cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਡਿਪਲੋਮਾ
ਡਿਪਲੋਮਾ (ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਦਸਤਾਵੇਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) ਨੂੰ ਵੀ "ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ" ਜਾਂ "ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ" (ਟੇਸਟਾਰੀ) ਲਈ ਇੱਕ ਟੈਸਟਮੂਰ, ਲਾਤੀਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;  ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਤਸਦੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਸਤਾਵੇਜ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਵਿਕਲਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਂ ਇੱਕ ਚੰਮ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜੋ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਨੂੰ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਜਾਂ ਮਿਆਦ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ (ਐਂਗਲੋ-ਸੈਕਸੀਨ ਚਾਰਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕਸ ਵੇਖੋ)। alt=Sheepskin diploma from Mexico City College, 1948 (in Latin)|thumb|200x200px|[[ਮੈਕਸੀਕੋ ਸਿਟੀ ਕਾੱਰਜ, 1948 ਤੋਂ ਸ਼ੀਪਸਕਿਨ ਡਿਪਲੋਮਾ (ਲਾਤੀਨੀ) ]] thumb|200x200px|ਬੀ 4 ਅਕਾਰ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ thumb|283x283px|A4 ਸਾਈਜ਼ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ
ਭਾਰਤ
ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ / ਕਿੱਤਾਕਾਰੀ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਨਰਸਿੰਗ, ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਫਾਰਮੇਸੀ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਆਦਿ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਜਿਹੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਹੈ ਉਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਡਵਾਂਸਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਏਸੀਐਸ) ਜਾਂ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਸਰਕਟਜ਼ (ਆਈ.ਸੀ.) ਜਾਂ ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਅਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ (ਆਈ.ਈ. ਮਕੈਨਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਭਾਗ I ਅਤੇ II ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਵਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਸਿਵਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਜਿਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਡਿਪਲੋਮਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਆਫ਼ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਜਾਂ ਅਰਬਨ ਪਲਾਨਿੰਗ ਜਾਂ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਵਲ ਇੰਜਨੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਭਾਗ I ਅਤੇ II ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਵਲ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਡਿਪਲੋਮਾ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਕੋਰਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਅਧੀਨ) ਦੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬੈਂਚੋਰਰ ਆਫ਼ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ / ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਸੂਚੀਆਂ (ਲੇਟਰਲ ਐਂਟਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮੇ / ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ - ਜੋ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈਕਟਰ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਕੰਪਨੀਆਂ, ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮਾ / ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਸਤਾਵੇਜ਼
ਸਲਮਾ ਸੁਲਤਾਨ
ਸਲਮਾ ਸੁਲਤਾਨ (ਜਨਮ 16 ਮਾਰਚ 1944) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। 1967 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ - ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖ਼ਾਸ ਗੁਲਾਬ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੱਲੂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ।  ਉਹ ਹੁਣ ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜੰਗਪੁਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਦ ਕਿਦਵਈ, ਸਲਮਾ ਦਾ ਬੇਟਾ ਕਟਕ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨਕਮਟੈਕਸ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਕੌਲ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਦਿੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 15 ਸਤੰਬਰ 1959 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ 1965 ਵਿਚ 5 ਮਿੰਟ ਦੇ ਇਕ ਖ਼ਬਰ ਬੁਲੇਟਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਲਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ 'ਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ 10 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਲਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਲੈਂਸਵਿਊ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਸੀਰੀਅਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।   ਉਸ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ਪੰਚਤੰਤਰ ਸੇ, ਸੁਨੋ ਕਾਹਨੀ, ਸਵਰ ਮੇਰੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਅਤੇ ਜਲਤੇ ਸਵਾਲ ਨੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਪੰਚਤੰਤਰ ਸੇ 1989 ਵਿਚ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਾਅਦ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਲਤੇ ਸਾਵਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਇਕ ਸੀਰੀਅਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ 2004 ਵਿਚ ਡੀਡੀ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸਲਮਾ ਸੁਲਤਾਨ ਆਮਿਰ ਕਿਦਵਈ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਇੰਡੀਆ (ਈ.ਆਈ.ਐਲ.) ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਲਮਾ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਾਦ ਕਿਦਵਈ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਬੇਟੀ ਸਾਨਾ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਸਲਮਾ ਦੇ ਦੋ ਪੋਤੇ ਹਨ। ਸਾਦ ਕਿਦਵਈ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੇਤੀ ਖਾਨ ਕਿਦਵਈ (ਜਨਮ 1978) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ- ਸਮਰ ਅਤੇ ਮੇਹਰ। ਸਾਦ ਅਤੇ ਗੇਤੀ ਹੁਣ ਬੀ.ਆਰ.ਐਸ. ਨਗਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਹਨ।
ਸਾਦ ਕਿਦਵਈ, ਸਲਮਾ ਦਾ ਬੇਟਾ ਨਵੰਬਰ, 2017 ਤੋਂ ਕਟੱਕ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨਕਮਟੈਕਸ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਬਾਬ ਮਾਰਲੇ
ਨੈਸਟਾ ਰਾਬਰਟ ਮਾਰਲੇ, ਬਾਬ ਮਾਰਲੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਜਮੇਕਨ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਰੈਗੇ ਐਲਬਮਾਂ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਾਸਤਾਫਾਰੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਸੀ। । 1963 ਵਿੱਚ ਦੀ ਵੇਲਰਸ ਨਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਵਾਤ ਕਰ ਕੇ ਬਾਬ ਮਾਰਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੀਤਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਵਾਤ ਜਿਸਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ |
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1981 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ
ਭਾਈ ਦੂਜ
ਭਾਈ ਦੂਜ, ਭਾਉਬੀਜ, ਭਾਈ ਟਿੱਕਾ ਜਾਂ ਭਾਈ ਫੋਂਟਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਰਮ ਸੰਵਤ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਾਰਤਿਕਾ ਦੇ ਸ਼ਾਲੀਵਾਹਨ ਸ਼ਕ ਕੈਲੰਡਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ (ਚਮਕੀਲੇ ਪੰਦਰਵਾੜੇ) ਦੇ ਦੂਜੇ ਚੰਦਰ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੀਵਾਲੀ ਜਾਂ ਤਿਹਾੜ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਰੱਖੜੀ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਭਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਯਮ ਦਵਿਤੀਆ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਇਆਸਥ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਾਈ ਦੂਜ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਹ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੀਵਾਲੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰਿਆਣੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰੀਤ ਵੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਨਾਰੀਅਲ (ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਗੋਲਾ" ਹੈ) ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕਲੇਵਾ ਵੀ ਇੱਕ ਭਰਾ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੇਤਰੀ ਨਾਮ
ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ ਨਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜਿਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਠਾਈਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਘਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਤਿਲਕ ਵੀ ਲਗਾਇਆ। ਕੁਝ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਓਹਾਰ
ਬੀਸ ਸਰਕਾਰ
ਬੀਸ ਸਰਕਾਰ (ਜਨਮ 23 ਦਸੰਬਰ 1979) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਮੱਧਮ-ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਦੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।
ਸਮੂਹ (ਕੰਪਨੀ)
ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ - ਅਰਥਾਤ, ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੂਹ ਅਕਸਰ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ
right|thumb|350x350px|ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ ਸੈੱਲ ਦਾ ਡਾਇਆਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ, ਪੁਰਸ਼ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੈੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ (σπέρμα) ਸਪਰਮ (ਅਰਥ "ਬੀਜ") ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਨੀਸੋਮੈਮੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਪ-ਕਿਸਮ ਓਓਗਾਮੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਜਿਨਸੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਮੇਟਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ  ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਨਰ" ਜਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ ਸੈੱਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਕ ਅਨਫਲੇਗੇਲਰ ਸ਼ੁਕਰਾਣ ਸੈੱਲ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੋਟਾਇਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੋਟਾਇਲ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਸਪਰਮਾਟੋਜ਼ੂਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੀਮਤ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਗਰਭਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੰਡੇ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਊਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟੋਟੇਪੋਟੇਂਟ ਜਾਇਗੇਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ ਸੈੱਲ ਹਾਪਲੋਇਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ 23 ਗੁਣਸੂਤਰ ਮਾਦਾ ਅੰਡੇ ਦੇ 23 ਗੁਣਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਇਡ ਸੈੱਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਣ। ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਟੈਸਟੀਕਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਐਪੀਡੀਦਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫੰਕਸ਼ਨ
ਮੁੱਖ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ ਦਾ ਕੰਮ ਅੰਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਤੇ ਦੋ ਉਪ-ਸੈਲੂਲਰ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਊਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ:(i) ਨਰ ਪੁਰਅਭੁਜ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਾਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ (ii) ਸੈਂਟੀਰੀਓਲਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬਿਊਲ ਸਾਇਟਸਕੇਲੇਟਨ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ
ਗਰੱਭਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ ਓਓਸੀਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ: (1) ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਜਾਂ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਡ੍ਰੋਮਿੰਟ ਓਓਸੀਟ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; (2) ਹਾਪੋਲਾਇਡ ਪੈਟਰਨਲ ਜੀਨੋਮ; (3) ਸੈਂਟਰਿਓਲ, ਜੋ ਸੈਂਟਰਰੋਮੋਨ ਅਤੇ ਮਾਈਕੋਟੂਬੂਲ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।
ਮੂਲ
2016 ਵਿੱਚ ਨੈਨਜਿੰਗ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟੈੱਮ ਸੈੱਲ ਤੋਂ ਨਕਲੀ ਮਾਊਸ ਸਪਰਮੈਟਿਡਸ ਵਰਗੇ ਸੈੱਲ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸਪਰਮੈਟੈਡਸ ਨੂੰ ਮਾਊਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾਕਰਣ ਕਰਕੇ ਪਾਲਤੂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਹਵਾਲੇ
Category:CS1 maint: Uses editors parameter ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਣਨ
ਜਾਨ ਕੈਲਵਿਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ
ਧੋਲਾਵੀਰਾ
thumbnail|right|ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਵਿੱਚ [[ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਲਈ ਉਸਾਰਿਆ ਪੌੜ੍ਹੀਦਾਰ ਤਲਾਅ]] ਧੋਲਾਵੀਰਾ (ਗੁਜਰਾਤੀ : ધોળાવીરા) ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੱਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਭਚਾਊ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਤਵ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ,ਜਿਥੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਉੱਥੋਂ 1 km ਦੂਰੀ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਰਧਨਪੁਰ ਤੋਂ 165 km ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੇਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਟੜਾ ਟਿੰਬਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੰਡਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੱਛ ਦੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਕੱਛ ਮਾਰੂਥਲ ਜੰਗਲੀਜੀਵ ਪਨਾਹ ਦੇ ਖਾਦਿਰ ਬੇਟ ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ 47 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦਾ ਰਕਬਾ ਦੋ ਮੌਸਮੀ ਨਾਲਿਆਂ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨਸਾਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨਹਾਰ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ c.2650 BCE ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲਗਭਗ 2100 BCE ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ c.1450 BCE ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਦੋਬਾਰਾ ਵਸੇਬਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਦਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ
ਆਰ. ਐਸ. ਬਿਸ਼ਤ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ, ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਦੇ ਸੱਤ ਪੜਾਅ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਖੁਦਾਈਆਂ
ਖੁਦਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ 1989 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਮੁਖੀ ਆਰ. ਐਸ. ਬਿਸ਼ਤ ਸਨ। 1990 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ 13 ਵਾਰ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰਾਂ, ਮੋਤੀ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਟੈਰੀਕੋਟਾ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਪੌਟਰੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਮਿਲੇ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਦੱਖਣੀ ਗੁਜਰਾਤ, ਸਿੰਧ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਸੱਭਿਆਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।
ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਆਮ ਵਸਤੂਆਂ
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਲੋਥਲ ਨਾਲੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਆਇਤਾਕਾਰ ਅਤੇ ਇਹ 22 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾਈ 771.1 m ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 616.85 m ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਥੀ ਗਈ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਰਜੇ ਸਨ - ਇੱਕ ਗੜ੍ਹੀ, ਇੱਕ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੇਠਲਾ ਕਸਬਾ ਸਨ।. ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਗਲੀਆਂ, ਖੂਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਸਨ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੀਨਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਦੋਹਰੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।. ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰਕਬਾ 48 ha ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਬਣਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਸੇਬਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਹੜੱਪਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਮੌਸਮੀ ਸੋਮਿਆਂ, ਮਨਸਾਰ ਅਤੇ ਮਨਹਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਾਈਨ ਬੋਰਡ
ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਦਾ ਸਾਈਨਬੋਰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਲਿਪੀ ਦੇ ਦਸ ਅੱਖਰ ਲਿਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਈਨਬੋਰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਹੜੱਪਾ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਜਿਪਸਮ ਧਾਤ ਨਾਲ ਦਸ ਅੱਖਰਾਂ ਜਾਂ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਆਕ੍ਰਿਤਿਆਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਤਖਤੀ ਉੱਪਰ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਬੋਰਡ ਜਾਂ ਤਖਤੀ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਗਲ ਗਈ, ਪਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ ਅੱਖਰ ਵੱਡੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਜਿੱਡੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਨੇੜਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਭਗ 37 cm ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੋਰਡ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, 3 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਾਰ ਵਾਰ ਦੋਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਲਿਪੀ ਪੂਰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰਿਆ ਹੈ, ਵੀ ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਮਿਲਿਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ
ਧੋਲਾਵੀਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2650 ਈ.ਪੂ. ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ 2100 ਈ.ਪੂ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਘਾਰ ਵਲ ਜਾਂਦਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਿਰਾਨ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਫੇਰ ਵਸਿਆ ਤੇ 1450 ਈ.ਪੂ. ਤੱਕ ਵਸਿਆ ਰਿਹਾ।
ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਕਾਰਣ
2.ਇਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
3.ਇਥੇ ਆਮ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੂਚਨਾ ਬੋਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ,ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਵਜੀਹੁੱਦੀਨ ਅਹਿਮਦ
ਵਜੀਹਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ (ਉਰਦੂ: وجیہ الدین احمد‎; ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1938) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਰਿਟਾਇਰਡ ਜੱਜ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।
ਧੋਲਾਵੀਰਾ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ
ਵਜੀਹੁੱਦੀਨ ਅਹਿਮਦ
ਸੀਨੀਅਰ ਜੱਜ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਿੰਧ ਦੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ਰਫ ਦੀ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਖਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਕੀਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਿਆ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਉਹ 2011 ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇਹਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਿਆ ਅਤੇ 30 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਮਮਨੂਨ ਹੁਸੈਨ ਤੋਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਜਗ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਛਮੀਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਪਰਵਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉੱਤਮ ਖੇਤੀ ਮੱਧਮ ਵਿਉਪਾਰ ਤੇ ਨੀਚ ਚਾਕਰੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਾਇਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ " ਬਾਰ੍ਹੀ ਬਰਸੀਂ ਖੱਟਣ ਗਿਆ, ਖੱਟ ਖੱਟ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ......।" ਇਹਨਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਖੱਟਣ ਗਏ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇਈਏ। ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਕਤ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਾ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ ਚੱਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੀਮਤਪਣ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਆਦਮੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ।
ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਵਲਾਇਤ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੱਧ ਪੂਰਵ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ।  ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਤੁਕ ਇਸਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ:
ਬਾਰ੍ਹੀਂ ਬਰਸੀਂ ਖੱਟਣ ਗਿਆ ਸੀ,
ਖੱਟ ਖੱਟ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਰੰਬੇ।
ਡੁਬਈ ਲੈ ਗਈ ਪੁੱਟ ਕੇ,
ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਔਕੜਾਂ
ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸੌਖੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਏਧਰ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਉਹਨੇ ਹੀ ਫਿਕਰਮੰਦ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਮਸਾਏ। ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੇ ਇੱਕ ਕਵੀ ਦਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ.ਸ.ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਨਜ਼ਮ ਦੀ ਇਸ ਸਤਰ ਨੂੰ ਤਰਹ ਮਿਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ:
ਪੱਤੀ ਪੱਤੀ ਵਲੂੰਧਰੀ ਗਈ
ਉਸ ਦੀ
'ਸਰਫ਼' ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਹੜੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਲ।
ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਓਪਰੇ ਮਾਹੌਲ ਕਾਰਨ ਪੈਂਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੈਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।ਤੇ ਬਾਬੂ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ ਦੀ ਇਹ ਸਤਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਗੁਣਾਉਣ  ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ:
ਸੁਹਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ
ਨੀ ਸਈਓ
ਸੁਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ
ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਖਤਰੇ 'ਚ
ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਟੁੱਟਣਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਸੀ ਸਗੋਂ ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਘੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਹਾਲੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਪੱਛਮੀਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਹੁਣ ਵਿਆਹ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਕਰਾਉ
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰੰਤਰ ਪੱਛਮੀ  ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਕਰਾਓ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲ - ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਓ ਵੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਆਧਾਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਾਗੀਰੂ ਸੋਚ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਦੀ ਹੈ।ਭਾਰਤੀ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤ ਲਈ ਪਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ ਉਸਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਮੰਨਣੀ ਉਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਪੱਛਮੀਂ ਬੁਰਜੂਆ ਉਦਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਬਹੁਤਿਆਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਮਰਦ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜੀ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਜਾਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਨਾਲ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਓ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ  ਹੈ।
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਕਰਾਅ
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕਬੂਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਪਸੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਸੰਦਰਭ ਉਦੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਭੇੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਕਲਾਤਮਿਕ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਭੇੜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ - ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਪੱਲਾ ਨਾ ਛੱਡਦੀ ਹੋਈ ਦੋਹਰੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰੀ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀ, ਆਪਣੇ ਆਪੇ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਦੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਥਾਰਥ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦੀ ਹੈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੱਛਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉੱਥੋ  ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਹੇਠ ਲਿਆਉਣਾ ਲੋਚਦੀ ਹੈ।
ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਲਟ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਤੇ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਵਾਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਤਲਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਅਰਮਾਨ
ਪਰਵਾਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਤਲਗਾਹਾਂ 'ਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ ਦੇ ਜਾਤੀ ਅਰਮਾਨ ਲਿਪਟਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਬੜੀ ਡੂੰਘੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮਸਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰਾ ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਸ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦਾ ਚਿਤ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ:-
ਧੀ ਚੱਲੀ ਸਹੁਰੇ, ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਪਰਦੇਸ
ਨਾ ਕੋਈ ਭੈਣ ਭਾਬੀ, ਨਾ ਬੋਲੀ ਆਪਣੀ
ਨਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਬਾਲ ਵਰੇਸ
ਧੀ ਚੱਲੀ ਸਹੁਰੇ, ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਪਰਦੇਸ.....।
ਕਠਪੁਤਲੀ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)
ਕਠਪੁਤਲੀ (lit: Puppet) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੂੰ ਫਹੀਮ ਬਰਨੇ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੌਹਰ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅੰਜੁਮ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮੁੱਖ ਰੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਡਰਾਮੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਮ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰਾਮੇ
ਫ਼ੈਜ਼ ਅਮਨ ਮੇਲਾ ਲਹੌਰ
ਫ਼ੈਜ਼ ਅਮਨ ਮੇਲਾ ਲਹੌਰ ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜਨਮਦਿਨ (13 ਫਰਵਰੀ) ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉਤਸਵ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਫ਼ੈਜ਼ ਅਮਨ ਮੇਲਾ ਕਮੇਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ/ਸਣਾਉਣ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਰਾਜੇਂਦਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ 65 ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ੲਿੱਕ ਹੈ। ੲਿਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੂਸਾ ਵਿਖੇ ਜੋ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਮਸਤੀਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਵਿਖੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ
ਇੰਟਲ ਕੋਰ i5 ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ
ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ (ਜਨਮ 21 ਮਈ 1940) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਹਾਇਕੂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਵਿਧਾ (ਹਾਇਕੂ) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਸਾਲ 2014 ਆਰੰਭ ਕੀਤੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀ ਹਾਇਕੂ ਜਰਨਲ ਵਾਹ (Wah) ਦੇ ਮੁਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ।
ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ
ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਈ 1940 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਰੌਂਘਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਚਨਾਰਥਲ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ (ਹੁਣ ਜਿਲ੍ਹਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ) ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀੌ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਐਮ. ਏ. ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1964 ਵਿਚ ਸੈਂਕੰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਬਣਕੇ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਅੱਜਕਲ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ ਲੇਖਕ
ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਿਟੇਡ ਕੰਪਨੀ
ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ (ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ PLC ਜਾਂ ਪੀਐਲਸੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ) ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਕੰਪਨੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਕੁਝ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਦੇਣਦਾਰੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਚੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਪੀਐਲਸੀ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੀਐਲਸੀ ਦੁਆਰਾ), ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸ਼ੇਅਰ ਪੂੰਜੀ £50,000 ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੀਐਲਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਛਾਣ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇੱਕ ਪੀਐਲਸੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸੂਚੀਬੱਧ ਜਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੰਪਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ" ਜਾਂ ਸੰਖੇਪ "ਪੀਐਲਸੀ " ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ। ਵੈਲਸ਼ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ccc ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, cwmni cyfyngedig cyhoeddus ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੁਝ ਜਨਤਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕ੍ਰਿਤ ਚਿੰਤਾਵਾਂ) ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਪਿਛੇਤਰ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ" ਅਤੇ "ਪੀਐਲਸੀ " ਪਿਛੇਤਰ 1981 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਮਤ ਕੰਪਨੀਆਂ "ਲਿਮਿਟੇਡ" ("ਲਿਮਿ.") ਪਿਛੇਤਰ ਨੂੰ ਬੋਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਦੀਨ ਗੋਰਡੀਮਰ
ਨਦੀਨ ਗੋਰਡੀਮਰ (20 ਨਵੰਬਰ 1923 – 13 ਜੁਲਾਈ 2014) 1991 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰੰਗਭੇਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਨੋਬੇਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 30 ਤੋਂ ਵਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਨਦੀਨ ਗੋਰਡੀਮਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤ ਸਨ।
ਵੇਲਜ਼ ਕੇਕ
ਵੇਲਜ਼ ਕੇਕਸ (ਵੇਲਜ਼: ਪਿਕੌ ਅਰ ਯੀ ਯੇਨ, ਪਾਇਸ ਬੈਚ, ਕੇਸਨ ਗਰੀ ਜਾਂ ਟੀਏਸਨ ਰੇਡਲ), ਵੇਲਜ਼ ਕੇਕਸ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਹਨ।  ਉਹ 19 ਵੀਂਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵਿਆ, ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪ੍ਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਫਲੇਟ-ਬਰੈੱਡ ਲਈ ਤਵੇ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।। picau ar y maen, pice bach, cacen griteisen radell
ਨਦੀਨ ਗੋਰਡੀਮਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਰਬਾਤ
Rabat (ਅਰਬੀ الرباط; ਬਰਬਰ ⵕⴱⴰⵟ, ਲਿਪਾਂਤਰਤ ਅਰ-ਰਬਾਤ ਜਾਂ ਅਰ-ਰਿਬਾਤ ਜਾਂ (ਏਰ-)ਰਬਾਤ, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ "ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦ ਥਾਂ"; ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ Ville de Rabat; ਸਪੇਨੀ Ciudad de Rabat), ਮੋਰਾਕੋ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਛੇ ਲੱਖ (2010) ਹੈ। ਇਹ ਰਬਾਤ-ਸਾਲੇ-ਜ਼ੱਮੂਰ-ਜ਼ਈਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਵੇਲਜ਼ ਕੇਕ
ਵੇਲਜ਼ ਕੇਕਾਂ ਨੂੰ ਆਟੇ, ਮੱਖਣ ਜਾਂ ਚਰਬੀ, ਮੇਵੇ, ਅੰਡੇ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ  ਦਾਲਚੀਨੀ ਤੇ ਜੈਫ਼ਲ ਵਰਗੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਉਹ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਗੋਲ, ਕੁਝ ਇੰਚ (7-8 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ) ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਇੰਚ (1-1.5 ਸੈਂਟੀ) ਮੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਬਾਤ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਵੇਲਜ਼ ਕੇਕ
ਵੇਲਜ਼ ਕੇਕ ਗਰਮ ਜਾਂ ਠੰਡੀ ਬਰੀਕ ਚੀਨੀ ਦੇ ਛੜਕਾ ਨਾਲ ਪਰੋਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਲਸ਼ ਪਕਵਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ
ਰੋਜ਼ਾਲਿੰਡ ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ
thumb ਰੋਜ਼ਾਲਿੰਡ ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ (25 ਜੁਲਾਈ 1920 - 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 1958)  ਨੇ ਡੀਐਨਏ (ਡੀਆਕਸੀਰਾਇਬੋਨਿਉਕਲਿਕ ਐਸਿਡ), ਆਰਏਨਏ (ਰਾਇਬੋਨਿਉਕਲਿਕ ਐਸਿਡ), ਵਾਇਰਸ, ਕੋਲੇ ਦੀ ਅਣੂ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ ' ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਡੀਐਨਏ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਨੇ ਨੌਰਲੈੰਡ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ, ਪੱਛਮੀ ਲੰਡਨ, ਸਸੈਕਸ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਬਣੇ ਲਿੰਡੋਸ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸੰਤ ਪੌਲਸ ਦੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਨਿਊਨਮ ਕਾਲਜ, ਕੈੰਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ 1941 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਛਾਤਰਵ੍ਰਿਤੀ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੈੰਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿਖੇ ਰੋਨਾਲਡ ਜੋਰਜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲਾ ਉਪਯੋਗਤਾ ਰਿਸਰਚ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (BCURA) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1942 ਵਿਚ ਇਕ ਖੋਜ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਉਸਨੂੰ 1945 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੋਇਆ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਨਿਪੁੰਨ ਐਕਸ-ਰੇ ਕ੍ਰਿਸਟੈਲੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਬਣੇ। 1951ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ, ਲੰਦਨ ਵਿਖੇ ਸ਼ੋਧ ਸਹਿਯੋਗੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਕਸ-ਰੇ ਦੇ ਵਿਵਰਤਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਡਬਲ ਹੀਲਿਕਸ ਡੀਐਨਏ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੀ ਸ਼ੋਧ ਵਿੱਚ ਸਹੂਲਤ ਹੋਈ। 1953 ਵਿੱਚ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹਿਕਰਮੀ ਮੌਰਿਸ ਵਿਲਕਿੰਸ ਨਾਲ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਬਿਰਬੇਕ ਕਾਲਜ ਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੋਧ ਟੀਮ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1958 ਵਿੱਚ 37 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਕੈੰਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਡੀਐਨਏ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਬਾਅਦ, ਫਰਾਕਲਿੰਨ ਨੇ ਬਿਰਬੇਕ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਅਣੂ ਬਣਤਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਸਦੱਸ ਹਾਰੂਨ Klug ਨੇ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 1982 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ.
ਕਾਜਲ ਕਿਰਨ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕਿਰਨ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਵੀ ਕੁਲਕਰਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਕਿਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1977 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ "ਹਮ ਕਿਸੀ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ", ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਕਾਜਲ ਕਿਸ਼ਰੀਨਾ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ, ਤਾਰਿਕ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ) ਵਜੋਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਮਜਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਬਣ ਗਈ, ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਥ ਹੇਠਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਕਿਰਨ ਨੂੰ ਸਟਾਰਡਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦਿੱਤੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ।
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਰਨ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ 'ਮਾਂਗ ਭਰੋ ਸਾਜਣਾ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਗੀਤਾ ਸਿਨਹਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੀਤੇਂਦਰਾ ਦੀ ਨਾਇਕਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਮੌਸ਼ੂਮੀ ਚੈਟਰਜੀ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵਜੋਂ ਬਦਲ ਗਈ, ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਕਾਜਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਮਸੇ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ 'ਸਬੂਤ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਬੂਤ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਿਰਫ 1.2 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਮੋਰਚਾ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ "ਅਬ ਕੇ ਬਰਸ" ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਡਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਮਾਨ ਦਿਖਾਈ। 1981 ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਕਿਰਨ ਨੇ ਜਾਸੂਸ-ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਰਦਾਤ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹਮ ਸੇ ਬੜਕਰ ਕੌਣ' ਵਿੱਚ ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਨਿਭਾਈ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਹਿੱਟ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਰਨ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਰਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1983 'ਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ-ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ 'ਹਮ ਸੇ ਹੈ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਵਿੱਚ ਅਮਿਤ ਖਾਨ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਚਟਕੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਕਿਮ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਡੈਨੀ ਡੇਨਜੋਂਗਪਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਕਾਸਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਬੰਬ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੀਚਰ-ਫਿਲਮ ਕਰਾਟੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮਿਥੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫੀਚਰ-ਫਿਲਮ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀਆਂ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਕੰਨੜ-ਫ਼ਿਲਮ ਸਹਿਸਾ ਸਿੰਹਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ।
ਕਿਰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਸਤਨ ਗ੍ਰੋਸਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਰਨ ਵਾਪਸੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। 1984 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਰੰਗਲਿਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਮੈਨਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਲਾਲ, ਨੇਦੂਮੂਦੀ ਵੇਣੂ ਅਤੇ ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਚੱਕਰਾਯੁਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਕਰਾਯੁਮਮਾ ਵਪਾਰਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਲਾਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਰਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਉਤਰਾਅ ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ। ਯੂਰੀਆਂਗਿਲ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਲਟ ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਕਿਰਨ ਨੇ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਕੈਮਿਓ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਡੈਨੀ ਡੈਨਜ਼ੋਂਗਪਾ ਅਤੇ ਕਿਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਵਾਜੀ ਗਣੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਂਧਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਨੇ ਕਿਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ ਅਤੇ ਮਰਹੂਮ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਫ਼ਿਲਮ ਆਂਧੀ-ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਨੋ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਟ ਰਹੀ, ਕਿਰਨ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਸਾਲ 1986 ਵਿੱਚ, ਕਿਰਨ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਹਿਕਾਰੀ ਪਾਤਰ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਫ਼ਿਲਮ ਘਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਤੇਂਦਰਾ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਡਾਕੂ ਬਿਜਲੀ' ਅਤੇ ਬਤੌਰ ਸ਼ੋਭਾ 'ਇੰਤਕਾਮ ਕੀ ਆਗ' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਪਾਰਕ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਕਿਰਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਾਖੀ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਮੁੱਕਦਰ ਕਾ ਫੈਸਲਾ ਵਿੱਚ ਸਰੋਜ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ ਬੰਬ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਰਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਭਾਰੀ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਆਖਰਕਾਰ, ਕਿਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਲਈ, 1990 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਰਨ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੰਜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਦੀਵਾਨੇ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਰੰਗ ਲਾਏਗੀ, ਰਾਜੂ ਦਾਦਾ, ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸੰਗਰਸ਼, ਉਸ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਕਿਰਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੀਵੀਂ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਗਈ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਨ ਦੇ ਹੁਣ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਬਾਜੀ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਜੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਖੇਡ, ਤਮਾਸ਼ਾ, ਦਗਾ-ਫ਼ਰੇਬ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਛੋਟੀ ਗੇਂਦ ਹੈ। ਪਰ ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ 'ਬਾਜੀ-ਬਾਜੀਹ' ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇੋ ਬਾਜੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਜੀਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਾਜ਼ੀਗਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।ਬਾਜ਼ੀਗਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੂੜੀਆਂ ਅਪਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।ਬਾਜ਼ੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ੀ  ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਾਰ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾ ਲੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸੂਫ਼ੀਕਿੱਸਾ, ਵੀਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮੌਕਾ ਮੇਲ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ: ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੇਰੂ-ਖੇਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰ ਗਏ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮ ਸਰੱਖਿਆ ਹੀ ਸੀ ।
ਦੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਥਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ‌‌‌ਮੈਂ ਗੁਆਰ ਛੂ ਆਖਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਇਕ ਤੁਛ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਗੋਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:- ਲਾਲਕਾ, ਮਸ਼ਾਲ, ਵਿਡਾਣਾ, ਵਰਤੀਆਂ, ਗੁਲਾਬੇ-ਕਾ, ਖੀਵੇ-ਕਾ, ਵੱਜਰਾਵਤ, ਮਸਤਾਨੇ-ਕਾ, ਧਰਮਸ਼ੋਤ ਆਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਚਿਤੌੜਗੜ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ।
ਘਰ ਚ ਆਮ ਬੋਲ ਚਾਲ ਚ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਬਾਜੀਗਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ।
ਹਾਜੀ ਨੂੰ ਆਵਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।ਕੀ ਹੋਇਆ ਨੂ ਕਾਈ ਕਦੋ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਨੂ ਕਿਮੇਂ ਜਾ ਰਿਉ ਛੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀ ਪਤਾ ਨੂੰ ਮਨੇਂ ਨੀ ਪਤੋ ਆਖਦੇ ਹਨ।  ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਨੂ ਉ ਆ  ਰਿਉ ਛਾ ਆਖਦੇ ਹਨ ।ਹੁਣ ਨੂੰ ਅਭੈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ  ਸ਼ਬਦ ਰੋਜਾਨਾ ਵਰਤੇ ਹਨ । ਪਰ ਇਹਨਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਸਕਾ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਲੋਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਰਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ
ਭਾਵੇਂ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਘਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣਾ ਉੱਨਾ ਹੀ ਓਪਰਾ ਅਤੇ ਮਾੜਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਤੈਨਾਤ ਹਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਾਰੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਣ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਦੂਸਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ “ਕੌਰ ਈ ਬਣ ਗਿਓ' ਦਾ ਤਾਅਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਇਹ ਬੰਦਾ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ।
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ
ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਖੇਏ ਹੋਏ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣਗੀਆਂ । ਕਿਹੜਾ ਰਾਜ? ਕਿਹੜਾ ਇਲਾਕਾ? ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਠੋਸ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰ ਗਏ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਨਾਹਗੀਰ ਬਣ ਗਏ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਏਨੇ ਜੁਲਮ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਸਨ । ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਥਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ‘ਮੈਂ ਗੁਆਰ ਛੂੰ” ਆਖ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਇਕ ਤੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ । ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਡਾਚੀਆਂ, ਊਠ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਰਤੀਆ ਰੀਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ 52 ਪਾਂਡੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ। ''
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀ ਹੈ । ਸਾਰਾ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ
ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇਕੱਤਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ-
ਪਹਿਲੀ ਧਾਰਨਾ : ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਕਬੀਲਾ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਥਾ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਰੀ ਦਿੱਲੀ ’ਤੇ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਸੀ। ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਤੁਕਾਂ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਸਾਡੇ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਏ ਸਨ। ਅੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪਨਾਹ ਲਈ ਅਤੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ।
ਦੂਜੀ ਧਾਰਨਾ : ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਪੂਰਵਜ਼ ਦਾਵਿੜ ਹਨ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਆਦਮ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸਜ ਹਨ । ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਕਾਫੀ ਸਮੂਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਪਸੀ (Gypsy) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਗਏ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦਾ ਟਾਡਾ (caravan) ਜਦੋਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੁਕਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪੱਖੀਆਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਰੋਹ ਜਾਂ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਗੋਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ । ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਤੀਜੀ ਧਾਰਨਾ : ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚੋਂ ਆਕੜਾ ਨਦੀ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਸੀ । ਨਦੀ ਦਾ ਪਰਵਾਹ ਬਦਲ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਕਾਨੇਰ ਅਤੇ ਜੋਧਪੁਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਕਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ ਧਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਬਾਰ ਦੀ 1881 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ‘ਗੋਰ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਨੇਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਮਾਰੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕਰਈਅਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਘੁਮੰਤੂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ।'
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਜਾਣਨ ਲਈ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾ ਅਤੇ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਕੜੀਆਂ ਜੋੜਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸਪੱਸਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੇਰਵੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆ ਅਤੇ ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸਿੱਟੇ ਜਰੂਰ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜੀ ਚਲਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਮੁਖਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਖੇਏ ਹੋਏ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ
ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣਗੀਆਂ । ਕਿਹੜਾ ਰਾਜ? ਕਿਹੜਾ ਇਲਾਕਾ? ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਠੋਸ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰ ਗਏ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਾਣ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਆਤਮ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਸੀ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪਨਾਹਗੀਰ ਬਣ ਗਏ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਏਨੇ ਜੁਲਮ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਸਨ । ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਥਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਇਸਦਾ
ਉੱਤਰ ‘ਮੈਂ ਗੁਆਰ ਛੂੰ” ਆਖ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਇਕ ਤੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ । ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਡਾਚੀਆਂ, ਊਠ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਰਤੀਆ ਰੀਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ 52 ਪਾਝੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹਨ। ''
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥਾ ਅਤੇ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਕੜੀਆਂ ਜੋੜਨੀਆਂ
ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸਪੱਸਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵੇਰਵੇ
ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵੇਰਵਿਆ ਅਤੇ
ਦੰਦ ਕਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸਿੱਟੇ ਜਰੂਰ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ
ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜੀ ਚਲਦੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ
ਮੁਖਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਇਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਗੌਰਵਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਮਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ
ਇਹ ਗੱਲ ਅਕਸਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਖੇਏ ਹੋਏ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ
ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੈਟਕਿਨ
ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੇਤਕੀਨ (5 ਜੁਲਾਈ 1857 – 20 ਜੂਨ 1933) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਦੀ ਸੀ। 1911 ਵਿੱਚ ਇਹਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਰਤ ਦਿਹਾੜਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣਗੀਆਂ । ਕਿਹੜਾ ਰਾਜ? ਕਿਹੜਾ ਇਲਾਕਾ?
ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੈਟਕਿਨ
1917 ਤੱਕ ਉਹ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ, ਫੇਰ ਉਹ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਟ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕ੍ਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਜਰਮਨੀ (USPD) ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਤ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਅੰਗ ਸਪਾਰਟਾਕਿਸਟ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਜਰਮਨੀ (KPD) ਬਣੀ।
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਈ ਠੋਸ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ
ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੈਟਕਿਨ
ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲੈਰਾ ਜੋਸਫਾਈਨ ਈਸਨੇਰ ਵਿਕਸੇਰਾ, ਸਿਕਸੋਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨੀ ਪਿੰਡ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਮਿਊਂਸਪੈਲਟੀ ਕਨੀਗਸ਼ੈਨ-ਵਿਡੇਰਾਉ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗੌਟਫ੍ਰਾਈਡ ਈਸਨੇਰ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ, ਚਰਚ ਦੇ ਆਰਗੇਨਾਈਜਿਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋਸਫਾਈਨ ਵਿਟਾਲੇ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਨ, ਲੀਪਜ਼ੀਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। 1872 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਲੇਪਜ਼ੀਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਪਜ਼ੀਗ ਟੀਚਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਸੋਜ਼ੀਅਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਸ ਪਰਟੀਈ ਡਿਊਸ਼ਚਲੈਂਡਜ਼ (ਐਸ.ਪੀ.ਡੀ; ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ) ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ
ਕਲੈਰਾ ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਓਸੀਪ ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 1880 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲਗਭਗ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਕਾਰਨ, ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ 'ਚ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਰਮਨੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਡੇਅ ਗਲੀਚੇਟ (ਸਮਾਨਤਾ) ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ।
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤ
ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ
ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੈਟਕਿਨ
ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ
1898 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਨੇ ਛੋਟੇ ਰੋਜ਼ਾ ਲਕਸਮਬਰਗ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ ਜੋ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਲਕਸਮਬਰਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ੇਟਕਿਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਐਸ.ਡੀ.ਪੀ. ਦੇ ਬਹੁਤ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪੱਕੇ ਰਾਜਸੀ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਗਏ। ਲਕਸਮਬਰਗ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ "ਜਰਮਨ ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦੋ ਆਦਮੀ ਇੱਥੇ ਹੋਣਗੇ।"
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਇਹ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਰਤ ਕਰ ਗਏ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੈਟਕਿਨ
ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਨਮਾਨ
[10
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਏਨੇ ਜੁਲਮ
ਕਲਾਰਾ ਜ਼ੈਟਕਿਨ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨ ਸਮਾਜਵਾਦੀ
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲਾ
ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਧਾਰਨਾਵਾਂ
ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਨਾਂ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਵੀ
ਡਰਦੇ ਸਨ । ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਥਾਂ ਪੁੱਛਦਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਇਹ ਇਸਦਾ
ਉੱਤਰ ‘ਮੈਂ ਗੁਆਰ ਛੂੰ” ਆਖ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਇਕ ਤੁਝ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ । ਇਹ
ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਡਾਚੀਆਂ, ਊਠ, ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ
ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਰਤੀਆ ਰੀਤ ਦੇ ਲ
ਬਾਜੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਰਸਮਾਂ:-
ਗਰਭਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਭਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਇਸਤਰੀ ਘਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ 'ਦੁੱਧ ਦੀ ਕੜੀ' ਦਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਲ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪਿਆਜ਼, ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਲੂਣ, ਹਿੰਗ ਤੇ ਵੱਡੀ ਇਲਾਚੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਵਿੱਚ ਤੜਕਾ ਲਾ ਕੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਧ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਦੁੱਧ ਦੀ ਕੜੀ' ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਘਰ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲਈ ਫੌਰੀ ਦਾਲ ਸਬਜ਼ੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਥਾਵੇਂ 'ਦੁੱਧ ਦੀ ਕੜੀ' ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਵਿਚ ਪਾਂਡੂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਰੋੜ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਖੱਟੀ ਜਾਂ ਮਿੱਠੀ ਚੀਜ਼ ਖਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਮਲੀ, ਮਿੱਠੇ ਚੌਲ ਅਤੇ ਕੜਾਹ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਦਾਈ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਰ ਸਿਆਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਜਣੇਪੇ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਜਣਨ - ਪੀੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੱਸ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਡੇਰੇ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਡੇਰੇ ਦੀ ਦਾਈ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਡੇਰੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੰਮਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਾਅਨੇ - ਮਿਹਣੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਪਾਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਲੜਕੀ ਜੰਮ ਪਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲੱਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
◆ ਜੇ ਲੜਕਾ ਜੰਮ ਪਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਵਾਲਾ 'ਵੰਸ਼ ਵਰਧਕ' ਸਮਝ ਕੇ ਢੋਲ ਵਜਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਸ਼ੱਕਰ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਸਮੇਤ ਘਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪਰਦੇ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਨਿੱਘੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕੋਲ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਜਾਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਚਾਕੂ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਜੰਦਰਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਦਰਾ ਮਾਰਨ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹਾਤਮਕ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਰ ਬਦਰੂਹਾਂ ਤੇ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਜੱਚਾ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਚਾਕੂ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ ਵੀ ਭੂਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਧੂਣਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੂਣਾ ਗੋਹੇ ਤੇ ਪਾਥੀਆਂ ਦਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਧੁਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧੂਣਾ ਧੀਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਚ ਗਿੱਲੀ ਪਾਥੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਘਰ ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਬਾਲਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਬੱਚਾ ਜੱਚਾ ਦੀ ਬੁਰੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
● ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਘਰ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿੰਮ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਔਸ਼ਧੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਖੇੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੂਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਲਈ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਲਈ ਕੇਵਲ ਹਲਦੀ ਵਾਲਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਹੀ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾੜ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸੁੰਡ, ਅਜਵੈਣ, ਇਲਾਚੀ, ਖੋਪਾ ਅਤੇ ਬਨਫ਼ਸ਼ਾ ਆਦਿ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾੜਾ ਪ੍ਰਸੂਤ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵੱਲੋਂ ਅੱਗੇ ਲਿਖੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ :
1. ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੀ ਰਸਮ : ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ ਵੀ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸਵਾ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਗੁੜ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕਰ ਘੋਲ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. ਬੱਚਾ - ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ : ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੌਂਕੇ ਚੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਸਮ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਡੇਰੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਔਰਤ ਇਸ ਰਸਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੌਂਕੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਂਕੇ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਗੋਹੇ ਨਾਲ ਲਿੱਪ ਪੋਚ ਕੇ ਧੂਫ਼ ਜਾਂ ਧੂਣੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਬੱਚਾ - ਜੱਚਾ ਨੂੰ ਨੁਹਾ ਕੇ ਚੌਂਕੇ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬੈਠੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਸਿਆਣੀ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੀਵਾ ਆਟੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ   ਇਸ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿਚ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੜਵੀ ਭਰ ਕੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਘੜੌਲੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਘਰ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖਿਆ 'ਘੜੌਲੀ' ਗੀਤ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ : ਵਧਾਈਆਂ ਜੱਗੇ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਵੇ ਵਧਾਈਆਂ ਮਿੰਦਰ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਵੇ ਵਧਾਈਆਂ ਘੋਦੀ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਵੇ ਵਧਾਈਆਂ ਤੇਰੀ ਜਾਤ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਬਾਪ ਬੇਟੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਧਾਈਆਂ ਵੇ।
............