cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਪਲਾਸੀ ਦਾ ਲੜਾਈ (ਬੰਗਾਲੀ: পলাশীর যুদ্ধ, ਪੋਲਾਸ਼ੀਰ ਜੂਧੋ) 23 ਜੂਨ 1757 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਤੋਂ ਲਗਪਗ 150 ਕਿਮੀਃ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ 22 ਮੀਲ ਦੂਰ ਨਾਦੀਆ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਲਾਸੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਹਮੈਤੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਸੱਤ ਸਾਲ (1756–63) ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ l  ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ 23 ਜੂਨ 1757 ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ  ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਜਿੱਤ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ l  ਅਗਲੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ -ਮਹਾਂਦੀਪ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ l ਇਹ ਲੜਾਈ ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਲਾਸ਼ੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਸਕਰਣ: ਪਲਾਸੀ), ਜੋ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (93 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ (ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਦੀਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਵਿਖੇ ਹੋਈ l   ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਨਵਾਬ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ, ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸੁਤੰਤਰ ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਸਨ l  ਉਹ, ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ (ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ) ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ  l  ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ l  ਰਾਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਨਵਾਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਕਲਾਈਵ ਨੇ 1757 ਵਿੱਚ ਪਲਾਸੀ ਵਿਖੇ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।  ਇਹ  ਲੜਾਈ ਨਵਾਬ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਲਕੱਤੇ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਰਨਲ ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਅਤੇ ਐਡਮਿਰਲ ਚਾਰਲਸ ਵਾਟਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਫੌਜ ਭੇਜੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਫਿਰ ਚੰਦਰਨਗਰ ਦੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ l  ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਰਮਿਆਨ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕਲਿਆ l ਇਹ ਲੜਾਈ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ (1756–1763) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਅਕਸ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ (ਲਾ ਕੰਪੈਨੀ ਡੇਸ ਇੰਡੀਜ਼ ਓਰੀਐਂਟੇਲਸ) ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟੁਕੜੀ ਭੇਜੀ l ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਕੋਲ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ  ਬਿਹਤਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਲਾਸੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ l  ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੇ ਰੁਤਬਾ ਘਟਾਏ ਹੋਏ ਫ਼ੌਜ ਮੁਖੀ ਮੀਰ ਜਾਫਰ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਯਾਰ ਲੂਤੁਫ਼ ਖ਼ਾਨ, ਜਗਤ ਸੇਠਾਂ (ਮਹਤਾਬ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸਵਰੂਪ ਚੰਦ), ਉਮੀਚੰਦ ਅਤੇ ਰਾਏ ਦੁਰਲਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ,ਮੀਰ ਜਾਫਰ, ਰਾਏ ਦੁਰਲਭ ਅਤੇ ਯਾਰ ਲੂਤੁਫ ਖਾਨ ਨੇ  ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ l ਲਗਭਗ 50,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ, 40 ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ 10 ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦੇ 3,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਲੜਾਈ ਲਗਭਗ 11 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ -ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ l ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ ਨਵਾਬ, ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਿਛਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਿਆਇਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ l ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਆਮਦਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੱਚ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ।
ਪਿਛੋਕੜ
1501 ਤੋਂ 1739 ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ -ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ l
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਬਸਤੀਆਂ 1501 ਤੋਂ 1739 ਤੱਕ l
ਐਂਗਲੋ-ਮੁਗਲ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਫੋਰਟ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ, ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਕੈਸਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਕੜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੀ l
ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਹੇਠਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਨ l  ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖੋ -ਵੱਖਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਵਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਾੜਵੀਆਂ  ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਬਦਲੇ ਨਵਾਬ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ l 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਡੱਚ ਜਾਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ l  ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ  ਨੇ ਲੂਈਸ XIV ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਨ - ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਨਗਰ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਕ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ, ਦੋਨਾਂ ਦਾ  ਸ਼ਾਸਨ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ  ਦੁਆਰਾ  ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ l ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੂੰ ਪਛਾੜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ l
ਕਰਨਾਟਕ ਯੁੱਧ
ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦਾ ਯੁੱਧ (1740–1748) ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਤਾ  ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੌਜੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਖਲ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ l  ਸਤੰਬਰ 1746 ਵਿੱਚ, ਮਾਹਾ ਡੇ ਲਾ ਬੌਰਡੋਨਾਈਸ ਇੱਕ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਦਸਤੇ ਨਾਲ ਮਦਰਾਸ ਉਤਰਿਆ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ l ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਬੰਬਾਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ l ਬੌਰਡੋਨਾਈਸ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਰਪਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ  ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਕਦ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਾਪਿਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ l ਫਿਰ ਵੀ, ਇਸ ਰਿਆਇਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੰਪੇਨੀ ਡੇਸ ਇੰਡੀਜ਼ ਓਰੀਐਂਟੇਲਸ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਜੋਸਫ ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਡੁਪਲਿਕਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬੌਰਡੋਨਾਈਸ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ  ਤਾਂ ਡੁਪਲਿਕਸ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ l  ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਨਵਾਬ ਅਨਵਰੂਦੀਨ ਖਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਫ਼ੌਜਾਂ ਮਦਰਾਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ, ਪਰ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ l ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ, ਮੇਜਰ ਲਾਰੈਂਸ ਅਤੇ ਐਡਮਿਰਲ ਬੋਸਕਾਵੇਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਇਕੱਤੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਇਸ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1748 ਦੀ ਆਈਕਸ-ਲਾ-ਚੈਪਲ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੇ  ਡੂਪਲਿਕਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੂਯਿਸਬਰਗ ਅਤੇ ਕੇਪ ਬ੍ਰੇਟਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਐਕਸ-ਲਾ-ਚੈਪਲ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੇ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਿੱਧੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਉਹ ਅਸਿੱਧੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ l ਡੁਪਲੈਕਸ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਝਗੜਾ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਦੱਕਨ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਅਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਸੀ l ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ  ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ  ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਦੋ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ l  ਦੋਵਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਡੁਪਲੈਕਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੋ ਕਤਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੋਵਾਂ ਤਖਤਾਂ  ਨੂੰ ਹੜੱਪ ਲਿਆ l  1751 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਨਵਾਬ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ  ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੰਦਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਾਲਜਾਹ ਦੇ ਆਖਰੀ ਗੜ੍ਹ ਤ੍ਰਿਚਿਨੋਪੋਲੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਲਜਾਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚਾਰਲਸ, ਮਾਰਕੁਇਸ ਡੀ ਬੁਸੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ l
ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਿਆਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੱਜ ਗਈ, 1 ਸਤੰਬਰ 1751 ਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਰੌਬਰਟ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ 280 ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ 300 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਰਕੋਟ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ l ਇਹ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਚੰਦਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਫ਼ੌਜਾਂ  ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ l  ਚੰਦਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧੀਨ 4,000 ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ 150 ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਭੇਜੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਹਫਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ  ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ l ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਮਰਾਠਾ ਸਰਦਾਰ ਮੋਰਾਰੀ ਰਾਓ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸਨੇ ਵਾਲਜਾਹ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਰਥਕ ਮਦਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਸੂਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦੇ ਕਿ ਮਰਾਠਾ ਸਰਦਾਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ l 24 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਅੰਤਿਮ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਬਖਤਰਬੰਦ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਗਦੜ ਮੱਚ ਗਈ ਤਾਂ  ਉਸਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਨ ਲਾਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰੀ ਆਪਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਵਾਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ l ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਚੁੱਕ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰ ਛੱਡ ਕੇ  ਭੱਜ ਗਈਆਂ l ਅਰਕੋਟ, ਕੋਂਜੀਵਰਮ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਚਿਨੋਪੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਾਜਪਾਲ ਗੋਡੇਹੇਉ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਲਜਾਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਤਖਤ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ  ਬਣ ਗਿਆ l
ਅਲਵਰਦੀ ਖਾਨ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਤਖਤ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਲੀਵਰਦੀ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਸਖਤ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ l ਮਰਾਠਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਖਾਈ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ l ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ l ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ l ਅਲਵਰਦੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤੀ l  ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮੱਤਭੇਦ ਸਨ; ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ  ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਸੀ   ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਰੁਖਸੀਅਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਫਾਰਮਾਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ l ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਦੇਸੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਸਟਮ-ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਪਾਸ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਮਾਨ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾਈ-ਇਹ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜੋ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਸਨ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 1756 ਵਿੱਚ, ਅਲਵਰਦੀ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤੇਈ ਸਾਲ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾਹ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਭਾਲੀ l ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਮਝ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ l  ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਾਏ ਗਏ ਵੱਡੇ ਮੁਨਾਫਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀ l ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ  ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ l  ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਨਵਾਬ ਨੇ ਕੋਸੀਮਾਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਲਈ 3,000 ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ  ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ l  ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 180 ਸਿਪਾਹੀ, 50 ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਲੰਟੀਅਰ, 60 ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ, 150 ਅਰਮੀਨੀਅਨ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ, 35 ਯੂਰਪੀਅਨ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ 40 ਵਲੰਟੀਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 50,000 ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟੇ ਸਨ l  ਸਿਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ 16 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 20 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਫੜੇ ਗਏ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖ -ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਤਹਿਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਇਸ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵਾਲੇ  ਤਹਿਖਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ 18×14 ਫੁੱਟ (5.5 ਮੀਟਰ × 4.3 ਮੀਟਰ) ਦੇ ਸਾਈਜ਼ ਦਾ ਸੀ, 146 ਕੈਦੀ ਸਨ - ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ  ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ ਛੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ l  21 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 146 ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 23 ਬਾਹਰ ਆਏ, ਬਾਕੀ ਦਮ ਘੁੱਟਣ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਏ l  ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਮੰਦਭਾਗੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ l  ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਨਵਾਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਕਲਕੱਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਬੰਗਾਲ ਮੁਹਿੰਮ
9 ਜਨਵਰੀ 1757 ਨੂੰ, ਕਪਤਾਨ ਕੂਟ ਅਤੇ ਮੇਜਰ ਕਿਲਪੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 650 ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ 23 ਮੀਲ (37 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁਗਲੀ ਕਸਬੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ l  ਇਸ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ, 3 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ  ਮੁੱਖ ਦਸਤੇ  ਦੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋਏ ਨਵਾਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਖਾਈ ਤੋਂ ਪਾਰ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਓਮੀਚੁੰਡ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ l  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟੁਕੜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਉਪਨਗਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ  ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਲੇਬੀਉਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉੱਥੇ ਰੱਖੇ ਇੱਕ ਦਸਤੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ, ਪੰਜਾਹ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ।
ਕਲਾਈਵ ਨੇ 4 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨਵਾਬ ਦੇ ਡੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, 600 ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਰਸ, 650 ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬਟਾਲੀਅਨ, 100 ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਜਵਾਨ, 800 ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ 6 ਲਾਂਗਰੀ  ਨਵਾਬ ਦੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਵੇਰੇ 6:00 ਵਜੇ, ਸੰਘਣੀ ਧੁੰਦ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ, ਹਰਾਵਲ ਦਸਤਾ ਨਵਾਬ ਦੁਆਰਾ ਤਾਇਨਾਤ ਅਗਲੇ ਦਸਤੇ ਉੱਤੇ ਆ ਚੜਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਟਾਂ ਨਾਲ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੱਜ ਗਿਆ l  ਓਮੀਚੁੰਡ ਦੇ ਬਾਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ਤਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸੈਨਾ  ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ l ਜਦੋਂ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸੈਨਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ  30 ਗਜ਼ (27 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੇ   ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਕੀ  ਖਿੰਡ ਗਏ l ਧੁੰਦ ਨੇ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਖੜੀ ਕੀਤੀ l  ਇਸ ਲਈ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅੰਨੇਵਾਹ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਫ਼ੌਜ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਈ l ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਾਈਵ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਾਗ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਤੰਗ ਉਭਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਸਤਾ ਵਰਤਣ ਦਾ ਸੀ lਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਤਕਰੀਬਨ 9:00 ਵਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਧੁੰਦ ਉੱਠਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਨਵਾਬ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੁਆਰਾ ਮਰਾਠਾ ਖਾਈ ਤੋਂ ਪਾਰ ਭਾਰੀ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗੋਲੇ  ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਈਆਂ l  ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ l  ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਮੀਲ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ, ਮਰਾਠਾ ਖਾਈ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ l  ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਲ 57 ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 137 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ l  ਨਵਾਬ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ 22 ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ, 600 ਆਮ ਆਦਮੀ, 4 ਹਾਥੀ, 500 ਘੋੜੇ, ਕੁਝ ਉੱਠ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਗਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਡਰਕੇ ਨਵਾਬ ਨੇ 5 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਅਲੀਨਗਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਨਵਾਬ ,ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ, ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ l ਨਵਾਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਲਈ।
ਡੀ ਬਸੀ ਦੀ ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਧਮਕੀ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਮੋੜਿਆ l ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ 20 ਮੀਲ (32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਦਰਨਗਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ l ਕਲਾਈਵ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਸਨੇ ਚੰਦਰਨਗਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਨਵਾਬ ਕਿਸ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਵੇਗਾ l  ਨਵਾਬ ਨੇ ਟਾਲ ਮਟੋਲ ਵਾਲੇ ਜਵਾਬ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਸਮਝਿਆ l ਕਲਾਈਵ ਨੇ 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਚੰਦਰਨਗਰ ਦੇ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ l   ਫਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤੇ l  ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ 600 ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ 300 ਸਿਪਾਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ l ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਗਲੀ ਤੋਂ ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ ਪਰ ਹੁਗਲੀ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ, ਨੰਦਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਚੰਦਰਨਗਰ ਲਈ ਨਵਾਬ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਐਡਮਿਰਲ ਵਾਟਸਨ ਦੇ ਸਕੁਐਡਰਨ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੋਪ ਨੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਦੋ ਬੈਟਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ l ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਦਸਤੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 9:00 ਵਜੇ, ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਝੰਡਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 15:00 ਵਜੇ ਤੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ l  ਚੰਦਰਨਗਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ l ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੁਗਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਆਲਮਗੀਰ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ।
ਸਾਜ਼ਿਸ਼
ਚੰਦਰਨਗਰ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ l ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਗ ਪਈ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਗਠਜੋੜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ l ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲੇ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਨਵਾਬ ਦੁਖੀ ਸੀ l  ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤੈਨਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ l ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ l  ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਕੋਸਿਮਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਖੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਜੀਨ ਲਾਅ ਅਤੇ ਡੀ ਬਸੀ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ l ਨਵਾਬ ਨੇ ਰਾਇ ਦੁਰਲਭ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੁਕੜੀ ਪਲਾਸੀ ਵਿਖੇ, ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਤੋਂ 30 ਮੀਲ (48 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੋਸੀਮਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਤੇ ਭੇਜੀ ।
ਨਵਾਬ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਮ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਈ l  ਅਲੀਵਰਦੀ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਿਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸੇਠ, ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵਪਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਫਿਕਰਮੰਦ ਸਨ l ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਰ ਲੂਤੁਫ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਗਾਇਆ ਸੀ l ਸਿਰਾ ਜ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਿਲੀਅਮ ਵਾਟਸ ਨੇ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਨਵਾਬ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟਣ ਦੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ l  ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦੇ ਪੇ ਮਾਸਟਰ ਮੀਰ ਜਾਫਰ, ਰਾਏ ਦੁਰਲਭ, ਯਾਰ ਲੂਤੁਫ ਖਾਨ ਅਤੇ ਓਮੀਚੰਦ, ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੇ  ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1 ਮਈ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਕਲਕੱਤੇ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਵਜੋਂ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦੇਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸਨੂੰ ਨਵਾਬ ਦੇ ਤਖਤ ਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਹੋਈ l  ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਬਲਯੂ. ਡੈਲਰੀਮਪਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਗਤ ਸੇਠਾਂ ਨੇ ਕਲਾਈਵ ਅਤੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ  £4m (2019 ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ £420m), ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 110,000 ਰੁਪਏ (2019 ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਲਗਭਗ 1.43m £) ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ l  2 ਮਈ ਨੂੰ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਫ਼ੌਜ ਕਲਕੱਤੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧੀ ਚੰਦਰਨਗਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ।
ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਅਤੇ ਸੇਠ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਓਮੀਚੰਦ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਉਸਦਾ ਹਿੱਸਾ 3m ਰੁਪਏ (2019 ਵਿੱਚ £ 3m ਤੋਂ ਵੱਧ ) ਤੱਕ ਨਾ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਭੇਤ ਖੋਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਪਯੋਗੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ l  ਉਸਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੋ ਸੰਧੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ - ਇੱਕ ਚਿੱਟੇ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਅਸਲ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਮੀਚੰਦ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਉਸਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਲਾਲ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਮੀਚੰਦ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸ਼ਰਤ ਹੋਵੇ l  ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਸੰਧੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਐਡਮਿਰਲ ਵਾਟਸਨ ਨੇ ਸਿਰਫ ਅਸਲ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਝੂਠੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਜਾਅਲੀ ਬਣਾਉਣੇ ਪਏ।   ਫ਼ੌਜ, ਨੇਵੀ ਸਕੁਐਡਰਨ ਅਤੇ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਕਲਾਈਵ ਨੇ 10 ਮਈ 1773 ਨੂੰ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਚਰਣ ਬਾਰੇ ਸੰਸਦੀ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ:
ਲਹਿਲ (ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ)
ਲਹਿਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਸਾਜ਼ਿਸ਼
ਓਮੀਚੰਦ, ਉਸਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੇਵਕ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੌਨਸਿਉਰ ਡੁਪਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ [ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੁਪਲਿਕਸ ਦੀ ਗਲਤ ਲਿਖਤ ਹੋਵੇ] ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚਾਰ ਲੱਖ ਦੀ ਰਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ l  ਇਸ ਆਦਮੀ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਲੱਭਾ  ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਸੀ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਚਾਹੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ l ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ  ਮੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ l ਜਦੋਂ ਸਭ  ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤੈਅ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਤਾਂ ਓਮੀਚੰਦ  ਨੇ ਵਾਟਸ, ਜੋ ਨਵਾਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਉਹ ਤੀਹ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਲਏਗਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਉਸ ਸਾਰੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਖਜਾਨਾ ਹੱਥ ਲੱਗੇਗਾ ; ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਸਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਨਵਾਬ  ਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਵਾਟਸ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੱਜਣ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ l  ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਟਸ ਨੇ ਕੌਂਸਲ ਵਿਖੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਰ ਭੇਜੀ l ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜੁਗਤੀ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ l  ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇਕ ਹੋਰ ਸੰਧੀ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ l ਇੱਕ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸੰਧੀ l ਇਸ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਐਡਮਿਰਲ ਵਾਟਸਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਵਾਟਸਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮੇਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ l  ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਜਿਸਨੇ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਐਡਮਿਰਲ ਵਾਟਸਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕਿ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ l ਇਹ ਸੰਧੀ ਤੁਰੰਤ ਓਮੀਚੰਦ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਣਨੀਤੀ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ l  ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ  ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ; ਅਤੇ ਸਦਨ, ਮੈਂਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਿ, ਜਦੋਂ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੰਨੀ ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣੀ ਨਿਸ਼ਚਤ ਸੀ, ਇੰਨੇ ਮਹਾਨ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ ਸਹੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸੀ l
ਲਹਿਲ (ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ)
ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸ. ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ 27 ਮਾਰਚ 1945, ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਗੇਟ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। right|300px|ਲਹਿਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਲਾਸੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਪਹੁੰਚ ਮਾਰਚ
16 ਜੂਨ ਤਕ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਪਲਟੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ 12 ਮੀਲ (19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਤਵਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸੀ l  ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਮਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਆਜੀ ਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ l 17 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ 39 ਵੇਂ ਫੁੱਟ ਦੇ ਮੇਜਰ ਕੂਟ ਦੇ ਅਧੀਨ 200 ਯੂਰਪੀਅਨ, 500 ਸਿਪਾਹੀ, ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਪੀਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਹੋਵਿਟ ਜ਼ਰ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜੀ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੁਕੜੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ  ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਤਾਂ  ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ l  19 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੇਜਰ ਕੂਟ ਨੇ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਚਿੱਟਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ, ਪਰੰਤੂ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਗੋਲੀ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਅਦੂਲੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ l ਕੂਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ; ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੇ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਉੱਪਰ ਚਲੇ ਗਏ l ਜਦੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਸਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚੌਕੀਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ l ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਲਾਈਵ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਫ਼ੌਜ 19 ਜੂਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਟਵਾ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ।
ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਦੁਬਿਧਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ l  ਨਵਾਬ ਨੇ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੇ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜੇ,  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ l ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 21 ਜੂਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਰੱਖੀ। ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਸਵਾਲ ਰੱਖਿਆ ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਕੋਸੀਮਬਾਜ਼ਾਰ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਟਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਪੱਕੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ l  ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਵੀਹ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਲਾਈਵ ਸਮੇਤ ਤੇਰਾਂ ਫੌਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੇਜਰ ਕੂਟ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਹੌਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ l  ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ -ਵਟਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ 22 ਜੂਨ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ (ਹੁਗਲੀ ਨਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ) ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।
23 ਜੂਨ ਨੂੰ 1:00 ਵਜੇ, ਉਹ ਪਲਾਸੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪਰੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ l ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ   ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਅੰਬ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਲਕਸ਼ ਬਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 800 ਗਜ਼ (730 ਮੀਟਰ) ਲੰਬਾ ਅਤੇ 300 ਗਜ਼ (270 ਮੀਟਰ) ਚੌੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ l  ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਤੋਂ ਤਿਰਛੇ ਕੋਣ ਤੇ ਸੀ l ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬੱਘੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਚਿਣਾਈ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਆਰਟਰ ਲਏ ਸਨ l ਇਹ ਬਗੀਚਾ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸੀ l ਨਵਾਬ ਦੀ ਫੌਜ, ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ 26 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ l ਜੀਨ ਲਾਅ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਟੁਕੜੀ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣੀ ਸੀ l  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਕੱਚੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡਟੀ ਸੀ ਜਿਹੜੇ 200 ਗਜ਼ (180 ਮੀਟਰ) ਨਦੀ ਵੱਲ ਸਮਕੋਣਾਂ ਤੇ ਬਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ 3 ਮੀਲ (4.8 km ) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦੇ ਸਨ l ਇਸ ਮੋੜ 'ਤੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਬੀੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ l ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 300 ਗਜ਼ (270 ਮੀਟਰ) ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਕੱਜੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪਹਾੜੀ ਸੀ l 800 ਗਜ਼  (730 ਮੀਟਰ) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਤਲਾਬ (ਸਰੋਵਰ) ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ100 ਗਜ਼ (91m ) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟੀਲੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਲੜਾਈ
23 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਨਵਾਬ ਦੀ ਫੌਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ਅਤੇ ਬਗੀਚੇ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ l ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ 30,000 ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਗੱਨਾ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਭਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਕੇਟਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸੀ ਅਤੇ 20,000 ਘੋੜਸਵਾਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, 300 ਤੋਪਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 32, 24 ਅਤੇ 18 ਪੌਂਡਰ ਸਨ, ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ l ਫੌਜ ਨੇ ਡੀ ਸੇਂਟ ਫਰੇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਗਭਗ 50 ਫ੍ਰੈਂਚ ਤੋਪਚੀਆਂ  ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ l ਫ੍ਰੈਂਚਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਕੋਲ ਚਾਰ ਹਲਕੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਸਨ ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੋਰਚੇ ਸੰਭਾਲੇ l  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ 5,000 ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਤੇ 7,000 ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਕਮਾਂਡ ਨਵਾਬ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਜਰਨੈਲ ਮੀਰ ਮਦਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਦੇ ਹੱਥ ਸੀ l 45,000 ਦੀ ਬਾਕੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਛੋਟੀ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਣ ਤੋਂ 800 ਗਜ਼ (730 ਮੀਟਰ) ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਚਾਪ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਲਾਈਵ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਛੋਟੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਘਿਰਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਸੀ l ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਕਮਾਨ ਰਾਏ ਦੁਰਲਭ, ਕੇਂਦਰ ਯਾਰ ਲੂਤੁਫ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਕਮਾਨ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੇ ਹੱਥ ਸੀ।
ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਖਬਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਾਜ ਦੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਹਾਲਾਤ ਉੱਪਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ l ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਬਗੀਚੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ l ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ 750 ਯੂਰਪੀਅਨ ਪੈਦਲ ਫ਼ੌਜੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਟੌਪਾਸ, 2100 ਸਿਪਾਹੀ (ਦੁਸਾਧ) [61] ਅਤੇ 100  ਤੋਪਚੀ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ 50 ਮਲਾਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਤੋਪਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ 6 ਪੌਂਡਰ ਅਤੇ ਦੋ ਤੋਪਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ l ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ 6-ਪੌਂਡਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਟੌਪਾਸਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ l ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਡਿਵਿਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ l ਫ੍ਰੈਂਚ ਹਮਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਭਾਗ ਤੋਂ 200 ਗਜ਼ (180 ਮੀਟਰ) ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੱਠਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ 6-ਪੌਂਡਰ ਅਤੇ ਦੋ ਤੋਪਾਂ ਬੀੜੀਆਂ।
ਲੜਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
8:00 ਵਜੇ, ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਉੱਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਫ੍ਰੈਂਚ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 39ਵੀਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਗ੍ਰੇਨੇਡੀਅਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ l ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਬਾਕੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੇ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਗੋਲਾਬਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ l ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੋਲਾਬਰੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਬਾਕੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ l ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਬਰੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਪੈਦਲ ਅਤੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਸੀ l 8:30 ਤੱਕ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ 10 ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ 20 ਸਿਪਾਹੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ ਸਨ l ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਦੇ  ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਜਾਕੇ ਬਗੀਚੇ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਲਵੇ l ਬੰਨ੍ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ।
ਮੀਰ ਮਦਨ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ
ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰਾਜ ਭਾਰੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ l ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੀਰ ਮਦਨ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਪੱਗ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਤੰਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਏ ਦੁਰਲਭ ਨੇ ਸਿਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਲੜਾਈ ਆਪਣੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਉੱਪਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਪਰਤ ਜਾਵੇ। ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਸਲਾਹ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ l ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ 2,000 ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ l
ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਪੈਂਤੜੇਬਾਜ਼ੀ
ਲਗਭਗ 14:00 ਵਜੇ, ਨਵਾਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਤੋਪਬੰਦੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੈਂਟ ਫਰਾਇਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ l  ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ, ਮੇਜਰ ਕਿਲਪੈਟ੍ਰਿਕ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫ਼ੌਜ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸਮਝਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਸੈਂਟ ਫਰਾਇਸ ਦੇ  ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ l ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ   ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭੇਜ ਕੇ, ਉਸਨੇ 39ਵੀਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਫੀਲਡ ਟੁਕੜੀਆਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਫਰਾਇਸ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ l ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਵ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਟੁਕੜੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਲਪੈਟ੍ਰਿਕ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਤਾੜਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਗੀਚੇ ਤੋਂ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ l  ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਫਿਰ ਸੇਂਟ ਫ਼ਰਾਇਸ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮੋਰਚਾ 15:00 ਵਜੇ ਫਤੇਹ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਤੋਪਖਾਨਾ ਅਗਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਗੜੀ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ l
ਜਿਉਂ ਹੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਵਾਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ  ਖੱਬਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ l ਜਦੋਂ ਇਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਇਹ ਖੱਬੇ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਬਗੀਚੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ l ਕਲਾਈਵ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਸੀ, ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਉਸਦਾ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਸਟੋਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੈਪਟਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਅਤੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਮਬੋਲਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਿੰਨ ਪਲਟੂਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵੈਸੇਵਕ, ਜੌਨ ਜੋਹਨਸਟੋਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਪੀਸ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਵਾਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ l ਫੀਲਡ ਪੀਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਟੁਕੜੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ,ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਨਵਾਬ ਦੀ ਬਾਕੀ ਫ਼ੌਜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰਹੀ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੀਲਡ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਤਲਾਬ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ ਨਵਾਬ ਦੇ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਤੋਪਾਂ ਚਲਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ l ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨਾ ਮੋਰਚੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇ l ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਤਲਾਅ ਵੱਲ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਇਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ 200 ਗਜ਼ (180 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ l ਨਵਾਬ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਗੜੀ  ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਛੇਕਾਂ, ਖੱਡਿਆਂ, ਖੋਖਿਆਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਤੋਂ  ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੇਂਟ ਫਰੇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਗੋਲਬਾਰੀ ਨੂੰ ਗੜੀ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ l ਘੋੜਸਵਾਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੀਲਡ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ l ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੌਤਾਂ ਇਸੇ ਹੀ ਪੜਾਅ ਤੇ ਹੋਇਆਂ l
ਸਿਰਾਜ-ਉਦ-ਦੌਲਾ 23 ਜੂਨ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਕੁਝ ਨੇ ਯੁੱਧ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਲਾਇਣ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ l 24 ਜੂਨ ਨੂੰ 22:00 ਵਜੇ, ਸਿਰਾਜ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ l ਉਸਦਾ ਇਰਾਦਾ ਜੀਨ ਲਾਅ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਟਨਾ ਭੱਜਣਾ ਸੀ l 24 ਜੂਨ ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਨੇ ਸਿਰਾਜ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ। 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਸਿਰਾਜ ਰਾਜਮਹਿਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਜਾੜ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲਈ ਪਰੰਤੂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਫੌਜੀ ਗਵਰਨਰ, ਮੀਰ ਜਾਫਰ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਾਜ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ,  ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ l ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਮੀਰ ਜਾਫ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੀਰਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸੇ ਰਾਤ ਸਿਰਾਜ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰੇਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਤੇ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ। [111] [112] [113]
thumb|[[9 (Plassey) Battery Royal Artillery of the British Military.]]
ਸੁਧਾਰਨੀ ਰਘੂਪਤੀ
ਸੁਧਾਰਨੀ ਰਘੂਪਤੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਲੀ ਅਲਜਬਰਾ
ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੀ ਅਲਜਬਰਾ (ਉੱਚਾਰਣ "ਲੀ") ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਐਸੋਸੀਏਟਿਵ, ਬਦਲਵੇਂ ਬਾਇਲੀਨੀਅਰ ਮੈਪ, ਜਿਸਨੂੰ ਜੈਕਬੀ ਆਇਡੈਂਟਿਟੀ ਸਤੁੰਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੀ ਬ੍ਰਾਕੈੱਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ \mathfrak g ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੀ ਅਲਜਬਰੇ ਲੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਚਾਰੂ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣਨਫਲ ਅਤੇ ਇਨਵਰਸ਼ਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸੁਚਾਰੂ ਮੈਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਲੀ ਗਰੁੱਪ ਕਿਸੇ ਲੀ ਅਲਜਬਰੇ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਜਾਂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰਾਂ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੀਮਤ-ਅਯਾਮੀ ਲੀ ਅਲਜਬਰੇ ਲਈ, ਕਵਰਿੰਗ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸਬੰਧਤ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਲੀ ਗਰੁੱਪ ਨਿਰਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਲੀ ਦੀ ਤੀਜੀ ਥਿਊਰਮ)। ਇਹ ਲੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਲੀ ਅਲਜਬਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮੇਲਜੋਲ ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲੀ ਅਲਜਬਰੇ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ । ਲੀ ਅਲਜਬਰਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ 1930ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੋਫਸ ਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹਰਮਨ ਵੇਇਲ ਨੇ ਰੱਖਿਆ । ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਮ ਅਤਿਸੂਖਮ ਗਰੁੱਪ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਲੀ ਅਲਜਬਰੇ 1870ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਅਸ ਸੋਫਸ ਲੀ ਦੁਆਰਾ ਅਤਿਸੂਖਮ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ 1880ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਲਹੇਲਮ ਕਿਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜੇ ਗਏ ਸਨ।
ਕਿਸੇ ਲੀ ਅਲਜਬਰੇ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਇੱਕ ਲੀ ਅਲਜਬਰਾ ਇੱਕ ਬਾਇਨਰੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਫੀਲਡ F ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀ ਬ੍ਰਾਕੈੱਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੇ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਖਰੀ ਉਤਰਦੀ ਹੈ:
ਭਗੜਾਣਾ
ਭਗੜਾਣਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇੜਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਜਪੁਰਾ ਨਗਰ ਤੋਂ 20 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਵਿਥ ਉਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪਰਚਾਰ-ਯਾਤ੍ਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ, ਭਾਈ ਅਮਰੂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਥੜਾ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਟਿਆਲਾ-ਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ ਜੋ ਹੁਣ 'ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨੌਵੀਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹੀ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇੜਾ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉਸਤਰ- ਨਾਮਾ
ਉਸਤਰ-ਨਾਮਾ ਜਾਂ ਸੁਤਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਊਠ। ਉਸਤਰ-ਨਾਮਾ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਠਾਂ ਦੀ ਤਰੀਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਵੀ ਥਲ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ ਮੋਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸੀਲ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿੱਚ ਢਲਣ ਬਾਰੇ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰਿਸ਼ ਸਾਹ, ਸਾਹ ਸਰਫ਼ ਬਟਾਲਵੀ, ਅਤੇ ਗੋਹਰ ਸਾਈਂ ਦੇ ਉਸਤਰ-ਨਾਮੇ ਮਕਬੂਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2003
ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2003 ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਸ਼ਤੀ
ਲੌਂਗ ਬੀਚ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ
ਲੌਂਗ ਬੀਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੈਸੀਫਿਕ ਤੱਟ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ 36ਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦਾ 7ਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 462.257 ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੋਂਗ ਬੀਚ ਗਰੇਟਰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ (ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਬਾਅਦ) ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਬੀਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਸੰਵਾਦੀ ਆਪਾ
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸੰਵਾਦੀ ਆਪਾ ਸਿਧਾਂਤ (DST) ਆਪਾ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ, ਦੋ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕੇ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤ
ਘਣਵਾਦ
ਘਣਵਾਦ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਕਿਊਬਿਜ਼ਮ), 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪਾਬਲੋ ਪਿਕਾਸੋ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਬਰਾਕ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਯੂਰਪੀ ਚਿਤਰਕਲਾ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਸੰਗੀਤ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਕਿਊਬਿਜਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 1907 ਤੋਂ 1911 ਦੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲੇਕਿਨ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਸਰ ਛੱਡਿਆ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਿੰਥੇਟਿਕ ਕਿਊਬਿਜਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1919 ਤੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਤਿਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਗਲਸ ਕੂਪਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਲਕ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਕਿਊਬਿਸਟ ਐਪੋਕ' ਵਿੱਚ ਕਿਊਬਿਜਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੂਪਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰੰਭਕ ਕਿਊਬਿਜਮ (1906 ਤੋਂ 1908 ਤੱਕ) ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪਿਕਾਸੋ ਅਤੇ ਬਰਾਕ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਉੱਚ ਕਿਊਬਿਜਮ (1909 ਤੋਂ 1914 ਤੱਕ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜੁਆਨ ਗਰਿਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੂਪਰ ਨੇ ਅੰਤਮ ਕਿਊਬਿਜਮ (1914 ਤੋਂ 1921 ਤੱਕ) ਨੂੰ ਇਸ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਕਿਹਾ।.
ਕਿਊਬਿਸਟ (ਘਣਵਾਦੀ) ਚਿਤਰਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅਮੂਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਨੇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵੱਡੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ
ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ  (AD), ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ , 60% ਤੋਂ 70% dementia ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਅਸਾਧ ਰੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹਦਾ ਆਮ ਆਰੰਭਿਕ ਲਛਣ ਤੁਰਤ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰੋਗ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਏਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੇੜਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ। ਰੋਗ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ: ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਸਲੇ, ਗੁੰਮ ਹੋਣਾ, ਮੂਡੀ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੁੱਕਣੀ, ਆਪਾ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਮ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਆਤੁਰਤਾ, ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਮਸਲੇ।  As a person's condition declines they often withdraw from family and society. Gradually, bodily functions are lost, ultimately leading to death. ਰੋਗ ਵਧਣ ਦੀ ਸਪੀਡ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਗਰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। 70% ਜੋਖਮ ਖਾਨਦਾਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਕਤਚਾਪ, ਸੂਗਰ ਰੋਗ, ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਕਰਕੇ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਰਣੀਕੇ
ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਰਣੀਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਅਟਾਰੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। 2012 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ 4983 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ
300px|thumbnail|right|ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ 300px|thumbnail|right|ਦੱਖਣੀ ਚਰਲਜ਼ ਵੀ ਵਾਲ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ (ਮੂਲ ਨਾਮ: ਸਾਉਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Southport Gates) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫਾਟਕਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ 16ਵੀਆਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਾਊਥ ਬੈਸਟਿਅਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਟਰਫਾਲਗਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਨਿਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਟਰਫਾਲਗਰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 1552 ਅਤੇ 1883 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਤੀਜਾ ਫਾਟਕ, ਜਿਨੂੰ ਰਿਫਰੇਂਡਮ ਗੇਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 1967 ਮੁੱਖ ਸੜਕ (ਮੇਨ ਸਟਰੀਟ) ‘ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੋਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕਦਮ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ। ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।
ਟੀਕਾ
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ਔਬੇਰਿਅਨ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਨੋਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ ਖੇਤਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫਾਟਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੀਕੜੀ ਹੈ। ਫਾਟਕਾਂ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਿਤ ਹਨ, ਇਹ ਦੀਵਾਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਦਾ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਦਾ ਬਚਾਵ ਕਰਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਾਟਕਾਂ ਟਰਫਾਲਗਰ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਟਰਫਾਲਗਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ (ਹੇਠਾਂ ਚਿਤਰਿਤ) ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਬੈਸਟਿਅਨ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਫਲੈਟ ਬੈਸਟਿਅਨ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੂਲ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਟਰਫਾਲਗਰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਰਿਫਰੇਂਡਮ ਗੇਟ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।  ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਗੇਟਸ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਹੇਰਿਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ
ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੀਵਾਰ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਤਿੰਨਾਂ ਫਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਗੇਟ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਸਾਰੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਅਭਿਅੰਤਾ ਜਯੋਵਾਨੀ ਬਟੀਸਟਾ ਕਾਲਵੀ ਨੇ ਸੰਨ 1552 ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ, ਪਵਿਤਰ ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ, ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਊਥਪੋਰਟ ਫਾਟਕਾਂ ‘ਤੇ ਸਪੇਨ ਐ ਚਾਰਲਸ ਪੰਚਮ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਚਿਹਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਕੋਸਟ ਆਫ ਆਰੰਸ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਫਾਟਕ ਨੂੰ ਸਪੇਨੀ ਅਭਿਅੰਤਾ ਲੁਈਸ ਬਰਾਵੋ ਡੇ ਏਕੋਨੀਆ ਦੇ 1627 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਫਾਟਕਾਂ
ਲੋਕਗੀਤ
ਲੋਕਗੀਤ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਹੈ I ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ I ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਵਿਚਲਾ ਵਕਤਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈl
ਲੋਕਗੀਤ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੂਲ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਗਾਥਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮੂਲ-ਵਿਚਾਰ ਉਹਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਸਹੰਸਰਾਬਦੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀਆਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ-ਨਾ-ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ-ਨਾ-ਕੋਈ ਪਰਿਪਾਟੀ ਜਾਂ ਰਹੁ-ਰੀਤ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾ ਲਈ ਓਟ ਬਣਦੀ ਆਈ ਹੈ,ਤੇ ਲੋਕ-ਵਾਰਤਾ (ਫੋਕਲੋਰ) ਦੀ ਮੁੰਹ-ਵਚਨੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਚੇਤਨ, ਅਚੇਤਨ ਤੇ ਅਵਚੇਤਨ ਸੰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉੱਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤਕ ਬਦੇਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਸਦਕਾ ਲੋਕ ਵਾਰਤਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਅਧਿਅੈਨ ਬਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਢੇਰ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇ ਅਜੌਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਜਦ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਇਹ  ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਅੈਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਲੋਕਗੀਤ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਇੱਕ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਲੋਕਗੀਤ ਯਾਤ੍ਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਮਰਤੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :-
ਏਧਰ ਗੰਗਾ, ਓਧਰ ਜਮਨਾ,ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਭੂਰੀ ਧਰਤੀ :
ਜਿਉਂ ਅੜੀਅਲ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਮਾਖਿਓਂ ਭਰੀ ਕਟੌਰੀ,
ਖਾ ਖਾ ਰੱਜ ਰੱਜ ਮੂਧੀ ਸੂਟੀ।
ਸਾਊ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸਾਊ ਜੂਨ:ਖਾਨ ਚਬੀਨਾ ਲੂਣ:
ਤੇ ਜਦ ਬੂਹੇ ਆਵੇ ਪਾਂਧੀ ਦੇਣ ਲੁਟਾ,
ਲੱਪ ਕਣਕ ਦੀ ਸ਼ਗਨ-ਪ੍ਰੋਤੀ:ਲੋਕਗੀਤ ਦੇ ਮੋਤੀ ।
ਤੱਕ ਬੂਹੇ ਅੌੰਦਾ ਦਰਵੇਸ਼, ਗੋਰੀ ਲਾਹੇ ਗੀਤ ਦੀ ਕੰਠੀ:
ਜਿਵੇ ਸਵਾਣੀ ਸਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ,
ਗਹਿਣੇ ਲਾਹ ਸ਼ਗਨਾ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਧਰਦੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਮਾਂ,ਰਿਵਾਜਾਂ ,  ਇਤਿਹਾਸ, ਰੁੱਤਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਮਿਲਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰਤਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ,ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚੌਂ ਮਾਂ-ਪਿਉ,ਭਰਾ-ਭਰਜਾਈ, ਜੀਜਾ-ਸਾਲੀ ,ਸੱਸ-ਸਹੁਰਾ,ਨਣਦ -ਨਣਦੋਇਆ ,ਜੇਠ -ਜਠਾਣੀ,ਦਿਉਰ- ਦਰਣਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਅਤੇ ਕੌੜੇ ਮਿੱਠੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਝ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁੱਝ ਚੋਣਵੇਂ ਲੋਕ ਗੀਤ ਵੱਖਰੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ:-
ਸੁਣ ਨੀ ਮਾਏ ਮੇਰੀਏ, ਮੇਰੇ ਬਾਬਲ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ,
ਮੇਰੇ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਵਿਆਹੀਆਂ ਗਈਆਂ,
ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਚਾਅ।
ਨੀ ਪਟਿਆਲੇ ਮੁੰਡਾ ਪੜਦਾ
ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ
ਜੰਝ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਆ ਗਈ ਮਾਏ
ਪੰਜ ਸੱਤ ਗੱਡੀਆਂ ਆਈਆਂ
ਗੱਜ ਗੱਜ ਲੰਮੀ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜੀ
ਮੁੱਛਾਂ ਉਹਨੇ ਚੜਾਇਆ
ਜੋੜੀਆਂ ਬਿਨ ਕਰਮੇਂ
ਰੱਬ ਨੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਆਂ
ਜੋੜੀਆਂ ਬਿਨ......!
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਦੁਆਰਾ ਮੌਖਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਚਾਰਿਤ ਅਜਿਹੀ ਸੰਗੀਤਮਈ ਰਚਨਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮਾਨਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਲੋਕਸਮੂਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀਓ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਗੀਤ ਹੈ I
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਕੁਲਾਹੜ
ਕੁਲਾਹੜ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲਾਕ ਡੇਹਲੋਂ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਐਮਵੇ
ਐਮਵੇ (ਅਮਰੀਕੀ ਵੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮਾਡਲ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦ ਸਿਹਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ।
ਐਮਵੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1959ਈ. ਵਿੱਚ ਜੇ ਵਾਨ ਐਂਡਲ ਅਤੇ ਰਿਚਰਡ ਡੇਵਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਅਦਾ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਅਧਾਰਿਤ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।
ਇਸ਼ਰਤ ਫ਼ਾਤਿਮਾ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)
ਇਸ਼ਰਤ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ 2010 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਘਰੇਲੂ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ
ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕੋਚ
ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਮਾਰਗਲਾ ਡਬਲਯੂ.ਐਫ.ਸੀ. ਦੀ ਕੋਚ ਬਣ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
{{ਹਵਾਲੇ}]
ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ
ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।  ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਡਾਂਸਿੰਗ ਇਨ ਦ ਫੈਮਿਲੀ', ਜੋ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ    ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਲਾਜ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਲੀਅਮ ਬੇਂਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ ਵਿਖੇ, ਸਟੌਰਰ'ਜ ਸੀਟੀ, ਆਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਡਕਸਬਰੀ ਵਿਚ, ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਦ ਫ਼ੋਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਵੇਈਜ਼ਜ਼ ਆਫ਼ ਬਾਡੀ ਐਂਡ ਸੋਲ: ਸਿਲੈਕਟਡ ਫੀਮੇਲ ਆਈਕਨਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਬਾਇਓਂਡ' ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ਼ਰਤ ਫ਼ਾਤਿਮਾ (ਫੁੱਟਬਾਲਰ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
1911
1911 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ
ਜੀਵਨੀ
ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1946 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਹਬੀਬ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਇੰਦਰਾਨੀ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦੀ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਰਾਗਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਅਤੇ ਕੁਰੇਟਰ ਰਾਮ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 'ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ' ਤੋਂ ਕੀਤੀ। 1965 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋਲੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੇਸ ਬੌਕਸ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਥੀਏਟਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਫਰੈਂਕ ਵਿੱਕਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਵਲ ਵਾਰ ਦੇ ਨਾਟਕ, ਸੋਲਜਰ ਕਮ ਹੋਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ- ਹਬੀਬ ਵਿੱਕਸ ਅਤੇ ਵਾਰਡਰੈਥ ਵਿਕਸ ਅਤੇ ਦੋ ਪੋਤੇ, ਜੇਕ ਵਿੱਕ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਵਿਕਸ ਹਨ।
1911
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ
ਨਾਚ
ਸੁਕਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਰਾਗਿਨੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੰਦਰਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।   ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਉ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਰਥਾ ਗ੍ਰਾਹਮ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਆਧੁਨਿਕ ਨਾਚ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਣਲਾਲਰ ਚੋਕਲਿੰਗਮ ਪਿਲਾਈ, ਤੰਜੌਰ ਕਿੱਟੱਪਾ ਪਿਲੈ, ਦੇਬਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰੈਡੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੁਚੀਪੁੜੀ, ਉੜੀਸੀ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨਾਟਿਅਮ ਨਾਚ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਪਿਲੋ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲਿੰਕਨ ਸੈਂਟਰ, ਏਸ਼ੀਆ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਅਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਡੋਮੈਂਟ ਫਾਰ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਕਈ ਡਾਂਸ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ।  ਉਸਨੇ ਐਨ.ਈ.ਏ ਡਾਂਸ ਪੈਨਲ, ਪੀਉ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਂਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਐਨ.ਈ.ਏ. ਲਈ ਸਾਈਟ ਵਿਜ਼ਿਟ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਡਾਂਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਨਾਰਡ, ਦਿ ਜੁਲੀਅਰਡ ਸਕੂਲ, ਸਾਰਾ ਲਾਰੈਂਸ, ਬੇਟਸ, ਬਾਓਡਾਈਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸ ਇਨ ਆਰਟਸ, ਮਿਆਮੀ (ਐਨ.ਐੱਫ.ਏ.ਏ.), ਜੋ ਹੁਣ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੰਗਗਾਰਟ ਫਾਉਡੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਈ ਵੀ ਮਾਸਟਰ ਟੀਚਰ ਅਤੇ ਪੈਨਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ
ਰਹਿਮਾਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਲਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਆਈ ਮੂਵਮੇਂਟ: ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਐਨੈਕਸਿਕ ਗੈਲਰੀ ਨਵੰਬਰ 2015, ਦ ਸਾਹਿਮਤ ਕੁਲੇਕਟਵ: 1989 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮਤਾ, ਦਿ ਫਾਉਲਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2015; ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਆਰਟ ਫੇਅਰ 2013, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 14 ਸਤੰਬਰ 2013; ਗਨ ਪੁਆਇੰਟ ਕੋਵ ਗੈਲਰੀ, ਓਰਜ਼ ਆਈਲੈਂਡ, ਮਾਈਨ, ਜੁਲਾਈ 2012; ਗੈਲਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਐਨ ਆਰਬਰ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ, ਅਗਸਤ 2009; ਐਮਐਫ ਹੁਸੈਨ ਗੈਲਰੀ, ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਜਨਵਰੀ 2009; ਕੁਈਨਜ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ, ਫਲਸ਼ਿੰਗ, ਐਨਵਾਈ ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਵਿਲੀਅਮ ਬੇਂਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ, ਸਟੌਰਸ, ਸੀਟੀ, ਜਨਵਰੀ 2004 (ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ); ਵਡੇਰਾ ਗੈਲਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਜਨਵਰੀ 2004; ਰਬਿੰਦਰਾ ਭਵਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦਸੰਬਰ 2003; ਐਡਵੋਕੇਟ ਗੈਲਰੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਸੀ.ਏ. ਜੂਨ 2003; ਫਿਸ਼ਰ ਸਟੂਡੀਓ, ਬਾਰਡ ਕਾਲਜ, ਐਨਨਡੇਲ ਐਨਵਾਈ 2003 ਜੂਨ 2003; ਨੈਨਸੀ ਮਾਰਗੋਲੀਸ ਗੈਲਰੀ, ਨਿਉ ਯਾਰਕ, ਨਿਉਯਾਰਕ ਮਾਰਚ 1999; ਗੈਲਰੀ 678, ਨਿਉ ਯਾਰਕ, ਐਨ.ਵਾਈ. ਜਨਵਰੀ 1997; ਡੇਵਿਡਸਨ ਐਂਡ ਡਟਰਸ ਗੈਲਰੀ, ਪੋਰਟਲੈਂਡ, ਐਮਈ ਅਪ੍ਰੈਲ 1997; ਆਦਿ।
ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ
"ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਮਿਕਸਡ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਕੰਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਸੂਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ-ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਿੰਨ ਹੈ, ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨੂੰ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਲਾਜ ਤੱਤ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਅਤੇ ਲੱਭੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਪੈਲੇਟ ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ" - ਪੀਟਰ ਨਾਗੀ, ਕਿਊਰੇਟਰ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਹੌਲੈਂਡ ਕੋਟਰ, ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸੁਕੰਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਕੋਲਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ... ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ, ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ ਦੇ।"
ਲਵੀਨਾ ਮੇਲਵਾਨੀ, ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਅਨੁਸਾਰ, "ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਹੈਰੀਸਨ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ ਡਿਕ ਟਰੇਸੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਤਾਲਿਬਾਨ ਅਤੇ ਬੁਰਖਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਬਸਟਰ ਕੀਟਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀ ਮਦਰ ਇੰਡੀਆ ਸਭ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਰੰਗੀਨ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਹਨਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰ ਸੁਕੰਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਗੈਲਰੀ 678 ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ"।
"ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੁਕੰਨਿਆ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਸ਼ਚਤ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝਣਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ-ਸਮਝਣਯੋਗ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ" ਇਹ ਫਿਲਿਪ ਆਈਜ਼ੈਕਸਨ, ਮੇਨ ਸੰਡੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਅਹਵਾਜ਼
ਅਹਵਾਜ਼  ਇਰਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੀ ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। 2006 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 796,239 ਪਰਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 1,432,965 ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਅਹਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਰੁਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਅਤੇ ਖੁਜਿਸਤਾਨ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 20 ਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।