cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁੰਤਤਰ ਵਰਤਾਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ| ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਖੜਵੇਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨਾਲ ਅੰਤਰ ਸਬਧ ਅਤੇ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਿਥੇਂ ਇਸਦੀ ਸੰਕਲਪਗਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਉਗਾੜਦਾ ਹੈ|
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ: ਅਧਿਐਨ,ਵਿਭਿੰਨ ਪੜਾਅ ਤੇ ਰੁਝਾਨ
ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਸੁੰਤਤਰ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੋਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ| ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ, ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ| ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਧਾਤਾਂ  ਦਾ ਵਿਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਲੋਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੇਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦਾ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਚੋਖਟਾ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ|
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਰੰਭਲੇ ਯਤਨ
ਇਸਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਿਸਲੇਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪੁਸਤਕ E.B. Taylor, Primitive culture London (John Murry, Albernerle street 1920) ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ| ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਆਨਾ ਦੀ ਵਨਗੀ ਵਿੱਚ L.A. White ਦੀ ਪੁਸਤਕ Science of Culture (Anchor book New york 1970)
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਖੋਜ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਭਾਵ ਆਪਣੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੈਮੀ ਨਿਰੰਤਰ ਬਦਲਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ| ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧੀਏਨ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਅੰਗਰੇਜ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਨਿਯਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਹਲਾਕਿਂ ਉਨਾ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ| “ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬਧਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਤੇ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਜਾਂ ਜਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ, ਇਕਤਰੀ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਹੈ| ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਗਰੇਜ ਵਿਦਵਾਨਾ ਨੇ ਹੀ ਆਰੰਭਿਆ ਹੈ|
ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਅਧਾਰਿਤ ਰੁਝਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ਲੋਕ ਕਲਾਵਾਂ, ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ,ਲੋਕ ਪਹਿਰਾਵਾ,ਸਿੰਗਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ,ਮੇਲੇ ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ,ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਦਿ ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਪੱਖਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ| ਇਸ ਖੇਤਰੀ ਕਾਰਜ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਇਕਤਰੀਕਰਨ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ ਵਿਦਵਾਨਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ|
ਸੁਤੰਤਰ ਅਨੁਸਾਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਅਧਿਐਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੑਮੁਖ ਰੁਝਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਅਨੁਸਾਸ਼ਨ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ| ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਤਤਰ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮੋਕਾ ਮਿਲਿਆ ਇਹਨਾਂ ਖੋਜ ਕਾਰਜਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਤਤਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਰੰਭ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ੍ਸਥਾਵਾਂ, ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਰਸਮਾ ਰਿਵਾਜਾਂ, ਨਸ਼ਲੀ ਵਖਰੇਵੇਂ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਲੋਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਆਦਿ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਪਰਖਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ|
ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨੀ ਰੁਝਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਝਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਨਗੀ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨੀ ਰੁਝਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆ ਵਿਭਿੰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਅਥਵਾ ਲੋਕ ਧਰਾਈ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅਧੀਏਨ ਦੂਸਰੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ|
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ: ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀਆਂ
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਲਗਾਤਾਰ ਮਹਤਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤਾ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|
ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ
1 ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
2 ਤੱਤਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ
3 ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅੰਤਰ ਸਬੰਧਤ ਸਿਧਾਂਤ
4 ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬਧਿੰਤ ਸਿਧਾਂਤ
5 ਖੋਜ ਪੱਤਰ
6 ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬਧਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਮੰਤਵ
1 ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦਾ ਮੁਹਕ ਮੰਤਵ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਉੱਤਮ ਦਿਖ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਹਿਤ ਇਸਨੂੰ ਅਧੀਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ|
2 ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤਰਜੀਹ ਦਿਤੀ ਹੈ|
3 ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਇਸਦੇ ਰਾਜਸੀ ਮੰਤਵ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ|
4 ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਮੰਤਵ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਲਿਪੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ|
5 ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਮੰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਮੰਤਵ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ |
6 ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਸੋੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਤਵ ਅਧੀਨ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਵਖਰੇਵਾਂ ਦੇ ਗਲਤ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ|
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ
1 ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਸਿਆਂ ਇਸਦੀ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਇਕਤਰੀਕਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਨਗੀਆਂ ਦੇ ਇਕਤਰੀਕਰਨ ਦਾ ਮਸਲਾ ਬੜਾ ਗੰਭੀਰ ਹੈ| ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੁਚੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ|
2 ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਸਿਆ ਇਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਪਖ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੇ ਜੋ ਯਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਓਹ ਇਸਦੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਪਖ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਹੀ ਅਧਿਐਨ ਮਾਡਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦੀ ਅਹਿਮ ਸ਼ਰਤ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ |
3 ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮਸਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਉਪ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਗਲਤ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ|
4 ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਆਚਾਰ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮਸਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਗਲੋਬਲੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ|
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਮਰਫੀ ਰੇਡੀਓ
ਮਰਫੀ ਰੇਡੀਓ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1929 ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਕ ਮਰਫੀ ਅਤੇ ਈ॰ਜੇ॰ ਪਾਵਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1937 ਵਿੱਚ ਮਰਫੀ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਣ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1955 ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਪਨ 'ਚ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਸੁੰਦਰ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ 'ਮਰਫੀ ਬੇਬੀ' ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ।
ਤਲਾਕ
ਤਲਾਕ (ਜਾਂ ਅਲਹਿਦਗੀ ਜਾਂ ਛੱਡ-ਛਡਈਆ) ਵਿਆਹੀ ਮੇਲ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਨਸੂਖੀ ਜਾਂ ਮੁੜ-ਉਲੀਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਮੁਲਕ ਜਾਂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ ਜੋੜੇ ਵਿਚਲੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਹੋ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਲਾਕ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
1.ਆਮ ਤਲਾਕ
2.ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਤਲਾਕ
3.ਸਹਿਯੋਗੀ ਤਲਾਕ
4.ਲੜਾਈ ਕਾਰਨ ਤਲਾਕ
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਲਾਕ
ਵਿਭਾ ਗਲਹੋਤਰਾ
ਵਿਭਾ ਗਲਹੋਤਰਾ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Vibha Galhotra,), ਜਨਮ 1978 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਕਲਪਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਡਰਾਇੰਗਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਭੂਗੋਲਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਵਿਭਾ ਗਲਹੋਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1978 ਵਿੱਚ ਕੈਥਲ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 2002 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਕਲਾ ਭਵਨ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਗਲਹੋਤਰਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਆਰਟ ਇਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਲਹੋਤਰਾ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ, ਗਲੋਬਲ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਦ ਹਿੰਦੂ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ" ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ "ਟਰੇਡਮਾਰਕ" ਕਲਾਤਮਕ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਘੁੰਗਰੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978
ਆਰਥਰ ਰਿੰਬੋ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਵੀ
ਬਾਇਨਰੀ
ਬਾਇਨਰੀ ਮਤਲਬ ਹੈ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਆਈਟਮ। ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੂਖ਼ਨ
thumb thumb|ਵੂਖ਼ਨ
ਇਹ ਚੀਨ (ਪੀਪਲਜ਼ ਰਿਪਬਲਿਕ ਔਫ਼ ਚਾਈਨਾ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ |
ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਗੋਲ
ਸ਼ੀਲਾ ਧਰ
ਸ਼ੀਲਾ ਧਰ (1929 – 26 ਜੁਲਾਈ 2001) ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ
ਕਮਲ ਹੀਰ
ਕਮਲ ਹੀਰ (ਜਨਮ ਨਾਮ: ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੀਰ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Kamal Heer) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਲਾਈਵ ਪਰਫੋਰਮਰ ਹੈ। ਉਹ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਰਾ) ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਰ, ਜਿਹੇ ਮਾਣਯੋਗ ਕਲਾਕਾਰ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਾਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਝਲਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀਰੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸੰਗਤਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਰਿਸ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਲਿਖਣ ਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵਰਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦ ਬੁੱਕ ਆਫ ਨੀਗਰੋਸ
ਦ ਬੁੱਕ ਆਫ ਨੀਗਰੋਸ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੇਖਕ ਲਾਰੰਸ ਹਿੱਲ ਦਾ 2007 ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਾਵਲ ਹੈ। Someone Knows My Name ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਮਲ ਹੀਰ
ਕਰੀਅਰ
ਕਮਲ ਹੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੱਲੂਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਭੰਵਰਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ। ਕਮਲ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸੰਗਤਾਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1993 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਐਲਬਮ, "ਗੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੀਏ" ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਮਲ ਨੇ 1999 ਤੱਕ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।
ਕਮਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ, ਕਮਲੀ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ। 2002 ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ ਮਸਤੀ- ਕੈਂਠੇ ਵਾਲਾ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਗਾਣਾ "ਕੈਂਠੇ ਵਾਲਾ" ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਮਸਤ 2 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਹਿਟ ਗਾਣੇ "ਨੱਚਣੇ ਨੂੰ ਕਰੇ ਮੇਰਾ ਜੀ", "ਕੀਹਨੂ ਯਾਦ ਕਰ ਕਰ ਹੱਸਦੀ", "ਹਿੱਕ ਦਾ ਤਵੀਤ" ਅਤੇ "ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਕਮਲੇ ਕਰਤੇ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦ ਬੁੱਕ ਆਫ ਨੀਗਰੋਸ
ਟਾਈਟਲ
ਲੇਖਕ ਨੇ ਟਾਈਟਲ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: <blockquote class="" style="min-height: ;"> "ਮੈਂ ਦ ਬੁੱਕ ਆਫ ਨੀਗਰੋਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇਵਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਸੇ ਹੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਰਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ 3000 ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1783 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਲਈ ਮੈਨਹੈਟਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੁਸੀਂ ਬੁੱਕ ਆਫ ਨੀਗਰੋਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੇ ਬਗੈਰ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਮੇਰੀ ਪਾਤਰ, ਅਮਿਨਾਤਾ ਡਿਆਲੋ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਟਾਵੇਂ ਨੇ ਹੀ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰੰਭ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਵੀ ਉਜਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਨ ਹੈ ਕੀ ਸ਼ਬਦ 'ਨੀਗਰੋ' ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ Toronto ਜਾਂ Montreal ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਏਨਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਲੋਕ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ Brooklyn ਜਾਂ Boston ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਬੋਲ ਵਰਤ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦੌਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਫਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਕਿ ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਜੋ ਇਸ ਦੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਵੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।"
ਕਮਲ ਹੀਰ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ
ਜਾਮਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੂਟੀ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ ਜਾਮਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੂਟੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Ageratum conyzoides) ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਬੂਟੀ (ਨਦੀਨ) ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਹੈ, ਜੋ 0.5-1 ਮੀ. (30-60 ਸੈ. ਮੀ.) ਉੱਚੀ, ਅੰਡਾਕਾਰ ਪੱਤੇ 2.5 - 7.5 ਸੈ.ਮੀ. ਲੰਬੇ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਤੋਂ ਜਾਮਨੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਲਿਵਲੀਹੁਡ ਮਿਸ਼ਨ (NRLM)
ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਆਜੀਵਿਕਾ ਮਿਸ਼ਨ (NRLM) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ। ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ SHG (ਸਵੈ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ) ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। 1999 ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (IRDP) ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoRD) ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਰਨਜਯੰਤੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਸਵਰੋਜਗਾਰ ਯੋਜਨਾ (SGSY) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। SGSY ਨੂੰ ਹੁਣ NRLM ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ SGSY ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ “NRLM ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ 6.0 ਲੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 600 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, 6000 ਬਲਾਕਾਂ, 2.5 ਲੱਖ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ 7.0 ਕਰੋੜ ਬੀਪੀਐਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ SHGs ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਘੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ, ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਏਜੰਡਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ।” ਦੇ ਐਜੰਡੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।. [1] ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2011 ਵਿੱਚ $5.1 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ $1 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਨਾਲ ਸਮਰਥਿਤ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦੀਨਦਿਆਲ ਅੰਤਯੋਦਿਆ ਯੋਜਨਾ - NRLM ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਾਮਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੂਟੀ
ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ, ਗੰਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਪਿਗ ਫੇਸਿਸ (ਭਾਵ "ਸੂਰ ਦਾ ਮਲ") ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਲਿਵਲੀਹੁਡ ਮਿਸ਼ਨ (NRLM)
ਮਿਸ਼ਨ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਮੁੱਲ
ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਆਜੀਵਿਕਾ ਮਿਸ਼ਨ (ਐੱਨ.ਆਰ.ਐੱਲ.ਐੱਮ.) ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬਾਂ ਕੋਲ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਦਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਰੀਬੀ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥਪੂਰਨ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਜਾਮਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੂਟੀ
ਵਰਤੋਂ
ਇੱਕ ਚਿਕਿਤਸਕ ਪੌਦੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਏਗੇਰੇਟਮ ਕੋਨੀਜ਼ੋਇਡਜ਼ ਨੂੰ ਪੇਚਸ਼ ਅਤੇ ਦਸਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨੇਮੇਟੀਸਾਇਡ ਵੀ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਲਿਵਲੀਹੁਡ ਮਿਸ਼ਨ (NRLM)
ਮਿਸ਼ਨ
"ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾ ਕੇ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੁਆਰਾ, ਟਿਕਾਊ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"[1]
ਜਾਮਨੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਬੂਟੀ
ਜ਼ਹਿਰੀਲਾਪਣ
''ਏ. ਕੋਨਾਈਜ਼ਾਈਡਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਿਗਰ ਦੇ ਜਖਮ ਅਤੇ ਟਿਊਮਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਈਥੋਪੀਆ ਵਿੱਚ ਏ. ਕੋਨਜ਼ੋਇਡਜ਼'' ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਸੀ। ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈਰੋਲੀਜ਼ੀਡਾਈਨ ਐਲਕਾਲਾਇਡਜ਼ ਲਾਇਕੋਪਸਾਮਾਈਨ ਅਤੇ ਈਚਿਨੈਟੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਦੀਨ ਵਜੋਂ
A. ਕੋਨਾਈਜ਼ਾਈਡਸ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਗਾਉਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਨਦੀਨ ਬਣਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਨਦੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀਨ ਖੁੱਲੀਆਂ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਖਾਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਢੇ ਕਮਾਦ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਾਧਾ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਲਿਵਲੀਹੁਡ ਮਿਸ਼ਨ (NRLM)
ਪਹੁੰਚ
2011 ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ, NRLM ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁ-ਆਯਾਮੀ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਈ ਹੈ।
1. ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ: ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ।
2. ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਆਧਾਰਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਸੀਬੀਓਜ਼) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ।
3. ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਇਹਨਾਂ CBOs ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ (ਲਿੰਕੇਜ ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੇ।
ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, NRLM ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥਾ (ਜਾਣਕਾਰੀ, ਗਿਆਨ, ਹੁਨਰ, ਔਜ਼ਾਰ, ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ) ਨਾਲ ਪੂਰਕ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਰੀਬ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠ ਸਕਣ। NRLM ਤਿੰਨ ਥੰਮ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ - ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨਾ; ਬਾਹਰ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਹੁਨਰ ਬਣਾਉਣਾ; ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨਾ।
NRLM ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਮੋਡ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਮਨ ਲਿਖਿਤ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੈ:
(a) ਮੌਜੂਦਾ ਵੰਡ ਅਧਾਰਤ ਰਣਨੀਤੀ ਤੋਂ ਮੰਗ-ਅਧਾਰਤ ਰਣਨੀਤੀ ਵੱਲ ਬਦਲਣਾ, ਜੋ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਧਾਰਤ ਗਰੀਬੀ ਘਟਾਉਣ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
(ਬੀ) ਟੀਚਿਆਂ, ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਂਬੱਧ ਡਿਲੀਵਰੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰੋ।
(c) ਨਿਰੰਤਰ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁਨਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ।
(d) ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ NRLM ਇੱਕ ਮੰਗ ਸੰਚਾਲਿਤ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾਂ ਕੋਲ ਗਰੀਬੀ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਚਕਤਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅੰਤਰ-ਗਰੀਬੀ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਲਈ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣਗੀਆਂ।
ਮੰਗ ਸੰਚਾਲਿਤ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਮ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ, ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਗੇ। ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਗ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੋਣਗੀਆਂ।[1]
।
NRLM ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, NRLM ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ 28 ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ 7 ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 'ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਸਬੂਤ' ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਅਲਾਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। 12ਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ NRLM ਲਈ 29,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2011 ਵਿੱਚ IDA/ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉੱਚ ਗਰੀਬੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਧੂ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ,2014-15 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਕੀਮ ਦਾ ਪੁਨਰ ਗਠਨ ਕਰਕੇ NRLP ਕੌਮੀ ਰੂਰਲ ਲਿਵਲੀਹੁਡ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ NRLM ਦੀ ਉਪ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ ਹੈ।
2013-14 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਵੱਜੋਂ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 373 ਲੱਖ ਐਲੋਕੇਟ ਕੀਤੇ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ 97 ਲੱਖ SC 70 ਲੱਖ ST ਤੇ 168 ਲੱਖ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਸਨ।ਪਰ ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਅੱਤ ਗਰੀਬੀ ਵਾਲੇ 13 ਰਾਜਾਂ ਤੇ 5 ਸਾਲ NRLP ਸਕੀਮ ਦੇ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਦ ਜਦਕਿ NRLM ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਕੀਮ ਲਈ ਐਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਆਜੀਵਿਕਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ( NRLP )
ਇਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਆਜੀਵਿਕਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (NRLP) ਲਈ 1 ਬਿਲੀਅਨ US ਡਾਲਰ (ਲਗਭਗ 4500 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਦੀ ਰਕਮ ਦਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਰਕਮ $500 ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਰਕਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 13 ਉੱਚ ਗਰੀਬੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ 92% ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਆਜੀਵਿਕਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ (NRLP) ਨੂੰ 'ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਬੂਤ' ਬਣਾਉਣ, ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ NRLM ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ NRLM ਦੇ ਇੱਕ ਉਪ-ਸੈੱਟ ਵਜੋਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। NRLP ਨੂੰ 13 ਉੱਚ ਗਰੀਬੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪੇਂਡੂ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। NRLP ਦੁਆਰਾ 13 ਰਾਜਾਂ (ਅਸਾਮ, ਬਿਹਾਰ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਝਾਰਖੰਡ, ਗੁਜਰਾਤ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੜੀਸਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) ਦੇ 107 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ 422 ਬਲਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਆਜੀਵਿਕਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅੰਤਰ-ਗਰੀਬੀ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਅਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਨਤੀਜੇ
2017 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੇ 8 ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 530 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ 3579 ਬਲਾਕ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੀ ਬੀ ਓ ਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਗਭਗ 32.5 ਲੱਖ ਸ੍ਵੈ ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ ( SHGs), 1.81 ਲੱਖ ਪੇਂਡੂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ( VOs), 15.6 ਹਜ਼ਾਰ ਕਲੱਸਟਰ ਲੈਵਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨਾਂ ( CLFs) ਤੇ 11.2 ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ( POs) ਸਥਾਪਿਤ ਸਨ।ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹਨ:
• ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ ; ਅਜੇ ਜਾਣ ਲਈ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਹੋਰ ਹੈ।
• ਸਮਰੱਥਾ, ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ, ਕਾਨੂੰਨੀਤਾ, ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਵਰਗੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ।
• ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਭਿੰਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਡੂੰਘਾਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ; ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਹੁਤ ਛਿੱਟ-ਪੁੱਟ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਹਨ।
• LH ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲਿੰਕੇਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਰਥਨ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ;
ਆਲੋਚਨਾ
NRLM ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoRD) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਕਮੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰੋ. ਮੈਲਕਮ ਹਾਰਪਰ SHG ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕਰਦਾ ਹੈ:'
1) ਸਮੂਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵਿਅਸਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
2) ਸਮੂਹ, ਵਿਅਕਤੀਵਾਦੀ (ਕਈ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਦਮੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਪਾਗਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ,ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
3) ਮਰਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਜੋਖਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲਈ ਜੋ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। -ਰੁਜ਼ਗਾਰ।'
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਇੰਦਰਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪਾਠਮ) ਅਤੇ ਕੇਰਲਾ (ਕੁਡੰਬਸ਼੍ਰੀ) ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ SHG ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਏ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧ ਅਫਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਸ ਸੰਗਠਨ/ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੰਮਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ (ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ) ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਡੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।
ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ 97 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਇਸ ਵੇਲੇ 125 ਅਧਿਆਪਕ, 1655 ਵਿਦਿਆਰਥੀ (ਵੱਖ ਵੱਖ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ 1,141 ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ 275 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ (ਆਰ ਐਂਡ ਡੀ) ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 11 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ 12 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦਾ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ (ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਮੰਡੀ ਦੇ ਕਮਾਂਦ ਅਤੇ ਸਾਲਗੀ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਉਲ ਨਦੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਤਿਮੋਥਿ ਏ. ਗੋਂਗੋਂਸਾਲਵੇਸ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (15/1/2010 - 30/6/2020) ਹਨ ਅਤੇ ਆਰ. ਸੀ. ਸਾਹਨੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੋ. ਅਜੀਤ ਕੁਮਾਰ ਚਤੁਰਵੇਦੀ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਰੁੜਕੀ, ਨੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ 1 ਜੁਲਾਈ, 2020 ਤੋਂ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2011 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਠ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ.) ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਐਕਟ 24 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿਚ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਦੇ  ਸਲਾਹਕਾਰ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਰੁੜਕੀ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 24 ਫਰਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 20 ਜੂਨ 2009 ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਲਾਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਈਆਈਟੀ ਰੁੜਕੀ ਵਿੱਚ 27 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 16 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਸਥਿੱਤ ਸਰਕਾਰੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਨੂੰ ਟਰਾਂਜਿਟ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ। 25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ ਬੀ. ਟੈਕ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਦੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕੈਂਪਸ
alt=ਗਰਿਫਨ ਚੋਟੀ  ਤੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੀ ਝਲਕ।|thumb|ਗਰਿਫਨ  ਚੋਟੀ  ਤੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਦੀ ਝਲਕ। 2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 460 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (290 ਮੀਲ) ਦੂਰ,ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 510 ਏਕੜ (210 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਮੰਡੀ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਪਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੈਂਪਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਕੈਂਪਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਂਪਸ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਂਪਸ। ਕਾਲਜ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਫੈਕਲਟੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਖੇਡਾਂ, ਸਹਿ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਲਈ ਉੱਚ ਮਹਤੱਵ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਨਡੋਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਕੋਰਟਸ, ਸਵੀਮਿੰਗ ਪੂਲ, ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਹਾਲ, ਫੁਟਬਾਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਕ ਮੰਡਪ, ਕਿਓਸਕ ਵਾਲਾ ਹਾਕੀ ਦਾ ਮੈਦਾਨ, ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਟੈਨਿਸ, ਵਾਲੀਬਾਲ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕੋਰਟ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ ਸੈਂਟਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ 3 ਮੈਡੀਕਲ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇਕ ਈ.ਐਨ.ਟੀ ਮਾਹਰ, ਅਤੇ ਇਕ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰੋਸੀਜਰ ਰੂਮ, ਇਕ  ਛੋਟਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦੱਖਣੀ ਕੈਂਪਸ
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ ਮੰਡੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਸਾਰੀਆਂ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਉੱਤਰੀ ਕੈਂਪਸ
ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉੱਤਰੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਤਰੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ (2019-2020), ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਬੀ. ਟੈਕ.) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ:
ਸਕੂਲ
ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਕਲਟੀ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਅਤੇ ਕਈ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਕੂਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਆਬ-ਏ ਬਕ਼ਾ
right|thumb|407x407px|ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਫੁਹਾਰਾ, 1546 ਦੀ ਲੁਕਸ ਕ੍ਰੈਨਾਚ ਏਲਡਰ ਦੀ ਬਣਾਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ਆਬ-ਏ ਬਕ਼ਾ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਫ਼ੁਹਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀਣ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਝਰਨੇ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਹੇਰੋਡੋਟਸ (5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ.), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰੋਮਾਂਸ (ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈ.) ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸਟਰ ਜੌਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ (11 ਵੀਂ / 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਦੀ ਈ). ਖੋਜ ਦੇ ਯੁੱਗ (16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ) ਦੌਰਾਨ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਮਿਨੀ ਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੁੜ ਬਹਾਲੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਦੂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਜਾਂ ਜੁਆਨੀ ਦੇ ਫੁਹਾਰੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਕੋਈ ਨਦੀ, ਕੋਈ ਝਰਨਾ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੀਣ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜਵਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਆਰੀਆਭੱਟ
ਆਰੀਆਭੱਟ (आर्यभट ; IAST: ) ਜਾਂ ਆਰੀਆਭੱਟ I ਭਾਰਤੀ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਜ ਹਨ (੪੯੯ ਈ ., ੨੩ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ): ਆਰੀਆਭਟੀ ਅਤੇ ਆਰੀਆ - ਸਿੱਧਾਂਤ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਰੀਆਭੱਟ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਲ ਦਾ ਆਰੀਆਭਟੀ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਜਿਕਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਥਾਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸ਼ਮਾਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਸ਼ਮਾਕਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਮਧ ਭਾਰਤ ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਰੰਭਕ ਬੋਧੀ ਗਰੰਥ ਅਸ਼ਮਾਕਾ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀਪਥ ਜਾਂ ਦੱਖਨ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਗਰੰਥ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸ਼ਮਾਕਾ ਦੇ ਲੋਕ ਅਲੇਕਜੇਂਡਰ ਨਾਲ ਲੜੇ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਅਸ਼ਮਾਕਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੀ ਤਰਫ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰੀਆਭੱਟ ਚਾੰਮ੍ਰਿਵੱਤਮ, ਕੇਰਲ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਮਕਾ ਇੱਕ ਜੈਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸੀ ਜੋ ਦੀ ਸ਼ਰਾਵਾਂਬੇਲਗੋਲਾ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਤਰਫ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਅਸਮਕਾ ਪਿਆ। ਚਾੰਮ੍ਰਿਵੱਤਮ ਇਸ ਜੈਨ ਬਸਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਭਾਰਤਾਪੁਝਾ ਨਦੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜੈਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਾ ਭਾਰਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਰੀਆਭੱਟ ਨੇ ਵੀ ਜੁਗਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਰਾਜਾ ਭਾਰਤਾ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ - ਦਾਸਗੀਤੀਕਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਕਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸੁਮਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਜੈਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਰੀਆਭੱਟ ਦਾ ਕੰਮ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੁਸੁਮਪੁਰਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕਾਰਜ
ਆਰੀਆਭੱਟ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਖੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾ, ਆਰੀਆਭਟੀ, ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਗਣਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਰੀਆਭਟੀ ਦੇ ਗਣਿਤੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਕਗਣਿਤ, ਅਲਜਬਰਾ, ਸਰਲ ਤਰਿਕੋਣਮਿਤੀ ਅਤੇ ਗੋਲੀਏ ਤਰਿਕੋਣਮਿਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਭਿੰਨਾਂ (ਕੰਟੀਨਿਊਡ ਫਰੇਕਸ਼ੰਸ), ਦੋ ਘਾਤੀ ਸਮੀਕਰਨ, ਘਾਤ ਲੜੀ ਦੇ ਯੋਗ (ਸਮਸ ਆਫ ਪਾਵਰ ਸੀਰੀਜ) ਅਤੇ ਜੀਵਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਲਿਕਾ (ਟੇਬਲ ਆਫ ਸਾਇੰਸ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਬਹਿਰੀ ਖ਼ਰਤੂਮ
ਬਹਿਰੀ ਖ਼ਰਤੂਮ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਖ਼ਰਤੂਮ (ਅਲ-ਖ਼ਰਤੂਮ ਬਾਹਰੀ) ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖ਼ਰਤੂਮ ਦੇ ਕੋਲ ਪਰ ਉਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਨੀਲ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਕੋਲ ਨੀਲੇ ਨੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਹਦੀ 1993 ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧ ਰਹੀ ਅਬਾਦੀ 900,000 ਸੀ, ਖ਼ਰਤੂਮ ਅਤੇ ਅਮ ਦਰਮਾਨ ਨਾਲ਼ ਪੁਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ "ਬਹਿਰੀ" (بحرى, ), ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਮਿਸਰੀ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਤੋਂ ਹੈ।
ਬਡਿਆਲ ਸੈਣੀਆਂ
ਬਡਿਆਲ ਸੈਣੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਆਰੀਆਭੱਟ
ਕਾਰਜ
ਆਰੀਆ - ਸਿੱਧਾਂਤ, ਖਗੋਲੀ ਗਣਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਆਰੀਆਭੱਟ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਰਾਹਮੀਹਰ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗਣਿਤਗਿਆਤਿਆਂ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਬਰਹਮਗੁਪਤ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ I. ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੁਰਾਣੇ ਸੂਰਜ ਸਿੱਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਰੀਆਭਟੀਏ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ - ਦਿਨ - ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਖਗੋਲੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੋਮੋਨ ( ਸ਼ੰਕੂ - ਯੰਤਰ ), ਇੱਕ ਪਰਛਾਈ ਯੰਤਰ ( ਛਾਇਆ - ਯੰਤਰ ), ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਣ ਮਿਣੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਅਰਧ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ( ਧਨੁਰ - ਯੰਤਰ / ਚੱਕਰ - ਯੰਤਰ ), ਇੱਕ ਬੇਲਨਾਕਾਰ ਛੜੀ ਯਸਤੀ - ਯੰਤਰ, ਇੱਕ ਛਤਰ - ਆਕੇ ਦਾ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਸਨੂੰ ਛਤਰ - ਯੰਤਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਘੜੀਆਂ - ਧਨੁਸ਼ਾਕਾਰ ਅਤੇ ਬੇਲਨਾਕਾਰ.
ਬਡਿਆਲ ਸੈਣੀਆਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਆਰੀਆਭੱਟ
ਕਾਰਜ
ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਗਰੰਥ ਜੋ ਅਰਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਲ ਨਤਫ ਜਾਂ ਅਲ ਨੰਫ ਹੈ, ਆਰੀਆਭੱਟ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਅਗਿਆਤ ਹੈ. ਸੰਭਵਤ: ੯ ਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਫਾਰਸੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤੀਹਾਸਕਾਰ ਅਬੂ ਰੇਹਾਨ ਅਲ - ਬਿਰੂਨੀ ਦੁਆਰਾ ਉੱਲੇਖਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.
ਆਰੀਆਭੱਟੀ
ਆਰੀਆਭੱਟ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਟੀਕਾ ਸਿਰਫ ਆਰੀਆਭਟੀ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਤ ਹਨ। ਆਰੀਆਭਟੀ ਨਾਮ ਬਾਅਦ ਦੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਰੀਆਭੱਟ ਨੇ ਆਪ ਇਸਨੂੰ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ; ਇਹ ਚਰਚਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲਾ ਭਾਸਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ਮਕਤੰਤਰ ਜਾਂ ਅਸ਼ਮਾਕਾ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਰੀਆ - ਸ਼ਤ - ਅੱਠ ( ਅਰਥਾਤ ਆਰੀਆਭਾੱਤ ਦੇ ੧੦੮ ) - ਜੋ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਛੰਦਾਂ ਕਿ ਗਿਣਤੀ ਹੈ - ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਖਿਪਤ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਮਤਲੱਬ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਗਰੰਥ ਵਿੱਚ ੧੦੮ ਛੰਦ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਿਚਯਾਤਮਕ ੧੩ ਇਲਾਵਾ ਹਨ, ਇਸ ਪੂਰੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਦਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ :
ਆਰੀਆਭਟ ਨੇ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੁੱਝ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹੀਆਂ। ਗਰੰਥ ਦੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਭਾਸਕਰ ਪਹਿਲਾ ( ਭਾਸ਼ਯ, ੬੦੦ ਅਤੇ ) ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਰੀਆਭਟੀ ਭਾਸ਼ਯ ( ੧੪੬੫ ) ਵਿੱਚ ਨੀਲਕੰਠ ਸੋਮਯਾਜੀ ਦੁਆਰਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ
ਸਾਊਥਾਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
ਸਾਊਥਾਲ ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਸਾਊਥਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਟਰੈਵਲਕਾਰਡ ਜ਼ੋਨ ੪ 'ਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਪੈਡਿੰਗਟਨ ਤੋਂ ਰੀਡਿੰਗ, ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਅਤੇ ਨਿਊਬਰੀ ਅਤੇ ਹੀਥਰੋ ਕਨੈਕਟ ਰਾਹੀਂ ਪੈਡਿੰਗਟਨ ਤੋਂ ਹੀਥਰੋ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੱਕ ਮੁਸਾਫ਼ਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਗਰੇਟ ਵੈਸਟਰਨ ਰੇਲਵੇ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨੀ
ਅਜੋੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰਤਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਗੁਣਾਤਮਕ ਅਤੇ ਗਿਣਾਤਮਕ ਪੱਖ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੋੋ ਰਹੀ ਹੈ।ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਵਿਧ ਭਾਂਤ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਦੀ ਰੂਚੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ।ਜੀਵਨੀ ਸੁੰਤਤਰ ਰੂਪਾਕਾਰ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿਦਿਆ ਹੈ।ਸਮੁੱਚੇ ਤੋੋਰ ਦੇ ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼੍ਰੇਸਟ ਜਾਂ ਅਨੁਕਰਣ ਯੋੋੋਗ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਵਰਣ ਇਤਨੇ ਕਲਾਂਤਮਕ ਸੁਹਜ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋੋਵੇ ਕਿ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋੋ ਜਾਏ।ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਿਰਜਿਤ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਨਾ ਹੈ।ਜੀਵਨੀ ਸਦੀਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤ਼ੇ ਰੋੋੋਚਿਕਤਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਵਿਧਾ ਹੈ ਕਿੳਂੁਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਨ ਯੋੋਗ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਉਹਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾ ਤੇ ਕੰਮਾ-ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਬੜੀ ਰੋੋਚਿਕਤਾ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋੋ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤੋੋਂ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਤੋੋ ਨਿੱਕੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋੋਇਆ ਵੀ ਨਾਇਕ ਦਾ ਗੋੋਰਵ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਵਰਣ ਤੋੋ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਵਿਚਰਿਆਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ,ਰਾਜਨੀਤਿਕ,ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈੈ =;ਵਸ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਬੂਲਿਆ =;ਵਸ ਆਦਿ ਪੱਖ ਵੀ ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਚਿੱਤਰਦਾ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਤਵ ਲੇਖਕ ਨਾਇਕ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੀ ਪੁਨਰ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿੰਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਦੀ ਵਿੱਲਖਣਾ,ਉੱਤਸਤਾ ਸੰਘਰਸ਼,ਅਨੁਭਵ,ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਇੰਜ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਇੱਕੋੋ ਸਮੇਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ। ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾਂ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਨਮਸਾਖੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।ਪ੍ਰੰਤੂ ਜੀਵਨੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਗਾਂਹ ਕਦੀ ਰੂਪ-ਉਪ-ਰੂਪ ਹਨ।ਜਿਵੇਂ:-
2.ਸੰਸਮਰਣ ਜਾਂ ਯਾਦਾਂ:- ਇੱਥੇ ਖੁਦ ਨਾਇਕ ਜਾ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3. ਰੇਖਾ -ਚਿੱਤਰ:- ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋੋਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਦਿ ਦਾ ਆਸ਼ਿੰਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਮੁਲਾਕਾਤ:- ਇੱਥੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਜਾਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿਰਕੱਢ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਪੱਖ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5. ਡਾਇਰੀ:- ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੋੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਰੀ ਬੱਧ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਬੀਹਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਤੋੋ ਹੋੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਰੂਪ ਅਗਾਂਹ ਬਹੁਤ ਵਿਕਸਿਤ ਵੀ ਹੋੋਇਆ।ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨੀ ਰੂਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇਨੀ ਪ੍ਰੱਫੁਲਤ ਹੋੋਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ 600 ਤੋੋ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਦੀਆਂ ਹਨ।ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਦੋੋ ਸ਼੍ਰੇਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ੳ): ਇਤਿਹਾਸਕ (ਅ) ਸਾਹਿਤਿਕ ਜੀਵਨੀਆਂ।
ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸਮਾਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਕਾਲ ਦੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪਿਛੋੋਕੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਹੋੋਤੀ ਕਰਤਾ "ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ੍ਰੀ: ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ " ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਹਿਤਿਕ ਜੀਵਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਰੂਪੀ ਗ੍ਰੰਥ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸਤਾਰ ਹਨ।ਕੁੱਝ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਗਈਆ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋੋ ਭਾਈ ਮੋੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਜੋੋ ਮਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ ਦੁਖੀ ਤੇ ਸ.ਸ ਅਮੋੋਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆ 'ਇਕ ਸੁਨਹਿੱਰੀ ਦਿਲ '(ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ) ਜੀਵਨੀ ਪ੍ਰੋ: ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਕਿਰਪਾਲ ਕਸੇਲ ਨੇ ਲਿਖਿਆਂ ਹਨ। 1850 ਤੋੋ 1900 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋੋਈ ਸੀ।ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ,ਜਾਂ ਹੋੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਜੀਵਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨਾਇਕ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾ ਖੇਤਰ:- ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆ ਪੀਰਾ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ,ਸੰਤਾ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮਸਾਖੀਆ,ਪਦਵੀਆਂ ਜਾਂ ਗੌੌਸ਼ਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਨਾਇਕ ਮੁੱਖ ਵੰਨਗੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ।ਇਹ ਸਿਖਿਅਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਨ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌੌਰਾਂਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨੇ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਦਾ ਬੇਸ਼ਮਾਰ ਸਾਹਿਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਦੂਜਾ ਖੇਤਰ:- ਰਾਜਸੀ ਆਗੂਆ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇ ਭਾਰਤ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵੀਰ ਸਪੂਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਗੱਦ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕੌੌਮ ਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਜ਼ਜਬਾ ਉਭਾਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਨਾਇਕ ਦੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੀਸਰਾ ਖੇਤਰ:- ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਉਸ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ,ਉਸਦੇ ਸੋੋਮੇ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋੋਂ ਪਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੀਵਨੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਬੋੋਧਿਕ ਅਤੇ ਕਲਾਂਮਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉੁਸ ਦੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਕਿਰਲੀ
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਰਲੀਆਂ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਿਵਸ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਿਵਸ (ਉਰਦੂ: یوم پاکستان ; ਯੌਮ-ਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਜਾਂ (ਪੂਰਵਤ:) ਗਣਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ਼ (ਯੌਮ-ਏ-ਜਮਹੂਰੀਆ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਸੰਨ 1940 ਵਿੱਚ, 22 ਤੋਂ 24 ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਚਲੇ, ਸੰਪੂਰਨ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਸਤਰ ਵਿੱਚ, ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ (ਜਿਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਾਰਦਾਦ - ਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਕਲਪਨਾ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ 23 ਮਾਰਚ 1956 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਅਪਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਰਿਆਸਤ - ਏ - ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ, ਅੱਧਰਾਜਕੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇਸਲਾਮੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ, ਇਸਲਾਮੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਿਨ (23 ਮਾਰਚ) ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਲਾਹੌਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸੰਨ 1940 ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲੀਗ ਦੇ 22 ਤੋਂ 24 ਮਾਰਚ 1940 ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਾਹੌਰ ਸਤਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਥਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਆਜਾਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਾਂਤਾ ਨੂੰ ਸਵਾਇੱਤਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਭੁਤਾ ਯੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸੰਕਲਪਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵੱਖ ਆਜਾਦ ਨਿੱਜੀ ਮੁਲਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਮ ਨੂੰ ਚੌਧਰੀ ਚੌਧਰੀ ਰਹਮਤ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਸੰਨ 1933 ਤੱਕ ਮਜਲੂਮ ਹੱਕ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇਤਾ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਸਨ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਫੈਲਾਈਆਂ ਗਲਤਫਹਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਦਵੇਸ਼ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਸ ਪਰਿਸਥਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤਿਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਬੜਾਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬੈਨੀ ਦਿਆਲ
ਬੈਨੀ ਦਿਆਲ (ਜਨਮ 13 ਮਈ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ। ਉਹ ਐਸਐਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਚੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਬੈਂਡ ਐਸ5 ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬਾਏ ਦਿ ਪੀਪਲ' ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਜਦੋਂ ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬੈਨੀ ਦਾ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਿਆ। ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਗਾਣੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸਥਾਈ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦਿ ਵੋਇਸ (ਇੰਡੀਆ) ਸ਼ੋਅ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਦਾ ਜੱਜ ਵੀ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਦਿਆਲ ਦੇ ਮਾਪੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਕੋੱਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਬੂ ਧਾਬੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਬੂ ਧਬੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ. ਕਾਮ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਇਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਫਿਲਮ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ
ਗੌਟਲੋਬ ਫਰੀਗ
ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਲੁਡਵਿਗ ਗੌਟਲੋਬ ਫ੍ਰੀਗ (, 8 ਨਵੰਬਰ 1848, ਵਿਮਸਾਰ — 26 ਜੁਲਾਈ 1925, ਬਾਡ ਕਲੀਨਿਨ) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਹਿਸਾਬਦਾਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ। ਫ੍ਰੀਗ ਦੀਆਂ ਲਾਜ਼ੀਕਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸਮਕਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਰਸਤੂਵਾਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਬਰੇਕ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਤਰਕ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤਾ ਅਰਥਾਤ, ਗਣਿਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿੱਧਾਂਤ ਹੈ ਕਿ "ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਤਰਕ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ  ਹੈ"।
ਜੀਵਨੀ
ਜਨਮ ਉੱਤਰੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਤੱਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਸਮਾਰ ਵਿੱਚ 8 ਨਵੰਬਰ 1848 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਲੁਡਵਿਗ ਗੌਟਲੋਬ ਫ੍ਰੀਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫ੍ਰੀਗ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਫ੍ਰੀਗ ਨੇ 1869 ਵਿੱਚ ਜੇਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।  ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗੌਟਿੰਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰਮਨ ਲੋਟਸ ਕੋਲੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। 1873 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਰਨਸਟ ਸਕਰਿੰਗ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਗਣਿਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਥੀਸਿਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਥੀਸਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ: Über eine geometrische Darstellung der imaginären Gebilde in der Ebene (ਇੱਕ ਪਲੇਨ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀਕਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਬਾਰੇ)।
1874 ਵਿੱਚ, ਅਰਨਸਟ ਅੱਬੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਾਲ, ਫ੍ਰੀਗ ਨੇ ਜੇਨਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਕੀ ਦਾ ਬੌਧਿਕ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਬਿਨਾਂ ਤਨਖਾਹ ਦੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਫਰੀਗ ਉੱਤੇ ਜੇਨਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਬੋਝ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜੋ 1879 ਵਿੱਚ Begriffsschrift, eine der arithmetischen nachgebildete Formelsprache des reinen Denkens ("ਸੰਕਲਪ-ਸਕ੍ਰਿਪਟ: ਅੰਕ ਗਣਿਤਕ ਦੇ ਮਾਡਲ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਭਾਸ਼ਾ") ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ।
ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ
ਫਰੀਗ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਤਰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਕੰਮ ਨੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮੋੜ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ
ਫਰੀਗ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅੰਤਰਲੀਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਹੀ ਕਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਲੈਕਬੋਰਡ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਤਲਖ ਵਿਅੰਗ ਤੀਰ ਛੱਡਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ
ਬਾਰਾਟਾਂਗ ਟਾਪੂ
ਬਾਰਾਟਾਂਗ (en: Baratang), jan ਬਾਰਾਟਾਂਗ ਟਾਪੂ (coordinates: 12.11667°N, 92.78333°W) ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚਲੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਤਕਰੀਬਨ 297.6 km2 ਹੈ |. ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਦਖਣ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅੰਡੇਮਾਨ ਪੈਂਦਾ ਹੈ |ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ, ਜੋ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ |ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਤੋਂ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ 47 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਰਵਾ ਰਾਖਵਾਂ ਜੰਗਲ ਤੱਕ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ | ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਪੋਸਟ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਪੈਂਦੇ ਜਾਰਵਾ ਰਾਖਵਾਂ ਜੰਗਲ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੈਕਿੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰੀਬ 53 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਰਵਾ ਜਾਰਵਾ ਰਾਖਵਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਸਟਰੇਟ ਨਾਮ ਦਾ ਪੜਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜੇ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਮੀਟਰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੌ ਅਤੇ ਬਾਰਾਟਾਂਗ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਚਿੱਕੜ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ
ਬਾਰਾਟਾਂਗ ਦੀ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਚਿੱਕੜ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ (en:Mud Valcano) ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 2004 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ |ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸਕ੍ਰਿਆ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ | ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜਲਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਗੁਫਾਵਾਂ
ਇਸ ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਚੂਨਾ ਪਥਰ ਦੇ ਮਾਦੇ ਤੋਂ ਅਧ੍ਭੁਤ ਗ੍ਫਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ |
ਨਿਸ਼ਠਾ ਜੈਨ
ਨਿਸ਼ਠਾ ਜੈਨ (ਜਨਮ 21 ਜੂਨ 1965) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲਾਬੀ ਗੈਂਗ (2012), ਲਕਸ਼ਮੀ ਐਂਡ ਮੀ (2007) ਅਤੇ ਸਿਟੀ ਆਫ ਫੋਟੋਜ਼  (2004) ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਿੰਗ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਵਰਗ ਦੇ ਜੀਵਿਤ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਤੰਤਰ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਬਿਰਤਾਂਤ (ਸਬੂਤ /ਪ੍ਰੂਫ਼ [2019] ) ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ( ਸਬਮਰਜ਼ਡ  [2016 ] ) ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਏ.ਜੇ.ਕੇ. ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਵੀਡੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਨਿਊਜ਼ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਆਈ ਵਿਟਨੈਸ ਲਈ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਜੈਨ ਨੇ ਆਈ.ਡੀ.ਐਫ.ਏ., ਜ਼ੈਡ.ਐਫ.ਐਫ., ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਰਤੇ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ, ਐਨ.ਵਾਈ.ਯੂ., ਵੈਲੇਸਲੀ ਕਾਲਜ, ਯੂ.ਸੀ.ਐਸ.ਬੀ, ਨਾਰਥਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂ.ਟੀ. ਆਸਟਿਨ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਾਈਡਲਬਰਗ, ਡੈਨਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਸਕੂਲ, ਐਫ.ਟੀ.ਆਈ.ਆਈ. ਪੁਣੇ, ਭਾਰਤ, ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੀਵੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਕਲਾਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਉਸਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਵੀ ਨੈਟਵਰਕਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਚਿਕਨ ਐਂਡ ਏੱਗ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਹੈ(2020); ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਐਂਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ; ਫ਼ਿਲਮ ਸੁਤੰਤਰ ਗਲੋਬਲ ਮੀਡੀਆ ਮੇਕਰ ਫੈਲੋ (2019-20); ਅਤੇ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ-ਨਹਿਰੂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਉੱਤਮਤਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (2019) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965
ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦਿਉਬੰਦ
ਦਾਰੁਲ ਉਲੂਮ ਦਿਉਬੰਦ (दारुल उलूम देवबन्द, دارالعلوم دیوبند) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਥੋਂ ਦਿਉਬੰਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿਲਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਉਬੰਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦੇਵਬੰਦ ਮਦਰਸਾ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਯੂ ਪੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਨਾਨੋਤਵਾ ਦੇ ਹਜ਼ਰਤ ਮੌਲਾਨਾ ਕਾਸਿਮ ਨਾਨੋਤਵੀ ਨੇ 30 ਮਈ 1866 ਨੂੰ ਦੇਵਬੰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮਸਜਦ (ਮਸਜਦ ਛੱਤਾ) ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਮੌਲਾਨਾ ਰਸ਼ੀਦ ਅਹਿਮਦ ਗੰਗੋਹੀ ਅਤੇ ਹਾਜੀ ਸਯਦ ਆਬਿਦ ਹੁਸੈਨੀ ਸਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਲਵੀ ਜ਼ੁਲਫਕਾਰ ਅਲੀ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀ ਫਜਲ ਅਲ ਰਹਮਾਨ ਦਾ ਅਮਲੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਚੁਲਾਈ (ਅਮਰੈਂਥਸ ਵਿਰੀਡਿਸ)
ਚੁਲਾਈ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: ਅਮਰੈਂਥਸ ਵਿਰੀਡਿਸ) ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਮਰੈਂਥਾਸੀਏ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਖਾਸਕਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੂਟਾ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਨਦੀਨ ਹੈ। ਸਿੱਧਾ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨਦੀਨ ਕਾਫੀ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚੌੜੇ ਅਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀਨ ਫੁੱਲ ਬੀਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੁਲਾਈ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਬਿਨਾਂ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ।
ਵਰਣਨ
ਅਮਰੈਂਥਸ ਵਿਰੀਡਿਸ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ, ਹਲਕਾ ਹਰਾ ਤਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 60-80 ਸੈ.ਮੀ. ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਥੱਲੇ ਤੋਂ ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਅੰਡਾਕਾਰ, 3-6 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ, 2-4 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੌਦੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਟਰਮੀਨਲ ਪੈਨਿਕਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ 3 ਪੁੰਗਰ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਹਰੇ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੋਸ਼ਣ
ਹਰੇ ਅਮਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੇ ਭਾਰ ਦੁਆਰਾ 38% ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਸਿਨ, ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਦੀਨ
ਵਿਲਨੁਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
ਵਿਲਨਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਧਿਅਕ ਅਧਾਰਿਆ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦੇ ਵਿਲਨਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਜੀਸ਼ੋਇਟ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਲਨਸ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।  ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ੧੫੭੦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲਿਆ 1579 ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਹਿਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੈ ਕਿ ਹਜੇ ਤੱਕ ਵੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਮਾਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅੱਜ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ੫੪ ਲੱਖ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਰੱਖੇ ਜਾਦੇ ਹੈਂ। ੧੭੫੩ ਵਿੱਚ ਲਿਥੂਆਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੈਧਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ । ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਲਨਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਬਰ  ਪਹੁਚਦੇ ਹਨ- ਉਹ ਸਿਰਫ ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ, ਸਪੇਨ, ਚੀਨ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ।
ਸਥਾਪਨਾ
ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਜੀਸ਼ੋਇਟ ਦੁਆਰਾ 1570 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਜਯ
right|thumb|227x227px|४०० ਸਾਲ ਦੀ ਜਅੰਤਿ ਦੀ ਪਟੀਆਂ
ਵਿਵਸਥਾ
ਜੇਕਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਬਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨਾ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਉਹ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੇਆਰ ਸਕਦੇ ਐਚਐਨ।
ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹਰੇਕ ਮੈਬਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਦਰ ਮਕਾਨ ਦਾ ਰੀਡਿਗ ਰੂਮ
thumb|200x200px|ਚਾਦੀ ਰੰਗ ਦਾ ਰੀਡਿਗ ਰੂਮ right|thumb|200x200px|ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰੀਡਿਗ ਰੂਮ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਕਾਦਮਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਕੋਲਨ ਕੈਂਸਰ
ਕੋਲੋਰੇਕਟਲ ਕੈਂਸਰ (ਸੀ.ਆਰ.ਸੀ.), ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਅਲ ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਲਨ ਕੈਂਸਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਨ ਜਾਂ ਗੁਦਾ (ਵੱਡੀ ਆਂਦਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ) ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਂਸਰ, ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਕਾਸ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਫੈਲਣ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੂਲ ਵਿੱਚ ਖੂਨ, ਬੋਅਲ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਭਾਰ ਘਟਣਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਥਕਾਵਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੋਲੋਰੇਕਟਲ ਕੈਂਸਰ ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਕੁਝ ਖਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਖੁਰਾਕ, ਮੋਟਾਪੇ, ਸਿਗਰਟ ਪੀਣੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਕਮੀ।
ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਕਾਰਕ ਜਿਹੜੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਮੀਟ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਮੀਟ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋਖਮ ਦਾ ਕਾਰਕ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੋਅਲ ਰੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੋਹਨ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਅਤੇ ਅਲਸਰਟੇਬਲ ਕੋਲਾਈਟਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਿਰਾਸਤ ਵਾਲੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜੋ ਕੋਲੋਰੇਕਟਲ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰਿਵਾਰਕ ਐਡਮੋਸੈਟਸ ਪੌਲੀਪੋਸਿਜ਼ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਵਾਦੀ ਗੈਰ-ਪੌਲੋਪੋਸਿਸ ਕੋਲੋਨ ਕੈਂਸਰ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ 5% ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਮੇਲ ਟਿਊਮਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪੌਲੀਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਕੈਂਸਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।