cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (1947-ਵਰਤਮਾਨ)
2010-2020
2002 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਗੋਧਰਾ ਵਿੱਚ ਅਯੁੱਧਿਆ ਤੋਂ ਪਰਤ ਰਹੇ 59 ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 790 ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ 254 ਹਿੰਦੂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 223 ਲੋਕ ਲਾਪਤਾ ਦੱਸੇ ਗਏ।
2003 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਰਤਾ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਧੇ ਹਵਾਈ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਓਵਰਫਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ।
ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ
ਜਨਵਰੀ 2004 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ (ਯੂਪੀਏ) ਨਾਮਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਮਈ 2004 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਵਿਧਵਾ, ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਪੀਏ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੂ ਬਣੇ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਮਾਰਚ 2006 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ ਬੁਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਣੂ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇਣੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜਾਂਚ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 30 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਿਐਕਟਰ ਅਤੇ ਈਂਧਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ, ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆਏ ਗਏ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਵੋਟ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਵੋਟਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਈ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਇਆ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਯੂਐਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਰਜ ਡਬਲਯੂ. ਬੁਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਪਾਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।
2007 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਿਲੀ। ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ ਦੀ ਗਵਰਨਰ ਸੀ। ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। 2011 ਤੱਕ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਨਵੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਹਮਲੇ ਹੋਏ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਹਮਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ-ਯੁੱਗ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ, ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਸਮਲਿੰਗੀ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਮੁਕਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।
8 ਨਵੰਬਰ 2009 ਨੂੰ, ਪੂਰੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 14ਵੇਂ ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਨੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਵਾਂਗ ਮੱਠ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਮੱਠ ਦੇ ਮਠਾਰੂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਧੂਮਧਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਭਾਰਤ ਨਕਸਲੀ-ਮਾਓਵਾਦੀ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੁਣੌਤੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਤਣਾਅ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਇਸਲਾਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ) ਮੁੰਬਈ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਜੈਪੁਰ, ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
2010-2020
2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2ਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਕੇਸ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਘੁਟਾਲੇ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ। 2011 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅੰਨਾ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੇ ਰਾਜ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 12 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਾ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ 2011-12 ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਸੀਟ ਸੰਭਾਲੀ। 2004 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸੀਟ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਚੀਨ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਆਯਾਤਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅੰਦੋਲਨ 2011-12 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 29ਵੇਂ ਰਾਜ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ।
2014 ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ
ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹਿੰਦੂਤਵਾ ਲਹਿਰ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਸੰਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਨਸੰਘ 1977 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਈ ਤਾਂ 1980 ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਘ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਬਣਾਈ। ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਅਧਾਰ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਐਲ ਕੇ ਅਡਵਾਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ। 2014 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ 16ਵੀਆਂ ਕੌਮੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਐਨ.ਡੀ.ਏ. ਦੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਪੂਰਨ ਬਹੁਮਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਜਨਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ - ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ - ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ, ਡਿਜੀਟਲ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ। ਬੀਜੇਪੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੋਧ ਕਾਨੂੰਨ 2019 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ।
2020-ਵਰਤਮਾਨ
ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦੰਗੇ ਭੜਕ ਗਏ। ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੋਧ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। 5 ਮਈ 2020 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਮਲਾਵਰ ਝੜਪਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਤਣਾਅ ਵਧ ਗਿਆ।ਰਾਮ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 5 ਅਗਸਤ 2020 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ ਭੂਮੀ ਪੂਜਨ (ਹਿੰਦੂ ਆਧਾਰ ਤੋੜਨ) ਸਮਾਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਖੇਤ ਸੁਧਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਹਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਲੰਬੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਬਹਿਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ
ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ 30 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਨੋਟਿਸ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਦੋਹਰੇ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸੁੰਗੜ ਗਈ। ਸਤੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੇ 2021 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵੈਕਸੀਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀਕਾਕਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 16 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ।ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਕਲੈਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਟੈਕਨੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਮੈਡੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਗਤੀ ਫੜੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਵੈਕਸੀਨ ਦੀਆਂ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਖੁਰਾਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਖਿਆ ਅੱਧਾ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਮੌਤ ਦਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ 3 ਤੋਂ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
25 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ, ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਮੁਰਮੂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਬਾਇਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 75 ਸਾਲ ਮਨਾਏ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ 1.425 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚੀਨ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ 9 ਤੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 2023 ਤੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ, ਪ੍ਰਗਤੀ ਮੈਦਾਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 2023 G20 ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (1947-91)
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਰੇਲੂ ਨੀਤੀ ਆਯਾਤ ਪ੍ਰਤੀਸਥਾਪਨ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ, ਆਰਥਿਕ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ, ਵਪਾਰਕ ਨਿਯਮ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ, ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਦ ਵੱਲ ਝੁਕੀ,ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਉਦਾਰ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ, ਮਾਈਨਿੰਗ, ਮਸ਼ੀਨ ਟੂਲ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ, ਬੀਮਾ, ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਹੋਰ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਚੰਦਰ ਮਹਾਲਨੋਬਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਪੂੰਜੀ- ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ-ਸੰਘਣਾ ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂਅਲ, ਘੱਟ ਹੁਨਰ ਵਾਲੇ ਕਾਟੇਜ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮਿਲਟਨ ਫਰੀਡਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਵੇਗਾ।
1965 ਤੋਂ, ਬੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਉਪਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਵਧੀਆਂ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਸਿੰਚਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ, ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਰਮਿਆਨ ਅਗਾਂਹ ਅਤੇ ਪਿਛੜੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ।
1984 ਵਿੱਚ, ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰੈਕਡਾਊਨ ਕਾਰਨ ਟੈਕਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੈਕਸ ਘੱਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼੍ਰੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ ਸੀ।
ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ(1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ)
ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪਤਨ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ (IMF) ਤੋਂ 1.8 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਬੇਲਆਊਟ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਡੀ-ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਇੰਗਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਨਾਮਾਤਰ ਜੀਡੀਪੀ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਬਣ ਗਈ। ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੌਲੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਪਰ 2013-14 ਵਿੱਚ ਰਿਕਵਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 5.5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 6.4% ਹੋ ਗਈ। ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 7.5% ਅਤੇ 8.0% ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਦੇ ਨਾਲ 2014-15 ਅਤੇ 2015-16 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਤੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਘਟ ਕੇ 2016-17 ਵਿੱਚ 7.1% ਅਤੇ 6.6% ਰਹਿ ਗਈ, ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ 2016 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਨੋਟਬੰਦੀ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਟੈਕਸ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ।
ਕੋਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (2020-ਵਰਤਮਾਨ)
ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਕਈ ਰੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ 2021 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਡੀਪੀ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਦੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1979 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ 6.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਜੋ ਅਨੁਮਾਨਿਤ 7.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਰੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਫਿਚ ਰੇਟਿੰਗਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਊਟਲੁੱਕ ਨੂੰ S&P ਗਲੋਬਲ ਰੇਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮੂਡੀਜ਼ ਇਨਵੈਸਟਰਸ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2022-2023 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ 13.5% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਨਕੀ ਅਲੀ ਖਾਨ
ਨਕੀ ਅਲੀ ਖਾਨ (1830-1880 ) ( ਉਰਦੂ : نقی علی خان) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੁੰਨੀ ਹਨਫੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੁਫਤੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਰਜ਼ਾ ਖਾਨ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਨਕੀ ਅਲੀ ਨੇ ਸੀਰਾਹ ਅਤੇ ਅਕੀਦਾਹ ਉੱਤੇ 26 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫਤਵੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1880 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1830
ਛਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ
ਰੋਕਥਾਮ ਹੈ ਅਕਸਰ ਅਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣਾ। ਜਦ ਲਾਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜਿਹੇ cephalexin ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਲਾਜ ਲਈ ਛਾਤੀ ਖਾਲੀ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਰਜ਼ੀ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰੋਬਾਇਔਟਿਕਸ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹਨ।ਲਗਭਗ 10% ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ
ਦੁੱਧ ਮਾਸਟਾਈਟਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਲੂ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
ਛਾਤੀ ਦਾ ਫੋੜਾ
ਛਾਤੀ ਦਾ ਫੋੜਾ ਪੁਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਦੌਰਾਨ, ਛਾਤੀ ਦਾ ਫੋੜਾ ਘੱਟ ਹੀ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰੋਤ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 0.4-0.5% ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਤ ਜੋਖਮ ਕਾਰਕ 30 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ। ਤਮਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਇਹ ਕੁਝ ਹੱਸ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਣ ਦੇ ਫੋੜੇ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਲਾਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ।
ਕਾਰਨ
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਛਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਛੂਤ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਛੂਤ ਵਾਲੇ ਸਬ-ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਡਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਛਾਤੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਰਾਸੀਮ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬਧਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸਟਲਿਸਟ ਐਟ ਅਲ. ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ 15% ਨੂੰ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਿੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਆਵਰਤੀ ਲੱਛਣ ਸਨ। ਕਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਰਾਸੀਮ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੋਜ ਦੇ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛਾਤੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛਾਤੀ ਦੇ ਰੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ
ਆਫ਼ਟਰਨੂਨ ਵੋਇਸ
ਆਫ਼ਟਰਨੂਨ ਵੋਇਸ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਡਿਜੀਟਲ ਵੈੱਬ ਪੋਰਟਲ ਹੈ।
ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ 2009 ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾਵਡੇਕਰ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਧਨੁਸ਼ਕੋਡੀ ਸ਼ਿਵਾਨੰਦਨ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਰਏ ਰਾਜੀਵ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2009 ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਤਾਮਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
2019 ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੀਸ਼ ਸ਼ੈਲਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਦੇ ਧੱਕਾ ਦੇਸ਼ ਚਲਾਨਾ ਹੈ" ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਉੱਦਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਦੈਨਿਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ
ਦੈਨਿਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1947 ਵਿੱਚ ਅਮਰਾਵਤੀ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਰਾਠੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ
ਮਦਰ ਟਰੇਸਾ
ਜੀਵਨ
ਉਸ ਕੋਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨਰੀਜ ਆਫ ਚੈਰਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 45 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗਰੀਬ, ਬੀਮਾਰ, ਯਤੀਮ ਅਤੇ ਮਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੈਰਿਟੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਵੀ ਰਸਤਾ ਪਧਰਾ ਕੀਤਾ।ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਸੀ ਪਰ 1948 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚਹੀ ਬਿਤਾਇਆ।1950 ਵਿੱਚ, ਟੇਰੇਸਾ ਨੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਚੈਰਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੰਡਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਨਾਂ ਸਨ ਅਤੇ 2012 ਤੱਕ 133 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਮੰਡਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਘਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ HIV/AIDS, ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤਪਦਿਕ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਪ ਰਸੋਈਆਂ, ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ, ਮੋਬਾਈਲ ਕਲੀਨਿਕ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਲਾਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂਬਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਰੀਬੀ, ਅਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਕਸਮ ਦਾ ਦਾਅਵਾ - "ਗਰੀਬ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮੁਫਤ ਸੇਵਾ" ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਸਕਾਰ
ਟੇਰੇਸਾ ਨੂੰ 1962 ਦਾ ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1979 ਦਾ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ। ਉਸ ਨੂੰ 4 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਕੈਨੋਨਾਈਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਬਰਸੀ (5 ਸਤੰਬਰ) ਉਸਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦਿਨ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹਸਤੀ, ਟੇਰੇਸਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਕੰਮ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਰਭਪਾਤ ਅਤੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜੀਵਨੀ ਨਵੀਨ ਚਾਵਲਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। 6 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਟੇਰੇਸਾ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਆਰਚਡੀਓਸੀਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ
ਗੀਤਾਂਜਲੀ
ਗੀਤਾਂਜਲੀ (ਬੰਗਾਲੀ: গীতাঞ্জলি - ਉਚਾਰਣ: ਗੀਤਾਂਜੋਲੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Gitanjali), ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1913 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਤੋਹਫ਼ਾ। ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ 103 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ, (ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਨੁਵਾਦ)।
ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ ਲੇਖਕ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਵੰਬਰ 1912 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਡਬਲਿਊ ਬੀ ਯੀਟਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ 1913 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਟੈਗੋਰ ਪਹਿਲੇ ਐਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪਵਾਸੀ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਸੰਸਕਰਣ ਬੰਗਲਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਗਤੀਮਈ ਗੀਤ ਸਨ।
ਬੰਗਲਾ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੀਤਾਂਜਲੀ
ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨਾਮਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਭਾਰਤੀ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀਆਂ ਸਿਰਫ 53 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ 50 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਅਤੇ ਅਠ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ -ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗੀਤਮਾਲਾ (17 ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਨੈਵੇਦਿਆ (15 ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਅਤੇ ਖੇਯਾ (11 ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ।. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚਰਚਿਤ ਕਵਿਤਾ 'ਚਿੱਤ ਯੇਥਾ ਭਯ਼ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਉਚ ਯੇਥਾ ਸ਼ਿਰ' ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ‘ਵੇਅਰ ਦ ਮਾਈਂਡ ਇਜ ਵਿਦਾਊਟ ਫੀਅਰ’ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਲਿਸਬਨ
ਲਿਸਬਨ (Lisboa;, ) ਲਿਸਬੋਆ) ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 552,700 ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ 100.05 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ, ਲਗਪਗ 2.7 ਲੱਖ ਲੋਕ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ (ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ 11ਵਾਂ-ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਲਿਸਬਨ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ (ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 27% ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਵਿਚ ਲੱਗਪੱਗ 2.8 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪੀ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਆਟਮਨ ਸੈਂਡੀਨ
ਆਟਮਨ ਸੈਂਡੀਨ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਯੂ.ਐਸ. ਨੇਵੀ ਦੀ ਵੈਟਰਨ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਫੌਜੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਧਾਰਿਤ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਤਬਦੀਲ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਯੂ.ਐਸ. ਸਰਵਿਸ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਸੈਂਡੀਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਨੌਰਥਰਿੱਜ ਵਿੱਚ ਸਟੀਫ਼ਨ ਮਾਰਕ ਸੈਂਡੀਨ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੈਕ ਸੈਂਡੀਨ- ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਕਸਟਮਯੂਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹਨ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਡੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਡਾਇਸਫੋਰੀਆ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਸਰੀਰ ਉਸਦੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਲਿੰਗ ਤਬਦੀਲੀ
ਸੈਂਡੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਸਰਵਿਸ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀ ਔਰਤ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰ ਸਕੇ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਬਰਾਬਰਤਾ ਲਈ ਵੈਟਰਨਜ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਡਾਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਵੈਟਰਨ ਦੀ ਲਿੰਗ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਮੈਥੋਲੋਜੀ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸੀ-ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਆਖ਼ਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਿਹਾ ਵਿਭਾਗ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸੈਂਡੀਨ ਦੀ ਲਿੰਗ ਪਹਿਚਾਨ ਮਰਦ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੈਂਡੀਨ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਟਸਰਵ-ਐਸ.ਐਲ.ਡੀ.ਐਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੈਂਡੀਨ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵੈਟਰਨਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਂਟਾਗੋਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮੁੜ ਸਪੁਰਦਗੀ ਸਰਜਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਅਸਰਦਾਰ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2013 ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਸਰਗਰਮਤਾ
ਸੈਂਡੀਨ ਨੇ 2006 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਐਂਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਂਡੀਨ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਟਰਾਂਸਫੋਬਿਕ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸੈਂਡੀਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਟਰਾਂਸਐਡਵੋਕਟ ਲਈ ਬਲੌਗ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ
ਲਲਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਮਿਸ਼ਰਾ
ਲਲਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਮਿਸ਼ਰਾ (2 ਫਰਵਰੀ 1923 – 3 ਜਨਵਰੀ 1975) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। 1975 - ਸਮਸਤੀਪੁਰ ,ਬਿਹਾਰ, ਭਾਰਤ, ਲਲਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਇਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਿਨਹਾ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਸੰਸਦੀ ਸਕੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਲਲਿਤ ਨਰਾਇਣ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ 1922 ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਹਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਸਨਪੱਟੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1948 ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਵਲੋਂ  ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ਅੁਨਗਰਾ ਨਰਾਇਣ ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਬੜਾ ਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂ
ਸੀਕਨ ਸੁਰੰਗ
ਸੀਕਨ ਸੁਰੰਗ (青函トンネル, ਸੀਕਨ ਤੋਂਨੇਰੂ ਜਾਂ 青函隧道, ਸੀਕਨ ਜੁਇਦੋ) 53.85 ਕਿਮੀਃ ਲੰਬੀ ਰੇਲ ਸੁਰੰਗ ਹੈ ਜੋ ਜਪਾਨ ਦੇ ਹੋਂਸ਼ੂ ਅਤੇ ਹੋੱਕਾਈਦੋ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਕੁਲ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚੋਂ 23.3 ਕਿਮੀਃ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੰਗ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੈਨਲ ਸੁਰੰਗ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਭਾਗ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਰੰਗ ਸੁਗਾਰੂ ਖਾੜੀ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਜਪਾਨ ਦੇ ਹੋਂਸ਼ੂ ਟਾਪੂ ਦੇ ਓਮੋਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਹੋੱਕਾਇਦੋ ਟਾਪੂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਸੁਰੰਗ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਸਤਾ-ਪਣ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਸੁਰੰਗ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਗੋੱਥਾਰਡ ਸੁਰੰਗ ਦੁਆਰਾ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਇਹ 2018 ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਗੋੱਥਾਰਡ ਸੁਰੰਗ ਵੀ ਇੱਕ ਰੇਲ ਸੁਰੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਰੇਲ ਸੁਰੰਗ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗੁਆਚਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੇ ਜਪਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਜਪਾਨ ਦੇ ਹੋਂਸ਼ੂ ਅਤੇ ਹੋੱਕਾਇਦੋ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਤਾਇਸ਼ੋ ਕਾਲ (1912 - 1925) ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਰਵੇਖਣ ਦਾ ਕੰਮ 1946 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1954 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੋਆ ਮਾਰੂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਗਾਰੂ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਡੁੱਬ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1,430 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਜਪਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੰਗ ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਕੰਮ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਰਸਤਾ ਤੋਂ ਜੋੜ੍ਹਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵੱਧਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਃ ਰਾਃ ਨੀਃ (JNR) ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸੀਕਨ ਫੈਰੀ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 40,40,000 ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਪੋਤਭਾਰ ਵਿੱਚ 1.7 ਗੁਣਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਕੇ 62,40,000 ਟਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। 1971 ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੋਤਭਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਲਾਤਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸਤੰਬਰ 1971 ਵਿੱਚ ਸੁਰੰਗ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਨਕਾਨਸੇਨ ਰੇਲਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਿਨਕਾਨਸੇਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਅਨੁਭਾਗ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਔਖੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ 34 ਕਾਮੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
27 ਜਨਵਰੀ 1983 ਨੂੰ ਜਪਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਟਨ ਦਬਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸਫੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਆਰੰਭਕ ਸੁਰੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜਾਈ ਮੰਤਰੀ ਤੋਕੁਓ ਯਾਮਾਸ਼ਿਤਾ ਦੁਆਰਾ 10 ਮਾਰਚ 1985 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਉੱਤੇ ਤਦ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਗ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ 1971 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪੂਰਵਾਨੁਮਾਨ ਅਧਿਮੁਲਿਆਂਕਿਤ ਸਨ। 1985 ਤੱਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਧਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਵੇਖੀ ਗਈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ 1973 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਪਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੁਰੰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਸੁਰੰਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016
ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ
ਮਹਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ (ਫ਼ਾਰਸੀ: محمود غزنوی) ਸੁਬਕਤਗੀਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਗਜ਼ਨੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ, ਜੋ 997 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਪਰ 17 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਲੁੱਟਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ ਉਸਨੇ 1001 ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਅਤੇ ਬਠਿੰਡਾ ਤੇ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1024 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਸੋਮਨਾਥ ਦਾ ਜਗਤ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਿਰ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚੂਰਣ ਕਰ ਕੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਲੁੱਟਿਆ। ਮਹਿਮੂਦ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1030 ਨੂੰ ਗਜ਼ਨੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਕੀਰਤੀਸਤੰਭ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਲਹੌਰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਮੂਦਪੁਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਹਮੂਦ ਪਿੱਛੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਲਹੌਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਹਾ। ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ 17ਵੇਂ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ 1025 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਗਜ਼ਨੀ ਵਿਖੇ ਉਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 971 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਅਬੁਲ ਕਾਸਿਮ ਮਹਿਮੂਦ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਬੁਕਤਗੀਨ ਗਜ਼ਨੀ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਜ਼ਬੁਲਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੂੰ 'ਮਹਿਮੂਦ ਜ਼ਬੁਲੀ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਤੇ ਹਮਲੇ
ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਨ 1001 ਈ: ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1025 ਈ: ਤੱਕ 17 ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦੌਲਤ ਹਰ ਵਾਰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਫੌਜੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਤੇ ਉਸਤੇ ਸੋਨਾ ਲਾਉਣ ਤੇ ਧੰਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਦਕਿ ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਆਪਣਾ ਧੰਨ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦਾ ਬੰਧਨ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਸੀ ਖੱਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਦਾ ਆਦਮੀ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਬਹਾਦਰ ਹੋਵੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਦੀ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਹੀ ਸੀ। ਇਸਤੇ ਉਲਟ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਨੇ ਅਖੌਤੀ 'ਨਵੀਂ ਜਾਤੀ' ਜਾਂ ਅਸ਼ੂਤ ਕਹਿ ਕੇ ਅਖੌਤੀ ਉਚ ਜਾਤੀਆਂ ਤਰਾਂ-ਤਰਾਂ ਦੇ ਜੁਲਮ ਕਰਦੀਆਂ। ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਖ ਬੰਨ੍ਹਾ ਸਕੇਗਾ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇਗਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਸਕੇਗਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਉਹ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕਿ ਸੈਨਾਪਤੀ ਜਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਤੱਕ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੁਸਤਕ ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬਹੁਵੰਨੀ-ਬਹੁਪਾਸਾਰੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਕੈਨਵਸ ਤੇ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਆਰੇ -ਨਿਵੇਕਲੇ ਪਾਸਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਵਿਲਖਣ ਤਾਸੀਰ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲਾ ਚਿੰਤਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਡੀਆਂ ਪੂਰਬਲੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਅੰਤਰਦਿ੍ਸ਼ਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜਜਬ ਕਰਦਾ ਵੀ,ਅੰਨੇ ਪੱਛਮਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰੰਕਲਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਸਚਿਤ ਅਰਥ ਨਿਖੇੜਨਾ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਜੇ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਤਿਅਤ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਜਰੂਰ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾ ਸਭਯ+ ਆਚਾਰ ਦਾ ਸਮਾਸ ਹੈ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਕਲ੍ਚਰ (culture) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ਼ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁਖ ਦਾ ਹਰੇਕ ਸਮਾਜੀ ਮਨੁਖੀ ਕਰਮ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਵਖੱਰੀ ਸਿਰਜਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁਖ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾ,ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਾਹੀ ਆਪਣੇ ਅਮਲ ਅਤੇ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵੀਨ ਨਿਯਮਾ,ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣਕਾਰੀ ਤੱਤਾ,ਨੇਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀਗਤ ਅਤੇ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਅਧਿਐਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਇੱਕ ਨਿਸਚਿਤ ਅਨੁਸਾਸ਼ਨ ਵਜੋ ਬਹਤਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੈ।
ਡਾ਼ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁਖ ਲੱਛਣ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜਿਸਦੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਅੰਗ ਹਨ ਇਹ ਅੰਡ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਛਾਨਣਯੋਗ ਹੋਂਦ,ਨਿਸਚਿਤ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਸਰੂਪ ਸਿਰਜਣ,ਪਛਾਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਖੇੜੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਡਾ਼ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗ ਨਿਖੇੜ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਮੁਖ ਫੈਸਲਾਕੁਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਰਣ ੳਪਰੰਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇਚਾਰ ਵਰਗਾ ਵਿਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗਾ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਰਮਾਣਕਾਰੀ ਅੰਗ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁਖ ਨਿਰਮਾUਣਕਾਰੀ ਅੰਗ ਵਜੋ ਭੂਗੌਲਿਕ ਖਿੱਤਾ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ।ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਂਦ ਭੂਗੌਲਿਕ ਖਿਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਭੂਗੌਲਿਕ ਖਿੱਤਾ ਇਸਦਾ ਚੌਗਿਰਦਾ,ਮੌਸਮ,ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ,ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖਿਡਾਉ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਅਮਲਾ ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਪਹਿਚਾਣ ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਪਹਿਲੂ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਝਾ ਵਿਰਸਾ ਕਿਸੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮੂਹ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਹੈ। ਸਾਂਝਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹੈ।
ਸੰਗਠਨਮੁਲਕ ਅੰਗ
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨਿਖੜਵੇ ਅੰਗਾ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨ,ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਤੋਂ ਨਿਕੀ ਇਕਾਈ ਇੱਕ ਕੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਪੈਟਰਨ ਹੈ। ਕੀਮਤ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਇਕੋ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਮੁਲਕ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਕੀਮਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਦੇਸ਼ ਮੁਲਕ ਇਕਾਈ ਹੈ।
ਸੁਹਜ-ਪ੍ਰਕਾਰਕਮੁਲਕ ਅੰਗ
ਆਹਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਪਕਾਉਣ ਨਿਸਚਿਤ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖਾਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਉਂਤ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਪੈਟਰਨ ਦਾ ਸਬੰਧਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਨੁਕੂਲ ਅੰਤਰ ਨਿਹਤ ਸਾਰ ਕੀਮਤ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਲੀਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਰਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਾਲੋ ਨਿਖੇੜਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਹਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਚਿੰਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਇਕਦਮ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਦੀ ਵੀ।
ਸੁਹਜ ਸੰਚਾਰ ਮੁਲਕ ਅੰਗ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਚਾਰ ਵਸੀਲੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਪਸੂ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਗੋਰਵ ਹੋਰਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਵਿੱਥ ਆਪਣੀਆਂ ਜੀਵਨ ਲੋੜਾਂ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹਿੱਤ ਸੰਚਾਰ ਵਸੀਲੇ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਹੈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਚਾਰ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਹਿਮ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੋਰਵ ਮਈ ਮਹੱਤਵ ਸ਼ਾਲੀ ਅੰਗ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ
ਸੱਭਿਅਤਾ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਭਯ+ਤਵ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਅਰਥ ਸੱਜਣ ਜਾ ਭਦਰਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ। ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੋਹਾ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ ਨਾਲ ਹੈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਜਤ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਅਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਦਾਰਥਕ ਅਧਾਰ ਰਾਹੀ ਇਸ ਦੀ ਹੋਂਦ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਘੜ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇਸ ਘਾੜਤ ਅਗਲੇਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚਰਿੱਤਰ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਿਸਟਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਿਰਜਦਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਸਾਧਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਧਯ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੋਵੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਜਤ ਸਿਸਟਮ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਭਾਰੂ ਰੋਲ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ,ਪਰਿਵਾਰ,ਵਿਆਹ-ਪ੍ਰਬੰਧ, ਵਿਹਾਰ ਪੈਟਰਨ, ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ,ਕੀਮਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਚਾਰ ਵਸੀਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਰੀੜ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹਰੇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਯੂਨੀਕ ਰਹਿਤਲ ਸੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਇਨਸਾਨੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਬਿੰਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅਨਿੱਖੜ ਅੰਗ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਕਾਸ
ਸਮਾਜ,ਪ੍ਰਰਿਕਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆ ਹੋਰ ਸਿਰਜਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗਤੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋ ਸਬ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ,ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਸੀਲ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਵਿਕਾਸਮੂਲਕ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਸਮੂਲਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਕ,ਆਂਤਰਿਕ ਡਾਇਲੈਕਟਸ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਉਹ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ,ਜਿਹੜੀ ਸਮਾਨਯ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ-ਪਦਾਰਥਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਹਿਜ ਪਰਿਣਾਮ ਅਨੁਰੂਪ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਵਾਪਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖਿੰਡਾਉ
ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵਿਭਿੰਨ ਜੁਗਤਾਂ, ਸੰਦ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਲੱਛਣ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖਿੰਡਾਉ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਿੰਡਾਉ ਦੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਸਾਂਝ, ਨਿਕਟਤਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੇਲ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਸਧਾਰਣ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹਮਲਾ
ਇਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਜਿਤ, ਦਬਾਉਣ ਜਾਂ ਦਮਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਸੁਖਾਵਾਂ, ਸੁਭਾਵਕ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜੇਤੂ, ਭਾਰੂ ਅਤੇ ਦਮਿਤ ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ
ਜਦੋ ਦੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਿਹੜਾ ਅਨੁਕੂਲਣ, ਪਰਤਿਕਰਮ ਜਾਂ ਟਕਰਾਅ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਹਿਜ ਵੀ ਅਤੇ ਆਰੋਪਤ ਜਾਂ ਦਬਾਉਪੂਰਣ ਦੋਹਾਂ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਅਮਲ ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਪਾਸਾਰਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਹੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ
ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੜਾਂਵਾਂ ਉਤੇ ਆਮ ਵਾਪਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਣਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਜੁਜ਼ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸਾਰ ਤੱਤ ਆਰਥਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੂਪਾਤਰਣ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਇਕਸਾਰ ਸਮਉਚਿਤ ਵਿਕਾਸ,ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੁਚੇਤ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਰੂਪਾਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਨਿਹਤ ਹੈ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛੜੇਵਾਂ
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕੀ ਉਨੱਤ ਉਪਕਰਣਾਂ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਕਾਢਾਂ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪਦਾਰਥਕ ਉਤਪਾਦਨੀ ਪਰਿਵਰਤਨਾ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਅਧਿਕ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਭਾਵ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਵਿਚ ਉਸ ਨਵੀਨ ਵਿਗਿਆਨਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਧੀਮੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਘੱਟ ਰਫਤਾਰ ਕਾਰਨ ਉਤਰਨ ਸਥਿਤੀ ਅਰਥਾਤ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛੜੇਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਦਾਂ ਹੈ।ਜਿਨਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕਾਢਾਂ ਤੇ ਉਨਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਜਨਮ ਦਿਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਥੇ ਇਸਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਪਰਿਣਾਮ ਜਰੂਰ ਹੋਣਗੇ। ਨਕਲ, ਫੈਸ਼ਨ, ਆਰੋਪਣ, ਮਜਬੂਰੀਵੱਸ ਹੋਈ ਫੌਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਪਰ ਇਸਦੇ ਸਮਵਿਥ ਮੂਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੁਖ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਮੱਧਮ ਰਫਤਾਰ ਕਾਰਣ ਉਤਪੰਨ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛੜੇਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪਹਿਲੂ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪਰਾਥਮਿਕ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਭੂਗੋਲ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਦਖਲ ਰੋਲ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਆਦਿਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਾਂਗੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਮੂਲ ਨਿਰਮਾਣਕਾਰੀ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਨੁਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣਕਾਰੀ ਤੱਤਾਂ ਵਜੋਂ ਰੋਲ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿਤੇ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਨੁਖੀ ਜੁਸੇ,ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ, ਨੈਣ ਨਕਸ਼ ਰੰਗ ਆਦਿ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੋਂਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੌਗਿਰਦੇ, ਜਲਵਾਯੂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਖਿਤੇ ਅਥਵਾ ਕੁਦਰਤੀ ਲਭਤਾਂ ਤੋ ਬਿਨਾਂ ਪਛਾਣਿਆ,ਸਮਝਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਗਲਤ ਜਾਂ ਭ੍ਰਾਂਤਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ| ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿਤੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸਪਤ ਸਿੰਧੁ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਚਤ ਧਰਤੀ| ਇਸ ਖਿਤੇ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 'ਪੰਜਾਬ' ਨਾਮ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ|
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਉਤੇ ਅਸਰ
ਪੰਜਾਬ ਅਜਿਹਾ ਭੂਮੀ ਖੰਡ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੋਸਮ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਗਰਮ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਮੋਸਮੀ ਚਕਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਥੇ ਸਖਤ ਸਰਦੀ ਪੈਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਸਰਦ ਮੁਲਕਾ ਦੇ ਮੁਕਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘਟ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਰਦੀ ਰੁੱਤੇ ਕੋਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ| ਪਛਮੀ ਮੁਲਕਾ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਓਖਾ ਮੋਸਮ ਸਰਦੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਗਰਮੀ ਦਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਨ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਅਥਵਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਹਤਵ ਨਹੀਂ ਹੈ|
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੁਲ ਪਛਾਣ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਰ ਦੀ ਮੁਲ ਪਛਾਣ ਸਬੰਧੀ ਇੱਕ ਗਲਤ ਰੁਝਾਨ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਸੰਕੀਰਣਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਹੈ ਦੂਸਰਾ ਰੁਝਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਹਿੰਦੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਖ ਧਰਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਨਾਲ ਜੋੜਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਕਾਂਟ ਛਾਂਟ ਵਖਰਾ ਕੇ ਸਿਖ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਸਮੇਟਣ ਦਾ ਹੈ ਤੀਸਰਾ ਰੁਝਾਨ ਜੋ ਇਸਲਾਮੀ ਕਟਦ ਪੰਥੀ ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਵਿਚੋ ਪਨਪਦਾ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਿਰੋਲ ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਿਆਂ, ਮੁਲ ਪ੍ਰੇਰਕਾਂ, ਬਣਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਰੜਨ ਦਾ ਹੈ|
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੋਗਿਰਦਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੁਲ ਪਛਾਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਇਸ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ, ਜਮੀਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲੋੜੀਦੇ ਖੇਤਰ ਅਮਲ, ਲੋੜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੰਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ| ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਨਸਲੀ ਪਿਛੋਕੜ, ਬਣਤਰ ਤੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਚ ਹੈ ਕਿ ਨਸਲੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਸ਼ੇਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੋਗਿਰਦਾ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਸਮੂਹਕਤਾ ਦਾ ਮੁਲ ਮੁਹਾਂਦਾਰਾਂ ਹੈ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਸਾਰ ਅਤੇ ਸੇਧ
ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਇੱਕ ਅਹਿਮ, ਅਟਲ ਪਰ ਅਤੀਅੰਤ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਗੁੰਜਲਦਾਰ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਹੈ ਹਰੇਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਵੰਦਆਤਮਿਕ ਭੌਤਿਕਵਾਦ ਦੇ ਮੁਲ ਨਿਯਮਾ ਅਨੁਰੂਪ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਕਿਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ|
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਰੂਪਾਂਤਰਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਉਨਵੀ ਸਦੀ ਵਿਚ ਮੁਖ ਤੋਰ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਵਿਪਿਨ ਪੜਾ ਤਹਿ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਜੋਕੀ ਅਵਸਥਾ ਤਕ ਪਹੁਚਦਾ ਹੈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਰਨਯੋਗ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸ ਅਮਲ ਦਾ ਮੁਲ ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਗਤੀਕਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਹਿਜ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲੋ ਵਾਦ ਬਹਿਰੂਨੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਲਿਖਤਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਉਨ੍ਤਾਂ ਤੇ ਪਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਬੇਪਨਾਹ ਦਬਾਵਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ|
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਬਦਲਾਵ
ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਸਮਕਾਲੀ ਦੋਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਚਰਚਿਤ, ਵਖਰੇਵੇਂ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਖਿਚ ਪਾਉ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਉਨੀਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਸਮੇ ਸੰਸਾਰ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਅਪਣਿਆ ਆਰਥਿਕ ਲੁਟ ਅਤੇ ਮਜਬੂਤੀ ਲਈ ਜਿਸ ਨਵ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਉਸ ਨੇ ਅਗੋ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਮੁੜ ਬਣਿਆ ਮੁਨਾਫਾਖੋਰੀ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੰਸਾਰ ਮੰਦੀ ਦੀ ਘੜਤ ਤੇ ਮਜਬੂਤ ਜਕੜ, ਗਲੋਬਲੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਜਮੀਨ ਦੀ ਪਧਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਸ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਮੁਦਾ ਚੁਕਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਮੁਖ ਨਾਹਰੇ ਹਨ ਉਦਾਰੀਕਰਣ ਅਤੇ ਨਿਜੀਕਰਣ| ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੇ ਪਰਸਪਰ ਅੰਤਰ ਸਭੰਤਾ ਦੇ ਤੇਜ ਤੁਫਾਨ ਨਾਲ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਪਭੋਗੀ ਤੇ ਫੈਸ਼ਨੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਹੜ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆ ਨੇ Mendonaldisation ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਤਾ ਹੈ | ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਅਟਲ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਗੋਰਵ ਪ੍ਰਤੀ ਸਵੈਮਾਨ ਵਾਲਾ ਰਵਈਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਉਤਰ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਲਾਜਮੀ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
right|thumb|250x250px|Tashichoedzong, ਥਿਮਫੂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਕਿਲਾ-ਮੱਠ, ਜੋ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ 1952 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਰਿਹਾ। ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਕੁਝ ਢਾਂਚਿਆਂ ਤੋਂ  ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੂਟਾਨ 2000 ਈਪੂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇੱਕ ਦੰਦ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਉੱਤੇ 7 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਪੂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਾਗੇ ਵਿੱਚ ਕੂਚ-ਬਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੰਗਲਦੀਪ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਪਰ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ  ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਦੋਂ  ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਨੇ ਕਈ ਭਿਖਸੂਆਂ ਨੂੰ ਭੱਜ ਕੇ ਭੂਟਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਡਰੂਕਪਾ ਕਾਗਯੁੂਪਾ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਉਸ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਮੱਠ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਮੱਠਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਟਾਨ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਕੁ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਹਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ (ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਨਾਮਮਾਤਰ ਮਾਣਸਨਮਾਨ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਬਗੈਰ) ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕਿਆਫ਼ੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ 7 ਵੀਂ ਤੋਂ 9 ਵੀਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਮਰੂਪ ਰਾਜ ਜਾਂ ਤਿੱਬਤੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਪਰ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।  ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਟਾਨ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦੀ  ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਕੰਸੋਲੀਡੇਸ਼ਨ 1616 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਜ਼ਾਬਡਰੰਗ ਰਿੰਪੋਚੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਇੱਕ ਲਾਮਾ, ਙਵਨਾਗ ਨਾਂਗਿਆਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤਿਬਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਸਾ ਯਿਗ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਕਮ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਸੀ ਝਗੜਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਨੇ ਅਗਲੇ 200 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜ਼ਾਬਡਰੰਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। 1885 ਵਿੱਚ ਉਜ਼ੀਏਨ ਵਾਙਚੁਕ ਮੁੜ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਕੰਸੋਲੀਡੇਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਠੁਕੇ ਹੋਏ ਦੰਦ
ਇਹ ਉਹ ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੰਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਈ ਗਈ ਰੁਕਾਵਟ ਕਰ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਉੱਗ ਪਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਕਲ ਦਾੜ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰੁਕਾਵਟ ਕਰ ਕੇ ਦਰਦ ਜਾਂ ਸੋਜਿਸ਼ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੰਦ ਲਾਗਲੇ ਦੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਾਰਨ
ਅਜਿਹੇ ਹਲਾਤ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਜਬਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਬਚਦੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉੱਗ ਸਕਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਲ ਦਾੜ੍ਹ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਕਸਰ ਉਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਲਾਤਾਂ ਡਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਵਾਂਸ਼ਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਜੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਬਾੜ੍ਹੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰਹਿ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਾਧੇ ਕਰ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਹਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਲਾਜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੰਤ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਨੁਵੰਸ਼ਕ ਨੁਕਸ
ਤਲਮੂਦ
ਤਲਮੂਦ ਜਾਂ ਤਾਲਮੁਦ (ਹਿਬਰੂ: ਤਲਮੂਦ "ਸਿੱਖਿਆ", ਇੱਕ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਲਮਦ "ਸਿਖਲਾਈ, ਪੜ੍ਹਾਈ" ਤੋਂ) ਰਾਬੀ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਸ  ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੀਸ਼ ਸਦਰੀਮ, "ਛੇ ਹੁਕਮ" ਦਾ ਹਿਬਰੂ ਬੋਲੀ ਵਿਚਲਾ ਨਿੱਕਾ ਨਾਂ ਹੈ।
ਭਿਆਨਕ ਰਸ
ਕਿਸੇ ਭਿਅੰਕਰ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਸੁਣਨ ਕਰਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਭਯ (ਭੈ) ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਬਲ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਪੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰਸ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੈ ਇਸਦਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਹੈ। ਭੈ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਤੋ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਨ ਦੀ ਡਾਵਾਂ-ਡੋਲਤਾ (ਅਸਥਿਰਤਾ) ਭੈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਡਰਾਵਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਦੇਖ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣ-ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ "ਭੈ" ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ 'ਭਿਆਨਕ' ਰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ, ਸੱਪ ਆਦਿਕ ਮਾਰ-ਖੰਡੇ ਜਾਨਵਰ, ਘੋਰ ਜੰਗਲ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਭੂਤਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇਸ ਦੇ ਆਲਬੰਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ; ਮਾਰ-ਖੰਡੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆ ਹਰਕਤਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾ ਦਾ ਭੈ-ਦਾਇਕ ਵਿਵਹਾਰ, ਭਿਆਨਕ ਸਥਾਨ ਦੀ ਇਕਾਂਤ, ਡਰਾਉਣੇ ਜੈਕਾਰੇ ਇਸਦੇ ਉੱਦੀਪਨ ਵਿਭਾਵ ਹਨ। ਰੋਮਾਂਚ, ਕੰਬਣੀ, ਪਸੀਨਾ, ਰੰਗਬਿਰੰਗਾ ਹੋਣਾ, ਰੋਣਾ, ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਣਾ, ਦਿਲ ਪਿਘਲਾਊ ਬਚਨ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ; ਸ਼ੰਕਾ, ਮੂਰਛਾ, ਦੀਨਤਾ, ਡੋਰ-ਭੋਰ ਹੋਣਾ, ਯਾਦ, ਮਿਰਗੀ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।
ਆਚਾਰੀਆ ਭਰਤ ਨੇ-ਵਿਆਜਜਨਯ-ਭ੍ਰਾਂਤਿ ਤੌਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਡਰ (ਅੰਧੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝਣਾ); ਅਪਰਾਧਜਨਯ-(ਕਾਲਪਨਿਕ)-(ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਅਨਿਸ਼ਟ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਡਰ) ਅਤੇ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਕ (ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੇ਼ਰ, ਸੱਪ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖ ਕੇ) ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਡਰ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਭਯਾਨਕ ਰਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਣ:-
ਲਾਗਿ ਲਾਗਿ ਆਗਿ ਭਾਗਿ ਚਲੇ ਜਹਾਂ ਤਹਾਂ
ਬੀਯ ਕੋ ਨ ਮਾਂਯ ਬਾਪ ਪੂਤ ਨ ਸੰਭਾਰਹੀ।
ਛੁਟੇ ਬਾਰ ਬਸਨ ਉਘਾਰੇ ਧੁਮ ਧੁੰਧ ਅੰਧ
ਕਹੈ ਬਾਰੇ ਬੂਢੇ ਬਾਰਿ ਬਾਰਿ ਬਾਰ ਬਾਰ ਹੀ।
ਹਯ ਹਿਨਹਿਨਾਤ ਭਾਗੇ ਜਾਤ ਬਹਰਾਤ ਗਜ,
ਭਾਰੀ ਭੀਰ ਠੇਲਿ ਰੌਦਿ ਰੌਦਿ ਡਾਰਹੀ।
ਨਾਮ ਲੈ ਚਿਲਾਤ ਚਿਲਲਾਤ ਅਕੁਲਾਤ ਅਤਿ,
ਤਾਤ ਤਾਤ ਤੌਸਿਯਤ ਝੌਸਿਅਤ ਝਾਰਹੀ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਆਲੰਬਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋ ਲੰਕਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦਾ ਘੋਰ ਕੰਮ ਉਦੀਪਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਏਧਰ-ਉਧਰ ਭੱਜਣਾ, ਕੁਰਲਾਉਣਾ, ਰੋਣਾ ਆਦਿ ਅਨੁਭਾਵ ਹਨ, ਡਰ, ਦੀਨਤਾ ਆਦਿ ਸੰਚਾਰੀ ਭਾਵ ਹਨ।
ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ
ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ (, Mantiqu 't-Tayr, 1177) ਲਗਪਗ 4500 ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦ ਉਦ-ਦੀਨ ਅੱਤਾਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ 'ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਜਲਿਸ' ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਕੀਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪੰਛੀ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਆਣਾ,ਚੱਕੀਰਾਹਾ, ਸੁਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੰਤ ਕਥਾਈ ਸੀਮੁਰਗ਼ (ਮਿਥਹਾਸਕ ਪਰਸੀਅਨ ਪਰਿੰਦਾ ਜੋ ਮੌਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਫੋਏਨਿਕਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਤਲਾਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੱਕੀਰਾਹਾ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨੁਕਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੰਦਾ। ਮੰਜ਼ਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਘਾਟੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਖੀਰ ਤੀਹ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਸੀਮੁਰਗ਼ ਦੀ ਬਸਤੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਬੱਸ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਕਸ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕਵਿਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ - ਸੀਮੁਰਗ਼ (ਮਿਥਹਾਸਕ ਪਰਸੀਅਨ ਪਰਿੰਦਾ) ਅਤੇ ਸੀ ਮੁਰਗ਼ (ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋਂ ਅਰਥ ਬਣਿਆ ਤੀਹ ਪਰਿੰਦੇ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਚਲਾਕੀ ਵਾਲੀ ਖੇਲ ਉੱਤੇ ਮੁਨੱਸਰ ਹੈ।
ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ
ਪੰਡਤ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ' (20 ਜੁਲਾਈ 1921, – 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸੂਰਤ ਤੇਰੀ ਆਂਖੇਂ (1963) ਅਤੇ ਸੋਹਲੇ (1975) ਵੀ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਵਜਾਇਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ
ਚਿੱਤਰ
ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ l600 ਮਿਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਚਿੱਤਰ ਹਥਲਿਖਤ ਤੋਂ ਫ਼ੋਲੀਓ। ਸਾਬਾ ਦੇ ਹਬੀਬਲਾਹ (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1590-1610 ਦਰਮਿਆਨ ਸਰਗਰਮ) ਦੀਆਂ ਸਿਆਹੀ ਵਿਚ, ਅਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਪਾਣੀ-ਰੰਗ, ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਿੱਚ 25,4 x 11,4 ਸਮ ਮਾਪ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ।
ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਨਫਰੰਸ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਦੁਤੀ ਚੰਦ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿੰਦਗੀ
ਦੁਤੀ ਚੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1996 ਨੂੰ ਚਕਰਾਧਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅਖੁਜੀ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਗੋਪਾਲਪੁਰ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਜਜਪੁਰ ਜਿਲ਼੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਤੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਹੋਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੇ ਹੀ ਦੁਤੀ ਨੂੰ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਿ ਆਪ ਵੀ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਦੁਤੀ ਨੇ ਕੇਆਈਆਈਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
2012 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ19 ਵਿੱਚ ਦੁਤੀ 11.8 ਸੈਕਿੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ 100 ਮੀਟਰ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ ਸੀ। 23.811 ਸੈਕਿੰਡ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ 200 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਦੁਤੀ ਨੇ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਯੂਥ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ 100 ਮੀਟਰ ਫ਼ਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਭਾਵ 2013 ਵਿੱਚ ਉਹ 100 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ 200 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ 23.73 ਸੈਕਿੰਡ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। 25 ਜੂਨ 2016 ਨੂੰ ਦੁਤੀ ਨੇ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ 11.24 ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਸਪ੍ਰਿੰਟਰ ਰੀਓ ਵਿਖੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ, ਪਰ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ 2018 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ 'ਚ ਦੋ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸ ਦਾ 100 ਮੀਟਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ 'ਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ 1986, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀ ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸੀ। ਚੰਦ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਾਅਦ 200 ਮੀਟਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਹ ਜੋੜੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕਮਿੰਗ ਆਉਟ
ਚੰਦ ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਥਲੀਟ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮਲਿੰਗੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ
ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਉਪ-ਸਹਾਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨਾਲ਼ ਸਹਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਭੂਗੋਲਕ-ਸਿਆਸੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਜਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਅਲਜੀਰੀਆ, ਮਿਸਰ, ਲੀਬੀਆ, ਮੋਰਾਕੋ, ਸੁਡਾਨ, ਤੁਨੀਸੀਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਲਜੀਰੀਆ, ਮੋਰਾਕੋ, ਤੁਨੀਸੀਆ, ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਰੀਟੇਨੀਆ ਨੂੰ ਮਘਰਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਸੁਡਾਨ ਨੂੰ ਨੀਲ ਘਾਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਸਿਨਾਈ ਪਰਾਇਦੀਪ, ਜੋ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਪੇਨੀ ਮਲਕੀਅਤਾਂ, ਸੇਊਤਾ ਅਤੇ ਮੇਲੀਯਾ (ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਛੋਟੇ ਸਪੇਨੀ ਬਾਹਰੀ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਟਾਪੂ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦੁਤੀ ਚੰਦ
ਸਪੋਰਟਸਵੇਅਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸੌਦਾ
ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਪੋਰਟਸਵੇਅਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਪੂਮਾ ਨੇ ਚੰਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਵਧਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ।
ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ
ਦੁਤੀ ਚੰਦ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਬੀਸੀ ਹੈਕਾਥਾਨ 2021 ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਖਿਡਾਰੀ
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ
ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ (2 ਅਕਤੂਬਰ 1869 - 30 ਜਨਵਰੀ 1948), ਜਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ 1914 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਪੂ (ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ: ਪਿਤਾ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ) ਕਹਿਕੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਹਿੰਸਕ ਸਿਵਲ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। 1915 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਭਾਰੀ ਲਗਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1921 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਂਝ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਛੂਤ-ਛਾਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵਰਾਜ (ਆਪਣਾ ਰਾਜ) ਦੇ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਚਲਾਏ।