cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਥਾਲ਼
ਕਦੀ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ
ਸਹੁਰੇ ਪੈਰੀਂ ਜੁੱਤੀ, ਜੀਵੇ ਕਾਲੀ ਕੁੱਤੀ
ਕੁੱਤੀ ਦੇ ਕਤੂਰੇ, ਮੇਰੇ ਸਭੇ ਥਾਲ ਪੂਰੇ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਖੇਡਾਂ
ਵੀਣਾਪਾਣੀ ਚਾਵਲਾ
ਵੀਣਾਪਾਣੀ ਚਾਵਲਾ (1947 - 30 ਨਵੰਬਰ 2014 ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੰਗਕਰਮੀ ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਡਾਂਸਰ, ਲੇਖਿਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾਕਰ ਸੀ। ਵੀਣਾਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਲ 2011 ‘ਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2006 ‘ਚ ਮਿਊਨਿਸ਼ ਸਥਿਤ ਵਿਲਾ ਵਾਲਡਬਰਟਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਫ਼ੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ ਰੰਗਮੰਚ ਲਈ ਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 2007 ‘ਚ ਵੀਣਾਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੀ ਲੀਡਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਥਿਏਟਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ ਐਡੀਟਰਜ਼ ਲਈ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ
ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਪੌਲੀਮਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 2,400 ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ੧੯੮੪ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਭੋਪਾਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮੇਥਾਈਲ ਆਈਸੋਸਾਈਨੇਟ ਨਾਮਕ ਗੈਸ ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭੋਪਾਲ ਗੈਸ ਹਾਦਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ
ਅਜ਼ਾਦ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ( ਆਜ਼ਾਦ ਜੰਮੂ ਓ ਕਸ਼ਮੀਰ) ਛੋਟਾ ਰੂਪ AJK ਜਾਂ, ਛੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਸਿਆਸੀ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਹੈ ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰਬਲੀ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ-ਮਕਬੂਜ਼ਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜਖੇਤਰ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੀਆ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੂਬੇ ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੋਨਖ਼ਵਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਮਕਬੂਜ਼ਾ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੂਬੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁਜ਼ਫ਼ਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 13,297 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 40 ਲੱਖ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ
ਕਰਮਜੀਤ ਕੁੱਸਾ
ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੁੱਸਾ (1 ਜਨਵਰੀ 1953 - 20 ਮਾਰਚ 1998) ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਿਮਨ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਖੁਰ ਰਹੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1953 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998
ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ
ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ (1931–2015), ਵਸੁੰਧਰਾ ਤਾਈ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਖ਼ਿਆਲ ਪਰੰਪਰਾ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਾਰਵ ਅਤੇ 2009 ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਬਦਲੇ 2006 ਵਿਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ, ਨੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡੇ, ਦਾ ਜਨਮ 23 ਮਈ 1931 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਝਾਰਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੇ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਿਊਜ਼ਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਾਰਵ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਮਵਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਗੰਧਾਰਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਪਰ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1946 ਵਿਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਬੀ.ਆਰ. ਦਿਓਧਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਗੰਧਾਰਵ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਗੰਧਾਰਵ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ 1962 ਵਿਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।
ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਅਗਲੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਾਰਵ ਨਾਲ ਵੋਕਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੋਲੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਘਰ ਦੀ ਖਿਆਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ, ਦੇਵਧਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 1998 ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ 2006 ਵਿਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੋਮਕਾਲੀ ਦੀ ਮੌਤ 29 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ, 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇਵਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇਵਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਧੀ ਕਲਾਪੀਨੀ ਕੋਮਕਾਲੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931
ਸਿਧਾਰਥ (ਫ਼ਿਲਮ)
ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਵਰਤੇ ਟਿਕਾਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਅਤੇ ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਸਟੇਟ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਸਨ।
ਪਲਾਟ
ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਲੜਕੇ ਸਿੱਧਾਰਥ (ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਧੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪਿਓ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਫੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਮਨਾ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਗੋਬਿੰਦ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੂਰਨ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ
ਕੁੱਲ ਹਿੰਦ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ(ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 11 ਅਪਰੈਲ 1936 ਨੂੰ ਯੂਪੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1929 ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਸਹਜਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਮੁਜਾਰਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੀ 1928 ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਰਈਅਤ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਮਾਲਤੀ ਚੈਧਰੀ ਨੇ ਉੱਤਕਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਟੇਂਨੇਂਸੀ ਐਕਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਕਰਮ ਖਾਂ, ਅਬਦੁੱਰਹੀਮ, ਫਜਲੁਲਹਕ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ 1929 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਕ ਪ੍ਰਜਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।
ਸਥਾਪਨਾ
ਅਪਰੈਲ 1935 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਾਲ ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੂਬਾਈ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਇੱਕ ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ 11 ਅਪਰੈਲ 1936 ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਵਾਮੀ ਸਹਜਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ ਐਨ ਜੀ ਰੰਗਾ ਇਸ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਕੁੱਲ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਗਠਨ ਸਮਾਰੋਹ ਨੂੰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ 1 ਸਤੰਬਰ 1936 ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਦਿਹਾੜੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ
ਸ਼ਿਸ਼ੀਰ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਕੁਮਾਰ ਘੋਸ਼ (1840–1911) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1868 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪੱਤਰਿਕਾ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ।
ਉਸਨੇ 1875 ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੰਡੀਆ ਲੀਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਹੱਸਵਾਦੀ-ਸੰਤ ਭਗਵਾਨ ਚੈਤੰਨਿਆ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ 1897 ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਗੌਰੰਗਾ ਜਾਂ ਸਭ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਕਈ ਜੀਵਨੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: ਨਰੋਤਮ ਚਰਿਤ। ਉਹ 1857 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
ਸਹਾਇਪੁਰ
ਸਹਾਇਪੁਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੋਠੇ ਮਹਿਲੜ
ਕੋਠੇ ਮਹਿਲੜ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਾਮੇਲਾ ਹੋਲੇਟ
ਪਾਮੇਲਾ ਹੋਲੇਟ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡੇ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ 71 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ
ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ (ਹਿੰਦੀ: भारतेन्दु हरिश्चंद्र; ੧੮੫੦–੧੮੮੫) ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਗਦਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਹਿੰਦੀ ਅਦਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਸਨ। ਹਿੰਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੰਮ
ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਿਵਾਇਤ ਦੀ ਭੂਮੀ ਅਪਣਾਈ ਅਤੇ ਨਵੇਂਪਣ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜੇ। ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ, ਪਰਾਧੀਨਤਾ, ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਇਤਿਆਦਿ ਦੇ ਚਿਤਰਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਜ਼ਤ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
ਭਾਰਤੇਂਦੂ ਦੇ ਡਰਾਮੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਸੁੰਦਰ (੧੮੬੭) ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਤਰਜਮੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਰਾਮੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਨੇਮੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਖੜੀਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਡਰਾਮਾ ਲਿਖਕੇ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਨੇ ਹੀ ਹਿੰਦੀ ਡਰਾਮਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਪਤ੍ਰਿਕਾ, ਕਵਿਵਚਨ ਸੁਧਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਬੋਧਿਨੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ੩੪ ਸਾਲ ਦੀ ਥੋੜੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ (ਸੰਨ ੧੮੮੫) ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਲੋਂ ਇੰਨਾ ਲਿਖਿਆ, ਇੰਨੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਰਹਿਬਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਅੰਧੇਰ ਨਗਰੀ
1881 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਡਰਾਮਾ ਅੰਧੇਰ ਨਗਰੀ ਅੱਜ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਢੁਕਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਹੈ। ਬਾਲ ਰੰਗ ਮੰਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਾਲਗ ਰੰਗ ਮੰਚ – ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਦੋਸ – ਕੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ ? ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਹਿੰਦੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਚਿਤ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ
ਐਚ. ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ
ਹੈਰੀ ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Harry Boniface Prabhu) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਤੁਰਭੁਜ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਡ ਦੇ ਮੋਢੀ ਅਤੇ 1998 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਰੀ, ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਫਾਥੀਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਘਰ 14 ਮਈ 1972 'ਤੇ, ਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ' ਚ, ਕਰਨਾਟਕ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ, ਜੈਰੀ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਆਮ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਖਾਂਤ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਲਈ ਅਪਾਹਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਮ ਲੜਕੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਵਾਨ ਬੋਨੀਫੇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰੇਗਾ।
ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੋਨੀਫਾਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ। ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਖੇਡ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆ ਕੁਮਾਰੀ ਤੱਕ 3,500 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਡ੍ਰਾਇਵਿੰਗ ਕਰਕੇ ਥੰਮਸੱਪ ਨਾਲ ਪੀ.ਡਬਲਯੂ.ਡੀ. ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਚਤੁਰਭੁਜ ਐਥਲੀਟ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਇਹ ਸੜਕ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ।
ਬੋਨੀਫੇਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸਿਮੋਨ ਦੀਆ ਹੈ।
ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੋਨੀਫੇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵਾ ਵੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਛੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ, 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਐਥਲੈਟਿਕਸ, ਸ਼ਾਟ ਪੁਟ, ਬੈਡਮਿੰਟਨ, ਜੈਵਲਿਨ ਥ੍ਰੋ, ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ, ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾ 1996 ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਖੇਡਾਂ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਟ ਪੁਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਥ੍ਰੋ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1998 ਦੇ ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਜੈਵਲਿਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਸ਼ਾਟ ਪੁਟ ਅਤੇ ਡਿਸਕਸ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੈਰਾ ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।
ਟੈਨਿਸ ਕੈਰੀਅਰ
ਬੋਨੀਫੇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟੈਨਿਸ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਵਾਨ ਲੈਂਡਲ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਮੈਸੇਨਰੋ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ 1996 ਦੀ ਵਰਲਡ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਟੈਨਿਸ ਦੀ ਖੇਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਪਰਤਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਟੇਟ ਲੌਨ ਟੈਨਿਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਟੈਨਿਸ ਕੋਚ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖੇਡ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ
ਬੋਨੀਫੇਸ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ
ਨੈਨੀਤਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਨੈਨੀਤਾਲ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੁਮਾਊਂ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈਡ ਕੁਆਟਰ ਨੈਨੀਤਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। 1891 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਨੈਨੀਤਾਲ ਕੁਮਾਊਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੰਪਾਵਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੌੜੀ ਜ਼ਿਲੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਮੋਲੀ, ਅਲਮੋੜਾ ਅਤੇ ਪਿਥੌਰਾਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਲਦਵਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕੁਮਾਊਂ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਨੀਤਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ = ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।
ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਕਾਰ ਉਧਰ ਮੋੜ ਲਈ। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਰਾਵੀਓਂ ਪਾਰ ਸ਼ਾਹਦਰੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਰਾਵੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਝੁਣਝਣੀ ਆਈ। ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੱਖੀ ਨਾਲ ਖਹਿ ਕੇ ਲੰਘਦੀ ਰਾਵੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਧੁਰ ਡੂੰਘਾਣਾਂ ‘ਚੋ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਤੈਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਆ ਗਈਆਂ।
ਉਚੇ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦੇ
ਤੇ ਹੇਠ ਵਗੇ ਦਰਿਆ।
ਮੈਂ ਮਛਲੀ ਦਰਿਆ ਦੀ
ਕਿਤੇ ਬਗਲਾ ਬਣ ਕੇ ਆ।
ਇਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਮੱਚ ਮੱਚ ਮਘ ਰਹੀ ਸੀ:
ਸੱਕ ਮਲਦੀਆਂ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪੱਤਣਾਂ ਨੂੰ
ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਲਾਹੌਰਨਾਂ ਚੱਲੀਆਂ ਨੇ।
ਮੈਂ ਰੁਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ ਸਾਂ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੋਕ ਗੀਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਤੈਰਨ ਲੱਗੇ। ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਰਾਵੀ ਵਿਚ ਕਦੀ ਗਨੇਰੀਆਂ, ਕਦੀ ‘ਦੋ ਫੁੱਲ ਪੀਲੇ’ ਤੇ ਕਦੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੁੱਟਦੀ ਹੋਈ ਗੋਰੀ ਆਪਣੇ ਢੋਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ
ਵਿਚ ਬੂਟਾ ਫਲਾਹੀ ਦਾ ਢੋਲਾ!
ਮੈਂ ਨਾ ਜੰਮਦੀ ਤੂੰ
ਕਿੱਦਾਂ ਵਿਆਹੀ ਦਾ ਢੋਲਾ!
ਵਗਦੀ ਵੇ ਰਾਵੀ
ਵਿਚ ਦੋ ਫੁੱਲ ਪੀਲੇ ਢੋਲਾ!
ਇਕ ਫੁੱਲ ਮੰਗਿਆ
ਰਾਵੀਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਗਦੀ ਪਈ ਸੀ ਰਾਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ।
‘‘ਲੈ ਬਈ ਆ ਗਿਆ ਰਾਵੀ ਦਾ ਪੁਲ’’, ਅਗਲੀ ਸੀਟ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਧੌਣ ਅੱਗੇ ਉਲਾਰੀ।
ਪਰ ਇਹ ਕੀ? ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਵੀ ਤਾਂ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚਾਂਦੀ ਰੰਗੇ ਕਲਪਤ ਵਹਾਓ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਗੰਦਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਪਾਣੀ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਗੰਦੇ ਨਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਭਖਦੀ ਰੇਤ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦ ਦਾ ਸ਼ਿਅਰ ਚੇਤੇ ਆਇਆ:
ਆਪਣਾ ਪਿੰਡ ਸਾੜਨ ਲੱਗੀ ਆਪਣੀ ਰੇਤ
ਇਕ ਦਿਨ ਇਹ ਵੀ ਹੋਣੀ ਸੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ।
ਦੂਰ ਪਰ੍ਹੇ ਮੁੰਡੇ ਰਾਵੀ ਦੀ ਰੇਤ ਉਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਖ਼ੌਲ ਉਡਾ ਰਹੇ ਸਨ।
‘‘ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ’’, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਉਮਰ ਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
‘‘ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ‘ਚੋਂ ਮੁੱਕਦੀ ਜਾਂਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਾਂਗ’’, ਮੈਂ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਫੁਸਫੁਸਾਇਆ।
ਮੈਂ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹ ਰਾਵੀ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੋਣੀ।’’
ਮੈਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦੇ ਇਸੇ ਪੁਲ ਅਤੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਹਾਣੀ ਯਾਦ ਆਈ ਜਿਹੜੀ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।
ਇਕ ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪੁਲ ਉਪਰ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ; ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ ਮੁਨਾਸਬ ਮੌਕਾ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪੁਲ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਜੰਗਲੇ ਉਪਰੋਂ ਹੋ ਕੇ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਲਈ ਅਹੁਲਿਆ। ਐਨ ਇਸੇ ਮੌਕੇ, ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਲੱਕ ਤੋਂ ਜੱਫਾ ਮਾਰ ਕੇ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰ ਲਿਆ।
‘‘ਇਹ ਕੀ ਲੋਹੜਾ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ ਸਾਏਂ।’’
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਉਤੇ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ‘ਜਾਨ ਲੱਖੀਂ ਨਾ ਹਜ਼ਾਰੀਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਪਰ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖ-ਮੱਤ ਦੇਣ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾਨਸ਼ਵਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ। ਉਹ ਦਾਨਸ਼ਵਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉਰਦੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਇਰ ਡਾ. ਸਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਤਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਉਪਰੰਤ ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ:
‘‘ਹਿੰਦੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਵਿਚ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ?’’
ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ ‘ਹਾਂ’ ਵਿਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ ਤਾਂ ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਤੇ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਪਿੱਛੋਂ ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਨੇ।’’
‘‘ਇਕ ਤਾਂ, ਜਿੰਨੀ ਭੈੜੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਏਂ, ਤੇਰੀ ਏਨੀ ਈ ਭੈੜੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਿ ਉਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਹੁਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਦਤਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੀਜਾ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੈ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਜਨਮ ਵਿਚ ਹੁਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਵੇਂ।’’
ਏਨੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਹੁੱਕੇ ਦਾ ਕਸ਼ ਗੁੜਗੁੜਾਇਆ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਆਰਥੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਸ ਸੂਰਤ ਵਿਚ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੀ ਆਸ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਬਟਾ ਤਿੰਨ ਆਸ ਉਤੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਜੇ ਇਕ ਤਿਹਾਈ ਆਸ ਉਤੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਏਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ।’’
ਹੁੱਕੇ ਦਾ ਕਸ਼ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੜੇ ਇਤਮੀਨਾਨ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਪਏ ਤਕੀਏ ਨਾਲ ਢੋਅ ਲਾ ਲਈ।
ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾ ਕੇ ਸਤਿਆਰਥੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਤੋੜਾ ਝਾੜਿਆ, ‘‘ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈ ਸੋਚਿਆ ਇਕ ਬਟਾ ਤਿੰਨ ਆਸ ਉਤੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਚਮੁਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।’’
ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਹੀ ਵਾਲੇ ਸਾਂ ਕਿ ਅੱਗੇ ਖੜੋਤੇ ਪੁਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ, ‘‘ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਹੈ ਤੇ ਰਾਵੀ ਪਾਰ ਦਾ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਜ਼ਿਲੇ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਏ।’’
ਗੱਲ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਬਿਗਾਨੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ਵਰਜ਼ੀ ‘ਅੰਦਰ’ ਵੀ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਤੇ ਉਥੇ ਸਾਡਾ ਕੌਣ ਵਾਲੀ—ਵਾਰਿਸ ਸੀ।
ਪਰ ਰਿਜ਼ਵਾਨ ਅਹਿਮਦ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਣ ਲੱਗਾ। ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਉਪਰਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਦੇ ਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਏਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।’’
‘‘ਚੱਲ ਵੇਖੀ ਜਾਊ!’’ ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਸਾਡੀ ਕਾਰ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਈ। ਉਂਜ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਘੇਰ ਕੇ ਪੁੱਛ ਗਿੱਛ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਸਾਨੂੰ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਕੁਤਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।
ਸੜਕਾਂ ਉਤੋਂ ਧੂੜ ਉਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਇਲਾਕਾ ਤੇ ਸ਼ਾਹਦਰੇ ਦਾ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਫਲੈਟੀਜ਼ ਹੋਟਲ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨ ਸੀ। ਇਥੇ ਮੱਧ-ਸ਼ੇਣੀ ਤੇ ਹੇਠਲੀ ਮੱਧ-ਸ਼ੇ੍ਰਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਮਾਲ ਰੋਡ ਤੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਤੇ ਗੁਲਬਰਗ ਵਾਲੀ ਅਮੀਰੀ ਠਾਠ ਇਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਘਿਰੇ ਘਾਹ ਦੇ ਲਾਅਨਾਂ ਵਿਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਅੰਦਰ ਫਿਰਦਿਆਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਉਤਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਆਸ਼ਕ-ਮਿਜ਼ਾਜੀ ; ਅਨਾਰ ਕਲੀ ਤੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਕ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰੀ ਅਦਲ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਚੇਤੇ ਆਈਆਂ। ਇਸੇ ‘ਅਦਲ’ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਯਾਦ ਆਈ ਜਿਸ ਦੀ ‘ਝੂਠ ਦੀ ਦੁਕਾਨ’ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ‘ਚਿੰਤਾ’ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ, ‘ਤੁਜ਼ਕੇ ਜਹਾਂਗੀਰੀ’ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਸਿਲ ਉਤੇ ਸੰਨ ਹਿਜਰੀ 1037 ਵਿਚ, ‘ਮਰਕਦੇ ਮੁਨੱਵਰ ਆਲ੍ਹਾ ਹਜ਼ਰਤ ਗੁਫਰਾਨਾ-ਪਨਾਹ ਨੂਰ-ਉ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ’ ਦੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਬੋਲਿਆ:
ਕੋਠੇ ਮੰਡਪ ਮਾੜੀਆਂ ਉਸਾਰਦੇ ਵੀ ਗਏ।
ਕੂੜਾ ਸੌਦਾ ਕਰ ਗਏ ਗੋਰੀਂ ਜਾ ਪਏ।
ਮੈਨੂੰ ‘ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ’ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਜੋਤ ਦਾ ਮੋਹ ਜਾਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਤ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸੱਚਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹਿੰਦੂ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੱਚੀ ਸੁੱਚੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਇਕੋ ਰੂਪ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਪੀੜੇ ਲਤਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਆਪਣੀ ਧਿਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਧਿਰ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿਤ ਪਾਲਣ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਕੂੜਾ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ।
ਗਰਮੀ ਜ਼ੋਰ ਫੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ‘ਮਹਿਮਾਨਾਂ’ ਕਰਕੇ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਲਏ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵੱਲ ਤੁਰੇ। ਉੱਚੀ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਸਾਂ ਪੰਜਾਹ ਗ਼ਜ਼ ਦੀ ਵਿੱਥ ‘ਤੇ। ਜਗਤਾਰ ਅਤੇ ਉਮਰ ਗਨੀ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਖ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜਗਤਾਰ ਨੂੰ ਉਂਜ ਵੀ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਸੀ।
ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਤਰ ਕੇ ਲਾਈਨੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਕਬਰੇ ‘ਤੇ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਆਵਾਂ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਲੋਕਾਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਜਗਤਾਰ ਕਿਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਨਾ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੌਕਾ ਲੱਗੇ ਜਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ ‘ਤੇ ਸਾਈਂ ਲੋਕ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਭਾਰਤ ਤਕ ਜਾਦਿਆਂ ਇਹ ਫੁੱਲ ਕੁਮਲਾ ਜਾਣੇ ਸਨ ਤੇ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਮਰਨ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਸਾਈਂ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਵੀ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਹੀ ਇਹ ਫੁੱਲ ਭੇਟਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ।
ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਜ਼ਿਹਨ ‘ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਬਰ ‘ਤੇ ਲਿਖਵਾਇਆ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਿਅਰ ਵੀ ਚੇਤੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਕਲਪ ਕੇ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਾਪਸੀ ਉਤੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪੁਲ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਿਆਂ ਇਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਵਿਚ ਗੂੰਜੀ :
ਰਾਵੀ ਕਿਨਾਰੇ ਘੁੱਗੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ
ਇਕ ਘੁੱਗੀ ਉਡਗੀ ਪੈ ਗਿਆ ਵਿਛੋੜਾ
ਉੱਡ ਗਈ ਘੁੱਗੀ ਮੈਂ ਤੇ ਜਗਤਾਰ ਸਾਂ, ਪਿੱਛੇ ਰਹੀ ਘੁੱਗੀ ਉਮਰ ਗਨੀ ਤੇ ਰਿਜ਼ਵਾਨ ਸਨ। ਉੱਡ ਗਈ ਘੁੱਗੀ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਪਿੱਛੇ ਰਹੀ ਘੁੱਗੀ ਡਾ. ਇਕਬਾਲ। ਉੱਡ ਗਈ ਘੁੱਗੀ ਮਾਧੋ ਲਾਲ, ਪਿੱਛੇ ਰਹੀ ਘੁੱਗੀ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ। ਉੱਡ ਗਈ ਘੁੱਗੀ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਪਿੱਛੇ ਰਹੀ ਘੁੱਗੀ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ। ਕਾਸ਼! ਰਾਵੀ ਵਗਦੀ ਰਹੇ, ਮੋਹ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਤੇ ਵਿਛੜੀਆਂ ਘੁੱਗੀਆਂ ਦਾ ਕਦੇ ਮੇਲ ਹੋ ਸਕੇ!
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਨੀਲੀਆਂ, ਪੀਲੀਆਂ, ਲਾਲ ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਇਕ ਭੀੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚ ਦੀਵਾਲੀ, ਵਿਸਾਖੀ ਜਾਂ ਮੱਸਿਆ ਦੇ ਮੇਲੇ ਉਤੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹੋਈਏ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜਿਆ ਜਥਾ ‘ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ’ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਉਪਰੰਤ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਉਤਾਰੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਥੇ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿਚ ਟੈਂਟ ਅਤੇ ਕਨਾਤਾਂ ਲਾ ਕੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਜਿਹੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥ ਵਿਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰ ‘ਤੇ ਟੇਪ ਰਿਕਾਰਡਰ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲਦੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਜਥੇ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਦੂਰ ਤਾਈਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਵੀਹ ਪੰਝੀ ਫੁੱਟ ਦੀ ਵਿੱਥ ਉਤੇ ਸੀ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲਾ। ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੜਕ ਸੀ ਦੋਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ। ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹਾਮੀ ਭਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਉਤੇ ਮੇਰੇੇ ਵਲੋਂ ਆਖੀ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੀ ‘ਕੂੜਾ ਸੌਦਾ ਕਰ ਗਏ ਗੋਰੀਂ ਜਾ ਪਏ’ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਦੁਹਰਾਈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਾਈਂ ਸੂਫੀ ਫਕੀਰ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਹੂ ਦਾ ਕਲਾਮ ਚੇਤੇ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ :
ਨਾਮ ਫ਼ਕੀਰ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਹੂ
ਕਬਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵੇ ਹੂ
ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਰਸ ‘ਤੇ ਬਰਸੀਆਂ ਮਨਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਇੰਜ ਹੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ?
ਅਸੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲਈ ਵਧੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਖਲੋਤੇ ਪਾਕਿ-ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਚਿਟ ਕੱਪੜੀਏ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਮਰਗਨੀ ਤੇ ਰਿਜ਼ਵਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਰਿਜ਼ਵਾਨ ‘ਉਤੇ ਹੋਈ ਗੱਲ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਉਹ ਇਕ ਪਾਸੇ ਛਿੱਥਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੀ। ਗੁਰੂ ਘਰ ਤਾਂ ਸਭ ਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪਰਵਾਨ ਸੀ ਪਰ ਅਗਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ‘ਗਲਤ ਅਨਸਰ’ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਗੜਬੜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਅਸੀ ਹੁਣੇ ਹੀ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਦਾ ਧਰਵਾਸ ਦੇ ਕੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਡਿਊੜੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਸਿਹਨ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਪਾਠ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੰਗਤਾਂ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ। ਮੈਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ ਉਤੇ ਸਾਈਂ ਵਲੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਫੈਲੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਪਸਰ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਸੀਂ ਅੰਦਰ ਗਏ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ‘ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ’, ‘ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ’ ਤੇ ‘ਬੱਬਰ ਖ਼ਾਲਸਾ’ ਆਦਿ ਦੇ ਬੈਨਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ‘ਚੋਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਵਲੋਂ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਬੀਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।
‘‘ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਦੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵੀ ਨੇ।’’ ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਜਗਤਾਰ ਨੂੰ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕਮਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਾਟ ਹੋਏ ਸਨ।
ਉਂਜ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਖਲੋਤੇ ਜਾ ਲੌਬੀ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਆਪਣੀ ‘ਚੋਣ’ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਸੈਸ਼ਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਜਾਣੂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਲਾਅਨ ਵਿਚ ਖੜੋਤੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਿਹੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਖੜੋਤਾ ਸਾਂ। ਇਕ ਜਣੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਡੈਲੀਗੇਟ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਖੜੋਤੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੁਕਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਚੋਲੇ ਨੂੰ ਅੱਖ ਨੱਪੀ। ਪਰ ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟੋਲੇ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਹਾਈ ਜੈਕਿੰਗ ਦੀ ਨਿਸਚਿਤ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣ ਪਿਛੋਂ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਵਾਲੇ ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਰੰਗ ਦੀ ਨੋਕਦਾਰ ਪੱਗ ਸਵਾਰ ਕੇ ਬੱਧੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿੱਕੇ ਮੱਧਮ ਰੰਗ ਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਤੇ ਨਸਵਾਰੀ ਜਿਹੀ ਪੈਂਟ। ਗੋਰਾ ਰੰਗ, ਤਿੱਖੇ ਨਕਸ਼। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਚਿੱਟੀ ਹੋ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਗੰਭੀਰ ਮੁਦਰਾ ‘ਚ ਖਲੋਤਾ ਹੁੰਦਾ। ਘੱਟ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ। ਭੀੜ ਵਿਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ। ਪੀਲੀ ਪੱਗ ਤੇ ਭਾਰੀ ਖੁੱਲੇ ਦਾੜ੍ਹੇ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਸਾਥੀ ਤੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅਕਸਰ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ। ਪਰ ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਹਾਸਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ‘ਦਲ ਖਾਲਸਾ’ ਦੇ ਇਸ ਆਗੂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣਾਂ ਪਰ ਫਿਰ ਆਪ ਹੀ ਸੰਕੋਚ ਕਰ ਜਾਂਦਾ। ਹੋ ਸਕਦੈ ਕੋਈ ਭਾਰਤੀ ਗੁਪਤਚਰ ਇਹ ਮਿਲਣੀਆਂ ਨੋਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੁਨਾਸਬ ਨਾ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਂਜ ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹਦੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਸੀ। ਲਾਅਨ ਵਿਚ ਖੜੋਤੇ ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਅਫਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਪ ਕੰਨੀਂ ਸੁਣਿਆ ‘‘ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸ਼ੇਰ ਐਂ… ਸ਼ੇਰ…।’’
ਪਿੱਛੇ ਖਲੋਤਾ ਇਲਿਆਸ ਘੁੰਮਣ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ‘‘ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ।’’ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿਚ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ‘‘ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਾਂ।’’ ਮੈਂ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਉਠ ਆਇਆ ਸਾਂ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਗਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਰਲ ਕੇ ‘ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ’ ਦੇ ਅੰਗੂਰ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਸਨ।
ਜਗਤਾਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਵਰਿਆਮ! ਐਹ ਨਾਲ ਹੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖ ਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਹੈ। ਮੈਥੋਂ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਨਾਂ ਤੂੰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਣੋਂ ਰਹਿ ਨਾ ਜਾਵੇਂ।’’
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਉਪਰ ਗਿਆ। ਜਥੇ ਨਾਲ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਮਾਧ ਦੁਆਲੇ ਬਣੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿਚ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਚਾ ਥੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਇਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਦਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਢਾਡੀ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪੰਛੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਯਾਦ ਆਈ। ਸ਼ਾਇਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਉਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਮੜ੍ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਆਲ ਕਰਦੀ ਹੈ :
‘‘ਕਹਿੰਦੀ ਖਾਲਸਾ, ਧਰਮ
ਨਹੀਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਦਾ,
ਅੰਨਾ ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ
ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਓਡੇਸਾ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੋਰਟ, ਬੋਲ਼ਸੋਏ ਵਿਖੇ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਐਂਦਰੀ ਐਂਦਰੀਏਵਨਾ ਗੋਰੇਨਕੋ, ਇੱਕ ਨੇਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਇੰਨਾ ਏਰਾਜ਼ਮੋਵਨਾ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਰੂਸੀ ਕੁਲੀਨ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ: "ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਖਦਾ, ਐਪਰ ਪਹਿਲੀ ਰੂਸੀ ਔਰਤ ਕਵੀ, ਅੰਨਾ ਬੁਨੀਨਾ, ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਏਰਾਸਮ ਇਵਾਨਯਿਕ ਸਤੋਗੋਵ ਦੀ ਆਂਟ ਸੀ। ਸਤੋਗੋਵ ਮਾਸਕੋ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੋਜ਼ਾਈਸਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਜਿਹੇ ਜ਼ਮੀਦਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਪੋਸਾਦਨਿਤਸਾ ਮਾਰਫਾ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਨੋਵਾਗਰਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਉੱਘਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜ, ਖਾਨ ਅਖਮਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾੜੇ ਦੇ ਰੂਸੀ ਕਾਤਲ ਨੇ ਉਸਦੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਰਾਮਜ਼ੀਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾ ਰੂਸ ਤੇ ਮੰਗੋਲ ਜੂਲੇ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਲਖਾਇਕ ਹੈ। [...] ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਅਖਮਾਤ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸੀ। ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਅਖਮਾਤੋਵ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ - ਪਰਾਸਕੋਵੀਆ ਯੇਗੋਰੋਵਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਮਬਰਿਕਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਮੋਤੋਵੀਲੋਵ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੇਗੋਰ ਮੋਤੋਵੀਲੋਵ ਮੇਰ ਪੜਦਾਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਧੀ, ਅੰਨਾ ਯੇਗੋਰੋਵਨਾ, ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਹਾਲੇ ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਜਾਰਸਕੋਏ ਸੇਲੋ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਿਰੋਕਾਇਆ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ ਬੇਜ਼ੀਮਿਆਨੀ ਲੇਨ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ; (ਅੱਜ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ) ਸੇਵਾਸਤੋਪੋਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਡਾਚਾ ਵਿੱਚ 7 ਤੋਂ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਗਰਮੀ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਰਿਨਸਕਾਇਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ 1905 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੀਵ (1906–10) ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ.ਪੀਟਰਜ਼ਬਰਗ ਚਲੀ ਗਈ।
ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ
ਅੰਨਾ ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ
ਵਗਦੀ ਏ ਰਾਵੀ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ
ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗੈਰਾਂ ਗੋਚਰਾ
ਰਾਜ ਕਰੂਗਾ ਜਹਾਨ ਉਤੇ ਖਾਲਸਾ
ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਜੇ।’’
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਗਵਾਚਣ ਦਾ ਝੋਰਾ ਸਦਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹੇਠਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਕਿ ਔਹ ਸਾਹਮਣਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹਜ਼ੂਰੀ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਹੈ।
‘‘ਕੀ ਇਹ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਦਾ ਛੱਜਾ ਡੇਗ ਕੇ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ?’’
‘‘ਹਾਂ! ਇਹੀ ਹੈ।’’
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਕੰਵਰ ਨੌ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਹੀ ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰੇ ਦੀ ਬਦਨੀਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਐਨ ਜਦੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਬਾਰੂਦ ਭਰਿਆ ਇਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਛੱਜਾ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ‘ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
‘ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ’ ਸੁਣਾਉਂਦਾ, ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ ਪੁਕਾਰਿਆ, ‘‘ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਉਹ ਛੱਜਾ ਉਸ ਦਿਨ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਾ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ‘ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਣਹਾਰ ਵਾਰਿਸ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸਮੱੁਚਾ ਪੰਜਾਬ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।’’
ਛੱਜਾ ਡਿਗਿਆ ਕਿਸਮਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ‘ਤੇ
ਫੱਟੜ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੌਨਿਹਾਲ ਹੋਇਆ।
ਬੇੜੀ ਡੁੱਬੀ ਵਜ਼ੀਰ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ
ਲਾਗੂ ਜਾਨ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਚੰਡਾਲ ਹੋਇਆ।
ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਡਿਗਦੇ ਛੱਜੇ, ਖਿਲਰਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਤੇ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਧੂੜ-ਮਿੱਟੀ ‘ਚ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਤੱਕਿਆ।
‘‘ਚੱਲ ਚੱਲੀਏ! ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਬਾਹਰ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਨੇ।’’
ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਯਾਦ ਦੁਆਇਆ।
ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ।
ਸਾਡੇ ਸਾਥੀ ਕੰਧ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਖਲੋਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬੰਦੇ ਤਾਂ ਰੋਕ ਲਏ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅੰਦਰ ਫਿਰ ਤੁਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਥੇ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੌਦੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।
ਪਰ ਸਾਡਾ ਕੀ ਜ਼ੋਰ ਸੀ! ਜ਼ੋਰ ਤਾਂ ‘ਜ਼ੋਰ’ ਵਾਲੇ ਰਿਜ਼ਵਾਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੱਲਿਆ।
‘‘ਇਹ ਸਭੋ ਕੁਝ ਨੂੰ ਅੱਜ ਬਾਹਰੋ-ਬਾਹਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਲੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਵੇਖਾਂਗੇ।’’
ਅਸੀਂ ਜਗਤਾਰ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸਾਂ। ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਹੇ ਸਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਐਸ ਕੰਧ ਉਤੋਂ ਹੀ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਛਾਲ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਮਰਵਾਈ ਸੀ?’’
ਉਦੋਂ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਵਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤੱਤੀ ਲੋਹ ‘ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਸੜਦੀ-ਬਲਦੀ ਰੇਤ ਪਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਏਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਰਾਵੀ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਏ ਸਨ।
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਸਹਿ ਤੇ ਅਕਹਿ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਦਾਹਰਣ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਘਰ ਨੇ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਿਆਂਦੇ ਘੋੜੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਖੋਹ ਲਏ ਸਨ। ਇਹੋ ਘੋੜੇ ਹੀ ਸੁਰ ਸਿੰਘੀਆ, ਮੇਰਾ ਵਡੇਰਾ ਗਰਾਈਂ, ਇਕ ਵਾਰ ਘਾਹੀ ਬਣ ਕੇ ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਨਜੂਮੀ ਬਣ ਕੇ ਇਸੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਜਾ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਸਨ।
ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਇਤਫ਼ਾਕ ਸੀ। ਮੈਂ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੰਜ-ਛੇ ਜੁਆਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਟੋਲਾ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਟੱਕਰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੱਥ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਿਹੰਗੀ ਬਾਣੇ ਤੇ ਨੀਲੇ ਚੋਲੇ ਵਾਲਾ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮੇਰੇ ਗੋਡਿਆਂ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਅੰਸ ਦਾ ਚਸ਼ਮੋ-ਚਿਰਾਗ਼। ਦਸਵੀਂ ਥਾਂ ਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਬੈਠੇ ਬਾਬਾ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਪੋਤਰਾ।
ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਐਹਨਾਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਬਾਬਾ ਕਦੀ ਘਾਹੀ ਬਣ ਕੇ ਘਾਹ ਵੇਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਣੈ। ਤੇ ਆਹ ਈ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਿਸ ‘ਚੋਂ ਆਪਣੇ ਬਾਬੇ ਨੇ ਘੋੜੇ ਭਜਾਏ ਸਨ।’’
ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਲੱਗਦੇ ਭਾਦਰੋਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ‘ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਈਏ ਤੇ ਕੋਈ ਢਾਡੀ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਸਾਹਮਣੇ ਆਣ ਖੜੋਤੀ ਕਾਰ ਨੇ ਚੇਤਾ ਕਰਾਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਹਾਂ। ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਆਪਣਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਥੇ ਮਹਿਮਾਨ ਸਾਂ, ਕੇਵਲ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ। ਅਸੀਂ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ‘ਤੇ ਆਏ ਸਾਂ ਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਹੁਰੀਂ ਜਥੇ ਨਾਲ।…ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡ ਜਾਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਪਰਤ ਜਾਣ ਲਈ।
ਨਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਾਡਾ ਸੀ, ਨਾ ਲਾਹੌਰ ਸਾਡਾ ਸੀ‥ਪਰ ਗੁਰੂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਤੇ ਫ਼ਰੀਦ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਨ। ਰਾਵੀ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਸੁੱਕ ਕੇ ਵੀ ‘ਵਗਦੀ’ ਪਈ ਸੀ। ਘੁੱਗੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਵਿਛੜ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਰਾਵੀ ਵਿਚ ‘ਦੋ ਫੁੱਲ ਪੀਲੇ’ ‘ਸੂਫ਼ੀ ਮਤ ਤੇ ਗੁਰਮਤ’ ਤਰਦੇ ਪਏ ਸਨ।
ਮੈਂ ਤੁਰਦਿਆਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਇਹਨਾਂ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੀ ਵਗਦੀ ਰਾਵੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ।
ਤੁਰਕੀ ਕਲਾ
ਤੁਰਕੀ ਕਲਾ ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਟੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਓਟੋਮੈਨ ਕਲਾ ਇਸ ਲਈ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰਕੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੇਲਜੁਕਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ। 16ਵੀਂ ਅਤੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਓਟੋਮੈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੌਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1520 ਤੋਂ 1566 ਤੱਕ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦ ਮੈਗਨੀਫਿਸੈਂਟ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕਲਾ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਸਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਲਿਆਇਆ।
ਨੱਕਸ਼ਾਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਲੇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਨ, ਪਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਹੋਏ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਮਾਧਿਅਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਜਾਂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਰਸੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ (ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ), ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਹਰ। ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੁਲਤਾਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਓਟੋਮੈਨ ਦੀ ਮਿਆਦ
ਓਟੋਮੈਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਇਸਲਾਮੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਕੁਝ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਰੰਗਦਾਰ ਟਾਇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਪੁਰਾਣੇ ਇਸਲਾਮੀ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਸ਼ੀਆ ਦੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਤੁਰਕੀ ਚਰਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਚੀਨੀ ਪੋਰਸਿਲੇਨ ਔਟੋਮੈਨ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਜਾਵਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਓਟੋਮੈਨ ਲਘੂ ਅਤੇ ਓਟੋਮੈਨ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਲਾਖਣਿਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਸਰ ਇੱਕੋ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਿਸ਼ੇਲ ਫੂਕੋ
ਮਿਸ਼ੇਲ ਫੂਕੋ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: Michel Foucault; 15 ਅਕਤੂਬਰ 1926 – 25 ਜੂਨ 1984) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਸਮਾਜਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ, ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਘੋਖਿਆ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕੀ ਕਿਵੇਂ ਸੱਤਾ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਹਿਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਘੜੀਆਂ ਅਵਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਜੋ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਦੂਸਰਾ ਹੈ, ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਖਾਰਿਜ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਅਤੇ ਜਾਨਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਦੀ ਕਲਈ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਫੂਕੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀਅਤਾ, ਸਰਵਭੌਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਿਆਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ, ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਵੈਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੱਛਮੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1984
ਨੰਗਲਾਂ (ਖਮਾਣੋਂ)
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਚਾਰੂਲਤਾ
ਚਾਰੂਲਤਾ (চারুলতা) 1964 ਦੀ ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਭਾਰਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਦੁਨਾਵੀਂ ਨਾਮਕਰਨ
ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਦੁਨਾਵੀਂ ਨਾਮਕਰਨ ਜਾਂ ਬਾਈਨੋਮੀਨਲ ਨਾਮਕਰਨ (Binomial Nomenclature) ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮਕਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਕਾਰਲ ਲੀਨਿਅਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੋ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਨਾਮਕਰਨ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਨੂੰ ਵਰਤੋ ਕਰਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਖ਼ਾਨਦਾਨ (ਜਿਨਸ) ਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ "ਹੋਮੋ" ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ "ਸੇਪਿਅਨਸ" ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬਾਈਨੋਮੀਨਲ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਮ ਹੋਮੋ ਸੇਪੀਅਨਜ਼ (Homo sapiens) ਹੈ। ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਵੱਡਾ (ਕੈਪਿਟਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਖ਼ਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਛੋਟਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ
ਨੀਲਮ ਸ਼ਰਮਾ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
left|thumb| ਤੇਜਸਵਿਨ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਡਾ: ਰਸ਼ਮੀ ਤਿਵਾੜੀ (ਸੱਜੇ), ਨੀਲਮ ਸ਼ਰਮਾ (ਖੱਬੇ) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਅ ਤੇਜਸਵਿਨੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਨੀਲਮ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ 1995 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। 17 ਅਗਸਤ 2019 ਨੂੰ ਉਸਦੀ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ
ਸਾਦਾ ਅਰਾਈਆਂ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਗਦਤੀ, ਕੁਤੈਸੀ ਗਵਰਨੇਟ, ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ (ਹੁਣ ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ) ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਉਥੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਰੇਂਜਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਸਾਕ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕਿਊਬਾਈ ਕਸਾਕ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਵੀਅਤ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ
ਜਿਓਰਜਿਓ ਵਾਸਾਰੀ
ਜਿਓਰਜਿਓ ਵਾਸਾਰੀ (30 ਜੁਲਾਈ 1511 – 27 ਜੂਨ 1574) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਕਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਲਿਖਣ ਕਰ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਖਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਬੁਨਿਆਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸਰਵੀਸਿਸ ਲਿਮਿਟੇਡ
ਆਕਾਸ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸਰਵੀਸਿਸ ਲਿਮਿਟੇਡ ਨੂੰ 1988 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ - ਜੇ ਸੀ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਿਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਿਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ 70 ਤੋਂ ਵਧ ਸੈਂਟਰ ਨੇ।
ਕਾਮ
thumb| ਜੇਮਜ਼ ਐਬਟ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪਿਆਰ-ਮਤਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਜੋੜੇ ਦੀ ਡਰਾਇੰਗ, ਲਗਭਗ 1826-1867 ਕਾਮ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਚੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਾਸਨਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿੱਖ ਤੋਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਕਾਮ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵ
ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨਸੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਨਸੀ ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਸਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਦੋਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਿਵਹਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਟਿੱਪਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ: "'O Kaam, you send men to hell and make them wander through myriad wombs. You cheat all minds; sway all the three worlds; and vanquish one's all austerities, meditation and culture. Your pleasures are illusory; you make men unsteady and weak; and punish the high and the low alike.' (Guru Granth Sahib)"
ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ
ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਜਾਰੀ (1946) ਤੋਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਗਾਇਕਾ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੇ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਚੁਨਰੀਆ (1948) ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।
ਸਾਲ 1964 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪਦਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦੇ ਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ, ਨਿਸ਼ੀ, ਵਸਤੀ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਸ਼ਰਫ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ
ਰਾਬਰਟ ਨਗ
ਰਾਬਰਟ ਨਗ ਚੀ ਸਿਓਂਗ (ਚੀਨੀ : 黄志祥; ਜਨਮ 1952) ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਕਾਸ ਸਮੂਹ ਸੀਨੋ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਸਭਾਪਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 1981 ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ।
ਉਹ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਅਰਬਪਤੀ ਸਵ:ਨਗ ਟੇਂਗ ਫੋਂਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਫੋਰਬਸ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 30 ਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2017 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਬਰਟ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਫ਼ਿਲਿਪ ਐਨਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ 9.7 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ੲਿਤਿਹਾਸ
ਜੂਨ 1995 ਵਿਚ, ਨਗ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਯੋ ਹਾਇਪ ਸੇਂਗ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਿੱਚ $ 3.2 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 24.9% ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ 25% ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਸ਼ੇਅਰ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਮਲੇਸ਼ੀਅਾ ਦੇ ਅਰਬਪਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕਿਊਕ ਲੇਂਗ ਚਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਯੋ ਹਾਇਪ ਸੇਂਗ ਦੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਬੁਕਿਤ ਟਿਮਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪੂੰਜੀ, ਜੋ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਵਿਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਨਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਯੋਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 86% ਯੋ ਹਾਇਪ ਸੇਂਗ ਸਟੌਕ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਸਕੇ।  ਕੰਪਨੀ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੰਗ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਫੂਡ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਡਿਵੈਲਪਰ ਨੂੰ ਯੋ ਹਾਇਪ ਸੇਂਗ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ
ਨੋਕੀਆ
thumb|right|100px|﻿ਨੋਕਿਆ ਮਾਡਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ
ਨੋਕੀਆ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਕੀਤੀ ਬਹੁਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਚਾਰ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕੈਲਾਨਿਏਮੀ (Kailaniemi), ਏਸਪ੍ਰੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਨੋਕੀਆ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ: ਵਾਇਰਲੇਸ (ਬੇਤਾਰ) ਅਤੇ ਵਾਇਰਡ (ਤਾਰ ਯੁਕਤ) ਦੂਰਸੰਚਾਰ (ਟੇਲੀਕੰਮਿਉਨਿਕੇਸ਼ਨ)ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੋਕੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 112,262 ਕਰਮਚਾਰੀ, 120 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਵਪਾਰ 150 ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਵਾਰਸ਼ਿਕ ਮਾਮਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਗਭਗ 51.1 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ ਅਤੇ ਪਰਿਚਾਲਨ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਲਗਪਗ 8.0 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ 2007 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਦੀ ਗਈ। ਨੋਕੀਆ ਦਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਉਪਕਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ 2008 Q3 ਵਿੱਚ 38% ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ੀਸਦੀ 2007 ਵਿੱਚ 39 % ਸੀ।
ਨੋਕੀਆ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੰਪਨੀ ਸੀ| ਨੋਕੀਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਪਗ ਸਾਰੇ ਖੰਡ (ਸੇਗਮੇਂਟ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕਾਲ, ਸੀ.ਡੀ.ਏਮ.ਏ. (CDMA), ਜੀ.ਏਸ.ਏਮ. (GSM) ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ -ਸੀ.ਡੀ.ਏਮ.ਏ. (W-CDMA) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੋਕਿਆ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਨੋਕੀਆ ਸਿਮੰਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉਪਸਕਰ, ਸਮਾਧਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਨੋਕੀਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੰਨ 1865 ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਤਾੰਪੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤੰਮੇਰਕੋਸਕੀ ਰੈਪਿਡਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਫਰੇਡਰਿਕ ਇਦੇਸਤਮ ਦੇ ਦਬਾਰਾ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ-ਲੁਗਦੀ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੋਕਿੰਵਿਰਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਟਾਊਨ ਆਫ ਨੋਕੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁੰਤਕਿਲ ਹੋ ਗਈ। ਨੋਕਿਆ ਨਾਮ ਇਸ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਕੀਆ
ਪਰੀਟ੍ਰੋਪੀਅਸ ਬੱਫੇਈ
ਸੁਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਮੱਛੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਅਕੁਏਰੀਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 5-6 ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮੁੰਦਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰੀਟ੍ਰੋਪੀਅਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਟਫਿਸ਼
ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ
ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ
ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਡਾ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਰੱਤਾ ਸਾਲੂ’ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹੇ ਰੋਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰ ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ 13 ਜੂਨ 1967 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਸਵੰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਸਾਥ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸੇ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆ ਗਏ ਜਿਥੇ ਜਸਵੰਤ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਰੈਪਰਟਰੀ ਵਿੱਚ 1975 ਤੋਂ 1976 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਜਸਵੰਤ ਦਮਨ ਦਾ ਵਾਹ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ, ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ, ਅਮਾਲ ਅਲਾਨਾ, ਮੋਹਨ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਬਲਰਾਜ ਪੰਡਿਤ ਵਰਗੇ ਨਾਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਅਸਪਾਲ
ਅਸਪਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੋਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮਲੋਟ ਤੋਂ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਮਲੋਟ ਜਾਣ ਲਈ 30 ਮਿੰਟ ਲਗਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੁਹਾੜਾ
thumb|ਡਬਲ ਅਤੇ ਸਿੰਗਲ-ਬਿੱਟ ਕੁਹਾੜੇ thumb|ਆਧੁਨਿਕ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਗਏ ਕਾਂਸੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬ੍ਰੋਨਜ਼ ਸਾਕਟ ਵਾਲੇ ਧੁਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸਟੋਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਹਾੜਾ ਜਾਂ ਕੁਲਹਾੜੀ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਗਲਿਸ਼: axe ਜਾਂ ਅਮੈਰੀਕਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ax) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਦ ਹੈ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕੱਟਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤੋਂ ਹਨ ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲ ਜਾਂ ਹੈਲਵ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁਹਾੜੀ ਦਾ ਸਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਕੁਹਾੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪੱਥਰ-ਉਮਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ 15 ਲੱਖ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬੀਪੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੈਂਡਲ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਹੈਂਡਲ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੈਂਡਲਡ ਐਕਸਿਸਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਂਬੇ, ਕਾਂਸੀ, ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਦੇ ਬਣੇ ਐਕਸਿਸ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੁਲਹਾੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਹਾੜੀ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਣ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਾੜਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੋਹਰਾ ਢਲਾਣ ਵਾਲਾ ਪੱਧਰ ਸਰਫ਼ੇਸ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੱਟਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਲੇਡ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਕੁਹਾੜੀ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਲੀਵਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੂਜ਼ਰ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ-ਹੈਂਡਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਨੂੰ ਕੁਹਾੜਾ ਮਾਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਖੱਬੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਕਟਾਈ ਲਈ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਬਿੱਟ ਕੁੱਝ ਨਾਲ ਕੱਟਣ ਲਈ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਖੋਖੋੜ ਵਾਲਾ ਪਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘੇ ਕੋਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੋਣ ਡਬਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਬਲੇਡ ਦੇ ਧੁਰੇ ਬਾਰੇ ਸਮਮਿਤੀ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਰੇਕੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਵਲ ਬਲੇਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਔਫਸੈੱਟ ਹੈਂਡਲ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਘੱਟ ਆਮ ਉਹ ਇੱਕ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤਰਖਾਣ ਦੇ ਸੰਦ ਕਿੱਟ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ। ਸਮਾਨ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਦ ਬਿਲਹੁੱਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਹਾਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਬਿਲੀਹੁਕ ਨੇ ਅਕਸਰ ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬੈਂਚ ਟੂਲ ਵਜੋਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਕਸ
thumb|ਵਿਭਾਜਨ ਕੁਹਾੜੀ thumb|ਇੱਕ ਸਰਬਿਆਈ ਤਰਖਾਣ ਦਾ ਕੁਹਾੜਾ
ਹਥੌੜਾ ਕੁਹਾੜਾ
ਹਥੌੜੇ ਦੇ ਧੁਰੇ (ਜਾਂ ਐੱਕ-ਹੈਂਮਰਾਂ) ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਲੇਡ ਦੇ ਉਲਟ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਹਥੌੜੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਕ੍ਰੀਨਡ ਅਤੇ ਕਦੀ ਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਮ ਐੱਕ-ਹੈਂਮਰ ਅਕਸਰ ਨੀਲਾਿਥੀਕ ਅਤੇ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਛੱਬੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਇਰਨ ਐਕ-ਹਥਿਆਰ ਰੋਮੀ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਦਾ. ਕਰਾਮੌਂਡ, ਐਡਿਨਬਰਗ, ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਸ਼ਿਲਡਜ਼, ਟਿਨ ਅਤੇ ਪਹਿਨਣ।
ਸਿੱਖਿਆ-ਸੰਸਥਾ
ਸਿੱਖਿਆ-ਸੰਸਥਾ ਜਾਂ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ ਉਹ ਥਾਂ  ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਥਾਨ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ,ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ,ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਰਕਾਰੀ, ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਾਲਕੀ ਅਧੀਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੂੰ 13 ਮੂਲ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਅਮੀਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂ ਸਨ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਗਲੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਈ। ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਾਲੋਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ,intent to unite the colonies|ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।[1 ] ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ 'ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਜਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਵਾਬਸਤਾ ਹੋਣ ਦੇਣ ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਤਕ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਸਰਾਈਆਂ
ਸਰਾਈਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ