cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੁਵਰੋਵ
ਮਹਾਰਾਣੀ ਕੈਥਰੀਨ ਮਹਾਨ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੁਵੇਰੋਵ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਸਪਸ਼ਟ ਪੌਲ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕੈਥਰੀਨ ਦੀ 1796 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੌਲੁਸ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਤਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸੁਵੇਰੋਵ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਚ ਰੈਵੋਲਯੂਸ਼ਨਰੀ ਯੁੱਧਾਂ ਲਈ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸੁਵੇਰੋਵ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਵੇਰੋਵ ਨੂੰ ਔਸਟ੍ਰੋ-ਰੂਸੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਮਿਲਾਨ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਸਾਨੋ ਡੀ ਅਡਾ, ਟ੍ਰੇਬੀਆ ਅਤੇ ਨੋਵੀ ਦੀ ਬੈਟਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਵੇਰੋਵ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਇਟਲੀ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕਜੁਟ ਹੋਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੁਆਰਾ ਸਵਿਸ ਆਲਪ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਸੁਵਰੋਵ ਨੇ ਰੂਸੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਰੂਸ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਰੂਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਜਨਰਲਿਸਿਮੋ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ 1800 ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸੁਵੇਰੋਵ ਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਮਾਂਡਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਰੂਸ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਕਈ ਮੈਡਲ, ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸੁਵੇਰੋਵ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਉੱਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਿਲਟਰੀ ਮੈਨੂਅਲ ਦਿ ਸਾਇੰਸ ਆਫ਼ ਵਿਕਟੋਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀਆਂ, ਸਮਾਰਕ, ਪਿੰਡ, ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹਾਰੀ ਜਿਸਦਾ ਉਸਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਦੂਸਰੀ ਸੀਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਤੱਤ
ਮੌਖਿਕਤਾ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਮੌਖਿਕਤਾ ਦਾ ਤੱਤ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਸੰਚਾਰ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਐਲਨ ਡੰਡੀਜ਼ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਪ ਦੰਡ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਨਾਲ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਸੰਚਾਰ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨੇਮ, ਆਦਿ ਪੁਸ਼ਤ ਦਰ ਪੁਸ਼ਤ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਮੌਖਿਕ ਦੇ ਉਲਟ ਕੇਵਲ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਪੁਸਤਕ ਵਾਲੇ ਕਾਵਿ - ਬੰਦ, ਹਾਸ਼ੀਆ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਦਿ। ਮੌਖਿਕ ਸੰਚਾਰ ਵਾਲੇ ਮਾਪ - ਦੰਡ ਸੰਬੰਧੀ ਤੀਸਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਮੌਖਿਕ ਨੂੰ ਲਿਖਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੌਖਿਕ ਸੰਚਾਰ ਵਾਲੇ ਮਾਪ-ਦੰਡ ਸਬੰਧੀ ਤੀਸਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਗੱਲ ਸਦੇਹ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਨਾਚ, ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।" ਭਾਵੇਂ ਮੌਖਿਕ ਨੂੰ ਲਿਖਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਾਮਗਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰੰਪਰਾ
ਪਰੰਪਰਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਜੀਵੰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਉਹੀ ਪੱਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੁਸ਼ਤ ਦਰ ਪੁਸ਼ਤ ਅਗੇ ਚਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਟੀ. ਐਸ. ਏਲੀਅਟ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਨਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਅੰਧਾ ਧੁੰਧ ਪੈਰਵੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, "ਪਰੰਪਰਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੋਖੀ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਰੜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਜ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੈ। ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, "ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਦਾ ਪਰੰਪਰਾ ਮੁਖ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅਡੰਬਰ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦਾ ਹੀ ਸਾਕਾਰ ਹੈ।" ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਮਾਨਸ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਤ ਲੋਕਮਾਨਸ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਾਜ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਂਗ ਪੁਸ਼ਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ "ਲੋਕ ਸੰਸਕਿ੍ਤੀ ਦੀ ਹਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਪ੍ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਵੇਗ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਸਾਮੂਹਿਕ ਚਿੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਾਮੂਹਿਕ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਇਸਦਾ ਤਰਕ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਦੂਜਾ ਇਸਦਾ ਰਹੱਸਮਈ ਹੋਣਾ ਹੈ।
1. ਅਨੋਖਾ ਕਲਪਨਾ ਚਿਤੰਨ
2.ਜਾਦੂ ਟੂਣਾ ਚਿਤੰਨ
3.ਚੇਟਨਵਾਦੀ ਚਿਤੰਨ
4.ਰੀਤ ਚਿਤੰਨ
ਪਹਿਲਾਂ, ਲੋਕ ਮਨ ਅਨੋਖਾ ਕਲਪਨਾ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੈ ਜੋ ਕਲਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਭਵ ਹੈ ਉਹ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਨ ਲਈ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਾਮਤ ਜੋੜੀ ਜਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਕਲਪਿਤ ਸਾਮਗਰੀ ਅਤੇ ਰੂੜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੈ ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਅਪਣਾ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਸਤ ਹੈ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ, ਮਸਲੇ ਆਦਿ ਭਾਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ।
ਤੀਜਾ, ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਚੇਤਨਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਹੈ। ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਜਾਨ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕ ਅਨੁਸਾਰ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਚੇਤੰਨਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨੀਤੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜੜ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਭਾਵ ਵਾਚਕ ਸੱਭ ਵਸਤੂਆ ਕਾਈਆਧਾਰੀ ਹਨ। ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਨਾ ਸਿਰਫ ਕਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣ ਤੱਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਅਤੇ ਨਿੱਜ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਚੌਥਾ, ਲੌਕਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਰੀਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਮਨ ਦਾ ਯਥਾਰਥ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨਾਲੋ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਨ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਥ ਆਖੇ ਜਾਂ ਗੈਰ- ਸੱਭਿਅਕ ਆਖੇ ਪਰ ਲੋਕ ਮਨ ਉਸਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਦੀਆ ਹੱਦਾ ਬਨੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕੰਧ ਨੂੰ ਟੱਪ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ
== ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਲੋਕ ਪਰਵਾਨਗੀ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਯਤਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਇਸਦੀ ਉਪਜ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੈਸਪਰਸਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਛੋਂ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰਾ ਸਮਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕੋਈ ਲੋਕ ਗੀਤ, ਲੋਕ ਕਥਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਿੱਛੋਂ ਲੋਕ ਉਸ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਬਦਲੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਕੇ ਤੋਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਜੋ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿ ਸਾਮੂਹਿਕ ਮੰਡਲੀ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਉਸਨੂੰ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਕੇ ਅਗੇ ਨਹੀਂ ਤੋਰਦਾ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਤ ਦਰ ਪੁਸ਼ਤ ਅਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਣਗੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਤੱਤ ਇਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤਕ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਲਦੇ ਆਏ ਹਨ। ==
ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਇਕ ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਤੱਤ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਬੰਧੀ ਪੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
== ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਲੋਕ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰਾ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਰਾਹੀਂ 'ਲੋਕ' ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਉਪਜ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਕੁਝ ਜੀਵਨ ਵਿਧੀਆ, ਅਚਾਰਾ, ਵਿਵਹਾਰਾ, ਪੈਟਰਨਾਂ, ਚਰਿਤ੍ਰ ਲੱਛਣ, ਅਤੇ ਪਰਪ੍ਰਗਤ ਤੌਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ ਜੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਸਜੀਵ ਰੂੜੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੋਕਧਾਰਾ-ਸ਼ਸਤਰੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਤ ਹੈ। ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ "ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਪਰਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨਾਂ, ਵਰਤਾ, ਉਤਸਵਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਯਾਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਲੋਕ ਕਲਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤਕ ਵੱਸ ਰਹੇ ਜੰਗਲੀ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।" ==
ਸ਼ੁਭਾ ਫੁਟੇਲਾ
ਸ਼ੁਭਾ ਫੁਟੇਲਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Shubha Phutela; 5 ਮਈ 1991 – 22 ਅਕਤੂਬਰ 2012) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਅਰ-ਓ-ਮੈਕਸ ਮਿਸ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਆ 2010 ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਮਾਲਈ ਪੋਜ਼ੁਧਿਨ ਮਾਇਆਕਾਥਿਲਏ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਸ਼ੁਭਾ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਫੁਟੇਲਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀ/ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਆਈ.ਟੀ. ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਫੁਟੇਲਾ ਬਹੁਤ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਉਦੋਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਟੀਵੀ ਦੇਖਣਾ ਸੀ। ਟੀਵੀ ਦੇਖਣਾ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮੰਮੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਾਸ-ਬਹੂ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਟੀਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਨ ਕੱਟਣਾ।" ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੁਟੇਲਾ ਨੇ ਬੀਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦਯਾਨੰਦ ਸਾਗਰ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।
ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ
ਫੁਟੇਲਾ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਮਾਲਈ ਪੋਜ਼ੁਧਿਨ ਮਾਇਆਕਾਥਿਲਏ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀ ਜੀਆ ਜਾਫਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤਮਿਲ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਜੈ ਭਜਰੋਂਗ ਬਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।
ਮੌਤ
ਫੁਟੇਲਾ ਦੀ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇੱਕ ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੀਲੀਆ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਕੋਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991
ਹਾਮਿਦ ਦਲਵਾਈ
ਹਾਮਿਦ ਉਮਰ ਦਲਵਾਈ ( Marathi  ;    ; 29 ਸਤੰਬਰ 1932 – 3 ਮਈ 1977) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਚਿੰਤਕ, ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸਤਿਆਸ਼ੋਧਕ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦਾ ਵਿਅਰਥ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਪਾਲੀਟਿਕਸ ਇਨ ਸੈਕੂਲਰ ਇੰਡੀਆ (1968) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਦਲਵਾਈ ਦਾ ਭਰਾ ਹੁਸੈਨ ਦਲਵਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ - ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਮੁਸਲਿਮ ਸਤਿਆਸ਼ੋਧਕ ਮੰਡਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹਾਮਿਦ ਦਲਵਾਈ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ, ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਟਰੱਸਟ ਵੱਲੋਂ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸਤਸ਼ੋਧਕ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜ਼ੀਨਤ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਅਤੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਲਾਵਣੀ ਲੇਖਕ-ਕਵੀ ਲੋਕਸ਼ਾਹੀਰ ਬਸ਼ੀਰ ਮੋਮਿਨ ਕਵਥੇਕਰ ਨੂੰ 'ਸਤਿਸ਼ੋਦਕ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੁੱਲਾ
ਲੂਸ਼ਿਅਸ ਕੁਰਨੇਲਿਉਸ ਸੁੱਲਾ ਫ਼ੇਲਿਕਸ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Lucius Cornelius Sulla Felix; 138 ਬੀ.ਸੀ. - 78 ਬੀ.ਸੀ.) ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁੱਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਜਰਨੈਲ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਲਾ ਇਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਜਰਨੈਲ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਦੋਵਾਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਸੂਲਾ ਨੁਮੀਡੀਅਨ ਰਾਜਾ ਜੁਗੁਰਥਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਧੋਖੇ ਰਾਹੀਂ ਫੜ ਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਉੱਤਮ ਗੇਅਸ ਮਾਰੀਅਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਤਦ ਉਸਨੇ ਸਿਮਬ੍ਰਿਅਨ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨਿਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇਟਾਲਿਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਕਮਾਂਡ ਲਈ ਗ੍ਰਾਸ ਕ੍ਰਾਊਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੁਲਾ ਨੇ ਰੋਮ ਵਿਖੇ ਓਪਟੀਮੈਟਸ ਅਤੇ ਪੌਪੂਲਰਸ ਧੜੇ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਮੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਦਾ ਇਕ ਨੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰੀਅਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਨੇਟਰੀ ਸਰਵ ਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮਿਥ੍ਰਿਡੇਟਸ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ, ਸੈਨੇਟ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਲਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮਾਰੀਅਸ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਸੁਲਾ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੋਮ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰੀਅਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਹਰਾਇਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਪਾਪੂਲਰਸ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ 82 ਬੀ.ਸੀ. ਵਿਚ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਜੇਤੂ ਵਾਪਸੀ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਰੋਮ ਉੱਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੋਲਨ ਫਾਟਕ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਪੋਪੂਲਰੇਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਸਹਿਯੋਗੀ ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਜੀ ਪੁਨੀਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਟਰਾਇਬਯੂਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 80 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਕੌਂਸਲਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਸੁਲਾ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਖ਼ਤਾ ਪਲਟ - ਮਾਰੀਅਸ ਦੇ ਫੌਜੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਡੰਬਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਰਥਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਮ ਨਾਲ ਫੌਜ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਸੀ - ਰੋਮਨ ਸ਼ਕਤੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਸਰ ਵਰਗੇ ਆਗੂ ਤਾਕਤ ਜ਼ਰੀਏ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ 'ਤੇ ਚੱਲਣਗੇ.
ਭੱਟ ਜਾਲਪ
ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਢਾਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਜ ਸਵੱਈਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਭਗਤ
ਸ਼ੁਭਾ ਪੂੰਜਾ
ਸ਼ੁਭਾ ਪੁੰਜਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Shubha Poonja) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਮੋਗਿਨਾ ਮਨਸੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ - ਕੰਨੜ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਨੜ ਟੀਵੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਕੰਨੜ (ਸੀਜ਼ਨ 8) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਸ਼ੁਭਾ ਪੁੰਜਾ ਤੁਲੁਵਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਮੰਗਲੋਰੀਅਨ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਾਰਮਲ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਜੈਨਗਰ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ "ਮਿਸ ਚੇਨਈ-ਟੌਪ ਮਾਡਲ 2003" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮ ਮਾਚੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ.ਐਸ. ਵਸੰਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਤਿਰੂਦੀਆ ਇਧਯਾਥਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਨਮੁਗਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2006 ਦੀ ਫਿਲਮ ਜੈਕਪਾਟ ਨਾਲ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਈ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਦਾ, ਮੋਗੀਨਾ ਮਨਸੂ ਅਤੇ ਸਲੱਮ ਬਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੰਜਾਦਿਰੂ, 2008 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ਅੰਜਾਤੇ ਦੀ ਕੰਨੜ ਰੀਮੇਕ, ਅਤੇ ਠਾਕਥ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਸੀਮਾ ਸਮਰ
thumb| ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ [[ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ ਅਤੇ ਰਾਜਦੂਤ ਰਿਆਨ ਕ੍ਰੋਕਰ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀਮਾ ਸਮਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।]] thumb| [[ਹਿਲੇਰੀ ਕਲਿੰਟਨ ਕਾਬੁਲ, ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਸਿਮਾ ਸਮਰ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।]] ਸੀਮਾ ਸਮਰ (ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1957) ਇੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨ ਔਰਤ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕੀਲ, ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2001 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸੁਤੰਤਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ (AIHRC) ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ ਅਤੇ, 2005 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ, ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਹੈ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ "ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸਮਰਪਣ" ਲਈ ਰਾਈਟ ਲਾਈਵਲੀਹੁੱਡ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸਮਰ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਜ਼ਨੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਜਾਘੋਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 1982 ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਜਾਘੋਰੀ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾ
ਸਮਰ ਸੈਲੀ ਆਰਮਸਟ੍ਰੌਂਗ ਦੀ 2004 ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਡਾਟਰਜ਼ ਆਫ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਸਮਰ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਪਤਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਮਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਹੋਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਇਟਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957
ਤਾਲਾ ਬਾਸ਼ਮੀ
ਜੀਵਨੀ
ਬਾਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਹਿਰੀਨ 1988 ਜਾਂ 1989 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਸਨ, ਅਕਸਰ ਉਸਨੂੰ ਭੋਜਨ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ "ਅਜੀਬ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਪਕਵਾਨਾਂ" ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਬੂਤਰ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਭੋਜਨ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਸ਼ਮੀ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੇਕਡ ਬਾਏ ਟੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਮਿਠਾਈਆਂ ਵੇਚਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਰਪਰਜ਼ ਬਜ਼ਾਰ ਅਰਬੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਇੱਕ ਤਤਕਾਲ ਹਿੱਟ" ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਨਾਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ, ਗਲਫ ਹੋਟਲ ਬਹਿਰੀਨ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਐਂਡ ਸਪਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਰਸੋਈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕੁਲਿਨਰੀ ਆਰਟਸ ਅਕੈਡਮੀ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਟਲ ਲੇਸ ਟ੍ਰੋਇਸ ਰੋਇਸ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਪ੍ਰਿਜ਼ਮਾ ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਬਹਿਰੀਨ ਚਲੀ ਗਈ।
ਬਾਸ਼ਮੀ 2017 ਵਿੱਚ ਖਾੜੀ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਫਿਊਜ਼ਨਸ ਦੀ ਸ਼ੈੱਫ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 2019 ਵਿੱਚ ਕੁਕਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਟਾਪ ਸ਼ੈੱਫ ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਬਾਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਇੱਕ ਮੀਨੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਨਾਮ, ਫਿਊਜ਼ਨਜ਼ ਬਾਏ ਟਾਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ 50 ਸਰਵੋਤਮ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਨੇ ਬਾਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੇਨਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਸ਼ੈੱਫ ਅਵਾਰਡ 2022 ਦਿੱਤਾ। ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਈ 2022 ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਡੈਨੀਏਲ ਡੋਪੋਰਟੋ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਤਾਲਾ ਦੇ ਮੀਨੂ ਦੁਆਰਾ ਫਿਊਜ਼ਨ "ਬਾਸ਼ਮੀ ਦੀ ਵੱਕਾਰੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਗਲੋਬਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਈਟਸ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈੱਫ ਔਰਤਾਂ
ਅਰਾਧਨਾ ਮਿਸ਼ਰਾ
ਅਰਾਧਨਾ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Aradhana Misra; ਜਨਮ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1974), ਜਿਸਨੂੰ ਮੋਨਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ 18ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਖਾਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪ੍ਰਮੋਦ ਤਿਵਾਰੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰਾਧਨਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਉਰਫ ਮੋਨਾ ਸਿਆਸੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਮੋਦ ਤਿਵਾਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਖਾਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਨੌਂ ਵਾਰ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ ਸਭਾ (ਅੱਪਰ ਸਦਨ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
2022 ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਾਧਨਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਖਾਸ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ 14,741 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਜਿੱਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ
ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਢਾਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਵਈਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਭਗਤ
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ
ਮੱਛੀ-ਪਾਲਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ
ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਰਾਹੀਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਿਰਜਣ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਪੇਂਡੂ ਪਿੱਠ-ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੱਛੜੇ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤਬਕੇ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਪੱਧਰ ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਠ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਸੌਖ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖਾਧ ਸਮੱਸਿਆ ਸੁਧਰੇਗੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਲ 1950-51 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਕੁਲ ਉਤਪਾਦਨ 7.5 ਲੱਖ ਟਨ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2004-05 ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ 63.04 ਲੱਖ ਟਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਦੇਸ਼ੀ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਖੇਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 11 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਸਾਨ, ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੰਮ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਜਿਹੇ ਲਘੂ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਦੇ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਗਰੀਬ, ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨ, ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਜਨਾ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਨ-ਸੰਖਿਆ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਤੀਰੇ ਕਾਰਨ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੰਪੰਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੰਧੁਆ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦੁਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਛੀਪਾਲਣ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਨਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬ ਪੱਟੇ ਉੱਤੇ ਦਿਵਾਉਣਾ, ਉੱਨਤ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੱਛੀ ਬੀਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸੰਗਠਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਮੱਛੀ ਉਦਯੋਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਰੀਬ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੱਛੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਮੱਛੀ ਵੇਚਣ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੁਚੀ ਝਲਕਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਕੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਾਰਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਉਚਿਤ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕਦਮ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਿਅਤ ਸਮਾਜ ਹੀ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਪਿੰਡ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਅਨੁਕੂਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਿਤੀ
ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਖੇਤਰਫਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇ ਕੇ ਚੰਗੀ ਕਮਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਕੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਗਾਉਣ, ਘਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਾਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਬਣ ਸਕਣਗੇ।
ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ
ਜਿਸ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਚ ਰਹੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਅੱਛਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਚਰਿੱਤਰਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ / ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਸੁਧਰੇਗਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿ-ਕਮਾਈ ਦੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸਹਿ-ਕਮਾਈ ਦੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤ - ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਦਰ ਘੱਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਕ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਰਚ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਸਰਜਿਤ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਲਈ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਵਾਧੂ ਕਮਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ, ਬੱਤਖ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਤੀਜੇ ਆਸ਼ਾਜਨਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੂਰਵਕ ਹਨ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਝੋਨਾ ਉਤਪਾਦਨ
ਇਸ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫਸਲਾਂ (ਲੰਬੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਫਸਲ ਖਰੀਫ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਨਾਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਰੱਬੀ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਇੱਕ ਫਸਲ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਝੋਨਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਨਹਾਰ ਮੜ੍ਹਾਸੀ ਅਤੇ ਡੋਰਸਾ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣਲਈ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿੰਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਸਤ ਵਰਖਾ 800 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬੱਤਖ ਪਾਲਣ
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਸਹਿ-ਬੱਤਖ ਪਾਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦਾ ਛਟਾਈ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 6000 ਮੱਛੀ ਦੇ ਬੱਚੇ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਤਖਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਤਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਬੱਤਖਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਬੱਤਖਾਂ ਉਪਯੁਕਤ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਖਾਕੀ ਕੇਂਪਵੇਲ ਦੀਆਂ ਬੱਤਖਾਂ ਵੀ ਹੁਣ ਪਾਲੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਪਾਲਣ ਲਈ ਜੋ ਖਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ 200-300 ਬੱਤਖਾਂ/ਹੈਕਟੇਅਰ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਰਗੀ ਪਾਲਣ
ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੁਰਗੀ ਕੀਲਿਟਰ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਸਿੱਧੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਣੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਕੀਲਿਟਰ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਪੰਛੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਹਵਾ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ, ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਅਤੇ ਨਸਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਰੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਵਸਥਾ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਝੀਂਗਾ ਪਾਲਣ
ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਝੀਂਗਾ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਝੀਂਗਾ ਭੰਡਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ‘‘ਮਹਾ ਝੀਂਗਾ’’ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ‘‘ਮੇਕ੍ਰੋਬੇਕੀਅਮ ਰੋਜਨਵਰਗੀਯ’’ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਝੀਂਗਾ ਪਾਲਣ ਦੋਨਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਾ ਖਾਧੇ ਗਏ ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਕੀਟ-ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਲਾਰਵੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤਾਲਾਬ ਦੀ ਭੰਡਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮਿਗਰਲ ਮੱਛੀ ਬੀਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਝੀਂਗਾ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15, 000 ਝੀਂਗੇ ਦੇ ਬੀਜ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਖਾਦ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਝੀਂਗੇ ਦੇ ਬੀਜ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 70-80 ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ 120-130 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ ਪਾਲਣ
ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਛੋਟਾ ਘਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੇਕਾਰ ਪਦਾਰਥ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਸਿੱਧੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਛੀ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਲਾਅ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵੇਲੇ ਸਾਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਆਹਾਰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਦ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਵੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰ ਪਾਲਣਵਿੱਚ ਜੋ ਖ਼ਰਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਵੇਚਣ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰ ਪਾਲਣ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਖ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾੜਾ ਉਤਪਾਦਨ
ਛੋਟੇ ਤਾਲਾਬ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ 1-2 ਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾੜੇ ਦੀ ਉਪਜ ਵੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਘਾੜਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾੜਾ ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਜ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ ਤਕ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਘਾੜਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥਾ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੰਘਾੜੇ ਦੇ ਵਾਧਾ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਘਾੜੇ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਜੋ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਤਾਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਬਸੂ ਅਤੇ ਮਿਗਰਲ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਚੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਭਾਗ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪਲਵਕ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ
ਮੱਛੀ ਨਿਰਯਾਤ ਅੱਜ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਉਤਪਾਦਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੱਛੀ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਕੈਨੇਡਾ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਖਪਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਉਤਪਾਦਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਖਪਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਖਪਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਜ਼ਰੀਆ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਨਿਰਯਾਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਮੱਛੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗਿਤਾ, ਲੋੜ ਅਤੇ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਖੇਤਰ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਅਤੇ ਇਲਾਜ
ਮੱਛੀਆਂ ਵੀ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਵਾਤਾਵਾਰਣ ਵਿੱਚ ਰੋਗਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੋਗ ਫੈਲਦੇ ਹੀ ਸੰਚਿਤ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਰੋਗ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰ੍ਰਥ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰੋਗ ਗ੍ਰਸਤ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ
ਉਪਰੋਕਤ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਮਰਨ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
1.ਪਰਜੀਵੀ ਜਨਿਤ ਰੋਗ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਜੀਵੀ, ਮੱਛੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਗੁਹੀ, ਲਹੂ ਨਾਲੀ, ਗੁਰਦਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਹ‌ਰੀ ਪਰਜੀਵੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਗਲਫੜੇ, ਖੰਭਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਰੋਗ ਗ੍ਰਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟਰਾਇਕੋਡਿਨੋਸਿਸ ਲੱਛਣ- ਇਹ ਰੋਗ ਟਰਾਇਕੋਡੀਨਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆ ਪਰਜੀਵੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਛੀ ਦੇ ਗਲਫੜੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਹ‌ਰੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਲਤਾ, ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਲਫੜੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਇਲਾਜ
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਮੱਛੀ ਨੂੰ 1-2 ਮਿੰਟ ਡੁਬਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਧਾਰਨ ਲੂਣ ਘੋਲ 25 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਫਾਰਮੇਲਿਨ 10 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ.ਕਾਪਰਸਲਫੇਟ (ਨੀਲਾ ਥੋਥਾ) ਘੋਲ
2. ਮਾਇਕਰੋ ਅਤੇ ਮਿਕਸੋਸਪੋਰੀਡਿਏਸਿਸ
ਲੱਛਣ-
ਮਾਇਕਰੋਸਪਾਰੀਡਿਏਸਿਸ ਰੋਗ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਤੂਮਈ ਕ੍ਰਿਮੀਕੋਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਊਤਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਿਕਸੋਸਪੋਰੀਡਿਏਸਿਸ ਰੋਗ ਮੱਛੀ ਦੇ ਗਲਫੜਿਆਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਲਾਜ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਕੋਈ ਔਸ਼ਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ. ਇਸ ਲਈ ਰੋਗ ਗ੍ਰਸਤ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੱਛੀ ਬੀਜ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੂਨਾ, ਬਲੀਚਿੰਗ ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੋਗਾਣੂਮੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.ਸਫੈਦ ਧੱਬੇਦਾਰ ਰੋਗ
ਲੱਛਣ-
ਇਹ ਰੋਗ ਇਕਥਿਓਥਰਿਸ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਨ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਖੰਭ ਅਤੇ ਗਲਫੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛੋਟੇ ਸਫੈਦ ਧੱਬੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਊਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਊਤਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ
0.1 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਮੇਲਾਕਾਇਟ ਗ੍ਰੀਨ + 50 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਫਾਰਮਲਿਨ ਵਿੱਚ 1.2 ਮਿੰਟ ਤਕ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਡੁਬਾਉਂਦੇ ਹਾ।
ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 25 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਫਾਰਮੇਲਿਨ ਹਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਰੋਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਇਹ ਕਾਰਪ ਅਤੇ ਹਿੰਸਕ ਮੱਛੀਆਂ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ। ਡੇਕਟਾਇਲੋਗਾਇਰਸ ਮੱਛੀ ਦੇ ਗਲਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਬਦਰੰਗ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਧਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਇਰੋਡੇਕਟਾਇਲਸ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਲਕਾਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ਕੀ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਬਦਰੰਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਰਮੇਗਨੇਟ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ 30 ਮਿੰਟ ਤਕ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।
1:2000 ਦਾ ਐਸਿਟਿਕ ਐਸਿਡ ਦਾ ਘੋਲ ਅਤੇ 2 ਪ੍ਰਤੀਦਗਾਤ ਨਮਕ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਨਾਲ 2 ਮਿੰਟ ਲਈ ਡੁਬਾਓ। ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾਥਿਆਨ 0.25 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਛਿੜਕੋ।
5.ਆਰਗੁਲੌਸਿਸ
ਲੱਛਣ-
ਇਹ ਰੋਗ ਆਰਗੁਲਸ ਪਰਜੀਵੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਫਫੂੰਦ ਅਤੇ ਜੀਵਾਣੂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਮਰਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
500 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਰਮੇਗਨੇਟ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ 1 ਮਿੰਟ ਲਈ ਡੁਬਾਓ।
0.25 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਮੇਲੇਥਿਆਂਰਨ ਨੂੰ 1-2 ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਵਕਫੇ ਵਿੱਚ 3 ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ ।
ਲੱਛਣ-
ਇਹ ਫਲੇਕਸੀਬੈਕਟਰ ਕਾਂਲਮਨੇਰਿਸ ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਦੇ ਸੰਕਰਮਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਗਲਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਜੀਵਾਣੂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਊਤਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜ਼ਖਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ-
ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਰਮੇਗਨੇਟ ਦਾ ਲੇਪ ਲਗਾਓ। 1-2 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ ਦਾ ਘੋਲ ਤਾਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਓ।
ਲੱਛਣ-
ਇਹ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਰੋਮੋਨਾਂਸ ਹਾਇਡਰੋਫਿਲਾ ਅਤੇ ਸਿਉਡੋਮੋਨਾਸ ਫਲੁਰਿਸੇਂਸ ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਫੈਲਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਜ਼ਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੈ ਜੋ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ-
ਤਾਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ 2-3 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਰਮੇਗਨੇਟ ਦਾ ਘੋਲ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਟੇਰਾਮਾਈਸੀਨ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ 65-80 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਨਾਲ 10 ਦਿਨ ਤਕ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿਓ।
ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਚਿਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਧੜ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਛੀ ਜਦੋਂ ਹਾਇਡਰੋਫਿਲਾ ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣਾ ਅਤੇਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
====ਇਸ ਨੂੰ ਸੜ ਕੇ ਗਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਏਡਵਰਡਸਿਲਾ ਟਾਰਡਾ ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਪਰਲੀ ਪਰਤ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਨਾਲ ਫੋੜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਰਾਬ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਦਬੋ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।====
ਇਲਾਜ-
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
0.04 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਦੇ ਆਇਓਡੀਨ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਘੰਟੇ ਲਈ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੱਛਣ-
ਇਹ ਰੋਗ ਵਿਬ੍ਰਿਆ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੱਛੀ ਅਚਾਨਕ ਮਰਨ ਵੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਖ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਧੱਬੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ-
ਆਂਕਸੀਟੇਟ੍ਰਾਸਾਈਕਲਿਨ ਅਤੇ ਸਲਫੋਨਾਮਾਇਡ ਨੂੰ 8-12 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੱਛਣ-
ਇਹ ਰੋਗ ਐਰੋਮੋਨਾਂਸ ਫਲੁਓਰੇਸੇਂਸ, ਸਿਉਡੋਮੋਨਾਂਸ ਫਲੁਓਰੇਸੇਂਸ ਅਤੇ ਸਿਉਡੋਮੋਨਾਂਸ ਪੁਟੀਫੇਸੀਂਸ ਨਾਮਕ ਜੀਵਾਣੂ ਦੇ ਸੰਕਰਮਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੇ ਖੰਭ ਅਤੇ ਪੂਛ ਸੜ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਏਮੇਕਵਿਲ ਔਸ਼ਧੀ 10 ਮਿਲੀਲੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੌ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਮੱਛੀ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਲੀ/ਫਫੂੰਦ ਜਨਿਤ ਰੋਗ''' ਨਮੀ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਫਫੂੰਦ ਦੇ ਜੀਵਾਣੂ ਫੈਲਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਮੱਛੀ ਦੇ ਆਂਡੇ, ਸਪਾਨ ਅਤੇ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਜਖ਼ਮੀ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫਫੂੰਦ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਫੂੰਦ ਦੂਸਰਾ ਰੋਗਜਨਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੁਕੂਲ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਪਾ ਕੇ ਵੱਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਹਨ।
12.ਸੇਪ੍ਰੋਲਿਗਨਿਓਸਿਸ
ਸੇਪ੍ਰੋਲਿਗਨਿਓਸਿਸ ਪੈਰਾਲਿਸਿਕਾ ਨਾਮਕ ਫਫੂੰਦ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਲ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮੱਛੀ ਬੀਜ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਫਫੂੰਦ ਜ਼ਖਮੀ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਚਿਪਕ ਕੇ ਫੈਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਸਫੈਦ ਜਾਲੀਦਾਰ ਤਹਿ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਰੋਗ ਹੈ।
ਲੱਛਣ-
1. ਜਬਾੜ੍ਹੇ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 2. ਪੈਕਟੋਰਲਫਿਨ ਅਤੇ ਕਾਂਡਲਫਿਨ ਦੇ ਜੋੜ ਉੱਤੇ ਖੂਨ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3. ਰੋਗਗ੍ਰਸਤ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਰੂਈ ਵਰਗੇ ਗੁੱਛੇ ਉੱਭਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। 4. ਮੱਛੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਲਾਜ-
3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੂਣ ਦਾ ਘੋਲ ਜਾਂ 1:1000 ਭਾਗ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੇ ਘੋਲ ਜਾਂ 1:2000 ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਸਲਫੇਟ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ 5 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਡੁਬਾਉਣ ਅਤੇ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤਕ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.ਬਰੇਕਿਓਮਾਇਸਿਸ-
ਇਸ ਦਾ ਹਮਲਾ ਗਲਫੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਲਫੜੇ ਰੰਗਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸੜ-ਗਲ ਕੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ-
1. 250 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਦਾ ਫਾਰਮਿਲਿਨ ਘੋਲ ਬਣਾ ਕੇ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਨਹਿਲਾਓ। 2. 3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸਧਾਰਨ ਲੂਣ ਦੇ ਘੋਲ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 3. ਪਾਣੀ ਦਾ 1-2 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਕਾਪਰ ਸਲਫੇਟ (ਨੀਲਾ ਥੋਥਾ) ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 4. ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ 15-25 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਫਾਰਮਿਲਿਨ ਪਾਓ।
14.ਏਪੀਜੁਏਟਿਕ ਅਲਸਰੇਟਿਵ ਸਿੰਡਰੋਮ (ਈ.ਯੂ.ਐੱਸ.)
ਪਿਛਲੇ 22 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਰੋਗ 1983 ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਵਰਖਾ ਕਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਠੀਕ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੰਵਲ, ਮਾਂਗੂਰ, ਸਿੰਧੀ ਬਾਂਮ, ਸਿੰਧਾੜ, ਕਟਰੰਗ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਛੋਟੀ ਛਿਲਕੇ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਇਸ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਰਪ ਮੱਛੀਆਂ ਜਿਵੇਂ - ਕਤਲਾ, ਰੋਹੂ ਅਤੇ ਮਿਰਗਲ ਮੱਛੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਰੋਗ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਖੂਨ ਦੇ ਧੱਬੇ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਖਰਾਬ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਲਾਲ ਧੱਬੇ ਵੱਧਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਡੂੰਘੇ ਅਲਸਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਅਤੇਪੂਛ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਉੱਤੇ। ਖੰਭ ਅਤੇ ਪੂਛ ਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਮਰ ਕੇ ਕੰਢੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਰਨ-
ਇਹ ਰੋਗ ਟੋਭੇ, ਤਾਲਾਬਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਰੋਗ ਦੀ ਮਾਰ ਖੇਤੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਤਾਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਾਦ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਆਦਿ ਘੁਲ ਕੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਦੀ ਰੋਗ ਰੋਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਅਮੋਨੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਲਤ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਧੱਬਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਣਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੇ ਅਲਸਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਕਾਰਕ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ, ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਫੰਗਸ (ਫਫੂੰਦ) ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ।
ਬਚਾਅ ਦੇ ਉਪਾਅ-
1. ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰੋਗਗ੍ਰਸਤ ਪ੍ਰਜਨਕਾਂ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਲੇ ਹੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਜਨਕਾਂ ਤੋਂ ਮੱਛੀ ਬੀਜ ਉਤਪਾਦਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ। 2.ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜੇਕਰ ਖੇਤੀ ਭੂਮੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਖੇਤੀ ਭੂਮੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਿੱਧਾ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ। 3. ਵਰਖਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੀ.ਐੱਚ. ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 200 ਕਿੱਲੋ ਚੂਨੇ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 4.ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤੇ ਪੰਪ, ਬਲੋਅਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 5 ਕਿੱਲੋ ਮੋਟੇ ਦਾਣੇ ਵਾਲਾ ਲੂਣ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਕਤਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਖਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੱਛੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਲਾਜ-
1. ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਗਗ੍ਰਸਤ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਕਲੀ ਦਾ ਚੂਨਾ (ਕਵਿਕ ਲਾਇਮ) ਜੋ ਕਿ ਠੋਸ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, 600 ਕਿੱਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ/ਮੀਟਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2. ਚੂਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਲੀਚਿੰਗ ਪਾਊਡਰ 1 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਮਤਲਬ 10 ਕਿੱਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ/ਮੀਟਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣਾ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਪਰਮੇਗਨੇਟ 0.5 ਤੋਂ 2.0 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਦੇ ਘੋਲ ਵਿੱਚ 2 ਮਿੰਟ ਤਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਗਾਤਾਰ 3-4 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 3. ਸਿਫੇਕਸ- ਕੇਂਦਰੀ ਸਵੱਛ ਜਲ ਸੰਵਰਧਨ ਅਦਾਰਾ (ਸੀਫਾ) ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅਲਸਰੇਟਿਵ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦੇ ਉਨਮੂਲਨ ਲਈ ਦਵਾਈ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਏਕਵਾਵੇਟ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼ ਰਾਂਚੀ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ/ਮੀਟਰ 1 ਲੀਟਰ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ 950 ਰੁਪਏ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ।
ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਮਤਲਬ ਪਾਰਟਸ ਉੱਤੇ ਮਿਲੀਅਨ ਅਰਥਾਤ ਭਾਗ ਪ੍ਰਤੀ ਦਸ ਲੱਖ 1 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਘਣ ਫੁੱਟ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ 0.283 ਗ੍ਰਾਮ ਦਵਾਈ ਕੁਲ ਮਾਤਰਾ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ = ਜਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ (ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ) X ਜਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ (ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ) X ਜਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ (ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ) X ਡੋਜ ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ ਨੋਟ: ਇੱਕ ਹੈਕਟੇਅਰ ਮੀਟਰ ਜਲ ਖੇਤਰ ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੇ ਇੱਕ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1 ਪੀ.ਪੀ ਐਮ. ਲਈ 10 ਕਿੱਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਵਾਈ ਲੱਗੇਗੀ। ਜਾਂ 1 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ 0.0001 ਗ੍ਰਾਮ ਦਵਾਈ ਜਾਂ 1 ਪੀ.ਪੀ.ਐਮ. ਅਰਥਾਤ ਇੱਕ ਗੈਲਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ 0.0083 ਗ੍ਰਾਮ ਦਵਾਈ ਸਰੋਤ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ, ਮਛੁਆ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਵਿਕਾਸ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਦੋ ਟਾਪੂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)
ਦੋ ਟਾਪੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (1999) ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਚਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਰਵਾਸੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਦੋ ਟਾਪੂ ਵਿਚਲਾ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ
ਸਵਰਨ ਚੰਦਨ ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: "“ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਕਰਦਾ।”"
ਇਨਸਾਇਕਲੋਪੀਡੀਆ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟੇਨਿਕਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਵਾਸੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: "“ਉਮਰ ਭਰ ਵਾਸਤੇ, ਜਾਂ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣਾ। ”"
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰੋਕਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਰਵਾਸੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਹਿੱਤ ਜਾਂ ਚੰਗੇਰੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਆਪਣਾ ਵਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਵਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਤਨ ਵਾਪਸੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਹਲਕਾ ਨੰ: 79 ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੀਮਾ ਪਾਹਵਾ
ਸੀਮਾ ਭਾਰਗਵ ਪਾਹਵਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। 63 ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰੇਲੀ ਕੀ ਬਰਫੀ (2017) ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ ਸਾਵਧਾਨ (2017) ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ 'ਹਮ ਲੋਗ' (1984-1985) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਆਨ-ਸਕਰੀਨ ਚਰਿੱਤਰ 'ਬੜਕੀ' ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਨਾਂ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥੀਏਟਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਸੰਭਾਵ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, 1994 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਸਾਗ ਮੀਟ ਉੱਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖਾਣਾ ਪਕਾਇਆ, ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ "ਹਿੱਪ ਹਿੱਪ ਹੁਰੇ" ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਜ਼ਹਰ ਦੀ ਸਿੰਗਲ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ 'ਹਮ ਲੋਗ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਦਾਕਾਰ ਮਨੋਜ ਪਾਹਵਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ,, ਅਤੇ ਵਰੋਸਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਮਨੂਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਇਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ
ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਢਾਡੀਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ 14 ਸਵਈਏ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।   ਭੱਟ ਦਾ ਲਕਬ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਦਾ ਭਾਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਭਗਤ
ਅਨੁਸ਼ਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)
ਅਨੁਸ਼ਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Anusha) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਮਲਿਆਲਮ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਕੇਆਰ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਕੇਆਰ ਵਿਜਯਾ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਵਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਦਿਤੀ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਦਿਤੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: दिति) ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਰੁਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਰੁਤਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਦੈਤਯਾਸ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਇੰਦਰ (ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ) ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਾਲਾ ਜਾਦੂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਗਰਭਵਤੀ ਰੱਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਗਰਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤੂਫਾਨ ਮਾਰਟਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ। ਦਿਤੀ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਹੈ — ਦਕਸ਼, ਦਾਦੇ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਰਸਮੀ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪਾਂਚਾਂਜਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਸੱਠ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਕਸ਼ਪ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੀ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਜੈਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਹਿਰਨਾਕਸ਼ਪ ਸਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਰਾਹਾ ਅਵਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹਿਰਨਾਕਸ਼ਿਪੂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪੁਰਸ਼-ਸ਼ੇਰ, ਨਰਸਿਮਹਾ ਅਵਤਾਰ, ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਂ ਹੋਲੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਦਿਤੀ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਕਸ਼ਪ ਅਤੇ ਅਦਿੱਤੀ ਲਈ ਮਤਲਬੀ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਸੀ। ਉਹ ਅਦਿੱਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਅਦਿੱਤੀ ਦੇ ਬੱਚੇ) ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਦਿਤੀ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਉਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="">
ਬੁੱਕ/ਲੇਖ ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਨਿਸਾ ਗੋਦਰੇਜ
ਨਿਸਾਬਾ ਆਦਿ "ਨਿਸਾ" ਗੋਦਰੇਜ (ਜਨਮ 1978) ਗੋਦਰੇਜ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ (GCPL) ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।
ਉਹ ਜੀਸੀਪੀਐਲ, ਗੋਦਰੇਜ ਐਗਰੋਵੇਟ ਅਤੇ ਟੀਚ ਫਾਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਨਿਸਾ ਆਦਿ ਗੋਦਰੇਜ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਗੋਦਰੇਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਤਾਨਿਆ ਦੁਬਾਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਰੋਜਸ਼ਾ ਆਦਿ ਗੋਦਰੇਜ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਐਂਡ ਜੌਨ ਕੌਨਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ.
ਕੈਰੀਅਰ
ਗੋਦਰੇਜ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਸਾ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਦਰੇਜ ਐਗਰੋਵੇਟ ਦਾ ਟਰਨਅਰਾਊਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਗੋਦਰੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਨਵੀਨਤਾ, ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਐਚਆਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਿਸਾ ਗੋਦਰੇਜ ਨੂੰ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਗੋਦਰੇਜ ਐਗਰੋਵੇਟ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਹਿਪਾਠੀ, ਮਾਰਕ ਕਾਹਨ ਦੀ ਗੋਦਰੇਜ ਐਗਰੋਵੇਟ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੋਦਰੇਜ ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋਇਆ।
ਨਿਸਾਬਾ ਗੋਦਰੇਜ ਨੂੰ ਮਈ 2017 ਵਿੱਚ ਗੋਦਰੇਜ ਕੰਜ਼ਿਊਮਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਲਿਮਿਟੇਡ (GCPL) ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸਦਾ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਮਾਲੀਆ 9,600 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਨਿਸਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਜ਼ੋਰਾਨ ਅਤੇ ਏਡਾਨ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਦਿ ਗੋਦਰੇਜ, ਗੋਦਰੇਜ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹਨ।
ਹੋਰ ਅਹੁਦੇ
ਨਿਸਾ ਟੀਚ ਫਾਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ
ਹਾਲੀ
ਹਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹਾਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਲ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਊਂਠਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀ ਜਮੀਨ ਦੀ ਵਾਹੀ ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਾਹੀਕਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਜਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਰਾਜਿਆਂ, ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ, ਨਵਾਬਾਂ ਤੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜਮੀਨਾਂ ਵਾਹੀ ਲਈ ਵਾਹੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਾਹੀਕਾਰ ਹੋਈ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਹੁਤੇ ਵਾਹੀਕਾਰ ਆਪਣੀ ਜਮੀਨ ਦੇ ਆਪ ਮਾਲਕ ਹਨ ।
ਹਾਲੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 15/16 ਕੁ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲੀ ਚਿੜੀ ਚੁਕਦੀ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਰੇ ਸਾਝਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਲੀ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਲੀ ਦੀ ਹਰਨਾਲੀ ਵਿਚ ਹਲ ਟੰਗ ਕੇ ਵਾਹੀ ਲਈ ਖੇਤ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਹਾਲੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਰੋਟੀ ਖੇਤ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਹਾਜਰੀ ਰੋਟੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਹਾਲੀ 10/11 ਕੁ ਵਜੇ ਤੱਕ ਹਲ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਹਲ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਲ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਪੱਠੇ ਪਾ ਕੇ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਾਲੀ ਨ੍ਹਾ ਧੋ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਅਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ।
ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਹਾਲੀ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਣੀ ਜਮੀਨ ਦੀ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਰਤਨ ਸਿੰਘ
ਰਤਨ ਸਿੰਘ (1927- 01 ਮਈ 2021) ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1927 ਵਿੱਚ ਕਸਬਾ ਦਾਊਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ
ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।  ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਿਹਾਤੀ ਤੋਂ 8 ਕਿ.ਮੀ. ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 225 ਕਿ.ਮੀ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151203 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਹੈ।
ਪਿੱਪਲੀ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਭਾਗਥਲਾ ਕਲਾਂ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਰਾਜੋ ਵਾਲਾ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਬੀੜ ਭੋਲੂਵਾਲਾ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਭਾਗਥਲਾ ਖੁਰਦ (4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ।  ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਘੱਲ ਖੁਰਦ ਤਹਿਸੀਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕੋਟ ਕਪੂਰਾ ਤਹਿਸੀਲ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੋਗਾ-2 ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਫਰੀਦਕੋਟ, ਕੋਟ ਕਪੂਰਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ।  ਪੱਖੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।