cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਤੇ ਮਲਾਮਤੀ ਸਿਲਸਿਲੇ
"ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ- ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਿਹਾਬੁੱਦੀਨ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮੁਰੀਦ ਖ੍ਵਾਜਾ ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ।" ਮਲਾਮਤੀ- "‘ਮਲਾਮ’ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਫਿਟਕਾਰਨਾ, ਲਾਅਣ ਤਾਅਣ ਕਰਨਾ, ਡਾਂਟਣਾ, ਝਿੜਕਣਾ ਆਦਿ। ‘ਮਲਾਮਤ’ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂਵ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਲਾਮਤੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰ ਪਾਵੇ ਜਾਂ ਲਾਅਣ ਤਾਅਣ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੂਫ਼ੀ ਹਨ:
ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸਿਲਸਿਲਾ
"ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹਜ਼ਰਤ ਬਹਾਉੱਦੀਨ ਨਕਸ਼ਬੰਦ (1318-1389 ਈ.) ਸਨ। ਆਪ ਗ਼ਲੀਚੇ ਛਾਪਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ,ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਕਸ਼ਬੰਦ ਅਖਵਾਏ। ਹਜ਼ਰਤ ਬਹਾਉੱਦੀਨ ਨਕਸ਼ਬੰਦ ਕੋਲ ਜੋ ਸੱਚ ਦਾ ਢੁੰਡਾਊ ਆਉਂਦਾ ਉਹ ਖ਼ਾਲੀ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੜਦਾ ਬਲਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੋਹਾਂ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਸ਼ੇਖ਼ ਅਹਿਮਦ ਫਾਰੂਕੀ ਸਰਹੰਦੀ (1563-1623 ਈ.) ਏਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚੋਂ ਸਨ।" ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸਿਲਸਿਲੇ:-
ਕਲੰਦਰੀਯਹ ਸਿਲਸਿਲਾ
"ਕਲੰਦਰੀਯਹ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸਿਲਸਿਲਿਆਂ ਦੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਕ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੰਦਰ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਬੇਪ੍ਰਵਾਹ, ਨਿਡਰ, ਬੇਬਾਕ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦਰਵੇਸ਼, ਜਹਾਲਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ। ਸਾਧਕ, ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਤੋਂ ਪਾਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ।"
ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ
"ਸ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦੇਣ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ-ਕਾਵਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਗਾਵਿਆ ਤੇ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਕੱਢ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗਿਰਦ-ਓ-ਨਵਾਹ ਵਿਚਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੱਧ ਯੁਗੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਕਾਲ ਖੰਡ 1756 ਤੋਂ 1850 ਈ. ਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ:-
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ
ਜਹਾਂਗੀਰ (ਸੰਗਰੂਰ)
ਜਹਾਂਗੀਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਧੂਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਧੂਰੀ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਬਿਰੌਨ ਡੈਲੀ
ਇੱਕ ਐਥਲੈਟਿਕ ਫੀਲਡਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਡੈਲੀ ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਈਕਾਨ ਹੈ। ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੈਲੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਮਯਾਬ ਵਪਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਕਰੋੜ ਕਰੋਕਰ ਦੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਧਨ ਕਮਾਇਆ ਹੈ। ਡੈਲੀ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਗਨੇਚਰ ਸਕਾੲੀ ਅਪਾਰਲ ਲਈ ਬ੍ਰੈਂਡ ਵੈਲਿਊ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ੳੁਸਨੇ ਸੈਲੋਮੋਨ ਨੋਰਡਿਕ ਸਿਸਟਮ ਪਾਇਲਟ ਬਾਈਡਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਕਾਢ ਵੀ ਕੱਢੀ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਐਲਵਰੁਮ, ਨਾਰਵੇ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਡੇਲੀ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਾਨੇਸਟਾਡ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਡੇਲੀ ਦੇ ਸ਼ੌਂਕ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਹਾਈਕਿੰਗ, ਕਾਈਕਿੰਗ, ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨੇ ੳੁਸਦੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸਕੀਇੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੇਲ੍ਹੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨੋਰਡਿਕ ਸਕੀਇੰਗ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਡੈਲੀ ਨੂੰ ਇਕ ਜੂਨੀਅਰ ਰੇਸਰ ਵਜੋਂ ਤੁਰੰਤ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਐਫਆਈਐਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ।
ਅਥਲੈਟਿਕ ਕਰੀਅਰ
ਬਿਰੌਨ ਡੇਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕੈਲਗਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿੰਟਰ ਓਲੰਪਿਕਸ 1988 ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਸਕਾਇੰਗ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਸਕਾਈਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਓਲੰਪਿਕਸ ਨਾਰਵੇਜਿਅਨ ਸਕੀਇੰਗ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਮੋੜ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਵਗੋਲੋਵਾ ਵਿਚ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ 11 ਵਾਂ ਸਥਾਨ ਜਿੱਤ ਕੇ ਜਨਵਰੀ 1989 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਐਫਆਈਐਸ ਨੋਰਡਿਕ ਵਰਲਡ ਸਕਾਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 1991 ਵਿੱਚ, ਡੇਹਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ 'ਤੇ ਸਕਿਨਿੰਗ ਸਪੀਡਰ ਗੁੰਡੇ ਸੈਵਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਡੇਲੀ ਨੇ 4x10 ਕਿਮੀ ਦੀ ਰੀਲੇਅ ਦੌੜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ
ਅਰਾਗਤਸੋਤਨ ਸੂਬਾ
Aragatsotn (Արագածոտն, ), ਅਰਾਗਤਸੋਤਨ ਅਰਮੀਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 126,278 ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 4.2% ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਘਣਤਾ 45.8/ਕਿਮੀ² (118.6/ਵਰਗਮੀਟਰ) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਸ਼ਤਾਰਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ
ਕਾਰਲੋਸ ਲਾਤੁਫ਼
ਕਾਰਲੋਸ ਲੇਤੁਫ਼ (Carlos Latuff) (ਜਨਮ 30 ਨਵੰਬਰ 1968)ਬਰਾਜੀਲੀ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968
ਕੇਂਦਰੀ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਕੇਂਦਰੀ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਿਆਰੀ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਧਾਰ ਹੈ।
ਰਾਣੀ ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ
ਰਾਣੀ ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ
2015 ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਸ਼ਤਾਰਕ
ਅਸ਼ਤਾਰਕ ਅਰਮੀਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਾਗਤਸੋਤਨ ਮਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 20, 636 ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 1995
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 1995 ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਐਟਲਾਂਟਾ ਵਿੱਖੇ ਹੋਏ, ਮਰਦਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਾਲ ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਸਕੋ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਤੀ
ਰਾਹੁਲ ਮਹਿਤਾ
ਰਾਹੁਲ ਮਹਿਤਾ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹੋਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਮਹਿਤਾ ਆਪਣੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੁਆਰੰਟੀਨ (2011) ਲਈ ਡੈਬਿਊ ਗੇਅ ਫਿਕਸ਼ਨ ਲਈ ਲਾਂਬਡਾ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਫਿਕਸ਼ਨ ਲਈ ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਮਰੀਕਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾ
ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਇਓਵਾ ਰਿਵਿਊ, ਫਿਕਸ਼ਨ ਰਾਈਟਰਸ ਰਿਵਿਊ, ਲਾਂਬਡਾ ਲਿਟਰੇਰੀ ਰਿਵਿਊ, ਟਾਈਮ ਆਊਟ, ਅਤੇ ਬੁੱਕਲਿਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਇਨ ਲੇਂਗ ਨੇ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, " ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਦੇ ਮੋੜ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਫਲੈਸ਼ਪੁਆਇੰਟ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ, ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ।" ਲੇਂਗ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ, "ਮਹਿਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" ਵੀ. ਜੋ ਹਸੁ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਤਾ "ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ "ਹੋਰ" ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਨਸੀ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਕਲਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਢੱਡੇ
ਢੱਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਰਾਮਪੁਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਗਵਾਲੀਅਰ ਕਿਲ੍ਹਾ
ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ (ਹਿੰਦੀ: ग्वालियर क़िला) ਗਵਾਲੀਅਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੋਪਾਂਚਲ ਨਾਮਕ ਪਰਬਤ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੂਰਜ ਸੇਨ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ‘ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ’ ਕਿਲ੍ਹੇ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਾਲ ਬਲੁਏ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣਾ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਵਾਲੀਅਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ
ਕਹੇਰੂ
ਕਹੇਰੂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਧੂਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਧੂਰੀ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ
thumb|413x413px|ਇੱਕ ਮਰਦ ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਪ੍ਰਫਾਮਰ ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ, ਜਾਂ ਬੀਜਿੰਗ ਓਪੇਰਾ, ਚੀਨੀ ਓਪੇਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ, ਵੋਕਲ ਪ੍ਰਫਾਮੈਂਸ, ਮੀਮ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਐਕਰੋਬੈਟਿਕਸ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।  ਇਹ ਰੂਪ ਕ਼ਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਟਰੁੱਪ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਅਤੇ ਤਿਆਨਜਿਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਕਇਸ ਕਲਾ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤਾਈਵਾਨ (ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ Guójù ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਫਾਰਮਰ ਹਨ। ਪ੍ਰਫਾਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟਰੂਪ ਅਕਸਰ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਈ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਪ੍ਰਫਾਰਮਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਲਿਬਾਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਫਾਰਮਰ ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਦੀ ਵਿਰਲੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਫੋਕਲ ਪੁਆਇੰਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਣਾਂ, ਗੀਤਾਂ, ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਚਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਹਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਅਤੇ ਸੁਝਾਊ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਪ੍ਰਫਾਰਮਰਾਂ ਦੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਫਾਰਮਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਪਲਾਟ ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।  ਹਰੇਕ ਚਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਰਥ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ  Xipi (西皮) ਅਤੇ Erhuang (二黄) ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਲੋਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਿਅਸ, ਸਥਿਰ-ਟਿਊਨ ਮੈਲੋਡੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਕਸ਼ਨ (ਤਾਲ-ਡੱਗਾ) ਪੈਟਰਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।  ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਦੀਆਂ ਆਈਟਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 1,400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਚੀਨੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
"ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ" ਇਸ ਕਲਾ ਰੂਪ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਬਦ 1953 ਵਿੱਚ ਔਕਸਫੋਰਡ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।    ਬੀਜਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸਮਾਨ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।
ਮੁਢ
[[ਤਸਵੀਰ:Sun_Wukong_at_Beijing_opera_-_Journey_to_the_West.jpg|left|thumb|ਪੱਛਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਵਿੱਚ ਚਰਿੱਤਰ ਸਨ ਵੁਕੌਂਗ
]] [[ਤਸਵੀਰ:無款_清末_京劇一百人物像_冊_絹本-One_hundred_portraits_of_Peking_opera_characters_MET_DP280076.jpg|thumb|ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ 100 ਪੋਰਟਰੇਟ।
ਪ੍ਰਫਾਰਮਰ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ
none|thumb|500x500px|Farewell My Concubine,ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੇਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗ। ਇਹ ਔਰਤ, ਕੰਸੋਰਟ ਯੂ, ਕਿੰਗ ਜਿਆਂਗ ਯੂ (ਸਟੇਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।.
ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ
ਪੀਕਿੰਗ ਓਪੇਰਾ ਸਟੇਜ ਤੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ-Sheng (生), Dan (旦), Jing (净), Chou (丑).
ਅਰਤਾਸ਼ਤ
ਅਰਤਾਸ਼ਤ ਆਰਮੇਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਾਰਤ ਮਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1961 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 35, 100 ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ
ਡਿੱਗੀ ਪੈਲਸ
ਡਿੱਗੀ ਪੈਲਸ, ਹੁਣ ਡਿੱਗੀ ਪੈਲਸ ਹੋਟਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ 'ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੋਟਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਲਾਨਾ ਜੈਪੁਰ ਸਾਹਿਤ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ 2006 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਖੋਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ
ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ , ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਐਸ ਏ ਐਸ ਨਗਰ ਜਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੜਕ ਤੇ ਬਨੂੜ ਕਸਬੇ ਦੇ ਕੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ .2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੂਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2160 ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ 1143 ਮਰਦ ਅਤੇ 1017 ਔਰਤਾਂ ਸਨ. (S.No.92). ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 350 ਘਰ ਹਨ ਇਹ ਪਿੰਡ ਇਥੋਂ ਦੀ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਢਾਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟੋਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪਿੰਡ ਲਗਪਗ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਨੂੜ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਈਸਾਂ ਦੀ ਬਸੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਖੇੜਾ ਪੁੱਟ ਕੇ ਲਿਆਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਨੂੜ ਹਵੇਲੀ ਬਸੀ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਖੇੜਾ ਪੁੱਟ ਕੇ ਲਿਆਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਖੇੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੰਦੇਤਕੜੇ ਜੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੋਟੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ ਪਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸੋਂ ਕੰਬੋਜ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਜਿਮੀਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਕੰਬੋਜ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵੀ  ਲੋਕ ਇਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।ਪਿੰੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਟੋਭਾ
ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ  ਟੋਭੇ ਕਰਕੇ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਡਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 400 ਏਕੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਟੋਭਾ 32 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (S no.92).
ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਟੋਭੇ ਡਾ ਕਾਫੀ ਵਡਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਠੀਕ ਆਬੋ ਹਵਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ. ਪਰ ਹੁਣ ਇਹਨਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਟੋਭੇ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁਣ ਆਰਥਿਕ ਮੰਤਵਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ.
ਮਨੀਸ਼ ਪਾਲ
ਮਨੀਸ਼ ਪਾਲ (ਜਨਮ 3 ਅਗਸਤ 1981) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਐਂਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਅਤੇ ਵੀਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਹ ਸਟੈਂਡ ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਹੋਸਟਿੰਗ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹਿਸਟਰੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੀਰੀਅਲਸ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਾਲ ਨੇ ਅਪੀਜੈ ਸਕੂਲ, ਸ਼ੇਖ ਸਰਾਏ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਚੈਂਬੂਰ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਰਹੇ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ
ਪਾਲ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਰੇਕ 2002 ਦੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਵਿੱਚ ਸੰਡੇ ਟੈਂਗੋ 'ਤੇ ਹੋਸਟਿੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ.ਜੇ ਵੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਸਿਟੀ ਦੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਡਰਾਇਵ ਟਾਈਮ ਸ਼ੋਅ ਕਾਸਕਾਈ ਮੁੰਬਈ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਬਣੇ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੰਯੁਕਤਾ ਪਾਲ (ਮਿ. 2007) ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬੰਗਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ 1998 ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਛੇਤੀ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਭੇਲਪੁਰੀ
ਭੇਲਪੁਰੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਚਟਪਟਾ ਸਨੈਕ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦਵੀਪ  ਦਾ ਪਰਸਿੱਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਚਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਵਲ, ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ ਇਮਲੀ ਸਾਸ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੇਲ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਚੌਪਾਟੀ ਜਾਨ ਜੁਹੂ ਬੀਚ ਜਿਥੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੇਲ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੁਕੈਫ਼ੇ ਅਤੇ ਗਲੀ ਦੀ ਰੇੜੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀ ਵਾਲੇ ਇਸਨੂੰ ਆਮ-ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਭਦੰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋ ਜਾਣ ਦੇ ਹੰਨ ਜੋ ਕੀ ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਰਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਪਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੋਲਕੱਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੰ ਝਲਮੂਰੀ ਆਖਦੇ ਹੰਨ (ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਚਾਵਲ)। ਮੰਗਲੋਰੇ, ਮੈਸੁਰੁ ਦੇ ਭੇਲ ਨੂੰ ਚੁਰਮੁਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸੁੱਕੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭਦੰਗ ਆਖਦੇ ਹੰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਿਆਜ, ਪੁਦੀਨਾ ਅਤੇ ਨਿਮਬੂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਜੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ
thumb|ਭੇਲ ਪੁਰੀ
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਸਮੱਗਰੀ
3 ਕੱਪ ਪੱਸੇ ਹੋਏ ਚੌਲ਼, 1 ਹੱਥੀ ਮੂੰਗਫਲੀ (ਭੂਨਾ ਅਤੇ ਸਲੂਣਾ), 2 ਆਲੂ (ਉਬਾਲੇ, ਛਿਲੇ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਊਬ ਵਿੱਚ ਕੱਟੇ ਗਏ), 1 ਵੱਡਾ ਪਿਆਜ਼ (ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ), 1 ਵੱਡੇ ਟਮਾਟਰ (ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ), 1/2 ਟੁਕੜੇ ਧਾਲੀ (ਲਗਭਗ 1/10 ਪਾਊਂਡ ਜਾਂ 50 ਗ੍ਰਾਮ, ਬਾਰੀਕ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ), 2 ਮਿਰਗੀ (ਹਰੇ, ਬਾਰੀਕ ਕੱਟੇ ਹੋਏ), ਹਲਦੀ ਚਟਨੀ (ਜਾਂ ਟਿਤਕ-ਧਾਲੀ ਚਟਨੀ, ਸੁਆਦ ਲਈ), 1 ਹੱਥੀ ਪਪੀੜੀ (ਘਟੇਗਾ ਕੁਚਲਿਆ), 1 ਕੱਪ ਸੇਵਰ
ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ (ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਪਲੇਟ)
ਕੈਲੋਰੀਜ਼ 1124, ਕੁੱਲ ਵਸਾ 14 ਗ੍ਰਾਮ, ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਫੈਟ 3 ਗ੍ਰਾਮ, ਅਸੈਟਸਰੀਟਿਡ ਫੈਟ 6 ਗ੍ਰਾਮ, ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ 0 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਸੋਡੀਅਮ 877 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟਸ 227 ਗ੍ਰਾਮ, ਡਾਇਟਰੀ ਫਾਈਬਰ 1 ਗ੍ਰਾਮ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ 30 ਗ੍ਰਾਮthumb|305x305px|ਭੇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਗਲੀ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਵਿਕਰੇਤਾ
ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਦਮ
ਆਪਣੀ ਸੁਆਦ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਲਦੀ ਚਟਨੀ ਜਾਂ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਧਨੀ ਚਟਨੀ ਨੂੰ ਪਾਓ।
ਕਟੋਰੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਓ।
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੇਵੇ ਅਤੇ ਪਪੜੀ ਨਾਲ ਸਜਾਓ।
ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਖਾਓਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।alt=Churumuri|thumb|201x201px|ਚੁਰੁਮੁਰੀ ਕਰਨਾਟਕ
ਸੁਝਾਓ
ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਖਾਂ ਤੋਂ ਸਹੀ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਬਣਾਓ ਟਾਕੀ ਚੌਲ ਗਿੱਲੇ ਹੋਕੇ ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਨਾ ਕਰ ਦੇਣ।
ਇਸ ਸਨੈਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਪਹਿਲਾ ਹੀਂ ਚੌਲ, ਸੇਵੇ, ਅਤੇ ਪਪੜੀ (ਆਟਾ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਮੇਵਡਿਆਈ ਬਿਸਕੁਟ) ਨੂੰ ਕੱਠੇ ਰੱਖ ਲੋ।
ਚਟਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਬਣਾ ਕੇ ਫਰਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲੋ. ਇਸ ਨਾਲ ਥੋਨੂ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਬਣਾ ਲੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਤਾਜ਼ੀ ਰਹੁ ਅਤੇ ਸੌਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਉ।
ਕਈ ਚਟਨੀਆਂ ਭੇਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਆਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੌਂਠ ਚਟਨੀ, ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਚਟਨੀ ਹੈ ਜੋ ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਚਟਨੀ ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਪੁਦੀਨੇ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਆਦ ਲਈ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਸੰਦੀਦਾ ਚਟਨੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਸੁਆਦ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਭੇਲਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪਿਉਏ ਹੋਏ ਚੌਲ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਕਟੇ ਹੋਏ ਕੱਚੀ-ਮਿੱਠੀ ਅੰਬ ਦੀ ਫਾੜਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਪਿਆਜ਼, ਪੁਦੀਨਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਮਿਰਚਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਪੜੀ ਪੁਰੀ, ਜੋ ਕੀ ਤਲ ਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਖਾਣਾ
ਡਾਈਲੇਸਰੇਸ਼ਨ
ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗੜਬੜੀ ਨੂੰ ਡਾਈਲੇਸਰੇਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਮੁਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਮੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰਨ
ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਕਿਸੇ ਸੱਟ ਕਰ ਕੇ ਜਾਂ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਭੀੜੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ
ਅਜਿਹੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਜੇ ਅਜਿਹੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੰਤ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨੁਵੰਸ਼ਕ ਨੁਕਸ
ਰਘੁਵੀਰ ਯਾਦਵ
ਰਘੁਬੀਰ ਯਾਦਵ (ਜਨਮ 25 ਜੂਨ 1957) ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ, ਮੰਚ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਸੰਗੀਤ ਕੰਪੋਜ਼ਰ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੈੱਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਸੀ ਸਾਹਿਬ (1985) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵ ਨੇ ਟਾਇਟਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਤਫਾਕਨ ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਕਦੇ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਮੈਸੀ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਵਧੀਆ ਐਕਟਰ ਦੇ ਦੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਬਨਸਰਾ
ਬਨਸਰਾ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੱਦ, ਹਰੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਬੰਸਰੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਗਾਉਣ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹਰਾ ਬਸੰਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਬਸੰਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਮ: ਮੇਗਾਲੇਮਾ ਜ਼ੀਲਾਨੀਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੋਈ 70 ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਭਾਰਤ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ ਜੋ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਜਾਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖਾਣਾ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਅੰਜੀਰ, ਅੰਬ, ਪਪੀਤਾ, ਕੇਲੇ, ਨਿਮੋਲੀਆਂ,ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਵੱਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਛੀ ਲਗਭਗ 60 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੀ ਅਵਾਜ ਕੁਰਾ-ਕੁਰਾ-ਕੁਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਾਰ
ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 27 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ, ਇਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਪੂਛ ਛੋਟੀ ਪਰ ਸਿਰ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਚੁੰਝ ਭਾਰੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚੁੰਝ ਮੋਟੀ ਅਤੇ ਭੂਰਾ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਹਾਰ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤਰੀ-ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚੁੰਝ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ, ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਰੰਗ ਭੂਰਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ-ਭੱਜੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਛ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਪਾਸਾ ਨੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ-ਸੰਤਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ
ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਬਹਾਰ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਰ ਤੇ ਮਾਦਾ ਰਲ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ੋਖਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ 2 ਤੋਂ 4 ਦੇ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅੰਡੇ ਸੇਕਦੇ ਹੋਏ 13 ਤੋਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੱਚੇ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਨਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਤਾਜ-ਉਲ-ਮਸਜਿਦ
ਤਾਜ-ਉਲ-ਮਸਜਿਦ ( تَاجُ ٱلْمَسَاجِد   ' ਮਸਜਿਦਾਂ ਦਾ ' ਤਾਜ ') ਜਾਂ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮਸਜਿਦ ( تَاجُ ٱلْمَسْجِد ),  ਭੋਪਾਲ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ  ਵਿਚ ਸਥਿਤ  ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ  ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ  ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਸਜਿਦ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਬੇਗਮ (1844–1860 ਅਤੇ 1868–1901) (ਨਵਾਬ ਸਈਦ ਸਿਦੀਕ ਹਸਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ) ਦੁਆਰਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਲਤਾਨ ਜਹਾਂ ਬੇਗਮ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਣ ਤਕ ਮਸਜਿਦ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 1857 ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬਾ ਸਮੇਂ ਲਟਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1971 ਵਿਚ ਅਲਾਮਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ ਨਦਵੀ ਅਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਮੌਲਾਨਾ ਸਈਦ ਹਸ਼ਮਤ ਅਲੀ ਸਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ 1985 ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ (ਪੂਰਬੀ) ਦੇ ਫਾਟਕ ਜ਼ੋਸੋਨਾਲ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਮੂਨੇ ਵਰਤ ਕੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਾ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਮਨਉਣ ਲਈ ਕੁਵੈਤ ਦੇ ਅਮੀਰ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 1250 ਸੀਰੀਆਨ ਦੀਆਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਗੁਲਾਬੀ ਚਿਹਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਪਰਲੀਆ 18 ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਉੱਚੇ ਅੱਠਭੁਜਾਰ ਮੇਨਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਗੁੰਬਦਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੁੱਖ ਹਾਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਿਲ ਖਿੱਚਵੇਂ ਥੰਮ ਅਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਦਸ਼ਹੀ ਮਸਜਿਦਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟੈਂਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੋ ਮੰਜ਼ਲਾ ਗੇਟਵੇ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਿਤ ਪੁਰਾਲੇਖ ਅਤੇ ਨੌ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਕੀਤੇ ਬਹੁ-ਫੋਲਡ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹਨ। ਹਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਛੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਕਮਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 27 ਛੱਤਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 16 ਛੱਤਾਂ ਸਜਾਵਟੀ ਪੈਟਲਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ ਸਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਲਾਨਾ ਕਲੀਸਿਯਾ
thumb| ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਮਦਰੱਸਾ ਆਲਮੀ ਤਬਲੀਘੀ ਇਜਤਿਮਾ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕਲੀਸਿਯਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਜ-ਉਲ-ਮਸਾਜਿਦ ਵਿਖੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਗ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਸਲਾਮ ਨਗਰ ਸ਼ਿਫਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਕੀਲਾ ਲੁਕਮਨ
ਸ਼ਕੀਲਾ ਲੁਕਮਨ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਜੂਨ 2013 ਤੋਂ ਮਈ 2018 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ
ਉਹ 2013 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ) ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਉਂਪਰ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸਖ਼ਤੀ ਦਾ ਦੌਰ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਘਾਟ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦਿਨ-ਕਟੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਬਿਖੜੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਖਾਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਚਲਾ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਰਮਲੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਂਪਰ ਇਤਨੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਤਨੀ ਖਾਲਸੇ ਉਂਪਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਅਠ੍ਹਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਂਪਰ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਗਈ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਏ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਂਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਗੀਰਾਂ, ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਲਗਵਾਈਆਂ ਤਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ 1849 ਈ. ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਂਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਤਨ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਜਤਨ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਸਿੱਖੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸੋਮੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਠੋਕਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੱਤ ਦਾ ਬੋਲ-ਬਾਲਾ ਕਰ ਦੇਣ। ਸੋ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜੋ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚੇਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਂਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੇ ਆਚਰਣ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਚੋਖੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹਿਮਾਇਤ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਅਯਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਅਯਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਡੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੱਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਨਮੱਤਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਵੀ ਚਰਚਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਈਸਾਈਆਂ ਕੋਲ ਵੇਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਰਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਖਤਮ ਹੋ ਕੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਭਾਵੇਂ ਉਂਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਮਧਾਰੀ, ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਆਦਿ ਲਹਿਰਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਗਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤੀ ਦਖਲ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮੱਤ ਦਾ ਦੌਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਜੇਕਰ ਕਿਧਰੇ ਕੋਈ ਪੰਥ ਦਰਦੀ ਇਸ ਮਨਮੱਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਐਸੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਰਦੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਲੂੰਧਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਤਾ ਆਈ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਹ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ 1914 ਈ. ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਬਜਬਜ ਘਾਟ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ 22 ਸਿੱਖ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਉਂਪਰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਰਬਰਾਹ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ 1919 ਈ. ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 1300 ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 800 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਨਰਲ ਡਾਇਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰਬਰਾਹ ਅਰੂੜ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਿਰੋਪਾਉ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਪੰਥ ਦਰਦੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਨ 1920 ਈ. ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੇਰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਸੰਨ 1925 ਈ. ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਬਣ ਜਾਣ ਤਕ ਚੱਲੀ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਗੁ: ਚੁਮਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਲਾਹੌਰ, ਗੁ: ਭਾਈ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਪਿਸ਼ਾਵਰ, ਗੁ: ਖਰਾ ਸੌਦਾ ਚੂਹੜਕਾਣਾ, ਗੁ: ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁ: ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਆਦਿ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਥੇਬੰਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅੰਦਰ ਇਹ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਛੇਤੀ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਾਥੋਂ ਖੁੱਸ ਜਾਵੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਚਾਹੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲਣੀ ਪਈ ਅਤੇ ਕਈ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਪਰ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕਾ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਨ 1920 ਵਿੱਚ ਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਰੀ ਮਹੰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚੋਂ ਅਤਿ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਧਾਮ ਨੂੰ ਅਯਾਸ਼ੀ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1917 ਈ. ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਹਦੂਦ ਅੰਦਰ ਵੇਸਵਾ ਦਾ ਨਾਚ ਕਰਾਇਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਹਦੂਦ ਅੰਦਰ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਦੌਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੱਦ ਤਕ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੰਨ 1918 ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਸਿੰਧੀ ਅਫਸਰ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ 13 ਸਾਲਾ ਲੜਕੀ ਦਾ ਮਹੰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਹੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਛੇ ਬੀਬੀਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਈਆਂ ਤਾਂ ਮਹੰਤ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੋ ਹਸ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਹੰਤ ਕੋਲ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਰੋਸ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ, ਇਥੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਭੇਜਿਆ ਕਰੋ। ਇਸ ਮਹੰਤ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ 26 ਜਨਵਰੀ 1921 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ 4, 5 ਅਤੇ 6 ਮਾਰਚ 1921 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਸਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹੰਤ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।
ਅਰਮਾਵੀਰ ਸੂਬਾ
ਅਰਮਾਵੀਰ ਆਰਮੇਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 255,861 ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 8.5 % ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਘਣਤਾ 206. 2 / ਕਿ ਮੀ² (534 . 1 / ਵ ਮੀ) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਰਮਾਵੀਰ ਹੈ।
ਸਾਕਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਦ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣੂ ਨੂੰ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਸੂਹ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਨਾਤਨ ਸਿੱਖ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ 19, 20 ਅਤੇ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਸੱਦ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਮਹੰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰਬਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਲੀ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਮਹੰਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਰਾਂਝੇ ਅਤੇ ਰੀਹਾਨੇ ਵਰਗੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ, ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੋਂਦ ਗੁੰਦੀ ਕਿ 4, 5 ਅਤੇ 6 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਵੀ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਕੂਏ, ਛਵ੍ਹੀਆਂ, ਗੰਡਾਸੇ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ। ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਸਿੱਕਾ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦਾ ਜਖ਼ੀਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਮਹੰਤ ਨਰੈਣੂ ਦੀ ਇਸ ਕੋਝੀ ਹਰਕਤ ਦੀ ਸੂਹ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੂੰ ਸੂਹੀਏ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੰਤ ਕੋਲ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਕਿ ਮਹੰਤ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਹ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਿੰਘਾਂ ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਧਾਰੋਵਾਲੀ, ਭਾਈ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਿੱਖ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਹੰਤ ਨਾਲ ਸਿੱਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰਕਤ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦੋਂ ਮਹੰਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋ ਰਹੀ ਸਨਾਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
੧੭ ਫਰਵਰੀ ੧੯੨੧
17 ਫਰਵਰੀ 1921 ਈ. ਨੂੰ ਗੁ: ਖਰਾ ਸੌਦਾ ਚੂਹੜਕਾਣਾ ਵਿਖੇ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਮਤਾ ਪਕਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ 19 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦੇਣ। 19 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਥਾ ਚੰਦਰਕੋਟ ਦੀ ਝਾਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਦਾ ਜਥਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਗਈ।
੧੯ ਫਰਵਰੀ
19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਡੇਢ ਕੁ ਸੌ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖਰਾ ਸੌਦਾ ਵਿਖੇ 2200 ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 19 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਥਕ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ, ਸ. ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ, ਮਾਸਟਰ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲਾਇਲਪੁਰੀ, ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਥੇ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਥੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜਥਾ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦੋ ਆਦਮੀ ਭੇਜੇ, ਜਿਹੜੇ ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖਰਾ ਸੌਦਾ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਝੱਬਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਹੋਰ ਜਥੇ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸਾਹੋਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦੇਣ। ਆਪ ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚੰਦਰਕੋਟ ਦੀ ਝਾਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਥਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਲਾਈ ਅਤੇ ਆਪ ਸ. ਉਤਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ ਨੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਦੀ ਘਿਨਾਉਣੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੱਸ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਹੋਰੀਂ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਅਸੀਂ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਹੰਤ ਕੋਲੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਕੇ ਤੁਰੇ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਸਕਦੇ, ਚਾਹੇ ਸਿੱਟਾ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟਣਾ ਗਿੱਦੜਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਜਥਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਪਿਆ।
੨੦ ਫਰਵਰੀ
20 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਛੇ ਵਜੇ ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਥਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਹੰਤ ਆਪਣੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉਢੀ ਦਾ ਮੇਨ ਗੇਟ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਰੱਬੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਿੰਘਾਂ ਉਂਪਰ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਗੁੰਡੇ ਟਕੂਏ, ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ, ਛਵ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਗੰਡਾਸੇ ਆਦਿ ਲੈ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਉਂਪਰ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਇਤਨਾ ਦਿਲਕੰਬਾਊ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ, ਮੀਰ ਮਨੂੰ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਵੀ ਕੰਬ ਉਂਠੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਭਾਈ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੰਡ ਨਾਲ ਪੁੱਠਾ ਲਟਕਾ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਜੋ ਸ. ਉਤਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਹ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹੰਤ ਨੇ ਕਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਮਹੰਤ ਆਪਣੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਤਾਂ ਮਹੰਤ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਅਕਾਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬਲਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਾਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹੰਤ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਗਾ ਕੇ ਉਂਪਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਉਂਪਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਚੁਕੇ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਚਾਰ ਵਜੇ ਤਕ ਲੱਗੀ ਰਹੀ।
ਸ. ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ, ਸ. ਉਤਮ ਸਿੰਘ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸ. ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਉਂਦਮ ਸਦਕਾ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੋਗਮਈ ਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ, ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਡੀ.ਸੀ. ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤਾਰਾਂ ਭੇਜ ਕੇ ਦਿੱਤੀ। ਡੀ. ਸੀ. ਮਿਸਟਰ ਕੈਰੀ ਜਦ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹੰਤ ਦੇ ਆਦਮੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਫੂਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਸਿਲਸਿਲਾ ਉਸ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਨਾ ਰੋਕਿਆ। ਰਾਤ ਨੌ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟਰੇਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਸਟਰ ਕਿੰਗ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲਾਹੌਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮਹੰਤ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬੰਦੂਕ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹੰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ 26 ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰੋਂ ਕਾਫੀ ਅਸਲਾ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਬਰਾਮਦ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਂਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ. ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ, ਸ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਆਦਿ ਆਗੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗਤਾਂ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਭਾਈ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਵੀ 2200 ਜੁਆਨਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉਂਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਗਤਾਂ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਰੋਹ ਜਾਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਮੰਨਣੀ ਪਈ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਥ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਪਰ 1947 ਈ. ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੁਰਧਾਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਪੰਥ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਦਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਕ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਹਰੇਕ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਖਦਾ ਹੈ-- "...ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ, ਸਿੱਖੀ ਕੇਸਾਂ ਸਵਾਸਾਂ ਸੰਗ ਨਿਬਾਹੀ, ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਬੋਲੋ ਜੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ!"
ਹਵਾਲੇ
==ਹਵਾਲੇ==
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ
ਪੰਜਾਬੀ ਟੋਟਮ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਜਾਣ ਪਛਾਣ
ਕਿਸੇ ਕਬੀਲਾ ਸਮਾਜ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟੋਟਮ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਟੋਟਮ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਬੀਲੇ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਰੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟੋਟਮ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੀ ਕਿਓਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਟੋਟਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਂਹ ਪੱਖੀ ਵਤੀਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇੰਜ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲ ਜਾਂ ਵਿਛੁੰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਟੋਟਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਟੋਟਮਵਾਦ ਆਖਿਆ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਜਨ-ਸਮੂੂਹ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੁੁੱਖ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਇਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟੋੋੋਟਮ ਦੇ ਰੂੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਪੂੂੂਜਣ ਲੱੱਗ ਪਿਆ। ਟੋੋਟਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰੂੂਹਾਂ ਮੌੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਦੂੂੂਸਰੇ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਟੋਟਮ ਸੰਬੰਧ ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਟੋਟਮਵਾਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਣ, ਗੱਢਣ ਤੇ ਪੂਜਣ ਦਾ ਹੀ ਯਤਨ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੇ ਟੋੋਟਮ
ਪੰੰਜਾਬੀ ਸੱੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੋੋਟਮਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਮਕਰਣ, ਜਾਤਾਂ, ਗੋੋਤਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਦਰੱੱਖਤਾਂ ਤੇ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪੂੂਜਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਟੋੋੋੋਟਮ ਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਾਗਪਾਲ, ਕਸ਼ਿਪ, ਮੱੱਕੜ ਆਦਿ ਜਾਤਾਂ ਵਿਭਿੰਨ ਟੋੋਟਮਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਸੰੰਕੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫ਼ਲਾਂ ਬੂੂਟਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਆਮ ਨਾਮ ਰੱੱਖੇੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੀਵ ਰਜਨੀ, ਕੁੁਸਮ, ਕੰੰਵਲ ਆਦਿ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਕਿੱਕਰ ਸਿੰਘ, ਪਿੱਪਲ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁੁਝ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੁਝ ਖ਼ਾਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂੂਜਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਬੇੇੇੇਰੀ, ਪਿੱਪਲ, ਜੰੰਡ ਆਦਿ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਪੂੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੂੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਗੋੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਤੀਗਤ ਟੋੋਟਮ ਹੁੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪੂੂਜਾ ਵੀ ਟੋੋਟਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਹੀ ਅਵਸ਼ੇੇਸ਼ ਹੈ। ਗਊ ਪੂੂਜਾ, ਨਾਗ ਪੂੂਜਾ, ਮੋੋਰ, ਬਾਜ਼ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਟੋੋਟਮ ਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 'ਬੱੱਕਰੇ ਬੁੁੁਲਾਣਾ' ਬੁੁਲਬੁਲੀ ਮਾਰਨਾ ਵੀ ਟੋੋਟਮ ਰੀਤ ਦਾ ਹੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ।
ਪਿੱਪਲੀ (ਮਸਾਲਾ)
ਮਘ (ਵਨਸਪਤੀ ਨਾਮ: Piper longum; ਮਲਿਆਲਮ: ਪਿੱਪਲੀ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Long pepper) ਮਟੇਂਸੀ ਕੁਲ (Myrtaceae) ਦੇ ਯੂਜੀਨਿਆ ਕੈਰਓਫ਼ਇਲੇਟਾ (Eugenia caryophyllata) ਨਾਮ ਦੇ ਔਸਤ ਕੱਦ ਵਾਲ਼ੇ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਕਲੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਗੁਣਕਾਰੀ ਬੂਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਾਂਧੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਐਵਾਰਡ
ਗਾਂਧੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਨਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਰਾਮਪੁਰਾ (ਪਿੰਡ)
ਰਾਮਪੁਰਾ (ਪਿੰਡ) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਰਾਮਪੁਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ , ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ
ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ (शालीमार बाग़; ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਨਗਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਬਣਤਰ ਦਾ ਬਾਗ ਹੈ।ਇਹ ਬਾਗ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਗਮ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅਜਕਲ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼
ਗੇਘਾਰਕੁਨਿਕ
ਗੇਘਾਰਕੁਨਿਕ ਆਰਮੇਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 2, 15, 771 ਹੈ। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 7. 2 % ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਨਤਵ 58. 9 / km² (152 . 6 / sq mi) ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗਾਵਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਬਾਲਕਨ
ਬਾਲਕਨ, ਜਿਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਾਲਕਨ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ "ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਲਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾਈ-ਪਰਵਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਮਾਂਸ, ਸਲਾਵੀ, ਯੂਨਾਨੀ, ਅਲਬਾਨੀਆਈ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਸਾਈਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਇਸਾਈਅਤ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲਕਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ
ਖੋਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ
thumb|ਖੋਵਾਰ ਅੱਖਰ ਜੀਮ ਖੋਵਾਰ, ਜਿਸਨੂੰ  ਚਿਤਰਾਲੀ, ਕ਼ਾਸ਼ਕ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਨੀਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾਰਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਇਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ-ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤੀਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਆਂਢੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪੱਗ ੪ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਨਾ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਕੋਹਿਸਤਾਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਵਾਰ ਉੱਤੇ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਤੱਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਖੋਵਾਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁਦਾਏ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਵਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਰਬੀ-ਫਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਨਸਤਾਲੀਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜ਼ਬਾਨ ਨੇ ਚਿਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਰ ਛੱਡੇ ਹਨ। ਚਿਤਰਾਲ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਿਤਰਾਲ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਸੀ ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੀ ਇਹ ਮਾਦਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। ਖਵਾਰ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਚਿਤਰਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਵਾਰ ਜ਼ਬਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਹੁਕੂਮਤੀ ਪਧਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸੁਸਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਚਿਤਰਾਲੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਇਮਤਿਆਜ਼ੀ ਸੁਲੂਕ ਦੀ ਜ਼ੱਦ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਾਰਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮੁੰਗੇਰੀਲਾਲ ਕੇ ਹਸੀਨ ਸਪਨੇ
ਮੁੰਗੇਰੀਲਾਲ ਕੇ ਹਸੀਨ ਸਪਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਟੀ.ਵੀ. ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਅਲ ਸੀ। ਰਘੁਬੀਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਮੁੰਗੇਰੀਲਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੰਗੇਰੀਲਾਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਸੀਰੀਅਲ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਿਆਮ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਟੇਤੌਰ ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਥਰਬੇਰ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸੀਕਰਟ ਲਾਈਫ ਆਫ਼ ਵਾਲਟਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਚਿਤਵਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚੰਪਾ
ਚੰਪਾ ਮੈਗਨੋਲੀਆ ਪਰਵਾਰ (ਮੈਗਨੋਲੀਆਸੀਏ) ਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ
ਧਨੁ (ਮਹੀਨਾ)
ਧਨੁ, ਧਨੁਸ ਜਾਂ ਧਨੁਰਮਾਸ (ਧਨੁਰਮਾਸ) ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ, ਮਲਿਆਲਮ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਨੁ ਦੇ ਰਾਸ਼ੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦੇ ਨਾਲ ਓਵਰਲੈਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਨਾਮ
ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਨੁਸ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਸਹਸ (IAST: Sahas) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਸ਼ੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਨੁ ਦਾ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨਾ ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰਮਾ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਪੌਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਓਵਰਲੈਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਨੁ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਲਈ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵ੍ਰਸ਼ਿਕ ਦਾ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਕਰ ਦਾ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਧਨੁਸ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਧਨੁਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸੂਰਯ ਸਿਧਾਂਤ ਵ੍ਰਸ਼ਿਕ ਦੀ ਮਿਆਦ 29 ਦਿਨ, 7 ਘੰਟੇ, 37 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 36 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਆਰੀਆ ਸਿਧਾਂਤ ਵ੍ਰਸ਼ਿਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ 29 ਦਿਨ, 8 ਘੰਟੇ, 24 ਮਿੰਟ ਅਤੇ 48 ਸਕਿੰਟ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਜੋਤਸ਼ੀ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਧਨੁ ਧਨੁ (ਜੋਤਿਸ਼) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ, ਭਾਰਤੀ ਕੁੰਡਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਤਸ਼ੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹੈ।
ਵਿਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ
ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਭਗਤੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਹ, ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਆਦਿ) ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੈਕੁੰਟਾ ਇਕਾਦਸੀ, ਜੋ ਧਨੂਰ ਮਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸੂਰਜ ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ ਜਾਂ "ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ" ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਧਨੁ ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ "मकर राशि" ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾਤ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਮਹਾਨ ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ
ਧਨੁਸ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਡੇਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੰਗਲ ਤੋਂ ਦੇਖੇ ਗਏ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਧਨੁ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਓਹਾਰ
ਸੰਗੋਵਾਲ
ਸੰਗੋਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ - 1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਲੁਧਿਆਣਾ - 1 ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸ਼ੀਲਾ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
thumb|ਸ਼ੀਲਾ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸ਼ੀਲਾ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਪਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ 1200 ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955
ਗੈਲੀਪੋਲੀ ਜੰਗ
ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਜ਼ਜ਼ੀਰਾ ਗੈਲੀਪੋਲੀ (Gallipoli) ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ। ਗੈਲੀਪੋਲੀ ਯੂਰਪੀ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤੰਬੋਲ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਪਰੈਲ 1915 ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 1916 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਥੇ ਉਸਮਾਨੀ ਤੁਰਕਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਦੀਆਂ ਯਾਨੀ ਬਰਤਾਨੀਆ-ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮਾਰਕਾ ਆਰਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਤਿਹ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਅਸਬਾਬ
ਇਸ ਜੰਗ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਸਮਾਨੀਆ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇ ਕੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਅਲਿਹਦਾ ਕਰਨਾ, ਰੂਸ ਦੀ ਇਮਦਾਦ ਦੇ ਲਈ ਰਸਤਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਤੇ ਬੁਲਗ਼ਾਰੀਆ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਇਸ ਮਨਸੂਬੇ ਨੂੰ ਘੜਨ ਵਾਲਾ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੁੱਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ
ਗਾਵਰ
ਗਵਰ ਆਰਮੇਨਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ। ਇਹ ਗੇਘਾਰਕੁਨਿਕ ਮਰਜ਼ (ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1924 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 22, 444 ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਮੀਨੀਆ
ਸਰੈਬਰੇਨੀਤਸਾ ਕਤਲਾਮ
ਸਰੇਬਰੀਨੀਤਸਾ ਕਤਲਾਮ,ਜਾਂ ਸਰੇਬਰੀਨੀਤਸਾ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ   (Genocid u Srebrenici), ਜੁਲਾਈ 1995 ਵਿੱਚ 8,000 ਤੋਂ ਵਧ    ਬੋਸਨੀਆ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸਰੇਬਰੀਨੀਤਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਬੋਸਨਿਆਕਸ ਦਾ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਕਤਲਾਮ ਸੀ। ਇਹ ਕਤਲਾਮ ਸਰਪਸਕਾ ਗਣਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਜਰਨਲ ਰਤਕੋ ਮਲਾਦਿਕ (Ratko Mladić) ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਨੇ ਇਸ ਕਤਲਾਮ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਦਾ ਜੁਰਮ ਕਿਹਾ ਸੀ।  ਸਰਬੀਆ ਦੇ ਸਕੋਰਪੀਅਨਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਪੈਰਾ-ਮਿਲਟਰੀ ਦਸਤੇ ਨੇ, ਜੋ 1991 ਤੱਕ ਸਰਬੀਆਈ ਘਰੇਲੂ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਅਧਿਕਰਿਤ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਕਤਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਸੌ ਰੂਸੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ। ਸਰੇਬਰੀਨੀਤਸਾ ਬੋਸਨੀਆ ਤੇ ਹਰਜ਼ੀਗੋਵੀਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬੋਸਨੀਆ ਤੇ ਹਰਜ਼ੀਗੋਵੀਨਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਸਰਪਸਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਸਰਪਸਕਾ ਸਰਬ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਮਗਰ ਸਰੇਬਰੀਨੀਤਸਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। 1995 ਵਿੱਚ ਸਰਬ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਕਤਲਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬੋਸਨੀਆ ਤੇ ਹਰਜ਼ੀਗੋਵੀਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬੋਸਨੀਆ ਤੇ ਹਰਜ਼ੀਗੋਵੀਨਾ ਕਹਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਔਰ ਦੂਸਰਾ ਸਰਪਸਕਾ। 24 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਸਰੇਬਰੀਨੀਤਸਾ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਪਸਕਾ ਤੋਂ ਅਲਹਿਦਗੀ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਕ ਬੋਸਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰਬਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਰੇਬਰੀਨੀਤਸਾ ਵਿੱਚ ਬੋਸਨੀਆਈ ਮੁਸਲਮਾਨ 63 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਇਥੇ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦ ਖਾਨਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ 1995 ਦੇ ਕਤਲਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ ਫ਼ੌਲਾਦ ਦੀ ਸਨਅਤ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ। 12-13 ਜੁਲਾਈ 1995 ਨੂੰ ਸਰਬ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਦਿਨ ਚ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਲਾਕੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠੀ। ਇਹ ਕਤਲਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਯੂ ਐਨ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਹੇਗ਼ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਯੁਗੋਸਲਾਵਿਆ ਲਈ ਜੁਰਮਾਂ ਦੀ ਆਲਮੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਤਲਾਮ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀਮ
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹਵਾਲਾ (ਸੀਕਿੳ) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਵਪਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਬਦ "ਸੀਕਿ" "ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਅਰਲੀ (2002) ਅਤੇ ਅਰਲੀ ਅਤੇ ਸੋਨ ਐਂਗ (2003) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਡੇਵਿਡ ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਕੇਰ ਇਨਕਸਨ ਨੇ ਸੀ ਸੀ ਕਿ ਦੇ ਪੂਰਕ ਫਰੇਮਵਰਕ 'ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਐਂਗ ਸੋਨ ਅਤੇ ਲਿਨ ਵੈਨ ਡਾਇਨ ਅੰਤਰ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਦੇ ਖੋਜ-ਅਧਾਰਤ ਢੰਗ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀਕਿਯੂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਕਾਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਡਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਪੀ. ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਅਰਲੀ ਅਤੇ ਸੋਨ ਐਂਗ ਦੁਆਰਾ ਕਲਚਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ: ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨਸ ਐਕਸ੍ਰਾਸ ਕਲਚਰਜ਼ (2003) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਲਿਵਰਮੋਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੋਹਰੀ ਸੰਕਲਪ ਅੰਤਰ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਪਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਲੀ, ਐਂਗ ਅਤੇ ਵੈਨ ਡਾਇਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ "ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ, ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਹਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਬਗੈਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਜਾਂ ਸੀ ਕਿੳ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਅੰਕ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਸੀ ਕਿੳ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮਿਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਪਾਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਘੱਟ ਸੀ ਕਿ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਕਿਯੂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਿੰਨ ਵੈਨ ਡਾਇਨ ਅਤੇ ਸੋਨ ਐਂਗ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈਸਟ ਲੈਂਸਿੰਗ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦੇ ਕਲਚਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਸਵੈ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਮਲਟੀ-ਰਾਟਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੋਵੇਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸੀਕਿਯੂ ਸਕੇਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੀ ਕਿਯੂ ਬਹੁਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਇਕਸਾਰ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੁਫੀਆ ਖੋਜ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਅਰ-ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗਤਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਲਚਰਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਨਾਨਯਾਂਗ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਲਿਲੀਆਨਾ ਗਿਲ ਵਾਲੈਟਾ ਦੁਆਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਪਯੋਗਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2013 ਤੋਂ ਇਸ ਮਿਆਦ ਲਈ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ. ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਪਾਰਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ, ਗਿਲ ਵਲੇਟਾ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫਿਆਂ ਅਤੇ ਪੀ ਐਂਡ ਐਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. 2010 ਲੈ ਕੇ, ਫਰਮ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਵਿਗਿਆਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤ ਨਕਲੀ ਖੁਫੀਆ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਡਾਟਾ ਟੂਲ ਨੂੰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੁਫੀਆ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਗਮ ਨੂੰ ਯੋਗ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨੇਰਤਨੇ
ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨੇਰਤਨੇ (ਜਨਮ 1935) ਇੱਕ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਕਵੀ, ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਹੈ।ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਸਮੀਨ ਨੇ ਸੈਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਯਾਸਮੀਨ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।
ਉਸ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ. ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨਾਰਤਨੇ ਨੇ 1962 ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਗੂਨਰਨੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਆੱਰਡਰ ਆਫ਼ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ "ਮੈਕੁਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉੱਚ ਡਾਕਟੋਰਲ ਡਿਗਰੀ (ਡੀ. ਲਿਟ.), ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅੰਦਾਜਨ 1,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਾਬਲ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਇਸਲਾਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਫਤਿਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਬਹੁ-ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵਧੇਰੇ ਸਨ। 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਾਂ ਮਸੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਉੱਥੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ, ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਹੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਰੀਅਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜੋ 330 ਈਪੂਃ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ (ਗਰੀਕ) ਫੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਖਾਮਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਲਿਊਸਦ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। 305 ਈਸਾ ਪੂਰਵ, ਯੂਨਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਦਾ ਨਿਅੰਤਰਣ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।