cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸ਼੍ਰੀ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਰਾਠੀ, ਮਲਯ ( ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਸਮੇਤ), ਜਾਵਨੀਜ਼, ਬਾਲੀਨੀਜ਼, ਸਿੰਹਾਲਾ, ਥਾਈ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਹਿੰਦੀ, ਨੇਪਾਲੀ, ਮਲਿਆਲਮ, ਕੰਨੜ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪਾਲੀ, ਖਮੇਰ, ਅਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਲੀਪੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ. ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਸੀ, ਜਾਂ ਸੀਰੀ ਵਜੋਂ ਲਿਪੀਅੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ "ਮਿਸਟਰ" ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੰਬੋਧਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨਤ ਸਿਰਲੇਖ ਵਜੋਂ ਵੀ।
ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਵੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਯੰਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਵੋਲਟਾ
ਕਾਊਂਟ ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਗੀਊਸਪ ਐਨਟੋਨੀਓ ਅਨਸਤਾਸੀਓ ਵੋਲਟਾ (18 ਫ਼ਰਵਰੀ 1745 – 5 ਮਾਰਚ 1827) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 1800 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬਿਜਲਈ ਸੈੱਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕੋਮੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਾਲਵੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1745 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1827
ਜੈਵਿਕ ਬਾਗਬਾਨੀ
thumb|275x275px|ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਗਾਰਡਨ। ਜੈਵਿਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ, ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਫਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਸਜਾਵਟੀ ਪੌਦੇ ਉਗਾਉਣ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਹੈ।
ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ਹੋਰਟਸ (ਬਾਗ਼ ਦਾ ਪੌਦਾ) ਅਤੇ ਕਲਚਰ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਰਟੀਕਲਚਰ (ਬਾਗਬਾਨੀ) ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ "ਹਲ ਬਗੈਰਖੇਤੀਬਾੜੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਲ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਬਾਗਬਾਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੋਟਰੀ ਟਿਲਰਾਂ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੰਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਣ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਹਨ।
ਜਨਰਲ
ਮੱਕੀ, ਫਸਲਾਂ ਕਵਰ, ਖਾਦ, ਖਾਦ, ਵਰਮਿਕੋਪਸਟ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਪੂਰਕ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਹਮਰੁਤਬਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ, ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀੜੇ, ਫੰਗਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜੋ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪੌਦੇ ਖਿੱਚਦੀਆਂ ਹਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੈਰੋਮੋਨ ਫਾਹਾਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਿਅਲ ਸਾਬਣ ਸਪਰੇਅ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੋਰ ਕੀੜੇ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਜੈਵਿਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪੰਜ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ (ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ), ਲੈਂਡਸਾਈਡ ਬਾਗਬਾਨੀ (ਉਤਪਾਦਨ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਪੈਂਡਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ), ਓਲਰਿਕਚਰਲ (ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ), ਪੋਮੋਲੌਜੀ (ਫਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਅਤੇ ਪੋਸਟਰਵੇਸਟ ਫਿਜਿਓਲੌਜੀ (ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ, ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੈਵਿਕ ਬਾਗਬਾਨੀ (ਜਾਂ ਜੈਵਿਕ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ) ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜੈਵਿਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ, ਸੰਪੂਰਨ ਪਹੁੰਚ - ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਸਾਇਣ ਆਧਾਰਿਤ ਬਾਗਬਾਨੀ ਫੌਰੀ, ਅਲੱਗ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੈਵਿਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਸਿਸਟਮ
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮੀ ਜੱਗਰ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਮ ਜੈਵਿਕ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਤ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ, ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਜੈਵਿਕ ਖੁਰਾਕ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਾਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਚਕੀਲਾ ਅਗਰੋਕਿਓਸਿਸਟਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਇਓਡਾਨਾਮੇਕ ਖੇਤੀ ਇੱਕ ਰੂਡੀਲ ਸਟੈਨਰ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਜਪਾਨੀ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਮਾਸਾਨੋਬੂ ਫ੍ਯੂਕੂਵੋਕਾ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਨਾਜ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨੋ-ਟਲ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਫ੍ਰੈਂਚ ਇੰਨੈਨਸਿਵ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਵੈਂਟੇਨਿੰਗ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਪਿਨ ਫਾਰਮਿੰਗ (ਛੋਟਾ ਪਲਾਟ ਇਨੰਜੈਂਸੀ) ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਬਾਗਬਾਨੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਕਨੀਕਾਂ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਐਲਨ ਚੈਡਵਿਕ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਟ ਜੋਨ ਜਿਓਵੰਸ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਐਕਸ਼ਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬਾਗ਼ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਇਹ ਸਮੁਦਾਏ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਹੈ - ਹਰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਾਗ਼ (ਕੰਟੇਨਰ, ਵਧ ਰਹੇ ਬਾਕਸ, ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ ਬਿਸਤਰਾ) ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਪੋਸ਼ਕ ਜੈਵਿਕ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ, ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਬਟੋਨੀ ਦਾ ਸਾਂਝਾਕਰਨ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਥਾਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਧਾਰਨ 4 'x 8' (32 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਬਾਇਓ-ਇੰਨਸੈਨਸਟਿਵ ਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਬਾਗ਼ਿੰਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਜਾਏ ਗਏ ਬਾਗ਼ ਬਾਗ਼ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਜੈਵਿਕ ਗ੍ਰੀਸ, ਜੀਵਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਥਾਈ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰਦਿਆਂ।
ਜੈਵਿਕ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੈਵਿਕ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟ-ਡਰਿਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਯੰਤਰਿਕ ਡਰਿਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਾ ਜਾਂ ਬਿਜਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਲਲਿੰਗ ਦਾ ਅਸਰ ਇੱਕ ਮੁੱਦਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਖਜਾਨਾ ਦੀ ਕਾਇਆ ਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿੱਟੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਘੱਟ ਸਮਗਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਕਿਸਾਨ ਸਮੁੱਚੇ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਵਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਿਕੰਗ, ਕਵਰ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜਣ ਅਤੇ ਇੰਟਰਕਰਪਪਿੰਗ ਵਰਗੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਦ, ਖਾਦ ਗਲਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੈਵਿਕ ਫਾਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਧ ਜੈਵਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਪਤਨ ਅਤੇ ਕਟੌਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬਾਗ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੰਪੋਸਟਿੰਗ, ਜਾਂ ਵਰਮਿਕੋਪੋਸਟਿੰਗ ਵਰਗੇ ਢੰਗ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰੀਸਰਕਿੰਗ ਦੇ ਕੁੱਝ ਵਧੀਆ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਵਰਮੀਕੋਪਸਟ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਪ-ਉਤਪਾਦ ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਬਾਗ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹੈ।
ਪੈਸਟ ਕੰਟਰੋਲ ਪਹੁੰਚ
ਕੀੜਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ ਬਰਾਬਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਸਾਇਣਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਖਾਸ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕੀੜੇ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰਨ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਕ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ (ਜਾਂ ਭੁੱਖੇ ਹੋਣ) ਦੇ ਕਾਰਨ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਰੋਧਕ ਕੀੜੇ, ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਧੀ ਹੋਈ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ, ਜਾਂ ਨਵੇਂ, ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੈਵਿਕ ਬਾਗਬਾਨੀ ਲੰਬੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲੈਂਦਿਆਂ ਕੁਝ ਕੀੜੇ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੈਵਿਕ ਪੈਸਟ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਕੀੜੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸੰਚਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਲਾਭ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ, ਗਰੱਭਧਾਰਣ ਕਰਨ, ਪੋਲਿੰਗ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ। ਇਹ ਲਾਭ ਸਾਈਟ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪੂਰਕ ਅਤੇ ਸੰਚਤ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਵਿਕ ਪੈਸਟ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪੈਸਟ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰਤ ਪੈਸਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (ਆਈ ਐੱਮ ਐੱਮ) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਈ ਪੀ ਐਮ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜੈਵਿਕ ਜਾਂ ਜੈਿਵਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਵ ਭੋਜਨ ਸਪਲਾਈ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਜੈਵਿਕ ਖੁਰਾਕ ਉਤਪਾਦਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।  ਚੰਗੇ ਜੈਵਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਸਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ 5 ਤੋਂ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਫਾਇਦੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ।
ਜੈਵਿਕ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਫਾਇਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਿੱਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤਬਦੀਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੈ।
ਨਾਲ ਹੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਉਪਜ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ
ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਮੁਖ ਗੰਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੰਦਰਬਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਰਮੁਖ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਉੱਚ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਓਲੀਗੋਟ੍ਰੋਫਿਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਲੰਬਾਈ 2.5 km ਅਤੇ ਅਧਿਕਤਮ ਚੌੜਾਈ 1 km । ਇਹ ਵਰਖਾ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨੇ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਟਰਾਊਟ ਸਮੇਤ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।  ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨੰਦਕੋਲ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਂਗਥ ਨਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂ ਹਰਮੁਖ-ਗੰਗਾਬਲ ਯਾਤਰਾ ਨਾਮਕ ਝੀਲ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਰਮੁਖ-ਗੰਗਾਬਲ ਯਾਤਰਾ, ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਜੋ ਨਰਨਾਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ
ਇਤਿਹਾਸ
ਗੰਗਾਬਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨੀਲਮਾਤਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਤਰੰਗਿਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਲਟਰ ਰੋਪਰ ਲਾਰੈਂਸ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸਿਸ ਯੰਗਹਸਬੈਂਡ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1519 ਵਿੱਚ ਗੰਗਾਬਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਮਹਲਿਸ਼ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿੱਟੀ ਖਿਸਕਣ ਅਤੇ ਬਰਫੀਲੇ ਤੂਫਾਨ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 10,000 ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸ਼ੂਰਾ ਦੇ ਦਿਨ ਮੀਰ ਸ਼ਮਸ-ਉਦ-ਦੀਨ ਅਰਾਕੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਨ ਗਏ ਸਨ।
ਪਹੁੰਚ
ਗੰਗਬਲ ਝੀਲ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਤੋਂ 45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਗੰਦਰਬਲ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰਾਣਾਗ ਤੱਕ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਝੀਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਜਾਂ ਪੈਦਲ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਜਰ ਚਰਵਾਹੇ ਆਪਣੇ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਟ੍ਰੈਕ (25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ) ਸੋਨਮਰਗ ਤੋਂ ਝੀਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 4100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਾੜੀ ਪਾਸਿਆਂ ਨਿਚਨਈ ਪਾਸ, ਗਡਸਰ ਪਾਸ ਅਤੇ ਜ਼ਜੀਬਲ ਪਾਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਨਸਰ ਝੀਲ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਂਦੀਪੋਰ ਤੋਂ ਆਰਿਨ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਕ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇੱਕ ਅਲਪਾਈਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, (ਕੱਟ ਕਰਾਸਿੰਗ), ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, (ਕੱਟੇ ਹੋਏ) ਅਤੇ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਗੰਗਾਬਲ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ 4,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਜਣਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
thumb|ਕੋਅਟਲਿਕਉ, ਐਜ਼ਟੈਕ ਜਣਨ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੀ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਜਣਨ ਦੇਵਤਾ ਸੈਕਸ, ਜਣਨ, ਗਰਭ ਅਤੇ ਜਣੇਪੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦੇਵੀ ਹੈ।ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਜਣਨ ਰਸਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਜਨਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ
thumb|224x224px|ਮਿਨ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ ਜਣਨ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਣਨ ਦੇਵਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਮਾਲਵਿਕਾ ਹਰਿਤਾ
ਮਾਲਵਿਕਾ ਹਰੀਤਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਕੰਪਨੀ ਸਾਚੀ ਐਂਡ ਸਾਚੀ ਫੋਕਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸੀਈਓ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹੁਣ ਪਬਲਿਸਿਸ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਪਬਲਿਸਿਸ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਐਡ ਕਲੱਬ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਮਾਲਵਿਕਾ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ
ਕਰੀਅਰ
ਮਾਲਵਿਕਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਐਚਐਮਟੀ ਵਾਚਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1993 ਵਿੱਚ ਸਾਚੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਮਾਲਵਿਕਾ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਈਆਈਐਮ ਬੰਗਲੌਰ ਦੁਆਰਾ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਐਲੂਮਨੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਗੁਰੂਕੁਲ ਚੇਵੇਨਿੰਗ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ 'ਤੇ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਮੇਘਨਾਦ ਦੇਸਾਈ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗਿੱਲ ਸਰ ਝੀਲ
ਗਿਲ ਸਰ ਝੀਲ ( IPA : /ɡilʲ/ /sar/) ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਗਿਲਸਰ ਝੀਲ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਨਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਜੀਨ ਝੀਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।  ਇਸ ਝੀਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਾੰਭ ਹੋਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ।
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਏਮਸ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਏਮਸ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਦੀ ਯੈਲੋ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਓਰਬਿੰਡੋ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਸਫਦਰਜੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ।
ਸਹੂਲਤਾਂ
ਏਮਸ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਏਟੀਐਮ ਦੀ ਸੂਚੀ: ਐਚ.ਡੀ.ਐਫ.ਸੀ. ਬੈਂਕ, ਯੇਸ ਬੈਂਕ, ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਇੰਡਸਇੰਡ ਬੈਂਕ ਆਦਿ।
ਬੱਸ
ਦਿੱਲੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਬੱਸ ਰੂਟਸ ਨੰਬਰ 335, 502, 503, 505, 507 ਸੀਐਲ, 512, 516, 517, 519, 520, 536, 542, 548, 548CL, 548EXT, 605, 725 ਨੇੜੇ ਦੇ ਏਮਜ਼ ਬੱਸ ਸਟਾਪ ਤੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਪੂਰਤੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ 24x7 ਵਾਟਰ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਜੋ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ 2026 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ।
ਮੁਈਨ ਨਿਜ਼ਾਮੀ
ਮੁਇਨ ਨਿਜ਼ਾਮੀ (ਉਰਦੂ: معین نظامی, ਜਨਮ 1 ਫਰਵਰੀ 1965 ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਮੋਈਨ ਉਦ ਦੀਨ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਤਸੱਵੁਫ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਮੋਈਨ' ਉਸਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਹ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਮੁਖੀ ਹੁਜਵੇਰੀ ਤਸਾਵੁਫ਼ ਚੇਅਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਨਿਜ਼ਾਮੀ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ (ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਖੋਜ) ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਹਿਰਾਨ, ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ 2006 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਖੋਜ ਦੇ ਦੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਤਸਾਵੁਫ ਕਲਾਸੀਕਲ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਫਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਇਸਲਾਮੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਨੁਵਾਦ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਹਨ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ
ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਨੇ 1986-87 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਚਰਲ ਕੌਂਸਿਲੀਏਟ, ਈਰਾਨ ਅੰਬੈਸੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪਾਠਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਲਹੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਗੁਰਮਨੀ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਚੁਣੇ ਗਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ
ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਤੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਕੁੱਝ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰੀਆ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਨ੍ਨਾਂ ਨੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਆਰੀਅਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਰਾਵਿੜਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਿਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਦ੍ਰਵਿੜ ਲੋਕ ਬਚੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਰੀਅਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਿਆ ਜਦੋਂ ਆਰੀਆ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਹ-ਰੀਤਾਂ, ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜ, ਪਹਿਰਾਵਾ,ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਧਰਮ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆ ਜੁੜੇ। ਆਰੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਆਏ ਜਿਹੜੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਜਿਵੇਂ ਮੁਗ਼ਲ ਅਫਗਾਨੀ,ਤੁਰਕੀ,ਇਰਾਨੀ,ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਰਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਖਾਸੀਅਤ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਲਦ ਹੀ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸਮੋ ਰਿਵਾਜ ਹੋਣ, ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਜਾਂ ਪਹਿਰਾਵਾ ਆਦਿ ਹੋਵੇ।ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੇ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤਨ ਢੱਕਣ ਦੇ ਲਈ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜ਼ਾਂਚ ਬਦਲੀ ਗਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਗਈ।ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਢ ਤਾਂ ਆਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੰਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਫ਼ੀ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਆਏ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਹੋਰਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਚੁੁੱਕਾ ਸੀ। ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਤਿਆਗਣ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦਿੱਤਾ।
ਜੀਵਨ ਜਾਂਚ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧ ਪੱਧਰਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਹੱਥੀ ਕਿਰਤ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪੱਛਮੀ ਕਰਨ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਅਜੇ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿਆ।ਮੰਡੀਕਰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਵਟਾਂਦਰਾ ਸਿਸਟਮ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੱਕ ਦੀ ਹਰ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੁੱਖੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਾ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵਾ ਸਾਦਾ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੱਖਰਾ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਉਚੇਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਉਪਰ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੰਦਰਾਂ ਮਸੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗਿਆਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਵਟਾਂਦਰਾ ਚਲਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੰਡੀਕਰਨ ਹੋਇਆ ਵਸਤੂਆਂ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਲਜਾ ਕੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ। ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਏ ਸੜਕਾਂ ਰੇਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਾਮਾਨ ਲਿਜਾਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖਾਲਾ ਹੋਗਿਆ। ਰੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਤੀ ਵਿਤਕਰਾ ਘਟਿਆ।
ਹਵਾਲਾ-
1. भारत का प्राचीन इतिहास (रामशरण शर्मा)
2. प्राचीन भारत एक रूपरेखा (डी.एन.झा)
3.ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਾ(ਡਾ.ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ)
ਆਇਮਨ ਅਲ ਜ਼ਵਾਹਿਰੀ
ਅਯਮਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਰਬੀ ਅਲ-ਜਵਾਹਿਰੀ  (ਅਰਬੀ:  محمد ربيع الظواهري‎ 'ਅਯਮਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਰਬੀਆ-ਅਵਾਵਰੀ, ਜਨਮ 19 ਜੂਨ, 1951) ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨੇਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਸਟ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ। ੲੁਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।
ਸਤੰਬਰ 11 ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੂ ਐਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਅਲ-ਜਵਾਹਿਰੀ ਦੀ ਕੈਪਚਰ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਮੁੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਪਾਬੰਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਅਬੂ ਮੁੰਹਮਦ(أبو محمّد), ਅਬੂ ਫਾਤਿਮਾ (أبو فاطمة), ਅਬੂ ਇਬ੍ਰਾਹਿਮ (محمّد إبراهيم),, ਅਬੂ ਅਬਦਲਾਹ أبو عبدالله), ਅਬੂ ਅਲ-ਮੁਈਜ਼ (أبو المعز), ਦ ਡਾਕਟਰ, ਦਿ ਟੀਚਰ, ਨੂਰ (نور),, ਉਸਤਾਜ਼ (ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ), ਅਬੂ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂਰ ਅਲ-ਡੀਨ ਅਬਦਲ ਮੁਜਜ਼ / ਅਬਦਾਲ ਮੋਜ਼ / ਅਬਦਾਲ ਮੁਈਜ਼(عبدالمعز) ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
al-Qaeda
thumb|264x264px|ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਐਫ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੁਆਰਾ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਵਾਹਰੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਵਰਤੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing non-English-language text ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲ ਕਾਇਦਾ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਕਲਿਆਣੀ ਮੈਨਨ
ਕਲਿਆਣੀ ਮੈਨਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Kalyani Menon; 23 ਜੂਨ 1941 – 2 ਅਗਸਤ 2021) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਿਆਣੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਕੈਰੀਅਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਕਲਿਮਾਮਨੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਿਆਣੀ ਮੈਨਨ ਨੇ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਲਈ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪੁਧੀਆ ਮੰਨਾਰਗਲ (1993) ਵਿੱਚ "ਵਦੀ ਸੱਥੂਕੁੜੀ" ਸਮੇਤ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰਜਨੀਕਾਂਤ -ਸਟਾਰਰ ਮੁਥੂ (1995) ਤੋਂ "ਕੁਲੁਵਲੀਲੇ" ਵਿੱਚ "ਓਮਾਨਾ ਥਿੰਗਲ" ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲਾਇਪਯੁਥੇ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ, ਪਾਰਥਲੇ ਪਰਵਾਸਮ (2001) ਤੋਂ "ਅਧਿਸਯਾ ਤਿਰੁਮਨਮ" ਅਤੇ ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੈਨਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਵਿਨੈਥਾੰਡੀ ਵਰੁਵਾਯਾ (2010) ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਗੀਤਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਲਿਆਣੀ ਨੇ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ਯੂਸੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣੀ ਅਤੇ ਪੀ. ਉਨੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਦੀ "ਐਪੋ ਵਰੁਵਾਰੋ" ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਬੀਟ ਲਈ ਗਾਇਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ
ਕਲਿਆਣੀ ਮੇਨਨ ਦਾ ਜਨਮ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੇਨਨ ਅਤੇ ਕਰਕਟ ਰਾਜਮ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਕੇ ਕੇ ਮੈਨਨ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ 1978 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ 37 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜੀਵ ਮੇਨਨ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੁਣ ਮੇਨਨ IRAS, ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਆਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜੀਵ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜੀਵ ਮੈਨਨ ਦੀ ਕੰਦੂਕੌਂਡੈਨ ਕੰਦੂਕੋਂਡੇਨ (2000) ਦੀ ਆਡੀਓ ਕੈਸੇਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਲਿਆਣੀ ਮੈਨਨ ਨੂੰ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕੈਸੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਲਿਆਣੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਟਿਊਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 2 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941
ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਕਲਾ
ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਕਲਾ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ (ਐਨ.ਜੀ.ਓ) ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ (UNDPI) ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਨੀਵਾ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ 2005 ਤੋਂ ਇਟਲੀ ਦੇ ਮਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਦ ਵਰਲਡ ਯੂਰੋਪਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਕਲਾ (ART) ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1995 ਵਿੱਚ, ਅਡੇਲੀਨਾ ਵਾਨ ਫਰਸਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ 50ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਡਾਇਲਾਗਸ ਡੀ ਪਾਈਕਸ (ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸੰਵਾਦ) ਲਈ ਕਲਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਕਲਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 27 ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ("ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਕਲਾ ....") ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਕਲਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਥਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸੰਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ART for The World ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO), ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਲਈ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (UNHCR), ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ।
ਇਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਲਾ ਸਰਕਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਰਕ, ਮੱਠ, ਮੇਡਰਸਾ, ਜਨਤਕ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਸਕੂਲ, ਟਾਪੂ, ਪਾਰਕ, ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ। ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਕਲਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ, ਭਾਸ਼ਣਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਅਮਰਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
'''ਡਾ. ਅਮਰਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ''' ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1985) ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਿਤ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਡਾ. ਅਮਰਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਮਾਣੇ ਵਿੱਚ 10 ਅਗਸਤ 1929 ਨੂੰ ਵੈਦ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਅਤੇ ਡੀਐਸਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਲੰਕਾਰ ਵਚਸਪਤੀ, ਆਯੁਰਵੈਦ ਮਾਰਤੰਡ ਅਤੇ ਮੈਡੀਸਨ ਤੇ ਚਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਫਾਰਮਾਕਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈੱਕਟਰ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਮਰਨਾਥਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਸਨ, ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਸਿਸਟਮ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਾਈਸੈਂਸਿੰਗ ਅਥਾਰਟੀ (ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਰਮਾਂ ਲਈ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਫੈਕਲਟੀ ਦਾ ਡੀਨ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ
ਕੈਪਟਨ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ 1949) ਜੰਮੂ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰਾਜੀਵ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਖੋਹਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਇਦ ਪੋਸਟ ਵਜੋਂ ਨਾਮਿਤ) ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਬਾਨਾ ਪੋਸਟ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਸਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੂਨੇ
ਉਸਨੇ ਮਰਾਠੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਮਾਲਾ ਸਾਸੂ ਹਵੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਾਵਰੀ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਥਾਂ ਵੀ ਲਈ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਅਨੁਪਮਾ ਵਿੱਚ ਕਾਂਤਾ ਜੋਸ਼ੀ, ਅਨੁਪਮਾ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੁਰੇਖਾ ਕੁਡਾਚੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਮਾਧਵੀ ਗੋਗਾਟੇ ਨੂੰ ਮਰਾਠੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਸਵਾਭਿਮਾਨ - ਸ਼ੋਧ ਅਤੀਤਵਾਚ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਨਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਹੈ।
ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ 1949 ਨੂੰ ਕਦਿਆਲ, ਜੰਮੂ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਲੁਬਾਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ।
ਸਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੂਨੇ
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸਨ, ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ, ਸਤਾਰਾ। ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ।
ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਉਹ 6 ਜਨਵਰੀ 1969 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ 8ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਗੁਲਮਰਗ ਦੇ ਹਾਈ ਅਲਟੀਟਿਊਡ ਵਾਰਫੇਅਰ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸੋਨਮਰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1985 ਨੂੰ ਹੌਲਦਾਰ ਤੋਂ ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਰਾਜੀਵ ਦੀ ਸਫਲ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗਾ।
ਸਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੂਨੇ
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਦੀ 1983 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਆਊਟ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਉਦੋਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਕੁਸੁਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਈ (ਕੁਸੁਮ ਦੀ ਮਾਂ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਾਜੀਵ
1987 ਵਿੱਚ, ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਆਚਿਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਘੁਸਪੈਠ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ "ਕਾਇਦ ਪੋਸਟ " ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ( ਕਾਇਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਤੋਂ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਖਿਤਾਬ)। ਇਹ ਪੋਸਟ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ 6500 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ (ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਚੋਟੀ ਦਾ ਨਾਮ "ਬਾਨਾ ਸਿਖਰ" ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਚਾਈ ਪੂਰੀ ਸਲਟੋਰੋ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਚੌਕੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, 457 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀਆਂ ਸਨ।
18 ਅਪ੍ਰੈਲ 1987 ਨੂੰ, ਕਾਇਦ ਪੋਸਟ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਨੇ ਪੁਆਇੰਟ ਸੋਨਮ (6,400 ਮੀਟਰ) 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੋ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1987 ਨੂੰ ਸਿਆਚਿਨ ਵਿਚ 8ਵੀਂ ਜੇਏਕੇ ਐਲਆਈ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਇਦ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 29 ਮਈ ਨੂੰ, ਸੈਕਿੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਜੀਵ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਜੇਏਕੇ ਐਲਆਈ ਗਸ਼ਤ ਨੇ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 10 ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਅਭਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 2/ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਜੀਵ ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ "ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਾਜੀਵ" ਨਾਮਕ ਇਸ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੇਜਰ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਸਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੂਨੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਾਜੀਵ
23 ਜੂਨ 1987 ਤੋਂ, ਮੇਜਰ ਵਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ ਨੇ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 26 ਜੂਨ 1987 ਨੂੰ ਨੈਬ ਸਬ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ 5-ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਨੇ ਕਾਇਦ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਨੌਂ ਬਾਣਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੂਨੀਲਾਲ ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਸਿਪਾਹੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ 457 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਟੀਮ ਨੇ ਦੂਜੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕਾਇਦ ਪੋਸਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ। ਬਰਫੀਲਾ ਤੂਫਾਨ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿੱਖ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨੌਂ ਸਬ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੰਕਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੰਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗ੍ਰਨੇਡ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਹੱਥੋ-ਹੱਥ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਬੰਕਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਇਨੇਟ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।
26 ਜਨਵਰੀ 1988 ਨੂੰ, ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰਾਜੀਵ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਹਾਦਰੀ ਮੈਡਲ, ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਸ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਬਾਨਾ ਟੌਪ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਰਗਿਲ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਇਕਲੌਤਾ ਪੀਵੀਸੀ ਅਵਾਰਡੀ ਸੀ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: thumb|250x250px| ਪਰਮ ਯੋਧਾ ਸਥਲ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਾਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ ਨਾਇਬ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਾਣਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1 ਦਸੰਬਰ 1992 ਨੂੰ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, 20 ਅਕਤੂਬਰ 1996 ਨੂੰ ਸੂਬੇਦਾਰ ਮੇਜਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ 'ਤੇ ਕੈਪਟਨ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਰੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੈਪਟਨ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ 31 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 166 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਘੱਟ ਰਕਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂਆਂ ਨੂੰ 10,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਵਿੱਚ, ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਲਈ 1,000,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚੈੱਕ ਅਮਰਿੰਦਰ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੇ ਮਾਰਚ 2007 ਵਿੱਚ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2,500,000 ਰੁਪਏ,15,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਭੱਤਾ ਅਤੇ 25 ਏਕੜ ਦਾ ਪਲਾਟ (ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ) ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ। ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੋਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ 5,000,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2013 ਵਿੱਚ, ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਸੀ।
ਬਾਨਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 2008 ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਾਵਿਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰਨ
ਸਾਵਿਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Savithri Sreedharan) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਈ ਕਾਲੀਕਟ -ਅਧਾਰਤ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਸੁਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 66ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਿਲਮਾਂ ਵਾਇਰਸ (2019) ਅਤੇ ਡਾਕਿਨੀ (2018) ਹਨ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਨਾਟਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਨਾਟਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੰਗਤ ਕਾਲੀਕਟ-ਅਧਾਰਤ ਡਰਾਮਾ ਥੀਏਟਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਲਿਮਗਾ, ਸੰਗਮ, ਸਟੇਜ ਇੰਡਾ, ਚਿਰੰਥਾਨਾ ਥੀਏਟਰ ਆਦਿ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੂਨ ਮਾਲੀਆ
ਜੂਨ ਮਾਲੀਆ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: June Malia) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੇਦਿਨੀਪੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਮਾਡਲ ਸ਼ਿਵਾਂਗਿਨੀ ਮਾਲਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ
ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Mukhtiar Chadha), ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਰੋਮਾਂਚਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਅਤੇ ਓਸ਼ਿਨ ਬਰਾੜ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗਿਫਟੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਓਹਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਾਹਿਦ ਸੰਧਰ ਸ਼ੋਬਿਜ਼ ਅਤੇ ਈਰੋਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ, ਕਿਰਨ ਜੁਨੇਜਾ, ਵਿਕਾਸ ਕੁਮਾਰ, ਜਸਵੰਤ ਰਾਠੌਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਖਿਆਲੀ ਨੇ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰਮਨ ਜੰਗਵਾਲ ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਸਾਬਰਵਾਲ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ।
ਪਲਾਟ
ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ (ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ) ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਸਥਿਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦਿੱਲੀ-ਵਪਾਰ ਦਾ ਜੈਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ (ਕਿਰਨ ਜੁਨੇਜਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਡੀਲਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਹਿ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਟਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ। ਮੁਖਤਿਆਰ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ (ਓਸ਼ਿਨ ਬਰਾੜ) ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ
ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਗਿਫਟੀ (ਚੇਤਨ ਪਰਵਾਨਾ) ਅਤੇ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਜਦੋਂ "ਖਾੜਕੂ" ਨਾਮਕ ਸੰਗੀਤ ਟਰੈਕ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਖਲਨਾਇਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਹਾਰਡਕੋਰ ਕਾਮੇਡੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਓਸ਼ੀਨ ਬਰਾੜ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਖੜਕੂ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੈਸਲਮੇਰ ਵਿਖੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਗਾਣੇ "ਮੈਂ ਦੀਵਾਨੀ" ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਤੁਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ 55 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰਚਾਰ
ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਚੱਡਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਵਪਾਰੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ। ਓਸ਼ਿਨ ਬਰਾੜ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਹਿਸਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਦਿਲਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਐਸਆਰਕੇ ਨੇ ਚੱਡਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਿਲਵਾਲ ਟੀਮ, ਵਰੁਣ ਧਵਨ ਅਤੇ ਰੋਹਿਤ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਤੀ ਸੈਨਨ ਦੁਆਰਾ ਡਬਸਮੈਸ਼ ਵੀਡੀਓ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਗਾਣੇ
ਮੁਖਤਿਆਰ ਚੱਡਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਜੇਐਸਐਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੋਲ ਰੈਪਰ ਇਕਕਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਨ।
ਜਾਰੀ
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 27 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਟ੍ਰੇਲਰ 22 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਜੈਵਾਣ ਤੋਪ
ਇਤਿਹਾਸ
ਜੈਵਣ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ (1699-1743) ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਜੈਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮੇਰ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਬੰਧ ਸਨ। ਤੋਪ ਨੂੰ 100 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (220 lb) ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਚਾਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਾਇਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਗੋਲਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਲਗਭਗ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (22 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ ਗੋਲੇ ਨੇ ਚਾਕਸੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਝੀਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਤੋਪ ਦੀ ਬੈਰਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 6.15 ਮੀਟਰ (20.2 ਫੁੱਟ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ 50 ਟਨ ਹੈ। ਬੈਰਲ ਦੇ ਬੋਰ ਦਾ ਵਿਆਸ 28 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (11 ਇੰਚ) ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਬੈਰਲ ਦੀ ਮੋਟਾਈ 21.6 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (8.5 ਇੰਚ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿਛੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਰਲ 'ਤੇ ਦੋ ਮੋਟੇ ਰਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਰੇਨ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਧੂਰਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਵੀ ਜੈਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ। ਬੈਰਲ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 776 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ (30.6 ਇੰਚ) ਉੱਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੇਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬੈਰਲ ਉੱਪਰ ਫੁੱਲਦਾਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੋਰ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੱਤਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਬੈਰਲ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜੈਵਾਣ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਦੋ ਪਹੀਆ ਗੱਡੀ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹੀਏ 1.37 ਮੀਟਰ (4.5 ਫੁੱਟ) ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗੱਡੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਦੋ ਹਟਾਉਣਯੋਗ ਵਾਧੂ ਪਹੀਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਨਾ ਦਾ ਅਕਾਰ 2.74 ਮੀਟਰ (9.0 ਫੁੱਟ) ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ ਹੈ । ਇਹ ਪਹੀਆਂ 'ਤੇ ਮਾਊਂਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 360° ਮੋੜਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਰੋਲਰ ਪਿੰਨ ਬੇਅਰਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਬੈਕ ਵ੍ਹੀਲਜ਼ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਤੋਪ ਨੂੰ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਟੀਨ ਸ਼ੈੱਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਲਗਭਗ 100 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (220 ਪੌਂਡ) ਬਾਰੂਦ ਨੇ 50 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (110 ਪੌਂਡ) ਵਜ਼ਨ ਵਾਲਾ ਗੋਲਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਰੇਂਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੈਵਾਣ ਤੋਪ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੂਜਾ ਦੁਆਰਾ 1720 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਸਟ-ਫਾਇਰ ਵਜੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸੱਯਦ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬੇਦਖਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਤਿਕਥਨੀ ਵਾਲਾ ਮਿੱਥ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਰੇਂਜ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (25 ਮੀਲ) ਸੀ, ਦੂਜੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 35, 22 ਅਤੇ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.8 ਮੀਲ) ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਹੀ ਸੀਮਾ ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਣਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸਥਾਨਕ ਯਾਤਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤੇ ਸਰੋਤ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਚਾਕਸੂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾ ਦਾਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੰਤਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਗੋਲਾ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਗਰਭਪਾਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਿੰਦ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਝਗੜਾ
ਹਿੰਦ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਝਗੜਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 1959 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਲਾਈਨ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਕਮੋਹਨ ਰੇਖਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। 1958 ਵਿੱਚ ਵਾ-ਚੰਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੜਕ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਸੀਂ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੂਰ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਪੱਖੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ 14000 ਵਰਗ ਮੀਲ ਦੇ ਅਕਸਾਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ‘ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਮਤਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਇਲਾਕੇ ‘ਤੇ ਚੀਨੀ ਕਾਬਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਸਾਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਸੋਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ‘ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਘੁਸਪੈਠ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਕਤੂਬਰ 1962 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚਾਓ-ਐਨ-ਲਾਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ‘ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਨੇ ਲੱਦਾਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਰੱਖ ਲੈਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ ਦੀ ਠੀਕ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲੜਾਈ 'ਚ ਹਾਰ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵੱਕਾਰ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਖੇੜਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਤੀਰਾ
ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਧਾਤੂ 'ਭਾਸ਼' ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬੋਲਣਾ। ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਲਈ ਉਰਦੂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 'ਜ਼ੁਬਾਨ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ 'ਟੰਗ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ, ਜ਼ੁਬਾਨ, ਟੰਗ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਸ ਇੰਦਰੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ  ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦ ਯੂਰਪੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰਪੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ  ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਘੇ ਭੰਗੜਾ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਘੇ ਭੰਗੜਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। "ਐਥਨੋਲੋਗ (ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ 88 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ  ਸਮੁੱਚੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ 'ਦਸਵੀਂ ਬੋਲੀ' ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ , ਕੈਨੇਡਾ 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ  ਤੀਜੀ ਆਮ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਸੀ।  9 ਫਰਵਰੀ 1968 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਤੀਰਾ
ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ ਮਾਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵੇਲੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲੋਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਅਰਦਾਸ ਤੱਕ ਸਾਹ-ਸਾਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਵਾਲੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਗਏ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਦੁਜੈਲੇ ਦਰਜ਼ੇ ਦੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਝਿਜਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜੋ  ਇਸਦੇ ਹੋਂਦ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਸੀ, ਇਹ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬਦਲ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਹੀ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ-ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਸਨੂੰ ਦੋ ਅੱਖਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਆ ਗਏ, ਉਹ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਫੁੱਟੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲ ਕੇ ਰੋਅਬ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਹੱਤਕ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼. ਦੇ ਬੋਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਿਚਾਰਾ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਸੂਰ ਦੇ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੱਧ ਵਰਗ ਦਾ ਹਰ ਮਾਧਾ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਤਾਂ ਪੜ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜ਼ਰੂਰ ਸਿੱਖ ਜਾਣ, ਲੋਕ ਅੱਜ ਕੱਲ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ  ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ ਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤਰਸ ਦੀ ਗਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ  ਜਿਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ  ਉਸਨੂੰ ਹੀਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਅਨਪੜ, ਗਵਾਰ, ਬੇਵਕੂਫ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅੰਖਰ ਤੋਂ ਕੋਰਾ ਆਦਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕੀ-ਕੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਮਾਪੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਹੀਣਤਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਨੇ ਤਾਂ ਜਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਦੀਵਾ ਵੀ ਗੱਲ੍ਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅੱਜ ਦੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਡਰਨ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਹੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਹਿਮ ਬੈਠ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾ ਸਿੱਖੇ ਤਾਂ ਕੀ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਪਉ।  ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟਣ 'ਚ ਸ਼ਾਇਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਘੱਟ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਵਧੇਰਾ ਰੋਲ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਮਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਨੱਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ Nose  ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ' Eyes'  ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀਆਂ  ਪ੍ਰਤੀ ਕੀ ਵਤੀਰਾ ਹੈ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕੀ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਾਡੇ ਘਰ ਮੇਰੇ ਭਤੀਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭੂਆ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਓ ਮੇਰੀ ਭਾਬੀ ਦਾ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਸੀ ਚੰਗੀ ਭਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲ ਲੈਂਦਾ ਹੁਣ ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਮਹਿੰਗੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਾਉਣ ਦਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਵਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹਿੰਦੀਕਰਨ
ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ,ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਓੁੱਪਰ ਸਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਾਡਰਨ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਵੀ ਆਣ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰਨਗੇ।  ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ  ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹਿੰਦੀਕਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਰੀਸ ਨਾਲ ਚਾਚੇ, ਤਾਏ, ਮਾਸੜ, ਫੁੱਫੜ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਘੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅੰਕਲ। 'ਅੰਕਲ' ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਕਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਨਿੱਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲਿਆ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਦਾਦਾ ਜੀ, ਦਾਰ ਜੀ, ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ 'ਡੈਡ' ਘੜ ਲਿਆ। ਚਚੇਰੇ ਭੈਣ ਭਰਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ 'Cousin' ਹੋਂਦ 'ਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਜਿਸਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕੁੜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਿੰਦੀਕਰਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬੀ ਤੋਂ ਟੁਟਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਫ਼ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਵਤੀਰਾ
ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਵਤੀਰਾ ਵੀ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਹਾਸਾ ਜਿਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਧੋਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। 1967 ਵਿੱਚ  ਹੀ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਰਵਾਇਆ ਪਰ ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਵਾਈ ਦੇ ਮੁੱਦੇ  ਵਾਲਾ ਬਿਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ 41 ਸਾਲ ਹੋਰ ਲੰਘ ਗਏ। ਸੜਕਾਂ ਉੱਪਰ ਲੱਗੇ ਬੈਨਰਾਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਏ ਲਈ  ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਾਅਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਰਸਤੇ  ਦੇ ਹੀ ਸਾਈਨ ਬੋਰਡ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿੰਨਿਆ ਗਲਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਵੀ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਵੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਕੇਵਲ ਲੇਖਕਾ ਨੂੰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਵਤੀਰਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨੇ, ਨਾਮ-ਹਥਤੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦੇਣਾ ਇੱਕ ਦਿਖਾਵਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣਾ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾ ਕੇ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕਾਰਨ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੱਸ ਸਾਡਾ ਵਤੀਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰ  ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੱਸ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ  ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਨਪੜ੍ਹ, ਗਵਾਰ, ਪੇਂਡੂ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਵਤੀਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਗਿਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵਲੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ  ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਚਕਾਚੋਂਦ ਵਿੱਚ ਉਲਝਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਫੰਡਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਗਿਣਤ ਰਕਮਾਂ ਵਸੂਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਤੱਕ ਬੋਲਣ ਤੇ ਵੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਇਹ ਗੱਲ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡਾ ਬੱਚਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਦੂਜੈਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਤੇ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼., ਵਿੱਚ ਪੜ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਭਾਵੇਂ ਪਟਰ-ਪਟਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦੇ-ਦਾਦੀਆਂ, ਨਾਨੇ-ਨਾਨੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਬਿਟਰ-ਬਿਟਰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਖਤਮ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਮਾਡਲ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਸਲਾਨਾਂ ਮੈਗਜੀਨ ਨਿਕਲਦਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫਿਰ ਹਿੰਦੀ   ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ ਛਪਦਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ  ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਮੂਲੋ ਹੀ ਨਿਰਾਦਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਡਲ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਕੇਵਲ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰੱਖ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਪੜਾਉਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ  ਵੀ ਅੱਧ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜਾਉਣ ਸਮੇਂ  ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ।
ਸਥਾਨਕ ਰਾਜ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਰਵੱਈਆ ਵੀ ਦੁਜੈਲਾ ਹੀ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਹੀ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਆ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਪੜਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਮੀਡੀਅਮ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਪੰਜਾਬੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉਵੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਸ਼ਾ  ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਹੈ। ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ  ਉਹ ਫਾਈਲਾਂ ਦਿਖਾਉ਼ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੇਕਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਤਿੰਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਹੋਏ ਕੰਮ ਤੇ ਸਭ ਅੱਛਾ ਹੈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਨਈਂ ਲੋੜੀਂਦੀ। ਸਗੋਂ ਕੇਵਲ ਰੀਪੋਰਟਾਂ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਕਾਜ ਦੋ-ਭਾਸ਼ੀ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਖਾਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਰੂੜ੍ਹੀ ਦੀ ਵੀ ਸੂਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਿਆਰ ਉੱਚਾ ਉੱਠਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਵਾਣ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਭਾਸ਼ਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਬਦ ਘੜਿਆ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ। ਅੱਜ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਏਨੀ ਤਾਕਤ ਗ੍ਰਹਿਣ  ਕਰ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਿਰਿਆ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਲਿਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਆਪਣੀ ਧੋਸ ਜਮਾ ਕੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਖੂਨ ਖਰਾਬੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਹੂਤੀ ਦੇਣੀ ਪਈ। ਸਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤੀਸਰੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਭਾਸ਼ਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਹ ਉੱਥੇ  ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਅਮ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਤੀਰਾ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹੀ ਤਾਂ ਪੜਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕੀ ਪੜਾਉਣਗੇ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੂਜੈਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ
ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਂਵਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਵਿਸਾਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਮਝੇ ਜਾਣ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਦੇ ਮਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਸੱਠ ਕੁ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ  ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰਕੇ ਇਧਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ, ਉਹ ਮੁਲਤਾਨੀ ਜਾਂ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤਰੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਧਰੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨੀ ਤੇ ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਕਿਸੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਵਿਸਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਅਜੋਕੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੋ-ਭਾਸ਼ੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਵੇਂ ਖ਼ਤਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਰਹੇਗੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਐਨ