cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ
ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਆਂਉਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡ ਮਨਸੂਰਵਾਲ ( ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ |ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਹਕਮੂਤ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ | ਇੰਨਾ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕੀਤਾ | 1734 ਵਿੱਚ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਤਰੁਨਾ ਦਲ ਦੇ ਮੋਹਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਬੜਾ ਜਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਸਥਾਨ ਲਈ ਕੂਚ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਚ ਕਰਦਾ। ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਤੇਗ਼ ਦਾ ਬੜਾ ਧਨੀ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਰੁਸਤਮ ਵਾਂਗ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦੇ ਜਹੁਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 1764 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ, ਸਾਹਨੇਵਾਲ, ਸਰਾਏ ਲਸ਼ਕਰੀ ਖ਼ਾਨ, ਦੋਰਾਹਾ, ਅਮਲੋਹ, ਜ਼ੀਰਾ ਅਤੇ ਲਿੱਧੜ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਿਲੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਮਾਰਕੰਡਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ 1767 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ ਤੋਂ 10-11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਡਰੋਲੀ ਵਿਖੇ ਬਰਾੜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਬਣਿਆਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰੀ ਸਰਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅੰਬਾਲਾ ਨੂੰ ਚੋਰਾਂ-ਡਾਕੂਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਗਿਰਦ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੀਵਾਰ ਬਣਵਾਈ। ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਾ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਬੋ-ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਮੁਆਫ਼ਕ ਨਾ ਆਏ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਚਾਰਜ ਆਪਣੇ ਸਾਲੇ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਸਿੰਘਾਂਵਾਲੇ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰਿਆਂ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ 1774 ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਬਾਲਾ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਉਥੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜੇ ਬਣ ਬੈਠੇ। ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ। ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਸਤਲੁੱਜ ਪਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਅਸਰ ਰਸੂਖ਼ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 12,000 ਘੋੜ-ਸੁਆਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਰਾਣੀ ਦਇਆ ਕੌਰ ਅੰਬਾਲਾ ਕੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਬੜੀ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਲੈਪਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਨ ਨੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: She was an excellent ruler and her estate was one of the best managed in the protected territory. ਰਾਣੀ ਦਇਆ ਕੌਰ ਬੜੀ ਇਨਸਾਫ਼ਪਸੰਦ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। ਜੇ ਕਦੀ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥ ਕਟਵਾ ਦਿੰਦੀ। ਜਿਹੜੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛੇੜਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਰਾਣੀ ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚਲੇ ਘਰ ਨੂੰ 'ਜ਼ੁਲਮਗੜ੍ਹ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਘਰ ਹੁਣ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਦੀਵਾਰਾਂ ਹੀ ਖੰਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਅੰਗਰੇਜੀ: Canadian Pharmacists Association; CPhA), ਜੋ ਪਹਿਲਾੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਾਰਮਾਸੂਟਿਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾੰਦੀ ਸੀ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1907 ਵਿੱਚ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਂਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। CPhA ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟਾੰ ਦੀ ਕੌਮੀ ਅਵਾਜ ਹੈ। CPhA ਕਮਿਊਨਿਟੀ, ਹਸਪਤਾਲ, ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟਾੰ ਦੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮੇਸੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆੰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
External links
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮੇਸੀ ਸੰਗਠਨ
ਬਰੂਸਲ
ਬਰੂਸਲ ਜਾਂ ਬਰੂਸੈੱਲ ਜਾਂ ਬ੍ਰਸਲਜ਼ (Bruxelles, ; Brussel, ), ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਰੂਸਲ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਬਰੂਸਲ-ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (Région de Bruxelles-Capitale,, Brussels Hoofdstedelijk Gewest, ), ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀ ਯਥਾਰਥ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵੀ ਹੈ  ਜਿਸ ਵਿੱਚ 19 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (ਬਰੂਸਲ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ, ਜੋ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੀ ਕਨੂੰਨੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਡੱਚ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
Bruxellae Brussel 布鲁塞尔
ਸ਼ਾਲਾਪੁਰ ਬੇਟ
ਸ਼ਾਲਾਪੁਰ ਬੇਟ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
'''ਡਾ. ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ''' (25 ਜੂਨ 1953 - 20 ਜਨਵਰੀ 2021) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਭਿੰਡਰ ਖੁਰਦ (ਹੁਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ) ਦੇ ਸ. ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਘਰ 25 ਜੂਨ 1953 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਨਰਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਐਮ ਏ ਆਨਰਜ਼, ਐਮ ਫਿਲ ਅਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਏ ਆਈ ਐੱਸ ਐਫ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਸੂਬਾਈ ਆਗੂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। 1975 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਦਾ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਦੇ ਯੂਥ ਵਿੰਗ ਸਰਬ ਭਾਰਤ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਕੌਮੀ ਆਗੂ ਰਿਹਾ। 1990 ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੀਪੀਆਈ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਕਾਂਗਰਸ ਤਿਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਮੌਤ
20 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਮਲਿਕ ਮੁਹੰਮਦ ਜਾਇਸੀ
thumb|"ਕੌਣ ਵਧ ਸੁਹਣੀ, ਮੈਂ ਜਾਂ ਪਦਮਾਵਤੀ?, ਰਾਣੀ ਨਾਗਮਤੀ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, ਔਰ ਇਹ ਨਾਪਸੰਦ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।.."; [[ਪਦਮਾਵਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਚਿਤਰ ਖਰੜਾ, 1750]]
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ
thumb|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਮਣ ਵਾਲੀ ਮੂਕ ਫਿਲਮ, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਜਨਮ (1915) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀਨ ਇੱਕ ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਮੂਕ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਫਿਲਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੰਕਰੋਨਾਈਜ਼ ਕੀਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ (ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੋਈ ਬੋਲੇ ਹੋਏ ਡਾਇਲਾਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ)।  ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਡਾਇਲਾਗ ਦਰਸ਼ਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੂਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਈਮ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਟਾਈਟਲ ਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਪਲਾਟ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਲੱਗਪੱਗ ਖ਼ੁਦ ਫਿਲਮ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਕਨੀਕੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜਡ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿਰਫ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਡੀਓਨ ਐਂਪਲੀਫਾਇਰ ਟਿਊਬ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਵੀਟਾਫੋਨ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰਕ ਹੋ ਸਕੀ ਸੀ। 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੇ ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ, ਥੀਏਟਰ ਆਰਗਨਿਸਟ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਆਰਕੈਸਟਰਾ - ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸੰਗੀਤ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਅਤੇ ਆਰਗਨਿਸਟ ਸ਼ੀਟ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਜਾਂ ਮੌਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾਂ ਨਾਮ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਆ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਵਿਧਾ ਨੂੰ ਫਰਕ ਕਰਕੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਰਗਟ ਹੋਈ। 1927 ਵਿੱਚ ਜਾਜ਼ ਸਿੰਗਰ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਰੰਭਿਕ ਆਵਾਜ਼ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ "ਟਾਕੀਜ਼", "ਸਾਊਂਡ ਫਿਲਮਾਂ", ਜਾਂ "ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ" ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਉਤਪਾਦ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ ਡਾਇਲਾਗ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੇ ਗੁੰਮ ਚੁੱਕੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਆਫ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੀ ਇੱਕ ਸਤੰਬਰ 2013 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ 70 ਫੀ ਸਦੀ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।  ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਾਹੁਣ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਟੋਰੇਜ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਅਕਸਰ ਕਈ ਵਾਰ ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗਕਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਲ ਗੁਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਈਟਰੇਟ ਫਿਲਮ ਸਟਾਕ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਤੇ ਕਈ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ (ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਟੋਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਹੀ ਜਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।) ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਸਿਰਫ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਜਾਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਚੀਆਂ ਰਹੀ ਸਕੀਆਂ। ਕੁਝ ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਫਿਲਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਲੰਡਨ ਆਫਟਰ ਮਿਡਨਾਈਟ' (1927), ਫ਼ਿਲਮ ਕੁਲੈਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਫੁਟਨੋਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਯਾਨਰ
ਪਿੰਡ ਚਿੱਲਾ (ਮੁਹਾਲੀ)
ਚਿੱਲਾਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੁਆਧ  ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਮੁਹਾਲੀ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 81 ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲਖਣ ਖੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਚਿੱਲਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪੰਜ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਗੋਤ ਸ਼ੇਰ ਗਿੱਲ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਵੇਰ ਹੀ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਚਾਇਤ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਨਾਮਵਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਿੱਲਾ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਭਾਈ ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਰਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਮੁਲਾਜਮ ਆਗੂ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ, ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਨੰਬਰਦਾਰ ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਅਜੈਬ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਜਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ
ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Pandari Bai; 1930 - 29 ਜਨਵਰੀ 2003) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ 1950, 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਹੀਰੋਇਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਐਮ ਜੀ ਰਾਮਚੰਦਰਨ, ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਬੇਦਾਰਾ ਕੰਨੱਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਪਾਰਸਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀਰੋਇਨ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਈ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਲਾਈਮਾਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ ਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ, ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1954 ਦੀ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਬੇਦਾਰਾ ਕੰਨੱਪਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਕੰਨਾ (ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੀਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਸੰਤ ਸਖੂ (1955) ਅਤੇ ਰਾਇਰਾ ਸੋਸ (1957) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ" ਅਕਸ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਗੀਰੂ ਪਿਤਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। 1959 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਮਾਈਨਾਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਬਾ ਆ ਹੁਡੂਗੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪੰਡਾਰੀ ਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2003 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਦੋਲਤਾਲਾ
ਦੋਲਤਾਲਾ (ਉਰਦੂ: دولتاله) ਗੁਜਰਖਾਨ ਤਹਿਸੀਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਹੈ।
ਅਬਦੁਲ ਗ਼ਫ਼ੂਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ
ਜੀਵਨੀ
ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ੂਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ) ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਚੌਂਦਾ ਵਿੱਚ 22 ਅਪਰੈਲ 1922 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ
ਨਫ਼ੀਸ ਫ਼ਾਤਿਮਾ
ਨਫ਼ੀਸ ਫ਼ਾਤਿਮਾ (ਜਨਮ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1963) ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫੀ ਇੱਕ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਤੰਬਰ 2015 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2018 ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੀ ਅਤੇ 2009 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2017 ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਦੋ ਮਿਆਦ ਲਈ ਕਰਨਾਟਕ ਕੈਂਸਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, (ਗ਼ੈਰ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੈਂਪਾਂ, ਭਾਸ਼ਣ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ) ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਹ 1999 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਨਫ਼ੀਸ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਸਾਇੰਸ 'ਚ ਨਿਜਲਿੰਗਪਾ ਕਾਲਜ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਰਟਸ 'ਚ ਮਾਸਟਰਸ ਕੀਤੀ।
9 ਜਨਵਰੀ 1983 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਨੂਰ ਅਹਮਦ ਸ਼ਰੀਫ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਹਨ.
ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੀਵਨੀ
ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੈਂਗਲੂਰ ਸਿਟੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੌਮੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਾਕ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਐਸ ਐਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ (ਕੇ ਪੀ ਸੀ ਸੀ) ਬਣ ਗਿਆ। ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ ਟੀਕਾ
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ ਟੀਕਾ ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਟੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਗਭਗ 95% ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 15 ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਦੋ ਖੁਰਾਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਇਹ ਟੀਕਾ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਉਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਟੀਕਾਕਰਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਦਰਮਿਆਨੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਬਹੁਤ ਆਮ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਟੀਕਾਕਰਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਾਗ ਲੱਗਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਿਮਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਸੈਂਟਰ (CDC) ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਬਾਲਗ ਹਨ, ਸਭ ਦਾ ਟੀਕਾਕਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਗੰਭੀਰ ਬੂਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ। 15% ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ 50% ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਤ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕੀਤੇ ਗਈ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ  ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਕਮਜੋਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਭਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘੱਟ ਇਮਿਊਨ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਬਣੇ ਟੀਕੇ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਕੁਝ ਫੋਰਮੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ ਨੂੰ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਜਾਂ ਟਾਈਫਾਇਡ ਟੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਓ
ਰਿਲਾਇੰਸ ਜੀਓ ਇਨਫੋਕੌਮ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਜੀਓ) ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੋਬਾਈਲ ਨੈਟਵਰਕ ਅਪਰੇਟਰ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਨਵੀਂ ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ 22 ਟੈਲੀਕਾਮ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਐੱਲਟੀਈ ਨੈਟਵਰਕ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੀਓ 2ਜੀ ਜਾਂ 3ਜੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਨੈਟਵਰਕ ਤੇ ਵੌਇਸ ਸਰਵਿਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਐੱਲਟੀਈ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015
ਕੇਕੇ-ਸਿਧਾਂਤ
KK ਥੀਸਿਸ ਜਾਂ KK ਸਿਧਾਂਤ ਗਿਆਨ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਵੋਂ ਕਿ ਮਾਮਲਾ p ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਾਮਲਾ p ਹੈ।” ਰਸਮੀ ਚਿੰਨ-ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਇੰਝ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ: "Kp→KKp" (ਸੱਚਮੁੱਚ: “p ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ p ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ”)
ਕੁੱਸਾ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇੱਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਢ ਪੰਡਤ ਕੁੱਸਾ ਰਾਮ ਨੇ ਬੰਨਿਆ ਪੰਡਤ ਕੁੱਸਾ ਰਾਮ ਇੱਕ ਸਾਧ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਨਤਾ ਸੀ। ਕੁੱਸਾ ਰਾਮ ਜਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਉਥੇ ਨੇੜਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਉੱਚਾ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਨੀਵਾਂ। ਲੋਕ ਨੀਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਨੀਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੜਾਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਢਹਿ ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਕੁੱਸਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਬਾਬੇ ਨੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਮੋੜੀ ਗੱਡ ਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਂਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁੱਸਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁੱਸਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਕੇਕੇ-ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰਸ਼ਨ
ਕੁੱਸਾ
ਮੰਦਰ ਬਾਬਾ ਕੁੱਸਾ ਰਾਮ ਮਾਤਾ ਸਤੀ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਡਤ ਕੁੱਸਾ ਰਾਮ ਜੀ ਪਿੰਡ ਡਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸੀ ਪਰ ਅਜੇ ਮਾਤਾ ਸਤੀ ਦਾ ਮੁਕਲਾਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਪੰਡਤ ਜੀ ਦੀ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤਾਂ ਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ(ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ) ਨੂੰ ਨਾਲ ਅਉਣ ਤੋ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਮਾਤਾ ਫਿਰ ਵੀ ਰਥ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਮਾਤਾ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਜਲਦੀ ਚਿਤਾ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਵਿਆਂ ਦੀ ਜਗਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਕੁੱਸਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਤੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੁਮਾ ਸਮਾਧ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਲੰਮੇ ਪੲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਾਰਵਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਲੋਕ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜਗਾ ਦਾ ਜਲ ਟਾਈਫਾਈਡ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੋਗਾ
ਮੋਗਾ (English:Moga) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਗਾ 17ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ 24 ਨਵੰਬਰ 1995 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੋਗਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਉਪ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਸੀ। ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰੋਜਪੁਰ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਧਰਮਕੋਟ ਬਲਾਕ ਦਾ ਖੇਤਰ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ 150 ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ
ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੜਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੋਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ ਇਥੇ ਸਥਾਪਤ ਨੈਸਲੇ ਫੂਡ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਲਿਮਿਟਿਡ ਕਰ ਕੇ ਹੈ। ਨੈਸਲੇ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਮੈਗੀ ਆਦਿ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਰੂਸ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਪੋਲੈਂਡ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਰ ਕਲਪੁਰਜ਼ੇ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜ, ਤੇਲ ਦੇ ਬੀਜ, ਮੇਵੇ ਆਦਿ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਬਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਕਮਾਈ ਹੈ।
ਇਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕਣਕ, ਚੌਲ, ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਦੇ ਬੀਜ, ਕਪਾਹ ਆਦਿ ਦੇ ਵਾਧੂ ਭੰਡਾਰ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਲਿਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਕੇਂਦਰ, ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਮਿਡਲ, ਸੈਕੰਡਰੀ, ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਇੰਸ, ਆਰਟਸ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਰੀਡਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸਹਿਤ ਦੋ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। =ਮੋਗਾ ਗੋਲੀ ਕਾਂਡ= ਸੰਨ 1973 ਵਿਚ ਰੀਗਲ ਸਿਨੇਮਾ ਨੇੜੇ ਇਕ ਖੂਨੀ ਕਾਂਡ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬਣਾਈ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ
ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ
ਚਿਤੌੜਗੜ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਨਾਸ ਦਰਿਆ ਦੀ ਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰੀ ਬੇਰਾਚ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਿੱਤੌੜਗੜ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਇੱਥੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਸਿਸੋਦੀਆ ਬੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਦੁਰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਮਿਥਿਹਾਸ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਰਹਸਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਕੁਲ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧੀਰ ਹੋਕੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਫੁੱਟ ਪਿਆ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਕੁੰਡ ਭੀਮ ਤਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਾਨ ਮੌਰਿਆ ਅਤੇ ਮੂਰੀ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ - ਭਿੰਨ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਵਾੜ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਦੋਂ ਆਇਆ। ਪਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਉਦੈਪੁਰ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1568 ਤੱਕ ਚਿੱਤੌੜਗੜ ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਸੌਦਿਆ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬੱਪਾ ਰਾਵਲ ਨੇ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਧ ਵਿੱਚ ਅੰਤਮ ਸੋਲੰਕੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਉੱਤੇ ਚਿੱਤੌੜ ਨੂੰ ਦਹੇਜ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਮੇਵਾੜ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜੋ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਅਜਮੇਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਯੁੱਧ
ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਯੁੱਧਨੀਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਪਹਿਲਾ ਯੁੱਧ
ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਕਾ 1303 ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ। ਉਦੋਂ ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਰਾਣਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ‘ਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਲਾਉੱਦੀਨ ਖ਼ਿਲਜੀ ਨੇ ਚਿਤੌੜ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰ ਲਈ। ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸੈਨਾ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਜਪੂਤ, ਖਿਲਜੀ ਦੇ ਝਾਂਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਖਿਲਜੀ ਦੀ ਨੀਅਤ ਵਿਗੜ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਪਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤਕ ਛੱਡਣ ਆਏ ਰਾਣਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਰਾਣੀ ਪਦਮਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਬਾਦਲ’ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਰਾਜਪੂਤ ਯੋਧੇ ਇਸਤਰੀ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਪਦਮਿਨੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਵਾਉਣ ਬਹਾਨੇ ਖਿਲਜੀ ਦੇ ਸ਼ਿਵਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਰਾਣਾ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਹੋਈ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਬਾਦਲ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਚਿਤੌੜ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਣੀ ਪਦਮਿਨੀ ਨੇ 16,000 ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਜੌਹਰ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਅਗਨ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਖਿਲਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਸਿਰਫ਼ ਮਚਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖ ਹੀ ਲੱਗੀ। ਖਿਲਜੀ ਨੇ ਚਿਤੌੜ ‘ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਖਿਜਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਥਾਪ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਖਿਜਰਾਬਾਦ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। 1326 ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਸਰਦਾਰ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਿਜਰ ਖਾਂ ਤੋਂ ਚਿਤੌੜ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵਾਪਸ ਖੋਹ ਲਿਆ। 1433 ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾ ਰਾਣਾ ਕੁੰਭਾ ਚਿਤੌੜ ਦੀ ਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਬੈਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੀ ਬਣਵਾਈਆਂ। 1498 ਵਿੱਚ ਨਗੌਰ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੀਰਾਬਾਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਕੁੰਵਰ ਭੋਜਰਾਜ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮੀਰਾਬਾਈ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਕੁੰਵਰ ਭੋਜਰਾਜ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੀਰਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਦੂਜਾ ਯੁੱਧ
ਚਿਤੌੜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਾਕਾ 1535 ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਿਤੌੜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਸੀ। ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਚਿਤੌੜ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਕੇਸਰੀਆ ਪਾ ਕੇ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜੂਝਣ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕਰਨਾਵਤੀ 13,000 ਰਾਜਪੂਤ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜੌਹਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ। ਇਸ ਸਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦੁੱਤੀ ਮਿਸਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਜੌਹਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਣੀ ਕਰਨਾਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਬੂੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭੇਜਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦਾਸੀ ਪੰਨਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਨਵੀਰ ਜਦੋਂ ਕੁਲ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਇਆ ਤਾਂ ਪੰਨਾ ਨੇ ਦਿਲ ‘ਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਮੇਵਾੜ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਥਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਮੇਵਾੜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਦੈਪੁਰ ਵਸਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੇ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੈੜਾਂ ਪਾਈਆਂ ਤੇ ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ।
ਤੀਜਾ ਯੁੱਧ
ਚਿਤੌੜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਾਕਾ 1568 ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਭਾਰੀ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਣਾ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਾਰ ਵੇਦਨੌਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੈਮਲ ਅਤੇ ਕੈਲਵਾੜੇ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫੱਤੇ ਦੇ ਹੱਥ ਸੌਂਪ ਕੇ ਆਪ ਅਰਾਵਲੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ (ਉਦੈਪੁਰ) ਚਲਿਆ ਗਿਆ। (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਦੈਪੁਰ ਨੂੰ ਮੇਵਾੜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।) ਜੈਮਲ ਅਤੇ ਫੱਤੇ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲੜਦੇ-ਲੜਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਜੈਮਲ ਤੇ ਫੱਤੇ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਦੁਰਗ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਵਾਇਤ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਜੌਹਰ ਕੀਤਾ।
ਇਮਾਰਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਕਾਲੁਜ਼ਾ-ਕਲੇਇਨ ਥਿਊਰੀ
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਕਾਲੁਜ਼ਾ-ਕਲੇਇਨ ਥਿਊਰੀ (KK ਥਿਊਰੀ) ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚਾਰ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇੱਕ ਪੰਜਵੇਂ ਅਯਾਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੜੀ ਗਈ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਟਰਿੰਗ ਥਿਊਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਨਤਾ ਵਾਲੀ ਥਿਊਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜ-ਅਯਾਮੀ ਥਿਊਰੀ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੂਲ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਥਿਓਡਰ ਕਾਲੁਜ਼ਾ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਤੀਜੇ 1919 ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਭੇਜੇ, ਅਤੇ 1921 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛਾਪਿਆ। ਕਾਲੁਜ਼ਾ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੰਜ ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ਾਖਾ ਸੀ। 5-ਅਯਾਮੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੇ 15 ਹਿੱਸੇ (ਕੰਪੋਨੈਂਟ) ਹਨ। ਦਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਤਾਂ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਵੈਕਟਰ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਬੇਪਛਾਣ ਸਕੇਲਰ ਫੀਲਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ “ਰੇਡੀਔਨ” ਜਾਂ “ਡਿਲੇਸ਼ਨ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, 5-ਅਯਾਮੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ 4-ਅਯਾਮੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਲਈ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ, ਅਤੇ ਸਕੇਲਰ ਫੀਲਡ ਲਈ ਇੱਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਲੁਜ਼ਾ ਨੇ “ਸਲੰਡਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨ” ਨਾਮਕ ਪਰਿਲਕਪਨਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ 5-ਅਯਾਮੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ (ਕੰਪੋਨੈਂਟ) ਪੰਜਵੇਂ ਅਯਾਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਤੋਂ ਬਗੈਰ, 5-ਅਯਾਮੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀਆਂ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਟੈਂਡਰਡ 4-ਅਯਾਮੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸਲੰਡਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੁਜ਼ਾ ਨੇ ਸਕੇਲਰ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਿਰਾਂਕ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਡਰਡ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।
1926 ਵਿੱਚ, ਔਸਕਾਰ ਕਲੇਇਨ ਨੇ ਕਾਲੁਜ਼ਾ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ 5-ਅਯਾਮੀ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੁਆਂਟਮ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਉਸ ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਢਾਲੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਕਲੇਇਨ ਨੇ ਸਲੰਡਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੰਜਵਾਂ ਅਯਾਮ ਕੁੰਡਲੀਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲੇਇਨ ਨੇ ਚਾਰਜ ਦੇ ਕੁਆਂਟਮ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪੰਜਵੇ ਅਯਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੇਲ (ਪੈਮਾਨਾ) ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ।
1940 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਥਿਊਰੀ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਕੇਲਰ ਫੀਲਡ ਸਮੇਤ ਸੰਪੂਰਣ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਤਿੰਨ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਰਿਸਰਚ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ: ਥਾਇਰੀ, ਜੋ ਲਿਚਨੀਰੋਵਿਕਜ਼ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਖੋਜ-ਲੇਖ ਉੱਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਜੌਰਡਨ, ਲੁਡਵਿਗ, ਅਤੇ ਮੁੱਲਰ ਰਾਹੀਂ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪੌਲੀ ਅਤੇ ਫੀਏਰਜ਼ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ: ਅਤੇ ਸ਼ੇੱਰੇਰ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਲੰਡਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਸੰਪੂਰਣ ਕਾਲੁਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਆਦਤਰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਥਾਇਰੀ ਦਿਆਂ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਪੂਰਣ ਕਾਲੁਜ਼ਾ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਟੈਂਸਰ ਅਲਜਬਰਾ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਚੌਣਾ
ਚੌਣਾ  ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਵੱਗ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਪੁਆਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕਠੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਇੱਕ ਆਜੜੀ ਜਾਂ ਚਰਵਾਹੇ ਨੂੰ ਸੌੰਪ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕਾਰਜ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਣ।ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਚੌਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਣੀ ਖੇਤੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਲਗਪਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਇਹਨਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਚਰਵਾਹੇ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਫ਼ਸਲ ਕੱਟਣ ਸਮੇਂ ਛਿਮਾਹੀ ਦਾ ਬੱਝਵਾਂ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਚਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮੈਨੇਜਰ ਪਾਂਡੇ
ਮੈਨੇਜਰ ਪਾਂਡੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਚਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
ਸ਼ਾਲਾਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ
ਸ਼ਾਲਾਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ
thumb|ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਪਾਈਰੇਟ ਪਾਰਟੀ ਉਹਨਾਂ ਸਿਆਸੀ ਦਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਨਾਂਅ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਸਿੱਧਾ ਲੋਕਰਾਜ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਅਤੇ ਪੇਟੈਂਟ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਹਾਮੀ ਹਨ। right|thumb|250x250px|ਵ੍ਪੱਖ-ਵ੍ਰੇੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਰੇਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ
ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ
ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਲਿਖਤ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਤੋਂ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 2021 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼, ਪੂਜਾ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਅਤੇ ਓਮਜੀ ਸਟਾਰ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਵਾਸ਼ੂ ਭਗਨਾਨੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ੂ ਮੁਨੀਸ਼ ਸਾਹਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਂਸ਼ੀ ਖੁਰਾਣਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਵੀ 10 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਪੀਰੀਅਡ ਕਾਮੇਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਲਾਟ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ 17 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
ਵਾਸ਼ੂ ਭਗਨਾਨੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ 52 ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਫਿਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਰਿਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ
ਫਿਲਮ 17 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਜਵਾਬ
Kiddaan.com ਨੇ ਫਿਲਮ ਨੂੰ 5 ਵਿੱਚੋਂ 2.5 ਸਟਾਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਥੀਮ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਿਲਮ ਵਧੀਆ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜੇਕਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਖਾਸ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਿੱਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਿਲਮ ਤਾਂ ਹੀ ਪਸੰਦ ਆਵੇਗੀ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਹਾਰਡ-ਕੋਰ ਫੈਨ ਹੋ।"
ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ
ਹੈਪੀ ਰਾਏਕੋਟੀ, ਕੁਮਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ, ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ, ਰਿੱਕੀ ਖਾਨ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੀਤ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਸੁਨਿਧੀ ਚੌਹਾਨ, ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ ਅਤੇ ਜੀ ਖਾਨ ਨੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ "ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ" 5 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। 8 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਸੁਨਿਧੀ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਗੀਤ "ਗੋਰੀ ਦੀਆਂ ਝਾਂਜਰਾਂ" ਦਾ ਦੂਜਾ ਟਰੈਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2021 ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਪਲਾਹੀ ਸਾਹਿਬ
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਪਿੰਡ ਪਲਾਹੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ I
ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ
ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ (12 ਫ਼ਰਵਰੀ 1809 – 15 ਅਪਰੈਲ 1865) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 16ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਰਚ 1861 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 1865 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਤਕ ਇਸ ਪਦ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਲਿੰਕਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਲ ਜੰਗ - ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਨੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੈਤਿਕ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।. ਲਿੰਕਨ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਫਰਵਰੀ, 1809 ਨੂੰ ਕੈਨਟੱਕੀ ਦੀ ਹਾਰਡਿਨ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1819 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਇੰਡੀਆਨਾ ਆ ਵਸਿਆ। ਲਿੰਕਨ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲੀ। 1830 ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦਰਿਆਈ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਡਾਕੀਏ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਖੁਦ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਖਾਇਆ ਇਲੀਨੌਇਸ ਦਾ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਵੱਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮਰ ਗਈ ਮੇਰੀ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੈਨਟੱਕੀ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਚਲਾ ਆਇਆ ਨੌਕਰੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿੰਕਨ ਨੇ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਰੇਲ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾੜ ਕਰਨ ਲਈ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਸਲੇਮ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਟੋਰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਬਲੈਕ ਹਾਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਕਪਤਾਨ ਸੀ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਲੈਜਿਸਲੇਚਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਰੀ ਟੌਡ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੇਟੇ ਸਨ ਪਰ ਇੱਕ ਹੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ।
ਕਤਲ
ਅਪ੍ਰੈਲ, 1865 ਵਿੱਚ ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਏਕਤਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1865 ਗੁੱਡ ਫਰਾਈਡੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਫੋਰਡ ਥਿਏਟਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਐਕਟਰ ਜੌਹਨ ਵਾਈਕਸ ਨੇ ਲਿੰਕਨ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1865 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1809
ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ
ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫੂਲਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ। ਫੂਲਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਨ: ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਭਾਵ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ, ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਆਸਤਾਂ
ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ
ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ ਚੌਥੀ ਪੀੜੀ ਦੇ ਯੁਵਕ ਨਾਟਕਾਰ ਅਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਅਜਿਹੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਟ ਲੇਖਣ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਿਬੰਧਕਾਰੀ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਡਾ.ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਈ 1968 ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਬਲਵੀਰ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੰਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹਰਿਆਣੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਰੋਝਾਂਵਾਲੀ (ਤਹਿਸੀਲ ਰਤੀਆਂ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਆਬਾਦ ਹਰਿਆਣਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਡਾ.ਦੀਪ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਯੂਨੀਵਿਰਸਟੀ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਗ੍ਰੇਜੂਏਸ਼ਨ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੇਜੂਏਸ਼ਨ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਲਾਜਮ (ਅਧਿਆਪਕ) ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਮੂਲੋਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀ.ਐੱਚ.ਡੀ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਪੰਜਾਬੀ 'ਉਪੇਰਾ ਸਰਵੇਖਣ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ' ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਤੇ ਹੁਣ ਪਟਿਆਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਦੀਪ ਨੇ ਲਗਪਗ 30 ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਪੁਰਸਕਾਰ
ਡਾ. ਦੀਪ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਹੋਮ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂਂ ਹਰ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਹ ਜੰਗ ਕੌਣ ਲੜੇਡਾ.ਦੀਪ ਦਾ ਪਲੇਠਾ ਨਾਟ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਉਹਨਾਂਂ ਦਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ ਪਰੰਪਰਾਂ ਦੀ ਲੋਪ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਧਾ ਉਪੇਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਅੱਜ ਨਸ਼ੇ ਘੁਣ ਵਾਂਗ ਖਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਦੁਰਗਾਮੀ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਨਸ਼ਿਆ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੀ ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਉਸ ਕਾਰਨ ਘਰ ਵਿਚਲੇ ਬੱਚਿਆ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ ਮਰਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਤਰਸੇਵੇਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਹ ਉਪੇਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪੇਰੇ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਲਈ ਤਹੱਈਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਨਾਟਕ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਯਥਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਮਾੜੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਨਾਟਕ ਛੋਟੀ ਪੇਂਡੂ ਕਿਸਨੀ ਦੇ ਦਲਿਤ ਕਿਰਤੀ ਜਮਾਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਬਚਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਅੰਤਮ ਦੋਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਕਟ ਦਾ ਵਿਸਫੋਕਟ ਬਿੰਦੂ ਨਾਟਕ-ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ-ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ 11-12-2005/ref> ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਰਬਾਰ, ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਟੈਗਸ, ਵਰਦੀ ਫੰਡ, ਦੀ ਜਨਾਬ ਆਦਿ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਰਾਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਗਿਰਝਾਂ (ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ) ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਇੰਸ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਇੰਸ ਦੀਆਂ ਕਾਂਢਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਂਦੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਲ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਮੰਚ ਉੱਪਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡਾ.ਦੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੋਚ, ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਅਧਾਰਤ ਫਿਲਾਸਫੀ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 'ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲ ਮੰਚ ਬੋਹਾ(ਮਾਨਸਾ)' ਰਾਹੀ 19 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਹਰਿਆਣਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ
ਐਲਬੀ ਦਾ ਜਨਮ ਈਨਾਰ ਮੈਗਨਸ ਐਂਡਰੇਅਸ ਵੇਗਨਰ, ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ  ਅਤੇ ਉਸ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਪੇਂਟਰ ਸੀ।
1930 ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਲਿਲੀ ਇਲਜ਼ੇ ਐਲਵਨਜ਼ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਮ "ਲਿਲੀ" ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਲਿਲੀ ਨੇ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿਚ ਐਲਬੀ ਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਉਪਨਾਮ "ਐਲਬੀ" ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਇਕ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਵਿਚਲੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ।   ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨ ਇਨ ਵੂਮੈਨ  ਸੰਨ 1933 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਲਬੀ ਦਾ ਜਨਮ 1882 ਵਿੱਚ, ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵੇਜਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ ਕਈ ਵਾਰ 1886 ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਤੱਥ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਐਲਬੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਤੱਥ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 1882 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1904 ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਉਹ 1886 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ।
ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਲਬੀ ਇੰਟਰਸੈਕਸ ਸੀ,  ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਈਨਫੈਲਟਰ ਸਿੰਡਰੋਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ
right|thumb| ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ, 1904 right|thumb| ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਸੀ. 1920 left|thumb| ਹੋਬਰੋ ਫਜੋਰਡ, 1908 ਦੇ ਨਾਲ ਪੌਪਲਰਜ਼ - ਇਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਰ ਵਜੋਂ ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਐਲਬੀ ਨੇ ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਡੈਨਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1904 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਗੋਟਲਿਬ 19 ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬੀ 22 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਐਲਬੀ ਨੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਗੋਟਲਿਬ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ।
ਐਲਬੀ ਨੇ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਮਾਡਲ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਦੇ ਲੇਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ। ਐਲਬੀ ਨੂੰ ਲਾਰਸਨ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਸਟੋਕਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਅੱਡੀ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਲਬੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਮਾਡਲਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਐਲਬੀ ਦੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਲਿਲੀ" ਨਾਮ ਲੈਣ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਲਬੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ "ਲੀਲੀ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ, "ਦ ਡੈਨਿਸ ਗਰਲ" ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਲਝਣ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਗਲਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਇਆ ਇਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਉਲਾ ਪੂਲਸਨ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਮਾਡਲ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਐਲਬੀ ਨੂੰ "ਲਿਲੀ" ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਐਲਬੀ ਦੇ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਨਾਵਲ, “ਮੈਨ ਇੰਟੂ ਵੂਮੈਨ” ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਂ ਬਦਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ, “ਲਾਰਸਨ” ਦੁਆਰਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਹੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਲਬੀ ਨੇ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਲਿਲੀ ਇਲਜ਼ੇ ਐਲਵਨਜ਼ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਐਲਬੀ ਨਦੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਨਾਮ "ਐਲਬੀ" ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਸਰਜਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਈਟ, ਡ੍ਰੇਜ਼੍ਡਿਨ, جرمنی ਦੁਆਰਾ ਵਗਦੀ ਹੈ।
1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਐਲਬੀ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੀਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਕਾਰਨੀਵਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗੇਰਡਾ ਦੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਫੈਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਟਲਿਬ ਚਿਕਦਾਰ ਲਿਬਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਗੋਟਲਿਬ  ਦੁਆਰਾ ਪੇਟਾਈਟਸ ਫੇਮਜ਼ ਫਾਟੇਲਜ਼  ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਡਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਐਲਬੀ ਹੀ ਸੀ।
ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ
left|thumb| ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ 1930 ਵਿਚ ਐਲਬੀ ਸੈਕਸ ਰੀ-ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਗਈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿਚ ਚਾਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅੰਡਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਰਜਰੀ, ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸਲੋਜਿਸਟ ਮੈਗਨਸ ਹਰਸ਼ਫੈਲਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਡਾ. ਲੂਡਵਿਗ ਲੇਵੀ-ਲੈਂਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਐਲਬੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਰਜਰੀਆਂ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਮਿਊਂਸਪਲ ਮਹਿਲਾ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿਚ ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਕਰਟ ਵਾਰਨੇਕਰੋਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਦੂਜਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣਾ ਸੀ, ਤੀਸਰਾ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੋਟਮ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਕੇਨਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਸੀ। right|thumb| ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਐਲਬੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਡੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੇਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਨਸਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੀ ਇਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਐਲਬੀ ਨੇ ਆਪਣਾ 'ਸੈਕਸ ਅਤੇ ਨਾਮ' ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸਪੋਰਟ ਲਿਲੀ ਇਲਜ਼ੇ ਇਲੈਵਨਜ਼ ਵਜੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਲਬੀ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
1931 ਵਿਚ ਐਲਬੀ ਯੋਨੀਓਪਲਾਸਟੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਡਾਕਟਰ ਅਰਵਿਨ ਗੋਬਰਬੰਟ ਨੇ ਡੋਰਾ ਰਿਕਟਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਐਲਬੀ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਟ ਐਂਡ ਪੇਂਟੀਕੋਮੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਡਾ. ਲੂਡਵਿਗ ਲੇਵੀ-ਲੈਨਜ਼ (1889–1966) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸਰਜਰੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੋਬਰਬੰਟ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਕ੍ਰੋਟਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਖਿਆਲ ਰੱਖੇ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਬੀਆ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਪਰ ਜੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਲੇਵੀ-ਲੈਂਜ਼ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਐਲਵਨਜ਼ ਦਾ ਕੇਸ ਡਾ. ਕਰਟ ਵਾਰਨੇਕਰੋਸ ( 1879-1796 ), ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿਮੈਨਜ਼ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿਖੇ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਮਈ 1933 ਵਿਚ ਨਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਜਿਨਸੀ ਰਿਸਰਚ ਵਿਖੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਫਰਵਰੀ 1945 ਵਿਚ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿਮੈਨਜ਼ ਕਲੀਨਿਕ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਲਾਇਡ ਬੰਬ ਧਾੜਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਅਸੰਗਤਤਾਵਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਮੌਤ
thumb| ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ, 1930 ਐਲਬੀ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਆਰਟ ਡੀਲਰ ਕਲਾਉਡ ਲੀਜਯੂਨ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਜੂਨ 1931 ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਵੀਂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕੀਤੇ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਜੀਕਲ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਚ ਲਾਗ ਲੱਗ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਐਲਬੀ ਦੀ ਮੌਤ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ 13 ਸਤੰਬਰ 1931 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ
ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਐਮ.ਆਈ.ਐਕਸ. ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਚਾਰ "ਲਿਲੀ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਐਲਬੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
2000 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਇਬਰਸ਼ੋਫ ਨੇ 'ਦ ਡੈਨਿਸ਼ ਗਰਲ', ਐਲਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਦਰਜਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ। 2015 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਦ ਡੈਨਿਸ਼ ਗਰਲ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੇਲ ਮੁਟਰਕਸ ਅਤੇ ਨੀਲ ਲੈਬੂਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਐਡੀ ਰੇੱਡਮਾਇਨ ਨੇ ਐਲਬੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿਚ ਵੇਨਿਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਿਜੈਂਡਰ ਆਦਮੀ ਦੇ ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਸੈਕਸੁਅਲਤਾ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਸ ਦੇ ਉਕ੍ਰਾਣਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਟਲਿਬ ਅਤੇ ਐਲਬੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1931 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੇਖਕ
ਸਟੁਰਮਾਬਤਾਲੁੰਗ
ਇਸਨੇ 1920ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਟਲਰ ਦੇ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਟੀਚਾ ਨਾਜ਼ੀ ਜਲੂਸਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਭੰਗ ਕਰਨੀਆਂ, ਹੋਰਨਾਂ ਦਲਾਂ ਦੇ ਨੀਮ-ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ, ਅਤੇ ਸਲਾਵੀ, ਰੋਮਾਨੀ, ਯਹੂਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਹੂਦੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਖ਼ਾਕੀ ਕਮੀਜ਼ਾਂ' ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਐੱਸ.ਏ. ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਬਣਾਈਆਂ ਪਦਵੀਆਂ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪਦਵੀਆਂ ਸ਼ੂਤਜ਼ਤਾਫ਼ਿਲ ਵਰਗੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣਾ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਟੁਰਮਾਬਤਾਲੁੰਗ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਵਾਂਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਖ਼ਾਕੀ ਵਰਦੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਸਤੇ ਮੁੱਲ ਉੱਤੇ ਉਪਲਭਧ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟੁਰਮਾਬਤਾਲੁੰਗ
ਧੂੜਕੋਟ ਰਣਸੀਂਹ
' ਧੂੜਕੋਟ ਰਣਸੀਂਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਕਰੀਬ ਮੋਗੇ ਤੋ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਾਈ ਦਾ ਡੇਰਾ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
ਧੂੜਕੋਟ ਰਣਸੀਂਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5765 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 3076 ਮਰਦ ਹਨ ਅਤੇ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ 2689 ਔਰਤਾਂ ਹਨ.0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਧੂੜਕੋਟ ਰਣਸੀਂਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 627 ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 10.88% ਹੈ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਰਖ ਮਦਾਨ
ਪਰਖ ਮਦਾਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Parakh Madan) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੇਵ ਡੀ (2009) ਅਤੇ ਜੈ ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਂ (2006) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਅਧਿਰਾਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਸਾਥੀ ਰੇ (2006-2007) ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਬੁਰੇ ਭੀ ਹਮ ਭਲੇ ਵੀ ਹਮ (2009) (ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਅਪਰਾਧ ਸ਼ੋਅ ਮੋਨਿਕਾ ਮੋਗਰੇ (2009), ਅਤੇ ਪੀਆ ਕਾ ਘਰ (ਸਹਾਰਾ ਵਨ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਬਡੇ ਚੰਗੇ ਲਗਤੇ ਹੈ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2012 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਸਹਾਰਾ ਵਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਕੇ ਭੰਵਰ ਮੇਂ ਉਲਝੀ ਨਿਆਤੀ ਵਿੱਚ ਨਤਾਸ਼ਾ ਅੰਬਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਸਾਵਧਾਨ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੀ ਤੁਮਹਾਰੀ ਪੰਛੀ ਵਿੱਚ ਸੁਮਨ ਸਕਸੈਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲਡ਼ਕਪਨ ਕੇ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ - ਏਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਦਿਤਾ ਲੂਥਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕੁਰਬਾਨ ਹੁਆ ਨਾਲ ਗਜ਼ਾਲਾ ਰਾਹਿਲ ਬੇਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 4 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਮੀਟ: ਬਦਲੇਗੀ ਦੁਨੀਆ ਕੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸੂਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ
ਬਚਪਨ
thumb|Ralph Hedley, The Tournament, 1898 ਬਚਪਨ ਦੀ ਉਮਰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੱਲ੍ਹੜਪੁਣੇ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਬਚਪਨ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਉਮਰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ (ਚੱਲਣਾ ਸਿਖਦਾ ਹੈ), ਆਰੰਭਿਕ ਅਵਸਥਾ (ਖੇਡਣ ਦੀ ਉਮਰ), ਮੱਧ ਬਚਪਨ (ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮਰ) ਅਤੇ  ਅੱਲ੍ਹੜਪੁਣਾ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਬੱਚੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਨਮਾਨੀਆਂ, ਮਾਸੂਮ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਤਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਦਾਦੀਆਂ ਨਾਨੀਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਅਸਲੀ, ਸੱਚਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੀ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਿਥਣਗੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣੇਗਾ।
ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ
ਬੱਚੇ ਦੇ ਉਮਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਚਣਾ, ਸਮਝਣਾ, ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਰੋਣਾ, ਹੱਸਣਾ, ਡੁਸਕਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਚਲ ਰਹੀ ਹਲਚਲ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨਾ। ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕਮਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਮਰ ਭਰ ਅਸਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਖੋਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਝ ਵਿਕਾਸ ਮਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ, ਮਾਪੇ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਘਰ ਵਿਚਲੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ, ਮਾੜਾ ਮਾਹੌਲ, ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਾਰਥਕ ਨਹੀਂ ਨਿੱਕਲਦੇ।
ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ, ਘਬਰਾਹਟ, ਖਿਝ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਹਿਲਜੁਲ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਬੱਚੇ ਤਿਊੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ, ਕੁੱਝ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁਮਾ ਕੇ ਜਾਂ ਲੱਤਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰ੍ਹਾਂ ਧੱਕ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁੱਝ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ‘ਤੇ ਬੱਚਾ ਕਦੇ ਕਦਾਈ ਹੱਸ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਗੁੱਸਾ, ਉਦਾਸੀ, ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਡਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਾਵ-ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਲਾਇਕ ਮਾਂ ਦੀ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਵੇ ਤੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਲਾਡ ਜਤਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਬਣੀ ਰਹੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਵੀ ਆਪਣਿਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਹਲਕੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ
thumb|Older teenagers at the Bannu jail in Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ
ਤਲਾਬ
ਤਲਾਬ ਉਹ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਬੰਨ੍ਹ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜੇਵਾਲ
ਰਾਜੇਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਖੰਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਗੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅੱਡ ਪਛਾਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ ਰੋਹਣੋ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅਥਲੀਟ)
ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988 ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਟ-ਪੁਟ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2013 ਸਮਰ ਯੂਨਿਵੇਰਸਿਆਦੇ ਵਿੱਚ 19.70 ਮੀਟਰ ਦੀ ਥਰੋਅ ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਜਿੱਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਜਿੱਤ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਅੰਗਲੀਆਂ ਮੈਡਲ ਹੰਟ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ 17 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡ ਦੌਰਾਨ 19.89 ਮੀਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੱਟ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੰਗਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ। 2 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ, 2014 ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ 19.63 ਮੀਟਰ ਸ਼ੌਟ-ਪੁੱਟ ਨਾਲ ਬ੍ਰੋਨਜ਼ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ 22 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ 19.83 ਮੀਟਰ ਦੀ ਥਰੋਅ ਨਾਲ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਜੀਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਮਹੀਨੇ, 3 ਜੂਨ 2015 ਨੂੰ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵੂਵਾਨ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ 20.41m ਦੀ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਨਾਲ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਤਗਮਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।
ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਈ 2015 ਨੂੰ 19ਵੇ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ 20.65 ਮੀਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੱਟ ਨਾਲ ਯੋਗਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ 2016 ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਟ-ਪੁੱਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹੈ ਕੋਲੋਂ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜੁਲਾਈ 2016 ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਡਰੱਗ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਬੰਧ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਨਿਗਾਹੀ ਜਿਹੜਾ ਕੇ ਇੰਡੀਆ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਵਾਲਾਂ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਦੇ 2006 ਬੈਚ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਥਾਨ ਸਿੰਗਰੌਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਉੱਤਰੀ Coalfields ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਇੰਦਰਜੀਤ ਨੂੰ ਵੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਉੱਪਰ ਵਿੱਤੀ ਦਬਾਅ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਲਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੀਸਾ ਝੀਲ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ਜੀਸਾ ਝੀਲ ਚੀਨ ਦੇ ਤਿੱਬਤ ਆਟੋਨੋਮਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਗਾਰੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਕੋਕਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ।
ਇਹ ਕੋਕਨ ਟਾਊਨ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। 27 ਛੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ 32.1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 7.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 146.4 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿੱਬਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਤੀਰੀਆ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਤੀਰੀਆ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sushila Tiriya), ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ (ਸਾਲ 1986 ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਲ 2006 ਨੂੰ) ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1994 (10ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ, ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1996 (11ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਤੀਰੀਆ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਰੂਪਨਾਰਾਇਣ ਤੀਰੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ।
ਉਸਨੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਤੀਰੀਆ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ (ਆਈ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 1983 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਯੂਰਭੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ।
1986 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 1986-87 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ, 1987-88 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਅਤੇ 1988-89 ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
1987 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਯੂਥ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਭਰੋਸਾ (1988-89) ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ (1989-92) ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।