cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਆਗੂ)
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
1964 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲੈ ਲਿਆ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਲੇਕੇ (ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ 'ਤੇ ਜੇਹੜਾ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਰਵਾਯਾ ਗਯਾ ਸੀ. ਵਿਸਾਖੀ 1965 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ.
ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਦਿਨ, 1978
ਵਿਸਾਖੀ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਦਿਨ 'ਤੇ 1978 ਸਿੱਖ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਜਲੂਸ ਅਤੇਨਿਰੰਕਾਰੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ,ਜੋ ਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੇਇਜਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ. 16 ਲੋਕਾਂ ਕਿਹੋ 13 ਸਿੱਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਕੀ ਮਾਰੇ ਗਏ|
ਸਸਕਾਰ
13 ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ 15/4/78 ਨੂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਏਯਾ ਅਤੇ 25-30,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੋਜੁਦਗੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿਕਾਹਨ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ ..
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ
ਅਪ੍ਰੈਲ 2003 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠ ਪਿੰਡ ਫ਼ੇਰੂਮਾਨ ਵਿਖੇ ਹੋਏਯਾ ਜੋ ਕੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ 12 ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ.
ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਵਿਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਖਾਲਸਾ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨੇ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ 12 ਸਿਖਾਂ ਨੂ "ਨਿਹਚਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦ" ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਿੱਤਾ .ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ.
ਸਾਲ 1989 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕੀ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀ ਦੇ ਅਨਾਥ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਅਨਾਥ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਯਾ ਸੀ. ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਾਤ ਪ੍ਰਾਤ ਤੋਂ. ਭਰੋਸਾ ਫੌਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਧੰਦੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ, ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਅਥਵਾ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਲੋਕਯਾਨ ਜਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਧੰਦੇ ਜਾਂ ਲੋਕ ਕਿੱਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਥਵਾ ਕਿਸਾਨੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਵਲ ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਭੂਮੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਠੇਕੇ ਜਾਂ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਭੂਮੀ-ਹੀਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਜ਼ਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁੱਲੀ, ਗੁੱਲੀ ਤੇ ਜੁੱਲੀ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਧੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:-
(ੳ)ਸਧਾਰਨ ਧੰਦੇ:-
ਸਾਧਾਰਨ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕਿੱਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਉਪਯੋਗੀ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੁਨਰੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ। ਧੋਬੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣਾ ਅਤੇ ਝਿਉਰ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਭਰਕੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਜੜੀ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਭੇਡਾਂ ਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਪਾਲਣਾ, ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਉੱਨ ਵੇਚ ਕੇ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੇਚ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਈ ਤੇ ਨਾਇਣ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਸਮੇਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਈ ਲਾਗੀ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗ਼ਮੀ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਇਣ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਨਵੀਆਂ ਬਹੂਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ ਤੇ ਮੀਢੀਆਂ ਕਰਦੀ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਨਾਇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਮ੍ਰਿਤ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਕਾਣ ਵਿੱਚ ਅਲਾਹਣੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਨਾਈ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਨਹੂੰ ਲਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ। ਨਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਲਭ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪੱਕੇ ਕਰਾਉਣਾ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚੋਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨਾਈਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ। ਮਹਿਰੀ ਆਪਣੇ ਝਿਊਰ ਪਤੀ ਨਾਲ ਖੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੜੇ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਤੋਂ ਵਹਿਲੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਭੱਠੀ ਉੱਪਰ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ।
ਭੱਠੀਆਂ (ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣਾ):-
ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ-ਕਈ ਭੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆ ਸਨ। ਭੱਠੀਆਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ, ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਝੁਰਮੁਟ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਭੱਠੀਆਂ ਦੁਆਲੇ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਝਿਊਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣੇ ਸੀ। ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਜਿਨਸ ਰੂਪ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੜਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਹੱਥ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਵਾਲੀ ਕੁਝ ਦਾਣੇ ਕੱਢਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੰਗ ਕੱਢਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਸਮੇਂ ਕੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦਾਤੀ ਫੇਰਨ ਵੇਲੇ ਜਿਨ੍ਹੇ ਦਾਣੇ ਕੜਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਡਿੱਗਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਭੱਠੀ ਵਾਲੀ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਕਈ ਵੇਰ ਰੋਟੀ ਦਾ ਮਸਲਾ ਵੀ ਦਾਣੇ ਚੱਬ ਕੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
ਰੋਟੀ ਮੰਗ ਯਾਰ ਖਾ ਗਿਆ।
ਭੱਠੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਿੱਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਭੱਠੀਆਂ ਉੱਪਰ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਕੋਹਲੂ (ਤੇਲ ਕੱਢਣਾ)
ਕੋਹਲੂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਰ੍ਹੋਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੇਲ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤੇਲੀ ਕੋਹਲੂ ਉਪਰ ਬਲਦ ਜਾਂ ਊਠ ਰਾਹੀਂ ਸਰਸੋਂ, ਤੋਰੀਆਂ, ਤਿਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰੇਮੀਰੇ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਕੱਢਦਾ ਸੀ। ਤੇਲੀ ਇਸ ਕੋਹਲੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਤੇਲ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਬਾਜ਼ੀ ਪਾਉਣੀ
ਕਾਲਬਾਜ਼ੀ ਲਾਉਣ, ਕਾਲਬਾਜੀ ਖਾਣ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ੀ ਪਾਉਣੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਕਰਦੇ ਸਰਨ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਜ਼ੀ ਬਾਜੀਗਰ ਜਾਤੀ ਵਾਲੇ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਜ਼ੀ 12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕ ਬਾਜ਼ੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਦਾਈ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਕੌਣ ਜਾਣੂ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾਈ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਜਨਮ-ਦਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਪੇ ਦੀ ਸੁਣੋ। ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ-ਦਿਹਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੰਗਰਾਦ (ਮਹੀਨਾ), ਮੱਸਿਆ, ਪੁੰਨਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਟੇਵੇ ਲਾਉਣ ਤੇ ਜੋਤਸ਼ੀ-ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਕੇ ਕਹਿ ਦੇਂਦਾ ਕਿ “ਜ਼ਮੀਨ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਹੈ, ਫਿਲਹਾਲ ਇਸ ਉੱਪਰ ਹਲ ਨਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ”। ਵਿਚਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਵੱਤਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਛਾੜ ਜਾਂਦਾ। ਪਾਂਧਿਆ ਨੇ ਖੁਸਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿੰਡ ਵੰਡੇ ਹੋਹੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਾਧਾਂ ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਅਗਲੇ-ਦਿਨ ਦਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਜਰੂਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਆਣੀਆਂ ਕਪੜੇ ਸੂਈ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਖੁਦ ਹੀ ਸੀਉਂ ਲੈਦੀਆਂ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਸੀਣ ਲਈ ਦਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਈ ਦਰਜ਼ਨ ਕਰਦੀ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਜ਼ੀ ਦੀ ਲੋੜ ਸ਼ਾਦੀ। ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਾਣੀਏ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸ਼ਾਹ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਘੱਟ ਨਾ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਚੁੰਝ ਚਰਚਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਜਰੂਰ ਬਣਿਆ; ਰਹਿੰਦਾ। ਹਰ ਹਟਵਾਣੀਏ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੋਕੋਕਤੀ ਜੋੜ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਉਹ ਭੋਲੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਧੇਲੀ (ਅਠਿਆਨੀ) ਉਧਾਰ ਦੇ ਕੇ ਹਵੇਲੀ ਲਿਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਲੀਏ, ਭੰਡ ਜਾਂ ਮਰਾਸੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾਵਾ ਕਰਦੇ। ਭੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸਰੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਾਨ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਿਵਾਇਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚੂੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਦਰ ਦਰ ਹੋਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਣਜਾਰੇ ਦਾ ਧੰਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ।
(ਅ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਪੀ ਧੰਦੇ
ਦੂਸਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੰਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਪ ਅਥਵਾ ਹੱਥ-ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਧੰਦੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਖਾਣ, ਲੁਹਾਰ, ਘੁਮਿਆਰ, ਸੁਨਿਆਰ, ਠਠਿਆਰ, ਮੋਚੀ ਅਤੇ ਜੁਲਾਹੇ, ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਆਣਪ, ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਥਵਾ ਕਾਰੀਗਰੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤਰਖਾਣ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਜੇ, ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਤ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੰਬੇ, ਦਾਤੀਆਂ, ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ। ਘੁਮਿਆਰ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਨਾ, ਮੋਚੀ ਜਾਂ ਚੁਮਾਰ ਚਮੜੇ ਤੋਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ, ਠਠਿਆਰ ਪਿੱਤਲ, ਕਹਿੰ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਜੁਲਾਹਾ ਰੂੰ ਪਿੰਜਦਾ, ਕੱਤੇ ਹੋਏ ਸੂਤ ਤੋਂ ਕੱਪੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਵੇਚਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਧੰਦਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਰੋਟੀ, ਕਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੀ ਲੋਕ ਧੰਦੇ ਹਨ,। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਅੱਗੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ
ਕਿਸਾਨੀ ਜਾਂ ਵਾਹੀ ਦੇ ਰਿਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਵਲ ਗਹੁ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋਕ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ, ਹਲ ਚਲਾਉਣਾ, ਸੁਹਾਗੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨਾ, ਕਰਾਹੇ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪੱਧਰਿਆ ਕਰਨਾ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ, ਕਟਾਈ ਤੇ ਸੰਭਾਲ, ਕਣਕ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਵਾਢੀ ਗੋਹਾਈ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦਾ ਬੋਹਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਘਰ ਲਿਆਉਣਾ, ਤੂੜੀ ਦੇ ਕੁੱਪ ਜਾਂ ਮੁਸਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨੇ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਮੁਹਾੜੇ ਲਾਉਣੇ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਿਸਾਨ ਕਮਾਦ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁੜ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤਕ ਕਈ ਸਟੇਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਹੈ। ਸੁਆਣੀਆਂ ਦਾ ਤੜਕੇ ਉੱਠਣਾ, ਹੱਥ ਦੀ ਚੱਕੀ ਰਾਹੀਂ ਆਟਾ ਪੀਹਣਾ, ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਣਾ, ਮੱਝਾਂ ਗਾਈਆਂ ਚੋਣੀਆਂ, ਭੱਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ, ਕਪਾਹ ਚੁਗਣੀ, ਮਿਰਚਾਂ ਤੋੜਨੀਆਂ, ਕਪਾਹ ਵਲੇ ਕੇ ਰੂੰ ਕੱਢਣਾ, ਪੇਂਜੇ ਪਾਸੋਂ ਪਿੰਜਾ ਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨਾ ਜਦ ਘਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵਿਹਲ ਮਿਲਦੀ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿੰਝਣ ਜਾਂ ਭੰਡਾਰ ਲਾ ਕੇ ਸੂਤ ਕੱਤਣ ਅਤੇ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕਰਨਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਉਪਰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ, ਜਿਹੜੇ ਕਿੱਤਾਕਾਰ ਖੇਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਤਾ-ਪ੍ਰਤਿ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਜਾਂ ਵਾਹੀਕਾਰਾਂ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਸਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਜੋਂ ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਬਾਜਰਾ, ਛੋਲੇ, ਦਾਲਾਂ ਆਦਿ ਜਿਨਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਚੋਣੀਆਂ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਕੰਮੀ ਔਰਤਾਂ ਕਪਾਹ ਚੁਗ ਕੇ ਜਾਂ ਮਿਰਚਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਿਨਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਹਟਵਾਣੀਏ ਪਾਸੋਂ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਬੀਜਦਾ, ਘਰ ਦੀ ਸੁਆਣੀ ਵੇਲਣ ਰਾਹੀਂ ਰੂੰ ਕੱਚਣੀ, ਰੂੰ ਨੂੰ ਪੇਜਾਂ ਜਾਂ ਜੁਲਾਹਾ ਪਿੰਡ ਦੇਂਦਾ, ਪਿੰਜੇ ਰੂੰ ਦੀਆਂ ਪੂਣੀਆਂ ਵੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਪੂਣੀਆਂ ਤੋਂ ਚਰਖੇ ਉਪਰ ਸੂਤ ਨੂੰ ਅਟਰ ਕੇ ਜੁਲਾਹੇ ਪਾਸ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਰੂੰ ਪਿੰਜਣੀ/ਤਾੜਾ (ਜੁਲਾਹਾ)
ਰੂੰ ਤਾੜੇ ਨਾਲ ਪਿੰਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਕਪਾਹ ਦੀਟਾਂ ਫੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਂ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂੰ ਵੇਲਣੇ ਨਾਲ ਵੇਲ ਕੇ ਰੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਏਸ ਬਣੀ ਰੂੰ ਨੂੰ ਤੜੇ ਨਾਲ ਪਿੰਜ ਕੇ ਰਜਾਈਆਂ, ਗ ਦੈਲੇ, ਸਰਹਾਨੇ ਭਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਿੰਜੀ ਰੂੰ ਦੀਆਂ ਪੂਣੀਆਂ ਵੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੂਣੀਆਂ ਕੱਤ ਕੇ ਧਾਗਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਵਸਤ ਧਾਗੇ, ਸੂਤ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਤਾੜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਜੁਲਾਹੇ, ਭਰਾਈ ਅਤੇ ਤੇਲੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂੰ ਪਿੰਜਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾੜੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲੀ, ਜੁਲਾਹੇ ਭਰਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਹੁਣ ਕਪਾਹ ਦੀ ਵਿਲਈ ਤੇ ਪਿੰਜਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾੜਾ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਲਿਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਸਾਡਾ ਇਹ ਹੱਥ ਉਦਯੋਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਲੀ, ਜੁਲਾਹੇ ਭਰਾਈਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।
ਘੁਮਿਆਰ
ਘੁਮਿਆਰ ਦਾ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖੀਏ। ਜਿਸ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਉਹ ਭਾਂਡੇ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਧਾਰਣ ਮਿੱਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਗੁੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਚੱਕ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬਰਤਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਪਰੰਤ ਭੱਠੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘੜਿਆਂ, ਚਾਟੀਆਂ, ਮਿੱਟੀਆਂ, ਝੱਜਰਾਂ ਸੁਹਾਰੀਆਂ, ਕੁੱਜੇ, ਕਾੜ੍ਹਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਸਮੇਂ ਜਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘੁਮਿਆਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਭਾਤ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਰਖਾਣ
ਤਰਖਾਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਲਕੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਲ, ਪੰਜਾਲੀ, ਸੁਹਾਗਾ, ਧਾਂਘਾ, ਗੱਡਾ ਆਦਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸੰਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਜੇ, ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਚਰਖੇ, ਰੂੰ ਵੇਲਣ ਵਾਲੇ ਵੇਲਣੇ ਬਣਾਉਣੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਧੰਦਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮੌਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪਲੰਘ, ਪੀੜ੍ਹੀ, ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਪਟਾਰੀਆਂ, ਰੰਗੀਨ ਚਰਖੇ ਅਤੇ ਕੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਬਣਾਏ ਸੰਦੂਕ ਵੀ ਤਿਆਰ  ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਪਿਛਲੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਅੰਦਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਲਕੜੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ) ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਲਕੜੀ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ ਸਮਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੁਹਾਰ
ਤਰਖਾਣ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਾਂਗ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਵੀ ਕਿਰਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਤਰਖਾਣ ਲਕੜੀ ਤੋਂ ਹਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਹਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲਗਣ ਵਾਲਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਫਾਲਾ ਲੁਹਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਜੇ ਤਰਖਾਣ ਲਕੜੀ ਤੋਂ ਹਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਤੰਗਲੀ ਲੁਹਾਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰੰਬੇ, ਦਾਤੀਆਂ, ਨੇਜ਼ੇ, ਤੀਰ, ਕੁਹਾੜੀ, ਹਥੌੜਾ, ਬਰਛਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਦ ਲੁਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਕੜੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ (ਰੰਬਿਆਂ, ਦਾਤੀਆਂ ਦੇ ਕੁਸਤੇ, ਆਦਿ) ਤਰਖਾਣ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉਪਰ ਲੁਹਾਰ ਤੇ ਤਰਖਾਣ ਕਾਰਜ ਇੱਕੋ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਵਲੋਂ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਠਠਿਆਰ
ਠਠਿਆਰ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਤਲ, ਤਾਂਬੇ, ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿੱਤ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਲਈ ਦਾਜ ਵਜੋਂ ਬਤਰਨ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਠਠਿਆਰਾਂ ਉਪਰ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਪੈਂਦਾ।
ਸੁਨਿਆਰ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿੱਤਾ ਸੁਨਿਆਰ ਦਾ ਹੈ। ਸੁਨਿਆਰ ਦਾ ਧੰਦਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕਸਬਿਆਂ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਪਰ ਪੰਰਪਰਾਗਤ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਘਾੜਤ ਤੋਂ ਵਿਕਰੀ ਵਜੋਂ ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਿਆਂ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵੇ ਸਾਹਿਤ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਕੁਆਰੀ ਕੰਨਿਆਂ, ਵਿਆਹੀ ਇਸਤਰੀ, ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦਾਵੇਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨੱਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
= ਬਦਲਾਅ = ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਢ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਲਕੜੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਦੂਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾਜ ਦਾ ਸ਼ਿਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਤਰਖਾਣ ਦੀ ਹੁਨਰੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹੀ ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਦਾਦੀ ਜਾਂ ਨਾਲੀ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਇਸ ਆਉਂਦਾ। ਅੱਜ ਉਸੀ ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੁੱਕਰਾ ਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪਸਾਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਨਤੀ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਨੇ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਲਗਪਗ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਧੰਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਜਾਂ ਧੰਦਾਕਾਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਹੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਝਿਊਰ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਘਰ ਘਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਢੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਘਰ ਘਰ ਨਲਕੇ ਲਗਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੀ ਜੁੱਤੀ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਵਪਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਈਆਂ ਜਤੀਆਂ/ਬੂਟਾਂ/ਸੈਂਡਲਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਦ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਹਸਪਤਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਹਨ, ਦਾਈਆਂ ਕੋਲ ਕੋਣ ਜਾਏਗਾ? ਜਦ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੱਠੀਆਂ ਹੀ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਭੱਠੀਆਂ ਉੱਪਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। 1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਰਸਾਰ, ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲੈ ਆਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੰਜ ਛੇ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਲੇਖਕ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਧਰਿਤ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।
ਉਦਹਰਣ:-
ਬੁਲ੍ਹਾ ਚਲ ਸੁਨਿਆਰ ਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਹਿਣੇ ਘੜੀ ਦੇ ਲਾਖ,
ਤਕਲੇ ਨੂੰ ਵਲ ਪੈ ਪੈ ਜਾਂਦੇ, ਕੌਣ ਲੁਹਾਰ ਲਿਆਵੇ।
ਕੇਹੀ ਬੀਵੀ, ਕੇਹੀ ਬਾਂਦੀ ਕੇਹੀ ਧੋਬਣ ਭਠਿਆਰੀ। (ਬੁਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ)
ਲਿਖਤੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਛੁਟ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਖੌਤਾਂ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਧੰਦਾਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਉਪਰ ਪੂਰਨ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਦ ਰਸਮਾਂ, ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਲੋਕ ਧੰਦੇ ਰੋਜਗਾਰ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਗਈ।
ਲੋਕ-ਧੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਚੱਕ, ਖਰਾਮ, ਕੋਹਲੂ, ਘੁਲਾੜੀ, ਜਾਂ ਵੇਲਣਾ, ਉਖਲੀ, ਮਹੋਲਾ, ਹਾਰੇ, ਭੜੋਲੀਆਂ, ਤੰਗੜ, ਸਿਰਕੀਆਂ, ਮਸੂਲ, ਫਲ, ਹੱਥ ਟੋਕਾ, ਬੋਹਲ, ਪਿੜ, ਭੜੌਲੀ ਆਦਿ ਕੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਸੀ।
= ਸਿੱਟਾ = ਉਪਰੋਕਤ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਸਾਫ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਕਿਤੇ ਲੋਕਯਾਨ/ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਆਏ ਹਨ। ਸੁਨਿਆਰੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨਿਆਰਾ, ਤਰਖਾਣ ਦਾ ਪੁੱਤ-ਪੱਤੋ ਲਕੜੀ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਘੁਮਿਆਰ, ਚੁਮਾਰ ਤੇ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਧੰਦੇ ਹੱਥ-ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਰ ਧੰਦੇ ਦੇ ਅਨੁਆਈ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਭਾਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਏ। ਹੋਣਾ ਤੇ ਇਹ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਲਕੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤਰਖਾਣ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੋਚੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਮੰਨੂ ਦੀ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਸੰਬੰਧੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਲੀਹ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਅਮਲ ਦੀ ਥਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਬਣੀ ਸੀ। ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਕਬੀਲਈ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਾ ਉੱਠ ਸਕੀ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਉਪਜੀਵਕਾ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਹੀਣਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮੀ ਭਾਵ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕਿਰਤੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨੀ ਕਿੱਤੇ ਵਾਲਾ ਵਾਹੀਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰਖਾਣ, ਲੁਹਾਰ, ਘੁਮਿਆਰ, ਸੁਨਿਆਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਪਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੋਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਘਰਾਂ ਦਾ ਗੋਹਾ-ਕੂੜਾ, ਘਰਾਂ ਦੀ ਲਿਪ ਪੋਚ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਂਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਧੰਦਿਆਂ ਵਜੋਂ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
= ਹਵਾਲੇ =
ਵੱਲੋਂ :
ਸੁਖਵੀਰ ਕੌਰ ਲੋਹਟ
ਰੋਲ ਨੰਬਰ : 19391005
ਰਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਰਹਿਬਰ
ਰਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਰਹਿਬਰ (ਜਨਮ 5 ਨਵੰਬਰ 1931) ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਗਈ ਨਜ਼ਮ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮੈਂ ਖ਼ਤ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਵੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਰਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਰਹਿਬਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਲਐਲਬੀ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ
ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ
ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਜਿਸਨੂੰ (ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1877 ਤੋਂ ਖੇਡਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਟੀਮ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਟੀਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਮੈਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ 1970-71 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਮੈਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ 2004-05 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨੇ 801 ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ, 377 ਜਿੱਤੇ ਹਨ, 215 ਹਾਰੇ ਹਨ, 207 ਡਰਾਅ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ 2 ਮੈਚ ਟਾਈ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਦੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ। 29 ਮਾਰਚ 2017 ਅਨੁਸਾਰ ਆਈਸੀਸੀ ਟੈਸਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 108 ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਟੀਮ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ।
ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ 901 ਓਡੀਆਈ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ, 554 ਜਿੱਤੇ ਹਨ, 304 ਹਾਰੇ ਹਨ, 9 ਮੈਚ ਟਾਈ ਰਹੇ ਅਤੇ 34 ਮੈਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ (ਰੱਦ) ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਓਡੀਆਈ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਟੀਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੀਡ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਦੀ ਇਹ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟੀਮ ਸੱਤ ਵਾਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ (1975, 1987, 1996, 1999, 2003, 2007 ਅਤੇ 2015) ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪੰਜ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ; 1987, 1999, 2003, 2007 ਅਤੇ 2015। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਪਹਿਲੀ ਅਜਿਹੀ ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਹੈ। (1996, 1999, 2003 ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ)। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਟੀਮ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ (1999, 2003 ਅਤੇ 2007) ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ (2011 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੂਸਰੀ ਟੀਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ (2015 ਦਾ) ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ
ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ (5): 1987, 1999, 2003, 2007, 2015
ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਟੀਮ ਲਈ ਲਾਊਰੀਅਸ ਵਿਸ਼ਵ ਸਪੋਰਟਸ ਪੁਰਸਕਾਰ (1): 2002
ਖਿਡਾਰੀ
Key
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ
ਬੀ ਟੀ ਐਸ
BTS ( Korean   ਬੁਲੇਟਪਰੂਫ ਬੁਆਏ ਸਕਾਊਟਸ ), ਜਿਸਨੂੰ ਬੰਗਟਨ ਬੁਆਏਜ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਬੁਆਏ ਬੈਂਡ ਹੈ ਜੋ 2010 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਗ ਹਿੱਟ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਤਹਿਤ 2013 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੇਪਟੇਟ—ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੈਂਬਰ ਜਿਨ, ਸੁਗਾ, ਜੇ-ਹੋਪ, ਆਰ.ਐਮ., ਜਿਮਿਨ, ਵੀ, ਅਤੇ ਜੁੰਗਕੂਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ—ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਹਿ-ਲਿਖਦੇ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਸਮੂਹ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਅਕਸਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ, ਸਕੂਲੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਆਉਣ, ਨੁਕਸਾਨ, ਸਵੈ-ਪਿਆਰ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਕਸਰ ਸਾਹਿਤ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੰਗਲ ਐਲਬਮ 2 Cool 4 Skool ਨਾਲ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, BTS ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਰੀਅਨ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਡਾਰਕ ਐਂਡ ਵਾਈਲਡ, ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਵੇਕ ਅੱਪ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੋਰੀਅਨ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਵਿੰਗਜ਼ (2016), ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ 10 ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। 2017 ਤੱਕ, BTS ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗੀਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆਈ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਲ " ਮਾਈਕ ਡ੍ਰੌਪ " ਲਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮੈਰਿਕਾ (RIAA) ਤੋਂ ਗੋਲਡ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਕੋਰੀਆਈ ਸਮੂਹ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਲਵ ਯੂਅਰਸੈਲਫ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਲਬੋਰਡ 200 ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ: ਅੱਥਰੂ (2018)। BTS ਬੀਟਲਜ਼ (1966–68) ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਯੂਐਸ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਐਲਬਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਲਵ ਯੂਅਰਸੈਲਫ: ਆਨਸਵਰ (2018) RIAA ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪਲੇਟੀਨਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਰੀਅਨ ਐਲਬਮ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, BTS ਬਿਲਬੋਰਡ ਹਾਟ 100 ਅਤੇ ਬਿਲਬੋਰਡ ਗਲੋਬਲ 200 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੈਮੀ -ਨਾਮਜ਼ਦ ਸਿੰਗਲ " ਡਾਇਨਾਮਾਈਟ " ਨਾਲ ਨੰਬਰ ਇੱਕ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲ-ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਐਕਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਾਲੋ-ਅਪ ਗੀਤ " ਸੈਵੇਜ ਲਵ ", " ਲਾਈਫ ਗੋਜ਼ ਆਨ ", " ਬਟਰ ", ਅਤੇ " ਪਰਮਿਸ਼ਨ ਟੂ ਡਾਂਸ " ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਨ ਟਿੰਬਰਲੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਯੂਐਸ ਨੰਬਰ-ਵਨ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਐਕਟ ਬਣਾਇਆ।
ਨਾਮ
ਸੇਪਟੇਟ ਦਾ ਨਾਮ, ਬੀਟੀਐਸ, ਕੋਰੀਅਨ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਬੰਗਟਨ ਸੋਨੀਓਂਡਨ ( Korean   ), ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਨੁਵਾਦ "ਬੁਲਟਪਰੂਫ ਬੁਆਏ ਸਕਾਊਟਸ" ਹੈ। ਮੈਂਬਰ ਜੇ-ਹੋਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਮ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ "ਬੁਲੇਟਸ ਵਰਗੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਟੀਚਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ, ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ"। ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ   ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ, BTS ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬ੍ਰਾਂਡ ਪਛਾਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ "ਬਿਓਂਡ ਦ ਸੀਨ" ਲਈ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ "ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਤੱਕ ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ"।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese-language text ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ੇ ਉਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਹਵਾਲੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ
ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ
thumb|ਫੈਡਰਲ ਰਜਿਸਟਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ ਲਈ ਹੈ। thumb|404x404px|ਗ੍ਰੀਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ (09/2008) ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ (ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗਜ਼ਟ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਰਨਲ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਖਬਾਰ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨੀਟਰ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਨਿਯਮਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਜਨਤਕ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਨੂੰਨ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰ ਨੋਟਿਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਨੋਟਿਸ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ
ਆਇਰੀਨ ਬੈਰੋਸ
ਆਇਰੀਨ ਲੋਰੇਂਕੋ ਈ ਬੈਰੋਸ ਜਾਂ ਆਇਰੀਨ ਬੈਰੋਸ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, INC ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ ਗੋਆ ਰਾਜ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਲਈ ਮੋਢੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਪੰਚ (ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੇਅਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ - ਗੋਆ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਉਪਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਰਪੰਚ ਸੀ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨੀ
ਇਰੀਨ ਲੋਰੇਨਕੋ ਦਾ ਜਨਮ, 1930 ਵਿੱਚ, ਪੂਰਵ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂਸਾ -ਕੁਨਕੋਲਿਮ ਦੇ ਲੋਰੇਂਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੋਨਸਿਗਨੋਰ ਅਗਾਪਿਟੋ ਲੋਰੇਂਕੋ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਨਕੋਲਿਮ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਆਇਰੀਨ ਨੇ ਬੀਏ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਬੇਤਾਲਬਾਤਿਮ ਦੇ ਬੈਰੋਸ (ਉਰਫ਼ ਡੀ ਬੈਰੋਸ) ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੈਰਾਮਬੋਲਿਮ ਦੇ ਮੋਰਾਗਾਰਡੀਓ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਵਿਜੇਨਗਰ ਦੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਮਣੀ / ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 22 ਮਾਰਚ 1688 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮੋਕਾ ਫਿਡਾਲਗੋਸ ( ਹਿਡਾਲਗੋ ) ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੈਨਸੌਲੀਮ ਅਤੇ ਬੇਟਾਬਾਤਿਮ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਡਾਕਟਰ ਲਿਓ ਮੈਕੇਨਸਨ ਬੈਰੋਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜੋਸ ਫ੍ਰਾਂਸੀਕੋ ਸਿਮੀਆਓ ਬੈਰੋਸ (ਰਜਿਸ), ਗੋਆ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਇੱਕ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹੀ (ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਕੁਲੀਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ), ਅਤੇ (ਰਜਿਸ) ਡੀ. ਐਂਟੋਨੀਓ ਪੇਡਰੋ ਬੈਰੋਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੇਗਿਸ (ਭਾਵ:) ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਜੇ/ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਦਮੀ ਦਾ) ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਅਫਰੀਕੀ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ
ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਡਾ: ਬੈਰੋਸ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੈਰੋਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਈਰੀਨ ਨੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਅਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਪੰਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਗੋਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰੈਂਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬੈਰੋਸ ਮੈਨੋਰ ਦੇ ਐਂਟੀ-ਹਾਲ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੈਰੋਸ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਪੰਚ ਵਜੋਂ 3 ਵਾਰ (15 ਸਾਲ) ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿੱਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਦੌਲਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਉਸਨੇ ਗੋਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਗੋਆਨਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੇ ਜੀਜਾ ਪ੍ਰੋ ਜੋਸ ਬੈਰੋਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਡਾ: ਮੌਰੀਲੋ ਫੁਰਟਾਰਡੋ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਗੋਨਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਬੇਨੌਲੀਮ (ਗੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ) ਦੇ 1ਵੇਂ ਵਿਧਾਇਕ ਬਣੇ)। ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹਮਾਇਤ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ, ਅਤੇ ਐਮ ਜੀ ਪੀ ਪਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਾਬ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੀ (ਜੋ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ)। ਗੋਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੈਰੋਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਗਭਗ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਬੈਰੋਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ INC ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਫੁੱਟ ਤੱਕ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੋਆ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਰਾਣੇ ਗੋਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ। ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕਾਕੋਡਕਰ ਦੇ ਪਤਨ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ 'ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤ' ਕਿਹਾ। ਕਾਂਗਰਸੀ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਵਿਚਲੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਸੁਲੋਚਨਾ ਕਾਟਕਰ ਦੁਆਰਾ 1982 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੋਆ ਪ੍ਰੋਵੇਡੋਰੀਆ (ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਅਸਿਸਟੈਂਸ) ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਰੋਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਗੋਆ ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜੀਜਾ ਪ੍ਰੋ ਜੋਸ ਬੈਰੋਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।ਜਿਸਦਾ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਧੰਦਾ ਚੌਗੁਲੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਡਾ ਮੌਰੀਲੋ ਫੁਰਟਾਰਡੋ ਦਾ ਸਮਰਥਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੁਦ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਫਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਲੀਨਿਕ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੈਰੋਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣਨਗੇ। ਉਸਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ 2 ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਆ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਵਿਗੜਦੀ ਹਾਲਤ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜੀ ਐਮ ਸੀ ਆਈ ਸੀ ਯੂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਰਾਣੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਰਾਣੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੰਭੀਰ ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟ ਅਸੰਤੁਲਨ ਬੈਰੋਸ ਨੂੰ ਜੀ ਪੀ ਸੀ ਦੁਆਰਾ ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ
ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2
ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2, ਇੱਕ 2019 ਦੀ ਭਾਰਤੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਫੈਮਲੀ-ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਰਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਫ਼ਿਲਮਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਓਮਜੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ (2017) ਦਾ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ ਅਤੇ ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਆਦਮੀ ਘਰ ਪਰਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬੀ ਐਨ ਸ਼ਰਮਾ, ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਤਾਨੀਆ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਜੱਸ ਗਰੇਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈਰੀ ਭੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰਨ ਆਰਟ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਾਧੂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀਕਵਲ ਬਣ ਗਿਆ।
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 29 ਮਾਰਚ 2019 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਮਾਰਤ
ਜਦੋਂ ਮਨਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਗੁੱਡੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜੋ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮਾਮੇ-ਚਾਚੇ ਦੇ ਇਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਧਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਕਾਸਟ
ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ ਅਤੇ ਸਿਮੀ ਚਾਹਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਨਜਿੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁੱਡੀ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਾਹਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗੁੱਡੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਕਿਰਦਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੇਡਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹਾਂ. ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਪਰਿਪੱਕ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ. ਮੈਂ ਬੱਸ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2 ਵੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ”[qu] ਪ੍ਰੀਵੈਲ ਲਈ ਜੱਸੜ ਨੇ ਬੈਸਟ ਡੈਬਿ for ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਦਕਿ ਚਾਹਲ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। []] ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਨ. ਸ਼ਰਮਾ, ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ, ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਵਤਾਰ ਗਿੱਲ, ਹਾਰਬੀ ਸੰਘਾ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਭੰਗੂ, ਸ਼ਿਵਿੰਦਰਾ ਕਾਜਲ, ਸੁਨੀਤਾ ਧੀਰ, ਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ।
ਫ਼ਿਲਮਿੰਗ ਐਡਿਟ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਵੰਬਰ 2018 [5] ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਖਮਾਣੋਂ, ਪੰਜਾਬ [2] [6] ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋਈ ਅਤੇ 8 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। []]
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ ਹੈਰੀ ਭੱਟੀ ਅਤੇ ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੰਜਾਬੀ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ "ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਜਦਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਸ਼ਰਨ ਆਰਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਭੱਟੀ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋ ਦੂਨੀ ਪੰਜ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਜੱਸ ਗਰੇਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੀਕੇਲ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿਖੇ ਦੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀਕਵਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲਾਸਿਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜੋਖਮ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰੇ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਖੁੱਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ।
ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਵੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਖਮਾਣੋਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਅਰੰਭ ਹੋਈ ਅਤੇ 8 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੀਡਿਓ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਦੇਸੀ ਕਰੂ, ਆਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਨਿਕ ਧੰਮੂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਿਛੋਕੜ ਸੰਗੀਤ ਜੈਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੈਰੀ ਮਾਨ, ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ, ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ, ਕੁਲਬੀਰ ਝਿੰਜਰ, ਅਤੇ ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੋਲ ਨਰਿੰਦਰ ਬਾਠ ਅਤੇ ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਰਿਕਾਰਡਸ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਾਰੀ
ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ 2 ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 29 ਮਾਰਚ 2019 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਓਮ ਜੀ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀ ਗਈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਟੀਜ਼ਰ 'ਤੇ 10 ਫਰਵਰੀ 2019' ਤੇ ਜਾਰੀ ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਫ਼ਿਲਮਸ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ prequel ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ। ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤ ਖਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ [ਪ੍ਰਚਾਰ] "ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ" 27 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਟ੍ਰੇਲਰ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 2019 8 ਤੇ ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜੱਸੜ, ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ, ਅਤੇ ਗੁਰਲੇਜ਼ ਅਖਤਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ "ਸ਼ੋਕੀਨ", ਅਤੇ "ਟੇਪ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਲਕਾਰ
ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਿਆਕਰਨਕ ਲਕਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਕਰਨ
ਰਾਜ ਮੋਹਨੀ ਦੇਵੀ
ਰਾਜ ਮੋਹਨੀ ਦੇਵੀ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਧਰਮ ਸਭਾ ਆਦਿਵਾਸੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਗੋਂਡਵਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਇੱਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਾਤੀ "ਮਾਂਝੀ" ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਸੀ।
1989 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿਵਲ ਸਨਮਾਨ "ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸੀਮਾ ਸੁਧੀਰ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ "ਸਾਮਾਜਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਅਗਰਦੂਤ ਰਾਜਮੋਹਨੀ ਦੇਵੀ" ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਛੱਤੀਸਗੜ ਰਾਜ ਹਿੰਦੀ ਗਰੰਥ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਨ 2013 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਰਾਜਮੋਹਨੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਆਫ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਜਮੋਹਨੀ ਦੇਵੀ ਪੀਜੀ ਮਹਿਲਾ ਮਹਾਂਵਿਦਿਆਲਾ ਅੰਬਿਕਾ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ
ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ
thumb|270x270px|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਜਾਇਆ ਟਰੱਕ, ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਜੁੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ (Hindustani: नज़र बट्टू or نظر بٹو) ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਸੁਹਜ ਬਰੇਸਲੇਟ, ਟੈਟੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਪੈਟਰਨ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਅੱਖ (ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ) ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ ਚਸ਼ਮ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਕੁਰਬਾਨੀ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਚਸ਼ਮ-ਏ-ਬਦ-ਦੂਰ  ਦਾ ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਨਾਅਰਾ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਦਾਗ ਜਾਂ ਨੁਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਹਿੰਦੀ-ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਟੀਕਾ, ਪੁਸ਼ਤੋ ਵਿੱਚ ਤੋਰ ਖਾਲ) ਕਿਸੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਜਾਂ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸਰੀਰਕ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨੁਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਪੇਟ ਜਾਂ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਰੰਗ ਜਾਂ ਸਿਲਾਈ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਵੀਜ਼ - ਕੁਝ ਤੁਰਕੀ ਨਜ਼ਾਰ ਬੋਨਕੁਗੁ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਧਾਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਵੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਸਿਲੰਡਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਆਇਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) - ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਤਾਵੀਜ਼ ਖੇਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਕੀਤੇ ਚੀਤੇ ਦੇ ਨਹੁੰ ਜੋ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਚੰਬਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਨਾਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਥੁੱਕਣਾ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ) ਥੁੱਕਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਰਾਦਰ ਅਤੇ ਅਪੂਰਣਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਜ਼ਰ ਤੋਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚੰਗੇ ਅਰਥ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੁਰੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਜ਼ਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ "ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ" ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਾਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਅੰਗਮਈ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਹਨ ਪਰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਕ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 2008 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕੁਝ ਪ੍ਰੈਸ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਨਾਜ਼ਰ ਬੱਟੂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਰੂਪਾ ਭਵਾਨੀ
ਮਾਤਾ ਰੂਪਾ ਭਵਾਨੀ (ਸੀ. 1621 - ਸੀ. 1721 ਜਨਮ ਨਾਮ: ਅਲਖੇਸ਼ਵਰੀ) ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੀ। ਉਹ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਸੰਤ ਸੀ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਉਹ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਖਾਨਕਾਹ-ਏ-ਸ਼ੋਕਤਾ, ਨਵਾਕਦਲ (ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਪੰਡਿਤ ਮਾਧਵ ਜੂ ਧਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯੋਗਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਮੌਖਿਕ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ ਦੰਤਕਥਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਧਵ ਜੂ ਧਰ ਮਾਤਾ ਸ਼ਰੀਕਾ (ਕਾਲੀ ਦੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਧਵ ਜੂ ਧਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਧੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਪਰਬਤ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਸਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਲਖੇਸ਼ਵਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1621 ਵਿੱਚ ਪੂਰਣਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਹੀ ਸਾਲ 1620 ਅਤੇ 1624 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਅਲਖੇਸ਼ਵਰੀ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ।
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ
thumb|290x290px| ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੀ 1991 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ (ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ) (ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਰਡ ਸੈਂਚੁਰੀ ) ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ-ਝੱਜਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ,ਇਹ ਲਗਭਗ 142.52 ਹੈਕਟੇਅਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਪਿੰਡ, ਫਾਰੂਖਨਗਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਧੌਲਾ ਕੂਆਂ ਤੋਂ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ-ਝੱਜਰ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 15 ਕਿ.ਮੀ. ਇਹ ਪੰਛੀ ਅਸਥਾਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਿੱਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚਾਰ ਟਿਊਬਵੈਲਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਫਿਕਸ ਐਸਪੀਪੀ ਵਰਗੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਅਕੇਸ਼ੀਆ ਨੀਲੋਟਿਕਾ, ਅਕੇਸ਼ੀਆ ਟੌਰਟਿਲਿਸ, ਬੇਰਿਸ ਅਤੇ ਨਿੰਮ।
ਕੁਝ ਵਸਨੀਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੂਪੋ, ਪੈਡੀਫੀਲਡ ਪਾਈਪਿਟ, ਜਾਮਨੀ ਸਨਬਰਡ, ਲਿਟਲ ਕੋਰਮੋਰੈਂਟ, ਕਬੂਤਰ, ਇੰਡੀਅਨ ਮਾਈਨਾ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਮੋਟੀ-ਨੀ, ਗ੍ਰੇ ਫਰੈਂਕੋਲਿਨ, ਬਲੈਕ ਫਰੈਂਕੋਲਿਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਰੋਲਰ, ਵ੍ਹਾਈਟ-ਥ੍ਰੋਟਡ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ, ਸਪਾਟ ਬਿਲਡ ਡੱਕ, ਪੇਂਟਡ ਸਟੋਰਕ, ਸਫੇਦ ਹਨ। ibis, ਕਾਲੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ibis, ਛੋਟਾ egret, great egret, cattle egret, and the India crested lark.
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਲਗਭਗ 9,000-10,000 ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 1,800 ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 175 ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫਲਾਈ ਰੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼, ਮਿਸਰੀ ਗਿਰਝਾਂ, ਪਲਾਵਰ, ਬੱਤਖਾਂ, ਸਟੌਰਕਸ, ਆਈਬੀਸ, ਫਲੇਮਿੰਗੋ, ਜੈਕਨਾਸ, ਪੋਚਾਰਡਸ ਅਤੇ ਸੋਸੀਏਬਲ ਲੈਪਵਿੰਗ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 250 ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਰਗੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਲਵਾਯੂ
ਇਹ ਬਰਡ ਸੈਂਚੂਰੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਗਰਮੀਆਂ (46 ਤੱਕ) ਦਾ ਖਾਸ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਹੈ °C) ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ (9 ਤੱਕ ਘੱਟ °C)। ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ।
ਹਰ ਸਾਲ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਖਾਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਘਾਉਣ ਲਈ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਕ੍ਰੇਨਜ਼, ਗਰੇਟਰ ਫਲੇਮਿੰਗੋ, ਰਫ, ਕਾਲੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਸਟੀਲ, ਆਮ ਟੀਲ, ਆਮ ਗ੍ਰੀਨਸ਼ੈਂਕ, ਉੱਤਰੀ ਪਿਨਟੇਲ, ਪੀਲੀ ਵੈਗਟੇਲ, ਸਫੈਦ ਵੈਗਟੇਲ, ਉੱਤਰੀ ਸ਼ੋਵੇਲਰ, ਗੁਲਾਬੀ ਪੈਲੀਕਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪੈਨੋਰਾਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। right|thumb|280x280px| [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ।]]
ਮੱਧਕਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦਾ ਨਾਮ ਚੌਹਾਨ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ, ਹਰਸ਼ ਦੇਵ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰਸ਼ ਰਾਜਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੇ 21 ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੈਨਰੀ ਇਲੀਅਟ (1817-1907) ਦੁਆਰਾ ਦਰਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ (ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਸੀ. 1178-1192 ਸੀ.ਈ.) ਦਾ ਪੜਪੋਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਸਿਲਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1474 ਵਿਕਰਮ ਸੰਵਤ (1417 ਜਾਂ 1418 ਈਸਵੀ) ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਿਲਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਓਘੁਜ਼ ਤੁਰਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ, ਗਜ਼ਨੀ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਮਹਿਮੂਦ (971 - 1030 ਈਸਵੀ) ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਗਾਜ਼ੀ ਸੈਯਦ ਸਲਾਰ ਮਸੂਦ (1014 - 1034 ਈਸਵੀ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹਿਰਾਇਚ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਰੂਖਨਗਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਸੀ (52000 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੀ " ਲਾਲ ਡੋਰਾ " ਮਾਲ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਢਾਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਧੁੰਧੋਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਮਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ-ਮਾਲਵਾ ਰੇਲਵੇ ਉੱਤੇ ਸਾਲਾਨਾ 250000 ਕੁਇੰਟਲ (680000 ਮਣ) ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਫਾਰੂਖਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਟਰ-ਗੇਜ ਰੇਲਵੇ ਰੇਲ ਸੇਵਾ 14 ਫਰਵਰੀ 1873 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਰੇਲਵੇ ਸਾਈਡਿੰਗ ਸਨ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਸਜਿਦ ਸੀ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ, ਗਿਆਸ ਉਦਦੀਨ ਬਲਬਨ (1200-1287 ਈ.) ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਅਰਬੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਾਲੇ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਲੈਬਾਂ ਫਰੂਖਨਗਰ ਵਿਖੇ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕੁਝ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣੇ ਦੀਆਂਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਸਰੋਜਨੀ ਮੇਹਤਾ
ਸਰੋਜਨੀ ਮੇਹਤਾ (1898-1977) ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਸੀ।
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1898 ਵਿੱਚ ਰਮਨਭਾਈ ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਗੌਰੀ ਨੀਲਕੰਠ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1919 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1923 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਨੀਤਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਸੁਮੰਤ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਨਕ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898
ਸਲੰਘ
5 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹੱਥੇ ਵਿਚ 12/2 ਕੁ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀਆਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ 2 ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗੁਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਨੂੰ ਸਲੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਲੰਘ ਨੂੰ ਸਾਂਗਾ, ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਸਾਂਗੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਲੰਘ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਫਸਲ ਨੂੰ ਗੱਡਿਆ ਵਿਚ ਭਰਨ ਸਮੇਂ ਪਿੜਾਂ ਵਿਚ ਢੋਣ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਗੱਡੇ ਦੀ ਭਰਾਈ ਸਮੇਂ ਗੱਡੇ ਉੱਪਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲਾਂਗਾ ਸਿੱਟਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਬੰਦਾ ਸਲੰਘ ਵਿਚ ਲਾਂਗੇ ਦਾ ਧੱਬਾ ਫਸਾ ਕੇ ਗੱਡੇ ਉੱਪਰ ਸਿੱਟਦਾ ਸੀ। ਗੱਡੇ ਦੀ ਭਰਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਬੰਦਾ ਫੇਰ ਸਲੰਘ ਨਾਲ ਸਿੱਟੇ ਲਾਂਗੇ ਨੂੰ ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਸੈਟ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲੰਘ ਨਾਲ ਗੱਡੇ ਉਪਰ ਲਾਂਗਾ ਸਿੱਟ-ਸਿੱਟ ਕੇ ਗੱਡੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਰਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲਾਂਗੇ ਦੋ ਭਰੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਸਲੰਘ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਗਾਹੁਣ ਲਈ ਲਾਂਗੇ ਦੀ ਪੈਲੀ ਵੀ ਸਲੰਘ ਤੇ ਜੱਟ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਲੰਘ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫੋਲਿਆ (ਗਾਹੀ ਪੈਲੀ ਨੂੰ ਉਪਰ ਹੇਠ ਕਰਨਾ) ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਜਰਾ, ਜੁਆਰ, ਛੋਲੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਸਲੰਘ, ਸੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟ ਕੇ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਸਲੰਘ ਦੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸਿਰੇ ਦੀ 3 ਕੁ ਇੰਚ ਚੌੜਾਈ ਤੇ 12 ਕੁ ਇੰਚ ਮੋਟਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਿਨਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਥੋੜ੍ਹੇ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸੁੱਤਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਮੋਟਾਈ ਘਟਦੀ-ਘਟਦੀ ਅਖੀਰ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਤਿੱਖੀ ਨੋਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੱਥੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਲਾ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੜੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਸੁੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ 4/5 ਕੁ ਇੰਚ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿੱਥ/ਦੂਰੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲੰਘ ਬਣਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਲੰਘ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਹੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਖੱਦਰ
right|thumb|ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਖਾਦੀ [[ਕੁੜਤਾ]] ਖਾਦੀ, ਖੱਦਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ,  ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਲਈ ਸਵਦੇਸ਼ੀ (ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ) ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਅਤੇ ਬੁਣਿਆ ਕੁਦਰਤੀ ਫਾਈਬਰ ਕੱਪੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਖੱਦਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰਿਹਾ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾ ਨੂੰ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖੱਦਰ/ਖਾਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਜੋਰਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ
ਸਾਰਾ ਰਿਆਜ਼
ਕਰੀਅਰ
ਸਾਰਾ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ 20 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ। ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ARY ਡਿਜੀਟਲ ਦੇ ARY Zauq ਨਾਮ ਦੇ ਕੁਕਿੰਗ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਏਆਰਵਾਈ ਜ਼ੌਕ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦੇ ਕੁਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ 'ਖਾਨਾ ਪਕਾਨਾ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।  ਉਹ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਕਰੀ ਬਿੰਦੂ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਮਾਲਕ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਟ 'ਤੇ ਕਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੌਤ
ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤੀ ਛੱਡ ਗਈ ਤੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।
ਸਾਇਲੋ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)
ਸਾਇਲੋ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਡਿਸਟੋਪੀਅਨ ਡਰਾਮਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਗ੍ਰਾਹਮ ਯੋਸਟ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖਕ ਹਿਊਗ ਹੋਵੇ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਉੱਨ ਲੜੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਡਾਇਸਟੋਪੀਅਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕਰੋ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ 144 ਪੱਧਰਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੂਮੀਗਤ ਸਾਇਲੋ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੇਬੇਕਾ ਫਰਗੂਸਨ ਇੱਕ ਇੰਜਨੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਸਾਇਲੋ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸ਼ੀਦਾ ਜੋਨਸ, ਡੇਵਿਡ ਓਏਲੋਵੋ, ਕਾਮਨ, ਟਿਮ ਰੌਬਿਨਸ, ਹੈਰੀਏਟ ਵਾਲਟਰ, ਅਵੀ ਨੈਸ਼, ਰਿਕ ਗੋਮੇਜ਼, ਅਤੇ ਚਿਨਾਜ਼ਾ ਉਚੇ ਵੀ ਸਟਾਰ ਹਨ।
ਉੱਨ ਦੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਨੁਕੂਲਨ 'ਤੇ ਵਿਕਾਸ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ ਐਪਲ ਟੀਵੀ+ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਸਜਦ ਰਜ਼ਾ ਖਾਨ
ਅਸਜਦ ਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਨ, ਅਹਿਮਦ ਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਨ ਬਰੇਲਵੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੌਲਵੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਮੁਫਤੀ, ਅਖਤਰ ਰਜ਼ਾ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਮਾਤ ਰਜ਼ਾ-ਏ-ਮੁਸਤਫਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
ਨਿਮੀ
ਨਿਮੀ (18 ਫਰਵਰੀ 1933 - 18 ਫਰਵਰੀ 1933) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਸਕਰੀਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 1950 ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ   stardom ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪਿੰਡ ਵੇਲੇ ਟਾਈਪ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਪਾਈ,  ਲੇਕਿਨ ਫੰਤਾਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ.
ਅਸਜਦ ਰਜ਼ਾ ਖਾਨ
ਜ਼ਾਕਿਰ ਨਾਇਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ
ਜ਼ਾਕਿਰ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਅਸਜਦ ਨੇ ਕਿਹਾ:
ਨਿਮੀ
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਨਵਾਬ ਬਾਨੋ  ਦਾ ਜਨਮ ਆਗਰਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਐਕਟਰੈਸ ਸੀ, ਜੋ ਵਾਹੀਦਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ  ਦੇ  ਪਿਤਾ, ਅਬਦੁਲ ਹਾਕਿਮ, ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਠੇਕੇਦਾਰ ਸਨ।  ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਨਵਾਬ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਬਾਨੋ ਜੋੜ ਕੇ ਨਵਾਬ ਬਾਨੋ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਨਿਮੀ ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਆਉਣ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਚੇਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਵਾਰ  ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ, ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ  ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।
ਅਸਜਦ ਰਜ਼ਾ ਖਾਨ
ਜ਼ਾਕਿਰ ਨਾਇਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ
“ਭਾਰਤ ਸੂਫੀਵਾਦ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਡਾ: ਨਾਇਕ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਸਲਾਮੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ (ਕੱਟੜਪੰਥੀ) ਵਹਾਬੀਵਾਦ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। 2008 ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸੂਫੀ ਬਰੇਲਵੀ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ''
ਨਿਮੀ
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜਦੋਂ ਨਿਮੀ ਕੇਵਲ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮਰ ਗਈ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਏਬਟਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਿਮੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ । 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਣਾਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਸੀ। ਨਿਮੀ ਦੀ ਚਾਚੀ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਆਗੂ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਸੀ। ਇਹੀ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਟਿਕਾਣਾ ਕੀਤਾ। ਜੋਤੀ  ਦੇ ਪਤੀ ਜੀ ਐਮ ਦੁਰਾਨੀ ਵੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ, ਐਕਟਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਨ।
ਅਸਜਦ ਰਜ਼ਾ ਖਾਨ
ਜ਼ਾਕਿਰ ਨਾਇਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ
ਅਸਜਦ ਰਜ਼ਾ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨ।
ਨਿਮੀ
ਕਰੀਅਰ
1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 1930 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਨੇ ਜਵਾਨ ਨਿਮੀ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸਟੂਡੀਓਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਰਤਮਾਨ ਉਤਪਾਦਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਣਦੀ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸੱਦਿਆ।  ਉਸਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਵਿਖਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪਰਿਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਸੀ। ਅੰਦਾਜ਼  ਦੇ ਸੈੱਟ ਤੇ,  ਨਿਮੀ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਕਲਪਨਾ (ਮਲਿਆਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ)
ਕਲਪਨਾ ਰਾਂਜਾਨੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Kalpana Ranjani; 5 ਅਕਤੂਬਰ 1965 – 25 ਜਨਵਰੀ 2016), ਜੋ ਕਿ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ। ਕਲਪਨਾ ਨੇ ਕਈ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 60ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਨਿਚੱਲਾ ਨਿਜਾਨ (2012) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਕਲਪਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਸਰਸ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।