cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਜੋਤੀਸਰ
ਜੋਤੀਸਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
ਜੋਤੀਸਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਰਕਟ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਰੋਵਰ, ਸਨੀਹਿਤ ਸਰੋਵਰ, ਨਰਕਤਾਰੀ ਬਾਨ ਗੰਗਾ, ਅਭਿਮਨਿਊ ਕਾ ਟਿੱਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਥੀਮਡ ਪਾਰਕ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਈਟਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੜਾਅ-1 ਵਿੱਚ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਅਤੇ 4 ਕੋਸ ਕੀ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤ੍ਰਿਥਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਫੇਜ਼ 2 ਵਿੱਚ ਪਿਪਲੀ ਤੋਂ ਜੋਤੀਸਰ ਤੱਕ ਪੁਨਰਜੀਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਚੌੜਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਯਾਤਰਾ ਸਰਕਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, 48 ਕੋਸ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ 134 ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਜ ਕੋਸੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿਖੇ 800 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (US120 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ 65 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ 700 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੋ ਮੈਗਾ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਮਹਾਭਾਰਤ ਲਾਈਟ ਐਂਡ ਸਾਊਂਡ ਸ਼ੋਅ
ਜੋਤੀਸਰ ਝੀਲ 'ਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਲੇਜ਼ਰ ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਸਰ ਵਿਖੇ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਡਿਜੀਟਲ ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਥੀਮ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ 10,000 ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰੇਗਾ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਰਾਸਤੀ ਥੀਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੋਤੀਸਰ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ 8 ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਰ ਇਮਾਰਤ, 4 ਤੋਂ 5 ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਉੱਚੀ, ਮਹਾਭਾਰਤ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਥੀਮ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ 18 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ 2018 ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ 200 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਂ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਵੇਗੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ
ਹਾਜੀਵਾਲਾ
ਹਾਜੀਵਾਲਾ (حاجیوالہ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ
ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ 9 ਪਰਚੇ ਦਰਜ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ
ਇਸ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਜਾਤੀ ਦੇ ਚਿਹਨ, ਚਰਿੱਤ੍ਰ, ਜੀਵਨ ਵਿਹਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ-ਪਸਾਰ, ਸਾਮੂਹਿਕ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਆਦਰਸ਼, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿਚੋਂ ਉਭਰਦੇ ਹਨ। ਜਾਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੋਟਿਫ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਗੌਰਵ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੋਟਿਫਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਾਮੂਹਿਕ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੀ ਸਾਮੂਹਿਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉਪਰ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਾਵਿ ਵਿਤਰੀਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਤਾਂਘ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਪੌਰਾਣਿਕ ਤੇ ਮਿਥੀਕਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਟੂਣਾ ਸੰਕਲਪ, ਆਤਮ ਸੀਲ ਚਿੰਤਨ, ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਿਕ ਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਘਣੇ ਤੱਤ ਬਣਕੇ ਫੈਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਪੱਖ ਪਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰੁਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਤਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਹਾਰ ਮਨੋ ਭਾਵਨਾ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੇ ਸਿਰਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਘਣੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ ਬਿੰਬ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੁਭਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਲੋਕ ਮਨ ਵਾਲੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾ ਮੋਟਿਫ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਾਰਾ ਦੇ ਤੱਤ ਰੂੜੀਆਂ ਤੇ ਸੰਕਲਪ ਹਨ।
ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਉਥਾਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ
ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਭੱਟ-ਕਾਵਿ ਨਾਲ ਰਲਦਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਬੀਲਾ ਬਿਰਤੀ ਸਮੇਂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਭੱਟ ਉਸ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਤੇ ਕਰਮਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਰਚਕੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਕਬੀਲਾ ਭਾਵਨਾ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਭੱਟਾਂ ਦੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਕਾਇਮ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਸੇ ਭੱਟਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਲੋਕ ਵੱਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦਾ ਉੱਥਾਨ ਹੈ। ਲੋਕ-ਧਾਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਵਿ ਕਵੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੁਤੇਸਿੱਧ ਉਪਰਲੇ ਨਛਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਕੇਵਲ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਈਸ਼ਵਰੀ ਦੇਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮਨੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਵਿ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਵਿ ਨਾਲੋਂ। ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਥਾਨਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰ ਆਪਣਾ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਵੀਆਂ ਕਥਾਨਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋੜਕੇ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਲੰਮਾ ਕਰਦੇ ਕਦੇ ਘਟਾਕੇ ਸੰਜਮ-ਬਧ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਸਵਾਂਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਂਗ ਤੇ ਰਾਸਾਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ। ਕਵੀਸ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਛੰਦ ਵੀ ਘੜੇ ਹਨ। ਛੰਦਾਬੰਦੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਾਵਿ ਬਿਰਤੀ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਬਿਰਤੀ ਵਾਂਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਜਨਮ ਲੈਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੁਹਜ ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਿਕ ਅਭਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰੀਤ ਕਾਵਿ ਦੇ ਟੂਣੇ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਧਕਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜੀਤ ਰਿਹਾ। ਰੀਤਾਂ ਮਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਯਥਾਰਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਮੂਹਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਜਾਗਰੂਪ ਹੋਣ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ਮਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਵਿਧਾ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਲੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਇਹ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਦਰਲੇ ਰੂਪਕਾਂ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਰੂਪਕ ਜਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ।
ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਬੋਧ
ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਜਨ-ਸਧਾਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਪੈਟਰਨ, ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਜੁਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਚੇਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਾਣਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ। ਮਾਵਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਵਾਰਨੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਇਹ ਰੀਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਅੰਗ ਹਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਗੀਤ ਵਾਰਨੇ ਅਖਵਾਏ ਪਰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਰਨੇ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ ਹਨ ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਰਾਂ।
ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਵਿ ]ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਨੇ ਰੂਪਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਨੇ ਸਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾਇਆ। ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਬੜਾ ਰੋਚਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾ। ਕਾਫੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਭਾਵੇਂ ਸੂਫੀਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ।
ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਦੂਜੇ ਕਾਵਿ ਨਾਲੋਂ ਨਖੇੜਕੇ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਆਮ ਕਾਵਿ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਅਭਰਿਠ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਮਨ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਡੇ ਕਿੱਸੇ ਵੀ ਸਵਾਂਗ ਚੋਂ ਵਿਗਸੇ ਹਨ। ਸਵਾਂਗ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਇ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸਵਾਂਗ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਲਈ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਗੱਲ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਰੰਗਾ, ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਰੂਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਵਿੱਚ ਹਨ ਤੇ ਰੰਗੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕਵੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਤੱਤ
ਲੋਕ ਤੱਤ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਮਨੌਤਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਜਾਤੀ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਸਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਉਹ ਪੈਟਰਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਸਹਿਜ ਅਨੁਭਵ ਫੁਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਤੱਤ ਸਹਿਜ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੈਭੰਗ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਜਾਂ ਕਲਾਧਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੇਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਇਸਦਾ ਮੁੱਢ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ, ਇਹ ਲੋਕ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਵੈਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਰੀਤ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸੰਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।ਇਹ ਲੋਕ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਹਲੇ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਧਾਗਾ ਬੰਨਣਾ ਲੋਕ ਰੀਤ ਹੈ। ਜੋ ਵੀਰ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਕਿਸੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਜੀਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਮੁਲ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਵਸਤੂਆਂ ਅਥਵਾ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਕਲਪਨਾ, ਸਹਿਜ ਕਲਾ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜੋ ਸਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿੱਧਰੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੱਤ ਐਨਾ ਉੱਭਰਰਵਾਂ ਹੈ ਕਿ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਗੁਰਮਤਿ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਉਹ ਜੁੜੇ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਲਹੂ ਮਾਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੱਤ ਦੇ ਕਣ ਬਿਖਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸੁਧਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੋਤ ਹਨ। ਜੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਵਿਰਤੀ ਦਾ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਲੋਕ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਜੋੜਨਾ ਤੇ ਚਰਨ ਧੂੜ ਨੂੰ ਮਸਤਕ ਲਗਾਉਣਾ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਨ ਧੂੜੀ ਦੀ ਖੈਰ ਮੰਗੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਲੋਕ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਤੱਤ ਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਰਸੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਲਾ ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।
ਸਾਖੀ ਲੋਕ
ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਚੋਂ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸਾਖੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਸਾਖੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਕੇ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਲੋਕਮਨ ਦੇ ਸੱਚ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ। ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਦੈਵੀਕਰਨ ਹੀ ਸਾਖੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ। ਸਾਖੀ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਿੱਥ ਹੀ ਸਾਖੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਮੋਹਰੇ ਨੂੰ ਗੌਰਵ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਉਸਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਤੱਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸ਼ਰੀਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੈਵੀ ਅੰਸ਼, ਮਿੱਥਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਲਦਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਖੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਰ ਮਿੱਥਕ ਤੱਤ ਇਤਨਾ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚਲਾ ਇਹੋ ਮਿੱਥਕ ਸਾਖੀ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਆਲੋਕਿਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਖੀ ਲੋਕ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਬਿਰਤਾਂਤਿਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਕੇ ਸਾਖੀ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਇੱਕ ਦੈਵੀ ਚਰਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਖੀ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਲੋਕ ਧਾਰਾਈ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕ ਵਿਲਖਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਿਕ ਵੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਬੋਧਾਂ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਨਾਵਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਪੱਖ ਪਾਸਾਰ ਤੇ ਜਲੌਅ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਬਿੰਬ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਤਨਾ ਕੁ ਸੁਹਿਰਦ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਭਾਵ-ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਭਾਂਤ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਏ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਉਪਗਮਤਾ ਤੇ ਬੇਮੁੱਖਤਾ ਇੱਕ ਮੋਹ ਤੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਬੋਧ ਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਅੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਜਾਗੀ। ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਬਣਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਪਸਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਲਸਰੂਪ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਪਰਥਲੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਨਵੀਂ ਭਾਵ-ਭੂਮੀ ਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਲਹੂ ਮਿੱਟੀ, ਆਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਉ ਪੁੱਤ ਇੱਕ ਤਾਂ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲੋਂ ਹਟਵੇਂ ਸਨ, ਦੂਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਭਾਵ-ਭੂਮੀ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਦੀ ਸਹੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿ਼ਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਵਲਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਨਵੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਉਹ ਮਗਰੋਂ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਸੀ। ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਰਜੀਤ ਰੱਖਿਆ। ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਆਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਨਹੁੰ ਤੇ ਮਾਸ ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਲ ਵਿਕਾਊ ਹੈ ਵਿੱਚ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲਪ ਦਾ ਖੇਤਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ।
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਤੇ ਪਾਸਾਰ ਤੋਂ ਪੂਰਨਭਾਂਤ ਸੁਚੇਤ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਈ ਆਂਚਲਾਂ ਪੋਠੋਹਾਰ, ਬਾਰ, ਮਾਲਵਾ, ਮਾਝਾ, ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਡੀ, ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਲਪ ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੇ ਕਈ ਆਂਚਲ ਅਤੇ ਪਛੜੀਆਂ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਣਛੋਹੀਂਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖ ਪਾਸਾਰ ਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਇਤਨੇ ਉਭਰਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਪਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਰੀਤਾ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਮਨੌਤਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਪੂਰਾ ਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ
ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਸੌਂਦਰਅ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰੂਪ ਰੰਗ ਅਤੇ ਆਚਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੋ ਸੋਚ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਪੂਰੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ ਡੰਗਰ ਨੂੰ ਜੀਣ ਲਈ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਦਾ ਲਿਖਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਆਨੰਦ ਵਿਨੋਦੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਘੋੜੀ ਸਿਰਫ ਘੋੜੀ ਨਾ ਰਹਿਕੇ ਸਾਡੇ ਚਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ- ਉਹ ਭੈਣਾਂ ਲਾੜੇ ਦੀਆਂ ਦਾ ਗਾ ਗਾ ਵਾਂਗਾਂ ਦਾ ਗੁੰਦਣਾ। ਉਹ ਘੋੜੀ ਚਿੱਟੀ ਦਾ ਨਾਜ ਤੇ ਚਾਅ ਵਿਚ ਲਾੜੇ ਨੂੰ ਚਕ ਮੋਢੇ ਖੁਸ਼ੀ ਥੀਣਾ। ਉਹਦੇ ਗਲ ਦੀਆਂ ਗਾਨੀਆਂ ਦਾ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਗਾਵਣਾਂ। (ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ) ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਦੇ ਮਾਨਸ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਪ੍ਰਬਲ ਸਨ। ਲੋਕਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ। ਕੇਵਲ ਉਹ ਅਚੇਤ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਚੇਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਲੋਕਮਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਜਲੌਅ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗਕੇ ਲੋਕਮਨ ਵਿੱਚ ਜੀਣ ਲਈ ਤਾਂਘਦਾ ਹੈ ਲੋਕ ਮਨ ਸਰਲ ਚਿੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਆਤਮਿਕ-ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿੱਥਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਲਪਨਾ ਹੀ। ਯਥਾਰਥ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਪਿਆਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਕਵੀ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਨੋਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਮਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜਲੌਅ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਗਹੀ ਭਾਸ਼ਾ
ਮਾਗਹੀ ਜਾਂ ਮਾਗਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਜਾਂ ਕੈਥੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਗਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (2002) ਲਗਭਗ 1 ਕਰੋੜ 30 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ, ਰਾਜਗੀਰ, ਨਾਲੰਦਾ, ਜਹਾਨਾਬਾਦ, ਗਯਾ, ਅਰਵਲ, ਨਵਾਦਾ, ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ, ਲਖੀਸਰਾਏ, ਜਮੁਈ, ਮੁੰਗੇਰ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਗਹੀ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੈਨ ਗ੍ਰੰਥ ਮਾਗਧੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਗਧੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਗੌਤਮ ਮਹਾਕਵੀ ਯੋਗੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ 1960-62 ਦਰਮਿਆਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ ਯੋਗੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਗਧੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਾਗਧੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2002 ਵਿੱਚ ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਗਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਗਹੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਗਹੀ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਬੁੱਧ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਹੈ- 'ਸਾ ਮਾਗਧੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ'। ਇਸ ਲਈ ਮਾਗਹੀ 'ਮਾਗਧੀ' ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲਿਪੀ ਕੈਥੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
ਨਿਸ਼ੋ
ਬਿਲਕੀਸ ਖਾਨਮ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Bilquis Khanum), ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ੋ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Nisho; ਉਰਦੂ; نشوم; ਜਨਮ 1954) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਬਿਲਕੀਸ ਬੇਗਮ ਦਾ ਜਨਮ 1954 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ੋ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1970 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰੰਗੀਲਾ, ਟਾਈਗਰ ਗੈਂਗ, ਰੂਪ ਬੇਹਰੂਪ, ਬਾਜ਼ੀਗਰ, ਯਾਰ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਡੇ, ਯੇ ਅਮਨ ਆਦਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।   ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਨਿਸ਼ੋ ਰੱਖ ਲਿਆ।  ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਹੀਦ ਮੁਰਾਦ ਅਤੇ ਨਦੀਮ ਬੇਗ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।  ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤਸਲੀਮ ਫਾਜ਼ਲੀ, ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ।  ਨਿਸ਼ੋ ਜ਼ਾਲਿਮ ਤਏ ਮਜ਼ਲੂਮ, ਨਮਕ ਹਰਾਮ, ਫੂਲ ਮੇਰੀ ਗੁਲਸ਼ਨ ਕਾ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਨਿਸ਼ੋ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ-ਫੇਲੋ ਅਨਮ ਰੱਬਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਤਸਲੀਮ ਫਾਜ਼ਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਨਿਸ਼ੋ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 17 ਅਗਸਤ 1982 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਸ਼ੋ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜਮਾਲ ਪਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਾਹਿਬਾ ਅਫਜ਼ਲ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹਮਜ਼ਾ ਪਾਸ਼ਾ ਹਨ। ਨਿਸ਼ੋ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸਾਹਿਬਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਵੈਰੀਬਾਕੁਲਮ ਕੈਂਬਰਿਅਨਸ
ਵੈਰੀਬਾਕੁਲਮ ਕੈਂਬਰਿਅਨਸ ਵੈਰੀਬਾਕੂਲਮ ਦੀ ਜੀਨਸ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ-ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਐਨਾਇਰੋਬਿਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਪੋਸਟ-ਆਰਕੁਲਰ ਫੋੜੇ ਤੋਂ ਹੈ
ਹਯਾਤਗੜ੍ਹ
ਹਯਾਤਗੜ੍ਹ ਜਾਂ ਹਯਾਤ ਗੜ੍ਹ  ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਖੀਵਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ
ਟਿਕਾਣਾ
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੌਲੱਖਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ
ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ (ਐਨਸੀਬੀਆਈ) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ (ਐਨਐਲਐਮ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਹਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਐਨਆਈਐਚ) ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਐਨਸੀਬੀਆਈ ਬੈਥਸਡਾ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਸੈਨੇਟਰ ਕਲਾਉਡ ਪੇਪਰ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,  ਜੋ ਕਿ ਫਲਕ ਬੇਗ ਖਾਨ ਨੇ 1722 ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮਸਜਿਦ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਪੀਰ ਸ਼ਾਹ ਕਾਕੂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਅਹਾਤੇ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਅਧੀਨ 1762 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ  ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,  ਅਤੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪੀਰ ਸ਼ਾਹ ਕਾਕੂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਢਾਹੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ 1849 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ
ਐਨਸੀਬੀਆਈ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੀਡਿਸਾਈਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਡੇਟਾਬੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਇਓ ਇਨਫਾਰਮੇਟਿਕਸ ਟੂਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਡੀ ਐਨ ਏ ਸੀਨਜ਼ ਲਈ ਜੀਨਬੈਂਕ ਅਤੇ ਪਬਮੈਡ, ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਦੂਜੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਐਨਸੀਬੀਆਈ ਐਪੀਗੇਨੋਮਿਕਸ ਡੇਟਾਬੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਸਾਰੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਐਂਟਰਜ਼ ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਦੁਆਰਾ oਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ. ਐਨਸੀਬੀਆਈ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਡੇਵਿਡ ਲਿਪਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਲਾਸਟ ਲੜੀਵਾਰ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮੂਲ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਬਾਇਓਇਨਫਾਰਮੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤ. ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਿਮ ਖੋਜ ਖੋਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਟੀਫਨ ਅਲਟਸਚਲ (ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਲਾਸਟ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ), ਡੇਵਿਡ ਲੈਂਡਸਮੈਨ, ਯੂਜੀਨ ਕੁਨਿਨ, ਜੌਨ ਵਿਲਬਰ, ਟੇਰੇਸਾ ਪ੍ਰਜ਼ੀਟੀਕਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਯਾਂਗ ਲੂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ.
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ
ਮਹੱਤਵ
thumb| ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾਨ `ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ [[ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਇਓਰਾਮਾ ]] ਇਹ "ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾਨ" ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ 1745 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕਟਾਉਣ ਜਾਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਲਹਾਈ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਸੂਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਅਸਹਿ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਖ਼ਰੀ ਉਪਾਅ ਵਜੋਂ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗੀ। ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਖਾਨ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੁੱਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਖਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਦੇ 22 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮਰ ਗਿਆ।  ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੀ 1 ਜੁਲਾਈ 1745 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਵਿਵਾਦ
1849 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਸਜਿਦ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ 1849 ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਅਹਿਮਦ ਨੇ ਪਾਈ ਸੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ  22 ਦਸੰਬਰ 1927 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅੰਜੁਮਨ-ਏ-ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸਈਅਦ ਮੋਹਸਿਨ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਪੀਲ 1934 ਵਿੱਚ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ 8 ਜੁਲਾਈ 1935 ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਢਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਦੰਗੇ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤੇ। 1938 ਵਿਚ, ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਫਜ਼ਲ-ਏ-ਹੁਸੈਨ, ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਖ਼ਿਆਲ  ਕਿ ਫਿਰਕੂ ਅੰਦੋਲਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਖੀ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਕਾਜ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏਗਾ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। 1950 ਵਿਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮੁੜ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1980 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਨਰਲ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਨੇ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲ਼ੀ ਥਾਂ 'ਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ
ਸਾਲ 2012 ਤੋਂ ਸੋਹੇਲ ਬੱਟ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਨੌਲੱਖਾ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਜ਼ਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 600 ਵਰਗ ਗਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚੋਂ 18 ਤੋਂ 20 ਵਰਗ ਗਜ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਕੱਪੜਾ ਤਾਣ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।  16 ਜੁਲਾਈ 2011 ਨੂੰ ਸ਼ਬ-ਏ-ਬਰਾਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜੇ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਬਰਸੀ ਵੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸੀ।
ਜੁਲਾਈ 2020
ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਸੋਹੇਲ ਬੱਟ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੌਲਵੀ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸ਼ਾਹ ਕਾਕੂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ ਗੋਪਾਲ ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਪੀਰ ਸ਼ਾਹ ਕਾਕੂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬੱਟ 'ਤੇ 2012 ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬੱਟ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਨੇ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ।  ਭਾਰਤੀਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ "ਕੋਸ਼ਿਸ਼" ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ । ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 27 ਜੁਲਾਈ 2020 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ "ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ" ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸੁਹੇਲ ਬੱਟ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਆਇਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼
ਅਈਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਤਾਮੁਰਿਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਮਿਰਜ਼ਾ (ਸਮਰਕੰਦ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰਾ ਦੇ ਰਾਜੇ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਤੁਕ ਬੇਗਮ ਦੀ ਤੀਜੀ ਬੇਟੀ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਸ਼ਾ ਬਿੰਟ ਅਬੀ ਬਕਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਆਇਸ਼ਾ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਤੈਮੂਰਿਡ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਅਬੂ ਸਈਦ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ। ਆਇਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਚੇ ਵਿੱਚ ਫਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਬਾਬਰ (ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਭਵਿੱਖੀ ਪਤੀ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਖਾਨਜ਼ਾਦਾ ਬੇਗਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।
ਵਿਆਹ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਇਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ, ਬਾਬਰ, ਹੋ ਉਮਰ ਸ਼ੇਖ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ, ਕੁਤਲੂਘ ਨਿਗਰ ਖਾਨਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਰਾ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਮੰਗਣੀ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਰਕੰਦ ਵਿੱਚ 1488 'ਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਾਬਰ ਖ਼ੁਦ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਆਇਸ਼ਾ ਨੇ 11 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਗਸਤ 1499 ਵਿੱਚ ਖੋਜੰਦ ਵਿਖੇ ਬਾਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਫਰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਰਗਨਾ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸ ਜਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ [ਆਇਸ਼ਾ] ਪ੍ਰਤੀ ਮਾੜਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਸੀ, ਨਰਮਾਈ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ, ਪੰਦਰਾਂ, ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।" ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਕ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਇਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਸੱਸ ਕੁਤੱਲੂਗ ਨਿਗਰ ਖਾਨੂਮ ਉਸ (ਬਾਬਰ) 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ("ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡੰਜਿੰਗਜ਼" ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨਨੇਟ ਬੇਵਰਜ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਭੇਜਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਰ ਉਸ 'ਚ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਧੀ, ਫਖਰ-ਉਨ-ਨੀਸਾ, ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 1501 ਵਿੱਚ ਸਮਰਕੰਦ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜਾਂ ਚਾਲੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਗ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਤਲਾਕ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਨੇੜਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬਾਬਰ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 1503 ਵਿੱਚ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਬਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਰਬੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਬੇਗਮ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਣੀ
ਜਲਾਲ ਚਾਂਦੀਓ
ਜਲਾਲ ਚਾਂਦੀਓ (جلال چانڊيو) ਦਾ ਜਨਮ ਫੂਲ ਨੌਸ਼ਹਿਰੋ ਫਿਰੋਜ਼ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਰਪਾਲ ਜੋ ਹੱਟ ਵਿਖੇ 1944 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੰਧ ਦਾ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। 10 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਗੁਰਦਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਜਲਾਲ ਚਾਂਦੀਓ ਦਾ ਜਨਮ ਹਾਜੀ ਫ਼ੈਜ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਚੰਦਿਓ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਲਾਲ ਚਾਂਦੀਓ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਵਾਹਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਗਾਉਣ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ
ਚਾਂਦੀਓ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਸਿਉਣ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ਨਵਾਂ ਜੱਟੋਈ ਭੇਜਿਆ। ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਲਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਫ਼ਕੀਰ ਅਲੀ ਗੁਲ ਮਹਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1973 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕੱਲੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਯਕਤਾਰਾ ਅਤੇ ਛਾਪਰੀ (ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਾਜ਼) ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਛਪਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
ਜਲਾਲ ਚਾਂਦੀਓ (ਫ਼ਿਲਮ)
ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਜਲਾਲ ਚਾਂਦਿਓ ਬਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀਓ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
ਕ੍ਰੈਡਿਟ
ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਾਲ ਚਾਂਦੀਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਆਡੀਓ ਕੈਸਿਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਣੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਦੀ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਗਾਣੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੰਧੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿੰਧੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਤਕਰੀਬਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੀਡੀਆ ਆਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਉਦਾਰਤਾ ਦਾ ਗੁਣ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੱਝ ਉਸ ਬੁੱਢੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮੱਝ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਆਤਮਕ ਮਾਨਤਾ
ਚਾਂਦੀਓ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਜਹਾਨੀਅਨ ਦੇ ਮਹਿੰਦੀ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਕ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਉਰਸ ਤੇ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁੱਲ ਲਤੀਫ ਭਿੱਟਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਰਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
ਸਨਮਾਨ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਸੰਨ 1999 ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਦੇ ਸੂਬਾਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਜਲਾਲ ਦੇ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ‘ਲਤੀਫ ਅਵਾਰਡ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਲਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਿੰਧੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਉੱਘੇ ਉਸਤਾਦ ਮਨਜੂਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸਨਮਾਨ ਸੀ।
ਮੌਤ
ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਜਲਾਲ ਚਾਂਦੀਓ ਦੀ 10 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944
ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਏਜੰਸੀ
ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (ਸੀਪੀਐਮਆਈ; ਚੀਨੀ: 內政部 營建 署; ਪਾਇਨੀਨ: ਨਿèਜ਼ੈਂਬੀ ਯਾਂਗਜੀਅੰਸ਼ੀ; ਪੇਹ—ੇ-ਜੀ: Luē-chèng-pō͘ng-kiàn Sú) ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾ ਏਜੰਸੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਕੋਡ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਜਨਤਕ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਸਥਾਨਕ ਬੁਨਿਆਦੀ,ਾਂਚਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ, ਚੀਨ (ਤਾਈਵਾਨ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸ਼੍ਰੀ ਯੇ ਸਿਹ-ਵੇਨ ਹਨ.
ਪੁਰੀ (ਗੁੰਝਲਖੋਲ ਸਫ਼ਾ)
ਉਪਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਉਪਨਾਮ
ਕਾਰਲੇ ਕ੍ਰੋਹਨ
ਕਾਰਲੇ ਕ੍ਰੋਹਨ (10 ਮਈ 1863 – 19 ਜੁਲਾਈ 1933) ਇੱਕ ਫ਼ਿਨਿਸ਼ ਲੋਕਧਾਰਾ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਪ੍ਰੋਫ਼਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਖੋਜ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਧੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹੈਲਸਿੰਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕ੍ਰੋਹਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕ੍ਰੋਹਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵਨ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਾਵਿ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ, ਕਾਲੇਵਾਲਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
left|thumb| ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਪਿਛਲੀ ਕਤਾਰ, ਇਲਮਾਰੀ ਕ੍ਰੋਹਨ, ਕਾਰਲੇ ਕ੍ਰੋਹਨ, ਹੈਲਮੀ ਨਾਲ਼ ਈਮਿਲ ਨਿਸਟਰ ਸਤਾਲਾ ; ਸਾਹਮਣੇ ਔਨ ਕ੍ਰੋਹਨ, ਹੇਲੇਨਾ ਨੀ ਕਲੀਵ ਅਤੇ ਆਈਨੋ ਕ੍ਰੋਹਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਜੂਲੀਅਸ ਕ੍ਰੋਹਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਔਨ, ਹੇਲਮੀ ਅਤੇ ਆਇਨੋ ਕੈਲਾਸ ਸਨ, ਜੋ ਫ਼ਿਨਿਸ਼ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸਨ।
ਕ੍ਰੋਹਨ ਨੇ 1880 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, 1883 ਵਿੱਚ ਹੈਲਸਿੰਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੈਂਡੀਡੈਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1888 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 1884 ਤੋਂ ਜੂਨ 1885 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਹਾਂਕਾਵਿਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੇ ਥੀਸਿਸ, "Bär (Wolf) und Fuchs, eine nordische Tiermärchenkette [ਰਿੱਛ (ਬਘਿਆੜ) ਅਤੇ ਲੂੰਬੜੀ: ਇੱਕ ਨੋਰਡਿਕ ਜਨੌਰ-ਕਹਾਣੀ ਲੜੀ (1888)", ਜੋ ਉਸਦੇ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ੌਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ ਉੱਨਤੀ ਦਿਵਾਈ।
ਕਰੀਅਰ
1918 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੋਹਨ ਨੇ ਫ਼ਿਨਿਸ਼ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੋ-ਸੈਂਚੀਆਂ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ, Kalevalankysymyksia ( ਕਾਲੇਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਕਾਲੇਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਹਨ ਨੇ ਕਾਲੇਵਾਲਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਹਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਕਾਲੇਵਾਲਾ ਛੋਟੇ "ਕਾਵਿ ਜਰਮ ਸੈੱਲਾਂ" ਤੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀਰ-ਰਸੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਲੇਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਰੱਖੀ ਕਿ ਇਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਟੋਟੇ-ਟੋਟੇ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਕ੍ਰੋਹਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਅਨ ਵਾਈਕਿੰਗ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਸਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਨ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਿ ਕਾਲੇਵਾਲਾ ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਹਾਜੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰੋਹਨ ਨੇ ਆਪਣੇ "ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਤੱਥਾਂ" ਦੇ ਅਗਲੇਰੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋ ਰੂਸੀਕਰਣ ਅਤੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਭਰਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰ Uusi Suomi ਲਈ ਲਿਖਦਿਆਂ, ਕ੍ਰੋਹਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੀ ਸੈਨਿਕਵਾਦੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ [...].ਕਾਲੇਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਰਾਹ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ।" ਅੱਠ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ Die folkloristiche Arbeitsmethode (ਲੋਕਧਰਾਈ ਵਿਧੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਫ਼ਿਨਿਸ਼ ਵਿਧੀ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।
1932 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰੋਹਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲੋਕਧਰਾਈ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਰਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਵਿਧੀਗਤ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਅਧਾiਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ Übersicht über einige Resultate der Märchenforschung (ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਕੁਝ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1863
ਕਲਾਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੀ ਮੈਮਥ ਬੁੱਕ
ਕਲਾਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੀ ਮੈਮਥ ਬੁੱਕ: 1930 ਦੇ ਛੋਟੇ ਨਾਵਲ, ਆਈਸਾਕ ਅਸੀਮੋਵ, ਮਾਰਟਿਨ ਐਚ. ਗ੍ਰੀਨਬਰਗ, ਅਤੇ ਚਾਰਲਸ ਜੀ ਵਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਲਘੂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦੇ ਛੇ ਨਮੂਨੇ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਹੈ. 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ 1930 ਦਾ ਦਹਾਕਾ. ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੂਨ 1988 ਵਿੱਚ ਰੌਬਿਨਸਨ ਦੁਆਰਾ ਟ੍ਰੇਡ ਪੇਪਰਬੈਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਪਹਿਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੈਰਲ ਐਂਡ ਗ੍ਰਾਫ ਦੁਆਰਾ ਟ੍ਰੇਡ ਪੇਪਰਬੈਕ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇੱਕ ਹਾਰਡਕਵਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਮਈ 1990 ਵਿੱਚ ਗਲਾਹਾਦ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਫਿਕਸ਼ਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਲਪਨਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਾਵਲਚੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1930 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਮੋਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ.
ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ (ਕਈ ​​ਵਾਰ ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਹਾਈਪੋਥੀਸਸ ਜਾਂ ਅਵੋਗੈਰੋ ਦੇ ਅਸੂਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਗੈਸ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ ਜੋ ਗੈਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਗੈਸ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਆਨ ਇਹ ਹੈ:
ਅਵੋਗਾਡਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ " ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਵਾਲੀਅਮ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਅਣੂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।"
ਆਦਰਸ਼ਕ ਗੈਸ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪੁੰਜ ਲਈ, ਗੈਸ ਦੀ ਵਾਲੀਅਮ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ (ਮੋਲ) ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਨੁਪਾਤਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮਾਨ ਰਹੇ।
ਜਿਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਜਾ
ਜਿੱਥੇ:
ਮਹਾਲਸਾ
ਮਹਾਲਸਾ (ਮਰਾਠੀ: म्हाळसा, IAST: Mhāḷasā), ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮਹਿਲਾ ਅਵਤਾਰ ਮੋਹਿਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਲਸਾ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਲਾਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ, ਲੋਕ ਦੇਵਤੇ ਖੰਡੋਬਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੋਹਿਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਦੀ ਸਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਗੈਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋਂ ਜਿਹੇ ਅਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੈੱਟਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਉਪਯੋਗੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਮਹਾਲਸਾ
ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਕੁਲਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੁਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। thumb| [[ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਮੌਰਡੋਲ ਟੈਂਪਲ ]]
ਟੇਕ ਸਿੰਘ
ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹਾਲਸਾ
ਮਹਾਲਸਾ ਦੀ ਖੰਦੋਬਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਗੈਸ ਦੇ ਮੋਲਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਗੈਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਗੈਸ ਦੇ ਮੋਲਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੀ ਵਾਲੀਅਮ ਵੀ ਘਟਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਰਸ਼ ਗੈਸ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਜਾਂ ਐਟਮ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਗੈਸ ਦੇ ਮੋਲਰ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।
ਟੇਕ ਸਿੰਘ
ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਇਨਸਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਛੱਪੜ (ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ "ਟੋਭਾ") ਕੋਲ਼ੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਥੱਕੇ ਟੁੱਟੇ ਅਤੇ ਪਿਆਸੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਐਮੇਡੀਓ ਅਵੋਗੈਡਰੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 1811 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਗੈਸ ਦੇ ਦੋ ਦਿੱਤੇ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਨ ਵਾਲੀਅਮ, ਤਾਪਮਾਨ ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਅਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਲਸਾ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਅਵਤਾਰ
ਟੇਕ ਸਿੰਘ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਇਖ਼ਲਾਸਗੜ੍ਹ
ਇਖ਼ਲਾਸਗੜ੍ਹ ਜਾਂ ਇਖ਼ਲਾਸ ਗੜ੍ਹ (اخلاص گڑھ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਵਸਿਆ ਹੈ।
ਅਵੋਗੈਦਰੋ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕੋ ਹੀ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਤੇ, ਆਦਰਸ਼ਕ ਗੈਸ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੋਲ ਦੇ [2] ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਅਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਗਣਿਤ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਅਵੋਗੈਡਰੋ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੈਸ ਕਾਂਸਟੈਂਟ ਦਾ ਸਾਰੇ ਗੈਸਾਂ ਲਈ ਇਕੋ ਮੁੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ,
ਜਿਥੇ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ
ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼
ਹਰਨਾਕਸ਼ ਜਾਂ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ: हिरण्याक्ष, "ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ"), ਜਿਸਨੂੰ ਹੀਰਣੇਯਾਨੇਤਰ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ: हिरण्यनेत्र) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਦਮਨਕਾਰੀ ਅਸੁਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਅਕਾਸ਼ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਦੰਤ ਕਥਾ
right|thumb|ਸੂਰ ਅਵਤਾਰ [[ਵਰਾਹਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਵਤਾਰ, ਹਿਰਨਿਆਕਸ਼ ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।]] ਕੁਝ ਪੁਰਾਣ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਯਪ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: कश्यप ਕਸ਼ਯਪ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ (ਰਿਸ਼ੀ) ਸੀ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤਰੀ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ, ਵਿਸ਼ਵਮਿਤਰ, ਗੌਤਮ, ਜਮਾਦਗਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਗਨੀ, ਆਦਿੱਤਿਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ, ਦੀਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਚੰਗੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰੰਤਰ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਨੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਚਾਏ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ-ਸੂਰ (ਵਰਾਹਾ) ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। left|thumb|ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਵਰਾਹਾ ਅਵਤਾਰ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਬੀਜਿੰਗ
thumb
ਬੀਜਿੰਗ (北京/悲京) ਜਾਂ ਭੇਇਝਿਙ (ਪੇਇਚਿਙ) ਚੀਨ ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਦੀਆ ਉਹਨਾਂ ਚਾਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਨੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿੰਘਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਬੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
thumb|ਚੀਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਅਸ਼ਵਿਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।
ਕਰੀਅਰ
ਭਗਤ ਧਰੁਵ ਮਾਰਕੰਡੇਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੇਲਗੂ ਸਿਤਾਰਿਆਂ, ਭਲੇ ਥੰਮੂਡੂ ਵਿੱਚ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕਲਿਯੁਗ ਪਾਂਡਾਵਲੁ ਵਿੱਚ ਵੈਂਕਟੇਸ਼, ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਬਾਬੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਪੇਸ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਲਗੂ, ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਮੇਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 110 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਮੌਤ
23 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਸੀ।
ਆਰ. ਪਾਰਥੀਪਨ ਨੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਲੈ ਜਾਣ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਬੇਟੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵੀ ਚੁੱਕਿਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਨਜ਼ਰੀਆ
ਨਜ਼ਰੀਆ : ਏ ਕੁਈਰ ਫੇਮੀਨਿਸਟ ਰੀਸੋਰਸ ਗਰੁੱਪ (ਨਜ਼ਰੀਆ ਕਿਊ.ਐਫ.ਆਰ.ਜੀ.) ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕੁਈਰ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਰੋਤ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਐਨ.ਸੀ.ਆਰ., ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ/ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ, ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਅਤੇ ਕੇਸ-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਉਂਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਲੇਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਬਾਇਸੈਕਸੁਅਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਮਾਦਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਜ਼ਾਰੀਆ ਕਿਊ.ਐਫ.ਆਰ.ਜੀ. ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਈਰ ਪ੍ਰਵਚਨ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੁਈਰ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਈਰ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਖੱਬੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ -ਸਬੰਧਤਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2015 ਵਿੱਚ, ਨਜ਼ਰੀਆ ਕਿਊ.ਐਫ.ਆਰ.ਜੀ. ਨੇ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ 19 ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ਿਵੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸ 'ਤੇ ਲਗਾਈ ਗਈ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੈਦ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।   2018 ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ (ਰੋਕਥਾਮ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਸੇਬਾ) ਬਿੱਲ, 2018, ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
ਨਾਮ ਦਾ ਮੂਲ
ਨਜ਼ਰੀਆ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਵੇਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ" ਜਾਂ "ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ"। ਇਹ ਨਾਮ ਤੰਗ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ " ਹੀਟਰੋਨੋਰਮੈਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ " ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਏ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ
ਦਿਵਿਆ ਮਹਿਰਾ
ਦਿਵਿਆ ਮਹਿਰਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਿਨੀਪੈਗ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦਿਵਿਆ ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ MFA ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਨੀਟੋਬਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਅਰਟਸ, ਵਿਨੀਪੈਗ ਤੋਂ BFA (ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ।
ਕੰਮ
thumb| ਦਿਵਿਆ ਮੇਹਰਾ, ਡੇਂਜਰਸ ਵਿਮੈਨ (ਬਲੇਜ ਆਫ਼ ਵੈਰੀ), 2017, ਡਿਜਿਟਲ ਚਿੱਤਰ। ਇਹ ਕੰਮ ਉਦਘਾਟਨੀ [[ਆਰਟ+ਫੈਮੀਨਿਜ਼ਮ|ਕਲਾ + ਨਾਰੀਵਾਦ ਕਾਲ ਆੱਫ ਐਕਸ਼ਨ ਆਰਟ ਕਮੀਸ਼ਨ ਹੈ। ]] ਮਹਿਰਾ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨ, ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ, ਵੀਡੀਓ, ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਮਹਿਰਾ ਪੂਰਬੀ / ਪੱਛਮੀ, ਉੱਚ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਿੰਗ, ਨਸਲ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ।
ਉਸ ਦੀ 2017 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਪਏਗਾ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਕੰਧ ਤੇ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ "ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੰਗ" ਲਿਖਿਆ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਟੀਵ ਹਾਰਵੇ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, "ਗੋਰੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦਿਨ ਹਨ"।
ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਏਟਿਵ ਟਾਈਮ, ਐਮਓਐਮਏ ਪੀਐਸ 1, ਦਿ ਕੁਵੀਨਜ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ, ਐਮਏਐਸਐਸ ਐਮਓਸੀਏ, ਬੈਨਫ ਸੈਂਟਰ, ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਓਨਟਾਰੀਓ, ਮੋਰੀਸ ਅਤੇ ਹੈਲਨ ਬੇਲੈਕਨ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਆਰਟ ਸਪੀਕ , ਜਾਰਜੀਆ ਸਕੈਰਮੈਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਕਮਲੂਓਜ਼ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ , ਦਿ ਇਮੇਜਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਦ ਬੀਜਿੰਗ 798 ਬਿਏਨੇਲ (ਬੀਜਿੰਗ) ਅਤੇ ਲੈਟੀਟਿਊਡ 28 ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਚੁੰਨਿਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
2012 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਰਾ ਐਮਟੀਵੀ, ਐਮਐਮਏ PS1, ਅਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਟਾਈਮ ਦੁਆਰਾ "ਆਰਟ ਬਰੇਕਸ" ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਲਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਸ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ - 1980 ਵਿੱਚ ਐਮਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਲੜੀ ਜੋ ਕਿਥ ਹੈਰਿੰਗ, ਜੀਨ-ਮਿਸ਼ੇਲ ਬਾਸਕਿਅਟ ਅਤੇ ਐਂਡੀ ਵਾਰਹੋਲ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੀਡੀਓ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਆਰਟ ਬਰੇਕਸ 2012 ਦੇ ਸੇਮਾ ਬੇਕੀਰੋਵਿਕ, ਕੋਡੀ ਕ੍ਰੈਚਲੋਈ, ਐਂਡਰਿਊ ਕੂਓ, ਮੈਡਜ਼ ਲਿਨੇਰੂਪ, ਤਾਲਾ ਮਦਾਨੀ, ਮਹਿਰਾ, ਰਸਦ ਨਿਊਜ਼ੋਮ, ਜਾਨੀ ਰੁਸਿਕਾ, ਮਿਕਾਲੇਨ ਥੌਮਸ, ਅਤੇ ਗਾਈਡੋ ਵੈਨ ਡੇਰ ਵਰਵ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਫੀਚਰਡ ਵੀਡੀਓ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੇਹਰਾ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ 'ਚ, ਆਨ ਟ੍ਰੈਜੈਡੀ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ?, “ਉਹ [ਰਿਚਰਡ] ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ 1985 ਦੇ ਵੀਡੀਓ 'ਤੇ ਝੜਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਗਨੇਹਾਈਮ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਆਈਸ ਕਰੀਮ ਟਰੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਨੀਲਾ ਕੋਨ ਖਰੀਦਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਫੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਕਲਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਹੱਸਾਂ' ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ” ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਮਹਿਰਾ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਰਮ ਆਈਸ ਕਰੀਮ ਕੋਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੇ ਗੁੱਗੇਨਹਾਈਮ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਇੱਕ ਆਈਸ ਕਰੀਮ ਵਿਕਰੇਤਾ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਇਆ ਹੈ. “ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿੱਖੀ ਆਈਸ ਕਰੀਮ ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਇਹ ਫੁੱਟਪਾਥ ਨਾਲ ਭੜਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ ਥੱਪੜ ਹੈ।”
ਕਵੀ ਭੂਸ਼ਣ
ਕਵੀ ਭੂਸ਼ਣ (1613–1715) ਬੁੰਦੇਲੀ ਰਾਜਾ ਛਤਰਸਾਲ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਾ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬ੍ਰਜਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਉਹ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਲੇਸ਼ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀ ਸੀ।
ਦਿਵਿਆ ਮਹਿਰਾ
ਚੁੰਨਿਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
ਮੇਹਰਾ ਨੂੰ ਸੋਬੀ ਆਰਟ ਅਵਾਰਡ ਲਈ 2017 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਹਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੋਬੀ ਆਰਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵੀਡੀਓ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਫੋਨ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪੁਰਾਲੇਖ ਦੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਮੋਨਟੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। [14] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ, ਮਹਿਰਾ ਨਸਲਵਾਦ, ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ Galleryਫ ਕਨੇਡਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ: “ਅਮਰੀਕੀ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੁਚਲਿਆ ਸੋਨਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜੈਗੁਆਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੈ। ਕਾਰ ਵਿਚ ਨਿੱਜੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਅਧਾਰ. ਬਾਕੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਬੇਸ ਵਿਚੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਚੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ”[15]
2018 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਰਾ ਨੂੰ "ਡਰਟੀ ਵਰਡਜ਼" ਮੁੱਦੇ ਲਈ ਸਪਰਿੰਗ 2018 ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਰਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਕਵਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਕਵਰ ਇਮੇਜ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਕੈੱਚ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ, ਯੂ ਕੈਨਟ ਡੂ ਡੌਨ Teਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਸੈੱਟ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ" ਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬਦਨਾਮ recurring ਪਲਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤੀ ਕੀਤੀ. t ਪਤਾ ਹੈ. " ਉਸ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿਚ, ਮਹਿਰਾ “ਬਾਗ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਲਕਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੋਈ - ਚਿੱਟੀ, ਨਰ ਬਾਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਇਕ ਠੋਸ, ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੈ.' '[16] ਇਸੇ ਮੁੱਦੇ' ਚ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਫੋਲੀਓ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ - ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ “ਟੋਨ” ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਡਾਇਸਪੋਰਿਕ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਹਿਰਾ ਸੀਬੀਸੀ ਆਰਟਸ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼-ਲੜੀ, ਇਨ ਦਿ ਮੇਕਿੰਗ ਦੇ 2018 ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਸੀ. ਇਹ ਲੜੀ “ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿਚ ਇਕ ਅਭਿਆਸ ਯਾਤਰਾ ਹੈ” ਜੋ ਕਿ “ਹੋਸਟ ਸੀਨ ਓਨਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਕੰਮ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।” [17] ਲੜੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਰਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਇਨਫਲਾਟੇਬਲ ਕੰਮ - ਇੱਕ ਉਛਾਲੂ ਭਵਨ ਤਾਜ ਮਹਿਲ - ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਜ਼ਨ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਪਰਸਪੈਕਟਿਵਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਕਨੇਡਾ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕਰਾਸ-ਕਨੇਡਾ ਦੌਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। [18] “ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤਾਜ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਜਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹਸਤਾਖਰ ਧਾਰਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।” [19] ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਨੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with unreviewed translations
ਚੱਕ 284 ਜੀ ਬੀ
ਚੱਕ 284 ਜੀ ਬੀ [ਦੀਨ ਪੁਰ |ਉਰਦੂ:دین پور] ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਰਜਾਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਿੰਡਾਂ, ਚੱਕ ਨੰ. 286 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 285 ਜੀ.ਬੀ. ਅਤੇ ਚੱਕ ਨੰ. 291 ਜੀ.ਬੀ. ਸਹਿਤ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੰਬਰ 2 ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਖੀਵਾ
\
ਖੀਵਾ (کھیوا) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਲਾਲਪੁਰ-ਗੁਜਰਾਤ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। thumb| ਖੀਵਾ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਫਸਲਬਾੜੀ
ਸਮਤਾ ਸੈਨਿਕ ਦਲ
ਸਮਤਾ ਸੈਨਿਕ ਦਲ (ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਟਰਜ਼ ਫਾਰ ਇਕੁਇਲਟੀ ) ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਐੱਸ ਐੱਸ ਡੀ 24 ਸਤੰਬਰ 1924 ਨੂੰ ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।.
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀ ਆਰ ਅੰਬੇਡਕਰ
ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ
ਤਪਨ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ (1972 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਾਲਾਹਾਂਡੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕਾਟੀਓ, ਮੈਂ, ਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਬੁੱਧ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਾਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਗੋਪੀ ਕੋਟੂਰ (ਗੋਪੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਕੋਟੂਰ) ਨਾਲ਼ ਪੋਇਟਰੀ ਚੇਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਪੰਜਾਬ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਪੰਜਾਬ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ)
ਬੇਵਲ
ਬੇਵਲ ( ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ   ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗੁੱਜਰ ਖਾਨ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਰਜਾਨਾ
ਰਜਾਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਕਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਵੇਹੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੱਕ ਨੰ. 284 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 285 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 286 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 360 ਜੀ.ਬੀ., ਚੱਕ ਨੰ. 257 ਜੀ.ਬੀ ਅਤੇ ਚੱਕ ਨੰ. 261 ਹਨ।
ਰਜਾਨਾ ਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋਟਰਵੇਅ (M3) ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਜਾਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਹਾਈਵੇਅ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗਾ।
ਰਜਾਨਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ ਟੋਭਾ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਚੌਧਰੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸਰਵਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਰਜਾਨਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੱਲ ਇੱਕ ਰਜਾਨਾ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ (ਥਾਣਾ ਰਜਾਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੋ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਗਰੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਕਾਲਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ
ਰਜਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੰਗਲ ਹੈ (ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਜ਼ਖੇਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੋ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਘੁੰਮਣ, ਗੁਜਰਾਤ
ਘੁੰਮਣ (گھمن) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਘੁੰਮਣ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁੱਖ ਗੋਤ ਘੁੰਮਣ [ਜੱਟ] ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜੈਚ, ਮਹੇਰ ਅਤੇ ਚੀਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦੀ ਵਰਤ ਕਥਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸੰਵੇਦਨਾ
ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਵਿਚ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਅਧੀਨ ਰੱਖ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਤ ਲਈ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਉਪਾਸ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ | ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਰਹਿਣਾ। ਗੁਰਮਤਿ  ਅਨੁਸਾਰ ‘ਸਤਯ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਵਰਤ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ:
ਧਿਆਨ ਇਸ਼ਨਾਨਸਚੁ ਵਰਤ ਸੰਤੋਖ ਤੀਰਥ ਗਿਆਨ ॥
(ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 1245)
ਵਰਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਰਤ-ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਛਲ ਅਤੇ ਨਿਰਕਪਟ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗ਼ਲਤ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਅਜਿਹਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪਕਾਰ ਦੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਨੈਤਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਵੈਦਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।