cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਰੌਬਰਟ ਵਾਈਜ਼
ਰੌਬਰਟ ਵਾਈਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਝੁਕਾਅ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਣਾ (ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਟੂਡੀਓ-ਨਿਰਧਾਰਤ) ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਢਾਲਣ ਵੱਲ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਰਟਿਨ ਸਕੌਰਸੀਜ਼ੇ, ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਈਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲੀਵਾਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਉਸਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਦਸਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਈਜ਼ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਰਾਉਣੀ, ਨੌਇਰ, ਪੱਛਮੀ, ਯੁੱਧ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ, ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਾਈਜ਼ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਤਿਆਰੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਟੂਡੀਓ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕਲਾ ਨੂੰ ਉੱਨਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੌਬਰਟ ਵਾਈਜ਼ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਏਐਫਆਈ ਲਾਈਫ਼ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ
ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਜਾਂ ਗਾਇਕ
ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਇਸ ਤਾਲ ਅਤੇ ਬੋਲ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਤੇ ਅਲਾਹੁਣੀਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰਜ ਮਿਰਾਸਣਾਂ, ਡੂਮਣੀਆਂ, ਨਾਇਣਾਂ ਆਦਿ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਇੱਕ ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਖਲੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਫੇਰ ਪੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਸੁਵਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਤੁਕ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਅੰਤਰੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਤੁਕ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਅਲਾਹੁਣੀ ਇੱਕਲੀ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਤੁਕ ਦੇ ਦੁਹਰਉਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਹੈ: ਸਿਆਪਾਕਾਰ: ਮਾਮਾ ਧੀਆਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਕੋਈ ਟੁੱਟਦੀ ਕਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ -ਪੱਟੀ ਧੀ ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ.... ਸਮੂਹ: ਹਾਏ! ਹਾਏ!! ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ.... ਸਿਆਪਾਕਾਰ: ਕੋਈ ਲਿਖ ਕੇ ਘੱਲਾਂ ਕਾਗਤੀ ਕੋਈ ਸੂਹਾ ਅੱਖਰ ਪਾ ਨੀ ਕਦੇ ਆਉਣ ਦਾ -ਪੱਟੀ ਧੀ ਨੀ ਮੋਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ..... ਸਮੂਹ: ਹਾਏ! ਹਾਏ!! ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ.... ਸਿਆਪਾਕਾਰ: ਸਾਵਣ ਬਰਸੇ ਰੁੱਤ ਆਪਣੀ ਮੈਂ ਬਰਸਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੀ -ਪੱਟੀ ਧੀ ਨੀ ਮੋਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ..... ਸਮੂਹ: ਹਾਏ! ਹਾਏ!! ਨੀ ਮੇਰੀਏ ਅੰਬੜੀਏ....
ਰੌਬਰਟ ਵਾਈਜ਼
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸਕਰ ਜੇਤੂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ
ਸਿਆਪਾ
ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਸਿਆਪਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਪੁੜਪੁੜੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਫੇਰ ਪੱਟਾਂ ਉਤੇ, ਮੁੜ ਫੇਰ ਪੱਟਾਂ ਉਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛਾਤੀ ਜਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉਹ ‘ਤਿਹੱਥੜਾ-ਸਿਆਪਾ’ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਉਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਸਿਆਪਾ ਇਕਦਮ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਟੁੱਟ ਟੁੱਟ ਪੈਂਦੀ ਮਰਾਸਣ ਜੋਰ ਜੋਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਘੁਮਾਉਂਦੀ, ਵਿੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਟੱਪਾ ਆਖ ਕੇ... ਸਿਆਪਾ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਚਲੰਤ ਸਿਆਪਾ’ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ: ਹਾਏ ਹਾਏ ਮੌਤ ਚੰਦਰੀ ਓਏ......  ਸਮੂਹ: ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ.....    ਇੱਕ: ਹਾਏ ਹਾਏ ਮੌਤ ਭੈੜੀ ਓਏ.....   ਸਮੂਹ: ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ.......    ਇੱਕ: ਹਾਏ ਸਵਾਤ ਖਾਲੀ ਓਏ....   ਸਮੂਹ: ਹਾਇਆ ਹਾਏ ਹਾਏ ਹਾਏ....
ਕੀਰਨੇ
ਕੀਰਨੇ, ਹਾਉਕੇ ਅਤੇ ਲੇਰ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਉਚਰਿਤ ਅਜੇਹਾ ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਗੀਤ-ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਥੀਮਕ ਟਕਰਾਉ ਦੀ ਕਾਵਿਕ ਜੁਗਤ ਉਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ‘ਮੈਂ’ ਤੇ ‘ਤੂੰ’ ਦੇ ਇਕਾਗਰ ਸਬੰਧ ਪਰ ਸਵੈ-ਸੰਬੋਧਨ ਰਾਹੀਂ ਥੀਮਕ ਟਕਰਾਉ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਟਕਰਾਉਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਲਵਈ ਲੋਕਗੀਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੀਰਨਾ, ਅਤੇ ਅਲਾਹੁਣੀ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਗੀਤ ਰੂਪ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਿਭਾਉ ਦਾ ਸੰਦਰਭ ਮੌਤ ਦੇ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਅਲਾਹੁਣੀ ਨੇ ‘ਅਲਾਹੁਣੀ’ ਨੂੰ ‘ਵੈਣ’ ਅਥਵਾ ‘ਕੀਰਨੇ’ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆਂ ਹੈ। ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਅਲਾਹੁਣੀ ਇੱਕ ਸੋਗਮਈ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੈ...ਇਸ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕੀਰਨੇ ਜਾਂ ਵੈਣ ਵੀ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਅਲਾਹੁਣੀ ਅਤੇ ਕੀਰਨੇ ਨੂੰ ਉਚੇਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਖਰਿਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਖਰਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀਰਨਾ ਇਕੱਲੀ ਸਵਾਣੀ ਦੂਜੀ ਦੇ ਗਲ ਲਗ ਕੇ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿਆਪਾਕਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਆਪੇ ਸਮੇਂ ਉਚਾਰੇ ਬੋਲਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ‘ਅਲਾਹੁਣੀ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕਲੀ ਸਵਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕਲੇ ਸਵਾਣੀ ਦੇ ਇਕਾਹਿਰੇ ਬੋਲਾਂ ਲਈ ‘ਕੀਰਨਾਂ’ ਜਾਂ ‘ਵੈਣ’। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਦੇ ਸੋਗ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਗੀਤ- ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਭਾਉ- ਵਿਧੀ ਵੱਖੋ ਵਖਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਪ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਤਰ ਹਨ। ਨਿਰੋਲ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਨਿਭਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ‘ਕੀਰਨਾ’ ਜਾਂ ‘ਵੈਣ’ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਮਿਰਾਸਣ ਜਾਂ ਨਾਇਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੀਰਨੇ ਦਾ ਨਿਭਾਉ ਜਿਥੇ ਲੇਰਾਂ ਅਤੇ ਹਉਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮੁਚਾ ਲਹਿਜ਼ਾ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਪਰਲੇ ਕੀਰਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੈ: ‘ਤੂੰ ਤਾਂ ਤੁਰਗੀ’ ਵਿਚਲੀ ‘ਤੂੰ’ ਉਤੇ। ਹਰ ਕੀਰਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿਛੜ ਗਏ ‘ਤੂੰ’ ਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੀਰਨੇ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੈ। ਉਪਰਲੇ ਕੀਰਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਕਰੁਣਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸ਼ਬਦ ‘ਤੁਰਗੀ’ ਨਾਲ ਉਘਾੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਕੀਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਦੲਭਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਅੰਤਰ ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿੰਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਲੋ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਰੋਧੀ ਜੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਤੂੰ ਪਲੰਗ ਨਮਾਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਭੁੰਜੇ ਬੈਠੇਂਗਾ ਵੇ ਕਲ੍ਹ ਜਾਮਿਆ ਪੁੱਤ ਵੇ ਪਿਉ ਤੇਰਾ ਰਾਜਾ ਹਟ ਗਿਆ ਪਛਾੜੀ... ਕੀਰਨਾਕਾਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਉਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਵਰਤ ਚੁੱਕਾ ਭਾਣਾ- ਮੌਤ- ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਸੰਦਰਭ ਵਜੋਂ ਮੌਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਰਨੇ ਦੇ ਬੋਲ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾਤਮਕ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੀਰਨੇ ਦਾ ਨਿਭਾਉ- ਸੰਦਰਭ ਹੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਗਭਰੂ ਭੱਜੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਡਾਹ ਨਾ ਦਿੰਦੇ ਵੇ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਆਚਾਰ
ਬਹਾਨਾ
ਇੱਕ ਬਹਾਨਾ ਅਪਰਾਧਕ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੋਸ਼ੀ ਇਹ ਸਾਬਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਿਤ ਜੁਰਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿੱਥੇ (alibi) ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਤੇ ਹੋਰ।
ਖੁਲਾਸੇ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼
ਕੁਝ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਚ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਦਮੇ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਆਮ ਨਿਯਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਬਚਾਓ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ (ਜਨਮ 18 ਮਾਰਚ 1956) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ। 2014 ਫੋਰਬਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 36ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਔਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ.
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਕੁਲੀਨ ਬਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਬਚਪਨ ਭਿਲਾਈ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ।
ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਸਕੂਲ, ਬੋਕਾਰੋ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ
ਅਰਥ-ਵਿਗਿਆਨ
ਅਰਥ-ਵਿਗਿਆਨ  (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (semantics) σημαντικός sēmantikós; ਮਹਤਵਪੂਰਨ ਤੋਂ) ਭਾਸ਼ਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਂਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਥ-ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮਿਸ਼ੇਲ ਬਰੀਲ ਨੇ ਇਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮੈਂਟਿਕਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੁ ਵਿੱਚ ਫਰਦਿਨੈਂਦ ਦ ਸਸਿਊਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੀਮੈਂਟਿਕਸ ਦੇ ਪੈਰ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜਮਦੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਹੈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ। ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਸਹਿਜ ਪਰ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਪੇਚਦਾਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਰਥ ਸਬੰਧੀ ਕਵਾਇਦਾਂ ਸੀਮੈਂਟਿਕਸ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ।
ਥਾਈਆ
ਨ੍ਯਾਯ ਸਕੂਲ ਅਰਥ-ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ ਤਿਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਆਕਰਨ
ਫ਼ਰੈਂਕ ਜ਼ਾਪਾ
ਫ਼ਰੈਂਕ ਜ਼ਾਪਾ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਆਪਣੇ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਰੌਕ, ਜਾਜ਼, ਓਰਕੈਸਟਰਲ ਅਤੇ ਮੂਜ਼ੀਕ ਕੌਨਕਰੇਤ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਇਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਮਦਰ ਆਫ਼ ਇੰਵੈਨਸ਼ਨ ਨਾਂ ਦੇ ਬੈਂਡ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ 60 ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜ਼ਾਪਾ ਹੀ ਸੀ।
ਇੱਫਤ ਰਹੀਮ
ਇਫਤ ਰਹੀਮ (ਉਰਦੂ: عفت رحیم), ਨਾਈ ਇਫ਼ਤਿ ਉਮਰ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਟਕ ਲੜੀ ਮੋਹੱਬਤ ਆਗ ਸੀ ਵਿੱਚ ਆਪਾ ਜੀ (ਰੁੱਖਸਾਨਾ) ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਔਰਤ ਜਿਊਰੀ ਲਈ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।  ਰਹੀਮ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਤੇ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਮਹਿਮਾਮਈ ਨਵਾਜ਼ ਰਿਏਲੀਟੀ ਕੁੱਕਿੰਗ ਸ਼ੋਅ ਚੈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
25 ਅਗਸਤ
25 ਅਗਸਤ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 237ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 238ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 128 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਇੱਫਤ ਰਹੀਮ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
25 ਅਗਸਤ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਗਸਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰਸੂਤਰਵ੍ਰਿਤੀ
ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰਸੂਤਰਵ੍ਰਿਤੀ
ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰਸੂਤਰਵ੍ਰਿਤੀ ਅਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਦਾ ਇਕ ਮਾਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਵਿਸਿਸ਼ਟ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਭਾਵ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਚ ਭੇਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਤੈਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਚੇਚਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਹਨ ਅਨੁਪਰਾਸ ਅਤੇ ਯਮਕ ਬਾਕੀ ਕੱਤੀ ਅਲੰਕਾਰ ਅਰਥ-ਅਲੰਕਾਰ ਹਨ। ਦੋ ਨਵੇਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਹਨ : ਵਿਆਜੋਕਤੀ ਅਤੇ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ। ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸੌਂਦਰਯ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੌਂਦਰਯ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉੱਚਿਤ ਸਮਝਦਿਆਂ  ਦੋ ਉਪਾਅ ਦੱਸੇ ਹਨ: ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰ ਸੂਤਰ ਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਅਧਿਕਰਨਾ (ਭਾਗਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲ ਬਾਰਾਂ ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਹਰ ਅਧਿਕਰਨ ਵਿਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ-
1.ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਕਰਨ: ਸਰੀਰ ਨਾਮਕ ਅਧਿਕਰਨ ਹੈ (ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਏ ਹਨ: ਪ੍ਰਾਯੋਜਨ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਚਿੰਤਾ,ਕਾਵਯ ਕਾਂਤ) ਇਸ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ, ਕਾਵਿ ਉਦੇਸ਼,ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਆਦਿ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।
2.ਦੂਜਾ ਅਧਿਕਰਨ:ਦੋਸਦਰਸ਼ਨ ਅਧਿਕਰਨ (ਦੋ ਅਧਿਆਏ ਹਨ: ਪਦ ਦੋਸ਼,ਵਾਕ ਦੋਸ਼)ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਵਾਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਰਚਨਾਤਮਕ ਨੁਕਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3.ਤੀਜਾ ਅਧਿਕਰਨ: ਗੁਣ ਵਿਵੇਚਨਾ ਅਧਿਕਰਨ(ਦੋ ਅਧਿਆਏ ਹਨ: ਗੁਣ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਵੇਚਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਗੁਣ ਵਿਵੇਚਨਾ ਅਤੇ ਅਰਥ ਗੁਣ ਵਿਵੇਚਨਾ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦ,ਦਸ ਸ਼ਬਦਗੁਣਾ ਅਤੇ ਦਸ ਅਰਥਗੁਣਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
4.ਚੋਥਾ ਅਧਿਕਰਨ: ਅਲੰਕਾਰਿਕਾ ਨਾਮਕ ਅਧਿਕਰਨ (ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਏ ਹਨ:ਸਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਚਾਰ, ਉਪਾਅ ਵਿਚਾਰ ਉਪਾਅ ਪ੍ਰਪੰਚ ਨਿਰੂਪਣ ਵਿਚਾਰ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਹੈ।
5.ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਕਰਨ: ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਨਾਮਕ ਅਧਿਕਰਨ (ਦੋ ਅਧਿਆਏ ਹਨ: ਕਾਵਯ ਸਮਯ ਅਤੇ ਸਬਦ ਖ਼ੋਜ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।
[://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0_%E0%A4%95%E0%A4%BE_%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8?wprov=sfla1]
ਤੂਤ
ਤੂਤ, ਮੋਰਾਸੇਈ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਮੋਰੁਸ ਨਿਗਰਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ 10–16 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਕੁਰਦ, ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ, ਹਿੰਦੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਆਮ ਨਾਮ ਤੂਤ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ ਹੈ ਪਰ ਅਨੇਕ ਤਪਤਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਜਾਮਨੀ, ਚਿੱਟਾ ਗੁਲਾਬੀ ਫਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਕਿ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾ ਹੰਦਾ ਹੈ। ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਜਾਂ ਡੰਡੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਂਉਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਘਰੇਲੂ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
14 (UTC)
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ
ਮਾਧੁਰੀ ਕਾਨਿਟਕਰ
ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ (ਡਾ.) ਮਾਧੁਰੀ ਕਨਿਟਕਰ, ਏ.ਵੀ.ਐਸ.ਐਮ., ਵੀ.ਐਸ.ਐਮ. ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਪੁਨੀਤਾ ਅਰੋੜਾ ਅਤੇ ਏਅਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਪਦਮਾਵਤੀ ਬੰਦੋਪਾਧਿਆਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਹਫਤੇ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਦੀ ਤੀਜੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਡਿਫੈਂਸ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਨਟੈਗਰੇਟਿਡ ਡਿਫੈਂਸ ਸਟਾਫ (ਮੈਡੀਕਲ) ਦੀ ਉਪ ਮੁੱਖੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਾਨਿਟਕਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪਰਿਸ਼ਦ (ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ-ਐਸ.ਟੀ.ਆਈ.ਏ.ਸੀ.) ਵਿਖੇ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਰਾਜੀਵ ਕਾਨਿਟਕਰ, ਇੱਕ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਜਨਰਲ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਕੁਆਰਟਰਮਾਸਟਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਟਾਰ ਰੈਂਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਜੋੜਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਧਾਰਵਾੜ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਦੋਵੇਂ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਦੇ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਅਕ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਕਲਿੰਗਾ ਟਰਾਫੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਿੱਦਿਅਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿੰਗ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ'ਸ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮਿਲਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਕਾਨਿਟਕਰ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 1982 ਵਿੱਚ ਆਰਮੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕੋਰਪਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਡਿਗਰੀ ਬਾਲ-ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਜੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕ ਨੈਫਰੋਲੋਜੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ।ਕਾਨਿਟਕਰ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਰਮੰਡ ਸਟਰੀਟ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਫਾਈਮਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀਆਂ ਥੁੜ੍ਹ-ਚਿਰੀ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਰਮੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਹਸਪਤਾਲ (ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਰੈਫਰਲ) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਕਾਨਿਟਕਰ "ਆਰਮੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕੋਰਪਸ" ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਰੋਗ ਸੰਬੰਧੀ ਨੇਫਰੋਲੌਜੀ ਸੇਵਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਪੀਡੀਆਟ੍ਰਿਕ ਨੇਫਰੋਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਕਾਨਿਟਕਰ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਡੀ.ਜੀ.ਏ.ਐਫ.ਐਮ.ਐਸ. ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡੀ.ਜੀ.ਏ.ਐਫ.ਐਮ.ਐਸ.) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
28 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਲਮਾ-ਮੇਟਰ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਪੁਣੇ ਦੇ ਡੀਨ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਾਂਡੈਂਟ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਕਾਨਿਟਕਰ ਨੇ ਉਧਮਪੁਰ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕਮਾਂਡ ਵਿਖੇ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਮੈਡੀਕਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
ਕਾਨਿਟਕਰ ਨੂੰ 29 ਫਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ
ਜਨਰਲ ਕਾਨਿਟਕਰ ਨੂੰ ਜੀ.ਓ.ਸੀ.-ਇਨ-ਸੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਾਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੀਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਅਤੀ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1961 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਪੋਰਟ-ਆਰਥਰ
ਲੁਸੋਂਕੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (simplified Chinese: 旅顺口区 ; traditional Chinese: 旅順口區 ; pinyin:  Lǚshùnkǒu Qū )  Dalian, Liaoning ਪ੍ਰਾਂਤ, People's Republic of China ਦੇ ਛੇ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੂਸ਼ੁਨ ਸ਼ਹਿਰ ( 旅顺市 ; 旅順市 ;  Lǚshùn Shì ) ਜਾਂ (more literally) ਲੂਸ਼ੁਨ ਪੋਰਟ  ( 旅顺港 ; 旅順港 ;  Lǚshùn gǎng ) ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੋਰਟ-ਆਰਥਰ ( 亚瑟港 ; 亞瑟港 ;  Yàsè Gǎng ; Russian: Порт-Артур ; Port-Artur<span class="Unicode" style="white-space:normal; text-decoration: none" title="Template:ISO 639 name ru-latin transliteration" contenteditable="false"> ) ਅਤੇ Ryojun (Japanese: 旅順 ) ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਇਹਦਾ ਇਲਾਕਾ  512.15 ਵ੍ਰ੍ਗ੍(197.74 ਵਰਗ m )  ਅਤੇ 2010 ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਈ ਆਬਾਦੀ 324,773 ਹੈ।
ਲੁਸੋਂਕੂ ਲਿਆਓਡੋਂਗ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੀ ਅਖੀਰਲੀ ਦੱਖਣੀ ਨੋਕ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੂਸੋ-ਜਪਾਨੀ ਜੰਗ (1904-05) ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਪਾਨੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 1953 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਅਰਸੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ  ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੋਰਟ, ਡੇਲੀਅਨ ਖ਼ਾਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਕੂਟਨੀਤਕ, ਸਮਾਚਾਰ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੋਰਟ ਆਰਥਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਪਾਨੀ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਲਿਆਓਡੋਂਗ (ਪੁਰਾਣਾ ਲਿਆਓਤੁੰਗ) ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਨੂੰ Ryojun (旅順), ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਚੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਜਪਾਨੀ ਉਚਾਰਨ ਰਿਓਜੁਨ ( 旅順 ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਭੂਗੋਲ
left|thumb|Dalian and vicinities, Landsat 5 satellite image, 2010-08-03 ਅੱਗੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 64 ਕਿ (40 miles), ਲਿਆਓਡੋਂਗ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੰਗ ਗਰਦਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਥੱਲੇ Dalian  (Japanese: 遼東半島 ; Russian: Ляодунский полуостров ),ਜਦਕਿ ਲੂਸ਼ੁਨ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਧੁਰ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ ਨੂੰ ਮੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। (ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਜ਼ੂਮ ਕੀਤਾ Landsat ਨਕਸ਼ਾ ਵੇਖੋ - ਲੂਸ਼ੁਨ ਸਿਟੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਟਿਪ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ  ਸਾਫ ਸਾਫ ਦਿਸਦੀ ਝੀਲ-ਵਰਗੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੱਸਿਆ ਹੈ - -ਝੀਲ-ਵਰਗਾ ਫੀਚਰ ਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗੀ-ਪਨਾਹ-ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਕਿਲਾਬੰਦੀ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ।)
ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਕਬਾਲ
ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਕਬਾਲ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ, ظفر اقبال) ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਬਹਾਵਲ ਨਗਰ, ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਕਾਵਿ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਸਿਨਫ਼ ਵਿਚ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਖੱਟਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਕਬਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਿੜ ਦੀ ਅਹਿਮ ਹਸਤੀ ਹੈ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਲਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਕੀਲ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਓਕਾਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 2003 ਤੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਾਈਪਾਸ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਕਾਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਜ਼ਫਰ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ ਵੀ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਚੰਗਾ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਫ਼ਤਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੀਵੀ ਐਂਕਰ ਵੀ ਹੈ।
ਕਾਵਿ-ਨਮੂਨਾ
ਕਹੀ ਬਰੂਟੀ ਫੁਲੀ ਆ,ਹਰ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲੀ ਆ, ਨੰਗ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਚੁਭੇ ਨੀ,ਰੰਗ ਤਲੀ ਵਿੱਚ ਖੁਭੇ ਨੀ|
ਅੰਨੇ ਹਨੇਰ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਸਾਵੇ,ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰ ਮੁਕਾਵਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜ਼ਫ਼ਰ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਨਵਾਂ ਮੁਹਵਰਾ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ| ਪ੍ਚਲਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੱਤ ਦੇ ਅਥਰੂ, ਲਾਲ ਹਨੇਰੀ, ਕਾਲੀ ਹਨੇਰੀ, ਕਾਲੀ ਉਦਾਸੀ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ| ਵਾਸਤਿਵ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰ ਪ੍ਚਲਿਤ ਭਸ਼ਾਈ-ਮੁਹਵਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਜਾਂ ਉਲਟਾ ਵੇਖਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੈ- ਖਾਕੀ ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਖਿੜ ਹਵਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਤੇ, ਨੀਲਮ ਨੀਲ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਬਣਿਆ ਪਤਾ ਪਾਸ ਦਾ|
ਕਿਥੇ ਅਗ ਦਾ ਫੁਲ ਖਿੜਿਆ ਕਿਥੇ ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋਈ, ਅੰਦਰੇ-ਅੰਦਰ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੇ ਸਾਵੀ ਪੀਲੀ ਲੋ| ਅੱਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਸਾਵੀ ਲੋ,ਖਾਕੀ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਪ੍ਚਲਿਤ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਫ਼ਰ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਏਨੀ ਮੌਲਿਕਤਾ ਤੇ ਸੱਜਰਾਪਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰੇ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੋਈ ਚਿਕੜ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੋਈ, ਕਚੀ ਮਿਟੀ ਉਤੇ ਪੱਕਾ ਬਦਲ ਵਰਿਆ|
ਪੱਤ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪੇ ਝੜਦੇ ਪਏ ਨੇ, ਰੁਖ ਰਾਂਗਲੀ ਰਾਹ ਦੇ ਤਾਅਨੇ ਦੇਣ ਹਵਾ ਨੂੰ|
ਜ਼ਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗਜ਼ਲਾਂ ਬਹੁ-ਪਰਤਾਂ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਜ਼ਲਾਂ ਫਿਕਰ ਦੀ ਉਪਜ ਹਨ ਜਿਕਰ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਅਨੁਭੂਤੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਅਖਾਂ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਲਈ ਸੂਰਤ ਚੜਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀ, ਨੰਗੀ ਅਲਫ਼ ਖਲਾਰ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਰਗੀ ਜਾਨ|
ਜ਼ਫ਼ਰ ਦੀ ਇੱਕ ਗਜ਼ਲ 'ਸਵੇਰਾ'ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਾ ਸੀ- ਹਥ ਲਾਵਣ ਏ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਏ ਉਭੇ ਨੀ, ਕੀ ਵਡਾਸੈਂ ਦੰਦੀਆਂ,ਕੀ ਛਿਕਵਾ ਸੈਂ ਬੁਬੇ ਨੀ |
ਲਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਗਲੀ ਚੋਂ ਫੜ੍ ਕੇ ਅੰਦਰ ਸੁਟ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਲਖ ਸਵਾਲ ਸਨ ਮੇਰਾ ਇਕ ਜਵਾਬ!
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ
30 ਦਾ ਦਹਾਕਾ
30 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 30 ਤੋਂ 39 ਤੱਕ ਹੋਣਗੇ|
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1ਵੀਂ ਸਦੀ
26 ਅਗਸਤ
26 ਅਗਸਤ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 238ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 239ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 127 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਕੋਤੋਨੂ
ਕੋਤੋਨੂ ਬੇਨਿਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੋਰਤੋ-ਨੋਵੋ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 761,137 ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਜੀਜ਼ਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ
ਉੱਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ' (ONGC) ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਹੁਕੌਮੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਦੇਹਰਾਦੂਨ (ਉਤਰਾਖੰਡ) ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪਬਲਿਕ ਭਾਈਵਾਲ ਕੰਪਨੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਧਾ ਕੰਟਰੋਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਬ ਤੋ ਵੱਡੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ 69% ਕਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ 30% ਤੇਲ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਲਗਪਗ 69% ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬਿਜਲਈ ਅਵਰੋਧ
ਬਿਜਲਈ ਅਵਰੋਧ ਹਰੇਕ ਬਿਜਲਈ ਕੰਡਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜ਼ਰੀਏ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਕਰੰਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਚਾਲਕਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਓਹਮ (ohm) ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਕੰਡਕਟਰ ਦਾ ਬਿਜਲਈ ਅਵਰੋਧ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਕਰੰਟ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਲਗਾਈ ਗਈ ਵੋਲਟੇਜ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਰੋਧਕਤਾ ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਕੰਡਰਟਰ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਜਲੀ
ਅਬਦੁੱਲਾਪੁਰ
ਅਬਦੁੱਲਾਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਰਚਿਤਾ ਮਿਸਤਰੀ
ਰਚਿਤਾ ਮਿਸਤਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Rachita Mistry) ਜਨਮ ਨਾਮ: ਪਾਂਡਾ (ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1974) ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਦੌੜਾਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 12 ਅਗਸਤ 2000 ਨੂੰ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਕਟ ਐਥਲੈਟਿਕ ਮੀਟ ਵਿੱਚ 11.38 ਸੈਕਿੰਡ ਦੇ 100 ਮੀਟਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ 13 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 2013 ਵਿੱਚ ਮਰਲਿਨ ਕੇ. ਜੋਸੇਫ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਚਿਤਾ ਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ 2001 ਨੂੰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ 100 ਮੀਟਰ ਲਈ 11.26 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ 1985 ਵਿੱਚ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ ਪੀ.ਟੀ. ਊਸ਼ਾ ਦੇ 11.39 ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ,  ਐਮੇਚਿਓਰ ਐਥਲੈਟਿਕ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਏ.ਏ.ਐਫ.ਆਈ.) ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਡੋਪ ਟੈਸਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। AAIF ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ 2000 ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਕਟ ਮੀਟ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਰਚਿਤਾ ਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ 1998 ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀ ਊਸ਼ਾ, ਈਬੀ ਸ਼ਾਇਲਾ, ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਸਾਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 4 x 100 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 44.43 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2000 ਸਿਡਨੀ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ 4 x 100 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਟੀਮ - ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ. ਜੈਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਨੀਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ, ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਸਾਹਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ - ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ 45.20 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢਿਆ। ਟੀਮ ਆਪਣੀ ਹੀਟ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।
ਰਚਿਤਾ 200 ਮੀਟਰ ਸਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 31 ਜੁਲਾਈ 2000 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ 23.10 ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਦੌੜ ਨਾਲ 200 ਮੀਟਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਪੀਟੀ ਊਸ਼ਾ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਰਚਿਤਾ ਦੇ 200 ਮੀਟਰ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ 2002 ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਸਾਹਾ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974
ਇਵੇ ਭਾਸ਼ਾ
ਇਵੇ ( Eʋe ਜਾਂ Eʋegbe [ɛβɛɡ͡bɛ] ) ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਾਨਾ, ਟੋਗੋ ਅਤੇ ਬੇਨਿਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਲਾਇਬੇਰੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 2 ਕਰੋੜ ਹੈ। ਇਵੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਬੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗੈਬੇ ਭਾਸ਼ਾ ਫੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਨਿਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਫਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਵੇ ਇਕ ਸੁਰ ਵਾਲ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਾਈਜਰ-ਕਾਂਗੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਾਨਾ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
27 ਅਗਸਤ
27 ਅਗਸਤ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 239ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 240ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 126 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਗਸਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਤ੍ਰੈਮਬੀਤਾ
ਤ੍ਰੈਮਬੀਤਾ (Трембіта) ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡੇਸੀਅਨ, ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ, ਪੌਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਲੋਵਾਕੀਅਨ ਮੂਲ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਲ ਜਾਂ ਸਪਰੂਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਟਾਹਣੇ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 3 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼
ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ (Poetics) ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਵਿ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਏਨੇ ਵਿਆਪਕ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖੁਦ ਸਿਧਾਂਤ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੁੱਗ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕੰਟੈਂਟ ਅਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸੁਕਰਾਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਵਆਲੋਚਨਾ ਤੱਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਰਵੇ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਨਾਟਕ ਆਦਿ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ ਗਰੰਥ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਲੱਛਣ ਗਰੰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਗਰੰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਕਸ਼ ਗਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ‌ ਕਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ
ਕਾਵਿ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਤੀਹਰੇ ਪਸਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ – ਕਵਿਤਾ, ਕਵੀ, ਕਾਵਿ-ਰਸੀਆ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਨਾਟਰੂਪ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਵੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਜੋ ਕਵੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ, ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਫਿਲਾਸਫਰ, ਵਿਗਿਆਨਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰਕ ਤੋਂ ਕਿਸ ਗੱਲੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਖਾਸ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਕਵੀ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ? ਸੁਕਰਾਤ ਅਤੇ ਪਲੇਟੋ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਦੈਵੀ ਆਵੇਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਫਲ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਵੀ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹੇਤੁ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਉੱਧਰ ਪੱਛਮ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਵਿਚਾਰਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਕ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਕਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ
ਦੂਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਕੀ ਹੈ ? ਅਖਿਰ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ? ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦਲ ਹਨ–ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨੈਤਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕਵੀ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਕ। ਪਰ ਫਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀ ਸ਼ਿਲਪ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਰਮਣੀ ਅਤੇ ਰਸਮਈ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਰਮਗਰੰਥਾਂ ਜਾਂ ਨੀਤੀਗਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦਾ। ਉਹ ਕਵੀ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀ ਸਿਰਜਕ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਆਪਣੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਵਾਕਈ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਬਾਣੀਰੂਪ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਲ ਅਨੁਭੂਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਤੱਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤਹ‌ ਵਿੱਚ ਉਮੜਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਹਿੰਦਾ ਪਰਵਾਹ ਮਾਤਰ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਤਮਤਾਂਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸਮੇਟੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਾਵਿਕ ਸੱਚ ਦਾ ਸਵਾਲ
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪੱਖ ਉਹ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਖਣ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੱਖ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅਨੇਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਕ ਪਿਛਲੇ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਕੰਟੈਂਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਦਿ ਕਿੱਥੇ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਲੋਚਕ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਸੱਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲੀ ਸੱਚ ਨਾ ਹੋਕੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕਾਵਿ -ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਸੱਚ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੇ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸੱਚ ਤੋਂ ਦੂਹਰਾ ਦੂਰ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਕਾਵਿ ਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਥਾਂ ਭੱਟ ਲੋੱਲਟ ਨੇ ਰਸ ਸੂਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਨਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੇ ਭਰਾਂਤੀਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਿੰਤਨ ਨੇ ਭਰਾਂਤੀਵਾਲੇ ਇਸ ਪੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਾ ਸਿਰਫ ਵਹਿਮ ਹੈ ( ਆਰਟ ਇਜ ਨਥਿੰਗ ਬਟ ਇਲਿਊਜਨ )। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਤ ਵੀ ਹੈ। ਕਲਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਮੋਹਨ ਹੈ ( ਆਰਟ ਇਜ ਨਥਿੰਗ ਬਟ ਹੇਲਿਊਸਿਨੇਸ਼ਨ )। ਫਿਰ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸੰਮੋਹਿਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਤ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਆਦਿਮ ਸਮਾਜ ਦੇ ਓਝਾਵਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਦੁਈ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ( ਆਰਟ ਇਜ ਮੈਜਿਕ )।
ਕਾਵਿ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ
ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਖੀਰ ਇਹ ਵਹਿਮ, ਸੰਮੋਹਨ ਜਾਂ ਜਾਦੁਈ ਅਸਰ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਏ ਤਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ, ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ? ਕਵਿਤਾ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਸ਼ਲਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠੇਗਾ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦਮੂਲਕ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦਾਰਥਮੂਲਕ। ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਮਤ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ। ਭਾਮਹ, ਕੁੰਤਕ, ਮੰਮਟ ਵਰਗੇ ਚਿੰਤਕ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸਮਿਲਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਮਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰੀ ਜਾਂ ਸੰਮੋਹਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਰਮਣੀਅਤਾ ਉੱਤੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਜੋਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜਾ ਮਤ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ, ਅਰਥਾਤ‌ ਉਸਦੇ ਬੌਧਿਕ ਪੱਖ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੁਣਨ ਪੱਖ ਉੱਤੇ, ਜਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਪੰਡਿਤਰਾਜ ਜਗਨਨਾਥ ਦਾ ਇਹੀ ਮਤ ਹੈ। ਇਹ ਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਲੈਅ ( ਰਿਦਮ ), ਸ਼ਬਦਚੋਣ, ਛੰਦ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ, ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਅਰਥ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ ( ਪੋਇਟਰੀ ਇਜ ਨਾਟ ਮੇਡ ਆਵ ਆਇਡਿਆਜ ਬਟ ਆਫ਼ ਵਰਡ‌ਸ )। ਜੇਕਰ ਇਸ ਮਤ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਅਸੀਂ ਓਝਾਵਾਂ ਦੇ ਅਰਥਹੀਣ ਸ਼ਬਦਜਾਲ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲੇਗਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਰਥ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੈਅ, ਝਾੜ ਫੂਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਓਝਾ ਦੇ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਹੀ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਮਨੋਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪੱਧਤੀ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਉਪਚਾਰ ਦੀ ਵੀ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਪੱਖ
ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਪੱਖ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੈ ਕੰਟੈਂਟ ਪੱਖ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਡਿਜਾਈਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਕਾਸ਼ਤ ਕਲਾਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਦੂਜਾ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸ਼ੈਲੀਪੱਖ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੈਅ, ਛੰਦ, ਸ਼ਬਦਚੋਣ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵਿਵੇਚਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੰਨਾ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਸਮਗਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਅਲੰਕਾਰਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੀਤੀਵਾਦੀ ਸਮੀਖਿਅਕ ਇਸ ਸਮਗਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਦਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਵਕਰੋਕਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਧੁਨੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਮਗਰਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਭਲੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਉਹ ਵੀ ਉਸਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮੀਮਾਂਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਸਮੀਖਿਅਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਮਗਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਆਂਕਦੇ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅਲੰਕਾਰ, ਲਤਾਫ਼ਤ ( ਵਿਟ ), ਦੂਰਗਾਮੀ ਕਲਪਨਾ ( ਫੈਂਸੀ ) ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਵੀ ਈਸਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਚਿੰਤਕ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇਸ ਸਮਗਰਤਾ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਲੋਨਗਿਨੁਸ ( ਲਾਨਜਾਈਨਸ ) ਦੇ ਉਦਾੱਤ ਸਬੰਧੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਭਾਵ ਇਹੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਸਮਗਰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਧਾਰਨਾ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਛਾਇਆਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਛਾਇਆਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਇਧਰ ਅਲੰਕਾਰ, ਰੀਤੀ, ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ, ਰਸ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਔਚਿਤਿਆ ਵਰਗੇ ਸਭ ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਕਿਸ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਸਰੋਤਾ ਜਾਂ ਸੁਹਿਰਦ
ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੀਜਾ ਤੱਤ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤਾ ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਧੁਨੀਵਾਦੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਹਿਰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਹਿਰਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਮਾਨ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕਾਵਿ ਰਸ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਕੇ ਕਵੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਉਸਦੀ ਇਹ ਇੱਕਮਿੱਕਤਾ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਟਨਾਇਕ ਨੇ ਸਾਧਾਰਣੀਕਰਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਨੇ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਸਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਰਸੀਏ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਦਵੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਰਸ ਵਰਗੇ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਉੱਥੇ ਪਿੱਛਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦੇ ਉਦੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤਾ ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਕਵੀ ਜਾਂ ਕਵੀ ਵਰਣਿਤ ਪਾਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨੁਭੂਤੀ ( ਇੰਪੈਥੀ ) ਜਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ( ਸਿੰਪੈਥੀ ) ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਹੈਮਲੇਟ ਜਾਂ ਮੈਕਬੇਥ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਮਿਥਿਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰਸ ਜਾਂ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ
ਰਸ ਦਸ਼ਾ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਇਸਦਾ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਢਾਂਚਾ ਮਾਤਰ ਹੈ। ਹੁਣੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਗਤ ਸ਼ੋਧਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਪੱਖ ਉੱਤੇ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਖਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਰਕਰਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਾਡੇ ਤੰਤੂ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਉਤੇਜਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਨ, ਦੇਖਣ, ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ, ਸੁੰਘਣ ਅਤੇ ਚੱਖਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿੰਬਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਮਾਤਰ ਦਾ ਸਾਡੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਅੰਦੋਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਖੋਜਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਕਾਵਿ ਰਸੀਏ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਉਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਵਿਵੇਚਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਹਨ।
ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਖੇਤਰ
ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਵੇਚਨ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅੱਜ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਕਿੰਨਾ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਤਰਫ ਵਿਆਕਰਨ, ਭਾਸ਼ਾਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਲਾਸ਼ਾਸਤਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਛੰਦਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਕੰਨੇ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਕਿਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ, ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭੰਗਿਮਾਵਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ। ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਪੂਰਬੀ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਸਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਢਲੀਆਂ ਹਨ, ਕੁੱਝ ਪੱਛਮ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ, ਕਲਾਵਾਦੀ, ਦਾਦਾਵਾਦੀ, ਭਵਿਖਵਾਦੀ ਜਾਂ ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਰਾਇਡ ਦੇ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਵਾਦ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ
ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਗੁਣਾਂ - ਅਵਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਰਿਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮਕਰਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਣ ਹੈ ? ਇਹ ਨਾਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਏ ? ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਉਪਯੋਗੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਆਲੰਕਾਰਸ਼ਾਸਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੌਂਦਰਯਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਾਹਿਤਸ਼ਾਸਤਰ, ਕ੍ਰਿਆਕਲਪ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਿਆ। ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ 'ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ' ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਢਲੇ ਆਲੋਚਨਾ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 'ਆਲੰਕਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੰਮਿਲਤ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਮਹ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨਾਂ 'ਕਾਵਯਾਲੰਕਾਰ' ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਟੀਕਾਕਾਰ ਉਦਭਟ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ 'ਕਾਵਯਾਲੰਕਾਰ ਸੂਤ੍ਰ' ਤੇ ਕਾਵਯਾਲੰਕਾਰ ਹਨ। ਕੁੰਤਕ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਕਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤ ਨੂੰ ਕਾਵਯਾਲੰਕਾਰ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਸ਼਼ੰਕਰਦੇਵ ਅਵਤਰੇ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਛੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਹਨ -
(1) ਅਲੰਕਾਰ ਸੰਪਰਦਾਇ
(2) ਰੀਤੀ ਸੰਪਰਦਾਇ
(3) ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ ਸੰਪਰਦਾਇ
(4) ਰਸ ਸੰਪਰਦਾਇ
(5) ਧੁਨੀ ਸੰਪਰਦਾਇ
(6) ਔਚਿਤਯ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਇਨ੍ਹਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਨਾਂ 'ਸਾਹਿਤਯ ਸਾਸਤਰ' ਪਿਆ। ਰਾਜਸ਼ੇਖਰ ਨੇ 'ਕਾਵਯ ਮੀਮਾਂਸਾ' ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਾਹਿਤਯ' ਆਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚਲਿਆ ਸੀ। ਅਚਾਰੀਆ ਰੁੱਯਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨਾਂ 'ਸਾਹਿਤਯ ਮੀਮਾਂਸਾ' ਰੱੱਖ ਕੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਕਵੀਰਾਜ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ 'ਸਾਹਿਤਯ ਦਰਪਣ' ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਹਿੱਤ ਨਾ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਸਾਹਿਤਯ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨਾਂ ਨੂੰ'ਆਲੋਚਨਾ'ਲਈ ਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1) ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ - ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾਮ 'ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ' ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਢਲੇ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ) ਆਲੋਚਨਾ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ 'ਅਲੰਕਾਰ' ਪਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਮਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨਾਮ ਕਾਵਿ ਅਲੰਕਾਰ ਰੱਖਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਟੀਕਾਕਾਰ ਆਚਾਰੀਆ ਉਦਭੱਟ ਨੇ 'ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ', ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਨੇ ਅਲੰਕਾਰ ਸੂਤ੍ਰਵਿ੍ਤੀ ਅਤੇ ਆਚਾਰੀਆ ਰੁਦ੍ਰਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨਾਂ 'ਕਾਵਿ ਅਲੰਕਾਰ' ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਸੋ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ  'ਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸਮੀਖਿਆ ਲਈ 'ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰ' ਅਥਵਾ ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਮ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।
2) ਸੌਂਦਰਯਸ਼ਾਸਤਰ - ਕੁੱਝ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਇਸ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ 'ਸੌਂਦਰਯਸ਼ਾਸਤਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਾਵਿ ਦਾ ਸੂਖਮਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਲੋਚਕ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸਟੀ ਉਸਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੌਂਦਰਯ ਤੇ ਹੀ ਜਾ ਕੇ ਟਿਕਦੀ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਚ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਹ੍ਰਿਦਯ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਸੌਂਦਰਯ ਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਵਿ ਚ ਸੌਂਦਰਯ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਅਲੰਕਾਰਤੱਵ, ਨਾ ਰਸਤੱਵ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਧੁਨੀਤੱਵ ਦਾ ਮਹਤੱਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੰਡੀ, ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ,ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ,ਆਚਾਰੀਆ ਭੋਜਰਾਜ ਆਦਿ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਾਵਿ ਚ ਸੌਂਦਰਯ ਦੀ ਅਨਿਵਾਰਯਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦੰਡੀ ਨੇ ਕਾਵਿ ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਲੰਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਸੌਂਦਰਯ ਦਾ ਅਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਨੇ ਆਲੰਕਾਰ ਦਾ ਲਕਸ਼ਣ ਹੀ ਸੌਂਦਰਯ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਸੌਂਦਰਯ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੀ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ।
3) ਸਾਹਿਤਸ਼ਾਸਤਰ- ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਲੋਚਨਾ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਸਾਹਿਤਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਰਾਜਸੇ਼ਖਰ ਨੇ ਸਹਿਤਵਿਦਿਆ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾਨਾਕ ਰੁੱਯਕ ਨੇ ਸਹਿਤਸੀਮਾਂਸਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਸਹਿਤਦਰਪਣ ਨਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤਸ਼ਾਸਤਰ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਬਣਾਇਆ। ਕਾਵਿ ਚ ਸਾਹਿਤ ਪਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਵਿ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਾਰੇ ਵਾਂ‌ਫਮਨ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁਲਕਭੱਟ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਭਿਧਾਵ੍ਰਿਤੀਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਟੀਕਾਕਾਰ ਪ੍ਰਤਿਹਾਰੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਮੁਲਕਭੱਟ ਦੀ ਸਹਿਤਮੁਰਾਰੇ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਚ ਸਾਰੇ ਤਰਕ, ਵਿਆਕਰਨ, ਕਾਵਿ ਅਦਿਨਿਪੁਣਤਾ ਨੂੰ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਥੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਚ ਸਾਹਿਤ ਪਦ,ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
4) ਕ੍ਰਿਆਕਲਪ - ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਆਕਲਪ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਦੂਜੇ ਧਾਰਿਆਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲੋ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਵੀ.ਰਾਘਵਨ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਭਾਮਹ ਨੇ ਦੰਡੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਆਕਲਪ ਸੀ। ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਤਸਿਆਯਾਨ ਦੇ ਕਾਮਸੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਚੌਂਸਟ ਕਲਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਆਕਲਪ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਨਾਮ ਕਾਵਿ ਕ੍ਰਿਆਕਲਪ ਦਾ ਸੰਖਿਪਤ ਰੂਪ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
5) ਕਾਵਿ- ਸ਼ਾਸਤਰ - ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ  ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਉਪਰੋਕਤ ਚਾਰ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਇਸ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁੱਕਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਯੁਕਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੱਖੋਂ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ -ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਆਚਾਰੀਆ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਦੇ 'ਸਾਹਿਤਦਰਪਣ,ਵਿਦਿਆਨਾਥ ਦੇ 'ਪ੍ਰਤਾਪਦਰੁਦ੍ਰਯਸ਼ੋਭੂਸ਼ਣ'ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ -ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਵੇਚਨ ਹਨ।ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਦੇ 'ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰ,ਦੰਡੀ ਦੇ ਕਾਵਿਆਦਰਸ਼,ਵਾਮਨ ਦੇ ਕਾਵਿਆਲੰਕਾਰਸੂਤ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ,ਮੰਮਟ ਦੇ ਕਾਵਿਪ੍ਰਕਾਸ਼,ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਰਸਗੰਗਾਧਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ 'ਚ ਨਾਟ੍ਰਯ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਵਿਵੇਚਨ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।ਪਰ ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਦੇ ਨਾਟ੍ਰਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ,ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਦਸ਼ਰੂਪਕ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ -ਗੁਣਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਟ੍ਰਯਦਰਪਣ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ,'ਚ ਸਿਰਫ਼ 'ਨਾਟ੍ਰਯ 'ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ੇ ਹੀ ਵਿਵੇਚਨ ਹਨ।
ਜਿਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਰਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ -ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਵੇਚਨ ਕੀਤਾ ਹੈ-ਆਚਾਰੀਆ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਧੁਨੀਆਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ, ਕੁੰਤਕ ਦੇ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀਜੀਵਿਤਮ 'ਚ ਵਕ੍ਰਕੋਤੀ ਦਾ,ਕੁਸ਼ੇਮੇਦ੍ਰ ਦੇ ਔਚਿਤਯਵਿਚਾਰਚ'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਔਚਿਤਯ ਦਾ ਆਦਿ।
ਇੱਥੇ ਇਹ ਗਲ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਟੀਕੇ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਾਵਿ -ਸਮੀਖਿਆ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ 15 ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ-
1 ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ
2 ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ
3 ਕਾਵਿ ਦਾ ਲਕ੍ਰਸ਼ਣ
5 ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਤ੍ਰੀਆਂ
7 ਰਸ
8 ਅਲੰਕਾਰ
9 ਰੀਤੀ
10 ਧੁਨੀ
11 ਵਕ੍ਰਕੋਤੀ
12 ਔਚਿਤਯ
13 ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ
14 ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼
1 ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ -
ਕਾਵਿ ਦੀ ਰਚਨਾ ਜਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ, ਅਮੰਗਲ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਤੁਰੰਤ ਪਰਮ- ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਵਾਂਗ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮਹੰਤ,ਮਨੋਰਥ,ਮਕਸਦ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹਰ ਹਰਕਤ ਅਥਵਾ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਜਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਮਨੋਰਥਹੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਾਵਿ ਜਿਹੀ ਉੱਚੀ ਤੇ ਉਦਾਤ ( sublime)ਕਲਾ ਦਾ ਅਵੱਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ -ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਚਾਰੀਆ ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨ 'ਚਤੁਰਵਰਗ"ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ(ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਮ, ਮਕੋਸ਼ )
2 ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ-
ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦੇ ਵਰਣਨ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਚਾਰੀਆ ਮੰਮਟ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਕਾਰਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਹੇਤੂ (ਕਾਰਣਾਂ) ਦਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਅਭਿਆਸ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਮਿਲਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਦਾ ਹੇਤੂ (ਕਾਰਣ)ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਆਚਾਰੀਆ ਰੁਦ੍ਰਟ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਉਤਪਤੀ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਤਿਕੜੀ ਹੀ ਕਾਵਿ -ਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਹੇਤੂ ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੱਤ ਹੈ।
3 ਕਾਵਿ ਦਾ ਲਕ੍ਰਸ਼ਣ -
ਲਕ੍ਰਸ਼ਣ (ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ )-ਕਾਵਿ ਦੇ ਲਕ੍ਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਸਮੇਂ -ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਾਵਿ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਤਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ - ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਨੇ,"ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸਹਭਾਵ ਨੂੰ 'ਕਾਵਿ 'ਆਖ ਕੇ" ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਕਾਵਿ ਦੇ ਲਕ੍ਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ
4 ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦ-
ਕਾਵਿ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ-ਜਿਵੇਂ
1 'ਕਾਵਿ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ (ਵਿਧਾ)ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
2 'ਕਾਵਿ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
3 'ਕਾਵਿ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।
5 ਸ਼ਬਦ -ਅਰਥ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿਤੀਆ-
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦ -ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਰਸ,ਅਲੰਕਾਰ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਹੀ ਮਹੱਤਵ ਰਖਦੀਆ ਹਨ।ਸ਼ਬਦ -ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ -
1 ਅਭਿਧਾ ਸ਼ਬਦ -ਸ਼ਕਤੀਆਂ
2 ਲਕ੍ਰਸ਼ਣ ਸ਼ਬਦ -ਸ਼ਕਤੀਆਂ
7 ਰਸ-
ਭਰਤਮੁਨੀ ਨੂੰ ਰਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।(ਭਰਤਮੁਨੀ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ -ਨਾਟ੍ਰਯਸ਼ਾਸਤ੍ਰ )ਵਿਚ ਰਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਉਹ ਰਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-
1 ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਰਸ
2 ਹਾਸਯ ਰਸ
3 ਕਰੁਣ ਰਸ
4 ਰੌਦ੍ਰ ਰਸ
5 ਵੀਰ ਰਸ
6 ਭਯਾਨਕ ਰਸ
7 ਬੀਭਤਸ ਰਸ
8 ਅਦਭੁਤ ਰਸ
8 ਅਲੰਕਾਰ-
ਅਲੰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਭਾਮਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ - ਕਾਵਯਅਲੰਕਾਰ ) ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਮਹ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ"ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ 'ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਰਸ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕਾਵਿਗਤ ਉਪਮਾ ਆਦਿ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਰੀਤੀ ਬਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾਵਯਅਲੰਕਾਰੁਸਤ੍ਰਵਿਤ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-
ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਮਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਰੀਤੀ ਤੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।ਫਿਰ ਵੀ ਵਾਮਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਰੀਤੀ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿਵੇਚਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਰੀਤੀ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ"ਕਿਹਾ ਹੈ।
10 ਧੁਨੀ -
ਧੁਨੀ ਬਾਰੇ ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਧੁਨਿਆਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ,ਧੁਨੀ ਦਾ ਅਰਥ -ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਧੁਨਿਤ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਰਾਏ ਉਸ ਵਿਅੰਜਕ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
11 ਵਕ੍ਰਕੋਤੀ -
12 ਔਚਿਤਯ -
ਔਚਿੱਤ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਗ੍ਰੰਥ ਕ੍ਰਸ਼ੇਮੇਦ੍ਰ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
13 ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ -
ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਕਾਵਿ ਦਾ ਉਹ ਬੁਨਿਆਦੀ -ਤੱਤ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਹੈਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਧਰਮ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਆਪ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤ ਲਈ ਆਤਮਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
14 ਕਾਵਿਗਤ ਦੋਸ਼ -
15 ਕਾਵਿਗਤ ਗੁਣ-
ਕਾਵਿ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਗੁਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਵਿਗਤ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।'ਅਰਥਸ਼ਾਸਤ੍ਰ'ਦੇ ਲੇਖਕ ਚਾਣਕਯ (400ਈ ਪੂਰਵ)ਨੇ ਰਾਜਕੀਯ ਆਦੇਸ਼ 'ਚ,ਸੰਬੰਧ, ਪਰਿਪੂਰਣਤਾ,ਮਾਧੁਰਯ,ਔਦਾਰਯ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ -ਛੇ ਗੁਣ ਜਰੂਰੀ ਮੰਨੇ ਹਨ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਸਾਰੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨ ਤੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਗਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਦੇ ਹਨ-
1 ਮਾਧੁਰਯ
2 ਓਜ
3 ਪ੍ਰਸਾਦ।।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰਸੂਤਰਵ੍ਰਿਤੀ (ਗ੍ੰਥ)
ਕਾਵਿਅਲੰਕਾਰ ਸੂਤਰ ਵ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਅਧਿਕਰਨਾ (ਭਾਗਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲ ਬਾਰਾਂ ਅਧਿਆਏ ਹਨ ਹਰ ਅਧਿਕਰਨ ਵਿਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਏ ਆਉਂਦੇ ਹਨ-
2.ਦੂਜਾ ਅਧਿਕਰਨ:ਦੋਸਦਰਸ਼ਨ ਅਧਿਕਰਨ (ਦੋ ਅਧਿਆਏ ਹਨ: ਪਦ ਦੋਸ਼,ਵਾਕ ਦੋਸ਼)ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਵਾਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਰਚਨਾਤਮਕ ਨੁਕਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3.ਤੀਜਾ ਅਧਿਕਰਨ: ਗੁਣ ਵਿਵੇਚਨਾ ਅਧਿਕਰਨ(ਦੋ ਅਧਿਆਏ ਹਨ: ਗੁਣ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਵੇਚਨਾ-ਸ਼ਬਦ ਗੁਣ ਵਿਵੇਚਨਾ ਅਤੇ ਅਰਥ ਗੁਣ ਵਿਵੇਚਨਾ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦ,ਦਸ ਸ਼ਬਦਗੁਣਾ ਅਤੇ ਦਸ ਅਰਥਗੁਣਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
4.ਚੋਥਾ ਅਧਿਕਰਨ: ਅਲੰਕਾਰਿਕਾ ਨਾਮਕ ਅਧਿਕਰਨ (ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਏ ਹਨ:ਸਬਦ ਅਲੰਕਾਰ ਵਿਚਾਰ, ਉਪਾਅ ਵਿਚਾਰ ਉਪਾਅ ਪ੍ਰਪੰਚ ਨਿਰੂਪਣ ਵਿਚਾਰ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਹੈ।
5.ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਕਰਨ: ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਨਾਮਕ ਅਧਿਕਰਨ (ਦੋ ਅਧਿਆਏ ਹਨ: ਕਾਵਯ ਸਮਯ ਅਤੇ ਸਬਦ ਖ਼ੋਜ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ
ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਾਂ ਗ੍ਰੈਮੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਆਰਟਸ ਐੰਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਏਨਏਆਰਏਐਸ) ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਲਾਘਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ-ਵੰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਉੱਘੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ: ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਟੇਲੀਵਿਜ਼ਨ), ਟੋਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ(ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼)ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਸਮਾਰੋਹ 4 ਮਈ, 1959 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1958 ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2011 ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਆਰਟਸ ਐੰਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਨੇ 2012 ਦੇ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। 56ਵਾਂ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ 26 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਨੂੰ ਸਟੈਪਲਜ਼ ਸੈਂਟਰ ਲਾਸ ਏੰਨਜਲਸ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿਖੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਫਰਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਸੰਗੀਤਕ ਐਲਬਮ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੇਠ ਗਲੋਬਲ ਡ੍ਰਮ ਲਈ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰੁਦਾਬਾ
ਜ਼ਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ
right|thumb|ਰੁਦਾਬਾ ਨੇ ਰੋਸਤਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਰਣਨ ਅਤੇ ਰੁਦਾਬਾ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਾਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ। ਰੁਦਬਾ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ਲ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੌਰਤਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। ਰੁਦਾਬਾ ਤੇ ਜ਼ਾਲ ਛੱਤ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਮੰਨਣਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਰ ਵੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਯਮ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਫਿਰਦੋਸੀ ਨੂੰਵਡਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ।
ਜ਼ਾਲ ਨੇ ਰੁਦਾਬਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸੈਮ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਸੈਮ ਅਤੇ ਮਯੂਬਜ਼, ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਰੁਦਬਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਾਬੁਲ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਜ਼ਹਹਕ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਬਲੀਅਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜ਼ਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੁੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਆਖਰਕਾਰ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਜੋਤਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕੀ ਜ਼ਾਲ ਅਤੇ ਰੁਦਬਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਾਲ ਅਤੇ ਰੁਦਾਬੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਜ਼ਾਲ ਮਾਨੂਚਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੈਮ ਦੇ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ।
ਵਿਆਹ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਾਲ ਅਤੇ ਰੁਦਾਬਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ।
ਮਾਤਾ
ਫ਼ਾਰਸੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿਚ, ਰੋਸਟਮ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੀ। ਜ਼ਾਲ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿਚ ਮਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਰੁਦਬੇਹ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਜ਼ਾਲ ਨੇ ਸਿਮਰਹਾਰ ਦੇ ਖੰਭ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ  ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
28 ਅਗਸਤ
28 ਅਗਸਤ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 240ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 241ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 125 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਬਿਜਲਈ ਚਾਲਕਤਾ
ਬਿਜਲਈ ਚਾਲਕਤਾ(Electrical Conductance) ਕਿਸੇ ਬਿਜਲਈ ਕੰਡਕਟਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਰੰਟ ਲੰਘਣ ਦੀ ਸੌਖ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਡਕਟਰ ਵਿਚੋਂ ਕਰੰਟ ਕਿੰਨੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਬਿਜਲਈ ਚਾਲਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਜਲਈ ਅਵਰੋਧ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਸਾਈਮਨਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹੋ (mho) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
28 ਅਗਸਤ
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਗਸਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਬਿਜਲਈ ਚਾਲਕਤਾ
ਜਿੱਥੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਜਲੀ
ਮੁਨੀਰਾ ਅਲ-ਫੈਦੇਲ
ਮੁਨੀਰਾ ਅਲ-ਫੈਦੇਲ ਇੱਕ ਬਹਿਰੀਨ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਏ.ਐਸ.ਸੀ. ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1994 ਤੋਂ ਬਹਿਰੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਮ:
ਅਲ-ਰੇਮੋਰਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਇਸ ਲਈ, ਫ਼ਰਾਜ਼ੀ ਈਕੋ ਲਈ, ਨੌਵੇਲਾਔਰਤ, ਪਲੇਸ ਅਤੇ ਮੈਮਰੀ, ਅਰਬ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਲੇਖ।
ਉਸਨੇ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ ਪਰਲ, ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਆਫ਼ ਸ਼ੈਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਚਿਆ। ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਬੁਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੱਜ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ
ਤੋਰੂ ਦੱਤ
ਤੋਰੂ ਦੱਤ ( তরু দত্ত ) (4 ਮਾਰਚ 1856 - 30 ਅਗਸਤ 1877) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੈਨਰੀ ਲੂਇਸ ਵਿਵੀਅਨ ਡੇਰੋਜ਼ੀਓ (1809–31), ਮਨਮੋਹਨ ਘੋਸ਼ (1869–1924) ਅਤੇ ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ (1879–1949) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੰਡੋ-ਐਂਗਲੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਏ ਸ਼ੈਫ ਗਲੇਨਡ ਇਨ ਫ੍ਰੈਂਚ ਫੀਲਡਜ਼ (1877) ਅਤੇ ਐਨਸ਼ੀਅਨਟ ਬੈਲਡਜ਼ ਐਂਡ ਲੈਜੈਂਡਜ਼ ਆਫ਼ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ (1882) ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ, ਲੇ ਜਰਨਲ ਡਿ ਮੈਡਮੋਇਸੇਲ ਡੀ'ਆਰਵਰਜ਼ (1879) ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਇਕੱਲਤਾ, ਤਾਂਘ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਵੀ ਜੌਹਨ ਕੀਟਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। right|thumb| ਅਰੂ ਦੱਤ ਅਤੇ ਟੋਰੂ ਦੱਤ