cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਗ਼ਲ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ
ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਜੰਗੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ 15 ਜੂਨ 1606 ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ "ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ" ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਦਿੱਲੀ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆਗਰਾ ਚਲੇ ਗਏ। 1609 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 52 ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਹਾਂਗੁਰ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ ਰੱਖੇ।
ਮੁਗਲ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲੜਾਈ
ਸੰਨ 1621 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਰੋਹੀਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜਗੀਰ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਕੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਚੰਦੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਰਤਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕਰਮ ਚੰਦ, ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਅਬਦੁਲ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਅਬਦੁਲ ਖਾਨ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 15,000 ਦੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਈ। ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਸਨ: ਅਬਦੁਲ ਖ਼ਾਨ, ਨਬੀ ਬਖ਼ਸ਼, ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਬੈਰਮ ਖ਼ਾਨ, ਬਲਵੰਦ ਖ਼ਾਨ, ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼, ਇਮਾਨ ਬਖ਼ਸ਼, ਨਬੀ ਬਖ਼ਸ਼, ਕਰੀਮ ਬਖ਼ਸ਼, ਰਤਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਕਰਮ ਚੰਦ। ਅਲੀ ਅਤੇ ਨਬੀ ਬਖਸ਼ ਅਬਦੁਲ ਖਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲਧਾਰ ਤੋਂ ਰੋਹੀਲਾ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਘੱਟ ਸਨ। ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਮੁਗਲ ਜਰਨੈਲ 14,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਪਰਸਰਾਮ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਕਤੂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਦੋ ਜਰਨੈਲ ਸਨ।
ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈਆਂ
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 13 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਰੁਝੇਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ 1627 ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਿਆ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿੱਜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ। ਉਹ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਬਣਵਾਈ। 1632 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਨੀਤੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗੈਰ-ਇਸਲਾਮੀ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ। ਇਸ ਸਭ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਵਧਾਇਆ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
1634 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਝੜਪ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁਗਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਲ ਦਾ ਆਗੂ, ਫੌਜਦਾਰ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ 7000 ਸਿਪਾਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜੇ। ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ਮਸ ਖਾਨ, ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੁਸਤਫਾ ਖਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ 700 ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ।  ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਗੜੀ ਵਿਚ 25 ਸਿੱਖ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।  ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਖਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਫਿਰ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਈ ਭੰਨੋ ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਨ। ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।  7,000 ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਮਾਰੀ ਗਈ।  ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਅਜਿੱਤਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1634 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਘੋੜੇ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਏ। ਘੋੜੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਏ।   ਕਾਗੜਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਏ ਜੋਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਉੱਠਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਪੁਸ਼ਾਕ ਅਤੇ 35,100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ 4 ਹੋਰ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ: ਉਸਦਾ ਭਰਾ, ਕਮਰ ਬੇਗ, ਕਮਰ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਸਮ ਬੇਗ, ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ ਬੇਗ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਕਾਬੁਲ ਬੇਗ। ਮੁਗ਼ਲ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਇਨਾਮਾਂ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ, ਹੱਡੀਆਂ-ਠੰਢੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ।  ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜਾ ਦੇ 1,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 3,000 ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਨੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨਾਂ ਦਾ ਜਾਸੂਸ ਭੇਜਿਆ। ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਬਾਰੇ ਸੂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਦੀ ਥਾਂ ਕਾਬਲ ਦਾ ਅਗਲਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣੇਗਾ।
ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ15 ਅਕਤੂਬਰ, 1634 ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ। ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਨੇ ਕਮਰ ਬੇਗ ਨੂੰ 7000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਕਮਾਬਰ ਬੇਗ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਅਤੇ ਰਾਏ ਜੋਧ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਏ ਜੋਧ ਆਪਣੀ 1,000 ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਮਰ ਬੇਗ ਦੀ ਫੌਜ 'ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਚਿਸ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਕਮਰ ਬੇਗ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜ ਪਈ। ਕਮਰ ਬੇਗ ਨੂੰ ਰਾਏ ਜੋਧ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 7000 ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ 1 ਘੰਟੇ 12 ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।  ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਮਰ ਬੇਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਸ ਬੇਗ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ 7,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਸ ਬੇਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧਾ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੂੰ 500-1500 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਲੜੀਆਂ। ਇਹ ਲੜਾਈ 1 ਘੰਟਾ 30 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਸਮਸ ਬੇਗ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।  ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਾਸਮ ਬੇਗ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹੁਣ ਤੱਕ 7,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ 500 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਗਠਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਾਸਮ ਬੇਗ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਰ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਬਚਿਆ। ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਨੇ ਹੁਣ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ 4000 ਸਿਪਾਹੀ ਭੇਜੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਠਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੀਰ, ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਛੇ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਜੇਠਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਠਾ ਨੇ 48 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਲ ਹੈ.
ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬੇਗ ਨੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ ਅਤੇ ਉਹ ਜੇਠਾ ਨੇ ਕੱਟੇ। ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਬੇਗ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਅੱਧੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੇਠਾ ਨੇ ਨਿਹੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੱਤਾਂ-ਮੁੱਕੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਜੇਠਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਲੱਭੋ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਚੁੱਕੋ. ਜੇਠਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਜੇਠਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਬੇਗ ਨੇ ਜੇਠਾ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਠਾ ਜੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ “ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ” ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਲਾ ਬੇਗ 3,000 ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜਾਤੀ ਮੱਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਬੇਗ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੈਦਲ ਹੀ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਬੇਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਮਲੇ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ ਬੇਗ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।  ਕਾਬੁਲ ਬੇਗ, ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਜਰਨੈਲ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਿਧੀ ਚੰਦ, ਰਾਏ ਜੋਧ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਮੱਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਕਾਬਲ ਬੇਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਦੀ ਛੋਟੀ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ। ਕਾਬਲ ਬੇਗ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।  ਕਾਬਲ ਬੇਗ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਬੁਲ ਬੇਗ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਾਬਲ ਬੇਗ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਲਈ।  1,200 ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜੇ ਦੇ 500 ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। 35,000 ਮੁਗਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 100 ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। 100 ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਨਵਾਂ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ।
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਲਹਿਰਾ ਪਿੰਡਾ ਖਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਪਠਾਨ ਜਰਨੈਲ, ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਕਾਲੇ ਖਾਨ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਭੇਜੀ ਜਿਸ ਦੇ ਭਰਾ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਨ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਕੁਤੁਬ ਖ਼ਾਨ, (ਕੁਤਬ ਜਾਂ ਕੁਤੁਬ, ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ) ਕੋਹਜਾ ਅਨਵਰ ਅਤੇ ਪਿਆਦਾ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਪਾਂਡਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਈ ਅਸਮਾਨ ਖਾਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੌਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸਦੀ ਗਿਣਤੀ 52,000  -100,000 ਸੀ।  ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਧੀਰ ਮੱਲ ਨੇ ਪਿੰਡਾ ਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਭੇਜਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਾਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪਾਂਡਾ ਖਾਨ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਅਪ੍ਰੈਲ 1635 ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲੱਖੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 500 ਸਿੱਖ ਸਨ। ਉਹ 12,000 ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਲੇ ਖਾਨ ਹੋਰ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ 20,000 ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਾਲੇ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਮਲਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਅਨਵਰ ਖਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਂਡਾ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
ਕੁਤਬ ਖਾਨ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੋਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਤੋਪ ਬੇਅਸਰ ਸੀ। ਕੁਤਬ ਖਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਭੱਜਿਆ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਲੱਖੂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਠੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਤਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲਖੂ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ।
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਰ ਰਹੇ ਪੈਂਡੇ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਲਮਾ ( ਸ਼ਹਾਦਾ ) ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਛਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦਿਤਾ ਨੇ ਅਸਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹ ਗਿਆ।  ਕੁਤੁਬ  ਅਤੇ ਕਾਲੇ  ਵੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੋ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨੇਤਾ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਕੀ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਭੱਜ ਗਈਆਂ।
ਇਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਮੱਲ ਲੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਬਹਾਦਰ) ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਲੜਾਈ ਵਿਚ 50,000 - 96,000 ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ 700 - 1000 ਸਿੱਖ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ
ਫਗਵਾੜਾ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਆਪਣੀ ਤਾਜ਼ਾ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਫਗਵਾੜਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਰੋਹਿਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਮੂਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਖਾਨ ਸਿੱਖ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ, ਭਾਈ ਦੇਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੋਹੇਲਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਫਗਵਾੜਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੱਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਲੜੀ। ਇਹ 1652 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਰਬੇਗ ਖਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਸਨੇ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਰਬੇਗ ਖਾਨ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਨ ਦਾ ਪੋਤਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਮੁਗਲ ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੌਰਾ ਨੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਗੌਰਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਗਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ।  ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।  ਮੁਗਲ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਰਬੇਗ ਖਾਨ ਨੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।  ਭਾਈ ਗੌਰਾ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਗੌਰਾ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨਾਲ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲੜਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਭੱਜ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਰਬੇਗ ਖਾਨ ਨੂੰ ਭਾਈ ਗੌਰਾ ਨੇ ਆਪ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੌਰਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਖਰੀਦਿਆ। ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਬੇਦਾਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਖਰੀ ਲੜਾਈ ਸੀ।
ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਾ
ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਕੁਮਾਰੀ ਪੂਜਾ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਮ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਅਸ਼ਟਮੀ (ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ) ਅਤੇ ਨਵਮੀ (ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ) ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ( ਨਵਦੁਰਗਾ ) ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਮਹੀਸਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ।
ਸੀਮਾ ਸ਼ੁਲਕ
thumb|ਮਹਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਕੁਮਾਰੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਾ ਦੇਵੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਬਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਹੈ।
ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਇੱਛਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖੱਤਰੀ-ਕੁੜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਉਹ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਸ਼ਯ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੜਕੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਪ ਧੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੂਦਰ-ਕੁੜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੌਂਕੀ 'ਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ 'ਅਕਸ਼ਤ' ( ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਧੂਪ ਬਾਲ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ, 'ਸਤਰੀਆਹ ਸਮਸਤਸਤਵ ਦੇਵੀ ਭੇਦਹ' ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਮਹਾਮਾਯਾ (ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਕਾਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਿਲਾਸਫੀ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਮਾਯਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰਾ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਪਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਮਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਬੱਚਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਗ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਮਨ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਾਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 8+ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਬੱਚੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮਾਦਾ ਬੱਚਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਰਸੋਈ ਦੁਆਰਾ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ, ਕਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਆਦਿ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ
ਛਤੀਰ
ਛੱਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਉਪਰ ਕੁੜੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੋਟੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਛਤੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਛਤੀਰਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 12/14 ਕੁ ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਛਤੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਤੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਨੂੰ ਖਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜਦ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਪੱਟ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਝੁੱਗੀਆਂ, ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੱਚੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੱਟੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੀ ਛਤੀਰ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਿਸਤਰੀ ਹੀ ਘੜ ਕੇ ਛਤੀਰ ਕੁੜੀਆਂ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਝ ਵਧਦੀ ਗਈ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਲੱਕੜਾਂ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਖਾਸ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਮੁਟਾਈ ਦੇ ਛਤੀਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਬਾਲਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਦੇਸੀ ਲੱਕੜ ਜਿਸ ਨਾਲ ਛਤੀਰ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਤਕਰੀਬਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਘਰ ਪੱਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਛਤੀਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗਾਡਰਾਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਘਰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸੈਂਟਰ ਲਾ ਕੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼
ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਦ
ਦਲਜੀਤ ਹੰਸ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ
ਸਰੋਜਿਨੀ ਵਰਦੱਪਨ
ਸਰੋਜਨੀ ਵਰਦੱਪਨ (21 ਸਤੰਬਰ 1921 - 17 ਅਕਤੂਬਰ 2013) ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਮ. ਭਗਤਵਤਸਲਮ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਸਰੋਜਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ 21 ਸਤੰਬਰ 1921 ਨੂੰ ਭਗਤਵਤਸਲਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨਸੁੰਦਰਮਬਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਭਗਤਵਤਸਲਮ ਮਦਰਾਸ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਲੇਡੀ ਸਿਵਾਸਵਾਮੀ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਘਰੇਲੂ ਟਿਊਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਰਾਧ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਥਮਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀਤਾ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸੇਵਾ ਦਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਵਰਦੱਪਨ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰੋਜਨੀ 21 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1944 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਗਿਆ
ਸਰੋਜਨੀ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਸਰੋਜਨੀ ਨੇ "ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਨਰਾਇਣ ਅੰਦੋਲਨ" ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਥੀਸਿਸ ਲਈ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ। ਸਰੋਜਨੀ ਕਾਂਚੀ ਦੇ ਪਰਮਾਚਾਰੀਆ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰੇਂਦਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬਲ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਜਯੰਤੀ ਨਟਰਾਜਨ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 17 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ
ਨੋਟਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921
ਜੈਨੀ ਪੇਪਰ
ਪੇਪਰ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਏਵੀਐਨ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਅਫਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਜੰਗਲੀ ਸਰ੍ਹੋਂ
ਜੰਗਲੀ ਸਰ੍ਹੋਂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Sisymbrium irio; ਲੰਡਨ ਰਾਕੇਟ), ਗੋਭੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਜੱਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ ਕਸਬਿਆਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਪੌਦੇ (ਨਦੀਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਔਸ਼ਧੀ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਮ ਨਾਮ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇਹ 1666 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉੱਥੇ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। thumb| ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਰਾਕੇਟ
ਚੁਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ
ਸੁਮਿਮਲ ਗੋਸਵਾਮੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Subimal Goswami; ਜਨਮ 15 ਜਨਵਰੀ 1938), ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ ਚੁਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਣਵੰਡੇ ਬੰਗਾਲ (ਹੁਣ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ) ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰਗੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਟਰਾਈਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 50 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ ਖੇਡੇ। ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਲਈ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਖੇਡੀ।
ਜੰਗਲੀ ਸਰ੍ਹੋਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:IUCN Red List least concern species
ਚੁਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ
ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ
ਗੋਸਵਾਮੀ 1946 ਵਿੱਚ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਜੂਨੀਅਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ 1954 ਤੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1968 ਵਿਚ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਹੋਣ ਤਕ ਮੋਹਨ ਬਾਗਾਨ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 1960 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ 5 ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜੇ
ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਪਾਂ ਅਤੇ ਚੁੰਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਟੀਮ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ
ਚੁੰਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ 1962/63 ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੈਟਸਮੈਨ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਦਰਮਿਆਨਾ ਪੇਸਰ ਸੀ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਕਿ 1972/73 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ 46 ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ, 1592 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ 47 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ।
ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
ਚੁੰਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਰਭਾਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲੱਬ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਲਈ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਥਮ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦਾ ਸ਼ੈਰਿਫ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਊਥ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਲਾਨ ਟੈਨਿਸ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।
ਅਵਾਰਡ
ਚੁਨੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇਹ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ
ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1911 ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਪਿੰਡ ਨੰਗਲ ਕੋਟਲੀ, ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜਗੀਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਜੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ 19 ਜਣਿਆ ਸਮੇਤ ਉਹ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1932 ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੀਰਾਤੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਧਾਰਾ 121 ਏ (ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ) ਤਹਿਤ ਉਸਨੂੰ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ। ਮੁਲਤਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਬਾਬਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਟੀਕਾ ਰਾਮ ਸੁਖਨ, ਚੌਧਰੀ ਸ਼ੇਰ ਜੰਗ, ਪਰਮਾਨੰਦ ਝਾਂਸੀ, ਇੰਦਰਪਾਲ, ਬੱਬਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ। ਇਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨੇ ਪਰਮਾਨੰਦ ਝਾਂਸੀ ਤੋਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹੀ, ਇੰਦਰਪਾਲ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ ਟੀਕਾ ਰਾਮ ਸੁਖਨ ਤੋਂ। 1938 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ।
ਦਸੂਤੀ
ਦਸੂਤੀ ( ਦੋਸੂਤੀ, ਦੁਸੂਤੀ, ਸੂਤੀ ਦਸੁਤੀ, ਦੋਸੂਤੀ ਕਪਾਹ ) ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੋਟੇ ਖੱਦਰ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਡੀ ਤੇ ਬੁਣਿਆ ਕੱਪੜਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੱਦਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਸਨ। ਸਭ  ਨੂੰ  ਭਾਰ, ਮੋਟਾਈ ਅਤੇ ਧਾਗੇ (ਵਰਤੇ ਗਏ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ) ਨਾਲ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਸੂਤੀ ਖੱਦਰ ਦਾ ਉਹ ਕਪੜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਣੇ ਅਤੇ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਧਾਗੇ ਚਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦੋ ਸੂਤੀ (ਸੂਤ ਦੇ ਧਾਗੇ) ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਬਾਰੀਕ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਢਾਕਾ ਮਲਮਲ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਮੋਟੇ ਸੂਤੀ ਖੱਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਦਸੂਤੀ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਸੂਤੀ ਟੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਆਮ  ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੋਣਾ, ਪੋਚਾ, ਝੁੱਲ੍ਹ, ਦੋਲੇ ਬਗੈਰ । ਹੋਰ ਸਮਕਾਲੀ ਸੂਤੀ ਵਸਤਾਂ ਸਨ ਇਕਸੂਤੀ  , ਤਿੰਨਸੁਤੀ) , ਅਤੇ ਚੌਸੂਤੀ  ਆਦਿ।
ਡੇਢ ਸੂਤੀ ਦਸੂਤੀ ਖਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੈ। ਡੇਢ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਧਾਗੇ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਗਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਇਬਰਾਹਿਮ ਜਲੀਸ
ਇਬਰਾਹਿਮ ਜਲੀਸ (ਉਰਦੂ: ابراہیم جلیس) ਦਾ ਜਨਮ ਇਬਰਾਹਿਮ ਹੁਸੈਨ (ਉਰਦੂ: ابراہیم حسین ) (22 ਅਗਸਤ 1924 – 26 ਅਕਤੂਬਰ 1977) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਹਾਸਰਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਲੀਸ ਕਰੋਰ ਭਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਤਿਕੋਨਾ ਦੇਸ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਚੋਰ ਬਾਜ਼ਾਰ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਮੁਸਾਵਤ, ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਅਵਾਮੀ ਅਦਾਲਤ (ਲੋਕ ਅਦਾਲਤ) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1990 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ (ਤਮਘਾ-ਏ-ਹੁਸਨ-ਏ-ਕਰਕਰਦਗੀ) ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977
ਆਮਦ-ਉੱਤੇ-ਵੀਜ਼ਾ
ਆਮਦ-ਉੱਤੇ-ਵੀਜ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾ ਲਈ ਲਗਭਗ 25 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਆਮਦ-ਉੱਤੇ-ਵੀਜਾ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ।
ਅਧਾਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ
ਅਤੀਸ
ਅਤੀਸ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 1 ਤੋਂ 3 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਣਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੋਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਅਕਾਰ ਦਿਲ ਦੀ ਸਕਲ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਜਾਂ ਹਰੇਪਨ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਗੁੱਛਿਆਂ 'ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਡੇਢ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਣ
ਅਤੀਸ ਦਾ ਰਸ ਤਿਕੜ, ਕਟੁ, ਪਾਚਕ, ਗਰਮ ਤਸੀਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਖਾਰ, ਖੰਘ, ਬਣਾਸੀਰ, ਅਤਿਸਾਰ, ਜ਼ਹਿਰ, ਠੰਡ-ਜੁਕਾਮ, ਹਿਚਕੀ ਲਈ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ।
ਰਸਾਇਣਿਕ
ਅਤੀਸ ਦਾ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੇਟਿਸੀਨ, ਹੇਟ੍ਰਾਟੀਸਿਨ, ਤਿਹਾਇਡ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਦੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਨਸਪਤੀ
ਆਇਓਨਿਕ ਬੰਧਨ
ਆਇਓਨਿਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਕੰਡਕਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਇਓਨਿਕ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪਿਘਲਣ ਪੁਆਇੰਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਆਇਨ ਦੇ ਚਾਰਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾਂ ਜਿਆਦਾ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਉਹਨਾਂ ਜਿਆਦਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਘਲਣਾ ਪੁਆਇੰਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾਂ ਜਿਆਦਾ ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਘੱਟ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਹਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਤਰਜੁਮੇ
ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਜੇ ਤਕ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤਰਜੁਮਾ ਨਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੇ (18 ਪਰਵ) ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤਮਿਲ
ਤਮਿਲ ਵਿਚ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਰਾਮਾਨੁਜਾਚਾਰਯ (இராமானுஜச்சாரியார்) ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਮਲਿਆਲਮ
ਕਵਿ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕੋਂਨਲ੍ਲੂਰ੍ ਕੁਨ੍ਨਿਕ੍ਕੁਟ੍ਟਨ੍ ਤਮ੍ਪੁਰਾਨ੍ (കൊടുങ്ങല്ലൂർ കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ തമ്പുരാൻ) ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਲਯਾਲਮ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਿੰਦੀ
ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਗੀਤਾ ਪ੍ਰੇਸ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ
19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਿਸਾਰੀ ਮੋਹਨ ਗਾੰਗੂਲੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਖਸ ਸਨ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੰਗਾਲੀ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਲਾਲ ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਕੀਤਾ। ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਹੀ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਬਿਬੇਕ ਦੇਬਰੋਏ ਨੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕਲੇਅ ਸੰਸਕ੍ਰਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (Clay Sanskrit Library) ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਤਰਜੁਮਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤਾਲਵੀ
ਇਟਲੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਰੀਨੋ ਵਿਚ 1835 ਵਿਚ ਜੰਮੇ ਮੀਕੇਲੇ ਕੇਰਬਾਕੇਰ (Michele Kerbaker) ਨੇ ਕਵਿਤਾ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੇਰਬਾਕੇਰ ਦਾ ਤਰਜੁਮਾ ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ Il Mahabharata tradotto in ottava rima nei suoi principali episodi da Michele Kerbaker ਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਚੀਨੀ
ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਵਿਚ ਤਰਜੁਮਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ 1989 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 16 ਵਰ੍ਹੇ ਚਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2005 ਵਿਚ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਤਰਜੁਮੇ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਬੀਜਿੰਗ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਡਿਪਾਰਟਮੇਂਟ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕ੍ਰਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੁਆਨ ਪਾਓ ਸ਼ੇਨ (黄宝生) ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਤਰਜੁਮੇ ਦਾ ਨਾਂ 摩诃婆罗多 (ਮੋ ਹ ਪੋ ਲੂਓ ਦੂਓ) ਹੈ।
ਜਾਪਾਨੀ
ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਚ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਤਰਜੁਮੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਤਰਜੁਮਾ ਯਾਮਾਗੀਵਾ ਮੋਤੋ (山際素男) ਨੇ ਸਾਨੀਚੀ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਲਈ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। マハーバーラタ (ਮਾਹਾਆਬਾਆਰਾਤਾ) ਨਾ ਦਾ ਇਹ ਤਰਜੁਮਾ ਕੰਪਲੀਟ ਤਾਂ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚੋ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਤ ਵਿਚੋਂ।  ਇਸ ਖਾਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਪਾਨੀਆਂ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਰਜੁਮੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਾਰ ਸ਼ਾਸ਼ਤ੍ਰੀ ਕਾਮੀਮੂਰਾ ਕਾਤਸੂਹੀਕੋ (上村勝彦) ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਤ ਤੋ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਚ 8 ਜਿਲਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰਜੁਮੇ ਦਾ ਨਾਂ 原典訳 マハーバーラタ (ਦੇਨਦੇਨਵੋ ਮਾਹਾਆਬਾਆਰਾਤਾ) ਹੈ। ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ
ਇਪੋਲੀਤ ਫੋਸ਼ (Hippolyte Fauche) ਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਚਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ ਨੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ 19ਵੀਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, 10 ਜਿਲਦਾ ਵੀ ਛਾਪੀਆ, ਲੇਕਿਨ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਨਹੀ ਚੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਗੀ ਵਾਂਸਾਂ (Guy Vincent)) ਅਤੇ ਜੀਯੇ ਸ਼ਾਓਫੇਲਬੇਰਗੇਰ (Gilles Schaufelberger) ਨੇ ਮੁੜ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾ ਤਰਜੁਮੇ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਛਾਪੀਆਂ ਜਿਲਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: Tome I: la Genèse du monde, Tome II:  Rois et Guerriers ਅਤੇ Tome III: Les Révélations)।
ਫਾਰਸੀ
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਉਸ ਵਕਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਚ-ਵਰਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਜਕਲ੍ਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਤਰਜੁਮੇ ਦਾ ਨਾਂ ਰਜ਼ਮਨਾਮਾ ( رزم‌نامه) ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ (? - 14 ਅਗਸਤ 1983) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਚੰਚਲ
ਚੰਚਲ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਡਾਵਾਂਡੋਲ /ਚਲਾਇਮਾਨ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਬੋਲ-ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵ
ਚੰਚਲ ( ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ : चञ्चल) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - 'ਵਿਵੇਕਹੀਣ', 'ਚਪਲ', 'ਡੋਲ ਰਿਹਾ', 'ਅਸਥਿਰ', 'ਚਲਣਹਾਰ', 'ਟਿਮਕਦਾ', 'ਚਲ ਰਿਹਾ', 'ਅਸਹਿਜ', 'ਕਿਸਮਤ', 'ਹਵਾ', 'ਲੰਬੀਮਿਰਚ'।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ
ਚੰਚਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਭਟਕਣ' ਲਈ ਚੰਗਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ; ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੰਚਲਾਕਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਲੱਭ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਪਰ ਕੁਸਾਨ ਕਾਲ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਬੂਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਚੰਚਲ ਸ਼ਬਦ, ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਰੋਡੀਨੀ ਵਾਂਗ ਮਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ (ਸਲੋਕ 6.26 ) ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ:
ਚੰਚਲਾ, ਭਾਵ, 'ਚੰਚਲ ਕਿਸਮਤ', ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ
ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਾਂਗ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ (ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਮਿਤੀ 1684 ਈ.) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੰਚਲ ਰਗਣ, ਜਗਣ, ਰਗਣ ਜਗਣ ਅਤੇ ਲਘੂ ਵਾਲੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰ-ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੰਦ ਹੈ। ਇਸ ਛੰਦ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰ, ਬਿਰਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰੂਪਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਰੇਨੂੰ ਮਾਰਗਰੇਟ
ਰੇਨੂੰ ਮਾਰਗਰੇਟ (3 ਜੁਲਾਈ 1975 ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ) ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਚਾਰ ਟੈਸਟ ਅਤੇ 23 ਇਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਤੁਲੀ ਗੂਨ
ਤੁਲੀ ਗੂਨ (ਜਨਮ 21 ਫਰਵਰੀ 1988 ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਰਾਈਟ ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ
ਗੂਨ ਨੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 2010 ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, 2010 ਸੈਫ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 2012 ਸੈਫ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਡੱਚ ਟੀਮ ਖੇਡੀ ਸੀ
ਸਨਮਾਨ
ਭਾਰਤ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988
ਕੱਚਮਈ ਮਾਦਾ ਦੇ ਤਰਲ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂਚਣ ਦੇ ਸਮੀਕਰਨ
ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖ ਦੀ ਪਰਿਧੀ ਦੇ ਊਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਿਕ ਅਸੰਤੁਲਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੈੱਲ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਊਰਜਾ-ਖਪਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੜੀ ਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਕੱਚਮਈ ਮਾਦਾ ਦੇ ਤਰਲ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਰੇਖਿਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੱਚਮਈ ਮਾਦਾ ਦੇ ਤਰਲ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂਚਣ ਲਈ ਦੋ ਸਮੀਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ- ਜਿੱਥੇ TSD ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ (time since death (hours)) ਅਤੇ [K+] ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੱਚਮਈ ਮਾਦਾ ਵਿੱਚ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ (potassium concentration (mmoll-1))
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧੀ ਵਿਗਿਆਨ
ਵਿਲੀਅਮ ਡੋਬੈਲ
ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ (ਬਿੱਲ) ਡੋਬੈਲ (24 ਸਤੰਬਰ 1899 –  13 ਮਈ 1970) 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਪੋਰਟਰੇਟ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।ਡੋਬੈਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪੋਰਟਰੇਟ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਆਰਚੀਬਲਡ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਡੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਡੋਬੈਲ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁੱਕਸ ਹਿੱਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿਊਕਾਸਟਲ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਨੌਰਕੈਸਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਬਰਟ ਵੇਅ ਡੋਬੈਲ ਅਤੇ ਮਾਰਗਰੇਟ ਏਮਾ (ਨੀ ਰਾਈਟਸਨ) ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਬਿਲਡਰ ਸੀ ਉਸ ਕੋਲ ਛੇ ਬੱਚੇ ਸਨ।
ਡੋਬੈਲ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਜਲਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1916 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਕਾਸਟਲ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਵਾਲੈਸ ਐਲ ਪੋਰਟਰ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 1924 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਡਰਾਫਟਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸਿਡਨੀ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।1925 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਿਡਨੀ ਆਰਟ ਸਕੂਲ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੂਲੀਅਨ ਐਸ਼ਟਨ ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਬਣ ਗਿਆ) ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਗਿਬਨਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਲੈਂਬਰਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਮੋਇਰੋਟਿਕ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
1929 ਵਿਚ, ਡੋਬੈਲ ਨੂੰ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਿਸਟਸ ਟਰੈਵਲਿੰਗ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸਲੇਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟ ਲਈ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਫਿਲਿਪ ਵਿਲਸਨ ਸਟੀਅਰ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਟੋਂਕਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1930 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸਲੇਡ ਵਿਖੇ ਚਿੱਤਰ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।1931 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ - ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਚ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।
1939 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਈਸਟ ਸਿਡਨੀ ਟੈਕਨੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 1941 ਵਿੱਚ ਅਲਾਈਡ ਵਰਕਸ ਕਾਉਂਸਲ ਦੇ ਸਿਵਲ ਉਸਾਰੀ ਕੋਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਇੱਕ ਛਿੱਤਰ ਪੇਂਟਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਣ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੁੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।
1944 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਜੋਨਸ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਸਿਡਨੀ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਸਮੇਂ ਪਬਲਿਕ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ।
1949 ਵਿਚ, ਉਹ ਲੇਖਕ ਫਰੈਂਕ ਕਲੀਨ ਅਤੇ ਕੋਲਿਨ ਸਿੰਪਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰ ਐਡਵਰਡ ਹਾਲਸਟ੍ਰੋਮ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿਊ ਗਿੰੰਨਊ ਗਏ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੇ ਛੋਟੇ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। 1950 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਨਿ ਗਿੰਨਊ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਖਿਆ; ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ 'ਤੇ ਉਹ ਨਿਊ ਗਿੰਨਊ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪੋਰਟਰੇਟ ਵੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। thumb|ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਡੋਬੈਲ 1956 ਵਿੱਚ ਨਿcastਕੈਸਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਕਾਲਜ ਆਰਟ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਕਲਾਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ 1960 ਅਤੇ 1963 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਾਈਮ ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਡੋਬੈਲ ਨੂੰ ਕਵਰਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਹਰ ਸਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਲਈ ਚਿੱਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ: ਜਿੰੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰ ਰੌਬਰਟ ਮੈਨਜ਼ੀਜ਼, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ; ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਐਨ ਜੀ ਨਗੋ ਡੀਮ ; ਫ੍ਰੈਡਰਿਕ ਜੀ ਡੋਨਰ, ਜਨਰਲ ਮੋਟਰਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ; ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਟੁੰਕੂ ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਹਨ।
1964 ਵਿਚ, ਡੋਬੈਲ ਨੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਜੇਮਜ਼ ਗਲੀਸਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899
ਲਿਪੁਲੇਖ ਦਰਾ
ਲਿਪੁਲੇਖ ਦਰਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਬਯਾਸ ਘਾਟੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਲਾਕੋਟ (ਪੁਰਾਂਗ) ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ
ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਵੈੱਬ ਚੈਨਲ
2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ:
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ
ਟੋਨਸ ਨਦੀ
ਟੋਨਸ ਨਦੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕੀ ਦੂਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ 56 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਕਲਸੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ।
ਬੋਕਾ
ਬੋਕਾ ਚਮੜੇ ਦੇ ਬਣੇ ਉਸ ਡੋਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਝਿਉਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਖੂਹਾਂ ਜਾਂ ਖੂਹੀਆਂ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਝਿਉਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਬਣਤਰ
ਬੋਕਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਕਰੇ ਦੇ ਚਮੜੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੋਕੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਗੋਲ ਡੋਲ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੜਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਲੱਜ ਬੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਖੂਹ ਦੀ ਮੌਣ ਨਾਲ ਭਾਉਣੀ ਗੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਭਾਉਣੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬੋਕਾ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਲਮਕਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਹਿਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼, ਯੂਨੀਸਟਾਰ ਬੁੱਕਸ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2013, ਪੰਨਾ 223-224
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ
ਹਨੂਮਾਨ ਜਯੰਤੀ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: हनुमज्जयंती) ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਉਹਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ਚੈਤਰ (ਚੈਤਰ ਪੂਰਨਿਮਾ) ਦੇ ਪੂਰੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਜਯੰਤੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਵੈਸਾਖ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਧਨੁ ਮਹੀਨੇ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੌਰਾਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੂੰਮਾਨ ਜੈਅੰਤੀ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਾਨਾ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਉੜੀਆ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ 14/15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਾਰਤਿਕਾ ਦੇ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚੌਦਵੇਂ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਨੂੰਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸੀਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਭਗਤ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੰਤਕਥਾ
thumb|358x358px| ਅੰਜਨੀ (ਅੰਜਨਾ) ਬਾਲ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ - ਕਾਂਸੀ, [[ਪੱਲਵ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਪੱਲਵ ਕਾਲ, ਮਥੁਰਾ, ਭਾਰਤ]] ਹਨੂੰਮਾਨ ਇੱਕ ਵਾਨਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਅੰਜਨਾ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਅੰਜਨਾ, ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ, ਕੇਸਰੀ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਸੁਮੇਰੂ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਜਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਲਈ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਤੀਬਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਏਕਨਾਥ ਦੀ ਭਾਵਰਥ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅੰਜਨਾ ਰੁਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਵੀ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮੇਸ਼ਤੀ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਡਿੰਗ (ਪੈਸਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮ ਹੁਕਮ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਪਤੰਗ ਨੇ ਉਸ ਪੁਡਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਅੰਜਨਾ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਾਯੂ ਨੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਪੁਡਿੰਗ ਅੰਜਨਾ ਦੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।
ਪੂਜਾ
ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਹਨੂੰਮਾਨ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭੇਟਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਠਿਆਈਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਨਾਰੀਅਲ, ਤਿਲਕ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਆਹ ( ਉੜੀ ) ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ (ਗੰਗਾ ਜਲਮ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਦਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨੂੰਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਗਤੀ ਭਜਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
left|thumb| ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਮਦੁਰਈ|ਮਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾਨ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰ ਦੇਵਤਾ ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ।]]
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1"> ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਿਉਹਾਰ
ਵੀ. ਰਾਘਵਨ
ਵੈਂਕਟਰਮਨ ਰਾਘਵਨ (1908–1979) ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਅਤੇ 120 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ 1200 ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ
ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ।
1963 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਭੋਜ ਦੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਇਹ 36 ਅਧਿਆਵਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਲਈ, ਉਸਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1969 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਓਰੀਐਂਟਲ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਖੰਡ 53 ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ, ਵਾਲਮੀਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੇ ਡਾਕੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਵੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਮਯੁਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਉਦੱਟਾ ਰਾਘਵਮ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਰੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਟੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਸੰਗੀਤ
ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1944 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਮਦਰਾਸ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਵੀ. ਰਾਘਵਨ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ 'ਤੇ, ਅਗਸਤ 2008 ਵਿੱਚ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਕੁਸੁਮਾਨਜਾਲੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ 60 ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਐਸ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵੀ.ਵੀ.ਗਿਰੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਰਾਘਵਨ ਦਾ ਜਨਮ 1908 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) ਦੇ ਤਨਜੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਤਿਰੂਵਰੂਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ 3 ਕਾਲਜ ਇਨਾਮ ਅਤੇ 5 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡਲਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਾਮਹੋਪਾਧਿਆਇਆ ਪ੍ਰੋ. ਸ. ਕੁਪਸੁਵਾਮੀ ਸਾਸਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਫਿਲੋਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਚਾਰ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ; ਆਲੰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਐਸ ਲੇਵੀ, ਐਫਡਬਲਯੂ ਥਾਮਸ ਅਤੇ ਏਬੀ ਕੀਥ ਤੋਂ 1934-1935 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ; ਰਵਾਇਤੀ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ। ਸਰਸਵਤੀ ਮਹਲ ਮੈਨੂਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਸੁਪਰਡੈਂਟਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ, ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੱਕ ਉੱਠ ਗਿਆ ਅਤੇ 1968 ਤੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ।
ਉਸਦੀ ਧੀ, ਨੰਦਿਨੀ ਰਮਾਨੀ, ਇੱਕ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1908 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979
ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਚਿਤਰਾਲ
ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਚਿਤਰਾਲ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ 1921 ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਗੁਫ਼ਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮੇਹਤਰ ਸ਼ੁਜਾ ਉਲ-ਮੁਲਕ (ਆਰ. 1895-1936) ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਸੰਕਲਿਤ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1911 ਅਤੇ 1919 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 1921 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਿਤਾਰ ਸ਼ੁਜਾ ਉਲ-ਮੁਲਕ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚਿਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੇਖਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਲਾਮ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਬਰਾਮਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਈ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਚਿਤਰਾਲ (1962) ਵਜੋਂ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।
ਨਈ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਚਿਤਰਾਲ
ਨਈ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਚਿਤਰਾਲ ਮੂਲ ਤਾਰੀਖ-ਏ-ਚਿਤਰਾਲ ਦਾ ਉਰਦੂ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੇਹਤਾਰ ਨਾਸਿਰ ਉਲ-ਮੁਲਕ (ਆਰ. 1936-1943) ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।          ਕਿਤਾਬ ਸਰ ਨਾਸਿਰ ਉਲ-ਮੁਲਕ ਦੀ ਵਾਧੂ ਖੋਜ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੂਲ ਤਾਰੀਖੀ-ਚਿਤਰਾਲ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ 'ਚ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨੀਲਗਿਰੀ ਚਾਹ
ਨੀਲਗਿਰੀ ਚਾਹ ਕੈਮੇਲੀਆ ਸਾਈਨੇਨਸਿਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੀਲਗਿਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਚਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੇ ਹਰੀ, ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਓਲੋਂਗ ਚਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਢੁਕਵੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਚਾਹ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਰੋਲਡ ਅਤੇ ਕ੍ਰਸ਼, ਟੀਅਰ, ਕਰਲ ਚਾਹ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸ਼ਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਲਗਿਰੀ ਚਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਈਸਡ ਚਾਹ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲ ਚਾਹ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੈਮੇਲੀਆ ਸਿਨੇਨਸਿਸ ਵਰ. ਚੀਨ ਤੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਬੀਜਾਂ ਤੋਂ 1835 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨੀਲਗਿਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਈਨੇਨਸਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਨ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਦਯੋਗ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਤਾਮਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਟੀ ਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਮਿੱਟੀ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ-ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜੋ ਧੁੰਦ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ, ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੱਤੀ ਸਾਲ ਦੋ ਮੌਨਸੂਨ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਿਨੇਨਸਿਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਾਹ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਵਾਰੰਟੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਕੈਮੇਲੀਆ ਸਿਨੇਨਸਿਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨੀਲਗਿਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1835 ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਬੀਜ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਾਰਜ ਸੈਮੂਅਲ ਪੇਰੋਟੈਟ ਨੇ ਕੇਟੀ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਲਗਾਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਬਚ ਗਏ ਸਨ। ਥਿਆਸ਼ੋਲਾ ਅਸਟੇਟ, 1859 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਾਹ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਪਾਰਕ ਚਾਹ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 1862 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1904 ਤੱਕ ਇੱਥੇ 3,200 ha ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ( ਕੌਫੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ) ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੇਠ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਯੂਰਪੀਅਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਮੂਲ ਕਬਾਇਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੌਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਚੀਨੀ ਚਾਹ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਦਯੋਗ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਪਲਾਂਟਰਜ਼ (ਕੌਫੀ ਅਤੇ ਚਾਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇ) ਨੇ ਨੀਲਗਿਰੀ ਪਲਾਂਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ 1894 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪਲਾਂਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਸਾਊਥ ਇੰਡੀਆ (ਯੂਪੀਏਐਸਆਈ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੀਲਗਿਰੀ ਚਾਹ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਲਡਿੰਗ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ, ਰੌਬਰਟ ਸਟੈਨਸ ਨੇ 1922 ਵਿੱਚ ਅਲਾਡਾ ਵੈਲੀ ਅਸਟੇਟ ਤੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੀਲਗਿਰੀ ਟੀ ਅਸਟੇਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1923 ਵਿੱਚ ਚਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਰੌਕਲੈਂਡ ਅਸਟੇਟ, 1926 ਵਿੱਚ ਦੇਵਬੇਟਾ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਕੋਡਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਲੈਕ ਟੀ
ਮਮਤਾ ਕਨੋਜਿਆ
Mamata Kanojia ਹੈ, ਇੱਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਰਿਕੇਟਰ, ਜੋ ਨੂੰ ਵੇਖਾਉਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ. ਉਸ ਨੇ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਪੰਜ ODIs, ਅਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਚਾਰ ਵਿਕਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਵਿਕਟ ਢੁਆਈ.
ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਲਈ ਲਾਪਤਾ ਸਭ ਲਗਾਤਾਰ ਮੈਚ ਲਈ ਟੀਮ ਵਿਚਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਇਤਿਹਾਸ (99 ਮੈਚ ' ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ).
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਨਵਾਰ
ਮਹੱਤਵ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਨੇ "ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸਾਟਿਨ ਅਤੇ ਨਵਾਰੀ ਬਿਸਤਰੇ" ਨੂੰ ਲਗਜ਼ਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਨਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਰੀਬ ਘਾਹ ਦੀ ਰੱਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਗੇ। ਬੈਡਨ ਹੈਨਰੀ ਪਾਵੇਲ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਵਾਰ ਦੀ ਉੱਚ ਕੀਮਤ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਾਦਨ
ਭਾਵੇਂ ਪਾਵੇਲ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਿਵਾਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੰਜਾਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਗਜ਼ਟਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਰ ਬੁਣਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਛੋਟੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ
17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਬੁਣਕਰਾਂ ਨੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਦਰਾਂ, ਖੇਸ, ਰੱਸੇ, ਨਵਾਰ, ਦਰੀਆਂਅਤੇ ਫਰਨੀਚਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। "ਆਮਦਨ ਲਈ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨਾ" ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਜੀਵਨ ਗੁਜਰ ਲਈ ਕਈ ਕੁਝ ਬੁਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਆਸਨ", "ਫੁੱਟ ਮੈਟ," "ਝੋਲੇ," ਅਤੇ "ਨਵਾਰ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵਰਤੋਂ
alt=Niwar tape|thumb| ਨਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਦਿ ਡਾਇਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਸੋਸ਼ਲ ਬਟਰਫ਼ਲਾਈ
ਦਿ ਡਾਇਰੀ ਆਫ਼ ਏ ਸੋਸ਼ਲ ਬਟਰਫ਼ਲਾਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਿਕਾ ਮੋਨੀ ਮੋਹਸਿਨ ਦਾ 2008 ਦਾ ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੈਂਡਮ ਹਾਊਸ ਇੰਡੀਆ ਨੇ 12 ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਪੇਪਰਬੈਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ \ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਔਰਤ ਬਟਰਫਲਾਈ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।
ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਮੋਹਸਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਰਾਚੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਡਿਜੀਟਲ ਕਿਤਾਬ 2011 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ
ਕਰਾਚੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 2014 ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ:
"ਹਾਸਰਸ ਦੁਖਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਗੁੱਸਾ ਵਿਅੰਗ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਫੜਦੇ ਹੋ।”
ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 'ਬਟਰਫਲਾਈ' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਉੱਚ-ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ
ਸ਼ਾਹਨਾਮਾਹ-ਏ-ਚਿਤਰਾਲ
ਸ਼ਾਹਨਾਮਾਹ-ਏ-ਚਿਤਰਾਲ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਾਲੀ ਕਵੀ ਬਾਬਾ ਸਿਯਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ। ਲੰਮਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੱਥ ਲਿਖਤਾਂ