cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ
ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੋੜਨ ਦੀ ਨੀਤੀ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਖੋਹਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ, ਪਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਮੋੜ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਖੋਹੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹਿਆ। ਉਸਨੇ ਓਨ੍ਹਾ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਅਧੀਨਤਾ ਮੰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ।
ਸਮਤਟ, ਡਵਾਕ, ਕਾਮਰੂਪ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ
ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਜਿੱਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇੰਨੀ ਧਾਂਕ ਜੰਮ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਰਾਜ ਘਬਰਾ ਉੱਠੇ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਸਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਮੰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਕਰ ਦੇਣਾ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਿਲਾਇਆ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਮਤੱਟ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ), ਡਵਾਕ (ਢਾਕਾ), ਕਾਮਰੂਪ (ਅਸਾਮ) ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਮੰਨ ਲਈ।
ਜੰਗਲੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਦਮਨ
ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਕੁਝ ਜੰਗਲੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮੱਧ-ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਲਿਤਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਦੋਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜੋਹਰ ਦੁਦਾਏਫ
ਜੋਹਰ ਦੁਦਾਏਫ ਸੋਵੀਅਤ ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ਼ ਦਾ ਜਰਨਲ ਅਤੇ ਚੇਚਨ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਆਪ ਇਸ਼ਕੀਰੀਆ ਦਾ ਚੇਚਨੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸਟਰਪਤੀ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ
ਪੱਛਮੀ ਟਾਪੂ, ਕੋਕੋਸ (ਕੀਲਿੰਗ) ਟਾਪੂ
ਪੱਛਮੀ ਟਾਪੂ ਕੋਕੋਸ (ਕੀਲਿੰਗ) ਟਾਪੂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 120 ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਅਬਾਦ ਟਾਪੂਆਂ (ਦੂਜਾ ਹੋਮ ਟਾਪੂ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹਵਾਈ-ਅੱਡਾ, ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੈਲਾਨੀ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮੇਘਵਰਣ (352-379 ਈਸਵੀ) ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਭੇਜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲੇਂ ਬੋਧੀ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਦੇ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੱਠ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਘਵਰਣ ਨੇ ਗਯਾ ਦੇ ਬੋਧੀ ਬਿਰਛ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੱਠ ਬਣਵਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਕਮਰੇ ਸਨ। ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਵਾ, ਸੁਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਮਲਾਇਆ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿੱਤਰਤਾਪੂਰਨ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉਪਹਾਰ ਵੀ ਲਏ।
ਪੱਛਮੀ ਟਾਪੂ, ਕੋਕੋਸ (ਕੀਲਿੰਗ) ਟਾਪੂ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ
ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ
ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਅਵਸਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਚਾਲੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਯੱਗ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਅੰਕਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 'ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਪਰਾਕ੍ਰਮ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਅੰਕਿਤ ਸੀ। ਇਹ ਯੱਗ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ ਦੇ ਖੁਦਵਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵੰਗ (ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਨੇ, ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਤਟ, ਡਵਾਕ ਅਤੇ ਕਾਮਰੂਪ ਨੇ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨਾਇਨ, ਯੌਧੇਯ, ਆਭੀਰ ਤੇ ਮਾਲਵ ਆਦਿ ਗਣਤੰਤਰੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਸ਼ਕ, ਕੁਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਭਾਰਤੀ ਨਪੋਲੀਅਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
ਨਪੋਲੀਅਨ ਵਾਂਗ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਪੋਲੀਅਨ' ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਪੋਲੀਅਨ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਲਿਤਾੜ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਦੁੱਤੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਉਪਲਬਧੀਆਂ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ- ਇੱਕ ਕਵੀ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦਾ ਕਵੀ ਵੀ ਸੀ। ਹਰੀਸੇਨ ਨੇ 'ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 'ਕਵੀਰਾਜ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪਰੰਤੂ ਉਸਦੀ ਲਿਖੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਆਪ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹਰੀਸੇਨ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਪਤ-ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਰਾਜ ਕਵੀ ਸੀ। ਅਸੰਗ ਅਤੇ ਵਸੂਬੰਧੂ ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੋਧੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ ਸੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਸਨ। ਅਸੰਗ ਨੇ 'ਮਹਾਯਾਨ ਸੂਤਰਾਲੰਕਾਰ' ਦੀ ਅਤੇ ਵਸੂਬੰਧੂ ਨੇ 'ਅਭਿਧਰਮਕੋਸ਼' ਨਾਮੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।
ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪ ਸੰਗੀਤ-ਕਲਾ ਦਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਵੀਣਾ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੁਦਰਾ ਕਲਾ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਨ-ਕਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁਦਰਾ ਕਲਾ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਖਾਸ-ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਚਲਾਏ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾ ਤੇ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਦਾ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਏ ਜਾਂ ਕੁਹਾੜੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਜਾਂ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਘੋੜੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰੋਲ ਭਾਰਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਦੁਰਗਾ, ਲੱਛਮੀ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਭਾਰਤੀ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅੰਕਿਤ ਸਨ। ਕਈ ਸਿੱਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਰੁੜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਅੰਕਿਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਨ।
ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ
ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ) ਦਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਾਸਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੰਗ ਅਤੇ ਵਸੂਬੰਧੂ ਵੀ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ
ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਾ, ਚਤੁਰ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਵੀ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਰਾਟ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਗੁਪਤ-ਕਾਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 'ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਜੱਸ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮੁਦਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਪਤ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਲੇਖ ਐਡਿਟਾਥਾਨ
ਵੱਧ-ਉਪਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਉਪਜ ਜਾਂ ਵੱਧ ਝਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (ਐਚ.ਵਾਈ.ਵੀ.) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: High-Yielding Varieties) ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:
ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਚ.ਵਾਈ.ਵੀ (ਉੱਚ-ਉਪਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ) ਕਣਕ, ਮੱਕੀ, ਸੋਇਆਬੀਨ, ਚਾਵਲ, ਆਲੂ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਐਚ.ਵਾਈ.ਵੀਜ਼ (ਉੱਚ-ਉਪਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ) 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੱਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਸਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ
ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ (ਬਰਮੀ: ; ਪਾਠ: /aʊŋ ˌsæn suː ˈtʃiː/; ਜਨਮ: 19 ਜੂਨ 1945) ਬਰਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹਨ ਅਤੇ 1988 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰਮਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੀਗ ਆੱਫ਼ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ ਦੀ ਲੀਡਰ ਹਨ।
19 ਜੂਨ 1945 ਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਔਂਗ ਸੈਨ ਸੂ ਚੀ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਰਾਫ਼ਤੋ ਇਨਾਮ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਖਾਰੋਵ ਇਨਾਮ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲੇ। 1992 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੱਕਸੁਰਤਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਇਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਲਈ ਸੂ ਚੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 21 ਸਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 15 ਸਾਲ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਹਨ। ਬਰਮਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 13 ਨਵੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਨਿਜੀ ਜਿੰਦਗੀ
ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ 19 ਜੂਨ 1945 ਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਂਗ ਸਾਨ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਰਮੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਨਾਲ 1947 ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਖਿਨ ਚੀ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਆਂਗ ਸਾਨ ਲਿਨ ਅਤੇ ਆਂਗ ਸਾਨ ਊ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗੂਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਨਵੀਂ ਬਰਮੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਠਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੂ ਦੀ ਦੀ ਮਾਂ ਖਿਨ ਚੀ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬਰਮਾ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਚੀ ਨੇ ਲੇਡੀ ਸਰੀਰਾਮ ਕਾਲਜ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 1964 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਸੂ ਚੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਹਿਊਗ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ 1969 ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1972 ਵਿੱਚ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਚੀ ਨੇ ਤਿੱਬਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਭੁਟਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਡਾ. ਮਾਇਕਲ ਐਰਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਟੇ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਐਰਿਸ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਮ 1977 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਲੰਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਓਰੀਐਂਟਲ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਸਟਡੀਜ ਵਿੱਚੋਂ 1985 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1988 ਵਿੱਚ ਸੂ ਚੀ ਬਰਮਾ ਆਪਣੀ ਬੀਮਾਰ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪਰਤ ਆਈ, ਲੇਕਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਸਮਰਥਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ। 1995 ਵਿੱਚ ਕਰਿਸਮਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਇਕਲ ਦੀ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸੂ ਚੀ ਨਾਲ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬਰਮਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਾਇਕਲ ਨੂੰ ਪਰਵੇਸ਼ ਲਈ ਵੀਸਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1997 ਵਿੱਚ ਮਾਇਕਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸਟੇਟ ਕੈਂਸਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਪਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਅਤੇ ਪੋਪ ਜਾਨ ਪਾਲ ਦੂਸਰਾ ਦੁਆਰਾ ਅਪੀਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਰਮੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀਜਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਵਜ ਵਿੱਚ ਸੂ ਚੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਲੇਕਿਨ ਸੂ ਚੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜਰ ਬਰਮਾ ਛੱਡਕੇ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਮਾਇਕਲ ਦਾ ਉਸ ਦੇ 53ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਉੱਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਨਜਰਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਮਾਇਕਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਵਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਸੂ ਚੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਬਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2 ਮਈ 2008 ਨੂੰ ਵਾਵਰੋਲਾ ਨਰਗਸ ਦੇ ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਹਰ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸੂ ਚੀ ਦਾ ਘਰ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮੋਮਬੱਤੀ ਜਲਾਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਮਰੰਮਤ ਲਈ ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ ਬਰਮੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਹੰਨਾਹ ਆਰੰਜ਼
ਯੋਹਾਨਾ "ਹੰਨਾਹ" ਆਰੰਜ਼ (14 ਅਕਤੂਬਰ 1906 – 4 ਦਸੰਬਰ 1975) ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰਵਾਦ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਮੀਮਾਂਸਾ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਲੇਖਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਥਿਊਰੀ ਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਆਰੰਜ਼ ਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਯਹੂਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਆਰੰਜ਼ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਰਾਹੀਂ 1941 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੈਕੋਸਲਵਾਕੀਆ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਹ 1950 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਰਮਨ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੱਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਤੰਤਰ, ਅਥਾਰਿਟੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੰਨਾਹ ਆਰੰਜ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਆਰੰਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਜਰਮਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਡਨ (ਹੁਣ ਹੈਨੋਫ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਰਥਾ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੋਹੇਨ) ਅਤੇ ਪਾਲ ਆਰੰਜ਼ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।  ਉਹ ਕੋਨਿੰਗਬਰਗ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਰੰਜ਼ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਸਾਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ: "ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ 'ਐਸਿਮੀਲੇਸ਼ਨ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ 'ਡੂੰਘਾ' ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਰਥ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿੰਨੇ ਗੰਭੀਰ ਸਾਂ।"
ਆਰੰਜ਼ ਨੇ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤੇ ਯਹੂਦੀ-ਵਿਰੋਧ ਵਾਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਯਹੂਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਪਰੂਸ਼ੀਅਨ ਹੋਸਟੈੱਸ ਰਾਹੇਲ ਵਾਰਨਹੇਜਨ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਜਰਮਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਨਮ ਪੱਖੋਂ ਯਹੂਦੀ ਸੀ।  ਆਰੰਜ਼ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਰਨਹੇਗਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ "ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨੇੜਲੀ ਮਹਿਲਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਹੁਣ ਮਰ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।"
ਸੂਚਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1975 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ
ਵਿਰਾਸਤ
ਵਿਰਾਸਤ ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈਰੀਟੇਜ਼ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਰਸਾ ਹੈ। ਵੰਸ਼ ਹੈ, ਹੈਰੀਟੇਜ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਹੈਰੇਡਿਟੀ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਜੈਵਿਕ ਗੁਣ ਜਿਵੇਂ ਕੱਦ, ਰੰਗ, ਡੀਲ ਡੌਲ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਸਾਰ ਭੌਤਿਕਤਾ ਵੱਲ ਭਾਵ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ,ਜਾਇਦਾਦ, ਚੀਜ਼ਾਂ,ਵਸਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸਦਾ ਬੌਧਿਕ ਅਰਥ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕਾਰ,ਸੁਭਾਅ,ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪੜਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਵਿਰਾਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਜੋੜ ਕੇ ਜਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਪਿਛਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ, ਨਸਲ, ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ, ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਰਤਨਾਂ ਤਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤਕ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਭਾਵ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਭਾਵ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਭਾਵ ਅੱਜ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਅ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ, ਇਤਿਹਾਸ, ਇਮਾਰਤਾਂ, ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ–ਕੀਮਤਾਂ, ਕਲਾਤਮਿਕ ਹੁਨਰੀ ਵਸਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ, ਦਰੀਆਂ, ਮੰਜੇ ਪੀੜ੍ਹੇ, ਚਾਟੀਆਂ,ਮਧਾਣੀਆਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਵਸਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਪਿਆਰਾ ਖਾਬੜਾ
ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਖਾਬੜਾ (20 ਨਵੰਬਰ 1921 – 19 ਜੂਨ 2007) ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਲੇਬਰ ਦਾ ਏਲਿੰਗ ਸਾਊਥਾਲ 1992 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪਰਵਾਸੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ (ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ)
ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ 2500 ਈ.ਪੂ. ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੌਮੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੁਜਾਰੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਵੇਰਵਾ
ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ 10.5 ਸੈਟੀਮੀਟਰ (4.1 ਇੰਚ) ਉੱਚੀ ਲਗਪਗ 4,500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਕੈ ਨੂੰ 1926 ਵਿੱਚ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਦੇ 'ਐਚਆਰ ਖੇਤਰ' ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀl'' ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਕਿਆਸ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ "ਨੱਚਦੀ ਕੁੜੀ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ
1509
1509 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1500 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਐਮਿਲੀ ਗ੍ਰੀਨ ਬਾਲਚ
thumb|ਐਮਿਲੀ ਗ੍ਰੀਨ ਬਾਲਚ ਐਮਿਲੀ ਗ੍ਰੀਨ ਬਾਲਚ (8 ਜਨਵਰੀ 1867 – 9 ਜਨਵਰੀ 1961) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1946 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਾਪਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ.
ਖ਼ਾਲਿਦ ਇਬਨ ਅਲ-ਵਾਲਿਦ
ਖ਼ਾਲਿਦ ਇਬਨ ਅਲ-ਵਾਲਿਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨਬੀ ਦੇ ਇੱ ਕ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਬੜੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਇਕਾਈ ਅਧੀਨ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਲੀਡਰਸਿੱਪ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਹੇਠ ਅਰਬੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 632 ਤੋਂ 636 ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਿਡਾ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਪਰਸੀਅਨ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਮੋਂਟੇ ਬ੍ਰੇਨਟੋਂਟੀ
ਮੋਂਟੇ ਬ੍ਰੇਨਟੋਂਟੀ (2,548 ਮੀਟਰ) ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਇਤਾਲਵੀ ਵੈਨੇਤੋ ਵਿੱਚ ਬੇਲੁਨੋ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੀਕ ਐਲਪਸ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਂਟੇ ਟਾਰਜ਼ਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣੀ ਕਾਰਨੀਕਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉੱਚ ਗੁਆਂਢੀ ਵਾਂਗ, ਡੋਲੋਮੈਟਿਕ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਡੋਲੋਮਾਈਟ ਸੀਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ ਪਾਈਵ ਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਐਲਪਾਈਨ ਰੇਂਜ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਾਰਨੀਕਸ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਨ ਐਲਪਜ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਡੋਲੋਮਾਈਟਸ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੈਨੋਰਮਾ ਅਤੇ ਮੋਂਟੇ ਬ੍ਰੇਨਟੋਂਟੀ ਦੀ ਸਿਖਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਲਾ ਸਿਮੈਪਿਗੋਟੋ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਪਰਬਤ
ਦ ਗੁੱਡ ਰੋਡ
ਦ ਗੁੱਡ ਰੋਡ  ਗਿਆਨ ਕੋਰਿਆ ਦੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। 60ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਇਸ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇਸ ਸਾਲ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ 86ਵੇਂ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਅਨੇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕਛ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਹੈ ਆਸਕਰ ਲਈ ਨਾਮਜਦ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
ਪਲਾਟ
ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਛੜਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਜਣਿਆਂ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨੋਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਣ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹਾਈਵੇ ਉੱਤੇ ਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 16 ਮੈਬਰਾਂ ਵਾਲੀ ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਦਿ ਗੁਡ ਰੋਡ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੇਕਿਨ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਮਸ਼ੁਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਅਣਦੇਖੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ।"
ਪੰਡਿਤ ਕਾਂਸੀ ਰਾਮ
ਫੇਰੂ ਸ਼ਹਰ ਦੇ ਵਾਕੇ ਵਿਚ ਜੱਜ ਨੇ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬੇ ਪੰਡਤ ਕਾਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਟਾਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਡਤ ਜੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਸਕਰਾਏ ਤੇ ਫਿਰ ਜੱਜ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ;ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਫਸੋਸ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਚਾਹਵਾਂਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।" ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਾਇਦਾਦ ਵੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1883 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1915
ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Jawaharlal Nehru University, जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय) ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ, ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਆਦਿ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਗੂ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈੱਸਮੈਂਟ ਐਂਡ ਐਕਰੀਡੇਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ (ਐਨ.ਏ.ਸੀ.ਸੀ) ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2012 ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਐਨ.ਏ.ਸੀ.ਸੀ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 4 ਵਿੱਚੋਂ 3.9 ਗਰੇਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਉੱਚਤਮ ਗਰੇਡ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਜੇ.ਐਨ.ਯੂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਇੱਕ ਐਕਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ, ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਇਸ ਚਾਂਸਲਰ ਜੀ. ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚਤਮ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਲਵਲੀਨਾ ਬੋਰਗੋਹੇਨ
ਲਵਲੀਨਾ ਬੋਰਗੋਹੇਨ (ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ,1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ 2018 ਅਤੇ 2019 ਏ.ਆਈ.ਬੀ.ਏ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤ ਓਪਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਭਾਰਤ ਓਪਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ 69 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵੈਲਟਰਵੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਸਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਥਾਪਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਬਣੀ।  2020 ਵਿੱਚ ਲਵਲੀਨਾ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਸਾਮ ਦੀ ਛੇਂਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬੋਰਗੋਹੇਨ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1997 ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਦੇ ਗੋਲਾਘਾਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਟਿਕੇਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਮੋਨੀ ਬੋਰਗੋਹੇਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜੌੜੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਲੀਚਾ ਅਤੇ ਲੀਮਾ ਨੇ ਕਿੱਕ ਬਾਕਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੇਡਿਆ, ਪਰ ਖੇਡ ਜਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੀਆਂ। ਬੋਰਗੋਹੇਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿੱਕ ਬਾਕਸਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਬਰਪਾਥਰ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਟਰਾਇਲ ਲਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਵਲੀਨਾ ਨੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਨਾਮਵਰ ਕੋਚ ਪਦਮ ਬੋਰੋ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਟਰੇਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਕੋਚ ਸ਼ਿਵ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਬੋਰਗੋਹੇਨ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਛਲਾਂਗ ਉਦੋਂ ਲੱਗੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵੈਲਟਰਵੇਟ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕੁਆਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਡੀ ਰੇਯਨ ਤੋਂ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।
ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਓਪਨ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵੈਲਟਰਵੇਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2018 ਲਈ ਚੋਣ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵੈਲਟਰਵੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।  ਉਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਅਤੇ ਜੂਨ 2017 ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਟ’ਜ਼ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੋਰਗੋਹੇਨ ਨੇ ਜੂਨ 2018 ਨੂੰ ਮੰਗੋਲੀਆ ਵਿੱਚ ਉਲਾਨਬਾਟਾਰ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ 13ਵੀਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਲਸਿਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਏ.ਆਈ.ਬੀ.ਏ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ  ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ 23 ਨਵੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਵੈਲਟਰਵੇਟ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਬੋਰਗੋਹੇਨ ਨੂੰ ਰੂਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉਲਾਨ-ਉਦੇ ਵਿੱਚ 3-13 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਟਰਾਇਲ ਦੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਚੀਨ ਦੀ ਯਾਂਗ ਲਿਉ ਤੋਂ ਸੈਮੀ-ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 69 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ 2-3 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਹੀ ਹਾਸਿਲ ਹੋਇਆ।
ਮਾਰਚ 2020, ਵਿੱਚ ਬੋਰਗੋਹੇਨ ਨੇ 69 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਬਾਕਸਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਯੋਗਤਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮਫਟੂਨਾਖੋ ਮੇਲਈਵਾ ਨੂੰ 5-0 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਅਸਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਗਈ।
ਬੋਰਗੋਹੇਨ ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਪਾਈ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰੋਨਾ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੀਮ ਦੀ ਇਟਲੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ।
ਮਹਿਲਾ ਸ਼ੌਕੀਆ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ
ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ-ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ      2018 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ        ਵੈਲਟਰਵੇਟ
ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ-ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ      2019 ਉਲਾਨ-ਉਦੇ        ਵੈਲਟਰਵੇਟ
ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ
ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ-ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ      2017 ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਸ਼ਹਿਰ      ਵੈਲਟਰਵੇਟ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਬੀਸੀ ਹੈਕਾਥਾਨ 2021 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ ਦੀ ਮੌਤ
20ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ 'ਤੇ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਿੰਸੇਂਟ ਵੈਨ ਗਾਗ ਦੀ ਮੌਤ  29 ਜੁਲਾਈ 1890 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਔਵਰਜ-ਸੁਰ-ਓਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਔਵੇਰਜ ਰੇਵਾਉਕਸ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਵਨ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਵੱਜੀ ਸੀ। ਆਮ ਖਬਰ ਇਹ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਨਸੈਂਟ ਵਾਨ ਗਾਗ
ਸਾਂਗਰਾ
ਸਾਂਗਰਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰੂਨਾ ਲੈਲਾ
ਰੂਨਾ ਲੈਲਾ ਇੱਕ ਬੰੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਰ 1960ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਫਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਗਾਉਣ ਸ਼ੈਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਗਾਇਕਾ ਮਾਲਾ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੋੜੀ ਵੀ ਬਣਾਈ।
ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲੈਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਸਿਲਹੇਟ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ੧੯੫੨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੀ ਬਣਨ ਦੀ ਆਸ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਥਕ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੀਨਾ ਲੈਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਬਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਦੀਨਾ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਲੈਲਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਇਮਦਾਦ ਅਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿਪ-ਹੋਪ, ਰਾਕ ਐਨ ਰੋਲ, ਡਿਸਕੋ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਹੋਰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਨੂੰ  ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਪੌਪ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜੈਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਹੇ ਇਸਾਈ ਬੈਂਡ - ਕਰਾਚੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਮੁੰਬਈ, ਢਾਕਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਤ ਕਲੱਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਟਲ ਲੌਬੀਆਂ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਗਾਇਕ ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰੰਸਕ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ (ਅਧਿਆਪਕ) ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਗਾਉਣ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ, ਸਗੋਂ ਮੰਚ ਤੇ ਉਸਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੀ ਵੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲੈਲਾ ਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਵਾਜਾ ਜਾਵੇਦ ਕਾਇਸਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਦੂਜਾ ਸਵਿਸ ਨਾਗਰਿਕ ਰਨ ਡੈਨੀਅਲ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਆਲਮਗੀਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952
2014 ਕਿੱਸ ਆਫ਼ ਲਵ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਕਿੱਸ ਆਫ਼ ਲਵ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Kiss of Love protest) ਨੈਤਿਕ ਪੁਲਿਸ ਖ਼ਿਲਾਫ ਇੱਕ ਅਹਿੰਸਕ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।   ਇਹ ਲਹਿਰ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦ 'ਕਿੱਸ ਆਫ਼ ਲਵ' ਨਾਂ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ ਉੱਤੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ 2 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਮਰੀਨ ਡਰਾਈਵ, ਕੋਚੀ ਵਿਖੇ ਨੈਤਿਕ ਪੁਲਿਸ ਖ਼ਿਲਾਫ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ 154,404 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਈਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।  ਕੋਚੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਕਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਯੁਵਾ ਮੋਰਚਾ, ਐਸ.ਡੀ.ਪੀ.ਆਈ., ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੰਦੂ ਪਰੀਸ਼ਦ, ਸ਼ਿਵ ਸੇਨਾ, ਬਜਰੰਗ ਦਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸੇਨਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2014
ਔਗੂਸਤ ਮੇਰੀ ਫਰਾਂਸੋਆ ਬੇਰਨਾਰਤ
ਔਗਸਤੇ ਮੈਰੀ ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਅਸ ਬੀਰਨੇਅਰਟ (ਡੱਚ: Auguste Marie François Beernaert; 26 ਜੁਲਾਈ 1829 – 6 ਅਕਤੂਬਰ 1912) ਨੂੰ 1909 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ
ਬੇਰੂਨ ਕਾਂਗੜੀ
ਬੇਰੂਨ ਕਾਂਗੜੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ
ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (SACP) ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਹ 1921 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੀ। ਇਹ 1950 ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਅਫ਼ਰੀਕਨ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਜ, ਕੋਸਾਟੂ (COSATU) ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ (ਏ ਐਨ ਸੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਗੰਢ-ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਪੂਤ ਕਰਣੀ ਸੈਨਾ
ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਪੂਤ ਕਰਣੀ ਸੈਨਾ 2006 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਅਤੰਕਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਹ ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਕਥਿਤ "ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ" ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਲਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਵਾਦ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਦਮਾਵਤੀ
ਸਮੂਹ ਨਾਮਵਰ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਬੰਸਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ਪਦਮਾਵਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲੋਂ ਛੇੜਛਾੜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਨੇ ਬੰਸਾਲੀ ਅਤੇ ਐਕਟਰੈਸ ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ ਦੇ ਨੱਕ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਕ੍ਰਿਤਿਅ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕਰਣੀ ਸੈਣਾ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਜੱਟ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਆਤੰਕਵਾਦ
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜੋਧਪੁਰ
ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜੋਧਪੁਰ (ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ: ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਜੋਧਪੁਰ), ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ ਨਵ ਦੇ ਇੱਕ ਹੈ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ (ਆਈ ਆਈ ਟੀ) ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2011 ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਅੱਠ ਰੂੜਕੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਤਬਦੀਲ ਤੌਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਐਕਟ ਨੂੰ 24 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਰਸਮੀ ਘੋਸ਼ਣਾ 2008 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ। ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ, ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ 109 ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਲਈ ਆਈਆਈਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਜੋਧਪੁਰ ਲਈ। ਅਜਮੇਰ, ਬੀਕਾਨੇਰ, ਜੈਪੁਰ, ਜੋਧਪੁਰ, ਕੋਟਾ ਅਤੇ ਉਦੈਪੁਰ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋ. ਵਿਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਆਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜੋਧਪੁਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਟੀ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲ 2009 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ, ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ.ਡੀ. ਨੇ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿਖੇ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਮ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਜੇ ਐਨ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੋਧਪੁਰ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਐਮ.ਬੀ.ਐਮ. ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਪਾਰਗਮਨ ਕੈਂਪਸ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਵਜੋਂ ਹੋਈ। ਮਈ 2010 ਵਿਚ, ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਟ੍ਰਾਂਜਿਟ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ, ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੈਂਪਸ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਅਜੇ ਜਾਰੀ ਹੈ।
ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ
ਆਈਆਈਟੀਜੇ ਜੋਧਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 65 'ਤੇ ਲਗਭਗ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਜੋਧਪੁਰ ਨੂੰ ਨਾਗੌਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਝੀਪਸਨੀ ਅਤੇ ਘਰਾਓ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ 852 ਏਕੜ (3.45 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਜ਼ਮੀਨ ਫੈਲੀ ਹੈ। ਐਮ. ਐਮ. ਪੱਲਮ ਰਾਜੂ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ, ਨੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2013 ਨੂੰ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।
ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਟਿਕਾਊ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਹੈਬੀਟੈਟ ਸੈਂਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 2–3 ਮਾਰਚ 2017 ਦੌਰਾਨ 8 ਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ‘ ਪੈਸਿਵ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤਹਿਤ ‘ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸਾਲੀ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਐਵਾਰਡ’ ਮਿਲਿਆ।
ਵਿਭਾਗ
ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 11 ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਭਾਗ ਇਹ ਹਨ:
ਖੋਜ
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਜੋਧਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਸੀ। ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਨੇ ਨਾਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਜਾਪਾਨ ਨਾਲ ਅਕਾਦਮਿਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ
ਉਰੂਗੁਏ
ਕੋਲੋਨੀਅਲ ਡੇਲ ਸਾਕਰਾਮੇਂਤੋ (ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਦੀ ਬਸਤੀ), ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯੂਰਪੀ ਬਸਤੀਆਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1680 ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਾਂਟੇਵਿਡੇਓ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਪੇਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਫੌਜੀ-ਗੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ 1811-28 ਵਿਚਕਾਰ ਸਪੇਨ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਤਰਫ਼ੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਮੁਖੀ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹੈ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
República Oriental del Uruguay ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਿਆਂ ਉਰੂਗੁਏ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਗਣਰਾਜ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਰੂਗੁਏ ਨਾਮਕ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਭੂਗੋਲਕ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਰੂਗੁਏ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਮ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਆਰਾਨੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਦੀ ਨਿਰੁਕਤੀ ਦੁਚਿੱਤੀ ਹੈ ਪਰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮਤਲਬ "ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਨਦੀ" ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਟੁਕੜੀਆਂ
thumb|350px|A map of the departments of Uruguay. ਉਰੂਗੁਏ ਨੂੰ 19 ਮਹਿਕਮਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਮਹਿਕਮਾ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਆਪਕ ਮੱਤ-ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਨੂੰਨੀ ਤਾਕਤਾਂ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਦੇ ਅਤੇ ਨਿਯਮਿਕ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਭਾਗੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
1 ਜਨਵਰੀ
17 ਪੋਹ ਨਾ: ਸ਼ਾ:
1 ਜਨਵਰੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ 364 (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 365) ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਬੱਜਨ ਵੇਲੇ ਪਟਾਕੇ ਬਜਾ ਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਵਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਬਿਹਬੋਵਾਲ
ਬਿਹਬੋਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 359 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 1772 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 888 ਮਰਦ ਅਤੇ 884 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 995 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 895 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ, 772 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 85.16% ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 87.98% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 82.41% ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵੇਗਾ ਤਮੋਤੀਆ
ਵੇਗਾ ਤਮੋਤੀਆ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Vega Tamotia; ਜਨਮ 7 ਮਈ 1985 ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਭਾਰਤ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਮਿਲ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਰੋਜਾ ਅਤੇ ਪਾਸੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੋਬੀਕੰਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੇਗਾ, ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਡਰਾਮਾ ਟਰੂਪ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਵੇਗਾ ਤਮੋਤੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1985 ਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸਿਡਨੀ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।
ਨਿਰਮਾਤਾ
ਵੇਗਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੜੀ ਘੋਟੂ ਮੋਟੂ ਕੀ ਟੋਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਚਟਗਾਂਵ ਲਈ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੰਪ ਐਕਰੋਸ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਆਲ ਐਕਸੈਸ: ਕੈਪੀਟਲ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਡਿਸਕਵਰੀ ਦੁਆਰਾ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਧਰਮਸਾਗਰ (ਸਰੋਵਰ)
thumb| ਵੈਸਟ ਵਾਟਰਫਰੰਟ (2009) ਧਰਮਸਾਗਰ ਕੋਮਿਲਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੋਵਰ 1458 ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਮਾਨਿਕਿਆ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।
ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ ਕੋਮਿਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਥੇ ਸਨ। ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਨਜ਼ਰੂਲ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਖਣਿਜ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ 'ਧਰਮਸਾਗਰ' ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਬੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਜਲਘਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਮਿਲਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੈਰ-ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਲੂ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਫੈਬਰਿਕ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਦੀਘੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਧਰਮਸਾਗਰ ਨੂੰ ਕੁਮਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜ਼ੋਨ ਇਸ ਜਲਘਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਈਦਗਾਹ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਦੀਘੀ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਸੈਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿੱਜੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਖਤ ਜਨਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੈਂਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੈਰ-ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਵਾਟਰਫਰੰਟ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।
thumb|267x267px| ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ (2020)
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਵਰ
ਸਾਲਟ ਲੇਕ ਸਿਟੀ
ਸਾਲਟ ਲੇਕ ਸਿਟੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਲਟ ਲੇਕ ਜਾਂ ਐੱਸਾ੦ਐੱਲ੦ਸੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ ਯੂਟਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ੨੦੧੧ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ੧੮੯,੮੯੯ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਲਟ ਲੇਕ ਸਿਟੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ੧,੧੪੫,੯੦੫ ਹੈ। ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵਡੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਸਾਚ ਫ਼ਰੰਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ੨,੩੨੮,੨੯੯ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਗੁਲਾਬ ਖੰਡੇਲਵਾਲ
ਗੁਲਾਬ ਖੰਡੇਲਵਾਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਲਾਬ ਖੰਡੇਲਵਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਗਿਆ (ਬਿਹਾਰ) ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1943 ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ ਕੀਤੀ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦਿਆ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਾਸ਼ੀਵਾਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗੁਲਾਬਜੀ ਕੁਢੱਬ ਬਨਾਰਸੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਸੰਸਥਾ ਪ੍ਰਸਾਦ=ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ।ਸਾਹਿਤ ਗੋਸ਼ਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਢੱਬ ਬਨਾਰਸੀ, ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ, ਨਿਰਾਲਾ, ਬਾਬੂ ਸ਼ਿਆਮਸੁਂਦਰ ਦਾਸ, ਪੰ॰ ਰਾਮਚੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲ, ਆਚਾਰਿਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੰ॰ ਸ਼ਰੀਨਾਰਾਇਣ ਚਤੁਰਵੇਦੀ, ਰਾਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦਾਸ, ਪੰ॰ ਸੀਤਾਰਾਮ ਚਤੁਰਵੇਦੀ, ਆਚਾਰਿਆ ਨੰਦਦੁਲਾਰੇ ਵਾਜਪਾਈ, ਪੰ॰ ਅਯੋਧਿਆਸਿੰਹ ਉਪਾਧਿਆਏ ਹਰਿਔਧ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕੇ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ. ਉਹ ਇਸ ਗੋਸ਼‍ਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਤਾਂ ਗੁਰੁਜਨ - ਮੰਡਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੀਸ਼ ਵਲੋਂ ਸੀਂਚਤੀ.
ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਲੋਕਮਾਨਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਿਅਕ ਮਿਤਰਮੰਡਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕੋਂ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਬਢਨੇ ਲਗਾ. ਸਰਵਸ਼ਰੀ ਹਰਿਵੰਸ਼ ਰਾਏ ਬੱਚਨ, ਆਚਾਰਿਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਮਿਤਰਾਨੰਦਨ ਪੰਤ, ਮਹਾਦੇਵੀ ਵਰਮਾ, ਆਚਾਰਿਆ ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ, ਕੰਹਿਆਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰ ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਡਾ॰ ਰਾਮਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ, ਆਚਾਰਿਆ ਸੀਤਾਰਾਮ ਚਤੁਰਵੇਦੀ, ਨਿਆਇਮੂਰਤੀ ਮਹੇਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਸ਼ੁਕਲ, ਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਮਾਣਯੋਗ ਗੰਗਾਸ਼ਰਣ ਸਿੰਘ, ਸ਼ੰਕਰਦਯਾਲ ਸਿੰਘ, ਕਾਮਤਾ ਸਿੰਘ ਕੰਮ ਆਦਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਗਏ।
ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪੂਰਵ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਡਾ॰ਕਰਣ ਸਿੰਘ, ਡਾ॰ ਸ਼ੰਭੁਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਆਚਾਰਿਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਡਾ॰ ਹੰਸਰਾਜ ਤਿਵਾਰੀ, ਡਾ॰ ਕੁਮਾਰ ਨਿਰਮਲ, ਪ੍ਰੋ॰ ਜਗਦੀਸ਼ ਪਾੰਡੇ, ਪ੍ਰੋ॰ ਦੇਵੇਂਦਰ ਸ਼ਰਮਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵੰਭਰ ’ਮਨੁੱਖ’, ਸ਼੍ਰੀ ਤਰਿਲੋਚਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ’ਪ੍ਰਭਾਤ’, ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਥਮਲ ਕੇੜਿਆ, ਸ਼ੇਸ਼ੇਂਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਿਰਾ ਧਨਰਾਜ ਗਿਰਿ, ਡਾ॰ ਰਾਜੇਸ਼ਵਰਸਹਾਏ ਤਿਵਾਰੀ, ਪੰ॰ ਸ਼ਰੀਧਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਵਿਦਿਆਨਿਵਾਸ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਰਜੁਨ ਚੌਬੇ ਕਸ਼ਯਪ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਲੇਖਨੀਯ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਕਵੀ ਗੁਲਾਬ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੰਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ
ਫ਼ਲੌਇਡ ਮੇਅਵੈਦਰ ਜੂਨੀਅਰ
ਫਲੌਇਡ ਮੇਅਵੈਦਰ ਜੂਨੀਅਰ (ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ, 1977) ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ 2015 ਵਿੱਚ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਮੈਨੀ ਪੈਕਿਆਓ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਮੇਅਵੈਦਰ ਨੂੰ ਛੇ ਕਰੋੜ ਦੀ ਬੈਲਟ ਅਤੇ 950 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੈਕਿਆਓ ਨੂੰ 636 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਿਲੇ ਹਨ। 1996 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਕੇਬਾਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਤ ਲੋਕ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ
ਕਾਵਿ ਉਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਦਨੀ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਾਰਜ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਨੇ ‘ਕਾਵਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿੱਚ ਕਵੀ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ‘ਕਵਿ’ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਚਿੱਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ‘ਕਵੀ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਉਤਪੱਤੀ ‘ਕਵ੍’ ਧਾਤੂ ਤੋ ਮੰਨੀ ਜਾਏ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ, ਤਾਂ ‘ਕਵੀ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਵਰਣਨ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਜਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ। ਮੰਮਟ ਨੇ ਇਸ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ‘ਅਲੌਕਿਕ’ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਕਵੀ ਕਰਮ ਨੂੰ ‘ਕਾਵਿ’ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ, ਵਰਣਨ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਰਸ ਤੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਣ ਵਾਲੀ ਕਵੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ‘ਕਾਵਿ’ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਪਰਿਸ਼ੀਲਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕਾਵਿ-ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ: 1.ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ 2.ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ 3.ਕਾਵਿ ਦਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ 4.ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦ 5.ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿਤੀਆਂ 6.ਨਾਟਯ ਸੰਬੰਧੀ ਤੱਤ 7.ਰਸ 8.ਅਲੰਕਾਰ 9.ਰੀਤੀ 10.ਧੁਨੀ 11.ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ 12.ਔਚਿਤਯ 13.ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ 14.ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ 15.ਕਾਵਿਗਤ ਗੁਣ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮੰਤਵ, ਮਨੋਰਥ, ਮਕਸਦ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਪ੍ਰਯੋਜਨ, ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਮੂਰਖ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਵਿੱਤੀ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ”। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਅਥਵਾ ਮਨੋਰਥ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਹਰਕਤ ਅਥਵਾ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਨੁਬੰਧਾਂ (ਸ਼ਰਤਾਂ) ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੈ- ਵਿਸ਼ਾ, ਅਧਿਕਾਰੀ, ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ।ਚੌਥਾ ਅਨੁਬੰਦ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦਾ ਅਨੁਬੰਦ ਹੈ
ਵਿਸ਼ਾ
ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਵ ਜਦੋਂ ਕਵੀਂ ਕਿਸੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਤਮਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀ
ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ‘ਅਧਿਕਾਰੀ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਜਦੋਂ ਕਵੀਂ ਕਿਸੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੂਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਰਸ, ਅਲੰਕਾਰ, ਰੀਤੀ, ਧੁਨੀ, ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ, ਔਚਿਤਯ, ਛੰਦ, ਭਾਵ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸੰਬੰਧ
ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦੇ ਕਾਰਯ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਦਾ ਭਾਵ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਭਾਵ ਹਰ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿਭਾਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ।
ਉਪਰੋਕਤ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਹਰ ਰਚਨਾ,ਹਰ ਕਿਰਤ,ਹਰ ਸ਼ਾਸਤਰ,ਹਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਅਥਵਾ ਮੰਤਵ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਘੁਲੇ- ਮਿਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਆਲੋਚਨਾ ਅਧੀਨ ਵਸਤੂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਚਿਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਮੱਦੇ- ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਕਵੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਲੀਕੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪਾਠਕ - ਸਰੋਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਵਿ ਦੁਆਰਾ ਪਏ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ-ਮੰਗਲ (ਆਵਾਮ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ) ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨਾਲੋ- ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਪਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ‘ਜਸ’ ਅਤੇ ‘ਧਨ’ ਕਵੀ ਨੂੰ; ‘ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ’ ਅਤੇ ‘ਉਪਦੇਸ਼’ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ; ‘ਅਨਿਸ਼ਟ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ’ ਅਤੇ ‘ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ’ ਦੋ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਦਾ ਫ਼ਲ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤਮੁਨੀ ਅਨੁਸਾਰ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ’ ਵਿੱਚ ‘ਨਾਟਯ’ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਟਯ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਯ ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਅੱਧਮ ਕੋਟੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਧੀਰਜ ਬੰਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਨੋਵਿਨੋਦ ਅਤੇ ਸੁਖ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹੈ। ਮੌਕਾ ਪੈਣ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਪੀੜ੍ਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕਸੰਤਪਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤੀ (ਆਰਾਮ) ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਅਨੁਸਾਰ
ਭਰਤਮੁਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਮਹ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ, ਜਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦਾ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਮਹ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ(ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼)ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ(ਆਨੰਦ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਭਾਮਹ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਕਵੀ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਅਨੁਸਾਰ
ਵਾਮਨ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦੱਸੇ ਹਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ।ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਪ੍ਰੀਤੀ(ਆਨੰਦ) ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕੀਰਤੀ(ਯਸ਼) ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਰੀ ਕਵਿਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਪਯਸ਼ ਹੀ ਅਪਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਪਯਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਜਸ’ ਨੂੰ ਇੱਕਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ‘ਅਪਯਸ਼’ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰ’ ਦੇ ਸ੍ਰੂਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਉੱਤਮ ਕਵਿਤਾ ਕਰਨ।
ਆਚਾਰੀਆ ਭੋਜ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਵਾਂਙ ਹੀ ਭੋਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਸਰਸਵਤੀਕੰਠਾਭਰਣ’ ਵਿੱਚ ਜਸ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੋ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਮੰਨੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ (ਉਪਮਾ) ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ (ਸਜੀ ਹੋਈ) ਅਤੇ ‘ਰਸ’ ਤੋਂ ਓਤਪ੍ਰੋਤ (ਭਰਪੂਰ) ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਵੀ ਜਸ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਆਨੰਦ (ਪ੍ਰੀਤੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਅਨੁਸਾਰ
ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤਮ੍’ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ,ਚੰਗੇ ਕੁਲਾਂ ‘ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਰਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੌਖਾ ਉਪਾਇ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਕਾਵਿਰੂਪੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਹ੍ਰਿਦਯਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਵਰਗ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਕ੍ਸ਼) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਆਨੰਦਾਨੁਭੂਤੀਰੂਪ ਚਮਤਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਕੁੰਤਕ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਕਥਨ ਤੋਂ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ‘ਆਨੰਦਾਨੁਭੂਤੀਰੂਪ ਚਮਤਕਾਰ’ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਕਿ ਰਚਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇ।ਦੂਜਾ, ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੁੰਤਕ ‘ਸ਼ਾਸਤਰ’ ਅਤੇ ‘ਕਾਵਿ’ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਝਦੇ ਹਨ- ‘ਸ਼ਾਸਤਰ’ ਕੌੜੀ ਦਵਾਈ ਵਾਂਙ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਅਵਿਦਿਆਰੂਪੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਕਾਵਿ’ ਖੁਸ਼ੀ(ਆਨੰਦ) ਦੇਣ ਵਾਲੇ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ’ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅਵਿਵੇਕਰੂਪੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਰੁਦ੍ਰਟ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਚਾਰੀਆ ਰੁਦ੍ਰਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ’ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਵਰਗ ਅਰਥਾਤ: ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਕ੍ਸ਼ -ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਗਨੀਪੁਰਾਣ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ
ਅਗਨੀਪੁਰਾਣ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਚਤੁਰਵਰਗ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤ੍ਰਿਵਰਗ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ) ਨੂੰ ਹੀ ‘ਨਾਟਯ’ (ਕਾਵਿ) ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਜਿਹੇ ਪਹਿਲੇ ਆਚਾਰੀਆ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਨਦਿਆਂ ਚਤੁਰਵਰਗ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸਵਿਕਾਰਿਆ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਸਾਹਿਤਦਰਪਣ’ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦੁਆਰਾ ਘੱਟ ਦਿਮਾਗ (ਬੁੱਧੀ) ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ‘ਚਤੁਰਵਰਗ’ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਵੇਦ ਆਦਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਵੀ ‘ਚਤੁਰਵਰਗ’ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ,ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਨੀਰਸ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਾਵਿ,ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੋਮਲ ਜਾਂ ਘੱਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਾਵਿ ਦੁਆਰਾ ‘ਚਤੁਰਵਰਗ’ ਅਤੇ ‘ਆਨੰਦ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਆਚਾਰੀਆ ਜਗਨਨਾਥ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਚਾਰੀਆ ਜਗਨਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਰਸਗੰਗਾਧਰ’ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਸ, ਪਰਮ-ਆਨੰਦ, ਗੁਰੂ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਅਨਰਥ(ਦੁੱਖਾਂ) ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ;ਰਾਜਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਧਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀਰੂਪ ਪ੍ਰਯੋਜਨ; ‘ਆਦਿ’ ਪਦ-ਵਿਵਹਾਰ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ‘ਕਾਂਤਾਸੰਮਿਤ’ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਅਨੁਸਾਰ
ਮੰਮਟ ਨੇ ਭਰਤਮੁਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ‘ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਛੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਮੰਨੇ ਹਨ-1. ਜਸ 2. ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 3. ਲੋਕ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ 4. ਅਨਿਸ਼ਟ (ਦੁੱਖ-ਰੋਗ) ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ 5. ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 6.ਕਾਂਤਾਸੰਮਿਤ ਉਪਦੇਸ਼
ਜਸ
ਕਾਵਿ- ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ‘ਜਸ’ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ-ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਵੀ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਰਥ
ਕਾਵਿ- ਰਚਨਾ ਤੋਂ ‘ਅਰਥ’ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਹੰਦੀ ਹੈ।ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਤੋਂ ‘ਅਰਥ’ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉੱਘੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ- ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਡੀ-ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਪੁਰਾਣੇ ਵੇਲੇ,ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ ‘ਧਨ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਲੌਕਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ
ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ- ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਲੌਕਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਬੜੀ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਿਸ਼ਟ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ
ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਉਸਤੁਤੀਪਰਕ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨਿਸ਼ਟ(ਦੁੱਖ-ਰੋਗ ਆਦਿ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਚੰਗੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਦੇ ਰਸ -ਆਸੁਆਦਨ ਦੁਆਰਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਹ੍ਰਿਦਯ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੋਖੇ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ‘ਆਨੰਦ’ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਅਨੁਭੂਤੀ ਵੇਲੇ, ਸਚਮੁੱਚ, ਭੌਤਿਕ ਸਾਰਿਆਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਛੂ-ਮੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਇਸੇ ‘ਆਨੰਦਾਨੁਭੂਤੀ’ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਉਪਦੇਸ਼
ਕਾਵਿ ‘ਚ ਅੰਕਿਤ ਅਤੇ ਵਰਣਿਤ ਉਪਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੰਮਟ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਹਨ- 1.ਪ੍ਰਭੂਸੰਮਿਤ- ਸ਼ਬਦਪ੍ਰਧਾਨ ਵੇਦ ਆਦਿ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਪਰੰਤੂ ਮੰਮਟ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ’ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ‘ਪ੍ਰਭੂਸੰਮਿਤ’ ਕਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ ਪਾਲਨ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
2. ਸੁਹ੍ਰਿਤਸੰਮਿਤ- ਅਰਥਪ੍ਰਧਾਨ ‘ਪੁਰਾਣ’ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੂ-ਬਹੂ ਪਾਲਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪੁਰਾਣ’ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਈ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਮਟ ਨੇ ‘ਸੁਹ੍ਰਿਤਸੰਮਿਤ’ ਕਿਹਾ ਹੈ।
3. ਕਾਂਤਾਸੰਮਿਤ- ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਸ ‘ਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਵੀ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਚੱਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਵਾਂਙ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਰਾਵਣ ਵਾਂਙ।ਮੰਮਟ ਨੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ‘ਕਾਂਤਾ-ਸੰਮਿਤ’ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਚਾਹੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਪਰੰਤੂ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਵੇਚਨ ਅਤਿਢੁੱਕਵਾਂ, ਅਤਿਵਿਗਿਆਨਿਕ, ਵਿਵਹਾਰਕ, ਸਮਝ ‘ ਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਯੋਗ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦੀ ਵੰਡ
ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਕਾਵਿ-ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਕਲਿਆਣ-ਮੂਲਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ
ਕਲਿਆਣ-ਮੂਲਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਰਚਨਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ‘ਕਲਿਆਣ-ਮੂਲਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ-ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ
ਜਿਹੜੀ ਰਚਨਾ ਆਮ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋਵੇ,ਉਸਨੂੰ 'ਲੋਕ-ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਦੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਦੀਮ ਅੱਬਾਸ
ਨਦੀਮ ਅੱਬਾਸ (ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ: نديم عباس ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਰ ਕਸ਼ੇਤਰਾ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਅੱਬਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਕੋਚ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਭਗਤ ਸਧਨਾ
ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜਾਂ ਸਧਨਾ ਕਸਾਈ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਤ ਕਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗਏ ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1180 ਵਿੱਚ ਸੇਹਵਾਨ, ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।
ਤਵ ਗੁਨ ਕਹਾ ਜਗਤ ਗੁਰਾ ਜਉ ਕਰਮੁ ਨ ਨਾਸੈ॥
ਸਿੰਘ ਸਰਨ ਕਤ ਜਾਈਐ ਜਉ ਜੰਬੁਕੁ ਗ੍ਰਾਸੈ॥
ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਸਰਹੰਦ ਕੋਲ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਜਿਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਤ ਕਵੀ ਹੋਏ ਹਨ ਆਪ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਭਗਤ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਆਏ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਅਮਰ ਬਣਾਈ ਰਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਆਤਮਗਿਅਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚੋਂ ਕਰਤਾਰ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ )ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ  ਅਤੇ  ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਕਾਰਨ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੂਬਾ ਸਿੰਧ ( ਪਾਕਿਸਤਾਨ ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੇਹਵਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰਹਿੰਦ  ਵਿਖੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨਸ਼ਵਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਿਹਾ।ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਉਸਾਰਿਆ ਇਕ ਦੇਹੁਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨੇ ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਵਸਾਗਰ ਵਿਚੋਂ ਤਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਰਖਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- ਨਾਮਦੇਵ ਕਬੀਰੁ ਤਿਲੋਚਨੁ ਸਧਨਾ ਸੈਨੁ ਤਰੈ।