cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਵਿੱਚ
ਵਰਣਨ
ਕਿਸੇ ਸਵਿੱਚ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕੀਬੋਰਡ ਬਟਨ, ਜਾਂ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਲਕੇ ਸਵਿਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਿਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਗੈਰੇਜ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨ ਟੂਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਰਕਸਪੇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਵਿੱਚਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੇਰੀਬਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਬਾਅ, ਤਾਪਮਾਨ, ਪ੍ਰਵਾਹ, ਮੌਜੂਦਾ, ਵੋਲਟੇਜ, ਅਤੇ ਫੋਰਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਥਰਮੋਸਟੇਟ ਇੱਕ ਤਾਪਮਾਨ-ਓਪਰੇਟਿਡ ਸਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗਰਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਵਿਚ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਸਰਕਟ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨੂੰ ਰੀਲੇਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਸਵਿੱਚਾਂ ਨੂੰ ਰਿਮੋਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੋਟਰ ਡ੍ਰਾਈਵ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਵਿਚਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਟ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੈਡਲੋਕਡ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਚਾਨਕ ਕਾਰਵਾਈ ਰੋਕਣ, ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ।
ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੇ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਵਿੱਚ ਦਾ ਕੋਈ ਵੋਲਟੇਜ ਡਰਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਵੋਲਟੇਜ ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਰੇਟਿੰਗ ਤੇ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਹਲਾਤ ਦੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿਫਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਘਟਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਅਤੇ ਬੰਦ ਪਦਵੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ "ਉਛਾਲ" ਬਿਨਾਂ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸੀ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਸਵਿੱਚਾਂ
right|thumb|ਤਿੰਨ ਪੁਸ਼ ਬਟਨ ਸਵਿੱਚਾਂ (ਟੈਂਟੇਲ ਸਵਿੱਚਾਂ)। ਮੇਜਰ ਸਕੇਲ ਇੰਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੀਲੇਅ ਇੱਕ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਈ ਰਿਲੇਜ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਿਚਿੰਗ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਰਿਲੀਜ਼ ਪਾਵਰ ਸਰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਮੀਕੌਂਡਰ ਯੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਿਨਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ-ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਿਲਿਕਨ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਿਆਧਕ ਜਾਂ ਟਰਾਇਕ।
ਈਥੇਨ
ਈਥੇਨ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗ ਜੋ ਕਿ ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸੂਤਰ C2H6 ਹੈ। ਈਥੇਨ, ਅਲਕੇਨ ਸਮਜਾਤੀ ਲੜੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਤੇ ਗੈਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਤੋਂ ਸੋਧਣ ਸਮੇਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਦੇਖੋ
ਅਲਕੇਨ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਈਡਰੋਕਾਰਬਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਬਨੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ
ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ (Oper und Drama) ਇੱਕ ਕਿਤਾਬੀ-ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਲੇਖ ਹੈ ਜੋ ਰਿਚਰਡ ਵੈਗਨਰ ਨੇ 1851 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਓਪੇਰਾ ਦੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।  ਇਹ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੈਗਨਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਅਤੇ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਿਬਰੇਟੀ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਿੰਗ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਬਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਵੈਗਨਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ ਮੇਨ ਲੇਬੇਨ (376 ਸਫਿਆਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਰਚਨਾ, ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ ਨੂੰ 'ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੁਸਤਕ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਡਬਲਯੂ. ਐਸ਼ਟਨ ਐਲਿਸ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ 1849-50 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਕਲਾ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀ" (1849) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਲਈ ਵਾਗਨੇਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਉਚਿਤ ਆਦਰਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; "ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ" (1849), ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ; ਅਤੇ "ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਅਤਾ" (1850), ਜਿਸ ਵਿੱਚ (ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ) ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਦੱਬ ਕੇ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵੈਗਨਰ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1850 ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1851 ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅੰਦਰ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ। ਉਸ ਨੇ 1851 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਊਵਿਚ ਇਸਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ, ਥੀਓਡੋਰ ਉਹਲਿਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਇਕੱਤਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਏ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੌਧਿਕ ਰਸਾਲੇ ਮੋਨਾਟਸ਼੍ਰਿੱਫ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਲੇਖ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1851 ਵਿੱਚ ਲੀਪਜ਼ਿਗ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ 1868 ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਜੋ ਜਰਮਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੇਖਕ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨ ਫਰਾਂਟਜ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ 1856 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਅਨੁਵਾਦ ਉਹ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਡਬਲਯੂ. ਐਸ਼ਟਨ ਐਲਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1893 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੌਲਿਕ ਦੇ ਵਾਂਗ ਇਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਏਲਿਸ ਨੇ ਵੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੁਝ 'ਲੁਭਾਉਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ' ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਜੁੜਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਵਰਣਨ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਫੜਨ ਵੇਲੇ ਜਦ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਖ਼ਰਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੀਕਰ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਸ਼ਾਹੀਨ ਕੁਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 321 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ੀ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਉਡਾਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 177 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ੀ ਘੰਟਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਪੰਛੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 1100 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤਹਿ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਉੱਚੀ ਉਡਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ
ਆਰਤੀ
ਆਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪੂਜਾ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੌ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ/ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਘੁਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੌ ਘੀ ਜਾਂ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਣ ਕਪੂਰ ਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ, ਧੂਫ ਬਗੈਰ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ (ਭਜਨ) ਅਤੇ ਨਾਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਤ, ਸੰਝ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਵਾਰਜੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਤਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਦੀਪ ਆਰਾਧਨਈ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। (ਅੰਬਰ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ-ਚੰਨ ਦੀਵੇ ਹਨ। ਤਾਰੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰਾਂ ਸਣੇ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਅੰਦਲੋਨ
ਚੰਦੂ ਬੋਰਡੇ
ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਗੁਲਾਬਰਾਓ "ਚੰਦੂ" ਬੋਰਡੇ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Chandu Borde; ਜਨਮ 21 ਜੁਲਾਈ 1934), ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜੋ 1958 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਰਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਣੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੋਣਕਾਰਾਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਬੋਰਡੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1954/55 ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਬੜੌਦਾ ਲਈ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਰੁੱਧ ਅਹਿਮਦਬਾਦ ਵਿਚ ਦਸੰਬਰ 1954 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹੋਲਕਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੇਡਿਆ ਅਤੇ ਆਊਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬੰਬੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ। ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ 1957/58 ਰਣਜੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ 1964 ਵਿਚ ਇਕ ਤਬਾਦਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।
ਬੋਰਡੇ ਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਆਮ ਸੀ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਟੈਸਟ ਲਈ ਡੈਬਿਊਨੇਟ ਰਾਮਨਾਥ ਕੇਨੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਨੀ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੋਰਡੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ। ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿਚ, ਬੋਰਡੇ ਨੇ ਇਕ ਡਰਾਅ ਮੈਚ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੈਂਕੜਾ, 109 ਅਤੇ ਫਿਰ 96 ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਅਗਲੀ ਲੜੀ ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬੋਰਡੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਟੈਸਟ ਗੁਆਇਆ। ਅਗਲੇ 11 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੋਰਡੇ ਨੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ 14 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਜਦੋਂ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਚੌਥਾ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ, ਉਹ 177* ਅੰਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਅਤੇ ਵੱਧ ਟੈਸਟ ਸਕੋਰ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਿਆ, ਸਾਥੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਨਾਲ 177 ਰਨ ਪੱਖ ਵਿਚ ਸੰਯੋਗ ਮਿਲਿਆ।
ਗੋਪਾਲ ਰਾਏ
ਗੋਪਾਲ ਰਾਏ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ।
ਚੰਦੂ ਬੋਰਡੇ
ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਕ
ਬੋਰਡੇ ਕੋਲ ਕੌਮੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਦੋ ਪਦਵੀ ਸਨ:
ਗੋਪਾਲ ਰਾਏ
ਪਿੱਠਭੂਮੀ
ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, 1992 ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੰਗ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਚੰਦੂ ਬੋਰਡੇ
ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰਬੰਧਕ
ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੋਰਡੇ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਅੰਸ਼ਕ ਸੂਚੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ:
ਗੋਪਾਲ ਰਾਏ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਚੰਦੂ ਬੋਰਡੇ
ਅਵਾਰਡ
ਬੋਰਡੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats
ਟੋਡਾ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ
ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ਲ ਡਿੱਫਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਟੋਡਾ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ (ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੋਰੀਕਾਜ਼ੂ ਟੋਡਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ) ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲਗਰਾਂਜੀਅਨ ਤੋਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
ਇੱਥੇ x ਅਤੇ t ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਹਨ,
, ਉੱਤੇ ਕਾਕ-ਮੂਡੀ ਅਲਜਬਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ r-ਅਯਾਮੀ  ਕਾਰਟਨ ਅਲਜਬਰੇ ਦੀ ਕਿਲਿੰਗ ਕਿਸਮ ਹੈ,
αi, ਕਿਸੇ ਰੂਟ ਅਧਾਰ ਵਿੱਚ iਵਾਂ ਸਰਲ ਰੂਟ ਹੈ,
ni, ਕੋਜ਼ੀਟਰ ਨੰਬਰ ਹੈ,
m, ਪੁੰਜ (ਜਾਂ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਪੁੰਜ) ਹੈ, ਅਤੇ
β, ਕਪਲਿੰਗ ਸਥਿਰਾਂਕ ਹੈ।
ਫੇਰ ਇੱਕ ਟੋਡਾ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ φ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ ਜੋ 2-ਅਯਾਮੀ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ (ਮੈਪਿੰਗ ਕਰਦਾ) ਹੈ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਇਲੁਰ-ਲਗਰਾਂਜੀਅਨ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਕਾਕ-ਮੂਡੀ ਅਲਜਬਰਾ ਸੀਮਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਟੋਡਾ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਅੱਫਾਈਨ (ਸਮਾਂਤਰ ਸਬੰਧਾਂਤਮਿਕ) ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਫਾਈਨ ਟੋਡਾ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ (ਮੇਲ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਫੀਲਡ φ ਦੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ/ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਦ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਹਾਈਪਰਬੋਲਿਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਹਾਈਪਰਬੋਲਿਕ ਟੋਡਾ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨਾਂ
ਲੀਓਵਿੱਲੇ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ A1 ਕਾਰਟਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਸਿੰਨਸ਼ (sinh)-ਜੌਰਡਨ ਮਾਡਲ, ਸਰਵ ਸਧਾਰਨਕ੍ਰਿਤ ਕਾਰਟਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ
ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮੇਲ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੇ φ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ (ਕੰਪੋਨੈਂਟ) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਦ β ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ ਮੁੱਲ ਵਾਲੀ ਅੱਫਾਈਨ ਟੋਡਾ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। ਸਾਈਨ-ਜੌਰਡਨ ਮਾਡਲ ਇਸੇ ਕਾਰਟਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਾਲਾ ਮਾਡਲ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ β ਕਾਲਪਨਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਮਾਲਤੀ ਰਾਏ
ਮਾਲਤੀ ਰਾਏ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਮੇਅਰ   ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਮੇਅਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।  ਉਹ ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮੇਅਰ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬੀਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਨਾਲਾਲ ਰਾਏ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2004 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਅਸ਼ੋਕਾ ਗਾਰਡਨ, ਭੋਪਾਲ  ਕੌਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜੁਲਾਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਹਾਲੀਆ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੌਨ-ਖ਼ਮੇਰ ਦੇ ਤੁੱਲ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਿੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਆਸਟਰੋ-ਏਸ਼ੀਆਈ ਨਾਂ "ਦੱਖਣ" ਅਤੇ "ਏਸ਼ੀਆ" ਦੇ ਲੈਟਿਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਮਤਲਬ "ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ"। ਇਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਮੇਰ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਅਤੇ ਮੌਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੀ ਲੰਮੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਦਰਜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਅਤੇ ਖ਼ਮੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ (ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ) ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਥਨੋਲੌਗ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 168 ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ
ਸਵਰਾਜ (ਕਿਤਾਬ)
ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰਿਲੀਜ ਸਮਾਰੋਹ 29 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ: ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਵਰਤਮਾਨ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਗਣਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਪਾਸਕਲ ਬਰੈਸਨ
ਪਾਸਕਲ ਬਰੈਸਨ (ਜਨਮ 22 ਦਸੰਬਰ, 1969) ਸੇਂਟ-ਮਾਲੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ, ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ-ਕਾਮਿਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਪਾਸਕਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਮਿਕ ਅਤੇ ਜੁਆਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 9ਵੀਂ ਕਲਾ ਦੇ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕਾਂ, ਤਿੱਬਤ (ਰਿਕ ਹੋਸੈਟ) ਅਤੇ ਰੇਨੇ ਫਾਲਟ ਤੋਂ ਕਿੱਤੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ। ਪਾਸਕਲ ਬਰੈਸਨ ਸਮੁੰਦਰ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ, ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦ ਵਰਗੇ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ।
ਪਾਸਕਲ ਬਰੈਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 1969 ਵਿੱਚ ਰੀਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਪੈਸਕਲ ਡਰਾਇੰਗ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969
ਚੰਦਾਬਾਈ
ਪੰਡਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾਚਾਰਿਨੀ ਚੰਦਾਬਾਈ (1880–1977) ਇੱਕ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਢੀ  ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਔਰਤਾਂ  ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੈ, ਜੈਨ ਮਹਿਲਾਦਰਦਰਸ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ.
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਚੰਦਾਬਾਈ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਧਰਮਾਤਰ, ਨਿਆਯ (ਤਰਕ), ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ "ਪਾਂਡਿਤਾ" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ| ਉਹ ਇਕ ਚੰਗੀ ਵਕਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪੰਚ-ਕਲਿਆਣਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਉਸਨੇ 1907 ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1921 ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਬਾਲਸ਼ਰਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ| ਡਾ: ਨੇਮੀਚੰਦਰ ਜੋਤੀਸ਼ਾਚਾਰੀਆ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਜੈਨ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਭਰੇ ਸਨ, ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1939 ਵਿਚ ਬਾਲਸ਼ਰਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਟਰਵਿ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਗਾਮਾ ਸਟੋਟਰਾ, ਆਤਮੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਗੋਮਮਤਸਰ ਜੀਵਕੰਦਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ।
ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਾਲਸ਼ਰਾਮ ਵਿਖੇ ਬਿਮਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ| ਉਸ ਨੇ 1943 ਵਿਚ ਟਾਈਫਾਈਡ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਇਕ ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਯਯਾਤੀਰਥ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ|
ਉਸਨੇ 1921 ਵਿੱਚ ਜੈਨ ਮਹਿਲਾਦਰਸ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਪਡੇਸ਼ ਰਤਨ ਮਾਲਾ, ਸੌਭਾਗੀ ਰਤਨ ਮਾਲਾ, ਨਿਬੰਦ ਰਤਨ ਮਾਲਾ, ਆਦਰਸ਼ ਕਾਹਨੀਆਂ, ਆਦਰਸ਼ ਨਿਬੰਧ ਅਤੇ ਨਿਬੰਦ ਦਰਪਣ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1880 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਕਤਲ
thumb|334x334px|[[ਕਾਇਨ|ਕੈਨ ਨੇ ਗੁਸਤਾਵ ਡੋਰ ਦੁਆਰਾ ਹਾਬਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ]] ਕਤਲ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਤਲੇਆਮ ਲਈ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਇਛੁੱਕ ਕੰਮ ਜਾਂ ਭੁੱਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੱਤਿਆ ਦੁਰਘਟਨਾ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਓਵਰਲੈਪਿੰਗ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਤਲ, ਕਤਲ, ਜਾਇਜ਼ ਕਤਲ, ਕਤਲ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਤਲ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਵਜੋਂ), ਇੱਛਾ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ, ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ। ਮੌਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਨੂੰ ਜੁਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹੁਕਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰਾਧਿਕਤਾ
ਅਪਰਾਧਿਕ ਹੱਤਿਆ ਕਈ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਜਾਂ ਕਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਦੋ ਵਿਆਪਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਕਤਲ, ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਡਰੱਗ ਐਂਡ ਕ੍ਰਾਈਮ ਦਫਤਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2017 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 464,000 ਲੋਕ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 89,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।
ਕਤਲ
ਕਤਲ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਤਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਮਰ ਕੈਦ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਤਲ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੋ ਵਿਆਪਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ:
ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੱਤਿਆ, ਕਤਲ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਐਕਟਰ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਨ ਕਤਲ ਨਿਯਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਗੀਨ ਕਤਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸੰਗੀਨ ਜੁਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਨ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਪੀੜਤ, ਇੱਕ ਰਾਹਗੀਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਰਾਦਾ—ਜਾਂ ਇਸਦੀ ਘਾਟ—ਮਾਰਨ ਦਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਕਿਸੇ ਸਹਿ-ਮੁਲਜ਼ਮ ਜਾਂ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜੁਰਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੁਰਮ
ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ
ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਮਿੱਟੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਕੰਦਰ (2013) ਅਤੇ ਕਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ (2015) ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੁਣਾਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬੁਣਾਈ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਗੰਭੀਰ ਫਿਲਮ ਦਰਸ਼ਕ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੱਲ ਉਸ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਜ਼ੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੀਡੀਆ ਆਰਟਸ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਲਿਖੇ ਹਨ।  ਸਰਸਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਲਜੀਤ ਅਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਤਿੰਦਰ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗੈਰੀ ਟ੍ਰੋਆਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰ-ਸਰਹੱਦੀ ਰੇਲਵੇ ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ `ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਡਿਜੀਟਲ ਬਟੂਆ
ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਆ ਜਾਂ ਈ ਬਟੂਆ,  ਇੱਕ  ਬਿਜਲਾਣੂ ਆਲਾ ਹੈ ਜੋ  ਨਕਦੀ ਦੇ ਬਿਜਲਈ ਜਾਂ ਬਿਜਲਾਣਵੀ ਲੈਣ ਦੇਣ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਔਨ-ਲਾਈਨ ਖਰੀਦੋ ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਭੰਡਾਰ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਚੁਸਤ ਜਾਂ ਆਮ ਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ  ਨਕਦੀ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਖ਼ਰੀਦਾਰੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਧਾਰਕ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਡਿਜਟਲ ਜਾਂ ਈ ਬਟੂਏ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਧਾਰਕ ਦੇ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤੀ ਕਾਰਡ, ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਕਾਰਡ ਆਦਿ ਕਈ ਕਾਰਡ ਵੀ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਈ ਬਟੂਏ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬੇਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਅਸਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਐਨ ਆਫ ਸੀ ਜਾਂ ਨੀਅਰ ਫ਼ੀਲਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ NFC ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਡਿਜਿਟਲ ਬਟੂਇਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਨਕਦੀ ਦੇ ਲੈਣ ਦੇਣ ਬਲਕਿ ਉਮਰ ਦੀ ਤਸਦੀਕ, ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀ ਤਸਦੀਕਾਂ ਲਈ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ  ਵੈਲਟ ਮੋਬਾਈਲਸ  ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,  ਇਸ ਦਾ ਚਲਨ ਬਹੁਤ ਵਧ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ ਪਿੰਡ ਭੁੱਟਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਪੰਜਾਬ) ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਤਿੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਖੁਦ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਪਾਠਕ ਸੀ। ਜਤਿੰਦਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਟਕ 'ਤੇ ਹੀ ਉਸਨੇ 2005 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਡਿਜੀਟਲ ਬਟੂਆ
ਤਕਨੀਕੀ
ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ।ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਸ਼ਖਸੀ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਐਨਕਰਿਪਸ਼ਨ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਲਬਧ ਕਰਾਂਉਦਾ ਹੈ।ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਰਵਰ ਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਸਰਵਰ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਨੂੰ ਥਿਨ ਵੈਲਟ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਰਵਰ ਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਬਣਾਇਆ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਰਵਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਇਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਬਹੁਤ ਪਰਚੂਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਖਰੀ  ਸਿਰੇ  ਦੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੰਤੁੰਸ਼ਟੀ ਕਰਕੇ, ਦਿਨਬਦਿਨ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਦਾ ਸੂਚਨਾ ਅੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਡੈਟਾ ਹੈ।ਇਸ ਸੂਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਿਲਿੰਗ ਪਤਾ, ਡਾਕ ਪਤਾ, ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਵਸੀਲੇ (ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ, ਕਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਨੰਬਰ, ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨੰਬਰ ਆਦਿ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਡਿਜਿਟਲ ਬਟੂਏ ਦਾ ਕੁੰਜੀਵੱਤ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਤੇ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਆ ਆਲਾ ਦੋਨੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਅਧਾਰਤ ਪੇਟੀਐੱਮ ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਆ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨ ਬਲਕਿ ਸਧਾਰਨ ਫ਼ੋਨ ਤੇ ਵੀ ਆਈ ਵੀ ਆਰ ਐਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਟੋਲ ਫ੍ਰੀ ਨੰਬਰ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।ਐਪਲ ਦਾ ਆਈ ਓ ਐਸ ਤੇ ਚਲਨ ਵਾਲਾ ਐਪਲ ਪੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।
ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ
ਸਿੱਖਿਆ
ਜਤਿੰਦਰ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫਰੌਰ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਕੂਲੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਥੀਏਟਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀ ਸੀ ਆਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਜੋ 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਰੁਝਾਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਐਂਡ ਨਿਟਿੰਗ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਟਿੰਗ ਮਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਣਾਈ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਡਿਜੀਟਲ ਬਟੂਆ
ਤਕਨੀਕੀ
ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਦਾ ਚਲਨ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਨੋਟਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਮਾਸਟਰਕਾਰਡ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਖ਼ਰੀਦਾਰੀ ਸਰਵੇਖਣ(ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 2015) ਨੇ 8500, 18-64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ 45%, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 36.7% ਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 23.3% ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਵੱਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ 48.5% ਗ੍ਰਾਹਕ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 76.4% ਗ੍ਰਾਹਕ ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇਹ 29.3% ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਾਰਨ ਰਿਲਾਇੰਸ, ਫਲਿਪਕਾਰਟ ਤੇ ਐਮਜ਼ਨ ਇੰਡੀਆ ਕਾਮਰਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਿਜਟਲ ਵੈਲਟ ਬਣਾਏ ਹਨ।
ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ1। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਆਰਟਸ ਦੇ ਜ਼ੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ 2005, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।  ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਾਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।  ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ  ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸਰਹੱਦ-ਪਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲ ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ    ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ `ਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗੈਰੀ ਟ੍ਰੋਇਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਡਿਜੀਟਲ ਬਟੂਆ
ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਇਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਡਿਜਟਲ ਬਟੂਏ ਆਮ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਕੁੱਝ ਬਟੂਏ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹਰ ਸਫਲ ਲੈਣ ਦੇਣ ਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੱਟਦੇ ਹਨ।ਕਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂਬੱਧ ਫ਼ੀਸ ਵਪਾਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈ ਬਟੂਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮਰਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਲੌਗਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਅਕਸਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਥੀਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਫਿਲਮ "ਮਿੱਟੀ" ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਆਈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਰ ਜਮਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨਾਲ਼ ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਤਿੰਦਰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸਥਾਪਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਝਾਉਲਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਠੋਸ ਸੱਚਾਈਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ  ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਜਤਿੰਦਰ ਮੌਹਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਰ ਵਰਗ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ ਹੈ। ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, “ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਂਗ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਨੇ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਨ੍ਰਿਤ-ਨਾਟ, ਧਰਮ, ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਸਭ ਡਿਸਪਲਿਨ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਰੂੜੀਆਂ ਤੋਂ ਉਭਰੇ ਤੇ ਵਿਗਸਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।"1
ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ ਇਹ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਮੀਡੀਏ ਦਾ ਯੁੱਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਸਾਰਥਕ ਮਾਨਵੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਥਾਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੁਗਤਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਜੁਗਤ ਅਧੀਨ ਇਹ ਦਰਸ਼ਕ/ਸਰੋਤੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕ-ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਰੀਝਾਂ ਅਤੇ ਉਮੰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਿਰਜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਇਆ ਜਾਲ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਰਸਾਈ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਲੋਕ-ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇਸ ਕਦਰ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕ-ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਦਾ ਅਸਤਿਤਵ ਹੀ ਅਧੂਰਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ-ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਹੋਂਦ ਬਾਬਤ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਰਧਾਰਕ ਬਣ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।"2
ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਨ, “ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵੀ ਆਤਮ-ਸਾਂਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ‘ਮੈਂ` ਨੂੰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬਣਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਨਾਇਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਚਾਹਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਬਲਦੀ ਤੇ ਤੇਲ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗੱਭਰੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੋਇੰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਆਪ ਹੋਰ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਕਮਾਈ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਸਲ ਸੰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਦਾ ਵੀ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਕੇਵਲ ਏਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਇਹ ਉੱਪਰਲੇ (ਪਰਵਾਸੀ) ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਏਧਰਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਧਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਏਧਰਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ‘ਸ਼ਾਨਾਮੱਤੇ` ਵਿਰਸੇ, ਨਿੱਘੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਅਮੀਰ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਬੰਦਾ ਅਛੋਪਲੇ ਹੀ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆ ਤੋਂ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਜਾਂ ਤਾਂ ਭੂਤ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ, (ਲੋਕ-ਧੁਨਾਂ, ਲੋਕ-ਨਾਚ, ਪਰੰਪਰਕ ਸਜਾਵਟੀ ਕੱਪੜੇ, ਉਚੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ) ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਊ ਚਕਾਚੌਂਧ (ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਰਾਂ, ਵੱਡੇ ਘਰ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"3
ਅੱਜਕੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਤਰਜ ਉੱਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੈ। ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਸਟਾਰਰ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਮਿਰਜ਼ਾ` ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਵਾਰਿਸ-ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਵਾਰਿਸ` ਅਜਿਹੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
1.	ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 	1986, ਪੰਨਾ 14.
2.	ਗੁੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ (ਡਾ.), ‘ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਮਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ`, (ਸੰਪਾ. 	ਡਾ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਡਾ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ), ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ (ਪੰਜਾਬੀ 	ਲੋਕਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, 2010, ਼	ਪੰਨਾ-86.
3.	ਡਾ. ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਮੀਡੀਆਂ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ (ਆਰਟੀਕਲ, 	ਪੰਨਾ 120.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗੀਤ
‘ਰਸਮਾਂ ਜਾਂ ਰੀਤਾਂ ਲੋਕਾਚਾਰ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਖਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਜ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ‘ਸਮਾਜਕ ਅਪਰਾਧ’ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਜ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਸਜਾ ਤਜਵੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਂਜ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਕਰੋਪੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਡੇਰੀ ਸਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ ਸਮਾਜਕ ਕਦਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਭਾਵੇਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਨੁਤਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੋਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।”
ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ
1. ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰਸਮਾਂ ਕਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਾਸਤਵਿਕ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿਉਕਿ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਮਾਜਕ ਅਸਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪਿੰਡ (ਸਤਨਾਜ਼, ਮੱਕੀ, ਕਣਕ, ਜੌਂ ਛੋਲੇ, ਮਠ, ਚਾੳਲ, ਬਾਜਰਾ ਆਦਿ) ਦੇ ਪਿੰਨੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਘੜਾ ਭੰਨਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਿਰੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਤਅੱਲਕ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇ ਮਰਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।
ਪੁੰਨ ਦਾਨ
ਹਿੰਦੂ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਊ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਵ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰਦੀ ਹੈ। ਗਊ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਊ ਦੀ ਥਾਂ ਅਨਾਜ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਰਨ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦਾਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਰੁੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਦਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਜਾਮਤ
ਹਿੰਦੂ ਮਰੇ ਤਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਪੋਤਿਆਂ ਦੀ ਹਜਾਮਤ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭੱਦਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਪੋਤਰੇ ਦੀ ਹੀ ਭੱਦਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਅਰਥੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਸਾਣਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਖਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ
ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਕੇਸੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦ ਨੂੰ ਮਰਦ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਨਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਨੇਊ ਤਿਲਕ ਸਮੇਤ ਕੱਪੜੇ ਪੁਆ ਕੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੇ ਸੁਹਾਗਣ ਮਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਲਾਲ ਚੱਦਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦੀ ਤੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਦੰਦਾਸਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਮਾ, ਵੀਣੀ ਉੱਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਧਵਾ ਮਰੇ ਤਾਂ ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਹਾਉਂਦਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਧਰ ਚਿਖਾ ਵਾਸਤੇ ਬਾਲਣ ਢੋ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਧਰ ਅਰਥੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕੱਫ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵਲ੍ਹੇਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੱਫ਼ਣ ਸੀਊਣ ਵਾਸਤੇ ਧਾਗਾ ਵੀ ਕੱਫ਼ਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤਮ ਦਰਸ਼ਨ
ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਚਾਰ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਾਨ੍ਹੀ ਤੇ ਬਾਕੀ ਬੰਦੇ ‘ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਤਿ ਹੈ’ ਕਹਿੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਾਸਾ ਦੇਣਾ
ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪਿੰਨੇ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਘਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਲੰਘ ਕੇ ਦੂਜਾ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਲੰਘ ਕੇ ਤੀਜਾ, ਮਸਾਣਾਂ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਛੱਪੜ, ਤਲਾਉ ਜਾਂ ਖੂਹ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚੌਥਾ, ਪਰ ਚੌਥਾ ਪਿੰਨਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਤੇ ਉਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨੂੰਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਨਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਚੌਥਾ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਭੰਨਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨ੍ਹੀ ਦਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫੇਰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਅੱਗੇ ਤੇ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਕਾਨ੍ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੀਤ ਨੂੰ ਅੱਧ ਮਾਰਗ, ਬਾਂਸਾ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਬਿਸਰਾਮ ਕਰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲਾਂਬੂ ਲਾਉਣਾ
ਅੱਧ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ ਤੇ ਮਰਦ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਸਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਰਥੀ ਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਚਿਖਾ ਵਾਸਤੇ ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਰਾਮ ਰਾਮ ਲਿਖ ਕੇ ਥਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਿਖਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਾਂਬੂ ਲੈ ਕੇ ਸੱਜਿਉਂ ਖੱਬੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਅਰਥੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਚਿਖਾ ਨੂੰ ਲਾਂਬੂ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਲਗ ਜਾਣ ਤੇ ਅਰਥੀ ਨਾਲ ਆਏ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਖਲੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਡੱਕਾ ਤੋੜਨਾ
ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣ ਕਿਸੇ ਖੂਹ, ਟੋਭੇ ਜਾਂ ਛੱਪੜ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਧੋਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਨਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਕੁਝ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਰਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਡੱਕਾ ਤੋੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੰਡਾ । ਕਈ ਨਿੰਮ ਦੀ ਪੱਤੀ ਚਬਾ ਕੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਨਿੰਮੋਂ ਕੌੜਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅੱਕ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੋ ਕੇ ਅੱਕੋਂ ਕੌੜਾ।
ਫੁੱਲ ਚੁਗਣਾ
ਮੌਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚੁਗਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੌਹੜੀ, ਚਾਰ ਕੀਲੀਆਂ, ਨਿਚੱਲਾਂ ਅਤੇ ‘ਫੁੱਲ’ ਪਾਉਣ ਲਈ ਗੁਥਲੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਲਾਲ ਗੁਥਲੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਮਰਦ ਲਈ ਚਿੱਟੀ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਕਰਮੀ ਧਰਮੀ’ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੇ ਚੀਚੀ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਫੁੱਲ ਚੁਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਬਾਕੀ ਆਦਮੀ ਵੀ ਫੁੱਲ ਚੁਗ ਲੈਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਥੀਆਂ ਜਾਂ ਫੁੱਲ ਲਕੜੀ ਦੀ ਫੌਹੜੀ ਨਾਲ ਫਰੋਲ ਕੇ ਲੱਭੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਥਾਂ ਪੈਰ ਦੇ ਪੋਟਿਆ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆ ਗੁਥਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਦਫ਼ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫੁੱਲ, ਗੁਥਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ। ਜੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਨਾ ਲਿਜਾਏ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਟੰਗ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।
ਫੁੱਲ ਪਾਉਣ ਜਾਣਾ
ਇਹ ਕੰਮ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਜਾਂ ਸਿਆਣਾ ਮੈਂਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਨੂਮ ਪਹੋਏ ਜਾਂ ਹਰਿਦੁਆਰ ਆਦਿ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਰਾਹਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਇੱਜਤ ਤੇ ਮਾਨ ਨਾਲ ਲਿਜਾਦੳ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਲਾਹੁਣ ਲੱਗਿਆ ਉਹ ਬੜੇ ਮਾਨ ਨਾਲ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਆ ਗੁਲਜਾਰੀ ਲਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਹੋਏ ਛੱਡ ਆਈਏ।
ਮੁਕਾਣਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਮੁਕਾਣਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਸ ਦਿਨ ਘਰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹੰਗਾਮਾ ਜਾਂ ਹੰਕਾਮਾ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੇ ਦਾ ਹੰਕਾਮਾ ਜਾਂ ਕਈ ਥਾਂ ਹੰਗਾਮਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਮ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਕੁੜਮੱਤਾਂ ਸੱਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੱਡੂ, ਜਲੇਬੀਆਂ ਪਕਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਕੋੜਮੇ ਨੂੰ ਛਕਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਦੇ ਪੁੱਜਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਇੱਕ ਸੇਰ ਲੱਡੂ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤਾਂ ਜਾਂ ਪੰਚਾਇਤ ਨੂਮ ਪੰਜ ਸੇਰ ਲੱਡੂ ਅਤੇ ਬਰਤਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਦੌੜਾ ਫੇਰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਹੰਕਾਮਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵਰਗੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਰਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰਹਾਂ ਦੇ ਪੇਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਾਲੀਸਾ
ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸੋਗ ਦਾ ਚਾਲੀਸਾ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਸ਼ਰਾਧ
ਮਰਨ ਸਮੇਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮਰਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਹਿਣਾ ਉੱਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਮਾਜਿਤ ਅਮਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜਿੱਥੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਹੀ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਪਿੰਡ ( ਸ਼ਤਨਾਜੇ, ਕਣਕ , ਮੱਕੀ , ਜੌਂ , ਛੋਲੇ , ਮੋਠ , ਬਾਜਰਾ ਆਦਿ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ , ਘੜਾ ਭੰਨਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਿਰੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ਼ ਤਅੱਲੁਕ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇ ਮਰਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ । ਵੈਸੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਚਿਖ਼ਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਕੱਫਨ ਹਟਾ ਕੇ ਪੰਜ ਰਤਨ ( ਸੋਨਾ , ਮੋਤੀ , ਮੁੰਗਾ ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ) ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।
ਸ਼ਰਾਧ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ‘ਸ਼ਰਧਾ’ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਕਾਰਜ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਧ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਹੈ । ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ । ਸ਼ਰਾਧ ਅੱਸੂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜਦੋਂ ਬਰਸਾਤ ਉਪਰੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਟਿਕੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ (ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ) ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਤਿਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਹਰ ਇੱਕ ਵਡੇਰੇ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਉਸੇ ਤਿਥ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਿਥ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਹੋਈ ਹੋਵੇ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਦੀ ਤਿਥ ਚੇਤੇ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਮੱਸਿਆ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸ਼ਰਾਧ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਖੀਰ ਪੂੜੇ ਪੂਰੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੰਗਾ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ , ਬਸਤਰ ਤੇ ਧਨ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਕਸਰ ਕੋਠੇ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਥਾਲ਼ੀ ਸਮੇਤ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬਰੀਕ ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਕੇ ਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂ ਬਾਸ , ਕਾਂ ਬਾਸ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਾਂ ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਪਿਤਰ ਕੰਧ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਬਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਡਾ. ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, “ ਸ਼ਰਾਧ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਨੋਰਥ , ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ । ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਸ਼ਗਨਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ” ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਰਾਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵੀ ਆਮ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ : ਗਏ ਸ਼ਰਾਧ ਆਏ ਨਰਾਤੇ , ਬਾਹਮਣ ਬੈਠੇ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ।
ਅਲਾਹਣੀਆਂ
ਅਲਾਹੁਣੀ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ‘ਸਿਆਪੇ’ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਜੇਹਾ ਗੀਤ-ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਭਾਵ ਨੂੰ ਥੀਮਕ ਟਕਰਾਉ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੁਲਝਾਉ ਵਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਥੀਮ, ਵਿਛੜ ਗਏ ਜੀਅ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਅਤੇ ਪਿਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਲਾਹੁਣੀ ਤੇ ਕੀਰਨਾ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਨਿਭਾਉ- ਸੰਦਰਭ ਪਰ ਵਖੋ ਵਖਰੀਆਂ ਉਚਾਰ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੀਤ ਰੂਪ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੀ ਨਿਭਾਉ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ‘ਮੂਹਰੇ ਮੂਹਰੇ ਨੈਣ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਤੁਕ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਮਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਇੱਕਲੀ ਤੁਕ... ਪਹਿਲੇ ਬੋਲ ਮਿਰਸਣ ਜਾਂ ਨਾਇਣ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਅਲਾਹੁਣੀ ‘ਕੋਰਸ’ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ-ਗਾਨ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਸਮੂਹ ਗਾਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਲਾਹੁਣੀ ਸਿਆਪਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਲਾਹੁਣੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਲੋਕ ਨਾਚ ਨਾਲ
ਇਹ ਗੀਤ-ਰੂਪ ਸਿਅਪੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਪੇ ਦੀ ਤਾਲ ਦਾ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੇ ਉਚਾਰ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਮੋੜਵਾਂ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਜਾਂ ਗਾਇਕ
ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਇਸ ਤਾਲ ਅਤੇ ਬੋਲ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਤੇ ਅਲਾਹੁਣੀਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਜ ਮਿਰਾਸਣਾਂ, ਡੂਮਣੀਆਂ, ਨਾਇਣਾਂ ਆਦਿ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਫੇਰ ਪੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਸੁਵਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਤੁਕ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਅੰਤਰੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਤੁਕ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਅਲਾਹੁਣੀ ਇੱਕਲੀ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਤੁਕ ਦੇ ਦੁਹਰਉਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਹੈ:
ਸਿਆਪਾਕਾਰ : ਮਾਮਾ ਧੀਆਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਕੋਈ ਟੁੱਟਦੀ ਕਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ -ਪੱਟੀ ਧੀ ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ....                        ਸਮੂਹ   : ਹਾਏ! ਹਾਏ!! ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ.... ਸਿਆਪਾਕਾਰ : ਕੋਈ ਲਿਖ ਕੇ ਘੱਲਾਂ ਕਾਗਤੀ ਕੋਈ ਸੂਹਾ ਅੱਖਰ ਪਾ ਨੀ ਕਦੇ ਆਉਣ ਦਾ -ਪੱਟੀ ਧੀ ਨੀ ਮੋਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ.....                          ਸਮੂਹ : ਹਾਏ! ਹਾਏ!! ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ.... ਸਿਆਪਾਕਾਰ : ਸਾਵਣ ਬਰਸੇ ਰੁੱਤ ਅਪਣੀ ਮੈਂ ਬਰਸਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੀ -ਪੱਟੀ ਧੀ ਨੀ ਮੋਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ.....                          ਸਮੂਹ : ਹਾਏ! ਹਾਏ!! ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ....
ਸਿਆਪਾ
ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਸਿਆਪਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਪੁੜਪੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਫੇਰ ਪੱਟਾਂ ਉਤੇ, ਮੁੜ ਫੇਰ ਪੱਟਾਂ ਉਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛਾਤੀ ਜਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉਹ ‘ਤਿਹੱਥੜਾ-ਸਿਆਪਾ’ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਉਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਸਿਆਪਾ ਇਕਦਮ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਟੁੱਟ ਟੁੱਟ ਪੈਂਦੀ ਮਰਾਸਣ ਜੋਰ ਜੋਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਘੁਮਾਉਂਦੀ, ਵਿੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਟੱਪਾ ਆਖ ਕੇ... ਸਿਆਪਾ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਚਲੰਤ ਸਿਆਪਾ’ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਇਕ : ਹਾਏ ਹਾਏ ਮੌਤ ਚੰਦਰੀ ਓਏ......                                               ਸਮੂਹ : ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ.....                                                 ਇੱਕ : ਹਾਏ ਹਾਏ ਮੌਤ ਭੈੜੀ ਓਏ.....                                                ਸਮੂਹ : ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ.......                                                 ਇੱਕ : ਹਾਏ ਸਵਾਤ ਖਾਲੀ ਓਏ....                                                ਸਮੂਹ : ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ....
ਕੀਰਨੇ
ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਗਭਰੂ ਭੱਜੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਡਾਹ ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਵੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਗਲ ਆਲਿਆ ਪੁੱਤਾਂ... ਜੇ ਤੂੰ ਪੁੱਤਾਂ ਜੰਮਿਆਂ ਤੀ ਵੇ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਦੀ ਗੋਦੀ ਪੁੱਤਾਂ ਪਿਉ ਦੇ ਆਂਗਣ ਨਾ ਖੋਲਿਆ ਵੇ.... ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ ਨੇ ਹਾਲੇ ਵੱਟ ਨਾ ਖਾਧਾ ਨੀ ਤੂੰ ਤਾਂ ਤੁਰਗੀ ਜਹਾਨੋਂ ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਮੋਰਨੀਏ ਧੀਏ.....</div
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ:
1. ਪ੍ਰੋ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ੋਸ਼ੀ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 2014 2. ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 56, ਸੈਕਟਰ 4, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 3. ਡਾ. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2006 4. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 5. ਡਾ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਵਿਰਸਾ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ 1996 6. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ, ਲੋਕਧਾਰਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਪੈਪਸੂ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ ਬੁੱਕਸ ਮਾਰਕੀਟ, ਪਟਿਆਲਾ 1986
ਨਿਰਮਲ ਕੁਮਾਰ ਮੁਖਰਜੀ
ਨਿਰਮਲ ਕੁਮਾਰ ਮੁਖਰਜੀ (9 ਜਨਵਰੀ 1921 – 29 ਅਗਸਤ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਲੰਬੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿ ਸਕੱਤਰ, ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਰਹੇ। 2002 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ, ਸਤਿਆਨੰਦ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ, ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1943 ਵਿੱਚ, ਆਖਰੀ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਆਈਸੀਐਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਯੂ ਪੀ ਆਈ
ਬੈਂਕ ਭੁਗਤਾਨ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਇੰਟਰਫੇਸ ( ਯੂ ਪੀ ਆਈ)ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਇਕੱਲੀ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ( ਸ਼ਾਮਲ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ) ਰਾਹੀਂ, ਕਈ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯੂ ਪੀ ਆਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਿਜਟਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੌਮੀ ਪੇਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮਰਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈ ਬਟੂਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ
ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ
ਅਬਦੁੱਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ (ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1919, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ।
ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਨਗਰ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1977 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਕਿ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾ ਬਾਲ ਯਿਸੂ ਦੀ ਕਬਰ ਸੀ, ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਖਵਾਜਾ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿਚ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦਅਜ਼ੀਜ਼ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿਚ ਯਿਸੂ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮਦੀਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਕੀਲ ਛੱਡ ਕੇ ਨਜ਼ੀਰ ਅਹਿਮਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗ੍ਫਿਆ ਸੀ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਹਜ਼ਰਤ ਈਸਾ ਔਰ ਇਸਾਈਅਤ (حضرت عیسی اور عیسائیت 1954) ਦਾ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਇਨ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ 1968) ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਮਿ. ਇੰਡੀਆ (1987 ਫ਼ਿਲਮ)
ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ 'ਤੇ, '''ਮਿ. ਇੰਡੀਆ''' ਨੂੰ ਆਲ ਟਾਈਮ ਦੀਆਂ 100 ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਦਿੱਖ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਜੋੜ ਸਕਦੇ।   ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ  ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ 11 ਲੱਖ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਦਾਇਗੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਦਾਇਗੀ ਸੀ।
ਸੰਗੀਤ
ਸੰਗੀਤ ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਦੀ ਅਨੁਭਵੀ ਜੋੜੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਵੇਦ ਅਖਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਪੈਰੋਡੀ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਪਿਆਰ ਮੇਂ ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ" - (ਬੌਬੀ ) "ਚਾਹੂੰਗਾ ਮੈਂ ਤੁਝੇ ਸਾਂਝ ਸਵੇਰੇ" - (ਦੋਸਤੀ ) "ਸਾਵਣ ਕਾ ਮਾਹੀਨਾ ਪਵਨ ਕਰੇ ਸ਼ੋਰ" - ( ਮਿਲਨ ) "ਇਕ ਪਿਆਰ ਕਾ ਨਾਗਮ ਹੈ" - ( ਸ਼ੋਰ ) " ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਬੀਚ ਮੈਂ ਕੈਸਾ ਹੈ ਯੇਹ ਬੰਧਨ ਪੁਰਾਣਾ" - (ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲੀਏ) "ਡਫਲੀ ਵਾਲੇ ਡਫਲੀ ਬਜਾ" - (ਸਰਗਮ ) "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹੈ ਚਮੇਲੀ" - (ਰਾਜਾ ਔਰ ਰੰਕ ) "ਖਿਲੋਨਾ ਜਾਨ ਕਰ ਤੁਮ ਤੋ" - ( ਖਿਲੋਨਾ ) "ਝੂਠਾ ਹੈ ਤੇਰਾ ਵਾਦਾ, ਵਾਦਾ ਤੇਰਾ ਵਾਦਾ" - (ਦੁਸ਼ਮਨ ) ਅਤੇ ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਓਮ -(ਕਰਜ਼ ) ਆਦਿ।
ਉਤਪਾਦਨ
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਸਲੀਮ – ਜਾਵੇਦ ( ਸਲੀਮ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ ) ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਅਖ਼ਤਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ ਇਬਨ-ਏ-ਸਫ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ 'ਜਾਸੂਸੀ ਦੁਨੀਆ' ਲੜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਮੋਗੇਂਬੋ, ਜਸੂਸੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਖਲਨਾਇਕਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ।
ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ ਕੋਲ ਦੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਥਾਨਕ ਹਨ। ਅਦਿੱਖ ਆਦਮੀ ਪਲਾਟ ਯੰਤਰ ਮਿਸਟਰ ਐਕਸ (1957) ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਅਨਾਥ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾਟਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ (1968) ਵਿਚ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
ਰੈਡਿਫ ਦੁਆਰਾ "ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 10 ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਿ. ਇੰਡੀਆ ਨਾਮ ਦਾ ਵਪਾਰ ਨੇ ਕਾਫੀ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਰੈਡਿਫ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਸ਼੍ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਸ਼ੋਅ-ਚੋਰੀਕਰਤਾ ਸੀ”। ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਨਕਲ ਨੂੰ “ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀਕਾਰੀ ਕੰਮ” ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਰੈਡਿਫ ਨੇ ਆਪਣੀ 'ਸੁਪਰ ਸਿਕਸ ਕਾਮਿਕ ਹੀਰੋਇਨਾਂ' ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੂੰ ਫ਼ੀਚਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਉਸਦਾ ਮੋਬਾਈਲ ਫੇਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਜਿਮ ਕੈਰੀ ਦੀ ਨੀਂਦ ਉਡਾ ਸਕਦਾ ਹੈ" ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ "ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਲੱਸ ਪੁਆਇੰਟ ਉਸ ਦੀ ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਝਿਜਕ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ"। ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ  ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ਹੂਰ "ਹਵਾ ਹਵਾਈ" ਨਾਚ ਨੂੰ "ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾ ਭੁੱਲਣਯੋਗ ਸੰਖਿਆਵਾਂ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਪਨਾਮ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।  ਕਾਮੇਡੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਚਾਰਟ-ਬਸਟਰ "ਕਾਟੇ ਨਹੀਂ ਕਟ ਤੇ" ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸੈਕਸੀ ਮੀਂਹ ਵਾਲਾ ਗਾਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੂੰ "ਨੀਲੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੇਵੀ" ਦੱਸਿਆ ਹੈ,  ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਈਦੀਵਾ ਨੇ ਗਾਣੇ ਨੂੰ “ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਅਨੌਖਾ” ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਰੈਡਿਫ ਨੇ ਆਪਣੀ "ਟਾਪ 25 ਸਾੜੀ ਮੋਮੈਂਟਸ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਇਸ ਗਾਣੇ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਦੁਆਰਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਗਾਣੇ ਵਜੋਂ "ਕਾਟੇ ਨਹੀਂ ਕਟ ਤੇ" ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ 'ਮਿ.ਇੰਡੀਆ' ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਯਾ ਪ੍ਰਦਾ ਅਤੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸ਼ੇਸ਼ਦਰੀ ਉੱਤੇ "ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ"।
ਜੌਂਗਖਾ ਭਾਸ਼ਾ
ਜੌਙਖਾ ਜਾਂ ਜੌਂਗਖਾ (ਵਾਇਲੀ: rdzong-kha, ਰੋਮਨ ਜੌਂਗਖਾ: Dzongkha ), ਕਈ ਵਾਰ ਙਾਲੋਪਖਾ ("ਙਾਲੋਪ ਲੋਕਾਂ" ਦੀ ਬੋਲੀ), ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। "ਜੌਙਖਾ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜੌਙ ਮਤਲਬ "ਕੋਟ/ਗੜ੍ਹੀ" ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬੋਲੀ (ਖਾ) ਹੈ।
ਮਿ. ਇੰਡੀਆ (1987 ਫ਼ਿਲਮ)
ਅਵਾਰਡ
ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ 1987 ਅਤੇ 1988 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਨਗੀਨਾ (1986) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜੌਂਗਖਾ ਭਾਸ਼ਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੌਙਖਾ ਬੋਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਟਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਮਿ. ਇੰਡੀਆ (1987 ਫ਼ਿਲਮ)
ਰੀਮੇਕਸ
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਐਨ ਰੱਤਾਥਿਨ ਰਥਾਮੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੇ.ਕੇ. ਭਾਗਯਰਾਜ ☃ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਜੈ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਟਿਊਬ 'ਤੇ ਡੀ.ਕੇ. ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਵਲੋਂ 'ਮਿ.ਇੰਡੀਆ-ਫਸਟ ਇਨਵੀਜ਼ੀਵਲ ਸੁਪਰ-ਹੀਰੋ' ਮੁਖਾਤਿਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ (ਫਿਲਮ)
ਬਾਜੀਰਾਓ ਮਸਤਾਨੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਰਾਠਾ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀਰਾਓ I ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਘਰਵਾਲੀ ਮਸਤਾਨੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬਾਜੀਰਾਓ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਸਤਾਨੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘਰਵਾਲੀ ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 18 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦਰਗਾਹ
ਦਰਗਾਹ ( dargâh ਜ درگهدرگه dargah,  ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਵੀ) ਇਕ ਪੂਜਨੀਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹਸਤੀ, ਅਕਸਰ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਜਾਂ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਬਣਿਆ ਧਰਮ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਜ਼ਿਆਰਤ (ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ) ਲਈ ਦਰਗਾਹਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਗਾਹਾਂ ਅਕਸਰ ਸੂਫ਼ੀ ਖ਼ਾਨਕਾਹਾਂ ਅਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ, ਮੀਟਿੰਗ ਕਮਰੇ, ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ (ਮਦਰੱਸੇ),  ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਂ ਦੇਖਭਾਲਕਰਤਾ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼, ਹਸਪਤਾਲ, ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ  ਲਈ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾ ਇਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਸੰਰਚਨਾ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਕਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਹਾਬੀ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਾਰਟਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਰਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ (ਵਹਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ) ਕਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ ਮੁਹੰਮਦ, ਅਲੀ, ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਮਕਬਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,  ਪਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਕਬਰਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ (ਸ਼ਾਹੀਹ ਮੁਸਲਿਮ 977)।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ
ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ
ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ (ਉਰਦੂ: ‎‏رضیہ بٹ‏‎) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਔਰਤ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪਿੱਠਭੂਮੀ
ਰਜ਼ੀਆ ਨਿਆਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਈ 1924 ਨੂੰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤਾ ਬਚਪਨ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ।
ਬਾਨੋ (ਨਾਵਲ)
ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ ਦਾ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਨਾਹੀਦ
ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਤਵਾਇਫ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਪਸੰਦੀਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਹਾਲਾਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਰਾਬ ਪੇਸ਼ਾ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਹੀਦ ਐਸੀ ਹੀ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਸਤਾਈ ਹੋਈ ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਆਪਨੇ
ਰਜ਼ੀਆ ਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਬੇਕਿਰਕ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੇਤਾ
ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਮਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਦ ਕਿੰਨੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਐਸੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਲਮਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਤਕੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲਕਾਰ
ਰਾਜੂ ਨਾਰਾਇਣ ਸਵਾਮੀ
ਰਾਜੂ ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ (ਜਨਮ 24 ਮਈ 1968) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸਲਬਲੋਅਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕੇਰਲ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ, ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀ.ਐਸ. ਅਚੂਤਾਨੰਦਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਕਈ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਤਬਾਦਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਾਥੀ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸਲਬਲੋਅਰ ਅਸ਼ੋਕ ਖੇਮਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
1991 ਦੇ ਕੇਰਲ-ਕੇਡਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੈਚ ਦੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਹਿਲੇ ਰੈਂਕ ਧਾਰਕ, [1] ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਈ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਸਿਆਸੀ ਆਕਾਵਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ 32 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 30 ਤਬਾਦਲੇ ਹੋਏ। ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟਫੈੱਡ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਅਫਸਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕਲੇ ਹੱਥੀਂ ਪੰਜ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਟਲਮ ਰੋਡ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਵੀ.ਐਸ. ਅਚੁਤਾਨੰਦਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਐਲਡੀਐਫ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਇਡੁੱਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਕਲੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀ.ਐਸ. ਅਚੁਤਾਨੰਦਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੁੰਨਾਰ ਵਿੱਚ ਕਬਜੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੀਪੀਐਮ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਅਚੁਤਾਨੰਦਨ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ। 2007 ਵਿੱਚ, ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਮੰਤਰੀ ਟੀ.ਯੂ. ਕੁਰੂਵਿਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਸੌਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ; ਕੁਰੂਵਿਲਾ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2007 ਤੋਂ, ਉਸ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਤਬਾਦਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ 16 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 34 ਚੋਣ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਟੈਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2012 ਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਕਾਨਪੁਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਰੋਲ ਅਬਜ਼ਰਵਰ ਸਨ। ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਅਨੂਪ ਜੈਕਬ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸ਼ਾਜੀਆ ਇਲਮੀ
ਸ਼ਾਜੀਆ ਇਲਮੀ(ਜਨਮ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਟਾਰ ਨਿਊਜ਼ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਨਿਊਜ ਐਂਕਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਰੋਕੂ ਬਿੱਲ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਪਾਲ ਬਿੱਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਉਹ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਪਰ ਮਈ 2014 ਵਿਚ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡ ਗਈ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਜਿਦ ਮਲਿਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਇਲੋਨਾ ਐਨਡ੍ਰੀਯੂ
ਇਲੋਨਾ ਐਨਡ੍ਰੀਯੂ  ਇਲੋਨਾ ਗੋਰਡਨ ਅਤੇ ਐਨਡ੍ਰੀਯੂ ਗੋਰਡਨ ਦਾ ਕਲਮ ਨਾਮ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪਤੀ-ਅਤੇ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਲੇਖਕ ਜੋੜੀ ਹੈ, ਜੋ  ਅਰਬਨ ਫੈਨਟਸੀ ਅਤੇ ਕਮਰ ਗਲਪ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਇਲੋਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੈਸਟਰਨ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਐਂਡ੍ਰਿਊ ਗੋਰਡਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਗੋਰਡਨ ਨੇ ਇਲੋਨਾ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਵਲ, ਮੈਜਿਕ ਬਾਈਟਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੀ ਸੀਕੁਅਲ, ਮੈਜਿਕ ਬਰਨਜ਼, ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਉੱਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਵਿੱਚ ਬੇਸਟਸੈਲਰ ਦੀ ਵਧਾਯੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ # 32 ਅੰਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ ਤੇ ਪਤਨੀ ਟੇਕ੍ਸਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।