cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
ਪਿਛੋਕੜ
thumb| ਸੀਨੋਟੈਫ਼ 'ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਮੇਹਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ,( ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚਾਨਣ,") ਅਸਮਤ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਿਆਸ ਬੇਗ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਪਰਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਾਹਸੀ ਸ਼ੇਰ ਅਫਗਾਨ ਅਲੀ ਕੁਲੀ ਖਾਨ ਇਸਤਾਜਲੂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫੌਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ 1607 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਧੀ, ਲਾਡਲੀ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਤਮਤ-ਉਦ-ਦੌਲਾ ("ਰਾਜ ਦਾ ਥੰਮ") ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅਗਲੇ ਪਤੀ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਨੂਰਜਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੁਗਲ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਆਸਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਸਜਾਵਟੀ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਲਾਹ ਲਏ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਰਤ ਲਈ ਗਈ ਸੀ।
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਸਮੇਤ ਸਮਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਸਮੂਹ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਅਧੀਨ ਉਦੋਂ ਧੱਕਾ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਆਸਿਫ਼ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਵੱਡੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਅੰਦਰੂਨੀ
thumb| ਨੂਰਜਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਲਾਡਲੀ ਬੇਗਮ ਦੀਆਂ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ
ਬਾਗ
ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਾਰਬਾਗ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਬਾਗ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕਦੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਲ ਲਾਲਾ, ਗੁਲਾਬ ਅਤੇ ਚੰਬੇਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮਪੁਰਾ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ ਅਤੇ ਸੰਤ ਨਗਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਵਸਾਏ ਗਏ। ਉਹ ਯੋਜਨਾਬੱਧ, ਲੇਆਉਟ ਪੱਖੋਂ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਰਕ, ਸੀਵਰੇਜ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬੰਗਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਸੁਧਰਿਆ ਰੂਪ ਸਨ।
1947 ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਿੰਦੂ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਰਤ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੁਆਰਟਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ। 1992 ਵਿੱਚ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਸ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਗਰ ਅਤੇ ਸੰਤ ਨਗਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਇਸਲਾਮਪੁਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਪੁਰਾ (ਬਦਲਿਆ ਨਾਮ ਮੁਸਤਫਾ-ਆਬਾਦ), ਭੱਲਾ ਸਟਾਪ (ਬਦਲ ਕੇ ਜ਼ੈਬੁਨੀਸਾ ਸਟਾਪ)।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਗਵਾਲਮੰਡੀ
ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੂਡ ਸਟਰੀਟ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਗਵਾਲ ਅਰਥਾਤ ਗਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਬੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਟ ਨਾਗਰਿਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨ। ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਠੱਗਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ
ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੜਕਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਨਾਲ਼ ਟ੍ਰੈਪੇਜ਼ੀਅਮ ਜਿਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ 3 ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਲਾਰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:
ਨਿਸਬਤ ਰੋਡ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰ ਸਿੰਘ ਬਸਤੀ ਦੇ ਜੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਚੌਕ ਨੂੰ ਮੌਲਾਨਾ ਜ਼ਫਰ ਅਲੀ ਚੌਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿੰਗ ਐਡਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੇਓ ਹਸਪਤਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ, ਵੀ ਇੱਥੇ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸ਼ਾਹ ਅਬਦੁਲ-ਮਾਲੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ "ਮਾਈ ਲਾਡੋ" ਨਾਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਮਸਜਿਦ ਮੇਓ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ
ਅਰਧਨਾਰੀ
ਅਰਧਨਾਰੀ (2012) ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੰਤੋਸ਼ ਸੂਪਰਨਿਕਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਐਮ.ਜੀ. ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਐਮ.ਜੀ. ਸਾਊਂਡ ਐਂਡ ਫਰੇਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ।
ਮੰਜੁਲਾ (ਮਨੋਜ ਕੇ. ਜਯਾਨ), ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਰਦ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਔਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਖੌਲ ਅਤੇ ਗੰਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਅੱਧਾ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਮਾਦਾ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਮਨਿਯਨਪਿਲਾ ਰਾਜੂ, ਥਿਲਕਨ, ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਈ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਅਨੁਭਵੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਥਿਲਕਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇੱਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨੋਜ ਕੇ. ਜਯਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕਾਰਗਾਹ ਬੁਧ
{{Infobox ancient site
ਮੂਰਤੀ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਛੇਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ
3ਜੀ ਸਦੀ ਤੋਂ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਗਿਲਗਿਤ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਤਿੱਬਤੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਾਰਕੋਟਾ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਉਮਯਾਦ ਅਤੇ ਅੱਬਾਸੀਦ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਭਿੜੀਆਂ। ਨੇੜੇ, ਲਗਭਗ 400 ਮੀਟਰ (1,300 ਫੁੱਟ) ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ, ਇੱਕ ਬੋਧੀ ਮੱਠ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਸਟੂਪਾਂ ਦੀ 1931 ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਗਿਲਗਿਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਅਪਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਦਿਸਤਾਨ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਸੀ।
ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਅਤੇ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ
ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਨੱਕਾਸ਼ੀ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। 1931 ਵਿੱਚ ਗਿਲਗਿਤ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 1938-39 ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਥਾਨਕ ਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮਖੋਰ ਦੈਂਤ ਜਾਂ ਡੈਣ (ਯਕਸ਼ਿਣੀ ਜਾਂ ਯਾ-ਚਾਨੀ ਜਾਂ ਯਾਚੇਨੀ ) ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਪੀਰ ਨੇ ਚੱਟਾਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ।
ਸਿਆਲਕੋਟ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ
ਸਿਆਲਕੋਟ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸਟਰੋ ਟਰਫ ਸਤ੍ਹਾ ਹੈ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ 1002 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਵੇਗੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਪਵੇਲੀਅਨ, ਡਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਅਤੇ ਸਟੈਂਡ ਬਣਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਗੁਲਸਾਹਨ-ਏ-ਇਕਬਾਲ ਪਾਰਕ ਨੇੜੇ ਪਸਰੂਰ ਰੋਡ, ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੇ ਹੈ।
ਇਸਨੇ 18 ਨਵੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ
ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲੇਖ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਟੀ. ਐਸ. ਈਲੀਅਟ (Thomas Stcarns Eliot) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1919 ਈ. ਵਿੱਚ ‘ਦਿ ਈਗਇਸਟ' (The Egoist) ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲੀਅਟ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ “The Sacred Wood (1920) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲੇਖ ਟੀ.ਐਸ. ਈਲੀਅਟ ਦੇ ‘ਚੋਣਵੇਂ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ' (A collection of Critical Essays) ਅਤੇ ‘ਚੋਣਵੀਂ ਵਾਰਤਕ’ (Selected Prose of S. Eliot) ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਟੀ. ਐਸ. ਈਲੀਅਟ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਮਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਈਲੀਅਟ ਈਮਾਨਦਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਕਵੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਨ ਜਾਂ ਪੜ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ‘ਨਿਰਵਿਅਕਤੀਕਰਨ' (epersonalization) ਅਤੇ ‘ਅਵਿਅਕਤੀਕਰਨ’ (impersonal) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਕਲਪ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ‘ਅਵਿਅਕਤੀਕਰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ' (Impersonal Theory) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਕੇਵਲ ਨਿੱਜੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਲਈਓਨੀਆਂ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਦਾ ਕੰਮ ਨਵੇਂ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਸਧਾਰਨ ਭਾਵਾਂ ਜਾਂ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਅਜਿਹੇ ਭਾਵਾਂ ਜਾਂ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਸਲੀ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵਾਸਤਵਿਕ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਛਿਤ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ‘ਨਿੱਜ’ ਅਤੇ ‘ਪਰ’ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਾਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਈਲੀਅਟ ਕਵੀ, ਕਵਿਤਾ, ਕਾਵਿ ਸਿਧਾਂਤ, ਕਾਵਿ-ਸਿਰਜਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਆਲੋਚਨਾ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਨਵੇਂ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਨਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੇਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ, ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਮੁੱਲਵਾਨ ਚਰਚਾ ਦਾ ਮੁਢ ਬੰਨਦਾ ਹੈ।
ਧੀਰਜ ਬੰਨ੍ਹਾਊ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੰਨਾਂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੋਕਾਂ)
ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹਿਜ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਜ਼ਿੰਦਾ ਜਾਂ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ
ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ (ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ
ਕੌਮ ਤੇ ਹਰ ਨਸਲ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਹੈ
ਸਗੋਂ ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚਣ ਢੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇਇਹ ਆਪਣੀ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਪਣੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਘਾਟਾਂ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਅਵੇਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ (ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੇਸਮਝ ਲੋਕ) ਕਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਲਚਨਾਤਮਕ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਤੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮਾਣਮੱਤਾ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ 5 ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਹਿਜ ਹਨ। ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਘੱਟ ਸਹਿਜ) ਹੋਣ; ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਲੋਚਨਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂ ਹੀਣਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ; ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਾਡੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਜਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਲੱਭਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਕਵੀ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ-ਵਰਤੀ ਕਵੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਿਲਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਕਤਾ/ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੱਖਪਾਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਵੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਸੀਂ ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਧੀਆ, ਸਗੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰੇ ਕਵੀ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਅਮਰਤਾ/ਸਦੀਵਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰਦਾਰ/ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਤੋਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਕੇਵਲ (ਕਵੀ ਦੇ) ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਹ (ਕਵੀ ਦੀ) ਪ੍ਰੋੜ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੇਕਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪੂਰਵਕ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਢੰਗ ਅੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂ ਡਰਪੋਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਨੇੜਲੇ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ‘ਪਰੰਪਰਾ’ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਰਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚਲੰਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਨਤਾ ਦੁਹਰਾਅ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਇੰਨਾ ਸਧਾਰਨ ਵਿਸ਼ਾ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਜਾਂ ਜਮਾਂਦਰੂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਪਹਿਲੇ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਹਰ ਕਵੀ ਲਈ ਤਕਰੀਬਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਵੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਹੱਡੀਂ ਬੀਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹੀ ਦਬਾਅ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੋਮਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਹਿਤ, ਦੀ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਮਕਾਲ ਵਿਚ ਮਕਤਾ ਵੀ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੇਤਨਾ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ, ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚੇਤਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਲ/ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਕ ਲੇਖਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਮਕਾਲੀਨਤਾ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਕਵੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਜਾਂ ਮੁੱਲ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਕਵੀਆਂ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਇਕੱਲੇ/ਇਕਹਿਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਲਾਂਕਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਵਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਅਤੇ ਟਾਕਰੇ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਕੇਵਲ
ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁਹਜ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋੜ
ਅਨੁਸਾਰੀ ਭਾਵ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਲਾ-ਕਿਰਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸਮੇਂ ਜੋ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਲਾ-ਕਿਰਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੇਲੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਮਾਰਕ/ਚਿੰਨ੍ਹ/ਕਲਾ-ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ਕ ਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਲਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ (ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਵੇਕਲੇ) ਕੰਮ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਫੇਰਬਦਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ/ਨਵੀਨ ਕਲਾ ਕਿਰਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਕ੍ਰਮ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਕਲਾ-ਕਿਰਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮੁੱਚੇ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਬਦਲਨਾ, ਚਾਹੇ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਹੀ; ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਲਾ- ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਅਤੇ ਹਰ ਕਲਾ-ਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਮੁੜ-ਤਰਤੀਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਜਾਂ ਸਮਾਨਤਾ (conformity) ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਕੇ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਿਰਾਧਾਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੀਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਹੈ।ਉਹ ਕਵੀ ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅਤੀਤ ਨਾਲ ਕਵੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਢੇਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਦਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਘਾੜਤ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੌਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਵੱਈਆ; ਨਾਫ਼ਰਮਾਨੀ, ਦੂਜਾ; ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਤੀਜਾ (ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ); ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਦ ਅਤੇ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਹਤ ਹੈ। ਕਵੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀ।ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤੱਖ ਤੱਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ (ਜਾਂ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ) ਪਰ ਕਲਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਕਦੇ ਇਕਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦਾ ਮਨ, ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮਨ, ਉਹ ਮਨ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ-ਇਹ ਉਹ ਮਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਬਣੇ ਹੋਏ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ, ਹੋਮਰ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਗਡਾਲੇਨੀਅਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੱਟਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਂ ਵੇਲਾ ਵਿਹਾਅ ਚੁੱਕੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਧਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਚੀਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਕੇਵਲ ਪਦਾਰਥਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੂਪਗਤ ਜਟਿਲਤਾ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੇਤਨ ਵਰਤਮਾਨ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਤੀਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਅਤੀਤ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ: “ਮਿ੍ਤਕ ਲੇਖਕ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਉਹ ਕਰਕੇ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ।
ਮੈਂ ਉਸ ਆਮ ਇਤਰਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ‘ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਛੰਦ ਵਿਧਾਨ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੰਮਕਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਤਰਾਜ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿਧਾਂਤ ਬੱਧਤਾ (doctrine) ਲਈ ਵਿਧਾ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘੇਰੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਿਆਨ ਕਾਵਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਣਾ ਕਾਵਿਕ ਸੰਵੇਂਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਕਵੀ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਨੀ ਕੁ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਨੂੰ ਦੱਬ ਨਾ ਦੇਵੇ ਭਾਵ ਉਸ ਉੱਪਰ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਇਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਚਾਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇਸ਼ੀ ਢੰਗਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਖੂਨ-ਪਸੀਨਾ ਵਹਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੇ ਪਲੂਟਾਰਕ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਜਿੰਨੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਨੂੰ ਅਤੀਤ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਵੀ ਉਸ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਿਰੰਤਰ ਆਤਮ ਬਲੀਦਾਨ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਿਰਵਿਅਕਤੀਕਰਨ (depersonalization) ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਕ ਸਮਝ ਨਾਲ ਇਸ (ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ) ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰਵਿਅਕਤੀਕਰਨ (depersonalization) ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਗਿਆਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤਕ ਉਦਾਹਰਨ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਉਸ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਸਲਫਰ ਡਾਇਆਕਸਾਇਡ ਵਾਲੇ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਵਾਰੇ ਪਲੈਟੀਨਮ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
(ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ) ਈਮਾਨਦਾਰ ਆਲੋਚਨਾ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਵੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਦੀ ਉਲਝਣ ਵੱਲ ਗ਼ੈਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਾਫੂਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਦੁਹਰਾਅ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲੇ। ਪਿਛਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਬਣਤਰ (conception) ਸਮੁੱਚੀ ਕਾਵਿਧਾਰਾ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ । ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਅਵਿਅਕਤੀਕਰਨ (in personal) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਹਿਲੂ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋੜ ਕਵੀ ਅੜ ਕਵੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਰੌਚਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਲਈ ਢੰਗ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਸੰਯੋਗਾਂ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੀ ਉਦਾਹਰਨ ਇੱਕ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ (ਰਸਾਇਣਿਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ) ਦੀ ਸੀ।ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਦੋ ਗੈਸਾਂ (ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਸਲਫਰ ਡਾਇਆਕਸਾਇਡ) ਨੂੰ ਜਦ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਲਫਿਊਰਸ ਐਸਿਡ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਜੋਗ ਤਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਪਲੈਟੀਨਮ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਐਸਿਡ ਵਿਚ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਪਲੈਟੀਨਮ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ, ਉਦਾਸੀਨ ਅਤੇ ਅਪਰਵਰਤਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਦਾ ਮਨ ਪਲੈਟੀਨਮ ਦੇ ਟੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਉੱਪਰ ਆਂਸ਼ਿਕ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਲਾਕਾਰ ਜਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰੋੜ ਹੋਵੇਗਾ ਓਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਸ਼ੀਲ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਖਰਿਆ ਸਕਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਮਰੱਥਾ ਜਿੰਨੀ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ ਉਨਾ ਹੀ ਉਸਦਾ ਮਨ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹਨ, ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਤਮਸਾਤ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇਗਾ।
ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਉਹ ਤੱਤ ਜੋ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਉਤਪ੍ਰੇਰਕ (ਰਸਾਇਣਿਕ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ) ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਭਾਵ ‘ਵਲਵਲੇ’ ਅਤੇ ‘ਭਾਵਨਾਵਾਂ’ ਹਨ। ਕਲਾ ਨੂੰ ਮਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਪਰ ਉਸ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਲਾ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਵਾਕੰਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਨਿਹਿਤ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਵਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਰਥਾਤ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਲਵਲੇ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨਫਰਨੋ (ਬਰੂਨੈਟੋ ਲਾਤੀਨੀ) ਦਾ 15ਵਾਂ ਕਾਂਡ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੱਖ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਲਾ ਕਿਰਤ ਵਾਂਗ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕਹਿਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਜਟਿਲਤਾ ਭਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਖਰੀ ਚੌਪਈ (ਛੰਦ) ਵਿਚ ਇੱਕ ਦਿ੍ਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਭਾਵਨਾ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇਸ ਦਿ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਸਮੇਂ ‘ਆਉਂਦੀ ਹੈ’ ਜਿਹੜੀ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਉੱਭਰਦੀ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਸੰਭਾਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਅਟਕੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀ ਜੋੜਮੇਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਿਆ। ਕਵੀ ਦਾ ਮਨ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਵਾਕੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਜਿਹੜੇ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਮਿਸ਼ਰਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਇੱਕਜੁਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਤੀਨਿਧ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ‘ਪੂਰਨ ਉੱਦਾਤ' ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਅਰਧ-ਨੈਤਿਕ ਮਾਪਦੰਡ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ‘ਉੱਤਮ’ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਸਦੇ ਲਈ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਦਬਾਅ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਨਵਾਂ ਮਿਸ਼ਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਾਓਲੋ ਅਤੇ ਸੈਸਕਾ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਖੰਡ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਆਭਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਤੀਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਛੱਬੀਵਾਂ ਸਰਗ ‘ਯੂਲੀਸਿਸ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ' ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕਿਸੇ ਜਜ਼ਬੇ ਉੱਪਰ ਸਿੱਧੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਲਾ/ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਭਿੰਨਤਾ ਸੰਭਵ ਹੈ: ਐਗਮੈਨਨ ਦੇ ਕਤਲ ਜਾਂ ਓਥੈਲੋ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਦਾਂਤੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਮੂਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਧੇਰੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਗਮੇਨਨ ਵਿਚ ਕਲਾਤਮਕ ਜਜ਼ਬਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਅਤੇ ਓਥੈਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਨਾਇਕ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਲਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਪੇਖ ਅੰਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਆਗਮਨਨ ਦੋ ਕਤਲ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਜੋੜ-ਮੇਲ (Combination) ਯਲੀਸਿਸ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਜਿਨਾ ਹੀ ਜਟਿਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮੇਲ/ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੈ। ਕੀਟਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਬੁਲਬੁਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਥੇ ਬੁਲਬੁਲ ਆਪਣੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਚੱਜਵਾਲ
ਚੱਜਵਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੱਤਿਆਨਾ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਦੂਰੀ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪੂਰਨ ਦਾ ਖੂਹ
thumb| ਪੂਰਨ ਦਾ ਖੂਹ ਪੂਰਨ ਦਾ ਖੂਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਆਲਕੋਟ ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਚਪਰਾੜ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੜਕ 'ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰ  ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪੂਰਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼, ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਲੂਣਾ ਨੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ਼ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪੂਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਲਵਾਨ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਤਫਾਕਨ, ਚਨਾਬ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧੂ ਗੋਰਖਨਾਥ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਖੂਹ ਕੋਲ਼ੋਂ ਲੰਘੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੂਹ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਖਮੀ ਪੂਰਨ ਦੇਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਖੂਹ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਡੇਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਜੇਹਲਮ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।ਰ ਪੂਰਨ ਕਈ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਟਿੱਲੇ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਛੋਟੀ ਕਬਰ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 1857 ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੇ ਖੰਡਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਥੇ ਇਬਾਦਤ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਮਕਬਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਧਾਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਸੈਰਗਾਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਇਸ ਖੂਹ ਦੇ ਮੁਬਾਰਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਮ ਦੀ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਹੈ । thumb| ਖੂਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੰਦਰ ਇਸ ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਦਮ ਦੂਰ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਪੀਅਰ ਮਾਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ਵਿਕੇਂਦਰਿਤ ਰੂਪ
ਪੀਅਰ ਮਾਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ਵਿਕੇਂਦਰਿਤ ਰੂਪ
ਲੁਕਾਚ ਅਤੇ ਗੋਲਡਮਾਨ, ਹੀਗਲਵਾਦੀ ਅਸਰ ਹੇਠ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬੱਝਵੀਂ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਬੱਝਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ  ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਹੋਵੇ । ਪੀਅਰ ਮਾਸ਼ਰੀ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ' ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪਾਠ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਖਪਿਆਂ ਵਿਚ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਆਲੋਚਕ ਬੋਲਣ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਉਸਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਪਾਠ ਜੋ ਕੁਝ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਲੇਖਕ ਉਸਨੂੰ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਪਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਖੱਪਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਠ ਵਿਚ ਖੋਪੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਧੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵੱਖਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ - ਵਿਰੋਧ ਸਿਰਜਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ਜਾਂ ਸੰਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਿਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਟਕਰਾਅ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧੂਰਾ ਹੋਣਾ ਕਿਰਤ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਰਤ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਧੂਰੇ ਹੋਣ ਵਿਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਆਲੋਚਕ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਰਤ ਵਿਚਲੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰੇ । ਮਾਸ਼ਰੀ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਚ ਰੂਪ ਵਿਚਲੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਰਤ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚਲੇ ਟਕਰਾਅ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ ਦਾ ਇਹ ਲੇਖ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਟੈਰੀ ਈਗਲਟਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੂਪ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਵਸਤੂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਰੂਪ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਲੰਮੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ - ਜਿਵੇਂ ਵਸਤੂ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਬਦਲਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਹਿਤ ਰੂਪ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੋੜ ਵਿਚੋਂ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਸਿਰਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸਾਹਿਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਜਾਂ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਘਾੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਵੈਗ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਰਧਾਰਕਤਾ, ਰੂਪ ਦੀ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ , ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧ , ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਦਵੰਦਾਤਮਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਰੂਪ ਨਿਹਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਭਾਵ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲੇਖਕ ਲੇਖਣ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਨਿਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਰੂਪ ਸਿਰਫ਼ ਵਸਤੂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਲੇਬਲ ਜਾਂ ਮਹਿਜ਼ ਵਾਹਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਰੂਪ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿਚ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਕੋਡਬੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਾਠ , ਲੇਖਕ , ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਚੱਕ 65 ਜੀਬੀ ਮੁਕੰਦਪੁਰ
'''ਚੱਕ ਨੰ.65-ਜੀ.ਬੀ. ਮੁਕੰਦਪੁਰ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜੜ੍ਹਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂਵਾਲਾ - ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਜਗਦੀਸ਼ ਗੁਪਤ
ਜਗਦੀਸ਼ ਗੁਪਤਾ (ਹਿੰਦੀ: डा. जगदीश गुप्त) (1924–2001) ਨਵੀਂ ਕਵਿਤਾ (नई कविता) ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ। ਉਹ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸਨ।
ਨਗਰ ਵਾਦੀ
alt=Nagar States Logo|thumb|271x271px| ਨਗਰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲੋਗੋ ਨਗਰ ਵਾਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।  ਇਹ ਘਾਟੀ ਗਿਲਗਿਤ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਹਾਈਵੇਅ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਕਾਪੋਸ਼ੀ (7788 ਮੀਟਰ), ਦੀਰਨ ਪੀਕ (7265 ਮੀਟਰ), ਗੋਲਡਨ ਪੀਕ ਅਤੇ ਰਸ਼ ਪੀਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ।
ਨਗਰ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਦੋ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਨਗਰ-1 ਅਤੇ ਨਗਰ-2। ਅੱਪਰ ਨਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਰ, ਅਸਕੁਰਦਾਸ, ਸੁਮੇਰ, ਨਗਰਖ਼ਾਸ, ਹੋਪਰ ਵੈਲੀ ਅਤੇ ਹਿਸਪਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨਗਰ-1 ਤਹਿਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਠਲੇ ਨਗਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚਲਤ ਪੀਂ, ਚਲਤ ਬਾਲਾ, ਸੋਨੀਕੋਟ, ਅਕਬਰਾਬਾਦ, ਰਬਾਤ, ਬਾਰ, ਬੁਢਲਾ, ਚਪਰੋਟੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।, ਸਕੰਦਰਾਬਾਦ, ਜਾਫ਼ਰਾਬਾਦ, ਨੀਲਤ, ਥੋਲ, ਗ਼ੁਲਮੇਤ, ਪਿਸਾਨ, ਮੀਨਾਪਿਨ, ਮੇਚਰ, ਦਧੀਮਲ, ਫੇਕਰ, ਅਤੇ ਹਕੁਚਰ ਨਗਰ-2 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬੁਰੁਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਸ਼ੀਨਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਸ਼ ਝੀਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਐਲਪਾਈਨ ਝੀਲ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 27 ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ, ਵੀ ਇਸ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
ਸਮੁੱਚਾ ਖੇਤਰ ਪਹਾੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਾਦੀ ਦਾ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਲ਼ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਾਕਾਪੋਸ਼ੀ ਹੈ। ਨਗਰ ਵਾਦੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚੋਂ, 90% ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 3,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ ਅਤੇ 30% ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 5,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
thumb| ਨੀਲਟ ਕਿਲੇ, ਨਗਰ ਨਗਰ 1,200 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਆਸਤ ਰਿਹਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਐਂਗਲੋ-ਬੁਰਸ਼ੋ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਨਗਰ ' ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੰਗੀਰ-ਏ-ਲਾਏ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗੀਰ-ਏ-ਲਾਏ ਦੀ ਲੜਾਈ 1 ਤੋਂ 23 ਦਸੰਬਰ 1891 ਤੱਕ ਨਗਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਲਟ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ
1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੀਰ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਬੇਗਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਗਿਲਗਿਤ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਿਲਗਿਤ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਕਾਊਟ ਭੇਜੇ। ਸਕਾਊਟਸ ਨੇ ਚਾਲਟ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ 9 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 25 ਸਤੰਬਰ 1974 ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਹੁੰਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਕੌਂਸਲ, ਜੋ ਹੁਣ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਿਤਸਤਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਜਮਹੂਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸੈਲਾਨੀ ਟਿਕਾਣੇ
thumb| ਰਾਕਾਪੋਸ਼ੀ, ਗੁਲਮੇਤ ਨਗਰ thumb| ਗੋਲਡਨ ਪੀਕ, ਹਿਸਪਰ ਨਗਰ thumb| ਬਾਰ ਤੇਰ ਨਗਰ ਘਾਟੀ thumb| ਰਸ਼ ਲੇਕ, ਹੋਪਰ ਵੈਲੀ ਨਗਰ thumb| ਸਨੋ ਲੇਕ, ਹਿਸਪਰ ਨਗਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਚੱਕ 118 ਜੀ.ਬੀ., ਜਲੰਧਰ ਸਫ਼ੈਦ ਪੋਸ਼ਾਂ
ਚੱਕ 118 ਜੀ.ਬੀ., ਜਲੰਧਰ ਸੂਫੈਦ ਪੋਸ਼ਾਂ, ਤਹਿਸੀਲ ਜੜਾਂਵਾਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਚੱਕ 118 ਜੀਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੰਬਰ 60 ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਚੱਕਾਂ (ਪਿੰਡਾਂ) ਦੇ ਨਾਲ 56 ਜੀਬੀ, ਚੱਕ 114 ਜੀਬੀ ਅਤੇ 170 ਜੀਬੀ, ਚੱਕ 115 ਜੀਬੀ ਅਤੇ 116 ਜੀਬੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਟਿਕਾਣਾ
ਇਹ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਗਭਗ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ - ਓਕਾਰਾ ਸੜਕ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਸਤਿਆਨਾ ਬੰਗਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ (10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ). ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਗੁਲਬਹਾਰ ਬਾਨੋ
ਗੁਲਬਹਾਰ ਬਾਨੋ (ਜਨਮ 1963) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 70 ਵਿਆਂ ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਇਰਫ਼ਾਨ ਅਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਰਾਚੀ ਜਾਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕਾਫ਼ੀ ਤੋਂ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾਨਕਾਹ ਸ਼ਰੀਫ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963
ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ
ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਧ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਨੂੰ ਸਰ ਐਡਵਿਨ ਲੁਟੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ "ਬਟਰਫਲਾਈ" ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਗੁੰਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਰ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪਰਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਟੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ
ਮੰਟੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ (ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਦੁਆਰਾ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1940 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ ਕੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਅਸਲ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਮੰਟੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ
ਪਿਛੋਕੜ
ਮੰਟੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1940 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਲੇਖਕ ਮੰਟੋ ਦਾ ਮੌਲਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਆਤਿਸ਼ ਪਰਾਏ ਸੀ। ਇਸ ਦੂਜੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਮਾਸ਼ਾ (ਤਮਾਸ਼ਾ), ਤਾਕਤ ਕਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਅਤੇ ਇੰਕੀਲਾਬੀ (ਇਨਕਲਾਬੀ) ਦੇ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਿੰਟ ਵੀ ਹਨ। ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਮੰਟੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ
ਤਤਕਰਾ
ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ
ਮੰਟੋ ਕੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ
ਸਾਰ
ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਕਾਫ਼ੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਕਿਲਾਬੀ (ਇਨਕਲਾਬੀ), ਸ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਇਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਬੀਅਨ ਕੈਂਪ (ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੈਂਪ) ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਯਾ ਕਨੂੰਨ (ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1935 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਮੋਂਗੂ, ਇੱਕ ਟੋਂਗਾ-ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਮਾਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਸੀ ਅਫਸਾਰੇ (ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਤਿਸ਼ ਪਰੇ ਵਿੱਚ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਦੇ ਸਾਕੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ।
ਮੰਟੋ ਨੇ ਸ਼ਗਲ, ਨਾਅਰਾ (ਸਲੋਗਨ) ਅਤੇ ਦਸ ਰੂਪਏ (ਦਸ ਰੁਪਏ) ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਛੱਬੀ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਸ਼ਗਲ ਕੁਝ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਅਗਵਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਸ ਰੂਪਏ (ਦਸ ਰੁਪਏ) ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਰਿਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਾਸੂਮ ਮੁਟਿਆਰ ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਵੇਸਵਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ
ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਊਸ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Bikaner_House_2019_%287%29.jpg/220px-Bikaner_House_2019_%287%29.jpg|thumb| ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਊਸ ਦਾ ਬਾਲਰੂਮ ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਊਸ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੀਕਾਨੇਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਚੈਂਬਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਿੰਸੇਜ਼ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਿਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਪੰਜਵੇਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਾਊਸ, ਬੜੌਦਾ ਹਾਊਸ, ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ, ਜੈਪੁਰ ਹਾਊਸ, ਦਰਭੰਗਾ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਨ।
ਇਸਨੂੰ ਚਾਰਲਸ ਜੀ ਬਲੋਮਫੀਲਡ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਸੀ। 2014-15 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Bikaner_House_Facade.jpg/220px-Bikaner_House_Facade.jpg|thumb| ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਊਸ ਦਾ ਨਕਾਬ
ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ
ਇਹ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 8 ਏਕੜ ਦੇ ਪਲਾਟ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਬੀਕਾਨੇਰ ਹਾਊਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਬੰਗਲੇ ਵਰਗਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ
ਚੱਕ 233 ਜੀਬੀ ਕੋਟ ਬਰਸੀਰ
ਚੱਕ 233 ਜੀਬੀ ਕੋਟ ਬਰਸੀਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 234 ਜੀਬੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਸ਼ੌਰਕੋਟ-ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੰਜ ਪੁੱਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ
ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ-ਨਨਕਾਣਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੋਂ 233 ਜੀਬੀ ਰਾਹੀਂ 236 ਜੀਬੀ ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਉਪਲਭਧ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ( ਉਰਦੂ: ضِلع مُلتان ), ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ 1998 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 3,116,851 (1.315 ਮਿਲੀਅਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 42.2%) ਸੀ।  ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 3,721 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਸਦਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਲਾਲਪੁਰ ਪੀਰਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਜਾਬਾਦ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵੇਹਾੜੀ, ਖਾਨੇਵਾਲ ਅਤੇ ਲੋਧਰਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਵੇਹੜੀ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾਨੇਵਾਲ ਨੂੰ ਮੁਲਤਾਨ ਨਾਲੋਂ ਕੱਟ ਕੇ 1985 ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲੋਧਰਾਂ ਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਥਿਤ
ਮੁਲਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਖਾਨੇਵਾਲ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੇਹਾੜੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲੋਧਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਨਾਬ ਨਦੀ ਇਸਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਰ ਮੁਜ਼ੱਫਰਗੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਜਨਸੰਖਿਆ
2017 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 4,746,166 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2,435,195 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 2,310,408 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਪੇਂਡੂ ਆਬਾਦੀ 2,687,246 ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ 2,058,920 ਹੈ। ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 60.21% ਸੀ।
ਧਰਮ
2017 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਸਲਮਾਨ 99.37% ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਈਸਾਈ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 0.54% ਸੀ।
ਚੱਕ 190 ਆਰ ਬੀ ਕਰਾੜੀ ਕਲਾਂ
ਚੱਕ ਨੰਬਰ 190 ਆਰ ਬੀ ਕਰਾੜੀ ਕਲਾਂ (ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ:کراڑی کلاں) ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 21 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕ ਝੁਮਰਾ (ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ) ਤੋਂ 5.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਕਰਾੜੀ ਖੁਰਦ, ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਰੜਾ ਟਾਹਲੀ, ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਜੰਡਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਚੱਕ ਝੁਮਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ, ਕੁਝ ਮਦਰੱਸੇ, ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੱਪੜਾ ਕਢਾਈ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, ਕੇਆਰਐਲ, ਮੈਡੀਕਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ, ਵਪਡਾ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ, ਬੈਂਕਾਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਿਵਲ ਐਵੀਏਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮਸਜਿਦਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੋਸਤਾਨਾ ਹਨ।
ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਕਿਲਾ
ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਕਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦਿਯਾਸ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਿਆਲਕੋਟ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁੜ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਲਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ (ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਹਰੀ ਕੰਧਾਂ ਸਨ)। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਲਵਾਨ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਲਾਏ ਸਨ। ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸਲੈਬਾਂ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਮਹਿਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ 1008 ਵਿੱਚ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। 1179 ਤੋਂ 1186 ਤੱਕ, ਸ਼ਹਾਬ-ਉਦ-ਦੀਨ ਗੌਰੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜੰਜੂਆ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਰਸ਼ੀਦ ਨਿਆਜ਼, ਇਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਾਰੀਖ਼-ਏ-ਸਿਆਲਕੋਟ ਲਿਖੀ ਹੈ,ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਆਲਕੋਟ ਕਿਲੇ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੰਧ ਦੀ ਖੋਜ ਸਿਆਲਕੋਟ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੈਕਸਲਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੰਧ (ਫ਼ਸੀਲ) 5,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਕੰਧ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.
ਅਮੀ ਵਾਸ਼ੀ
ਅਮੀ ਵਾਸ਼ੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2003 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।
ਪਰਿਵਾਰ
ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਭਦਰਾ ਵਸ਼ੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਆਪਣੇ ਫੈਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵਾਸ਼ੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੇਵਾ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ
ਚੱਕ 234 ਜੀ.ਬੀ
ਚੱਕ 234 ਜੀਬੀ ਪੰਜਪੁਲਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੱਕ 234 ਜੀਬੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 235 ਜੀਬੀ ਪਰਤਾਪ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਚੱਕ 233 ਜੀਬੀ ਕੋਟ ਬਰਸੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੰਜ ਪੁਲਾ ਵੀ ਹੈ, ਭਾਵ ਸ਼ੋਰਕੋਟ-ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਪੁਲ ਹਨ।
ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ-ਨਨਕਾਣਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੋਂ ਚੱਕ 236 ਜੀਬੀ ਕਿੱਲਾਂਵਾਲਾ ਰਾਹੀਂ 234 ਜੀਬੀ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਚੱਕ 217 ਜੀ ਬੀ
ਚੱਕ 217 ਜੀਬੀ ( ਉਰਦੂ : چک نمبر ۲۱۷گ۔ب گجر پنڈ), ਜਾਂ ਗੁੱਜਰ ਪਿੰਡ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ( ਲਾਇਲਪੁਰ ) ਵਿੱਚ ਤਹਿਸੀਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ 1898 ਤੋਂ 1920 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਪੰਜ ਸਿੰਚਾਈ ਕੱਸੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਘਾ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਗੇਰਾ ਬ੍ਰਾਂਚ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀ ਬੀ  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦੀ ਹੈ।
ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੱਕ ਨੰ. 218 ਜੀ.ਬੀ. ਵੈਂਸਪੁਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚੱਕ ਨੰ. 213 ਜੀ.ਬੀ. ਲਾੜੀ ਚੱਕ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੱਕ ਨੰ. 216 ਜੀ.ਬੀ. ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੱਕ ਨੰ. 478 ਅਤੇ 475 ਜੀ.ਬੀ. ਗਿੱਦੜ ਪਿੰਡੀ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਥੋਂ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ (ਕਣਕ, ਗੰਨਾ, ਮੱਕੀ, ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਸਮੇਤ) ਪੁਰਾਣੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਝਾੜ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1898 ਈ: ਤੋਂ 1920 ਈ: ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਸਨੀਕ ਇੱਥੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ, ਬਸਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ "ਬਾਰਿਸ਼" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਸਿਰਫ ਸਿੰਚਾਈ ਦੁਆਰਾ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਕੰਟੇਨਰ ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਬਾਰ ਸਨ। ਚੱਕ 217 ਜੀਬੀ ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਅਬਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ (ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ) ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਸਿੱਖ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਚੱਕ 235 ਜੀ.ਬੀ ਪਰਤਾਪ ਗੜ੍ਹ
ਚੱਕ 235 ਜੀਬੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਗੜ੍ਹ ( ਉਰਦੂ چک نمبر 235 گ ب پرتاپ گڑھ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਚੱਕ 236 ਜੀਬੀ ਕਿੱਲਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕੋਟ ਦਇਆ ਕਿਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਦਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜਲਾ ਪਿੰਡ ਚੱਕ 234 ਜੀ.ਬੀ. ਹੈ।
ਇਹ ਪਿੰਡ ਮੁੱਖ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ-ਨਨਕਾਣਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਹੈ। (12 km) ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੋਂ 235 GB ਤੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਕਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਰਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਜਾਤੀ (ਰਾਜਪੂਤ, ਅਰਾਇਣ, ਸਯਦ, ਗੁੱਜਰ, ਮੇਨਹਾਸ, ਡੋਗਰ, ਖਰਲ, ਮਲਿਕ, ਲੋਹਾਰ, ਕੁਮਹਾਰ, ਫਕੀਰ, ਮਸਾਲੀ, ਭਾਦੂ, ਮਾਛੀ, ਊਧ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਸਟਰ ਅਸਗਰ ਅਲੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਮਹਿਮੂਦ (ਮਰਹੂਮ) ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਗੁਲਾਮ ਹਸਨ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਹਨ। ਪੀਰ ਸਯਦ ਮਕਬੂਲ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਹ (ਪੀਰ ਬੋਤੇ ਸ਼ਾਹ) ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ 1861 ਵਿਚ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀਕ ਨੇ ਖਰੀਦੀ ਸੀ। ਘਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਰੇਕ ਵਾਰਿਸ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰ ਲਈ।
ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਵੇਦ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1924 ਨੂੰ ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਾਵੇਦ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ ਪਰ ਫਿਰ ਕਦੇ ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਹਿੱਸਾ ਕਰਾਚੀ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਮੁਨੀਰਾ ਇਕਬਾਲ ਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵੀ ਸੀ।
1986 ਤੋਂ, ਰਿਆਜ਼ ਹੁਸੈਨ ਨਕਵੀ ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਹਨ।
ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਕੰਮ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।
ਅਣਗਹਿਲੀ
2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਇਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਫਟ ਗਏ। ਇਮਾਰਤ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਆਖ਼ਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 300 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦਰਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।  ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਸੀ।
ਮੁਰੰਮਤ
ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਢਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ। ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਛੱਤ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਦੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਗਲੀਚੇ ਵਿਛਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਮੁਰੰਮਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 200 ਹੋ ਗਈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 1.4 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ
ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀ ਸਿਆਲਕੋਟ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਸੀ । ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 1977 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ 'ਤੇ ਫੈਲੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਾਈਡਡ ਟੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਡਿਸਪਲੇ 'ਤੇ ਫਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਸਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਕਲਾਸ ਫੈਲੋਆਂ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਦੁਰਲੱਭ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇਮਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਲਏ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਹਨ। ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀ ਗਈ ਕਲਮ ਅਤੇ ਦਵਾਤ ਵੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ 4000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2000 ਇਕੱਲੇ ਇਕਬਾਲੀਅਤ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਸੈਲਾਨੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਬੈਠ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਤਾ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ 5 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਬਾਲ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਕਬਾਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿਖੇ ਇਕ ਐਡਵਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਖੋਜ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜੇ ਤੱਕ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ
ਦੀਪਤੀ ਦਿਵਾਕਰ
ਦੀਪਤੀ ਦਿਵਾਕਰ (ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ 1958) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ
ਦਿਵਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ, ਡਾਕਟਰ ਆਰ ਆਰ ਦਿਵਾਕਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪਾਰਸਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਦਿਵਾਕਰ ਨੇ ਭਾਰਤ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਦ ਨੇ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, "ਭਾਰਤ ਨਾਟਿਅਮ ਮਹਾਰਥਨਮ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਚੱਕ 500 ਜੀ.ਬੀ
ਚੱਕ ਨੰਬਰ 500 ਜੀਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਦੀ ਦੂਰੀ 90 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ M3 ਮੋਟਰਵੇਅ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾਹੌਰ 190 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਚੱਕ ਨੰਬਰ 500 ਜੀਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਭਗਤੀ ਕੁਲਕਰਨੀ
ਭਗਤੀ ਕੁਲਕਰਨੀ (ਜਨਮ 19 ਮਈ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਵੂਮੈਨ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (WGM) ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਸਟਰ (IM) ਦੇ FIDE ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨੀ
ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੀਮ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ (2009, 2016) ਭਾਗ ਲਿਆ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ (2009) ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992
ਧੌਲਪੁਰ ਹਾਊਸ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Dholpur_House.jpg/220px-Dholpur_House.jpg|thumb| ਧੌਲਪੁਰ ਹਾਊਸ ਧੌਲਪੁਰ ਹਾਊਸ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਧੌਲਪੁਰ ਦੇ ਰਾਣਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਰੋਡ 'ਤੇ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਆਰਟ ਡੇਕੋ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ 1920 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਏ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਲਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਇੱਥੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ