. ਟੈਂਪਲ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ118 ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਤੂੰ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ 58ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ। ਲੀਜੰਡ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਜਿਲਦ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਸਲਿੱਪਾ ਮਿਲੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਹਨ-:
1.ਦਾ ਲੀਜੰਡ ਆਫ਼ ਹਰੀ ਚੰਦ
2.ਦਾ ਲੀਜੰਡ ਆਫ਼ ਸਪਸ਼ਤਬਰੇਜ਼
3.ਸਰਵਰ ਐਂਡ ਨੀਰ
4. ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੰਤ
1.1ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀ-:
ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਇੰਨੀ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਡਿਤਾਂ ਉਤੇ ਅਟੱਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂੰ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਨਜੂਮੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੜਕੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ ਕੁੱਲ ਨੂੰ ਦਾਗ ਲਾਵੇਗੀ।
1.2.ਸ਼ਗਨ ਅਪਸ਼ਗਨ-:
ਇਹ ਰੂੜੀ ਭਾਰਤੀ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਰੂੜੀ ਹੈ,ਤੇ ਹਰ ਕਥਾਕਾਰ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਬਾਣੀ ਇਸ ਜੁਗਤ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਨਿੱਛ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਪਸ਼ਗਨ ਸਮਝਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.3 ਵਰ ਤੇ ਸਰਾਪ-:
ਮੱਧਕਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰ ਤੇ ਸਰਾਪ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਭਾਰਤ, ਰਾਮਚਰਿਤ ਮਾਨਸ, ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰ ਤੇ ਸਰਾਪ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰ ਤੇ ਸਰਾਪ ਦਾ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਸਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇ-: ਜਦੋਂ ਬਾਸ਼ਕ ਰਾਜਾ 300ਮਿਰਗਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮਿਰਗ ਸੋਹਨ ਮਿਰਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਿਰਗਾਨੀਆਂ ਨੇ ਬੜਾ ਤਹਨਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਮਿਰਗਾਨੀਆਂ ਰਾਜਿ ਬਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਰਾਣੀ ਨਿਉਲ ਦੇਈ ਵੀ ਵਰਲਾਪ ਕਰੇ।
ਚਾਰਲਸ ਸਵਿਨਰਟਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ-:
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੰਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਮਿਰਾਸੀਆਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ, ਭੱਟਾਂ ਤੇ ਭੰਡਾ ਆਦਿ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਦਰੀ ਚਾਰਲਸ ਸਵਿਨਰਟਨ ਦਾ ਨਾ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਬੜਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪਾਦਰੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਪਾਦਰੀ ਤੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੇ ਉਸਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਉਸ ਵੱਲੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਬਾਈਬਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਤੁਲਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਚਾਰਲਸ ਪਾਦਰੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਦੇਣ-:
ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਚਾਰਲਸ ਪਾਦਰੀ, ਆਲੋਚਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤੁਰ ਫਿਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਝੋਲੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ-:
1."ਫੋਰ ਲੀਜੰਡ ਆਫ਼ ਕਿੰਗ ਰਸਾਲਖ ਆਫ਼ ਸਿਆਲਕੋਟ", ਦਾ ਫੋਕਲੋਰ ਜਨਰਲ, ਫੋਕਲੋਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲੰਡਨ1883
2."ਦਾ ਐਡਵੈਚਰਸ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਹੀਰੋ ਰਾਜਾ ਰਸਾਲੂ: ਐਡ ਅਦਰ ਫੋਕ ਟੇਲਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ1884
3.ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਟੇਲਜ਼ ਫਰਾਮ ਦਾ ਪੰਜਾਬ: ਵਿਦ ਇਲਸਟਕੇਸ਼ਨ ਬਾਏ ਨੇਟਿਵ ਹੈਡਜ਼ 1903
4. ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਟੇਲਜ਼ ਫਰਾਮ ਦਾ ਪੰਜਾਬ: ਵਿਦ ਇੰਡੀਅਨ ਨਾਈਟਸ ਐਨਟਰਟੇਨਮੈਂਟ 1908
ਫਲੌਰਾ ਐਨੀ ਸਟੀਲ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ-:
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨ  ਫਲੋਰਾ ਐਨੀ ਸਟੀਲ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਉਸਨੇ ਦੂਸਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ। ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 2ਅਪ੍ਰੈਲ 1847 ਮਡਬਰੀ ਮਾਰਦ ਹੈਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।   ਉਹ ਬੜੇ ਤੇਜ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ  ਰਹਿ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨੇੜਿਓਂ ਤੱਕਿਆ।ਉਸ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲਿਆ।ਸ਼ਟੀਲ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ, ਲਗਪਗ9 ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਉਸਨੇ ਲਿਖੇ।ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਇਤਿਹਾਸ, ਭੂਗੋਲ, ਰੀਤੀ - ਰਿਵਾਜ, ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ।ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਐਂਟੀਕੁਅਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਛਪਵਾਈਆਂ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੌੜ ਸੂਝ ਤੇ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਜਿਹੜੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਪੁਸਤਕ ਟੇਲਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 43 ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਗ ਕਥਾਨਕ ਰੂੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਟਿਲ ਕਹਾਣੀ ਕੰਮ ਧੰਦੇ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ, ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਤੱਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਟੇਲਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਸਨੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਫਲੌਰਾ ਐਨੀ ਸਟੀਲ ਦੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ-:
1.ਆਰ.ਸੀ.ਟੈਪਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ
2.ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰਤੇ
1.ਆਰ ਸੀ ਟੈਪਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਕੰਮ-:
1.ਫੋਕਲੋਰ ਇਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਤਾ ਫਲੋਰਾ ਐਨੀ ਸਟੀਲ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਟੈਂਪਲ ਨੇ ਨੋਟ ਲਿਖੇ।ਇਹ ਇੰਡੀਅਨ ਐਟੀਕੁਅਰੀਜ ਦੀ ਜਿਲਦ 9 (1880)ਪੰਨਾ ਨੰ: 205, 207, 280,302
2.ਵਾਇਡ ਅਵੇਕ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਏ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਕਸ਼ਮੀਰ ਏਲਜ਼ ਬੰਬਈ1884
2.ਫਲੋਰਾ ਐਨੀ ਸਟੀਲ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ'ਤੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ-:
1.ਟੇਲਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਟੋਲਡ ਬਾਇ ਦਾ ਪੀਪਲ, ਵਿਦ ਇਲਸਟਰੇਸ਼ਨ ਬਾਇ 1884. ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੁਸਤਕ" ਟੇਲਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬ" ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।ਇਸਦੀਆਂ43 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਥਾਨਕ ਰੂੜੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕਿੰਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ।ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇਸ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਅੰਤ12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
ਗਣਿਤਕ ਸਬੂਤ
ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ
P(1)
ਸੱਚ ਹੈ।
n
ਲਈ
2(n+1) + 1 = (2n+1) + 2
। ਜੇ
ਟਾਂਕ ਹੈ ਤਾਂ
(2n+1) + 2
ਵੀ ਟਾਂਕ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾਂ ਕਿਉਂਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟਾਂਕ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ
2
ਜੋੜਣ ਨਾਲ ਟਾਂਕ ਸੰਖਿਆ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ
ਸੱਚ ਹੈ ਜੇ
ਟਾਂਕ ਸੰਖਿਆ ਹੈ।.
ਰੂਪਾਂਤਰ ਦਾ ਢੰਗ
ਜੇ p ਹੈ ਤਾਂ q" ਹੈ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜੇ q ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ p ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂਤਰ ਦਾ ਢੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ x ਪੂਰਣ ਸੰਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ,ਜੇ x² ਜਿਸਤ ਸੰਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ x'' ਵੀ ਜਿਸਤ ਹੈ।
ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਉੱਪਲ
ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਉੱਪਲ  ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਡਿਉਸਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਗੀਤ 'ਤੇਰਾ ਤੇ ਮੇਰਾ, ਰਾਝਣਾ, ਮੰਨ ਜਾ ਵੇ, ਸਾਈਆਂ ਵੇ, 3 ਬਹਾਦੁਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ। ਇਸਨੇ 1988 ਵਿਚ  ਐਮਬੀਏ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਡੂੰਘਾ ਜਨੂੰਨ ਸੀ।
ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਉੱਪਲ ਨੇ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਸੀਜ਼ਨ 9 ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਬੇਗੋਵਾਲ
ਬੇਗੋਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮੁਨਾਵਰ ਸੁਲਤਾਨਾ
ਮੁਨਾਵਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (8 ਨਵੰਬਰ 1924 – 15 ਸਤੰਬਰ 2007) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਸਵਰਨਲਤਾ ਅਤੇ ਰਾਗਿਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, 1940 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਦੀਆਂ "ਪ੍ਰਸਿੱਧ" ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੇ ਮਾੜੇ ਸਲੂਕ ਨੂੰ ਸਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ "ਉਸਦੇ ਗਲਤ ਪਤੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ"।
ਉਹ ਮਜ਼ਹਰ ਖਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ (1945) ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਅਭਿਨੇਤਾ-ਨਿਰਮਾਤਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਜ਼ਹਰ ਖਾਨ ਦੀ ਖੋਜ, ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਈ, 1949 ਤੱਕ ਸੁਰੱਈਆ ਅਤੇ ਨਰਗਿਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ, ਮੋਤੀ ਲਾਲ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ, ਮਹੀਪਾਲ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ, ਦਰਦ (1947), ਇਲਾਨ (1947) <i id="mwKg">ਕਨੀਜ਼</i> (1947), ਅਤੇ ਬਾਬੁਲ (1950) ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ ਸਮਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਮਕਾਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਯੁਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਡਾ.ਤੇਜਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਕਾਲ ਨੇ20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇਅੰਤਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਫੈਲੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਆਤੰਕ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉੱਪਰੰਤ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਸਰਬਵਿਆਪਕ, ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਗਿਆਨੀ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਦੇ ਵਿਉਂਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬੋਲਬਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੀਜੀ ਦੁਨੀਆਾਂ ਦੀਆਂ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਸਮਰਪਣ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਰਵਿੰਦਰ ਭੰਭਾਲ ਨੇ ਕਾਮੁਕਤਾ ਅਤੇਦੇਹ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸੁਰ ਨਾ ਮੰਨਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਮੁਕ ਦਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਡਾ.ਜਗਦੀਸ਼ ਕੋਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ-ਨਾਇਕ ਦੀ ਟੁਟਦੀ ਮਿੱਥ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਵਿਧਾ ਸਹਿਕਦੀ ਪਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਛਪ ਰਹੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹਿਤ ਲਿਖੀਆਂ ਲਿਖਵਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮਕਾਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਵਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਲੈ ਕੇ ਹਾਜਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਇਸ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ-ਮਰਦ ਦੇ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਚੁਕੀ ਹਉਮੈ,ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹਪਣ ਵਾਲੀ ਟੱਕਰ, ਕਾਮ ਤੇ ਦੇਹ ਲਈ ਬਣਦੇ ਬਿਣਸਦੇ ਇਸ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪਰਿਣਾਮ ਵੀ ਨਾਰੀ ਵਾਦੀ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣੋਂ ਨਾ ਰਹ ਸਕੇ।ਪਾਲ ਕੋਰ, ਮਨਜੀਤ ਟਿਵਾਣਾ, ਮਨਜੀਤ ਪਾਲ ਦੀਆਂ ਇਸ ਦੋਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਜਸਵੰਤ ਦੀਦ, ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ ਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਕੇਂ ਆਦਿ ਲਈ ਮਨੂੱਖੀ ਵਜੂਦ ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਨਿਆਸਰਾ ਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨੀਝ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਲਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਇਜ਼ਹਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਘੱਟ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਿਦਦੀ ਪ੍ਰਥਮ ਪਛਾਣ ਮਰਦ-ਅੋਰਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚਲੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਅਨਿਸ਼ਚਤਾ ਤੇ ਤਲਖੀ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,`ਕਾਨੀ ਤੇ ਸਤਵੰਤੀ` ਵਰਗੀਆਂ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਖਰੂ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।ਵਿਰਿਆਮ ਸੰਧੂ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਭੱਲ ਬਣੀ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ `ਭੱਜੀਆ ਬਾਹੀ` ਤੇ ਚੋਥੀ ਕੁਟ`ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਨ।ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਤੰਕ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆ `ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਵੀ` ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਜਿਦਰ ਦੀਆਂ` ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੌ ਜਾਵੀ` ਜਹੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੇ ਅਵਤਾਰ ਬਿਲਿੰਗ ਦਾ ਨਿਰੰਜਣ ਮਿਸ਼ਾਲਚੀ` ਵਰਗਾ ਨਾਵਲ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਇਸ ਕੋਟੀ ਵਿੱਚ ਆ ਸਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨਾ ਗੁਣ ਨਾ ਗਿਣਤੀ ਪੱਖੋਂ ਕਾਵਿ ਤੇ ਗਲਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲੁਆ ਸਕਿਆ ਹੈ।ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੇ ਵਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਵੀ ਤੇ ਗਲਪਕਾਰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੇ ਵਹਿਸ਼ਤ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸਨ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿਸੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਿਆ ਇਹ ਨਜ਼ਰ ਆਉਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਸਾਖੀਆਂ, ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ, ਪੋਥੀਆਂ,ੳਨੁਵਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦੀ, ਸਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਤਕ ਵੰਨਗੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਦੀ,ਪੁਨਰ ਜਾਗਰਣ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਬਣਦੀ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਾਰਤਕਾਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤਕ ਪਹੁਚਦੀ ਹੈ।ਜੀਵਨੀ,ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ,ਲੇਖ, ਸਫਰਨਾਮਾ, ਰੇਖਾ -ਚਿੱਤਰ ਡਾਇਰੀ, ਸੰਸਕਰਣ, ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ,ਮਿਡਲ ਵਰਗੇ ਵਾਰਤਕ ਰੂਪ ਅੱਜ ਸਾਹਿੱਤ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਚਿਤਰਪੱਟ `ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ।ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ੳਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਆਹਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਪਛਾਣਯੋਗ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ।ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾਰ ਹਨ। ਮੀਡੀਏ ਦੀ ਆਮਦ ਅਤੇ ਇਨਫਾਰਮੇਸ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਪਸਾਰ ਨੇ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੇ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਜੌਹਲ (ਜਲੰਧਰ)
ਜੌਹਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
੨੨੮
228 (22 ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਈਵਸਡ੍ਰੌਪਿੰਗ
ਈਵਸਡ੍ਰੌਪਿੰਗ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਚੁਪੀਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਿਜੀ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਕਿਰਿਆ ਈਵਸਡ੍ਰੌਪ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਈਵਸਡ੍ਰੌਪਰ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਬੰਧਤ ਨਾਮ ਈਵਸਡ੍ਰੌਪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਹੈਨਰੀ ਅੱਠਵੇਂ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੀ.ਬੀ.ਐਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ (8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2015) ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਅੱਠਵੇਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਰਾਜ਼ (30 ਜੂਨ, 2013) ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ "ਈਵੇਡਰੋਪਜ਼" ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਨੱਕੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਹੈਨਰੀ ਅੱਠਵੇਂ ਨੇ ਇਵਜ਼ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ (ਵੱਧਦੇ ਹੋਏ ਕਿਨਾਰੇ) ਹੈਮਪਟਨ ਕੋਰਟ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਅਣਚਾਹੇ ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਵਿਗਾੜ ਅਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੀਜ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਬਦਿਕ, ਕਿ ਕੰਧ ਦੇ ਕੰਨ ਸਨ।
ਤਕਨੀਕ
ਈਵਸਡ੍ਰੌਪਿੰਗ ਵੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਫੋਨ ਲਾਈਨਾਂ, ਸੈਲੂਲਰ ਨੈਟਵਰਕ, ਈਮੇਲ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਇੰਸਟੈਂਟ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵੀ.ਓ.ਆਈ.ਪੀ (VoIP) ਸੰਚਾਰ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ, ਟ੍ਰੋਜਨ ਵਰਗੇ ਸੰਕਰਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਲੁਕਣ ਲਈ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲਪ
ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ
ਵੀਨਾ ਵਰਮਾ ਯੂ ਕੇ-ਰਹਿੰਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਵਿਤਰੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ, 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ, ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਨੂਹ (2002), ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਧੀ (2009) ਸਮੇਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ, ਜੀ ਕਰਦਾਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਦੀ ਨੂਹ, ਗੁਲਬਾਨੋ, ਖਾਲੀ ਪਲਾਟ, ਸੱਚੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਸਰਦਾਰਨੀ ਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ
ਐਡਵਰਡ ਜੇਨਰ
ਐਡਵਰਡ ਜੇਨੇਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Edward Jenner), (17 ਮਈ 1749 - 26 ਜਨਵਰੀ 1823) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਚੇਚਕ ਦੇ ਟੀਕੇ ਦਾ ਖੋਜੀ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ "ਵੈਕਸੀਨ" ਅਤੇ "ਟੀਕਾਕਰਣ" ਵੇਰੀਓਲਾਨੇ ਵੈਕਸੀਨਾ (ਗਊ ਦੇ ਪੌਕਸ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇਨਰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਓ ਪੌਕਸ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਬਦ। ਉਸ ਨੇ 1796 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਰਕਸੋਲਾ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੰਬੀ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜੋ ਕਿ ਕਾਓ ਪੋਕਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚੇਚਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਚਕ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।
ਜਨੇਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਇਮੂਨੀਓਲੋਜੀ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਉਣ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਨਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਚੇਚਕਤਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵੱਧ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਲਾਗ ਵਧੇਰੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ। 1821 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਚੌਥੇ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ ਅਸਧਾਰਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਰਕਲੇ ਦਾ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਿਆਂ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜ਼ੂਲੌਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ, ਉਹ ਕੋਕੂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਸਿੱਧਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। 2002 ਵਿਚ, ਜੇਨੇਰ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 100 ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਟਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਉਹ ਵੌਟਨ-ਅੰਡਰ-ਐਜ ਅਤੇ ਸਿਰੇਂਸਟਰ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਚੇਚਕ ਲਈ ਇਨੋਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਮ ਸਿਹਤ ਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਲਈ ਚੈਨਿੰਗ ਸੌਡਬਰੀ, ਸਾਊਥ ਗਲੋਸਟਰਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਸਰਜਨ ਡੈਨੀਅਲ ਲੁਡਲੋਵ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਜਨ ਬਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ।
1770 ਵਿੱਚ, ਜੈਨਰ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਰਜਨ ਜੌਨ ਹੰਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਵਿਲੀਅਮ ਔਸਲਰ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੰਟਰ ਨੇ ਜੇਨੇਰ ਵਿਲਿਅਮ ਹਾਰਮੈ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਮੈਡੀਕਲ ਚੱਕਰਾਂ (ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਦੇ ਉਮਰ ਦੇ ਗੁਣ) ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ, "ਸੋਚੋ ਨਾ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।"
ਹੰਟਰ ਜੈਨਨਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। 1773 ਤਕ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੇ, ਜੇਨੇਰ ਬਰਕਲੇ ਵਿਖੇ ਸਮਰਪਿਤ ਥਾਂ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫੈਮਲੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਰਜਨ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਸਨੇ 1792 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਡੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਐਨਜਾਈਨਾ ਪੈਕਟਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਬਰਡਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਨਰੀ ਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ।"
ਵਿਰਾਸਤ
ਇਹ ਸੰਗਠਤ ਜਨ ਸਿਹਤ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ, ਪਰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅੰਗ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਪਜ਼ ਨਮੂਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਟਲਾਂਟਾ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੋਲੋਸਟੋਵ, ਨੋਵੋਸੀਿਬਿਰਸਸਕ ਓਬਲਾਸਟ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਾਈਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਵੈਕਟਸਰ ਦੇ ਰਾਜ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਜੇਨਨਰ ਦੀ ਵੈਕਸੀਨ ਨੇ ਇਮੂਨੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਜੇਨੇਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟੇਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧੀਨ 100 ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਟੈਨਜ਼ ਦੀ ਬੀਬੀਸੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਦਰਮਾ ਚਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜੇਨੇਰ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਨਨਰ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ 'ਦਿ ਵਾਕਿੰਗ ਡੇਡ' ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। "TS-19" ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੀ ਡੀ ਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਐਡਵਿਨ ਜੇਨਨਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨੀ
ਚਾਚੋਕੀ
ਚਾਚੋਕੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ
ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ
ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਘਟਕ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
ਨਗਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਲਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਟਰੇਖਾ (ਅਕਬ ਅਤੇ ਸਵੇਜ਼ ਖਾੜੀਆਂ ਦੇ ਤਟ ਸਮੇਤ) ਉੱਤੇ ਸਥਿੱਤ ਨਗਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ
ਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ
ਯੂਟੀਵੀ ਹੋਮ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਰਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।
ਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2008 ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ 2008 ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ 2009 ਦੇ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਂਟਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ਾਰਟ-ਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ।
ਪਲਾਟ
ਈਸ਼ਾਨ ਅਵਸਥੀ ਇੱਕ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਲੜਕਾ ਹੈ ਜੋ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੰਦਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮਾਇਆ ਅਵਸਥੀ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਯੋਹਾਨ ਅਵਸਥੀ ਇੱਕ ਹੋਣਹਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਅਥਲੀਟ ਹੈ।
ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਦੋਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ, ਨਵਾਂ ਆਰਟ ਟੀਚਰ ਰਾਮ ਸ਼ੰਕਰ ਨਿਕੁੰਭ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਨਾਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਕੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਮੀਆਂ ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਤਮਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵੀ ਨੂੰ ਦਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਸਤੇ ਮੁੰਬਈ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੁਝ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਵਸਥੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਕਿਉਂ ਭੇਜਿਆ ? ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕੁੰਭ ਵਾਪਸਿ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਕੁੰਭ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਿਸਲੈਕਸਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਡਿਸਲੇਕਸਿਆ ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਨਿਕੁੰਭ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹ ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਮਾਹਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਉਪਚਾਰਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰੇਡ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਮੁਗੋਵਾਲੀਆ
ਮੰਗੂ ਰਾਮ (14 ਜਨਵਰੀ, 1886 – 22 ਅਪਰੈਲ 1980), ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਂ ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਚੌਧਰੀ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਚਮਾਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਅਛੂਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਛੂਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਈ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਆਦਿ ਧਰਮ ਲਹਿਰ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1946 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬਾਬੂ ਮੰਗੂਰਾਮ ਮੁਗੋਵਾਲੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ, 1886 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪਿੰਡ ਮੁਗੋਵਾਲ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਹਰਨਾਮ ਦਾਸ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅਤਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਜੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਕੋਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 6 ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਮੰਗੂਰਾਮ ਪਿੰਡ ਚੂੜਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ ਮਾਹਿਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। 1909 ਵਿੱਚ ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਜਾਤ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਹੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਖਾਸ ਮਿਸ਼ਨ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਰਸਤੇ ਭਾਰਤ ਲਿਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਬੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਖਬਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਾਸੂਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਜੋ 1915 ਵਿਚ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪੰਜ ਆਗੂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿਤਾ। ਬਾਬੂ ਜੀ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਚ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਪੀਨਜ਼, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਰ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1925 ਵਿਚ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਆਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1913 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਲਈ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1925 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1926 ਨੂੰ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਧਰਮ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। 1926 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਧਰਮ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਬਾਬੂ ਮੰਗੂਰਾਮ ਜਲੰਧਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1940 ਤਕ ਰਿਹਾ। ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਦਿ ਧਰਮ ਲਹਿਰ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਵਲਗਣ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ (ਆਦਿ) ਧਰਮ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਮੁਗੋਵਾਲੀਆ
ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ
22 ਅਪਰੈਲ 1980 ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ
ਨਿਰਗੁਣ ਧਾਰਾ
ਕਬੀਰ
ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਪਾਲਣਾ ਨੀਰੂ ਨਾਮੀ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸਭ ਇਕੋ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਖ-ਵਖ ਭਾਂਡੇ ਹਨ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਜਿਥੇ 'ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾ ਸਾਹਿਬ ਏਕ' ਕਹਿ ਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੇ ਪਾੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਓੁਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਓੁੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਫੋਕੇ ਕੱਟੜਵਾਦ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ
ਜੈਮੀਸਨ ਗ੍ਰੀਨ
ਜੈਮੀਸਨ "ਜੇਮਜ਼" ਗ੍ਰੀਨ (ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ, 1948 ਵਿੱਚ) ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਲੀਡਰ ਹੈ।
ਸਰਗਰਮੀ
ਗ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮੈਡੀਕਲ ਪਹੁੰਚ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸ-ਸੈਕਸੁਅਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 'ਪਲੈਨਟਆਉਟ ਡਾਟ ਕੋਮ' ਲਈ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਾਲਮ ਲਿਖੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੂੰ ਅੱਠ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੀਕਮਿੰਗ ਏ ਵਿਜ਼ੀਬਲ ਮੈਨ
ਗ੍ਰੀਨ ਨੇ 'ਬੀਕਮਿੰਗ ਏ ਵਿਜ਼ੀਬਲ ਮੈਨ' ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਲੇਸਬੀਅਨ ਐਂਡ ਗੇ ਸਟੱਡੀਜ਼' ਤੋਂ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਿਤਾਬ ਲਈ 2004 ਸਲਵੀਆ ਰੀਵੇਰਾ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ 2004 ਲੰਬਡਾ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਆਖਰੀ ਸੂਚੀ ਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੇਖਕ
ਬੋਲੀਨਾ
ਬੋਲੀਨਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਾਲਦੀਵ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ 2008 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਰਾਜ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੋਕ ਹੈ। ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਨਾਗਰਿਕ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਨਿਜੀ ਵਿੱਚ ਨਿਹਚਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਸਨੀਕ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ. ਪ੍ਰਧਾਨ, ਮੰਤਰੀ, ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਦੇ ਆਗੂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ. ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ. ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਫਤਵਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਧਰਮ ਜਮਹੂਰੀਅਤ
ਆਬਾਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ, ਸਿਨਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ. ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 500,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਲਾਨਾ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ) ਅਤੇ ਲਗਭਗ 54,000 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਮੇ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀਆਂ) ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਮਸਜਿਦ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਰਿਜੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ.
ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। "1997 ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਜ ਧਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।" "ਇਸਲਾਮੀ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਅਰਬੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮ' ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੋ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਰਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਦੇਵ ਪਰਿਆਗ
ਦੇਵ ਪਰਿਆਗ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਲਕਨੰਦਾ ਅਤੇ ਭਗੀਰਥੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗਮ ਥਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਸਮੁੰਦਰ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ 1500 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਤੋਂ ਸੜਕ ਰਸਤੇ ਦੁਆਰਾ 70 ਕਿ ਮੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਯਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ (ਗੰਗਾ) ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰਨ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ 33 ਕਰੋੜ ਦੇਵੀ -ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਲੋਂ ਉਤਰੇ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਦੇਵ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਥੋਂ ਪਵਿਤਰ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਦਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੜਵਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਨਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸੱਸ ਅਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਬਹੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਰਘੂਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਘੂਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਲੋਂ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਸੌਂਦਰਿਆ ਅਦਵਿਤੀਏ ਹੈ। ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਡੰਡਾ ਨਾਗਰਾਜ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰਵਦਨੀ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹਨ। ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਖੇਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੌਵੇ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜੋ ਦੀ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ
ਮਾਨਤਾਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਨੇ ਕਰੜੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਯਾਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵ. ਆਚਾਰਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਪੰ. ਚਕਰਧਰ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਮਕ ਜੋਤਿਸ਼ਵਿਦ ਅਤੇ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਸਥਾਨ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1946 ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦਸ਼ਰਥਾਂਚਲ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਿਕਟਸਥ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਦੂਰਬੀਨਾਂ (ਟੇਲੀਸਕੋਪ) ਨਾਲ ਸੁਸੱਜਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ 1677 ਈ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ 3000 ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਬੰਧਤ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਘੜੀ, ਪਾਣੀ ਘੜੀ ਅਤੇ ਧਰੁਵ ਘੜੀ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕ ਯੰਤਰ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ। ਡਾ. ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਚਾਰਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਭਾਸਕਰ ਜੋਸ਼ੀ (ਗੁਰੁਜੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ) ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਰੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਦਰਭ
ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਫਤਹਿ ਉੱਪਰੰਤ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਧੋਬੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਾਪਾਕੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਉਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਿਸ਼ਿਕੇਸ਼ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦੇਵ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੱਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਦਰੀਨਾਥ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਵਿਦਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੇਤੁ ਕੁਟਿਆ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਕੁਟੀਆ ਜਾਂ ਸੀਤਾ ਸੈਂਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਕਾਲਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਇੱਥੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬਸ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਬਾਵੁਲਕਰ ਲੋਕ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੁਛਿਆਲੀ ਲੈ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਸ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਇਥੋਂ ਬਾਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਧੁਨਿਕ ਕੋਟ ਮਹਾਦੇਵ ਚੱਲੀ ਗਈ। ਤਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਭਰਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਦ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਅਯੋਧਯਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ ਰਾਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਿਵਾਰਣਾਰਥ ਸੀਤਾ ਜੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਸਹਿਤ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਲਕਨੰਦਾ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕੇਦਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦਾ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਤਾ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਹਿਤ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥਾਤਮਜ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਹਿਤ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਆਉਣ ਦਾ ਚਰਚਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਆਉਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਚਰਚਾ ਹੈ।
ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਵਲੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ੀਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਤ ਸਹਸਤਰ ਕਮਲ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਵਲੋਂ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦੂੱਜੇ ਬਨਵਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਨੁਸਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੁਆਰਾ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਉਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਗੜਵਾਲ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਦੋ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਤਪੋਵਨ ਹੈ ਇੱਕ ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਵਲੋਂ ਸਾਤ ਮੀਲ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤਪੋਵਨ ਹੈ। ਕੇਦਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਸਹਿਤ ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਪਧਾਰਨੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆਕੀ
ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸਤੋਪੰਥ ਅਤੇ ਭਾਗੀਰਥ ਕਾਰਕ ਹਿਮਨਦਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਪੁੱਜਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਲਸਰੋਤ ਗੌਮੁਖ ਵਿੱਚ ਗੰਗੋਤਰੀ ਹਿਮਨਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅੰਸ਼ ਖਾਟਲਿੰਗ ਹਿਮਨਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਔਸਤ ਉੱਚਾਈ 830 ਮੀਟਰ (2, 723 ਫੀਟ) ਹੈ। 2001 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ [ 6 ] ਦੇਵਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਕੁਲ ਜਨਸੰਖਿਆ 2144 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 52 % ਪੁਰੁਸ਼: ਅਤੇ 48 % ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 77 % ਹੈ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 59. 5 ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 82 % ਅਤੇ ਤੀਵੀਂ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 72 % ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਕੁਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚੋਂ 13 % 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਸਬਾ ਬਦਰੀਨਾਥ ਧਾਮ ਦੇ ਪੰਡਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
229
229 (22 ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਰਾਫੇਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਕਥਾ ਸਾਗਰ
ਕਥਾ ਸਾਗਰ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ਿਆਮ ਬੈਨੇਗਾਲ ਨੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਡੇ ਮੁਪਾਸਾਂ, ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਲਿਓ ਤਾਲਸਤਾਏ, ਓ. ਹੈਨਰੀ, ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿਧ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ
ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ  ਜਿਸ ਦਾ ਸੂਤਰ CO_2 ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਰੰਗਹੀਨ ਅਤੇ ਗੰਧਹੀਨ ਗੈਸ ਹੈ।
ਗੁਣ
→
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੂਲੈਂਟ
ਸ਼ੁਜਾ ਹੈਦਰ
ਸ਼ੁਜਾ ਹੈਦਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਹੈਦਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਖ਼ੁਦਾ ਕੇ ਲੀਏ (2007) ਅਤੇ ਬੋਲ (2011) ਤੋਂ ਮਿਲੀ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਰੂ ਬਾ ਰੂ (2008) ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਵੀ।
ਹੈਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ  ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ  ਸੀਰੀਅਲ ਜਿਵੇਂ ''ਤੂੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰਹਨਾ (2014), ਮੁਕਦੱਸ (2015), ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ ਸਫ਼ਰ (2015), ਮਨ ਮਾਇਅਲ (2016) ਆਦਿ। ''ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਹੈਦਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾੲਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ
ਸੁੰਘਾ ਜੁੰਗ
ਸੁੰਘਾ ਜੁੰਗ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਸੁੰਘਾ ਜੁੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਗਿਟਾਰ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਨੋ ਸਿੱਖਿਆ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾ ਬਣੀ ਬਲਕਿ ਉਸਨੂੰ ਗਿਟਾਰ ਹੀ ਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਟਾਰ ਸਿਖਾਇਆ। ਗਿਟਾਰ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਨਿਯਮ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਸੁਣਕੇ ਵਜਾਉਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁੱਗੋਵਾਲ
ਮੁੱਗੋਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਾਹਲਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਿ-ਧਰਮੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਘੇ ਮਰਹੂਮ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਬਾਬੂ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਮੁਗੋਵਾਲੀਆ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਰੂਬੇਨਜ਼
ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਰੂਬੇਨਜ਼ (28 ਜੂਨ 1577-30 ਮਈ 1640) ਇੱਕ ਫ਼ਲੈਮਿਸ਼ ਬਾਰੋਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਬਾਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਰੰਗ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਬਰੈਂਟਫ਼ੋਰਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
ਬਰੱਟਫ਼ਰਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ  , ਇਹ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਨ ਪਾਰਕ, ਲੰਡਨ ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ , ਜੋ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਚੈਮਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ
230
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਯੂਸਫ਼ ਹੈ
ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਯੂਸਫ਼ ਹੈ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਂ- ਜੂਲੈਖਾਂ ਬਿਨ ਯੂਸਫ਼), ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ 6 ਮਾਰਚ 2015 ਤੋਂ ਹਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ 8 ਵਜੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਏ-ਪਲਸ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿੱਸੇ ਜੂਲੈਖਾਂ ਬਿਨ ਯੂਸਫ਼ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਖ਼ਲੀਲ-ਉਰ-ਰਹਿਮਾਨ ਕ਼ਮਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੜੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਲਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।