cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਟੂਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲੰਕੇਟ ਸ਼ੀਲਡ ਫਸਟ-ਕਲਾਸ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਫੋਰਡ ਟਰਾਫੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਇੱਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਹੈਲੀਬਰਟਨ ਜੌਹਨਸਟੋਨ ਸ਼ੀਲਡ ਮਹਿਲਾ ਘਰੇਲੂ ਇੱਕ-ਰੋਜ਼ਾ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ ਸੁਪਰ ਸਮੈਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸੁਪਰ ਸਮੈਸ਼ ਘਰੇਲੂ ਟਵੰਟੀ-20 ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
27 ਦਸੰਬਰ 1894 ਨੂੰ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ 12 ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸਚਰਚ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਹੀਥਕੋਟ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੂੰ ਉਦਘਾਟਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਸਮਿਥ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੌਰੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਲਲਿਤਾ (ਗੋਪੀ)
ਲਲਿਤਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਗੌੜੀਆ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ 9 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
2. Rādhā-kṛṣṇa-gaṇoddeśa-dīpikā; Rūpa Gosvāmī.
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ
ਸਕਾਊਟਿੰਗ
ਸਕਾਊਟਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗਪਗ 109 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੌਢੀ ਰਾਬਰਟ ਬੇਡਿਨ ਪਾਵਲ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆਦਾਇਕ ਲਹਿਰ ਨੁੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ 22 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਕਾਊਟਿੰਗ ਸੋਚ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੁਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਕਾਊਟਿੰਗ ਲਹਿਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਪਗ 165 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਦੇਸ਼
ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ, ਸਾਹਸ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਰ ਸਕਣ। ਸਕਾਊਟਿੰਗ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੁੁੰੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਕਾਊਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਤਰਾਸ਼ ਕੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ, ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਔਖੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਯੁਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਾਭੰਜਨ ਸੰਕੇਤ
ਪਰਾਭੰਜਨ ਸੰਕੇਤ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ, ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਾਬਾਦ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਮਾਰਕ (ਫ਼ਿਲਮ)
ਮਾਰਕ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਮਾਈਕ ਹੂਲਬੂਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਰਕ ਕਾਰਬੁਸਕੀ ਦੀ ਪੋਰਟਰੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਹੂਲਬੂਮ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ, ਜਿਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ, ਕਾਰਬੁਸਕੀ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਫੁਟੇਜ, ਸਨੈਪਸ਼ਾਟ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਮਾਮੂਲੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਕੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.- ਥੀਮ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਬੁਸਿਕੀ ਵਿਪਰੀਤ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੂਲਬੂਮ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਾਰਬੁਸਕੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਹੂਲਬੂਮ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਲਾਕਾਰ ਮੀਰਹਾ-ਸੋਲੀਲ ਰੌਸ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਲੇਖਕ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਡਨੀਅਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਾਰਬੁਸਕੀਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵੀ ਸੀ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ 2009 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੌਟ ਡੌਕਸ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਈਡ ਆਉਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਨਸਾਈਡ ਆਉਟ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2009 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਨਰੜ
ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਕ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਗਲ ਦੇ ਰੱਸੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਗਲ ਦੇ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਨਰੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜਦ ਗਾਵਾਂ, ਵਹਿੜੀਆਂ, ਮੱਝਾਂ, ਕੱਟੀਆਂ, ਬਲਦਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚਰਾਂਦਾਂ ਵਿਚ, ਬੰਨਿਆਂ ਜਾਂ ਗੈਰ ਆਬਾਦ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ,ਉਸ ਸਮੇਂ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਰੜ ਕੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਭੱਜ ਕੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬੀਜੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਕਰਨ। ਕਈ ਵੇਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੱਜਦੀਆਂਨੱਠਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਨਰੜ ਕੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਚਾਰਨ ਲਈ ਨਾ ਬੰਨੇ ਹਨ, ਨਾ ਚਰਾਂਦਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਖੇਤ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਪਸ਼ੂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਹੀ ਘਰੀਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਰੜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਝੂਲਣੇ ਮਹਿਲ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਝੁਲਣੇ ਮਹਿਲ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ `ਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ `ਤੇ ਠੱਠੀ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਦੋ ਪਿੰਡਾਂ, ਠੱਠੀ ਤੇ ਖਾਰਾ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਇਸ ‘ਗੁਰੂਦਵਾਰੇ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਠੱਠੀ-ਖਾਰਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਠੱਠੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਖਾਰਾ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹਟ ਕੇ ਹੈ।
ਇਸ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੌੜੀ ਦੀਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝੂਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਇਸ ਦੀਵਾਰ ਉੱਪਰ ਬੈਠ ਕੇ ਝੂਟੇ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੇਨ)
ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਆਈਸੀਪੀ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਸੀ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀਪੀਆਈ) ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ। ਆਈਸੀਪੀ ਦਾ ਆਗੂ ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਸੀ।
1985 ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਮ. ਰਮੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਵੇਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਨੇਤਾ ) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਐਮ. ਕਲਿਆਣਸੁੰਦਰਮ, ਡੀ. ਪਾਂਡੀਅਨ ਅਤੇ ਐਸ.ਯੂ. ਪਲਾਨੀਸਾਮੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਪਾਰਟੀ
ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਪਾਰਟੀ (ਜੇਏਪੀ) ਜਾਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਜਨ ਅੰਦੋਲਨ ਪਾਰਟੀ (ਏਆਈਜੇਏਪੀ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲੀਮਪੋਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2016 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਛੇਤਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਲੀਮਪੋਂਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹਨ।
ਚੋਣ ਇਤਿਹਾਸ
ਜੇਏਪੀ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਕਲੀਮਪੋਂਗ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦਾਉਮੀਦਵਾਰ ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਛੇਤਰੀ ਗੋਰਖਾ ਜਨਮੁਕਤੀ ਮੋਰਚਾ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਰਿਤਾ ਰਾਏ ਤੋਂ ਮਾਮੂਲੀ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ਼ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। 2017 ਕਲੀਮਪੋਂਗ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੇਏਪੀ ਨੇ ਦੋ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। 2019 ਵਿੱਚ, ਹਰਕਾ ਬਹਾਦੁਰ ਛੇਤਰੀ ਨੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਜੇਏਪੀ ਦੇ ਅਮਰ ਲਾਮਾ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਉਪ ਚੋਣ ਲੜੀ ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ।
ਚੰਦਰ ਤਾਲ
ਤਸੋ ਚਿਗਮਾ ਜਾਂ ਚੰਦਰ ਤਾਲ (ਭਾਵ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਝੀਲ ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਪੀਤੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਚੰਦਰ ਨਦੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਰੁੱਖੇ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਉਪਜਾਊ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਥੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਉਚਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਟ੍ਰੈਕਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪੀਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਪੀਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ। ਕੁੰਜ਼ੁਮ ਲਾ, ਲਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਪੀਤੀ ਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰਣਨ
ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਝੀਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤਾਪੂ ਪਠਾਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦਰ ਨਦੀ (ਝਨਾਂ ਦੀ ਸਰੋਤ ਨਦੀ) ਦੇ ਸਰੋਤ ਕੋਲ਼ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4300 m ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਹੈ । ਝੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਪੱਥਰਾਂ (scree) ਦੇ ਪਹਾੜ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਿਮਗਹਵਰ (cirque) ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ।
ਪਹੁੰਚ
left|thumb| ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਲਈ ਪੈਦਲ ਮਾਰਗ, ਅਗਸਤ 2016 ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਟ੍ਰੈਕਰਾਂ ਅਤੇ ਕੈਂਪਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਬਟਾਲ ਤੋਂ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਕੁੰਜ਼ੁਮ ਪਾਸ ਤੋਂ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਪੈਦਲ, ਮਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ NH-505 ਤੋਂ ਬਟਾਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2.9 km ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜਦੀ ਅਤੇ ਕੁੰਜ਼ੁਮ ਪਾਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 8 km ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ। ਇਹ 12 km ਮੋਟਰ ਰੋਡ ਪਾਰਕਿੰਗ ਲਾਟ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਝੀਲ ਸਿਰਫ਼ 1 km ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੰਜ਼ੁਮ ਪਾਸ ਤੋਂ ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਦੋ ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਤਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਦੂਰੀ 30 km ਹੈ।
ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ
left|thumb| ਝੀਲ ਕੋਲ਼ੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ, ਜੁਲਾਈ 2016 ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੈਦਾਨ ਹਨ। ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਮੈਦਾਨ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 1871 ਵਿੱਚ, ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਹਾਰਕੋਰਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਘਾਹ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਲੂ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਤੋਂ ਚਰਵਾਹੇ ਆਪਣੇ ਡੰਗਰ ਚਰਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਡੰਗਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਰਾਉਣ ਕਾਰਨ, ਹੁਣ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਘਾਹ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।[5 ] right|thumb| ਸੁਰਖ਼ਾਬ, ਜੂਨ 2018 ਚੰਦਰ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਨੋ ਲੀਓਪਾਰਡ, ਸਨੋ ਕਾਕ, ਚੁਕੋਰ, ਬਲੈਕ ਰਿੰਗ ਸਟਿਲਟ, ਕੇਸਟਰਲ, ਗੋਲਡਨ ਈਗਲ, ਚੋਗ, ਰੈੱਡ ਫੌਕਸ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਆਈਬੇਕਸ, ਅਤੇ ਬਲੂ ਸ਼ੀਪ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ,ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ ਠੰਡੇ ਜਿਹਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ, ਤੀਬਰ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸੁਰਖ਼ਾਬ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ
ਇਹ ਝੀਲ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀ-ਉਚਾਈ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਥਾਨ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੁਕਵੇਂ ਫਿਰਦੌਸ ਉੱਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।[5 ]
ਟੈਂਟ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਝੀਲ ਤੋਂ 5 km ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਉੜਦ
ਉੜਦ, ਕਾਲੇ ਚਣੇ, ਉੜਦ, ਮਾਸ਼ ਕਲਾਈ, ਉਝੁੰਨੂ ਪਰੀਪੂ, ਉਲੁੰਡੂ ਪਰੱਪੂ, ਮਿਨਾਪਾ ਪੱਪੂ, ਉਡੂ ( ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ) ਜਾਂ ਬਲੈਕ ਮੈਟਪੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਲੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦਾਲਾਂ ਮੂੰਗ ਬੀਨ ਵਾਂਗ, ਇਸਨੂੰ ਫੇਜ਼ੋਲਸ ਤੋਂ ਵਿਗਨਾ ਜੀਨਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਦਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਉੜਦ ਦੀ ਦਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਪਲਿਟ ਬੀਨ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟੀ ਦਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਕਾਲੀ ਦਾਲ ( ਲੈਂਸ ਕੁਲੀਨਾਰਿਸ ) ਨਾਲ ਉਲਝਾਉਣਾ ਨਹੀਂ  ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉੜਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੜਦ ਸਾਉਣੀ ਅਤੇ ਹਾੜੀ ਦੋਵਾਂ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਫਸਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਾਸ਼ ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਲ (ਫਲੀਦਾਰ) ਸਾਈਡ ਡਿਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੜੀ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੜਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਰੇਬੀਅਨ, ਫਿਜੀ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਰਣਨ
ਇਹ ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ, ਨੀਵੀਂ ਜਾਂ ਪਿਛੇਤੀ, ਸੰਘਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਾਲਾਨਾ ਝਾੜੀ ਹੈ। ਟੈਪ ਰੂਟ ਨਿਰਵਿਘਨ, ਗੋਲ ਨੋਡਿਊਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਜੜ੍ਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਲੀਆਂ ਤੰਗ, ਸਿਲੰਡਰ ਅਤੇ ਛੇ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੌਦਾ 30-100 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵਾਲਦਾਰ ਪੱਤੇ ਅਤੇ 4-6ਸੈ.ਮੀ. ਲੰਬੀਆਂ ਬੀਜ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੜਦ ਦੀ ਦਾਲ, ਮੂੰਗ ਦੀ ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫੇਜ਼ੋਲਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਉੜਦ  ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣਾ
thumb|195x195px| ਕਰਿਸਪੀ ਮਸਾਲਾ ਡੋਸਾ ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ thumb|195x195px| [[ਦਾਲ ਮੱਖਣੀ, ਉੜਦ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ।]]
ਆਂਡਾਲ
ਆਂਡਾਲ ( ஆண்டாள், Äṇɖāḷ) ਜਾਂ ਗੋੜਾਦੇਵੀ ਸਿਰਫ ਮਾਦਾ ਅਲਵਰ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ 12 ਅਲਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੰਤ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 8-ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ, ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ 7 ਸਦੀ ਨਾਲ, ਆਂਡਾਲ ਮਹਾਨ ਤਾਮਿਲ ਕੰਮਾਂ, ਥਿਰੂਪਵਾਈ ਅਤੇ ਨਾਚਿਰ ਤਿਰੂਮੋਜ਼ਹੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਾਜ਼ੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। thumb|176x176px| ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਵਿਲੀਪੱਟੂਰ ਆਂਡਾਲ ਮੰਦਰ thumb|304x304px| ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਮਿਉਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਸੰਤ ਆਂਡਾਲ (14ਵੀਂ ਸਦੀ, ਮਦੁਰਈ)
ਆਂਡਾਲ ਦੀ ਭਕਤੀ
ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਧਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ " ਭਗਤੀ ਦੀ ਰਾਣੀ " ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਰਾ ਬਾਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਮੀਰਾਬਾਈ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਆਂਡਾਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ
ਫ਼ਰਜ਼ਾਨਾ ਵਾਹਿਦੀ
ਫ਼ਰਜ਼ਾਨਾ ਵਾਹਿਦੀ (ਜਨਮ 1984) ਇੱਕ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਜਰਨਲਿਸਟ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹਨਾਂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਏਜੇਂਸ ਫ੍ਰੇਂਚ ਪ੍ਰੇੱਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਔਰਤ ਸੀ।
ਵਾਹਿਦੀ ਨੇ ਤਸਵੀਰ-ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਕਾਬੁਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਰੇਜ਼ਾ ਦੇਘਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਔਰਤ -ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਲਈ ਤਸਵੀਰ-ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ  ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ  2002 ਦੇ ਅਰੰਭਲੇ ਚੁਣੇ ਗਏ 15 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਈਰਾਨ-ਫਰੈਂਚ ਜਰਨਲਿਸਟ ਮਨੂਚਰ ਦੇਘਤੀ ਤਹਿਤ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ
1984 ਕੰਧਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵਾਹਿਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਕਾਬੁਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।. ਉਹ ਛੋਟੀ ਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ  1996 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ  ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਕਾਬਿਜ਼ ਹੋਇਆ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉੱਮਰ ਵਿੱਚ ਬੁਰਕਾ ਨਾ ਪਹਿਨਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੀ 'ਚ ਕੁਟਿਆ ਗਿਆ। ਤਾਲਿਬਾਨ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਹੋਰ 300 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ। ਜਦੋਂ ਯੂ.ਐਸ.ਲੈੱਡ ਫ਼ੋਰਸ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਤੋੜਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਹੋਂਸਲੇ ਅਫਜਾਈ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰ-ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਐਨਾ ਆਵੇਦਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਏ.ਐਫ.ਪੀ. ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਔਰਤ ਬਣੀ। ਉਸਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਮਿਲੀ।
ਵਾਹਿਦੀ "ਨੈਤਿਕ ਅਪਰਾਧ" ਲਈ ਵੇਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਔਰਤ ਸਮੇਤ ਉਹ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਿੰਨਤਾ ਭਰਪੂਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪਨ ਸਮਾਜ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਕੀਤਾ। ਵਾਹਿਦੀ ਨੂੰ 'ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਆਲ ਰੋਡਸ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਮੇਰਿਟ ਅਵਾਰਡ' ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰੇਸ ਫੋਟੋ ਜੂਪ ਸਵਾਰਤਟ ਮਾਸਟਰਕਲਾਸ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਰੇਮ  ਬਾਏ ਫਰੇਮ  ਵਿੱਚ  ਕੰਮ  ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਮਾਜ
ਜ਼ੋਹਰਾ ਬੇਨਸੇਮਰਾ
ਜ਼ੋਹਰਾ ਬੇਨਸੇਮਰਾ (ਜਨਮ 1968)  ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਅਲਜੇਰੀਅਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਅਲਜੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1990 ਤੋਂ ਤਸਵੀਰ- ਜਰਨਲਿਸਟ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਲਜੇਰੀਅਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ਮੁਰਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਇਹ ਓਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।
ਇਕਾਵਲੀ ਖੰਨਾ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਖੰਨਾ ਨੇ ਮਾਡਰਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਗੋਆਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਹੈ। ਖੰਨਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਵੰਡਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ।
ਜ਼ੋਹਰਾ ਬੇਨਸੇਮਰਾ
ਐਵਾਰਡ
2005 ਵਿੱਚ ਬੇਨਸੇਮਰਾ ਨੇ ਉੱਤਮ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਲਈ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।
ਇਕਾਵਲੀ ਖੰਨਾ
ਕੈਰੀਅਰ
ਇਕਾਵਲੀ ਖੰਨਾ ਨੇ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਨੀਲਾ ਮਾਧਬ ਪਾਂਡਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, "ਕੌਨ ਕਿਤਨੇ ਪਾਣੀ ਮੇਂ" ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਚੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਵੇਦੀ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਜ਼ੈਡ ਪਲੱਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਉਲਟ ਸਮਾਨੰਤਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2014 ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ: ਸੁਧੀਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੁਆਰਾ "ਦਾਸਦੇਵ" ਅਤੇ ਅਰਸ਼ਦ ਸਈਦ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ "ਸਤਰਾ ਕੋ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ" । ਉਸਨੇ ਕੇਡੀ ਸਤਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ "ਡੀਅਰ ਡੈਡ", ਅਰਵਿੰਦ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਉਲਟ ਕਿਰਦਾਰ, ਜੋ ਤਨੁਜ ਬ੍ਰਹਮਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੇਬ ਮੇਧਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ "ਬਾਇਓਸਕੋਪਵਾਲਾ " ਅਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ "ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਂ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ "ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਓਇਫਾ 2018 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਾਰਵੇਈ ਫਿਲਮ ਕੀ ਲੋਕ ਕਹੋਗੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਨਜ਼ਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਇਰਮ ਹੱਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫਿਲਮ 2019 ਵਿੱਚ ਆਸਕਰ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਂਟਰੀ ਸੀ।
ਜ਼ੋਹਰਾ ਬੇਨਸੇਮਰਾ
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ
ਇਕਾਵਲੀ ਖੰਨਾ
ਕੈਰੀਅਰ
2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰੋਹਿਤ ਕਰਨ ਬੱਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ 'ਲਾਈਨ ਆਫ ਡੀਸੇਂਟ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ  'ਵੀਰੇ ਦੀ ਵੈਡਿੰਗ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵੰਤ ਪਰੋਮਿਤਾ ਨਾਲ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਇਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਕੁਮੁਦ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਛੋਟੇ ਨਵਾਬ, ਮਯੂਰ ਹਰਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਡਾਰਕ ਲਾਈਟ, ਅਮਿਤ ਜੋਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਯਾਰਜਿਗਰੀ, ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਨਮ ਅਤੇ ਸੁਮਨ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਉਹ ਰਾਜ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਾਟਮਾਂਡੂ, ਸੁਮਨ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦਵਾਂਡੋ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੀਸ਼ ਰੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ 'ਨਿਰੰਤਰ' ਵਰਗੀਆਂ ਬੰਗਲਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਨਿਉਲ
ਘੋੜੇ/ਊਠ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਗਲ ਨੂੰ ਨਿਉਲ ਕਹਿੰਦ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਘੋੜੇ/ਘੋੜੀਆਂ ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਤਾਂਗਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਘੋੜੇ/ ਘੋੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਪਲਟਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ/ਹਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਫੀਲਡ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਫੀਲਡ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋੜੇ/ਘੋੜੀਆਂ ਆਪ ਰੱਖਣੀ ਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਘੋੜਾ ਭੱਤਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਘੋੜੇ/ਘੋੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਰੀਆਂ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਉਲ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਿਉਲ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਖੇਤੀ ਲਈ ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਊਠ/ਬੋਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਊਠਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਪਲਟਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ/ਹਨ। ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਊਠ ਮਸਤੀ ਕਰ ਕੇ ਖਰਾਬੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਖਰਾਬੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਿਉਲ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਨਿਉਲ ਮੁਹਰਲੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਉਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਊਠ ਨੂੰ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਨਿਉਲ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੱਥਕੜੀ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੱਥਕੜੀ ਦੀ ਚਾਬੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਿਉਲ ਚਾਬੀ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚਾਬੀ ਨਾਲ ਹੀ ਖੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਦੋਵੇਂ ਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗਲ ਪਾ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਧੀ ਨਿਉਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹੁਣ ਘੋੜੇ ਨਾ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਨਾ ਤਾਂਗੇ ਰਹੇ ਹਨ ਨਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਕੋਲ ਸਿਵਾਏ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਘੋੜੇ ਹਨ। ਨਾ ਹੁਣ ਊਠ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਤਾਂ ਨਿਉਲ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ ?
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਉਹ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਜੂਲੀਓ ਫਰਾਂਸਿਸ ਰਿਬੇਰੋ ' ਤੇ ਹਮਲੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀ ਸੀ, ਲਗਭਗ ਰੁਪਏ ਲੈ ਲਏ। 60 ਮਿਲੀਅਨ ($4.5 ਮਿਲੀਅਨ) ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ, ਮਿਲਰ ਗੰਜ ਸ਼ਾਖਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ।  ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਂ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੱਖਾ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ (ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਪੱਟੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪੰਜਵੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ 9 acre  ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਸੇਵਾ
ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਭ ਸਿੰਘ 1971 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿੱਖ-ਨਿਰਨਾਕਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ 1982 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ
ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ-ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।
200px|thumb|left|Caption
ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਟਾਰ ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ
27 ਅਕਤੂਬਰ 1982 ਨੂੰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ (ਰੋਸ਼ਨ ਸਿਤਾਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੇਸ਼ਮ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸੰਤ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ 7 ਸੰਤ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਸੀ ਜੋ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਸੰਤ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਸੀ। 1978 ਦੇ ਸਿੱਖ-ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 13 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 150 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ, ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣ ਗਿਆ।
27 ਅਕਤੂਬਰ 1982 ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਸਿਤਾਰਾ ਪਿੰਡ ਨੰਗਲ ਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨੌਜਵਾਨ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਆਏ। ਰੋਸ਼ਨ ਸਿਤਾਰਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, “ਧੰਨ ਨਿਰੰਕਾਰ, ਧੰਨ ਨਿਰੰਕਾਰ। ਆ ਬੈਠੋ।”
ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਦਾ ਸਵਿੱਚ ਆਫ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਦੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਸਟੇਨਗਨ ਲਟਕਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰੌਸ਼ਨ ਸਿਤਾਰਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਸਰ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਿੱਟ ਲਿਸਟ 'ਤੇ ਹੋ, ਘਰੋਂ ਬਹੁਤਾ ਬਾਹਰ ਨਾ ਨਿਕਲੋ।"
ਰੌਸ਼ਨ ਸਿਤਾਰਾ ਨੇ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਿੱਖ ਡਰਪੋਕ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰਬਚਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰਬਚਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੇਲਵੇ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ 13 ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰਬਚਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾਈ। ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੱਤ ਸਟਾਰ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਾਡੀਆਂ ਸੱਤ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਇੱਕ ਵੀ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਉਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ।
ਫਿਰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉੱਥੇ ਰੁਕ ਜਾ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਦਮੀ। ਤੁਸੀਂ ਸੰਤ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਵਾਲ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਰੋਸ਼ਨ ਸਿਤਾਰਾ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਟੇਨਗਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਹਾਂ।
ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਤਾਰਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਕੱਕੜ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਾਇਲ ਐਨਫੀਲਡ ਦਾ ਰੌਲਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਹੌਲਦਾਰ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ
26 ਸਤੰਬਰ, 1983 ਨੂੰ, ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ, ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ (ਐਸਐਸਪੀ) ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਹੌਲਦਾਰ (ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਜਾਂ ਇੱਕ ਐਸਐਚਓ) ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੁਤਲੀਘਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ। ਮੱਖਣ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੱਖਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਹੀ ਸੋਢੀ ਨੇ ਚੀਕਿਆ, '' ਮੱਖਣ, ਜੇ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਦੌੜ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ। ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੱਖਣ ਦੇ ਮੋਢੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਟਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੱਜਿਆ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਈ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਕਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਮੱਖਣ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਟ ਲਿਸਟ 'ਤੇ ਸੀ। ਮੱਖਣ ਨੂੰ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ 'ਤੇ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਨਿਆਇਕ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਸੀ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ 13 ਗੈਰ-ਨਿਆਇਕ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ।
ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਹਮਲਾ
ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
29 ਅਕਤੂਬਰ 1983 ਨੂੰ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ, ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਮਜੀਠਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲ ਲਏ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ। ਮਜੀਠਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਡੀਐੱਸਪੀ ਗੁਰਬਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਸੀ।
ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟੇਨਗਨ ਨਾਲ ਡੀਐਸਪੀ ਗੁਰਬਚਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ ਗੁਰਬਚਨ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਕੇ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਲੇਟ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ। ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਤੁਰੰਤ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਿੰਘ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ।
ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗੋਡੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੋਲੀ ਲੱਗੀ। ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ 'ਤੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ ਗੁਰਬਚਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਘਰ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ ਦੀ ਨੂੰਹ ਨੇ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਘਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਔਰਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਘਰੋਂ ਫਰਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਖੂਨ ਵਹਿ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਭਾਈ ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ, ਭਾਈ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫਕੇ ਨੇ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ. ਬਰਾਮਦ. ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਵੀ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਨਾਨਕ ਨਿਵਾਸ ਜਾ ਕੇ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ।
ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਵੇਦ ਪਾਲ 'ਤੇ ਹਮਲਾ
9 ਮਾਰਚ 1984 ਨੂੰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਸੁੱਖਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ ਵੇਦ ਪਾਲ ਦੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਟੇਨਗਨ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੇਦ ਪਾਲ 'ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕਰਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਧਾਇਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਵੇਦ ਪਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਤੋਂ ਸਟੇਨਗਨਾਂ ਨਾਲ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਮਾਮੂਲੀ ਸੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਚ ਗਏ।
ਬੀ.ਜੇ.ਪੀ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ ਦਾ ਕਤਲ
2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1984 ਨੂੰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਐਮ.ਐਲ.ਏ ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਖੰਨਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੀ.ਜੇ.ਪੀ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ 1-2 ਗਾਹਕ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੋਢੀ ਅਤੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੰਨਾ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਜੀਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਜੁਝਾਰੂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਤੇ ਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਪੰਜਵੜ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾਈ ਜੁਝਾਰੂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਖਾੜਕੂ ਦਲੇਰਾਨਾ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. (ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ) 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1984 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੰਨਮੈਨਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਲੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਣ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਹੀ ਰਿਹਾ, ਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਕਾਹਲੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਵਰਦੀ ਵਿਚ ਹੀ ਸਟਾਰਟ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸਮੇਂ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ ਦੇ ਗੰਨਮੈਨ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸ਼ੱਕ ਪੈਣ 'ਤੇ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਾ। ਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਟੇਨ ਦਾ ਘੋੜਾ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਾੜ ਕਾੜ ਕਰਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਚੱਲੀਆਂ, ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਗਈ। ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ ਨੋ ‘ਧੋਖਾ ਧੋਖਾ ਅੱਤਵਾਦੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਚੀ ਡਾਡ ਮਾਰੀ। ਜਨਰਲ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਸਟੇਨਗੰਨ ਲਾ ਕੇ ‘ਧੋਤੀ ਟੋਪੀ ਜਮਨਾ ਪਾਰ, ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ' ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਸਟੇਨਗੰਨ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰ ਗੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਨੂੰ   ਢੇਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਦਾ ਖੂਨ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਗਦੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਲੈ ਗਏ। ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੀ ਜੀਪ ਖੜੀ ਸੀ, ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ‘ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ' ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਗਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਟੇਨਗੰਨ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿਚ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 2 ਅਪਰੈਲ, 1984 ਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਇਸੇ ਹਰਬੰਸ ਲਾਲ ਖੰਨਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1984 ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਬੰਦ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ 11 ਸਿੱਖ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ|
ਖੰਨਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ ਸਨ, “ਦੁੱਕੀ-ਤਿਕੀ ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਪੱਗੜੀ ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ , ਕੱਛ ਕੜਾ ਕਿਰਪਾਨ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ" ਫਰਵਰੀ 1984 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ 'ਤੇ ਮਲ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਾਂ ਬਾਲ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।
ਖੰਨਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਾਰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ 48 ਘੰਟੇ ਦਾ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਦੰਗੇ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਦੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 7 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀਆਂ
ਸਿੱਖ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ, ਧਨਾਢ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਵਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਖੂਹੜ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਖੁੱਡਾ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ।
ਜਮੀਲਾ ਗਿਲਾਨੀ
ਜਮੀਲਾ ਗਿਲਾਨੀ ( Pashto  ;    ; ਜਮੀਲਾ ਗਲਾਨੀ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਮੂਵਮੈਂਟ (ਐਨਡੀਐਮ) ਦੀ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 2008 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਪਸ਼ਤੂਨ ਤਹਾਫੁਜ਼ ਮੂਵਮੈਂਟ (PTM), ਪਸ਼ਤੂਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵਾਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ (ਏਐਨਪੀ) ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਸੀ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀਆਂ
ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ 20 ਮਿੰਟ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿਨੇਮਾ ਮੈਨੇਜਰ ਤੋਂ ਲਏ ਪੈਸੇ ਸੂਰਜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਨੇ ਪੈਸੇ ਗਿਣ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਰਸੀਦ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਨੇਮਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਕਦੀ ਦੀ ਰਸੀਦ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬੈਂਕ ਵੀ ਲੁੱਟ ਲਈ ਅਤੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ।
ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ
ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ ਗਾਂਧੀ (ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਛੱਲ-ਸ਼ੇਹ ਔਰ ਮਾਤ, ਲਾਈਫ ਓਕੇ 'ਤੇ ਏਕ ਬੂੰਦ ਇਸ਼ਕ, ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਨੀ ਅਤੇ ਥਪਕੀ ਪਿਆਰ ਕੀ ਵਿੱਚ ਲਵਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ
ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਭਾਈ ਦੁਰਗਾ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫਕੇ, ਭਾਈ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ, ਭਾਈ ਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫਕੇ, ਭਾਈ ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਅੰਦਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫਕੇ ਕਿਸੇ ਗੁਪਤ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਾ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਡਿਪਟੀ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਜੀਪ ਵਿਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ ਪੁਲ, ਜੋ ਕਿ ਜਲੰਧਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸੀ, ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਨਾਕਾ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਰਾਤ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 10 ਵੱਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਸਫ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੰਘ ਲੰਘਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਹੇਲ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਸਤੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਿਆਲੀ ਹੈ। ਹਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮਲ ਸਕੂਲ, ਆਨੰਦ ਨਿਕੇਤਨ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ (BMM) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਿਕਰਮ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 14 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਡੇ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਂਦੀ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ
ਰਾਤ 11 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਜੀਪ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜੀਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫਕੇ ਨੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?" ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਸਰ, ਮੈਂ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਭਾਈ ਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫਕੇ ਨੇ ਕਈ ਅਸਲੀ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰੁੱਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੂਰਖ, ਗਾਹਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਸਾਈਡ 'ਤੇ ਪਾਰਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਓ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਸਾਈਡ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਨੇ ਜੀਪ 'ਤੇ ਨੰਬਰ ਪਲੇਟ ਦੁਬਾਰਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮੁਸਾਫਰ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਜੀਪ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਭਾਈ ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ ਨੇ ਮਰਦ ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਰਿਵਾਲਵਰ ਅਤੇ ਘੜੀ ਮਿਲੀ। ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ
ਕਰੀਅਰ
ਹੇਲ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ 'ਤੇ ਸੋਨੀ ਖੁਰਾਣਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ' ਤੇ 'ਥਪਕੀ ਪਿਆਰ ਕੀ' ਵਿੱਚ ਲਵਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ
ਯਾਤਰੀ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇੰਚਾਰਜ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਡਿਪਟੀ ਪੁਲਿਸ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਆਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, “ਹਾਂ, ਮੈਂ ਡਿਪਟੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” ਫਿਰ ਯਾਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਰ, ਮੈਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਦਮੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ ਜਿਸਨੇ ਸਿੰਧੀ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਚਰਨ ਟੌਹੜਾ ਅਤੇ ਮਲਕ ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ।
ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ
ਕਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ ਸਸੁਰਾਲ ਗੇਂਦਾ ਫੂਲ, ਮੁਕਤੀ ਬੰਧਨ, ਦਹਲੀਜ਼ ਅਤੇ ਏਕ ਬੂੰਦ ਇਸ਼ਕ ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਲੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਛੱਲ-ਸ਼ੇਹ ਔਰ ਮਾਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ਬੌਸ ਵਿੱਚ ਡਿੰਪਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ
ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਇਹ ਰਿਵਾਲਵਰ ਅਤੇ ਘੜੀ ਸੋਢੀ ਦੀ ਹੈ?" ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਹਾਂ ਸਰ, ਮੈਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਸੀ।” ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਹੈ?" ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਸਰ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਹੈ।" ਫਿਰ ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਿੰਦਾ, ਤੂੰ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਗੱਦਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਮਾਰਿਆ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।" ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਾਂ ਸਰ, ਪਰ ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।"
ਜਮੀਲਾ ਗਿਲਾਨੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਗਿਲਾਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਜਨਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਮਰਦਾਨ, ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮੀਆਂ ਫਰੀਦ ਖਾਨ, ਖੁਦਾਈ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਸਰਾਏ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਹੋਟਲ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ।
ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
right|thumb|360x360px| 2017 ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਮਯੰਕ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਹਾਲੀ ਹਾਲੀ ਨੇ 28 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਯੰਕ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਯੰਕ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਕਾ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਕਟੇਲ ਪਾਰਟੀ, ਇਹ ਸਭ 26 ਅਤੇ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਾਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ
ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸ਼ਿੰਦਾ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਸੋਢੀ ਦੇ ਕਤਲ ਲਈ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ? ਪੈਸੇ ਲਈ ਹਿੱਟ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨਹੀਂ, ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹਾਂ ਜੋ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।” ਸ਼ਿੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਰ, ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਫੌਜ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।" ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਫੌਜ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤਨਖਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਸੋਢੀ ਨੂੰ 7 ਵਾਰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਭਾਈ ਸੋਢੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਵੇਲੇ ਵੀ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸੱਤ ਟੁਕੜੇ ਕਰਾਂਗਾ।
ਹੁਨਰ ਹਾਲੀ
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="0"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ
ਭਾਈ ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ ਜੀਪ ਵਿੱਚੋਂ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ।" ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬਾਹਾਂ, ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਸੜਕ 'ਤੇ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਚੀਕਦੇ ਸ਼ਿੰਦੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਟਰੱਕ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਸ਼ਿੰਦਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉਪਰੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਟੇਨਗਨਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜੀਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਅਤੇ ਗੁਰਚਰਨ ਟੌਹੜਾ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਿੰਦੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਅੰਦਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਬਲਜੀਤ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਪਿੰਡ ਵੱਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ
30 ਅਪ੍ਰੈਲ 1984 ਨੂੰ, ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਗੁਰਬਚਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਗੰਨਮੈਨ, ਹਵਾਲਦਾਰ ਮਲਖਾ, ਇੱਕ ਰਿਕਸ਼ਾ 'ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਨੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਮੇਤ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਟੇਨਗਨਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਨਾਗੋਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਜ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਚਣ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਹਵਾਲਦਾਰ ਮਲਖਾ ਡੀਐਸਪੀ ਗੁਰਬਚਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ, ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਅਤੇ ਹਵਾਲਦਾਰ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਗੁਰਬਚਨ ਤੇ ਹਵਾਲਦਾਰ ਮਲਖਾ ਰਿਕਸ਼ੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਜਮੀਲਾ ਗਿਲਾਨੀ
ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ
ਗਿਲਾਨੀ ਨੂੰ 2008 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ ਅਵਾਮੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ (ਏਐਨਪੀ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾ ਕਤਲ
ਮਈ 1984 ਵਿਚ, ਲਾਭ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਸੇਵਕ ਸਿੰਘ ਬਬਲਾ, ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ 'ਤੇ ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸੰਪਾਦਕ ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ, ਜੋ ਕਿ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੇ ਕੱਟੜ ਆਲੋਚਕ ਸਨ, ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਬੁੱਚੜਖਾਨਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਾਚਾਰ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂ ਸਮੂਹ ਦੇਸ਼ਮੇਸ਼ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨੇ ਲਈ ਸੀ।
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ
ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ। ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇਹ ਬੰਕਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਰਲ ਬਰਾੜ ਅਨੁਸਾਰ ਹਮਲਾਵਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫੌਜ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਜਮੀਲਾ ਗਿਲਾਨੀ
ਸਿਆਸੀ ਕਰੀਅਰ
12 ਨਵੰਬਰ 2018 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਏਐਨਪੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਬੁਸ਼ਰਾ ਗੋਹਰ ਅਤੇ ਅਫਰਾਸੀਅਬ ਖੱਟਕ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ
ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਿੰਸਕ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 6 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ।   ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵੱਖਰੇ ਸਨ। ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ "ਫਾਈਟਿੰਗ ਫਾਰ ਫੇਥ ਐਂਡ ਨੇਸ਼ਨ: ਡਾਇਲਾਗਜ਼ ਵਿਦ ਸਿੱਖ ਮਿਲਿਟੈਂਟਸ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਣਪਛਾਤੇ ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹਮਲਾ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂ ਆਗੂ ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਰੀਜ਼ੋਨਾ, ਯੂਐਸ ਦੇ "ਦਿ ਕੋਰੀਅਰ" ਨੇ ਯੂਪੀਆਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 3 "ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ" ਨੇ 3 ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜੋ 3 ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ "16 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਗਾਰਡ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਡਰ ਗਏ"। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2 ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਚੌਥੇ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ "ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਹਗੀਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 15 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਾਰਡ ਜਵਾਬੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਚੌਥਾ ਸ਼ੱਕੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕੋਰੀਅਰ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ "ਤਿੰਨ ਰਾਈਫਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਬਮਸ਼ੀਨ ਗਨ" ਲੁੱਟ ਲਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ 6ਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝੱਲਦਿਆਂ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਜਮੀਲਾ ਗਿਲਾਨੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960
ਲਾਭ ਸਿੰਘ
ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਭੱਜਣਾ
" ਵਿਲਮਿੰਗਟਨ ਮਾਰਨਿੰਗ ਸਟਾਰ " ਨੇ ਇੱਕ ਏਪੀ ਕਹਾਣੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 3 "ਸਿੱਖ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ" ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ 4 ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਦੋ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਗੇਟ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਭੱਜ ਗਏ", ਅਤੇ 4 ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਮੇਤ। ਦਿ ਸਟਾਰ ਨੇ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਾਭ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤਹਿਤ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਦਿ ਸਟਾਰ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਐਸਸੀ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 4 ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲੇਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੰਪਾਊਂਡ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਜਦੋਂ ਪੁਲਿਸ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਟਾਇਲਟ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਕਿ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ "ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਰਾਊਂਡ ਫਾਇਰਿੰਗ" ਕੀਤੀ।
"ਯੂਜੀਨ ਰਜਿਸਟਰ-ਗਾਰਡੀਅਨ" ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਐਸ.ਸੀ. ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਫੋਨ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ 3 ਜਾਂ ਵੱਧ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ 4 ਬਚਾਓ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੁਲਿਸ ਪਾਸੋਂ 3 ਰਾਈਫਲਾਂ।
ਕੇਸੀਐਫ ਦੀ ਅਗਵਾਈ
ਕੇਸੀਐਫ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੇਤਾ, ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਹੇੜੂ ਦੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲ ਲਈ।
ਇੱਕ ਅਣਪਛਾਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ "ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ" ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਲਾਭ ਸਿੰਘ "ਸ਼ਾਇਦ" ਨੇ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ KCF ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ KCF ਨੂੰ "ਇਕਸਾਰ" ਅਤੇ "ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ" ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ। ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ 6 ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਜਨਰਲ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕੇਸੀਐਫ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਜਨਰਲ ਵੈਦਿਆ ਦਾ ਕਤਲ
1984 ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਵੈਦਿਆ ਨੇ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ - ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ। ਜਨਰਲ ਵੈਦਿਆ ਫੌਜ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਣੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। 10 ਅਗਸਤ 1986 ਨੂੰ, ਜਨਰਲ ਅਰੁਣ ਵੈਦਿਆ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸੁੱਖਾ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਘਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਮਲਾਵਰ ਮੋਟਰ ਸਕੂਟਰਾਂ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਕਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਜਾਂ ਨੌਂ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਕਾਰਨ ਵੈਦਿਆ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਪੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਖੁਫੀਆ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੈਦਿਆ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਨੰਬਰ ਚਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਲਈ। ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵੈਦਿਆ ਨੂੰ ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀਆਂ
ਸਤੰਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੇਸੀਐਫ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਲੁੱਟ ਲਿਆ। ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 29,000 ਰੁਪਏ (2023 ਵਿੱਚ 386,000 ਰੁਪਏ। 2023 ਵਿੱਚ 4,700 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਏ।
ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ
ਨਵੰਬਰ 1986 ਵਿੱਚ, ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਾਚਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੋਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਗਸ਼ਤ ਦੇ 4 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ।
ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਚੰਦ ਕਟੋਚ ਦੀ ਹੱਤਿਆ
11 ਜਨਵਰੀ 1987 ਨੂੰ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖਾੜਕੂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਚੰਦ ਕਟੋਚ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਟੋਚ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੇੜੇ 3 ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿੰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਕੂਟਰ 'ਤੇ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਟੋਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੋਹਰ ਵਾਲਾ ਪੱਤਰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੈਂਕ ਲੁੱਟ
ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀ ਸੀ, ਲਗਭਗ 60 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਿਲੀਅਨ (2023 ਵਿੱਚ 58 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਲਗਭਗ 984.5 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ- 2023 ਵਿੱਚ US $4.5 ਮਿਲੀਅਨ ਲਗਭਗ US $12 ਮਿਲੀਅਨ)  ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਮਿਲਰ ਗੰਜ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ; ਇਸ ਚੋਰੀ ਹੋਏ ਪੈਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸੀ।  ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ "ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਅਜੂਬਿਆਂ" ਦੇ ਤਹਿਤ "ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੈਂਕ ਲੁੱਟ" ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੁੱਟ ਨੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਏਕੇ-47 ਰਾਈਫਲਾਂ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਦੇਣ ਲਈ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਸਨ-ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ "12 ਤੋਂ 15 ਸਿੱਖ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਸਬਮਸ਼ੀਨ ਗਨ ਅਤੇ ਰਾਈਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 4.5 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਲੈ ਕੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ।" "ਕੋਈ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ." ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਅਪਰੇਸ਼ਨ" ਦੱਸਿਆ।
ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਕੈਤੀ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾ, ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ, ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਵੜ, ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਵਾ, ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬੁੰਡਾਲਾ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ, ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ,   ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਗਾਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ।
ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
30 ਮਾਰਚ 1987 ਨੂੰ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਲਲਿਤ ਮਾਕਨ, ਅਰਜੁਨ ਦਾਸ, ਜਨਰਲ ਵੈਦਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। 15 ਕੇਸੀਐਫ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਜੋ ਸਬਮਸ਼ੀਨ ਗਨ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕ ਰੂਜ਼ ਪੁਲਿਸ ਵੈਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਿੰਦਾ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦੇਣਗੇ। ਜਿੰਦਾ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂ ਭੱਜ ਗਏ।
ਸਿੱਖ ਨੈਤਿਕ ਮਰਯਾਦਾ
1987 ਦੇ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਕੇਸੀਐਫ ਨੇ ਇੱਕ 13 ਨੀਤੀ ਸਿੱਖ ਨੈਤਿਕ ਕੋਡ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੀਟ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਸੇਵਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੋਡ ਦਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੀਟ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਮੇਨੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਰਮਾਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 2 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਮਾਨ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6 ਮਾਰੇ ਗਏ, 60 ਦੁਕਾਨਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ 1,500 ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਅਦਾਲਤ 'ਤੇ ਹਮਲਾ
27 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1987 ਨੂੰ ਕੇਸੀਐਫ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੇਸੀਐਫ ਦੇ 3 ਮੈਂਬਰਾਂ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ, ਕੰਵਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੇਸੀਐਫ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਅਦਾਲਤੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾ ਰਹੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹਮਲਾ 3 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸੀਐਫ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ। KCF ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਇੱਕ ਅਣਪਛਾਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 2 ਅਧਿਕਾਰੀ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਡਕੈਤੀਆਂ
5 ਮਈ 1987 ਨੂੰ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੇਸੀਐਫ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ 850,000 ਰੁਪਏ (2023 ਵਿੱਚ 10,400,000 ਰੁਪਏ. 2023 ਵਿੱਚ 126,500 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) ਲੁੱਟ ਲਏ।
ਕਾਮਰੇਡ ਦਾ ਕਤਲ
ਕਈ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਥ ਦਾ ਕੱਟੜ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕਿਹਾ।"
ਮੌਤ
ਜੂਨ 1988 ਵਿੱਚ, ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ 12 ਜੁਲਾਈ 1988 ਨੂੰ ਉਹ ਟਾਂਡਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਨੇੜੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ।
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਰਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖੀ ਜੂਲੀਓ ਫਰਾਂਸਿਸ ਰਿਬੇਰੋ ' ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਸੁਰੇਸ਼ ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਕੇਸੀਐਫ ਦੀ ਕਮਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਤਿਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਸੀ।"
ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਸਹੁਰਾ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ "ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ" ਕੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਹੁਰੇ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਘਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਜਾੜ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋਚਾਹਲ ਅਤੇ ਵੱਸਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਫ਼ਰਵਾਲ ਨੇ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਆਰੰਭੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਭੋਗ ਸਮਾਗਮ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਹੋਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਪੰਜਵੜ ਨੇੜੇ ਝਬਾਲ ਵਿਖੇ 221 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਭੋਗ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੁਲਤਾਨਵਿੰਡ ਨੇ ਕੇ.ਸੀ.ਐਫ. ਦਾ ਆਗੂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2006 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ "ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ" ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇੱਕ ਭੋਗ (ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਰੋਹ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਫੁਟਨੋਟ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਝੁੱਲ
ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਠੰਡ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਘੋੜੇ, ਊਠਾਂ, ਬਲਦਾਂ, ਗਾਈਆਂ, ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਮੋਟੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਝੁੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਝੱਲ ਮੋਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਜਦ ਪਟਸਨ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਬਣਨ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਟਸਨ ਦੀਆਂ ਵਰਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖਾਲੀ ਬੋਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੱਲ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।ਫੇਰ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਵਧੀ, ਸਲੀਕਾ ਆਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਝੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੇਲਿਆਂ, ਵਿਆਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਘੋੜੀਆਂ, ਰੱਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ ਉਪਰ ਜੋ ਝੁੱਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬੇਲ-ਬੂਟੇ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੱਟ ਕੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਟਾਮ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਕਈ ਸ਼ੁਕੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤਾਂ ਊਠਾਂ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਉਪਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਝੁੱਲ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਦਰੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਝੁੱਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਰਾਜੇ, ਮਹਾਰਾਜੇ, ਨਵਾਬਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉਪਰ ਜਿਹੜੇ ਝੁੱਲ ਦਿੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀਰੇ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਤਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਬਣਾਏ ਝੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਰਜਾਈਆਂ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਵੀ ਭਰੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਊਠਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਉਪਰ ਜਿਹੜੇ ਝੁੱਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ,ਜਿਸ ਉਪਰ ਕਈ ਸ਼ੁਕੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚਿੜੀਆਂ, ਤੋਤਿਆਂ, ਘੁੱਗੀਆਂ ਵੀ ਲਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਝੁੱਲ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਊਠ, ਘੋੜੇ, ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਪੂਛ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਕੱਪੜੀ ਦੀ ਫੀਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਫੀਤੀ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਊਠ, ਘੋੜੇ, ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਪੂਛ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਝੁੱਲ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਝੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਤਣੀਆਂ ਵੀ ਲਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਢਿੱਡਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਹੁਣ ਨਾ ਊਠ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਘੋੜੀਆਂ ਘੋੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾ ਬਲਦਾਂ ਵਾਲੇ ਰੱਥ ਗੱਡੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਲਦ ਵੀ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਝੁੱਲਾਂ ਦਾ ਯੁੱਗ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੱਝਾਂ, ਕੱਟੀਆਂ ਤੇ ਵਲੈਤੀ ਗਾਵਾਂ ਉਪਰ ਪਟਸਨ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਦੇ ਜਾਂ ਰੋਹ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀ ਬੋਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੱਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਊਘਾਟ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾ ਬੜਾ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਘਾਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਟਨਾ, ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ "ਗੁਰੂ ਸਰਕਟ" ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ - ਜੋ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।