cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਪੰਜਾਬੀ ਭੱਠੀ
ਡਿਜ਼ਾਇਨ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭੱਠੀਆਂ" ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ:ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂਏਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਿੰਡਰਨੁਮਾ ਚਿਮਨੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਟੋਏ ਦੇ ਦੂਰ ਵਾਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੋਰੀ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪੋਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕੰਧ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਭੱਠੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਅੱਗ ਧੁਖਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਘਾਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੂੰਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੱਠੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਂਡਾ ਜਾਂ ਕੜਾਹੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਸੇਕ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਲਈ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੱਠੀ ਤੇ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਭੁੰਨਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਸੁਆਦ ਹੈ। ਭੁੱਜੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਰਵਾਇਤ ਹੈ। h thumb|Metallic Bhathi built on the lines of traditional Punjabi Bhathi. ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਭੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗਵਾਚ ਰਹੀ ਹੈ।
References
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਦ
ਐਸ. ਜੈਨੀਫਰ ਚੰਦਰਨ
'''ਐਸ. ਜੈਨੀਫਰ ਚੰਦਰਨ''' (ਮ੍ਰਿਤਕ 6 ਅਗਸਤ 2019 ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 1996 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਚੇਂਦੁਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ (ਡੀਐਮਕੇ) ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਚੰਦਰਨ ਨੇ ਡੀਐਮਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਪਰ 2001 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ (ਏਆਈਏਡੀਐਮਕੇ) ਦੀ ਅਨੀਥਾ ਆਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਹਾਰ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਸ਼ਕਾਬਾਦ
ਅਸ਼ਗ਼ਾਬਾਤ ਜਾਂ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ (Aşgabat,, Ашхабáд, ਰੂਸੀ ਤੋਂ ਲਿਪਾਂਤਰਨ ਵੇਲੇ ਅਸ਼ਖ਼ਾਬਾਦ ਵੀ, 1919-1927 ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਵਲਾ ਪੋਲਤੋਰਾਤਸਕ) ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ (2001 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ) 695,300 ਹੈ ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮਤਾਬਿਕ 10 ਲੱਖ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਕਾਰਾ ਕੁਮ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਕੋਪਤ ਦਾਗ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਬਾਦੀ ਤੁਰਕਮੇਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ, ਆਰਮੀਨੀਆਈ ਅਤੇ ਅਜ਼ੇਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਮਸ਼ਾਦ ਤੋਂ 250 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ 'ਇਸ਼ਕ' ਅਤੇ 'ਆਬਾਦ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1881 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 1924 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੁਰਕਮੇਨ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ 1948 ਦੇ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੀਆਜ਼ੋਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਆਪਕ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਕਾਰਾਕੁਮ ਨਹਿਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਮੂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 1881 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸਥਿਤ ਕਸਬਾ ਅਸ਼ਖ਼ਾਬਾਦ ਤੋਂ ਇਹ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਰਥੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੀਸਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਸਥਿਤ, ਇਹ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਂਜੀਕਲਾ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ 2 ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1 ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਆਏ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੰਡਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਕੋਂਜੀਕਲਾ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮ ਮਾਰਗ ਤੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 13ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧਿਆ-ਫੁੱਲਿਆ। ਉਸ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਮਗਰੋਂ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਜੀਓਪ ਟੇਪ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੱਕ ਫ਼ਾਰਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ, ਅਖਲ ਸੰਧੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਸੀਮਾ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1881 ਤੋਂ 1897 ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ 2500 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 19400 ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਨ। 1908 ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬਹਾਈ ਪ੍ਰਾਥਨਾਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, 1948 ਵਿੱਚ ਭੂਕੰਪ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅੰਤ 1963 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦਿਸੰਬਰ 1917 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। 1919 ਵਿੱਚ, ਤੁਰਕਿਸਤਾਨ ਆਟੋਨੋਮਸ ਸੋਵੀਅਤ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਮੁਖਈ ਪੋਲਟਰੋਰਸਕੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਪੋਲਟੋਰਾਤਸਕ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤੁਰਕਮੇਨ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. 1924 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪੋਲਟੋਰਾਤਸਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1927 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਫਿਰ ਤੋਂ ਅਸ਼ਗਾਬਾਦ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਵਿਤਾਲੀ ਸ਼ੇਰਬੋ
ਵਿਤਾਲੀ ਵੈਨਡਿਕਟੋਵਿਚ ਸ਼ੇਰਬੋ (ਰੂਸੀ: ਵਿਅਤਲ ਵੈਨੇਡੇਕੋਟਿਚ Щербо, ਬੇਲਾਰੂਸ: ਵਿਟਲ ਵਿਨੇਡਿਸਟਾਕੀ ਸ਼ੈਕਰਬਰਾ), 13 ਜਨਵਰੀ 1972 ਨੂੰ ਮਿੰਸਕ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੇਲੋਰਸਰੀ ਐਸ ਐੱਸ ਆਰ, ਇੱਕ ਬੇਲਾਰੂਸੀਅਨ ਸਾਬਕਾ ਕਲਾਤਮਕ ਜਿਮਨਾਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਜਿਮਨਾਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ 8 ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਇਕੱਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਜਿਮਨਾਸਟ ਹੈ (1993 ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਲ-ਏਰੀਆ, 1991 ਵਿੱਚ ਟੀਮ, ਫਲੋਰ ਵਿੱਚ 1994, 1995 ਅਤੇ 1996, ਹਰੀਜੈਂਟਲ ਬਾਰ ਇਨ 1994, 1993 ਅਤੇ 1995 ਵਿੱਚ ਪੈਰਲਲ ਬਾਰਜ਼, 1992 ਵਿੱਚ ਪੋਮਿਲ ਹਾਰਸ, 1992 ਵਿੱਚ ਰਿੰਗਜ਼, 1993 ਅਤੇ 1994 ਵਿੱਚ ਵਾਲਟ)। ਉਹ 1992 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਥਲੀਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 8 ਵਿੱਚੋਂ 6 ਟੀਮ ਈਵੈਂਟ, ਅਤੇ 6 ਵਿੱਚੋਂ 4 ਈਵੈਂਟ ਫਾਈਨਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰਬੋ ਨੂੰ ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ ਖੇਡਣ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲੱਬ ਦੇ ਕੋਚਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਿਮਨਾਸਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਇਸ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਸਫਲ ਜਿਮਨਾਸਟ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 1990-1991 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਟੀਮ ਲਈ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1991 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਲ-ਆਲ ਰਾਊਂਡ ਫਿਲਾਡੇਲਿਸਟ ਸੀ ਜੋ ਸਾਥੀ ਗਰੀਗੋਰੀ ਮਿਸਤਿਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀ। 1990 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਵਾਲਟ' ਤੇ ਉਸਨੇ 10.0 ਅੰਕ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਸੀਏਟਲ ਵਿੱਚ ਗੁਡਵਿਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਜਦ 1992 ਦੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਟੀਮ ਕੋਚਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸ਼ੈਰਬੋ ਨੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਵਿੱਚ 1992 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੈਡਲ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਜਿੱਤੇ। ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਈਕਲ ਫਿਪਸ ਅਤੇ ਮਾਰਕ ਸਪਿਟਜ਼ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਨ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਫੈੱਲਪ ਅਤੇ ਐਰਿਕ ਹੈਡੇਨ ਨੇ ਇਕੋ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।
ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼
ਅਕਤੂਬਰ 2017 'ਚ ਸੋਵੀਅਤ ਜਿਮਨਾਸਟ ਟਾਟਿਆਨਾ ਗੁਟਸੂ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ' ਚ ਵਿਤਾਲੀ ਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing non-English-language text ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗਿਰਗਿਟ
ਗਿਰਗਿਟ ਰੀਂਗ ਕੇ ਚੱਲਣਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹੈ ਜੋ ਮੌਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਬਦਲਣਕਰ ਕੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮੌਸਮ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਕਸਰ ਗੁਲਾਬੀ, ਨੀਲੇ, ਲਾਲ, ਨਰੰਗੀ, ਭੂਸਲੇ, ਪੀਲੇ ਜਾਂਹਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੜੀ ਮਾਹਿਰ ਹੈ।
ਬਣਤਰ
ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਛੋਟਾ, ਸਿਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਪੂਛ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਜੀਭਲੰਬੀ ਅਤੇ ਚੌੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧੀ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਰਗਿਟ ਦੋ ਫੁੱਟ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਗਿਰਗਿਟ 1.3 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫੀਮੇਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 10—20 ਆਂਡੇ ਦੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਲ੍ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ 6–7 ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਕੱਢਦੀ ਹੈ।
ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਂਨ
ਇਹ ਫਲੋਰੀਡਾ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਹਵਾਈ, ਏਸ਼ੀਆ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਸਪੇਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਮੈਡਗਸਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਸੇਰਾ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖੁਸ਼ਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਤੱਕ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੋਣਕਰ ਕੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਵਜੋਂਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕੰਮ ਹੈ।
ਭੋਜਨ
ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਗਿਟ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੌਦੇ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾ
ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ 160 ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਸਲਾਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਕੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਰੀਂਗ ਕੇ ਚੱਲਣਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹੈ।
ਕਹਾਵਤ
ਗਿਰਗਿਟ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਬਦਲਣਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਵ ਹੈ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮੌਕੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲ ਜਾਣ|
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੀਗਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਜੰਤੂ
੨੬੧
261 (26 ਤਿਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ
thumb|right|230px|ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਜੁਲਾਈ 1953 ਵਿੱਚ ਮੋਨਕਾਡਾ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਮੈਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ (ਸਪੇਨੀ:La historia me absolverá) ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ ਦੀ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1953 ਨੂੰ ਮੋਨਕਾਡਾ ਬੈਰਕਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਲੰਮੀ ਤਕਰੀਰ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਕ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਹਿੱਤ ਲਿਖਤੀ ਪੁਨਰ-ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਊਬਾ ਦੇ "ਛੱਬੀ ਜੁਲਾਈ ਅੰਦੋਲਨ" ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਬਣੀ।
ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ
ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਤੋਂ
ਬਸੋਇਆ
ਬਸੋਇਆ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਦਸੂਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 108 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 468 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 234 ਮਰਦ ਅਤੇ 234 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1000 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 895 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ, 536 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 88.71% ਸੀ।  ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 90.78% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ  86.76% ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੱਜਣ ਅਦੀਬ
ਸੱਜਣ ਅਦੀਬ (ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ: ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ; ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sajjan Adeeb) ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੋਲੋ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਸੱਜਣ ਅਦੀਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭਗਤਾ ਭਾਈ ਕਾ ਦੇ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ‘ਸੱਜਣ’ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ‘ਅਦੀਬ’ ਨਾਮ ਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਕਵੀ ਹੈ। ਸੱਜਣ ਨੂੰ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਪੀਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਆਖਰਕਾਰ 6 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੱਦੋ ਜਹਿਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਗਾਣਾ ‘ਇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖੇ’ 2016 ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣੇ 'ਆ ਚੱਕ ਛੱਲਾ', 'ਚੇਤਾ ਤੇਰਾ', 'ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜਾਏ' ਹਨ। ਸੱਜਣ ਅਦੀਬ ਨੇ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਫੈਬਰਿਕ ਜੀਨੇ
ਫੈਬਰਿਕ ਜੀਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਫੈਨਸਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਫੈਨਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਏਪੇ ਈਵੰਟ ਖੇਡਦਾ ਸੀ।
ਜੀਨੇ ਨੇ 2004 ਅਤੇ 2008 ਦੀਆਂ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਏਪੇ ਟੀਮ ਈਵੰਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗੇ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ । ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਜੇਰੋਮ ਜੀਨੇ ਵੀ ਫੈਨਸਿੰਗ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਨਸਿੰਗ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਫੈਨਸਿੰਗ ਖਿਡਾਰੀ
ਜਾਤ
ਜਾਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਉਸ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਮਣ, ਤੇਲੀ, ਕੁਰਮੀ, ਧੋਬੀ ਆਦਿ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਵੈਦਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਚਾਰ ਵਰਣ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਭੇਦਭਾਵ ਕਰਨਾ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਜਾਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਰਤ ਆਧਾਰਿਤ ਵੰਡ ਨਾਲ ਕੰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੇਕ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
'ਜਾਤ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ
ਜਾਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ 'ਜਾਤੀ'(जाति) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਤ ਸ਼ਬਦ ਬਣਤਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ जनि' (जन) ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ  ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕੰਮ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਕੇਤਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਾਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਲਗਭਗ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਬਲੂਮਫੀਲਡ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। 1901 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਜਾਤ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2378 ਜਾਤਾਂ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਇਤਿਹਾਸ ਆਰੀਆ ਜਾਤੀ ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਾਹਿਤ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੇਵਲ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ,ਕੱਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਤੀਸਰੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਦਸਵੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਰਨਾ ਦਾ ਨਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ,ਖੱਤਰੀ,ਵੈਸ਼,ਸ਼ੂਦਰ ਇਹ ਚਾਰੇ ਵਰਣਾ ਨੂੰ ਰਚਣਹਾਰੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੂੰਹ,ਬਾਹਾਂ,ਪੱਟਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਤ
404
ਅਕਤੂਬਰ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:404 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਐਚਐਮਐਸ ਪੰਜਾਬੀ
ਐਚ‌ਐਮ‌ਐਸ ਪੰਜਾਬੀ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਲੜਾਕਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ। ਇਹ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਟੱਕਰ ਖਾ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਐਚ‌ਐਮ‌ਐਸ ਪੰਜਾਬੀ 18 ਦਸੰਬਰ 1937 ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 23 ਮਾਰਚ 1939 ਨੂੰ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਰਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਏਸ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਏਸ ਦਾ ਕੰਮ ਪਣਡੁੱਬੀਆਂ ਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਸੀ।
1 ਮਈ 1942 ਨੂੰ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1937 ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼
ਸਾਰਿਕਾ
thumb|ਸਾਰਿਕਾ ਸਾਰਿਕਾ ਠਾਕੁਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮਪਰਜ਼ਾਨੀਆ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਹੇ ਰਾਮ (2001) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਸਾਰਿਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਮੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਗਈ।
ਕਰੀਅਰ
ਸਾਰਿਕਾ ਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਲੜਕੇ, ਮਾਸਟਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿੱਖ ਸਾਲ 1967 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਹਮਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਮੀ ਨਾਮ ਦੀ ਬੇਬੀ ਸਾਰਿਕਾ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਚਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਗੀਤ ਗਾਤਾ ਚਲ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਕਈ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਹਸਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਮਲ ਹਾਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਚੇਨਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬੇਟੀ ਅਕਸ਼ਰਾ ਹਾਸਨ ਦਾ ਜਨਮ 1991 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਸੈਕਰਡ ਈਵਿਲ - ਏ ਟਰੂ ਸਟੋਰੀ ਵਿੱਚ ਇਪਸੀਤਾ ਰੇ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।
ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ, ਸਾਰਿਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਹੇ ਰਾਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਪਰਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜੋਰਾਸਟ੍ਰੀਅਨ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ 2002 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਖਾਲਿਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਈ ਲਿਖਿਆ, "ਸਾਰਿਕਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਜਮ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਪਰਜ਼ਾਨੀਆ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ।"
ਸਾਰਿਕਾ ਨੇ ਫਿਲਮ ਭੇਜਾ ਫਰਾਈ (2006) ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਲ ਥਡਾਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਜਤ ਕਪੂਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਮਨੋਰਮਾ ਸਿਕਸ ਫੀਟ ਅੰਡਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨਵੀਨਤਮ ਫਿਲਮ ਸ਼ੋਇਬਾਇਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਾਰਿਕਾ ਨੇ ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਕਮਲ ਫਿਲਮਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਅਧੀਨ <i id="mwVA">ਕੁਰੂਥੀਪੁਨਾਲ</i> (1995) ਲਈ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਸਾਊਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਅਵਾਰਡ
thumb| [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ|ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਪਾਟਿਲ ਨੇ 14 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 53ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਪਰਜਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਾਰਿਕਾ ਨੂੰ ਸਾਲ 2005 ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।]]
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1962 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ
ਧੁਨੀ
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਇੱਕ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੀ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਧੁਨੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ 20 ਹਰਟਜ਼ ਅਤੇ 20 ਕਿਲੋਹਰਟਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਤਰੰਗਾਂ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। 20 kHz ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਲਟਰਾਸਾਊਂਡ ਹੈ ਅਤੇ 20 Hz ਤੋਂ ਘੱਟ ਇੰਫ੍ਰਾਸਾਉਂਡ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰਾ ਸੁਣਾਵਾਂ ਹੁੰਦਾਂ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਣਨਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰੰਗਾਂ
ਚਾਂਦਪੁਰ
ਚਾਂਦਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
੨੬੩
263 (26 ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਨਿਆਏ ਸੂਤਰ
ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੂਤਰ ਹੈ -
ਸੰਰਚਨਾ
ਨਿਆਏ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਅਧਿਆਏ ਹਨ।
ਅਧਿਆਏ—ਪ੍ਰਕਰਨ—ਸੂਤਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਿਆਏ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ 528 ਸੂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 16 ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ  ਰੌਚਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ
ਫ਼ਰਿਟਜੋਫ਼ ਕਾਪਰਾ
ਫ੍ਰਿਤਜੋਫ਼ ਕਾਪਰਾ (Fritjof Capra)(ਜਨਮ: 1 ਫਰਵਰੀ 1939) ਆਸਟਰੀਆ-ਮੂਲ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਰਕਲੇ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਈਕੋਲਿਟਰੇਸੀ ਦਾ ਬਾਨੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੂਮੈਖਰ ਕਾਲਜ (Schumacher College) ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਲਾਲ ਚੌਕ
right|thumb| ਲਾਲ ਚੌਕ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ thumb| ਲਾਲ ਚੌਕ, ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ, 2017 ਲਾਲ ਚੌਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਕ ਹੈ।  ਲਾਲ ਚੌਕ ਦਾ ਨਾਮ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜੋ ਰੂਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ ਅਤੇ  ਮਹਾਰਾਜਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲੜ ਰਹੇ ਸੀ। ਇਹ  ਸਿਆਸੀ ਜਲਸਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਥੋਂ  ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਸ ਲਾਲ ਚੌਕ ਤੇ ਹੀ ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ 1948 ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਲਾਲ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁੱਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ੇਅਰ ਵਿੱਚ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ "ਮਨ ਤੂ ਸ਼ੁਦਮ, ਤੂ ਮਨ ਸ਼ੂਦੀ, ਤਕਸ ਨਾ ਗੋਯੇਦ, ਮਨ ਦੀਗਰਮ ਤੂ ਦੀਗਰੀ (ਮੈਂ ਤੂੰ ਬਣ ਗਿਆ ਤੂੰ ਮੈਂ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਾਂ) "।
ਲਾਲ ਚੌਕ ਅੱਗ
1993 ਦੇ ਲਾਲ ਚੌਕ ਅੱਗ ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1993 ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਅੱਗਾਂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਭੜਕਈ ਭੀੜ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ (ਬੀਐਸਐਫ) ਨੇ ਬਸਤੀ ਨੂੰ ਬੀਐਸਐਫ ਦੀ ਇਕ ਉਜਾੜ ਪਈ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਾੜਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜਾਂ ਅਤੇ ਬੀਐਸਐਫ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ 125 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
ਘੰਟਾ ਘਰ
ਬਜਾਜ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲਸ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਘੰਟਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ।
1992 ਵਿਚ ਘੰਟਾ ਘਰ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਬੀਜੇਪੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਟਾਵਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤਿਰੰਗਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਆਏ ਸਨ। ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੇ ਕਈ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਪਿਆ।
2011 ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਵਿਵਾਦ
ਬੀਜੇਪੀ ਦੇ ਯੂਥ ਵਿੰਗ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਯੁਵਾ ਮੋਰਚਾ (ਬੀਜੇਵਾਈਐਮ) ਨੇ "ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੁੱਦੇ" ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ  ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਹੈ, ਕਲਕੱਤਾ, ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਤੱਕ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ, 2011 ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਲਾਲ ਚੌਕ ਵਿਚ ਤਿਰੰਗਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ, ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਿਰੰਗਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ। ਬੀਜੇਵਾਈਐਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਜਪਾ ਮੈਂਬਰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਸੁਸ਼ਮਾ ਸਵਰਾਜ, ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ 25 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਰੋਕ ਨਾ ਲਏ ਗਏ। ਫਿਰ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ  ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਜੰਮੂ ਵਿਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮੌਕੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੌਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਕੁਝ ਭਾਜਪਾ ਵਰਕਰ ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਪਰ ਲਾਲ-ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਮੀਨਾਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
ਮੁਰਲੀ ਮਨੋਹਰ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ 26 ਜਨਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਲਾਲ ਚੌਕ, ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀਨਗਰ
ਏ ਜੀ ਨੂਰਾਨੀ
ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ੂਰ ਅਬਦੁਲ ਮਜੀਦ ਨੂਰਾਨੀ ਆਮ ਪਛਾਣ '''ਏ. ਜੀ. ਨੂਰਾਨੀ''' (ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ 1930), ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ​​ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ
ਬਾਜਾ ਚੱਕ
ਬਾਜਾ ਚੱਕ  ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਬਲਾਕ ਦਸੂਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 197 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2011 ਦੇ ਆਂਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 1007 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 518 ਮਰਦ ਅਤੇ 489 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 944 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 895 ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧ ਹੈ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਲਏ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਨੁਪਾਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 846 ਦੇ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ, 590 ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 84.18% ਸੀ।  ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 87.96% ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ  80.35% ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ (ਕਵੀ)
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰਪੁਰਾਤਨ ਸਟੇਜੀ ਕਵਿਤਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਉਘੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸਰਸ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਹਨ। ਉਹ 1943 ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ । ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਵਾਂ  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੇਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ । ਉਹਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ.ਮੋਟਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ 1929 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਖਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ  ਪਟਿਆਲਾ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂ ਰਹੀ ਹੈ ।
ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ
ਇਨਕਲਾਬ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅੱਜ ਵੀ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਅੰਦਰ
ਜਿੱਦਾਂ ਖੁਸਰਾ ਪੱਗ ਬੰਨ ਕੇ ਆ ਬਹਿ ਜਾਵੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅੰਦਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹਾਸਰਸ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਟੇਜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰ
ਅਸਦੁੱਦੀਨ ਉਵੈਸੀ
ਅਸਦੁੱਦੀਨ ਉਵੈਸੀ (May 13, 1968, ਹੈਦਰਾਬਾਦ) ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਸਿਆਸੀ ਜਮਾਤ ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਮਜਲਿਸ ਇਤਿਹਾਦ ਅਲਮੁਸਲਮੀਨ ਦਾ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।
ਉਵੈਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਦੱਕਨ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 13 ਮਈ 1969 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ 3 ਵਾਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਲਤਾਨ ਸਲਾਹਉੱਦਦੀਨ ਉਵੈਸੀ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਅਤੇ ਅਕਬਰਉੱਦੀਨ ਉਵੈਸੀ ਦਾ ਬੜਾ ਭਾਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਤ ਲੋਕ
ਸੁਦਾਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ
ਸੁਦਾਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Sudama Prasad) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਤਰੇੜੀ ਹਲਕੇ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਾਦ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ
ਪ੍ਰਸਾਦ 1997 ਤੋਂ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਭੋਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਪਿਛੜੇ ਵਰਗ (ਓਬੀਸੀ) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਝੂਠੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
2015 ਦੀਆਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ) ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਰੜੀ ਹਲਕੇ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗੜ੍ਹ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸਮਰਥਕ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਹੇਠ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2017 ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਗਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਲਈ ਦਲਿਤ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਜਿਗਨੇਸ਼ ਮੇਵਾਨੀ ਦੀ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਕਈ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਕਾ (ਮੱਕੀ) ਦੇ ਉਚਿਤ ਭਾਅ ਦੀ ਮੰਗ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਦਲਿਤ ਅਸਮਿਤਾ ਯਾਤਰਾ 2016 ਊਨਾ ਵਿੱਚ ਕੋੜੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਬ ਲਿੰਚਿੰਗ। 2019 ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮਕਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ 18-24 ਜੁਲਾਈ ਦਰਮਿਆਨ ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨਾਲ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕ
ਆਇਰਲੈਂਡ
ਆਇਰਲੈਂਡ ( / <span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ <span title="/aɪər/: 'ire' in 'fire'">aɪər l <span title="/ə/: 'a' in 'about'">ਲਈ n d / (Éire ; Ulster-ਸਕਾਟਸ: Airlann ) ਉੱਤਰੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਤਰੀ ਚੈਨਲ, ਆਇਰਿਸ਼ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਚੈਨਲ ਹੈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਯੂਰਪ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ 6 ਵਿੱਚੋਂ 5 ਹਿੱਸੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ (ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਨਾਂ ਆਇਰਲੈਂਡ ਹੈ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਅਤੇ 1 ਹਿੱਸਾ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 66 ਲੱਖ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਲਗਭਗ 48 ਲੱਖ ਲੋਕ ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 18 ਲੱਖ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਬੂਤ 12,500 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੈਲਿਕ ਆਇਰਲੈਂਡ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਹ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਇਸਾਈਅਤ ਆਈ। 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨੌਰਮਨ ਕੂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ 16ਵੀਂ-17ਵੀਂ ਤੱਕ ਟੂਡੋਰ ਜਿੱਤ ਤੱਕ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਪੂਰੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਆਬਾਦਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। 1801 ਵਿੱਚ ਐਕਟਸ ਆਫ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਅਤੇ ਟਾਪੂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਆਇਰਿਸ਼ ਸਟੇਟ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। 1973 ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ ਯੂਰਪੀ ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵੀ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ।
ਰਾਜਨੀਤੀ
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਟਾਪੂ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ (ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਦੋਵੇਂ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਯੂਰਪੀ ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਲੋਕਾਂ, ਸਮਾਨ, ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਬੇਰੋਕ ਆਵਾਜਾਈ ਹੈ।
ਕੋਨਨ
ਮੁੱਢਲਾ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੈਟੀਆਗੋ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਪ੍ਵੇਰ੍ਟੋ ਰੀਕਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ੇਨੋਫ 1966 ਵਿੱਚ ਬੋਸਟਨ ਪਹੁੰਚੇ. ਬੋਸਟਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਧ-ਯਹੂਦੀ, ਅੱਧ-ਪੋਰਟੋ ਰੀਕਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਨਿਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਚਰਡ ਏਜ਼ਨੋਫ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਲੋਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਲਿਆ। 1967 ਤਕ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੱਖਣੀ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਕੈਰੋਲ ਸਿਟੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਰਿਚਰਡ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਰਲੋਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਲੋਸ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਾਮ ਚਾਰਲਸ ਅਸ਼ੇਨੋਫ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ
ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਵਿਚ, ਕੋਨਨ ਜੌਹਨ ਰਾਬਰਟਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਕੁਸ਼ਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਅਕ ਤੇ ਖਬਰਸਾਰ ਦੇ ਡੇਵ ਮੇਲਟਜ਼ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੇਨਫ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਧਰਾਤਲ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ:
ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਡੂਯੂਨ ਆਫ ਡੂਮ (1996 – 1997)
thumb|220x220px| ਕੋਨਨ 1998 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਦੇ ਨਾਲ ਐਨ ਡਬਲਯੂ ਓ ਵੋਲਫਪੈਕ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ।
ਆਗਰਾ
ਇਤਹਾਸ
ਆਗਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਨੇ ਸੰਨ 1506 ਈ.ਵਿੱਚ ਬਸਾਇਆ ਸੀ।ਆਗਰਾ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਚਹੇਤੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ।ਆਗਰਾ ੧੫੨੬ ਤੋਂ ੧੬੫੮ ਤੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ।ਅੱਜ ਵੀ ਆਗਰਾ ਮੁਗਲਕਾਲੀਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਿਵੇਂ - ਤਾਜ ਮਹਲ, ਲਾਲ ਕਿਲਾ, ਫਤੇਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਆਦਿ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਰਗਾਹਹੈ।ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਯੂਨੇਸਕੋ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਥਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।ਬਾਬਰ ( ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਜਨਕ ) ਨੇ ਇੱਥੇ ਚੁਕੋਰ ( ਆਇਤਾਕਾਰ ਅਤੇ ਵਰਗਾਕਾਰ ) ਬਾਗ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਾਇਆ।
ਜਨਸੰਖਿਅਕੀ ਅੰਕੜੇ
ਸੰਨ ੨੦੦੧ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਗਰਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ੧, ੨੫੯, ੯੭੯ ਹੈ।ਆਗਰਾ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ੫੩ % ਪੁਰਖ ਅਤੇ ੪੭ % ਔਰਤਾਂ ਹਨ।ਇੱਥੇ ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ੬੫ % ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ੭੬ % ਪੁਰਖ ਅਤੇ ੫੩ % ਔਰਤਾਂ ਸਾਖਰ ਹਨ।ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ੫੯.੫ % ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੈ।ਆਗਰਾ ਦੀ ੧੧ % ਜਨਸੰਖਿਆ ੬ ਸਾਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੈ।
ਤਾਜਮਹਲ
ਆਗਰੇ ਦਾ ਤਾਜਮਹਲ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਬੇਗਮ ਮੁਮਤਾਜ ਮਹਲ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ੭ ਅਜੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸੰਸਾਰ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਧਰੋਹਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।ਹੋਰ ਦੋ ਧਰੋਹਰਾਂਆਗਰਾ ਕਿਲਾ ਅਤੇ ਫਤੇਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਹਨ।
ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ1653 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਇਹ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਗਮ ਮੁਮਤਾਜ ਮਹਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।ਪੂਰੇ ਚਿੱਟਾ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਵਿੱਚ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ।ਪੂਰਨ ਸਮਮਿਤੀ ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਬਨਣ ਵਿੱਚ ਬਾਈ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ( ੧੬੩੦ -੧੬੫੨ ), ਅਤੇ ਵੀਹ ਹਜਾਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਅਥਕ ਮਿਹਨਤ ਵੀ।ਇਹ ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਾਰ ਬਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਫਾਰਸੀ ਵਾਸਤੁਕਾਰ ਉਸਤਾਦ ਈਸਾ ਖਾਂ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ।ਇਸਨੂੰ ਮ੍ਰਗਤ੍ਰਸ਼ਣਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਗਰੇ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਮ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੁਆਰਾ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਇਹ ਸਮਮਿਤੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਨਮੂਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਝ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਵਾਰ ਉੱਤੇ ਕੁਰਆਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਖੁਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਸਬੱਬ ਛੋਟੇ ਗੁੰਬਦ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।ਤਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲਾਲਬਲੁਆ ਪੱਥਰ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਚਿੱਟਾ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦੇ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਤਾਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਇਸਦੇ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਉੱਚੇ ਮਹਾਨ ਗੁੰਬਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸੀ ਹੈ।ਇਹ 60 ਫੁਟ ਵਿਆਸ ਦਾ, 80 ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਹੈ।ਇਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਮੁਮਤਾਜ ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ।ਇਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਬਰ ਹੈ।ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਵਡਮੁੱਲਾ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ।ਖੁੱਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ : ੬ ਪ੍ਰਭਾਤ ਤੋਂ  ੭ : ੩੦ ਸ਼ਾਮ : ( ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਬੰਦ )
ਆਗਰਾ ਦਾ ਕਿਲਾ
ਆਗਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਥਾਂ ਹੈ ਆਗਰਾ ਦਾ ਕਿਲਾ।ਇਹ ਆਗਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਸਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਚੁੱਕੀ ਖੜੀ ਹੈ।ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਭਾਰ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਭੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਅਕਬਰ ਦੁਆਰਾ 1565 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦਾ ਪੁਨਰੋੱਧਾਰ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਲੇ ਤੋਂ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ।ਇੱਥੇ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਅਤੇ ਪੀਟਰਾ ਡਿਊਰਾ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਕਮਹੀਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਮਸਜਦ, ਦੀਵਾਨ - ਏ - ਆਮ, ਦੀਵਾਨ - ਏ - ਖਾਸ, ਜਹਾਂਗੀਰ ਮਹਲ, ਖਾਸ ਮਹਲ, ਸੀਸ ਮਹਲ ਅਤੇ ਮੁਸੰਮਨ ਗੁੰਬਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਨ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 1565 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸਾਰੀ ਕਾਰਜ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ।ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਵਰਜਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਵਰਗ ਵਰਗਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।ਇਹ ਕਿਲਾ ਅਰਧ - ਚੰਦਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਚਪਟਾ ਹੈ, ਕੋਲ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦੀਵਾਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵੱਲ ਵਾਲੀ ਹੈ।ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੰਡਲ ਹੈ 2.4 ਕਿੱਲੋ ਮੀਟਰ, ਜੋ ਦੋਹਰੇ ਪਰਕੋਟੇ ਵਾਲੀ ਕਿਲੇਨੁਮਾ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਰਜੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਛਤਰੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਦੀਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ 9 ਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਅਤੇ 10 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਇੱਥੇ 1666 ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਦਰ ਸੁਲਾਹ ਹੇਤੁ ਆਏ ਸਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੜੀ ਮੂਰਤੀ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ।ਇਹ ਕਿਲਾ ਮੁਗਲ ਰਾਜਗੀਰੀ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤੀ ਦੁਰਗ ਸ਼ੈਲੀ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੀ।ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਦੁਰਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਾਗਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਹਨ।
ਫਤੇਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ
ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੇ ਫਤੇਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਬਸਾਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਥੇ ਮੁੰਤਕਿਲ ਕੀਤੀ।ਇਹ ਆਗਰਾ ਵਲੋਂ 35 ਕਿ.ਮੀ.ਦੂਰ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਚਲਦੇ, ਵਾਪਸ ਆਗਰਾ ਪਰਤੇ।ਇੱਥੇ ਵੀ ਬੁਲੰਦ ਦਰਵਾਜਾ, ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਅਮਾਨਤ ਥਾਂ ਹੈ।ਬੁਲੰਦ ਦਰਵਾਜਾ ਜਾਂ ਉਦਾੱਤ ਪਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਮਹਾਨ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਬੁਲੰਦ ਦਰਵਾਜਾ 52 ਕਦਮ ਵਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਹੈ.ਬੁਲੰਦ ਦਰਵਾਜਾ 53.63 ਮੀਟਰ ਉੱਚੇ ਅਤੇ 35 ਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਹੈ.ਇਹ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਸਫੇਦ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੁਆਰਾ ਸਜਾਇਆ।ਬੁਲੰਦ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਅਕਬਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਝ ਦਾ ਘੇਰਾ ਦਰਸ਼ਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਤੇਮਾਦੁੱਲਾ ਮਕਬਰਾ
ਸੰਮ੍ਰਿਾਗਿਅੀ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨੇ ਏਤਮਾਦੁੱਦੌਲਾ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।ਇਹ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਗਿਆਸ - ਉਦ - ਦੀਨ ਬੇਗ, ਜੋ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਸਨ, ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਮਕਬਰਿਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਦੇ ਬਾਗ, ਪੀਟਰਾ ਡਿਊਰਾ ਪੱਚੀਕਰੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਘਟਕ ਤਾਜਮਹਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਚੀਨੀ ਦਾ ਰੋਜਾ
ਚੀਨੀ ਦਾ ਰੋਜਾ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਅੱਲਾਮਾ ਅਫਜਲ ਖਾਨ ਸ਼ਕਰਉੱਲਾ ਸ਼ਿਰਾਜ, ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਰਸੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਚਮਕੀਲੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਗੁੰਬਦ ਲਈ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹੈ।
ਰਾਮਬਾਗ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੁਗ਼ਲ ਫੁਲਵਾੜੀ, ਰਾਮਬਾਗ, ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕ ਬਾਬਰ ਨੇ ਸੰਨ ੧੫੨੮ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।ਇਹ ਫੁਲਵਾੜੀ ਤਾਜਮਹਲ ਤੋਂ ੨.੩੪ ਕਿਮੀ.ਦੂਰ ਉਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਸਵਾਮੀ ਬਾਗ
ਸਵਾਮੀ ਬਾਗ ਸਮਾਧੀ ਹੁਜੂਰ ਸਵਾਮੀ ਮਹਾਰਾਜ ( ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦਯਾਲ ਸਿੰਘ ਸੇਠ ) ਦਾ ਸਮਾਰਕ / ਸਮਾਧੀ ਹੈ।ਇਹ ਨਗਰ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸੇ ਸਵਾਮੀ ਬਾਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਉਹ ਰਾਧਾਸਵਾਮੀ ਮਤ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਲਈ ਪਵਿਤਰ ਹੈ।ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ੧੯੦੮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿੱਟਾ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਨਾਲ ਹੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬੇਲਬੂਟਿਆਂ ਲਈ ਰੰਗੀਨ ਸੰਗ-ਮਰਮਰ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਰੰਗੀਨ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਹ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬੇਲ ਬੂਟੇ ਇੱਕਦਮ ਜੀਵੰਤ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ।ਪੂਰਣ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸਮਾਧੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨੱਕਾਸ਼ੀਕ੍ਰਿਤ ਗੁੰਬਦ ਸਿਖਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹਾਦਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਕਭਾਰ ਦੂਜਾ ਤਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਕੰਦਰਾ
( ਅਕਬਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ) ਆਗਰਾ ਕਿਲੇ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ੧੩ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ, ਸਿਕੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ।ਇਹ ਮਕਬਰਾ ਉਸਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਾਂਦਾ ਹੈ।ਸੁੰਦਰ ਵ੍ਰੱਤਖੰਡ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ - ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਨਿਰਮਿਤ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਕਬਰਾ ਹਰੀ ਭਰੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।ਅਕਬਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਕਬਰੇ ਦੀ ਰੁਪਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਚੋਣ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਆਪਣੇ ਜੀਵਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ।ਅਕਬਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ੧੬੧੩ ਵਿੱਚ ਸੰਪੰਨ ਕਰਾਇਆ।
ਮਰੀਅਮ ਮਕਬਰਾ
ਮਰੀਅਮ ਮਕਬਰਾ, ਅਕਬਰ ਦੀ ਈਸਾਈ ਬੇਗ਼ਮ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਗਰਾ ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੈ।
ਮੇਹਤਾਬ ਬਾਗ
ਮੇਹਤਾਬ ਬਾਗ, ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਤਾਜਮਹਲ ਤੋਂ ਵਿਪਰੀਤ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ
ਰੀਤਾ ਪਟੇਲ
ਰੀਤਾ ਪਟੇਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।
ਜੈਕ ਗੋਲਡਸਮਿਥ
ਜੈਕ ਗੋਲਡਸਮਿਥ (ਜਨਮ 20 ਜਨਵਰੀ 1975) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਸਾਲ 2010 ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।.
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲਾ
ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ
ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਜ਼ਮ ਨੇ 1665 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਪਰਗਣਾ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਮਹੇਨਗਰ ਦੇ ਗੌਤਮ ਰਾਜਪੂਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ।ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਅਰਥਾਤ ਆਜ਼ਮ ਅਤੇ ਅਜ਼ਮਤ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
੨੬੪
264 (26 ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1548
1548 ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1548 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
1483
1483 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1480 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ
ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ (22 ਸਤੰਬਰ 1909 - 31 ਜਨਵਰੀ 1966) ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਢਾਕਾ, ਬੰਗਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਬਿਜੋਯ ਚੰਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਮਨੀਸ਼ੀ ਪੂਰਣਾਸ਼ੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਕੁਲਾ ਚੰਦਰ ਡੇ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਿਖ਼ਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, 56 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਮੁਕੁਲ ਡੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਡ੍ਰਾਈ ਪੁਆਇੰਟ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅੰਨਾਪੁਰਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਵੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। thumb|226x226px| ਬੰਗਾਲ ਔਰਤਾਂ, ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਦੁਆਰਾ 1950 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
1917 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਸਕੂਲ ਪੱਥਾ ਭਾਵਨਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਵੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਦੇ ਤਿਆਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਗੇ ਨਹੀ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਦਰੋਹੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਵਿਦਿਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਅਬਨਿੰਦ੍ਰਨਾਥ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਭਾਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਨੰਦਾਲਾਲ ਬੋਸ, ਅਸਿਤ ਕੁਮਾਰ ਹਲਦਰ, ਸਾਰਦਾ ਉਕਿਲ, ਮੁਕੁਲ ਡੇ, ਕੇ. ਵੈਂਕਟੱਪਾ ਅਤੇ ਜਾਮਿਨੀ ਰਾਏ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ ਜੋ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵ-ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ (1905) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 1947 ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਵੰਡ (1947) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ 1971 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਾਲ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਅਬਸਤੀਵਾਦ ਸਮੇਂ ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਡੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਨ। ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣਾਈ।
1928–1947: ਮੋਨੋਕ੍ਰੋਮ ਪੜਾਅ
ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇਅ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦਿੱਖ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿਚ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਪੇਂਟਿੰਗ’ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ‘ਵਾਸ਼’ ਤਕਨੀਕ ਵਿਚ ਇਕ ਮੁਕੰਮਲ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਇਕ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ।
1928 ਵਿਚ ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਦੇ ਭਰਾ ਮੁਕੁਲ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਅਹੁਦਾ 1943 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਲਗਭਗ ਆਪਣੇ ਸਥਿਰ ਭਰਾ ਮੁਕੂਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ, ਸਾਲ 1928 ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਸਿਰਫ਼ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਲੋ ਸ਼ੋਅ 1928 ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਾਗਪੁਰ (1928), ਮਦਰਾਸ (1929), ਬੈਂਗਲੁਰੂ (1930), ਸਿਲੋਨ (1930), ਬੰਬੇ (1932), ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ (1932), ਆਰਾਹ (1934), ਬਨਾਰੇਸ (1934), ਨੈਨੀਤਾਲ (1936) ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈਆਂ।, ਬੰਬੇ (1937), ਪੁਣੇ (1939), ਕੋਲਹਾਪੁਰ (1940), ਬੜੌਦਾ (1942), ਗਵਾਲੀਅਰ (1944), ਦਿੱਲੀ (1947) ਆਦਿ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ। 1946 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟਸ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਏ.ਆਈ.ਐੱਫ.ਏ.ਐੱਸ.ਐੱਸ.) ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰ-ਗਿਲ ਅਤੇ ਸੈਲੋਜ਼ ਮੁਖਰਜੀਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਨੇ 1940 ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦੌਰਾਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਫ. ਹੁਸੈਨ, ਐੱਫ.ਐੱਨ. ਸੋਜ਼ਾ, ਐਸ.ਐਚ. ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਆਰਟਿਸਟਸ ਗਰੁੱਪ (ਪੀਏਜੀ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1947 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੀਏਜੀ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ 1956 ਵਿਚ ਇਕ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਨੇ ਡੇ ਨੂੰ ਕਿਊਬਿਸਟ ਕਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਡੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਥੀਓਸੋਫਿਸਟ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਕੁਰੂਪੁਮੁੱਲਾਜ ਜਿਨਾਰਾਜਾਦਾਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1930 ਵਿਚ ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਨੇ ਜੀਨਾਰਾਜਾਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਵਾਲੀ ਇਕ ਕਿਤਾਬਚੇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।
1948–1966: ਲਾਲ ਅਤੇ ਸੰਗਤਰੀ ਪੜਾਅ
ਦੂਸਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਅਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਆਰਟਿਸਟਸ ਗਰੁੱਪ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ। 1949 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ 22 ਚਲਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ (1950), ਇਲਾਹਾਬਾਦ (1953), ਬੈਂਗਲੁਰੂ (1957), ਓਓਟਾਕਾਮੰਡ (1959), ਮਦਰਾਸ (1960) ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ (1961) ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੋਹਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਡੋਪਾਮਾਇਨ
ਡੋਪਾਮਾਇਨ  ਕੇਟਕੋਲਾਮਾਈਨ ਅਤੇ ਫੈਨੇਥਾਈਲਾਮਾਈਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕਾਰਬਨਿਕ ਰਸਾਇਣ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਦੇ
alt=Photo of a bunch of bananas.|right|thumb|ਡੋਪਾਮਾਈਨ ਛਿਲਕੇਦਾਰ ਫਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੇਲੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ
1948–1966: ਲਾਲ ਅਤੇ ਸੰਗਤਰੀ ਪੜਾਅ
ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਆਰਟ ਮੂਵਮੈਂਟ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿਮਾਇਤੀ ਰਿਚਰਡ ਬਾਰਥੋਲੋਮਯੂ ਸੀ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ, ਕਵੀ, ਪੇਂਟਰ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ, ਜੋ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਸੀ। ਬਾਰਥੋਲੋਮਯੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਛਾਪੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕਲਾ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਬਰਥੋਲੋਮਿਉ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਐਫ.ਐਨ. ਸੂਜਾ, ਐਸ.ਐਚ. ਰਜ਼ਾ, ਐਮ.ਐਫ. ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਅਵਤਾਰ-ਗਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। "ਏ ਕ੍ਰਿਟਿਕ 'ਜ ਆਈ " ਅਤੇ "ਦ ਆਰਟ ਕ੍ਰਿਟਿਕ" ਕਿਤਾਬਾਂ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 80 ਵਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਡਰਨ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਟ ਦੀ ਅਣਕਹੀਸੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ।
ਪੀ.ਏ.ਜੀ. ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹਿੰਦੂ ਕੱਟੜਵਾਦ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼-ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ 1966 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਬੰਬੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਰਹੇ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਮਨੀਸ਼ੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਰਤੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ ਐਨ.ਜੀ.ਐਮ.ਏ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੁਕਣੂ ਵਿਚ ਸਟੇਟ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਸਲਾਰਜੰਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸ਼ਾਂਤੀਨੀਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਭਵਨ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਮਦਾਨੀ ਆਰਟ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ 'ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲੰਦਨ ਅਤੇ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਮਨੀਸ਼ੀ ਡੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਲਾਮੀ ਘਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੋਨਹੈਮਜ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਭਾਰਤੀ ਨਿਲਾਮੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
2015 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਲਾਮੀ ਨੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ "ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਣਾਈ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮੂਹ" ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਨਤੀਜਾ ਉੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਮਾਡਰਨ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਟ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਈ। 4 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਹੈਮਰ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਐੱਫ.ਐੱਨ. ਸੂਜਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗ "ਬਰਥ" ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਕੰਮ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1966 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਸਪਰਾਏ
ਸਪਰਾਏ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਜਲੰਧਰ ਪੂਰਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਕਿਲਾ ਰਾਇਗੜ੍ਹ
ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਇਗੜ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਦ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਇਗੜ੍ਹ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ 1674 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ।
ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 2,700 ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਹਿਆਦਰੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਜੌਨ ਬਿੱਕਲੇ
ਜੌਨ ਬਿੱਕਲੇ (ਜਨਮ 1953) ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਾਰਟੀ (ਯੂਕੇਆਈਪੀ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਕੇਆਈਪੀ ਵਲੋਂ 3 ਦਸੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਓਲਡਹੈਮ ਵੈਸਟ ਐਂਡ ਰੋਆਏਟਨ ( Oldham West and Royton) ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਦੇ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ
ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਕੋਕੋਰ
ਮੀਤ੍ਰਿਆ ਕੋਕੋਰ ਰੂਮਾਨੀਆ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੀਹਾਇਲ ਸਾਦੋਵਿਆਨੋ ਦਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਰੂਮਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਹੈ, ਇੱਕ ਜੋ ਜਗੀਰੂ ਦਾਬੇ ਹੇਠ ਜਿਉਂ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਘੋਲ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
੨੬੫
265 (26 ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਜਾਤੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਖੇਤਰ ਵੱਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੋਟੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਖ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ, ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇਅ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਰਲਦੇ -ਮਿਲਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜਾਂ ਉੱਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਣ,ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਪਹਿਰਾਵੇ,ਖੁਰਾਕ,ਰਿਹਾਇਸ਼,ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਆਦਿ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਐਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੱਥ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਦਾ ਖਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਉਹ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੋਣ ਜਿਵੇਂ -ਭਾਸ਼ਾ,ਧਰਮ,ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ,ਆਦਿ, ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਮੋਜੂਦ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਭੁਗੋਲ੍ਕਾਰ ਜਿਸਨੇ ਰਸਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਊਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜਿਤ ਸਿਸਟਮ ਹਨ। ਸਮੂਹਿਕ ਅਵਚੇਤਨ ਦਾ ਦੋਹਾ ਦੀ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰੂ ਰੋਲ ਹੌੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਤੇੋਂ ਬਿਨਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇੋਵੇਂ ਲੱਛਣ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰੋਲ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦੂ਼ਜੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਛਣ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਚਿਤ ਹੇੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਬੰੰਧਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੁਹਾਫ਼ਜ਼ਖਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਮੁਆਫਜ਼ਖਾਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਪਰਵਰਗਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹਨ।ਕਿੳਂਕਿ ਸਮਾਜ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਰਤਾਰੇ ਹਨ।ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਖੁਦ ਮੁਖਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹੀ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਕਿੳਂਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ - ਆਪਣਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜਰੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਵੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਦਾ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ 'ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ਼਼'ਅਤੇ ਅੰਸ਼ ਪਾਸਾਰ ਜਿਹੇ ਅਮਲ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ਼ ਪਾਸਾਰ ਦੇ ਅਮਲ ਦੌਰਾਨ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ' ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਇਉ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਭਾਸ਼ਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਦੂਹਰਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਨਣ, ਉਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਲਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਰਗੇ ਕਾਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪੈਟਰਨ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੈਟਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਗੁਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਭਾਵ ਭਾਸ਼ਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਨਹੀਂ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂਤਰ ਅਮਲ ਚਲਦੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਗਾ ਅਮਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,ਜਦੋਂ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਗਹਿ- ਗਚ ਹੋ ਰਹੀਆ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 'crossing of the languages 'ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ,ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਦੋਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਉਰਦੂ ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲਾ ਕੋਈ ਅੰਸ਼ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਭਾਵ ਸਭਿਆਚਾਰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਕਰਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਤਿੰਨ ਪੱਖਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ -ਧੁਨੀ, ਸ਼ਬਦ,ਵਿਆਕਰਣ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਰੂਹ ਅਤੇ ਕਲਬੂਤ ਹਨ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਛਾਣ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਿਸਦੇ ਤੇ ਅਣ-ਦਿਸਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਥੂਲ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਪਦਾਰਥਾਂ,ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆ ਤੇ ਉੱਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਧੁਨੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੇ ਉਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ -ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਕਿਸੇ ਦੋ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਹੱਦਾਂ ਠੀਕ -ਠੀਕ ਸਾਵੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾ ਨਾਵਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆਂ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।ਸੰਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ।ਭਾਸ਼ਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਯੋਗ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰੂਪ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰੇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਯੂਨੀਕ ਰਹਿਤਲ,ਸੱਚੀ -ਸੁੱਚੀ ਇਨਸਾਨੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਬਿੰਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਾਸ਼ਾ ਇਸਦਾ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਹੁ -ਪੱਖੀ, ਬਹੁ -ਪਰਤੀ ਮੰਤਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਜੋਇਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਮਨ, ਸੁਪਨਿਆਂ,ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ, ਸੁਹਜਤਾਵਾਂ,ਦਾ ਅਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣੀ 'ਕੁਦਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ' ਤੇੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੁੱਖ ਹੋਂਦ' ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਦਵੰਦਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀਕ੍ਰਿਤ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਗੁਣਾਤਮਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੀਂਹ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਇਸ ਸਭਿਆਚਾਰਕ-ਸਮਾਜਕ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੂਹਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਅਸਾਂਵੀਂ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਲੁੱਟ-ਚੋਂਘ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਜਮਾਤੀ-ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਭਾਰੂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਭਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਸਾਮੰਤਵਾਦੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਗ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕ ਸਿਖਰ ਤੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਖਲ ਕਾਰਨ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰਵ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ (ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਸੰਸਕਾਰਾਂ), ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ (ਪੈਟੀ-ਬੁਰਜੂਆ ਅਮਲਾ) ਅਤੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਜਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚਲਾ ਤਣਾਉ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸੁਭਅ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।