cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨਸਲੀ ਟਕਰਾਅ
ਇਕਸੁਰਵਾਦ
ਇਕੱਸੁਰਵਾਦ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ ਜੋ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਇੱਕ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਰੇਂਦ ਲੀਜਫਾਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਰੂਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ "ਮਹਾ ਗੱਠਜੋੜ" ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਉਪਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਸਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਸਲੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਸਲੀ ਤਣਾਅ, ਨਸਲੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵੀਟੋ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨਕ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਫਲ ਇਕਸੁਰਵਾਦੀ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੰਘਵਾਦ
ਨਸਲੀ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਵਾਦ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ, "ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਲਈ ਮੰਗਾਂ" ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਕਟਰ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਫਸਰਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਭਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਥਾਨਕ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟਰੋਸਚੇਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰਿਆਇਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ
ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 1996-98 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
60 ਮਿੰਟ
60 ਮਿੰਟ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: 60 Minutes) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 1968 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਡੌਨ ਹੇਵਿਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਰਿਪੋਰਟਰ-ਸੈਂਟਰਡ ਜਾਂਚ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 2002 ਵਿੱਚ, 60 ਮਿੰਟ ਨੂੰ ਟੀਵੀ ਗਾਈਡ ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ 6ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,  ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੀਵੀ ਗਾਈਡ ਦੇ 60 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਲ ਟਾਈਮ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 24ਵੇਂ ਰੈਂਕ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਇਸਨੂੰ "ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ" ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਸੀਜ਼ਨ 50ਵਾਂ 24 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ 51ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਰੀਨਿਊ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਫਾਰਮੈਟ
ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਗਰਾਫਿਕਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 60 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੰਬੀ-ਫਾਰਮ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਬ੍ਰੇਕ ਹੈ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਕਡ੍ਰੌਪ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਪੰਨੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਕਾਬਲੇ 20/20 ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, 60 ਮਿੰਟ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਕੈਮਰੇ 'ਤੇ ਹੋਰ 60 ਮਿੰਟ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ (ਜਾਂ ਬੋਲਦੇ) ਸਕ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਤ੍ਰਿਏਕਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਰਥ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਟੋਨ
60 ਮਿੰਟ, ਐਡੀਡੇਰ ਆਰ ਮਿਰੋ (ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਜਿਸ ਲਈ ਹੈਵਿਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਰਰੋ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਰੋਫਾਈਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ 1950 ਦੇ ਸੀਬੀਐਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀਜ਼ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਬਾਇੰਗ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਹੈਵਿਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, 60 ਮਿੰਟ "ਹਾਇਰ ਮੁਰਰੋ" ਅਤੇ "ਲੋਵਰ ਮੁਰਰੋ" ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵੈਬ ਸਮੱਗਰੀ
60 ਮਿੰਟ ਦੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਲਿੱਪਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿਚ, ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ "60 ਮਿੰਟ ਓਵਰਟਾਈਮ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
26 ਜੂਨ, 2017 ਤਕ, 60 ਮਿੰਟ ਨੇ ਕੁੱਲ 138 ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਜੋ ਕਿ ਯੂ.ਐਸ. ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਯਮਟਾਈਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ "ਆਲ ਇਨ ਫੈਮਲੀ", ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਸਲੂਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂਚ ਸਮੇਤ ਸੈਕਟਰਾਂ ਲਈ 20 ਪੀਬੌਡੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ; "ਸੀਆਈਏ ਦੇ ਕੋਕੇਨ", ਜਿਸ ਨੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀਆਈਏ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ; "ਦੋਸਤਾਨਾ ਅੱਗ", ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤਾਨਾ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ; 2006 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਦ ਕੈਂਪਸ ਲੈਕਰੋਸ ਟੀਮ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂਚ, "ਡੂਕੇ ਰੇਪ ਕੇਸ"; ਅਤੇ "ਹਦੀਤਾ ਵਿੱਚ ਕਤਲਾਂ", ਯੂ. ਐੱਸ. ਮਰੀਨ ਦੁਆਰਾ ਇਰਾਕੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਜਾਂਚ।
ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਜੋਗ "ਓਸਪੇਰੀ" ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵਕ ਰਿਪੋਰਟਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ V-22 ਓਸਪੇਵ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ ਹੈ।
NSA ਰਿਪੋਰਟ
15 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ, 60 ਮਿੰਟ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀ (ਐਨਐਸਏ) 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਝੂਠੀ ਅਤੇ "ਪਫ਼ ਟੁਕੜੇ" ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਜੌਨ ਮਿਲਰ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ
ਧੀਣਾ
ਫੋਲੜੀਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਬਾ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਬਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਭਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸ਼ਨਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਨਮਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬੀ. ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ ਮੈਡਮਪੀ (2008) ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੀਥੋ ਜੋਸਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਜੋਸਟੀ (2015) ਵਿੱਚ ਮੌਲੀਕੁੱਟੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਪ੍ਰਭਾ 2009 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕਾਮੇਡੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਜੈਸੀ ਡੇਨੀਅਲ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਪ੍ਰਬਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਯੁਵਕ ਮੇਲੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਮਨੋਜ ਗਿੰਨੀਜ਼ 'ਕੋਚਿਨ ਨਵੋਦਿਆ ਟ੍ਰੈਪ' ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ "ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ" ਦੇ ਇਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਸਾਜਨ ਪਲੂਰਥੀ ਅਤੇ ਪਰਾਜੋਧ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਏਸੀਆਨੇੱਟ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬੀ ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਬਾ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਾਵਿਆ ਮਾਧਵਨ ਅਤੇ ਰਮੇਸ਼ ਪਿਸਰੌਦੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੀ ਟੈਕਸੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬੋਕਿੰਗ ਬੋਇੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵ.ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਬਾ ਸਿਨੇਮਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਗਾਇਥਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਨਾਚ ਡਰਾਮਾ ਰਾਧਾ ਮਾਧਵਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਥੀਰਮ ਲਈ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਸੀ।
ਐਵਾਰਡ
ਜੇਸੀ ਡੈਨੀਅਲ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਗਲਪਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਪਰੈਲ 1936 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਰੁਪਾਣਾ (ਜ਼ਿਲਾ- ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਮੱਘਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੋਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਅਧਿਆਪਨ ਰਿਹਾ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਖਾਸ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਲਈ 2019 ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ਼ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਵਿਰਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੀ ਸੱਤ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਛਪਵਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਰੁਪਾਣੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ 'ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ' ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
1936 ਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੁਕਤਸਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਰੁਪਾਣਾ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ, ਮੈਟਰਿਕ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮੁਕਸਤਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਣਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ. ਏ. ਗੋਵਰਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਬੀ. ਐਡ. ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਮ. ਏ. ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਪੀ. ਐਚ.ਡੀ. ਕਾਦਰ ਯਾਰ ਤੇ ਤਿਰਲੋਕ ਸਿੰਘ ਕੰਵਰ ਗਾਈਡ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਰੁਪਾਣਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇ ਦੌਰਨ ਉਸ ਨੇ 'ਪੰਜ ਦਰਿਆ' ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਨ ਨੂੰ "ਦੇਵਤੇ ਪੁੱਜ ਨਾ ਸਕੇ" ਭੇਜੀ ਸੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ "ਦਰਾਉਪਤੀ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਛਾਪੀ ਸੀ।
ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ
1970 ਵਿਚ ‘ਇਕ ਟੋਟਾ ਔਰਤ’ ਨਾਮੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁਪਾਣੇ ਦੇ ਹੁਣ ਤਕ ਛਪੇ ਛੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ (ਅੱਖ ਦਾ ਜਾਦੂ, ਡਿਫੈਂਸ ਲਾਈਨ, ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਰਾਂਝਾ ਵਾਰਿਸ ਹੋਇਆ, ਆਮ ਖ਼ਾਸ) ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਸਾਂ ਪੰਜਾਹਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਦੀ ਹੈ। ‘ਜਲਦੇਵ’, ‘ਆਸੋ ਦਾ ਟੱਬਰ’, ‘ਗੋਰੀ’, ‘ਸ਼੍ਰੀਪਰਵਾ’ ਵਰਗੇ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾਂ ‘ਟੁੱਟਦੇ ਬੰਧਨ’ (ਨਿਬੰਧ), ‘ਵੀਰਾਨੇ ਤੇ ਬਹਾਰਾਂ’ (ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਉਸ ਦੀ ਬੁਚਕੀ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਗਤ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਹਨ। ‘ਗੋਰੀ’ ਨਾਵਲ ਵਿਚਲੀ ਅੱਥਰੀ ਰੌਂਅ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਰਵਾਨੀ ਵਾਲੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਨੇ ਅਜੇ ਸਿਰਜਣੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ‘ਹਵਾ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ੀਸ਼ਾ’ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਭਾਨੀਮਾਰ
ਭਾਨੀਮਾਰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਚਿੱਤਰ ਹਸਤੀ ਹੈ। ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਰੋਂ ਜਮਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੱਤੇ-ਬਾਜ, ਸ਼ੋਲਕ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਪੁਤਲਾ, ਚੁਸਤੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਢੁਕਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਦੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਨੁਭਵੀ ਭਾਨੀ ਮਾਰ, ਨਾਲੋਂ ਚਤਰ ਮੁਜਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਰਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਧਰੋ ਲੱਭੇ। ਜੁੜ ਰਹੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਨੀ ਮਾਰ ਬਿੱਜ ਵਾਂਗੂ ਅਸਮਾਨੋ ਆ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਫਲਾਣਿਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂ ਅਮਕੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਕ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਨੀ ਮਾਰ ਰਤੋਂ ਰਾਤ ਟਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਠਹਿਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਤੁਰ ਕਿਸੇ ਆਨੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੁੱਡ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਭਾਨੀਮਾਰ ਆਪਣਾ ਸੌਖਾ ਤੇ ਸੁਆਦਲਾ ਕੰਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਡਾਂ ਨਾਲ ਈ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਦਾਰਾਂ ਤੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਗੱਲ ਅਗਾਂਹ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਾਨੀਮਾਰ ਦੀ ਖੂਬ ਚੜ੍ਹਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਜੋੜ ਰੱਖੇ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲਿਆਂ ਮੁਸਾਤਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿੱਸੇ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਖੁਦ ਗਾ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਪਰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਨਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਸੁਸਿਖਸਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਭਲੇ ਮਾਣਸਾ ਤੋ ਕਿਵੇਂ ਬੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸਿਹਰੀ ਖਾਂਡਾ
ਸਿਹਰੀ ਖਾਂਡਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ  ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬਿਗਲ ਵਜਾਇਆ ਸੀ। ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1709 ਨੂੰ ਆਏ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵੈਰਾਗੀ ਮਹੰਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦਾਸ ਦੇ ਡੇਰੇ ਤੇ ਠਹਿਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰੀਬ 9 ਮਹੀਨੇ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 500 ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਥਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਿਲਟਰੀ ਕੈਂਪ ਸੀ। ਇਸ ਜਥੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸੋਨੀਪਤ ਦਾ ਮੁਗਲ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੁਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮਹਿਤਾਂ
ਮਹਿਤਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
੧੯੩
193 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਮਹਿਤਾਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਫਰੂਖਾਬਾਦ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਫਰੂਖਾਬਾਦ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।
ਸਾਂਸਦ
2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੇਸ਼ ਰਾਜਪੂਤ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਸਾਂਸਦ ਚੁਣੇ ਗਏ। 1962 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਂਸਦਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ
ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ  ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਸੱਤ ਚਿਰਨਜੀਵੀਆਂ (ਅਮਰ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਰਥਵੀ ਨੂੰ ਇੱਕੀ ਵਾਰ ਖਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਾਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਰੋਣ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਧਨੁਸ਼ ਭੇਟ ਕਿੱਤਾ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸੁੰਅਵਰ ਦੌਰਾਨ ਤੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪਾਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ
ਉਪਹਾਰ ਅਗਨੀ ਕਾਂਡ
ਉਪਹਾਰ ਅਗਨੀ ਕਾਂਡ , ਹਾਲੀਆ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਅੰਕਰ ਅੱਗ ਤ੍ਰਾਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ,  ਫਿਲਮ ਬਾਰਡਰ ਦੇ 3-ਤੋਂ-6 ਵਜੇ ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਗਰੀਨ ਪਾਰਕ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਪਹਾਰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 13 ਜੂਨ 1997 ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ।  ਅੰਦਰ ਫਸੇ, 59 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਘੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ 103 ਨਤੀਜਤਨ ਭਗਦੜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1997 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ
ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ
ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: The Times of India (TOI) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਅਲਾਦੀਨਪੁਰ
ਅਲਾਦੀਨਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ
ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Dil Dhadakne Do) ਇਕ 2015 ਭਾਰਤੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਜੋਆ ਅਖ਼ਤਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਤੇਸ਼ ਸਿਧਵਾਨੀ ਅਤੇ ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਡਿਊਸ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ, ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਸ਼ਾਹ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ, ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਫਰਹਾਨ ਅਖ਼ਤਰ ਜਿਹੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੁੱਤਾ ਪਲੂਟੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੀ। ਸਹਾਇਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰਾਹੁਲ ਬੋਸ, ਜ਼ਰੀਨਾ ਵਹਾਬ, ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੇ, ਰਿਧਿਮਾ ਸੂਦ, ਪਵਨ ਚੋਪੜਾ, ਪਰਮਜੀਤ ਸੇਠੀ, ਡੌਲੀ ਮੈਟਡੋ ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਪਾਹਵਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਹਿਰਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਸ਼ਾਂਤ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ 30 ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਰੂਜ਼ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਇਕ ਭਰਾ-ਭੈਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਟਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼ੱਕੀ ਅਤੇ ਓਵਰ-ਟੂ-ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਕਸ ਦੇ ਉਲਟ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਭਵੀ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਦਰਸਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਖ਼ਤਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰੀਮਾ ਕਾਗਤੀ ਨਾਲ ਪਟਕਥਾ ਲਿਖੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਪੁੱਲਮੰਤੂਰ ਕਾਫਰੇਜ਼ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਐਮ ਐਸ ਪਰਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਪਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ, ਸਪੇਨ, ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ।
ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ ਤਿਕੋਣ ਸ਼ੰਕਰ-ਏਹਸਾਨ-ਲੋਏ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 5 ਜੂਨ, 2015 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਪੂਰ, ਸ਼ਾਹ, ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਖਤਰ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਿਨੇਮਾਟੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਵੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ₹ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ₹ 830 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ 1.45 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ।
ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ. ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਕਪੂਰ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਐਕਟਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਦਿਲ ਧਦਕਨ ਨੂੰ 2016 ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨੌਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਫ਼ਿਲਮ, ਅਖ਼ਤਰ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਚੋਪੜਾ ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਜਿੱਤੇ ਹਨ; ਕਪੂਰ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਬੇਸਟ ਏਨਸਮਬਲ ਕਾਸਟ।
ਕਹਾਣੀ
ਕਮਲ ਮਹਿਰਾ ਇਕ ਵਪਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਇਕ ਕੰਪਨੀ ਅਯਕਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ, ਆਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਮਹਿਰਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਪਲੂਤੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਇਸ਼ਾ ਇਕ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਪਰ ਮਾਨਸੰਘ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਨਾਖੁਸ਼ ਹੈ, ਇਕ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਸ਼ਲੀਲ ਪਤੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਸੁਮਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਅਣਦੇਖੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਇਕ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਆਪਣੇ 30 ਵੇਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਦੇ ਦਸ ਦਿਨ ਦੇ ਕਰੂਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸੂਦ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਪਾਰਕ ਲਲਿਤ ਸੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੈਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨੂਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਨੇ ਕਵੀਰ ਨੂੰ ਅਯਕਾ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਬਦਲੇ ਨੂਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।
ਮਹਿਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਇਟਲੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰੂਜ਼ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਬੀਰ ਫਰਾਹ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਡਾਂਸਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਨੋਦ ਅਤੇ ਵੰਦਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਣਾ ਖੰਨਾ ਨਾਲ ਨੂਰੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੈ ਖਾਨਿਆਂ ਨੇ ਸੂਡਜ਼ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਨੂਰੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੁਰੂਪਤਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਕੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਕਮਲ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਅਮਰੀਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੰਨੀ ਗਿੱਲ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨੀ ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਦੱਸਿਆ ਕਮਲ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਨਾਖੁਸ਼ ਸਨ, ਸਨੀ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਦਾਇਗੀ ਨੂੰ ਅਯੰਸਾ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਨੀ ਲਈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਇਕ ਸਫਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਨੀ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨੀਲਮ ਕਮਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਮਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਫਲਰਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਬੇਕਸੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਆਇਸ਼ਾ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਜਾਣ ਤੇ ਸਨਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਛਤਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਫੜ੍ਹਾ ਸੁਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਰ ਨੂਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਕਮਲ ਨੂਰੀ ਨੂੰ ਰਾਣਾ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਫਿਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਐਂਮਰਜੈਂਸੀ ਰੂਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀਨਿਕ ਵਿਖੇ, ਕਮਲ ਕਬੀਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਨੂਰੀ ਨੂੰ ਰਾਣਾ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।ਕਬੀਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਫਰਾਹਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਪਾਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਯਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਲਾਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਅਜੇ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਵਿਆਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀਆਂ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਹਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਕਬੀਰ ਨੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ, ਨੀਲਮ ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਵਿਭਚਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਨੈਲਮ ਆਪਣੇ ਬੇਵਫ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚੁੱਪਚਾਪ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਕਮਲ ਨੇ ਨਿਲਮ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ? ਉਸ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।ਕਮਲ ਉਸਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਨਿਆਮਲ ਦੀ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਮਾਨਵ ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਮਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਾਨਵ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਲਾਕ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
ਕਬੀਰ ਫਰਾਹਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਲਈ ਮੁਆਫ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਕਬੀਰ, ਜੋ ਕਿ ਸਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਚਿਪਕਦਾ ਹੈ, ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਤੀ ' ਕਮਲ, ਨੀਲਮ, ਆਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਪਲਟੋਓ ਫਲਸਰੂਪ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਈਫਬੋਟ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।ਛੱਡ ਕੇ, ਆਇਸ਼ਾ ਸਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ "ਸਦਾ ਲਈ" ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢਿਆਂ ਵੱਲ ਸਿਰ ਦਾ ਝੰਡਾ। ਮੇਹਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਕਾਸਟ
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਾਸਟ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ: • 2
ਯਾਦ ਗਰੇਵਾਲ
ਯਾਦ ਗਰੇਵਾਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਗਰੇਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਅਗਸਤ 1975 ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਲੋਨੀ, ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਦਿਲ ਧੜਕਨੇ ਦੋ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਯਾਦ ਗਰੇਵਾਲ
ਕਰੀਅਰ
ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਮਿੱਟੀ (2010), ਦ ਲਾਇਨ ਆਫ ਪੰਜਾਬ(2011), ਸਿਕੰਦਰ (2013), ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, ਵਨਸ ਅਪੋਨ ਏ ਟਾਈਮ ਇਨ ਮੁੰਬਈ ਦੋਬਾਰਾ ਸਮੇਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ! (2013), ਫੈਂਟਮ (2015), ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਹੱਕ ਸਮੇਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼।  ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ (2010), ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ੇਰ (2010), ਸਦਾ ਹੱਕ (2012) ਲਈ ਨੈਗੇਟਿਵ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਸਿੰਘ (2016)।   ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ 2015 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਫਤਿਹ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ
194
194 ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਗੰਧਵਾਂ
ਗੰਧਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ (ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ | ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1958 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਸੂਰੇਵਾਲਾ (ਜ਼ਿਲਾ- ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਲੇਖ ਲੜ੍ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਪੀਰਡ ਵੱਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜੀਵਨ
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸੂਰੇਵਾਲੀਆ ਬੀ.ਏ., ਬੀ.ਐੱਡ. ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿੱਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ, ਐਮ.ਫਿਲ. ਪੰਜਾਬੀ, ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੰਜਾਬੀ, ਅਤੇ ਪੀ.ਜੀ.ਡੀ.ਜੀ.ਐਮ.ਸੀ. ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਜਿਓਈ ਬਾਜ਼ਾਰ
ਜਿਓਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਈ (ਸੂਰਜ) ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਹਨੋਈ, ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿਖੇ ਹੋਆ ਬਿਨ੍ਹ ਮੇਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਸਮਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਹੁੰ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਟਰਾਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਰੈਫ੍ਰਿਜਰੇਸ਼ਨ ਉਪਕਰਣ ਵੀ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਥਾਂ
ਜਿਓਈ ਮਾਰਕੀਟ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸਲ ਮਾਰਕੀਟ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਥਿੰਹ ਯੇਨ ਸਟ੍ਰੀਟ ਅਤੇ ਡੋਂਗ ਨਹਾਨ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਟ੍ਰਾਨ ਕਾਓ ਵੈਨ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਟੈਂਪਲ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਐਲੇਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਨੋਈ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ, ਸਾਰੇ ਬਿਜਲੀ ਸਮਾਨ, ਉਪਕਰਣ, ਆਦਿ), ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁੰਮ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਿਓਸੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਪਲੇਟ ਨੰਬਰ ਵੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇਸ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ
ਭੁੱਗੇ ਦਾ ਵਰਤ
ਭੁੱਗੇ ਦਾ ਵਰਤ ਪੋਹ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੋਹ ਦਾ ਮਹੀਲਾਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਪਾ ਪਾ ਕੁੱਟ ਕੇ ਪਿੰਨੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਨੀਆਂ ਸੰਧਾਰੇ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੁਰੀ ਭੇਜੀਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਆਣੇ ਸਿਆਣੇ ਆਪ ਵੀ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਨਮਿੱਤਿਆਂ ਨਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਸਭੋ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਰੱਖ ਰੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵਰਤ ਵੀਰਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਘਰ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਵਹੁਟੀ ਦੀਆਂ ਨਣਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚਖਾ ਮੁਖੀ ਭੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਕਰੂਏ ਦਾ ਸੰਧਾਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਭਾਈ ਨੂੰ ਜੇ ਨਵ^ਵਿਆਹੁਤਾ ਉਡੀਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਣਦ ਕਟਾਖਸਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਓ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਉੋਸ ਦੇ ਬੋਤੇ ਲਈ ਆਖਦੀ ਹੈ: ਤੇਰੇ ਬੋਤੇ ਨੂੰ ਤੂੜੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੁੱਕੀ ਸੱਕਰ ਪਾਵਾਂਗੀ। ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਤੁੜੀ ਦੀ ਪੱਤ ਪਾਵਾਂ ਖੁਰਲੀ ਤੇ ਬੰਨ ਭਾਬੀਏ।ਜਿੰਨਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਬੜੇ ਦਰਦਨਾਕ ਦੁੱਖਾਂ-ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀਆ ਤੋ ਸੱਖਣੇ ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਭਰੇ।
ਰੱਬਾ ਦਿੱਤਾ ਨਾ ਵੀਰ ਇੱਕ ਮੈਨੂੰ ਭੈਣ ਕੋਲ ਆਵੇ ਸੱਜ ਕੇ।
ਇਉਂ ਦੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆ ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਚੋਹਲ ਅਤੇ ਚੁਟਕੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਉਲ ਵਿੱੱਚ ਇਹ ਵਰਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸ਼ੁਰੁ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ
ਗਾਂਧੀ ਪੀਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ
ਗਾਂਧੀ ਪੀਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 31 ਜੁਲਾਈ 1958 ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗਾਂਧੀ ਸਮਾਰਕ ਨਿਧੀ ਤੋਂ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਆਰ ਆਰ ਦਿਵਾਕਰ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨ
thumb|196x196px| 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਰਾਧਾ ਭੱਟ ਹੁਣ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
ਗਾਂਧੀ ਮਾਰਗ
ਗਾਂਧੀ ਮਾਰਗ ਐਸ ਕੇ ਜਾਰਜ ਦੁਆਰਾ 1957 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜੀ.ਰਾਮਚੰਦਰਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ। 1965 ਤਕ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਗਾਂਧੀ ਸਮਾਰਕ ਨਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ 10 ਵੇਂ ਸਾਲ ਤੋਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਪੀਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1973 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਮਾਸਿਕ ਅਧਾਰ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।1989 ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਾਂਧੀ ਮਾਰਗ ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
ਡੰਬਿਸਾ ਮੋਓ
ਡੰਬੀਸਾ ਮੋਓ (ਜਨਮ 2 ਫਰਵਰੀ 1969) <span id="result_box" class="" lang="pa"> ਇੱਕ ਜ਼ੈਂਬੀਆਈ ਮੂਲ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਮਾਈਕਰੋ-ਆਰਥੋਮਨੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਰਕਲੇਜ਼ ਬੈਂਕ, ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਮੂਹ, ਸੀਏਗੇਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸ਼ੇਵਰਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੈਰਕ ਗੋਲਡ, <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਖਾਣਕ ਹੈ,  ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।. <span id="result_box" class="" lang="pa"> ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਕ ਸਪੀਕਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਗੋਲਡਮੈਮਾਨ ਸਾਕਸ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਬੈਸਟਸੈਲਿੰਗ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: ਡੈੱਡ ਏਡ: ਕਿਉਂ ਏਡ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ <span id="result_box" class="" lang="pa"> <span id="result_box" class="" lang="pa"> ਕਿਵੇਂ  ਅਫਰੀਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਰਾਹ ਹੈ (2009), ''ਪੱਛਮ ਕਿਵੇਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ: ਆਰਥਿਕ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ - ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪਏ ਨਿਰੇ ਵਿਕਲਪ (2011), ਅਤੇ ਵਿੰਨਰ ਟੇਕ ਆਲ: ਚਾਈਨਾਜ ਰੇਸ ਫੌਰ ਰਿਸੋਰਸਿਜ਼ ਐਂਡ ਵ੍ਹੱਟ ਇਟ ਮੀਨਜ਼ ਫਾਰ ਦ ਵਰਲਡ'' (2012). ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਐਮ ਬੀ ਏ ਵਿੱਚ ਬੈਚੁਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ, ਹਾਰਵਰਡ ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਐੱਮ ਪੀ ਏ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡੀਫਿਲ ਹੈ ।
ਸ਼੍ਰੀਪ੍ਰਿਯਾ
ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2014 ਦੀ ਫਿਲਮ ਦ੍ਰੂਸ਼ਯਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਮੱਕਲ ਨੀਧੀ ਮਾਇਮ ਦੀ ਕੋਰ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਐਕਟਿੰਗ
ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1974 ਵਿੱਚ ਪੀ. ਮਾਧਵਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮੁਰੂਗਨ ਕਾਟੀਆ ਵਜ਼ੀ ਲਈ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰਜਨੀਕਾਂਤ, ਕਮਲ ਹਾਸਨ, ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਸ਼੍ਰੀਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੀ ਰੁਦਰਈਆ ਦੀ 1977 ਦੀ ਫਿਲਮ ਅਵਲ ਅਪਾਦਿਥਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੰਜੂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੁਕਾਰਾ ਅਲਾਮੇਲੂ, ਬਿੱਲਾ ਅਤੇ ਅੰਨਾਈ ਓਰੂ ਅਲਯਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਜਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਉਹ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਨਾਲ 28 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਰਜਨੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇਲਮਾਈ ਓਂਜਲਾਦੁਕਿਰਾਥੂ, ਆਦੂ ਪੁਲੀ ਆਤਮ, ਅਲਾਦਿਨੁਮ ਅਰਪੁਥਾ ਵਿਲੱਕਕੁਮ, ਅਵਲ ਅਪਾਦਿਥੇਨ ਅਤੇ ਨਟਚਥੀਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, 1973 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
1980 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਦਾ ਨਾਵਲ
1980 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਦਾ ਨਾਵਲ
ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ
1969 ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲ ‘ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਟਾਲਸਟਾਏ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਵਲ ‘ਯੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ਾਤੀ’ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਕੌਮਾਂ ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਕੈਂਪਾ ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਦਰਦੀਲਾ ਤੇ ਲੂੰ ਕੰਡੇ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿੱਤ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਸਾਂਝ ਤੇ ਅਮਨ ਦੀ ਸਦੀਵੀਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ,ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੀ ਭਿਅਕਰਤਾ ਤੇ ਇਸ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਕਰੁਣਾਮਈ ਅਭੁੱਲ ਕਥਾ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿਕ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਰੀਨ ਕਾਰਡ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਜੋ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਕੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹੀ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡਾ ਉੱਧਰ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਜਵਾਨ ਧੀ ਵਾਲੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਅੱਖ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਹੀ ਦੇ ਜਾਵੇ।ਇਹੋ ਗੱਲ ਹੀ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ
ਇਹ ਨਾਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਸਕੀਆਂ ਤੇ ਆਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਜਪਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਉੱਤੇ ਐਟਮ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਕੁਰਲਾਹਟ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਭੁਰ-ਭੁਰ ਜਾਂਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੀ ਸੜਾਂਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖੰਡਰਾਤ ਹੋਏ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਇਉਂ ਗੁਜ਼ਰਦੇੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਬੰਬ ਡਿੱਗਣ ਉਪਰੰਤ ਮੂਵੀ ਕੈਮਰੇ ਰਾਹੀਂ ਲਾਏ ਹੋਣ। ਮਾਨਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਚਿਤਰਦਾ ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜ਼ਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ।
ਜੰਞ ਲਾੜਿਆਂ ਦੀ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਬੇਇਤਫ਼ਾਕੀ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੁਗ਼ਲ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰਸ਼ਾਹ ਜਫ਼ਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕੇਵਲ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਕੇ ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲੋਂ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਜ ਸਮਝਿਆ।
ਦਰਦ ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੋਇ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੀਰਾ ਇਸ ਪੈਂਡੇ ਦੇ ਅਗਲੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਵੱਲ ਗਾਮਜ਼ਨ ਹੈ। ਗੁੱਡੇ ਹੋਏ ਪੱਬ,ਥੱਕੇ ਹਾਰੇ ਗਿੱਟੇ, ਮੀਰਾ ਆਪਣੀ ਜਾਈ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਭੁੰਨੀ ਗਈ ਬੇਟੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕਰੀਮੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਕਰ ਆਈ ਹੈ, ਮੀਰਾ ਉਸ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ।ਉਧਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਅਰਾਜਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਬਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।
ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਬਾਦਸ਼ਾਹ
18ਵੀ. ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਵਿਰੁੱਧ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਰਹੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਸੀ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਕਈ ਦਾ ਹਾਕਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸੀ।
ਦੁੱਧ ਤੇ ਕਾਂਜੀ
ਕਮਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੱਖਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।ਉਸ ਜਿਹੇ ਲੱਖਾਂ ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਗੋਦ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਤਾਂਘ ਰਹੇ ਹਨ।
ਰਣ ਖੇਤਰ
ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਰਣ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਇਹ ਰਣ ਜਦ ਤੱਕ ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਵਧੀ ਹੈ ਹਰ ਪਲ, ਹਰ ਛਿਨ ਛਿੜਿਆਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਕਥਾ ਵਸਤੂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੈ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੋਏ ਹੋਣੇ ਦੀ ਗੱਲ ਅੰਦਰ ਦੀ ਲੋਅ ਤੇ ਬਾਹਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਦਵੰਦ ਹੀ ਖਾਲੀ ਤੇ ਭਾਰੇਪਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੱਲ ਬੇਸ਼ੱਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਤੇ ਯਥਾਰਥ ਹੈ।
ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰ
ਇਹ ਅਤਿ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਮ ਦੀ ਭੁੱਖ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਗੱਡੇ
ਇਹ ਨਾਵਲ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ, ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਦਰਦ ਭਰੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਬਹਾਦਰਸ਼ਾਹ ਜਫ਼ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਧੁੰਦ ਦੇ ਆਰ ਪਾਰ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਕੌਰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਭੋਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਰੋਗੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਉਸਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾੳੇੁਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਖਿੜ੍ਹੇ ਮੱਥੇ ਜਿਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਧੀਏ ਘਰ ਜਾ ਆਪਣੇ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਪਾਰੋ ਵਰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਈਆਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਜਦੂਰੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,ਉੱਥੇ ਬਾਕੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਸਮਝੌਤਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਾ ਹੀ ਤਕੜਾ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆ ਮੁਕਦਾ ਹੈ।ਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ ਤੇ ਧੀ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤ ਭਵਿੱਖ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ।
ਇਸ਼ਕ ਦਮਿਸ਼ਕ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ 1947 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਘਟਨਾਂਵਾਂ ਅਣਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਦੀਪੇ ਦਾ ਅਸਫਲ ਪਿਆਰ ਹੈ।ਜਿਸਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਥੁੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿੰਨ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ, ਰਸੀਲੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰਪੂਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਵੀ ਹਨ।
ਨਵੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਵੀਆਂ ਲੀਹਾਂ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇਂ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੌਵੀ ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਲਈ ਉਸ ਤੋਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਤੇ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ ਵਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਦਾ ਸੱਚ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੱਚ ਦੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖਹਿ ਦੀ, ਟਕਰਾਓ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਉਭਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਦੇ ਮੁਦਈ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਖਲੋਤਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਕਿੱਕ ਚੱਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹਰਰੋਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈ ਹੈ, ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗਲੀ ਜਿਹੜੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਇਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰੈਕਾਲਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਕੋਠੇ ਖੜਕ ਸਿੰਘ
ਇਹ ਤੀਸਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਹਨ। ਨਾਜਰ ਭੇਡਾਂ ਵਾਲਾ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਦੋ ਤਿੰਨ ਕਿੱਲੇ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਹ ਹਰਨਾਮੀ ਵੱਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਰਜ਼ਨ ਉਸਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ।
ਜਖ਼ਮੀ ਅਤੀਤ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਇੱਕ ਆਮ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੋਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਹ ਅਮਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜੂਝ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਉਹਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤ।ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਜਿਊਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਪਰ ਉਸਦਾ ਪਿਉ ਜਗੀਰੂ ਸੋਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਧਖੜ ਜਿਹੇ ਦਸ ਕਿੱਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਪਨੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਔਖਾ ਪੈਂਡਾ
ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਉਪ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਦਿਆਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕਹਿਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਅਮਲ ਅਜੇ ਮੁੱਢਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਾਰੇ ਉਪ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਖ ਹੋਣ ਲਈ ਅਹੁਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਗੰਢ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸੂਤਰ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕਜੁਟਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੰਦ ਗਲੀ
ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਕਿਰਪਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਸਦਾ ਚਾਚਾ ਸਰਦਾਰੀ ਸ਼ਾਹ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਮੀਂ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। ਸਬੱਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਪਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸਰਦਾਰੀ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਪੇ੍ਰਮ ਸਿੰਘ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਸਲੇ ਕਰਕੇ ਚਾਚੇ ਭਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਉ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦ ਗਲੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਚੜਦੀ ਕਲਾ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਝਗੜਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਬਣਦੇ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮਕਸਦ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਕੁਝ ਕਲਪਿਤ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਸਵੇਰ ਦੁਪਹਿਰ ਸ਼ਾਮ
ਇਹ ਨਾਵਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਇਸ	 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਸ ਦੇ ਚੌਂਕ ਘੰਟਾ ਘਰ ਦੀ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਤੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਰਾਜਸੀ ਨੇਤਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਰੂਪੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਘਿਨੌਣੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾ ਗਏ।।
ਰਿਸ਼ਤੇ
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕੜੀ ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਗਲੇ ਦਾ ਹਾਰ ਤੇ ਕਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਦਗੀ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁੱਝ ਲੁੱਟ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਦ ਕੁੱਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਸਾਡਾ ਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਭਦੇ ਕੰਡੇ ਚੁਭਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀਰਾਨ ਤੇ ਉਜਾੜ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸਬੂ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਸਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਗਲ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਖ਼ੂਬ ਡੌਂਡੀ ਪਿੱਟਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਭ ਢੌਂਗ ਹੈ। ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਇੱਕੋ ਜ਼ਾਤ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜੈਨਬ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮੁਰਾਦ ਆਸ਼ਕ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪ ਤਾਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਸਿਖ਼ਰਾਂ ਛੂਹੀਆਂ ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦੀ ਬਾਵਫ਼ਾਈ ਨੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਆਖਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਉਸਦੀ ਮਹਿਬੂਬ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜੈਨਬ ਬਣਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਸ਼ਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਤਸਲੀਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰੇ। ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਰਾਹੀ ਮਰ ਮਿਟ ਤਾਂ ਸਕਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਮਿਟਦੇੇ ਆਏੇ ਨੇ ਤੇ ਮਰ ਮਿਟਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਨਾਲ ਸਮਝਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਇਸ ਲਈ ਜ਼ੈਨਬ ਸਦਾ ਲਈ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਰਹੇਗੀ ਤੇ ਕਦੇ ਬਖ਼ਸੀ ਨਹੀਂ ਜਾਏਗੀ।
ਸਿਸਕੀਆਂ
ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ। ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹਵਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਿਸਮ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ੌਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਸੂਲੀ ਦੀ ਛਾਲ
ਨਾਵਲ ਦੇ ਮੁਖ ਨਾਇਕ ਹਰੀ ਨੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹਰ ਘਟਨਾ ਸੂਲੀ ਦੀ ਛਾਲ ਬਣਕੇ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਬਾਜੀਗਰ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਆਈ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦਾ ਚੈਲਜ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਾਨ ਤਲੀ ਤੇ ਰੱਖ ਇੱਕ ਤੋ ਵੱਧ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਛਾਲ ਲਾਈ ਅਤੇ ਇੳਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ੳਸ	ਲਈ ਸੂਲੀ ਦੀ ਛਾਲ ਬਣ ਗਈ।ਹਾਰ ਮੰਨਣਾ ਰੀ ਰੀ ਕਰਨਾ, ਝੁੁਕ ਜਾਣਾ ਉਸ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੰਨੇ ਉਪਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪਿੱਛਲਾ ਪੱਖ ਹੱਢਾ ਰਿਹਾ, ਅਪਾਹਜ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹਰੀ ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਤ ਕੱਟੀ ਗਈ ਹੈ ਸੂਲੀ ਦੀ ਛਾਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਟਿਆਰ ਪਾਂਧਣ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਨਿਸਕ ਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੀ ਉੱਥਲ ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਤੋ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਕਦਰਾ ਕੀਮਤਾਂ ਟੱਕਰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਹਣਾਲੀ ਨਾਲ ਅਨਿਵਾਰਿਯ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਹੰਝੂ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਅਸਚਰਜ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਖਾਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਮਰਤਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਚੁੰਬਕੀ ਟਾਪੂ ਤੇਰੀ ਹਿਕੜੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਨੇ, ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਮੁਹਾਰਿਆਂ ਹੀ ਧਰੂਹੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ। ਮਾਇਆ	 ਤੇ ਪਦਵੀਆਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵਸੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ। ਕੇਵਲ ਅੰਦਰਲੀ ਖਿੱਚ ਹੀ ਜਿਹੜੀ ਤੈਨੂੰ ਤਿਲਸਵੀਂ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੱਝੀ ਸਦੀਵਤਾ ਲਈ ਬੱਝੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਸੱਚੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜੋਤੀ ਜਲਦੀ ਰਵੇਗੀ ਤੇ ਜਣਦੀ ਰਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।
ਹੱਡ ਮਾਸ ਦੀ ਔਰਤ
ਪਿਆਰ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਅ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਦੀ ਆ… ਜਦੋਂ ਲੋਅ ਖ਼ੁਦ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਏ… ਪਾਲੋ … ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਤਾਂ ਲੋਅ ਸੀ… ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਘੇਰੇ ਚ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ੳਹ ਅਨਪੜ ਸੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਦੀ, ਪਰ ਕਦੀ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਚ ਉਸ ਅਰਥ ਚੋਂ ਆਪਣੇ ਨਕਸ਼ ਪਛਾਣਦੀ, ਉਹ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਾਲੋ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅੱਜ ਵੀ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਲੋ ਹਨ। ਸੜਕ ਤੇ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੈਣ ਅਣ-ਪਛਾਣੇ ਜਿਹੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਬਸੀਣਾ ਵੀ ਕਦੀ ਲੋਅ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੀ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਕਦੀ ਕਦੀ ਲੋਅ ਨਾਲ ਉਭਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਬਸੀਨੇ ਵਾਂਗ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਉੱਡੇ ਮਿੱਟੀ ਘੱਟੇ ਚ ਧੁੰਦਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਂ ਤੇ ਸੂਰਜ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਨਿਰੋਲ ਫਰਜ਼ੀ ਤੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੈ। ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਸਫਰ ਦੇ ਬਿੰਬਮਈ ਵਰਨਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਸੀਲਾ ਪਾਤਰ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼, ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਕਾਲ ਤੋਂ ਅਕਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਆਨੰਦ ਤੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ ਦੀ ਹੈ।
ਅਗਨ ਵਰੇਸ
ਨਾਵਲਕਾਰ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਜ਼ਬੇ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਇਸਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੰਭੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲਾਲਚ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਜ਼ਾਇਜ ਨਜ਼ਾਇਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਦੀਨ ਦੁਨੀਆ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤੀ।
ਵਿਲਕਦੇ ਅਰਮਾਨ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸ਼ੰਘਰਸ ਕਲਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹੱਕ ਨੂੰ ਮੋੜੀਏ ਨਾ ਖ਼ੁਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਮਨਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੋਂ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਨੂੰ ਸੁਹਾਗ ਰਾਤ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਵਿੱਚ ਭੈਣ ਕਹਿ ਦੇਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਨਦੀਪ ਨੂੰ ਚੰਦੂ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲੀ। ਚੰਦੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜੀਵਿਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ।
ਤਰਕਸ਼ ਟੰਗਿਆ ਜੰਡ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਇੱਕ ਐਸੀ ਕਹਾਣੀ ਜਿਸ ਅੰਤ ਤੋਂ ਫਿਰ ੳਹ ਕਹਾਣੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਫਿਰ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ਨੈਣ ਨਕਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਦੀ ਵੀ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਇਦ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਜਗੀਰੂ ਦੀ ਹੈ…ਤੇ ਜਗੀਰੂ ਸਾਂਝੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਹੀ ਜੁਰਮ ਦਾ ਸਿਕਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਉਸਾ ਤਰਾ ਦੀ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿੳਂੁਦੇ ਹਨ।
ਸੰਘਰਸ਼
ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਵਰੋਸਾਏ ਮਨਾਂ ਦੀ ਵਰਗ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਅਸਤਿਤਵੀ ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਰਵਾਸੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਾਕ ਪਾਸਾਰ ਪਰਵਾਸੀ ਯਥਾਰਥ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਕਾਮਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਜਦੇ ਹੋਏ ਪੂੰਜੀ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹਸਤੀ ਵਿਚਲੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਪੀ ਪਾਪ ਕਮਾਂਵਦੇ
ਨਾਵਲ ਵਿਚਲਾ ਪਾਤਰ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਦੂਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਦੇ ਭਰਾ ਪਟਵਾਰੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਡੇਰਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਭਰ ਜੁਆਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਟਵਾਰਨ ਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬੜੀ ਨਿੱਡਰਤਾ ਨਾਲ ਪਟਵਾਰਨ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਟਵਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੜੱਪ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਚਨਚੇਤ ਹੋਈ ਪਟਵਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਟਵਾਰਨ ਦੇ ਘਰ ਬੜੀ ਧੌਂਸ ਜਮਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਧੁੰਦਲਾ ਸੂਰਜ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਿਜ਼ਰਤ ਸਮੇਂ ਜਾਅਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਬਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਇੱਛਾਮਈ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦੀ ਵਿੰਡਬਨਾਮਈ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਦਾ ਚਿਤਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਿਖੰਦਿਾ ਹੋਏ ਮਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਮਕਾਲੀ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਅਮੂਰਤ ਕਾਰਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰੋਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਕਿਉਂ ਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦ, ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ, ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਤਿੰਨੋ ਇੱਕ, ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਸਹਾਰੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਤੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਖਿਲਰਨ ਦੀ ਹੋਣੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਧੱਕ ਸਿੰਘ
ਭਾਈਚਾਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਤੀਮਾਨਾਂ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਕਟਾਂ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਅਵਹੇਕਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਦਨਾਮੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਭੰਗਣ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਧਰਤੀ ਧੱਕ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਈ ਜਨਾਨੀ ਨਾਲ ਅਨੈਤਿਕ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਸਕੇ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਨਾਲ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਜਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਧੱਕ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁੰਡੇ ਖੂਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਰਨ ਮਾਰਨ ਤੇ ਤੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ
ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੋ ਕਿ ਆਤਮਿਕ ਬ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਮਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਓਜਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਤਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾਇਕਤਵ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਤੇ ਗਦਰੀ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਅੰਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਮੁੱਲ ਵਿਕਦਾ ਸੱਜਣ
ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੇ ਸਾਕੇਦਾਰੀ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਾਨਣ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਦਾ ਵੈਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ. ਬੁੱਕਣ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਕਰਦਾ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਹੈ। ਜੁਆਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਇੱਕ ਜੁਆਨ ਕੁੜੀ ਸੁੰਦਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਇਛੁੱਕ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ
ਨਾਵਲਕਾਰ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਮਖੌਟੇ ਤੋਂ ਪੲਦਾ ਲਾਹਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਜਿਸਮਾਨੀ ਖਿੱਚਾਂ ਕਾਰਨ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਜ਼ਜਬੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਕੀਰਤ ਜਦੋਂ ਗੁਰਮੀਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਮੱਰਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੂਤ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਦੀ ਤੇਜ ਝਲਕੋਰ ਸਾਹਮਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤੇਜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਬੱਸੀਆਂ ਦੀ ਕੋਠੀ
ਬੱਸੀਆਂ ਦੀ ਕੋਠੀ ਰਾਏਕੋਟ-ਬੱਸੀਆਂ ਸੜਕ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਹਟਵੀਂ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜਗ੍ਹਾ ’ਚ ਤੇ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਆਖਰੀ ਰਾਜੇ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਤ ਇਸ ਕੋਠੀ 'ਚ ਕੱਟੀ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕੋਠੀ ਨੂੰ ਨਹਿਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 200 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਵਨ ਕਲਾ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਕੋਠੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਕੂਕਿਆਂ ਅਤੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਨੇਕਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮੋਈ ਬੈਠੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਚ 1849 ’ਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਇਸੇ ਕੋਠੀ ’ਚ ਕੱਟੀ ਸੀ। 1 ਜਨਵਰੀ 1850 ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸਵੇਰ ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਚਾਲੇ ਪਾਏ ਸਨ। ਬੱਸੀਆਂ ਦੀ ਕੋਠੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਲਟਰੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਅਸਲਾ ਸਪਲਾਈ ਡੀਪੂ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਮੁਦਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇਂ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦਾ ਇਹ ਕੋਠੀ ਫੌਜੀ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਥਾਂ ਗ਼ਦਾਰ ਤੇਜੂ ਤੇ ਲਾਲੂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਪਾਸ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਦਾ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ’ਚ ਰੋਲ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਹਾਰ ’ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ
ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੇ ਰਾਏਕੋਟ ਦੇ ਬੁੱਚੜਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਕੂਕਿਆਂ ’ਤੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਇਸ ਕੋਠੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਲੁਧਿਆਣਾ ’ਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੂਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਥਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਸੇਵਾ
ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਅਧੀਨ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈੱਬ-ਅਧਾਰਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡਿਆ,ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਜੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲਗੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵੇਬ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਜ੍ਦਾਰੀ ਵੱਧ ਦੀ ਹੈ। ਓਹ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਈ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਹਾਨੀਆਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਧਨ ਜਿਵੇਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਆਦਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਸੂਚਨਾ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਅਜੋਕੀ ਨਵੀਂ ਪਨੀਰੀ ਪਾਗਲ ਹੋਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦਾ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਨਾਮੀਂ ਹਸਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕ ਗ਼ਲਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਕਨੀਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਗ਼ਲਤ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਈਜਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਇ ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੰਗੇ ਭੜਕਾਉਣ, ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਆਦਿ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਹੀ ਨਹੀਂ।.
ਇਤਿਹਾਸ
ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੋਈ 12 ਕੁ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਿਕਸ ਡਿਗਰੀ ਡਾਟ ਕਾਮ ਨਾਂ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਸਾਲ 1997 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਬਲੈਕ ਪਲਾਨਿਟ, ਫਰੈਂਡਸਟਰ, ਸਕਾਈ ਬਲੌਗ, ਮਾਈ ਸਪੇਸ, ਓਰਕੁਟ, ਯਾਹੂ, ਯੂ ਟਯੂਬ, ਬਿਗ ਅੱਡਾ, ਇਬੀਬੋ, ਫੇਸਬੁੱਕ ਆਦਿ ਸਾਈਟਾਂ ਹੋਂਦ ‘ਚ ਆਈਆਂ।
ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ
ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ। ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਾਈਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਰਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸਮਾਜਿਕ ਨੇਟਵਰਕ ਸਾਈਟ ਹੈ।ਜਿਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਾਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਡੀਓਜ, ਫੋਟੋ,ਤੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ‘ਫੇਸਬੁੱਕ’ ਦਾ ਜਨਮ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਾਰਕ ਜ਼ਕਰਬਰਗ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ ਇੱਕ ਅਰਬ ਗਿਆਰਾਂ ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਛੇ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ‘ਫੇਸਬੁੱਕ’ ਸੂਚਨਾ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚੰਗੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਓਰਕੁਟ
ਓਰਕੁਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਗੂਗਲ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਦੋਸਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਯੂ ਟਯੂਬ
ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਡਿਓ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ।ਇਸ ਉਪਰ ਅਸੀਂ ਵਿਡੀਓਜ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸਦੀ ਖੋਜ 14 ਫਰਬਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਸਟੀਵ ਚੈਨ,ਜਾਵੇਦ ਕੌਮ,ਤੇ ਹਰਲਏ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਯੂ ਟਊਬ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਗੂਗਲ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।।
ਗੂਗਲ+
ਗੂਗਲ + ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਗੂਗਲ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਦੋਸਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ।
ਟਵਿੱਟਰ
ਟਵਿੱਟਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਵੀਟਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ 140 ਅੱਖਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਓਨ੍ਲਐਨ ਸੋਸ਼੍ਲ ਨੇਟਵਰਕਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤੋਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਪੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 2006 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਜੈਕ ਦੋਸੀ,ਇਵਿਨ ਵਿਲ੍ਲਿਆਮ੍ਸ,ਬਿਜ੍ਸ੍ਟੋਨ ਤੇ ਨੋਹ ਗਲਾਸ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਵਟਸਐਪ
ਵਟਸਐਪ ਫ੍ਰੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਐਪ ਹੈ।ਜਿਹੜੀ ਕੇ ਸ੍ਮਾਰੱਟ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਵੀ ਵਿਡੀਓਜ, ਫੋਟੋ,ਤੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 2009 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਐਨ ਐਕ੍ਸਨ ਅਤੇ ਜੇਨ ਕੋਨ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਓ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ‘ਵਟਸਐਪ’ ਜਿਹੇ ਸੂਚਨਾ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਚੰਗੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ
ਕੇਵਿਨ ਸਿਸ੍ਤ੍ਰੋਮ ਮੀਕੇ ਕ੍ਰਿਗ੍ਗੇਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਇਹ ਐਪ ਵੀ ਜਿਹੜੀ ਕੇ ਸ੍ਮਾਰੱਟ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਵੀ ਵਿਡੀਓਜ, ਫੋਟੋ,ਤੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦਾ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।