cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਬੌਣੀ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ
ਬੌਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ (ਡਵਾਰਫ ਗੈਲਕਸੀ) ਅਜਿਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਰਬ ਤਾਰੇ ਹੀ ਹੋਣ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ, ਮਿਲਕੀਵੇ ਦੇ ੨ - ੪ ਖਰਬ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਮਿਲਕੀਵੇ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਛੋਟਾ ਮਜਲਨਿਕ ਬੱਦਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬੌਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਮਕਾਮੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੌਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਅਕਸਰ ਵੱਡੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਤਪਤੀ
ਕੁੱਝ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਮਕਾਮੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਬੌਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਜਵਾਰਭਾਟਾ ਬਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ। ਇਸ ਧਰਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਮਿਲਕੀਵੇ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਗੁਆਂਢੀ ਐਂਡਰੋਮੇਡਾ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਖਿਚੋਤਾਣ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਅੰਸ਼ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਿੱਖ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਡਾਰਕ ਮੈਟਰ (ਕਾਲੇ ਪਦਾਰਥ) ਦੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਬੌਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਮਿਲਕੀਵੇ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ 14 ਗਿਆਤ ਬੌਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੋਲ ਤਾਰਾਗੁੱਛ, ਓਮੇਗਾ ਸੰਟੌਰੀ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੌਣੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਲਕੀਵੇ ਨੇ ਗੁਰੂਤਾਕਰਸ਼ਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ।
ਇੰਤਹਾਈ ਕੰਪੈਕਟ ਬੌਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ
ਇੰਤਹਾਈ ਕੰਪੈਕਟ ਬੌਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੀਹ ਕਰੋੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਚੌੜੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਦਸ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਆਮ ਬੌਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੈਸ ਅਤੇ ਕਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੌਣੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ
ਮਿਜ਼ੂਰੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਲਾਲ ਬਿਹਾਰੀ
ਲਾਲ ਬਿਹਾਰੀ (लाल बिहारी “मृतक”; ਜਨਮ 1955) ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਕਸਬੇ ਅਮੀਲੋ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1975 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲ 19 ਸਾਲ ਲੜਿਆ ਤਾਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਸਿੱਧ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ "ਮ੍ਰਿਤਕ" ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੰਘ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲੋਕ ਸੰਘ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ ਕਸਬੇ ਅਮੀਲੋ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਲਾਲ ਬਿਹਾਰੀ ਨੇ ਜਦੋਂ 1975 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਖੁਲਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਦੇ ਸਬੂਤ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਰ ਵਿਭਾਗ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਰਦਾ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਖੈਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਖੇ 1 ਕਿੱਲੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜੱਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਸਕੇ।
ਬਿਹਾਰੀ ਨੇ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 100 ਹੋਰ ਬੰਦੇ ਇਸਨੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੰਘ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲੋਕ ਸੰਘ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ 20,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। 2004 ਤੱਕ ਇਹ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਸਿੱਧ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ
ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਮਰਿਆਦਾ ਵਜੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵਾਕੰਸ਼ ਗੁਰਮਤਿ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ' ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ, "ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਲਿਕ ਸਰੂਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਜਾਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਸਮੇਤ, 40 ਇਲਾਹੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਚੀ ਬਾਣੀ 1430 ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂਆਂ, ਸੰਤਾਂ, ਭਗਤਾਂ, ਰਬਾਬੀਆਂ, ਭੱਟਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਹਰੇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਉਨਵਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਗਾਉਣਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਬਾਣੀ
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਸੰਖੇਪ ਟਰਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੀਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (1919–1943) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੰਗਠਨ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਰਚ 1919 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਸਕੋ ਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ "ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਰਜ਼ਵਾਜ਼ੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਪੜਾਅ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਵੀਅਤ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਉਪਲੱਬਧ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ" ਲੜਨ ਦੀ ਹਾਮੀ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ
ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ
thumb|ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ (ਜਨਮ ਨਾਂ: ਅਕਸ਼ਿਕਾ ਰਾਓ; 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1984) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਵਧੀ। ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਿੰਗਲ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੇਂਟ ਜੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੀ ਅਪਲਾਈਡ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਮਿਥੂਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨਵਰ (2007) ਤੋਂ ਗੀਤ "ਟੋਸੇ ਨੈਨਾ" ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਰਾਓ ਨੂੰ "ਦਿ ਟ੍ਰੇਨ" 2007 ਤੋਂ ਵੋਹ ਅਜਨਬੀ ਅਤੇ "ਬਚਨਾ ਐ ਹਸੀਨੋ" (2008) ਤੋਂ "ਖੁਦਾ ਜਾਨੇ" ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੂੰ 54ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਔਰਤ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ "ਪਾ" (2009) ਲਈ ਇਲਿਆਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ "ਉਦੈ ਉਦੈ ਇਤਫਾਕ ਸੇ" ਗਾਣਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 55ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਉਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਰਾਓ ਨੇ ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਜਬ ਤੱਕ ਹੈ ਜਾਨ ਦੇ ਗਾਣੇ "ਇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਵਾ" ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ 'ਮਲੰਗ' ਅਤੇ "ਧੂਮ 3" (2013) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ ਦੀ "ਬੈਂਗ ਬੈਂਗ" (2014) ਵਿੱਚ "ਮੇਹਰਬਾਨ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਓ ਦੇ ਅਮਿਤ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੂਟੇਰਾ (2013) ਦੇ "ਮਨਮਰਜ਼ੀਆਂ" ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ "ਮਨਮੋਹਕ ਆਵਾਜ਼" ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ "ਪਾਰ ਝਨਾ ਦੇ" (2016) ਦੇ ਗਾਣੇ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਓ ਨੂੰ "ਐ ਦਿਲ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ" (2016) ਦੇ ਡੀਲਕਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਗੀਤ "ਆਜ ਜਾਨੇ ਕੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਾ ਕਰੋ" ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੂਰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਰਾਓ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਰਾਓ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮੀਡੀਆ 'ਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਓ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦਾਨੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1984 ਨੂੰ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਰਾਓ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 'ਅਪੇਕਸ਼ਾ ਰਾਓ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਓ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਲਪਾ ਨਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਕਲਾ-ਕਿਰਤ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸ਼ਿਲਪਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਮ ਦਾ "ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ" ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਵੈਂਕਟ ਰਾਓ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਈ। 1997 ਵਿਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ।
ਰਾਓ ਨੂੰ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਹਰਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਗਾਇਕ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰੀਹਰਨ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ "ਇੰਨੀ ਸਰਗਰਮ" ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ, ਰਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਘਰ ਹੈ ਪਰ ਮੁੰਬਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਗ੍ਹਾ, ਹਰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਜੋ ਮੈਂ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।" 2001 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹਰੀਹਰਨ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੱਜ ਸ਼ੰਕਰ ਮਹਾਦੇਵਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।
2004 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। Mahadevan gave Rao few contacts of people who helped her in getting to sing jingles. ਮਹਾਦੇਵਨ ਨੇ ਰਾਓ ਦਾ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੰਗਲ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਓ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਜਿੰਗਲਜ਼ ਗਾਇਨ ਕਰਨਾ "ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ" ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਜਿੰਗਲ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਡਬਰੀ ਮਿੰਚ, ਸਨਸਿਲਕ, ਐਂਕਰ ਜੈੱਲ ਅਤੇ ਨੋ ਮਾਰਕਸ ਵਰਗੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ ਗਾਏ।
2007–08: ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ "ਬਚਨਾ ਏ ਹਸੀਨੋ"
ਜਦੋਂ ਰਾਓ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਮਿਥੂਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਨਵਰ (2007) ਦੇ ਗਾਣੇ "ਤੋਸੇ ਨੈਨਾ" ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ। ਰਾਓ ਨੇ "ਤੋਸੇ ਨੈਨਾ" ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗਾਣੇ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਿਥੂਨ ਨਾਲ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ; "ਅਗਰ" ਅਤੇ "ਦਿ ਟ੍ਰੇਨ"। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ "ਸੇਹਰਾ" ਸੰਗੀਤ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ "ਵੋਹ ਅਜਨਬੀ" ਅਤੇ "ਤੇਰੀ ਤਮੰਨਾ" ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ; ਰੈਡਿਫ.ਕਾੱਮ(Rediff.com) ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਓ ਦੀਆਂ "ਸਖ਼ਤ ਆਵਾਜ਼ਾਂ" ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2009–12: "ਪਾ" ਅਤੇ "ਜਬ ਤਕ ਹੈ ਜਾਨ"
ਰਾਓ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਮਿਤ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇਵ.ਡੀ (2009) ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਲਈ ਇਕ "ਵੱਖਰੇ ਦਰਸ਼ਣ" ਵਾਲੇ ਨਵੇਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 2010 ਵਿੱਚ, ਰਾਓ ਨੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੱਲਿਕਾ ਲਈ "ਇਤਫਾਕ ਤੂ ਨਹੀਂ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ "ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ" ਅਤੇ "ਅੰਜਾਨਾ ਅੰਜਾਨੀ" ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ ਤੋਂ ਜੋਗਿੰਦਰ ਤੁਤੇਜਾ ਨੇ ਰਾਓ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿ-ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ "ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ" ਦੇਣ ਲਈ “ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ” ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕੀਤਾ।
2013 – ਮੌਜੂਦਾ: ਲੂਟੇਰਾ ਅਤੇ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਓ ਨੇ ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੂਕੋਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਚੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ "ਯੇ ਜਵਾਨੀ ਹੈ ਦੀਵਾਨੀ" ਅਤੇ "ਸੁਭਹਾਨਅੱਲ੍ਹਾ" ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। "ਮਨਮਰਜ਼ੀਅਨ" ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਦੀ  ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ "ਲੂਟੇਰਾ" ਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਗਾਣੇ ਵਿਚ ਰਾਓ ਦੀ "ਵਿਅੰਗਮਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ" ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਰਾਓ ਸ਼ਰਮਾਂਤਾ ਚੈਟਰਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰੀ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ ਬਣੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੱਕਾ ਹਸਨ ਬੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਲੋਚਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਮਿਲਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ
ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਉਹ ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਸੂਲ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਵਤੀਰੇ ਦੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਉਲੀਕਦੇ ਜਾਂ ਥਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਬਾਕਾਇਦਾ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾ-ਖੋਹਣਯੋਗ ਮੂਲ ਹੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਭਾਵ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ ਸਰਬਵਿਆਪਕ (ਸਾਰੇ ਕਿਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ) ਅਤੇ ਸਮਾਨ (ਸਾਰਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ) ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਨੂੰਨ, ਸੰਸਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਵਰਗ ਅਤੇ ਨਸਲ ਭੇਦ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤਕ ਪੁੱਜੀ।
ਅਹਿਦਨਾਮਾ
ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਂਦ ’ਚ ਆਏ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ (ਯੂ.ਐਨ.ਓ.) ਨੇ 10 ਦਸੰਬਰ, 1948 ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨਨਾਮਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ। 30 ਮੱਦਾਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਐਲਾਨਨਾਮੇ ’ਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ’ਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ
ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਵਾਂ ਹੇਠ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਟਾਡਾ, ਪੋਟਾ, ਅਫਸਪਾ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ (ਰੋਕੂ) ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਪੁਲੀਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸੁਆਲ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਊਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਜੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਅਰਥ ਵਿਹੂਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਣੀ ਗਣਪਤੀ
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੰਚਾਰੀ, ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
ਫਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ
ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਦੀ ਨਿਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ 25 ਲੇਖ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਲੇਖ ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੇ ਡਾਕੀਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਵੇਵ ਇਕੁਏਸ਼ਨ
E
ਜਾਂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ
B
ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ:
ਜਿੱਥੇ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਹੈ (ਯਾਨਿ ਕਿ, 	ਪਰਮਿਬਲਿਟੀ {{mvar|μ} ਵਾਲੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ [[ਫੇਜ਼ ਵਿਲੌਸਿਟੀ}, ਅਤੇ
∇2
ਲਪਲੇਸ ਓਪਰੇਟਰ ਹੈ। ਵੈਕੱਮ ਵਿੱਚ,
ਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤਿ ਸਕਿੰਟ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਭੌਤਿਕੀ ਸਥਿਰਾਂਕ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਵੇਵ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੁਰਾਣੇ ਲਿਟ੍ਰੇਚਰ ਵਿੱਚ,
ਨੂੰ ਚੁੰਬਕੀ ਫਲਕਸ ਘਣਤਾ ਜਾਂ ਚੁੰਬਕੀ ਇੰਡਕਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਵੇਵ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਢ
ਆਪਣੇ 1865 ਦੇ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਏ ਡਾਇਨੈਮੀਕਲ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਦੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ, ਮੈਕਲਵੈੱਲ ਨੇ ਅੰਪੀਅਰ ਸਰਕੁਟਲ ਲਾਅ ਪ੍ਰਤਿ ਸੋਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 1861 ਦੇ ਪੇਪਰ ਔਨ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਲਾਈਨਜ਼ ਔਫ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ 3 ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ 1864 ਦੇ ਪੇਪਰ ਦੇ ਹਿੱਸਾ 4 ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਲਾਈਟ ਅਧੀਨ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਨੇ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ ਕਰੰਟ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਸਮਾਨ ਸਪੀਡ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੇਵ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਪ੍ਰਪਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ:
ਵੈਕਟਰ ਕੈਲਕੁਲਸ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਸ਼ਿਕ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਣਿਤਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ
ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ.... ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ
'''ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ?... ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਲੜੀਵਾਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ 26 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਲੜੀਵਾਰ ਇਸ ਪਿਆਰ ਕੋ ਕਿਆ ਨਾਮ ਦੂੰ?'' ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪਾਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
ਅਵਿਨਾਸ਼ ਸਚਦੇਵਾ - ਸ਼ਲੋਕ ਨਿਰੰਜਣ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੂ ਪਰਿੱਕ - ਆਸਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
ਸਦਾਚਾਰ
ਨੈਤਿਕਤਾ ਮਾਨਵੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਉਹ ਗੁਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਠੀਕ ਗਲਤ ਵਿਚੋਂ ਠੀਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਦਾਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਨੀਤਿ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਿਕਸਿਤ ਰੂਪ ਹੈ। 'ਨੀ' ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ - ਲੈ ਜਾਣਾ, ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਾ। ਅਰਥਾਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇ, ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਨੈਤਿਕਤਾ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਨੈਤਿਕਤਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਮੋਰੈਲਟੀ' ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਮੋਰਲ" ਹੈ, ਜੋ ਲਾਤੀਨੀ ਮੂਲਕ ਸ਼ਬਦ 'ਮੋਰਜ' ਤੋ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਰਥ ਰਿਵਾਜ, ਸੁਭਾਅ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨਰਥੀ ਸ਼ਬਦ 'ਐਥਿਕਸ' ਜੋ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ 'ਈਥੋਸ' ਤੋ ਨਿਕਲਿਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਰਿਵਾਜ, ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਸੁਭਾਅ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਵਿਵਹਾਰ ਦਰਸਨ, ਨੀਤੀ ਦਰਸਨ ਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ,ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ ਵੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 'ਸਦਾਚਾਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ,ਜਿਸਦਾ ਸਬੰਧ ਮੂ਼ਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਚੱਜ ਆਚਾਰ' ਜਾ 'ਆਚਰਣ ' ਨਾਲ ਹੈ।ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਯਮਾ ਦੀ ਉੁਲਘਣਾ ਦੀ ਨਿਸਚਿਤ ਸਜਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਸੱਟ ਵੱਜਦੀ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ.) ਇੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਟੀਮਾਂ ਭਾਗ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲੀਗ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਲਲਿਤ ਮੋਦੀ ਦੁਆਰਾ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖੇਡ ਲੀਗ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਆਈਪੀਐਲ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮ ਬਣ ਗਿਆ ।  2022 ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਐਲ ਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੁੱਲ 90,038 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ(US$11 ਬਿਲੀਅਨ) ਸੀ।
2023 ਤੱਕ, ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸੀਜ਼ਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਖਿਤਾਬਧਾਰਕ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ 2022 ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਟਵੰਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਫਿਲਮੀ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਮੈਚ ਕਰਾਉਣੇ ਆਈ. ਪੀ.ਐਲ. ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਇਕੋ ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕਲੱਬ ਟੀਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮੈਚ ਕਰਾਉਣੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਟਵੰਟੀ-20 ਦੇ ਜਨਮਦਾਤਾ ਦੇਸ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਕਾਊਂਟੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਹੇਠ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕਾਊਂਟੀ ਟੀਮਾਂ ਯਾਨੀ ਕਲੱਬਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸੇ ਤਰਜ਼ ਉਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿੜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੀਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
13 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ 2007 ਦੇ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੀਸੀਸੀਆਈ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ-ਅਧਾਰਤ ਟਵੰਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ (ਟੀ20) ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾ ਸੀਜ਼ਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬੀਸੀਸੀਆਈ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਲਿਤ ਮੋਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਈਪੀਐਲ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਫਾਰਮੈਟ, ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ, ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਮਾਲੀਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਆਈਪੀਐਲ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੀਸੀਸੀਆਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਣੀ ਸੱਤ ਮੈਂਬਰੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਢੰਗ
ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਭਰਤੀ ਦਾ ਢੰਗ ਨਿਰਾਲਾ ਹੈ। ਆਈ.ਪੀ.ਐਲ. ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਬਲਕਿ ਬੀ.ਸੀ.ਸੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਆਈ.ਪੀ.ਐਲ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਨਾਮ ਰਾਸ਼ੀ
IPL ਦੇ 2022 ਸੀਜ਼ਨ ਨੇ ਕੁੱਲ 46.5 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ (US$5.8 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਨੂੰ 20 ਕਰੋੜ (US$2.5 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ। ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 13 ਕਰੋੜ (US$1.6 ਮਿਲੀਅਨ), ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 7 ਕਰੋੜ (US$880,000) ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਨੇ 6.5 ਕਰੋੜ (US$810,000) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਦੂਜੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਆਈਪੀਐਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਔਰੇਂਜ ਕੈਪ
ਔਰੇਂਜ ਕੈਪ, 2008 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਪੂਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਫੀਲਡਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੈਪ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਮ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਕੈਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਮੈਕੁਲਮ ਓਰੇਂਜ ਕੈਪ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਮਾਰਸ਼ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੇਤੂ ਸਨ। ਡੇਵਿਡ ਵਾਰਨਰ ਨੇ 2015, 2017 ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਕੈਪ ਜਿੱਤੀ ਹੈ। ਔਰੇਂਜ ਕੈਪ ਦਾ ਹਾਲੀਆ ਜੇਤੂ ਜੋਸ ਬਟਲਰ 863 ਦੌੜਾਂ (2022) ਹੈ।
ਪਰਪਲ ਕੈਪ
ਪਰਪਲ ਕੈਪ ਇੱਕ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਕੈਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 2023 ਤੱਕ, ਸਿਰਫ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਡਵੇਨ ਬ੍ਰਾਵੋ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਪਰਪਲ ਕੈਪ ਜਿੱਤੀ ਹੈ। 2022 ਦਾ ਜੇਤੂ ਯੁਜਵੇਂਦਰ ਚਾਹਲ (27 ਵਿਕਟਾਂ) ਸੀ।
ਮੋਸਟ ਵੈਲਯੂਬਲ ਪਲੇਅਰ
ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ 2012 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੱਕ "ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਈਪੀਐਲ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਰੇਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਸਟ ਵੈਲਯੂਬਲ ਪਲੇਅਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਸ ਬਟਲਰ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।
ਇਮਰਜਿੰਗ ਪਲੇਅਰ
2011 ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ "ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 2014 ਤੋਂ, ਪੁਰਸਕਾਰ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2016 ਵਿੱਚ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁਸਤਫਿਜ਼ੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। 2022 ਦਾ ਜੇਤੂ ਉਮਰਾਨ ਮਲਿਕ ਸੀ।
ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ
2008 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਤਾਜ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਤੇ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
2012 ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ ਸਪਾਟ-ਫਿਕਸਿੰਗ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਬੀਸੀਸੀਆਈ ਨੇ ਡੇਕਨ ਚਾਰਜਰਜ਼ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਟੀਪੀ ਸੁਧਿੰਦਰਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਪੁਣੇ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਮੋਹਨੀਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਈਪੀਐਲ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਮਾਲਕ ਕਾਲੇ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2013 ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ ਸਪਾਟ ਫਿਕਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਪਾਟ ਫਿਕਸਿੰਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਅਜੀਤ ਚੰਦੀਲਾ, ਅੰਕਿਤ ਚਵਾਨ ਅਤੇ ਐਸ ਸ਼੍ਰੀਸੰਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬੀਸੀਸੀਆਈ ਤੋਂ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂਨਾਥ ਮਯੱਪਨ, ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਬੀਸੀਸੀਆਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਨ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਆਈਪੀਐਲ ਮੈਚਾਂ ਉੱਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟੀਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗਾਂ
ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਹੂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਨਹੁੰ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਵੀ ਦੂਜੇ ਅਲਹੂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਪਰੋਕਤ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਰੂਪ ਬਣਤਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸਾਕ ਜਨਮ ਤੇ ਮਨ ਸਦਕਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸਕੇ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾ ਨਵੇਕਲਾ ਦਰਜਾ ਪਿਆਰ ਸਤਿਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬੌਧਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਚਾ, ਤਾਇਆ, ਮਾਸੜ, ਫੁੱਫੜ, ਨਾਨ, ਦਾਦਾ, ਆਦਿ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਜੇ ਦੀ ਭਾਵੁਕ ਸਾਂਝ ਤੇ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਹੇ ਹਨ।1
ਵਿਆਖਿਆ
ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਜੀਵ ਵਿਗਆਨਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਧਾਰਾਂ ਉਪਰ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤਾ-ਨਾਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਰਾਦਰੀ ਅਤੇ ਨਾਤੇਦਾਰੀ (ਂਿਿਜਅਜਵਖ) ਤਕ ਹੀ ਮਹਿਦੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਹੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗੋਤਰ, ਜਾਤ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵਾਲੇ। ਲੇਸਿਲ ਏ. ਵਾਈਟ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾਤਾ ਇਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਤੀ ਪਤਨੀ, ਮਾਪੇ ਬੱਚੇ ਜਾ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਾਂ ਅਨੇਕਾ ਗਿਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:
ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ` ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਭੈਣ ਭਰਾ, ਭਰਾ-ਭਰਾ, ਭੈਣ-ਭੈਣ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ੇਬ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੈ।
ਜਨਮ ਸਬੰਧੀ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਦੂਜੀ ਵੰਨਗੀ ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਹੈ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ, ਮਾਂ-ਧੀ, ਪਿਉ-ਧੀ, ਪਿਉ-ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੰਮਿਲਤ ਹਨ।
ਵਿਆਹ ਰਾਂਹੀ ਬਣਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਚੌਥੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਵਿਆਹ ਰਾਂਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਸ-ਨੂੰਹ, ਸੁਹਰਾ-ਨੂੰਹ, ਸੁਹਰਾ-ਜਵਾਈ, ਸੱਸ-ਜਵਾਈ, ਸਾਲਾ-ਭਣਵੱਈਆ, ਸਾਲਾ-ਸਾਲਿਹਾਰ, ਨਣਦ-ਭਰਜਾਈ, ਸਾਲੀ-ਸਾਢੂ, ਦਿਉਰ-ਭਰਜਾਈ, ਜੇਠ-ਜਠਾਣੀ, ਪਤੀਸ, ਕੁੜਮ-ਕੁੜਮਣੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇ।
ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਾਂ, ਉਦਗਾਰਾਂ, ਪਿਆਰ ਤ੍ਰੇਹ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਸਹਿਜੇ ਸਿਰਜ ਲਏ ਜਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋਸਤ, ਮਿੱਤਰ, ਸਹਿਕਰਮੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਆਦਿ ਸਮਿਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ
ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਾਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਅਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ। ਅਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਿਹਾ ਕਿ ਨਾਮਕਰਣ ਤੋਂ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਉਲਟਾ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਨਿਭਾਅ ਸਦਕਾ ਦੇਹਾ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਨਿਮੋਸ਼ੀ, ਬੇਇਜਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੀੜਾ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਬਰਬਾਦੀ ਵਲ ਵੀ ਤੋਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਭਿਅਕ ਸਮਾਜ ਜਾ ਕੌਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਪਰੰਪਰਿਕ ਤੌ ਤੇ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਵਾਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"3
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ
ਨਾਨਕਿਆਂ ਤੇ ਦਾਦਕਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਦੇ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫੁੱਲਵਾੜੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਰਸ ਤੇ ਸਵਾਦ ਹੈ ਇਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਮਹਿਕ ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਕ ਫੁੱਲਵਾੜੀ ਦਾ ਰਸ ਪੀ-ਪੀ ਕੇ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਰੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਲਈ ਸਹਿਕਦਾ ਹੈ।"4
ਨਾਨਕੇ
ਨਾਨਕੇ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੇ ਧੀ ਲਈ ਦਾਜ ਸੂਸ਼ਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਛੱਕ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਕੰਨਿਆਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹੁਲੀ ਕੁੜੀ ਲਈ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਰਾਂਖਵੇਂ ਗਹਿਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਵਾਈ ਤੇ ਦੋਹਤਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਗਨ ਤੇ ਕੁੜਮਾ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਦਾ ਭਾਰ ਵੀ ਨਾਨਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੇ ਧੀ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹਰ ਵਿਹਾਰ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਖੀ (ਦਰਿਆ ਦਿਲ) ਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮੰਗਤਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗ ਕੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨਕੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੀ ਆਂਦਰ ਦਾ ਨਿੱਘ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਨੀ ਲਈ ਦੋਹਤਰਾ ਪੋਤਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ:-
“ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਜਾਵਾਂਵੇ।
ਲੱਡੂ ਪੇੜੇ ਖਾਵਾਂਗੇ।
ਮੋਟੇ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਂਗੇ।"
ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਕਟ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਨਾਨੀ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂ ਨਾਨਕੇ ਯਾਦ ਆਉਣ ਵਰਗੇ ਅਖਾਣ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਨਕੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਾਤਾ ਦਾ ਭਰਾ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਮਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਚਾਚਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਤਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦਾਦਕੇ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਲਿੰਗਾਤਮਕ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਪਿਉ, ਚਾਚਾ-ਚਾਚੀ, ਤਾਇਆ-ਤਾਈ, ਮਾਮਾ-ਮਾਮੀ, ਮਾਸੜ-ਮਾਸੀ, ਫੁੱਫੜ-ਭੂਆ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਥੰਮੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀ ਸਦਾਚਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੀ ਘਾਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਜੁਰਗ ਪੀੜੀ ਵਿਚ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ, ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਨਸੀਹਤਾ ਤੇ ਵਰਤ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ `ਚੋਂ ਕੁਝ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਖਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਦੇਵਰ-ਭਰਜਾਈ, ਜੀਜਾ-ਸਾਲੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਭੈਣ ਭਰਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਭਰਾ ਭੈਣ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਾਮਾ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਦ ਮਾਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੈਣ ਭਰਾ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭੂਆ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀ ਪਿਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।5
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼
thumbnail ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫ੍ਰੈਨਚਾਇਜ਼ੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਖਗੋਲਰਸੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਜੌਰਜ ਲੂਕਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਜਾਂ ਆਚਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਖ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਵਤੀਰੇ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਉਲੀਕਣਾ, ਬਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਚਿਆਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਬਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਲਸਫ਼ਾਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਹੀ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨੂੰ ਘੋਖ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਤਿਕਤਾ
ਕੋਟੀਦੁਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਕੋਟੀਦੁਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 70 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਗੜਵਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 87222 ਵੋਟਰ ਸਨ।
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center"| ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ (ਉਪ ਚੋਣਾਂ)
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ
ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 25 ਮਾਰਚ 1958) ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਛੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਚੱਲ ਸਕਿਆ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ| ਉਸ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸੰਨ 2000 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1958
ਅਰਜੁਨ ਰਾਮ ਮੇਘਵਾਲ
ਅਰਜੁਨ ਰਾਮ ਮੇਘਵਾਲ (ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1954) ਭਾਰਤ 16 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪਾਰਟੀ ਚੀਫ਼ ਵਾਇਪ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸੰਸਾਧਨ, ਰਿਵਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਰੀਜਵੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ 15 ਅਤੇ 16 ਵੀਂ ਲੋਕਸਭਾਬੀਕਾਨਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 2009 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਦਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੇਘਵਾਲ ਕੰਮ ਲਈ ਆਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੱਬ-ਬਾਈਕ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੋਡ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਗੁਰੂ ਘਾਸੀਦਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰੇ
ਕਿਰਨ ਜੁਨੇਜਾ
ਕਿਰਨ ਜੁਨੇਜਾ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ
1984 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਕ ਇੰਡੋ-ਇਟਾਲੀਅਨ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਾਹੀਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਵਾਹ ਜਨਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ੇਖਰ ਸੁਮਨ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਜਿਵੇਂ-ਯੇ ਜੋ ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕਿਸਮਤ, ਜਨੂੰਨ, ਸੀਧੀ, ਬਨਜਾਰਾ ਗੇਸਟ ਹਾਉਸ, ਗਾਥਾ, ਮਾਉਥ ਫੁੱਲ ਆਫ ਸਕਾਈ, ਵਕਤ ਕੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਸਵਾਬਿਮਾਨ, ਪਲਛਿਨ, ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਸਪਨੇ, ਸੁਰਾਗ, ਕੁਛ ਲਵ ਕੁਛ ਮਸਤੀ, ਕੋਈ ਦਿਲ ਮੇਂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਕਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ।
ਉਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਬੁਨੀਆਦ ਵਿੱਚ ਵੀਰਵਾਲੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ
ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਸਾਰਾ ਜਾਂ ਸਭ, 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਰਬੱਤ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਪੂਰਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਸੰਘ ਵੱਜੋਂ ਇਹ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ, ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮੀਟਿੰਗ 1986 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 27 ਅਕਤੂਬਰ, 1761 ਦੇ ਦਿਨ, ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦੇ ਹੰਦਾਲੀਏ ਆਕਲ ਦਾਸ (ਹਰਭਗਤ) ਨਿਰੰਜਨੀਆ (ਜੋ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਏਜੰਟ ਸੀ), ਕਸੂਰ ਦੇ ਖੇਸ਼ਗੀ ਅਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲੀਆਂ (ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਠਾਣ ਰਿਆਸਤਾਂ), ਸਾਹਰਿੰਦ ਦੇ ਜੈਨ ਖ਼ਾਨ (ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ) ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਵੇ।
ਰਿਚਰਡ ਸਟੋਨ
ਸਰ ਜੌਹਨ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕੋਲਸ ਸਟੋਨ (30 ਅਗਸਤ 1913 – 6 ਦਸੰਬਰ 1991) ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਸਕੂਲ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਕਾਈਅਸ ਐਂਡ ਕਿੰਗਜ਼) ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਮਾਡਲ ਜਿਸ ਨੇ ਕੌਮੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਰਿਚਰਡ ਸਟੋਨ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1913 ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਕ ਬੱਚਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਲਾਈਵਡੇਨ ਪਲੇਸ ਅਤੇ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।   ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ, ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ: ਮਲਾਇਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ। ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1931 ਵਿਚ ਕੈਮਬਰਿਜ ਦੇ ਗੌਨੇਵਿਲ ਅਤੇ ਕਾਇਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਨੌਜਵਾਨ ਸਟੋਨ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ "ਜੇ ਵਧੇਰੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸਥਾਨ ਹੋਵੇਗਾ"। 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀਪਸੰਦ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਸਨ। ਖੈਰ, ਸਟੋਨ ਇੱਕ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਚਰਡ ਕਾਹਨ ਅਤੇ ਜੈਰਲਡ ਸ਼ੋਵ ਨਿਗਰਾਨ ਮਿਲੇ। ਪਰ, ਸਟੋਨ ਦੇ ਗਿਣਾਤਮਕ ਮਨ ਨੂੰ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਸਟੋਨ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੌਲਿਨ ਕਲਾਰਕ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਕੌਲਿਨ ਨੇ ਕੌਮੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਟੋਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੇ ਸਟੋਨ ਨੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਟੋਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਟੋਨ ਅਤੇ ਕਲਾਰਕ ਫਿਰ ਬਿਹਤਰੀਨ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ।
ਕੈਰੀਅਰ
1936 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਲੌਇਡ ਦੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।   ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਟੋਨ ਨੇ ਜੇਮਜ਼ ਮੀਡ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਅੰਕੜਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕੁੱਲ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੌਮੀ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਰਜ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਯੂ.ਕੇ. ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਟੋਨ ਅਤੇ ਮੀਡ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਯੋਗ 1941 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫਤਰ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਕੌਮੀ ਆਮਦਨ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਮੀਡ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਮਦਨ ਸਟੋਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਫਤਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਅੰਕੜਾ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਟੋਨ ਜੌਨ ਮੇਨਾਰਡ ਕੇਨਜ਼ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ 1945 ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਟੋਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਆਰਿਫ਼ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ
ਆਰਿਫ਼ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰੀ ਉਲਫ਼ਤ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਸਾਗਿਰਦ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ "ਮੇਰੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ" ਨੂੰ ਲੋਕ-ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਗੋ
ਉੱਤਰ-ਪੂੰਜੀਵਾਦ
ਉੱਤਰ-ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਹਾਈਪੋਥੈਟੀਕਲ ਆਰਥਿਕ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਮੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਤਰ-ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਸਹਿਜ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਵੇਲਾ ਵਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੋਚੀਆਂ ਸਮਝੀਆਂ ਤਰਕੀਬਾਂ ਘੜਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ।
ਸਥਾਨਕ ਸਮੂਹ
ਮਕਾਮੀ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਲੋਕਲ ਗਰੁਪ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ, ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ, ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ 30 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੌਨੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂਹਨ। ਮਕਾਮੀ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪੁੰਜ ਕੇਂਦਰ ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ ਅਤੇ ਐਂਡਰੋਮੇਡਾ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਹਨ। ਕੁਲ ਮਿਲਾਕੇ ਮਕਾਮੀ ਸਮੂਹ ਦਾ ਵਿਆਸ (ਡਾਇਆਮੀਟਰ) ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ - ਸਾਲ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਰਪਿਲ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾਵਾਂ ਹਨ - ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ, ਐਂਡਰੋਮੇਡਾ ਅਤੇ ਟਰਾਐਂਗੁਲਮ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ
ਅਲ-ਹੱਲਾਜ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਚਾੜਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ ਦਮਨਕਾਰ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆਂ ਭੈ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁਤੰਤਰ ਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਸੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਸਿਲਸਿਲੇ ਹੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਰੱਖੀਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਧਨਾ ਪੈਗੰਬਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਦਾਰਸ਼ ਤੇ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਝ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਿਲਸਿਲੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ:
ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੋਢੀ ਖਵਾਜਾ ਅਬੂ ਇਸਹਾਕ ਸਾਮੀ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਾਦ ਦਿਨਵਾਰੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜੁਨੈਦ ਬਗਦਾਦੀ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਸੀ। ਮਿਮਸ਼ਾਦ ਦਿਨਵਾਰੀ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਲਸਿਲਿਆਂ। ਹਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ੈਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।12 ਵਧੇਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਆਗੂ ਖਵਾਜਾ ਅਬੂ ਅਬਦਾਲ ਚਿਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖਵਾਜਾ ਇਸਹਾਕ ਸਾਮੀ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬੂ ਇਸਹਾਕ ਸਾਮ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਚਿਸ਼ਤ ਵੱਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਚਿਸ਼ਤੀਆਂ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵਕਤਾ ਖ਼ਵਾਜਾ ਮਈਨੁਦੀਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਨ। ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਵੇਲੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿਰਕੱਢ ਮੁਰੀਦ ਸ਼ੇਖ ਨਿਜਾਮੁਦੀਨ ਔਲਿਆ ਸੀ। ਨਿਜ਼ਾਮੁਦੀਨ ਤੋਂ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਉਪ ਸੰਪਰਦਾ ਚਲੀ ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਹਿਮਾਮੀ ਅਤੇ ਹਮਜ਼ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ।22 ਮਲੀਮ ਚਿਸ਼ਤੀ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਸਿਖਰ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਦਾ ਤੇਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹਲਕਾ ਪੈ ਗਿਆ।
ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਸਿਲਸਿਲਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਸ਼ਾਹਬੁਦੀਨ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੁਰੀਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਆਏ ਸਨ। ਸ਼ਹਾਬੁਦੀਨ ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੁੱਝ ਲੇਖਕ ਜਿਆਉਦੀਨ ਦੇ ਬਾਪ ਅਬੁਲ ਨਜੀਬ ਨੂੰ ਮੋਢੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।23 ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਹਾ-ਉਦ-ਦੀਨ-ਜ਼ਕਰੀਆ ਸੀ। ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲਾ ਚਿਸ਼ਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਸਾਧਕ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਪ-ਸੰਪਰਦਾਾਂ ਹਨ। ਜਾਹਨ-ਏ-ਸੁਬਹਾਨ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਕੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ:
ਰਸੂਲ ਸ਼ਾਹੀ ਸੰਪਰਦਾ
ਸੁਹਰਾਵਰਦੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਲਤਾਨਾ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਹੁਰਾਵਰਦੀ ਸੰਪਰਦਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੁਰਸ਼ਦ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਰੀਦ ਪਾਸੋਂ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਸਭ ਗੁਨਾਹਾਂ ਲਈ ਤੌਬਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂਪੰਜਾਂ ਵਾਰ ਕਲਮਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।41 ਸੁਹਰਾਵਰਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਖੁਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸਾਧਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਸਿਲਸਿਲੇ ਸਨ ਜੋ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
ਮਲਾਮਤੀ ਸਿਲਸਿਲਾ
ਮਲਾਮਤੀ ਸ਼ਬਦ ਮਲਾਮਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਅਲਾਹੱ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਰਖੀਏ। ਮਲਾਮਤੀ ਸੂਫ਼ੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਮਸ਼ਹੂਰੀ, ਨਾਮਣੇ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਛਡਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਹਨ ਏ ਸੁਬਰਾਨ ਮਲਾਮਤੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮਿਸਰ ਦੇ ਜੂਲਨੂਨ ਮਿਸਰੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜ਼ਾਦ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਧਕ ਸੀ। ਹਮਦੁਨਲ ਕੱਸਾਰ ਨੇ ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ। 16ਵੀ. ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਸਰੇ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਸ਼ੇਖ ਹਮਜਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਆਪਣੀ ਸਥਾਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਮਲਾਮਤੀਆ ਦਾ ਸੇਖ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਅਜੀਬ-2 ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੂੰਹ ਸਿਰ ਮੁਨਾ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮਲਾਮਤੀ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਗਿ ਔਲੀਆ-ਇ-ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ੱਤਾਰੀ ਸਿਲਸਿਲਾ
ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਅਬਦੁਲਾਹ ਸ਼ੱਤਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਾਲਵੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਮੰਡੋ' ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਵੀ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਸਮਾਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਗਾਰਾ ਵਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ 'ਹੈ ਕੋਈ ਖੁਦਾ ਦਾ ਤਾਲਿਬ' ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਖੁਦਾ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਈਏ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੀਰ ਸ਼ਾਹ ਅਨਾਇਤ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੀਰ ਰਜ਼ਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਦਰੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਸ਼ੱਤਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੀਖਸ਼ਿਤ ਸਨ।
ਕਲੰਦਰੀ ਸਿਲਸਿਲਾ
ਇਸ ਫਿਰਕੇ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਖਿਜ਼ਰ ਰੂਸੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ੋ ਮੱਕੀ ਸਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਸੂਫ਼ੀ ਸਿਲਸਿਲੇ ਅਤੇ ਉਪ-ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਸਿਲਸਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ੳਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
1.ਡਾ. ਸਾਧੂ ਰਾਮ ਸ਼ਾਰਦਾ, ਸੂਫ਼ੀ ਮੱਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ, 1973
2.ਡਾ. ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਕੰਗ, ਸੂਫ਼ੀਮਤ ਸਿਲਸਿਲੇ ਸਾਧਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਫ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
ਸ਼ੋਰਟਕੇਕ
ਸ਼ੋਰਟਕੇਕ ਇੱਕ ਭਾਂਤੀ ਦਾ ਕੇਕ ਜਾਂ ਬਿਸਕੁਟ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਬੇਕਿੰਗ ਪਾਊਡਰ ਜਾਂ ਬੇਕਿੰਗ ਸੋਡਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਟੇ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੋਰਟਕੇਕ ਨੂੰ ਆਟਾ, ਖੰਡ, ਬੇਕਿੰਗ ਪਾਊਡਰ ਜਾਂ ਸੋਡਾ, ਲੂਣ, ਮੱਖਣ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਕਰੀਮ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅੰਡੇ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸੁੱਕੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੱਖਣ ਪਾਕੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਕੀ ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਾਰਨਮੀਲ ਦੀ ਤਰਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਤਰਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਗੁੰਨੇ ਹੋਏ ਆਟੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਤੋ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗੁੰਨੇ ਹੋਏ ਆਟੇ ਨੂੰ ਸ਼ੀਟ ਤੇ ਪਾਕੇ ਬਿਸਕੁਟ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਲਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫੇਰ ਕੇਕ ਪੈਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਕੇਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਸਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਸੰਦ ਏ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਸਨੂੰ ਬਣਕੇ ਸੈਟ ਹੋ ਜਾਣ ਤੱਕ ਬੇਕ ਕਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਕ ਦੀ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੋਜਨ
ਫੰਕਸ਼ਨ (ਹਿਸਾਬ)
ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਇੱਕ ਜਾਂ ਅਧਿੱਕ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਸੰਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫੰਕਸ਼ਨ (function) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਰਾਸੀ ਉੱਤੇ ਚੱਕਰਵਿਧੀ ਵਿਆਜ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਮੂਲਧਨ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦੀ ਦਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਚੱਕਰਵਿਧੀ ਵਿਆਜ, ਮੂਲਧਨ, ਵਿਆਜ ਦੀ ਦਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੈ।
ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ -
ਚਰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮੁੱਲ ਲਈ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਫੰਕਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ (ਕਾਂਸੇਪਟ), ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੋਈ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਦੋ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਿਖਾਂਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ (ਟੇਬਲ), ਇੱਕ ਸੂਤਰ (ਫਾਰਮੂਲਾ) ਅਤੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਆਦਿ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਸੰਕਲਪ
ਅਜ਼ੀਜ਼ ਪਾਸ਼ਾ
ਸਯਦ ਅਜੀਜ ਪਾਸ਼ਾ (1945) ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। 1974 ਤੋਂ 1979 ਤੱਕ ਏਆਈਐਸਐਫ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਤ ਲੋਕ
ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼
ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼, ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਰਨਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਨ ਸੇਵਾ ਸਮਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੰਤੋਸ਼ ਚੱਢਾ ਹਨ। ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ
ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ
ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ (1723-1803) ਦਾ ਜਨਮ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਗੁੱਗਾ ਬੂਹਾ ਵਿਖੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ੳਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਹਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੁਰੁ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ।  ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਪਤ ਕੀਤੀ। ਹਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਘਰ ਦੇ ਮੋਢੀ ਬਣੇ।  ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਘਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ।
ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ
1753 ਤੇ 1758 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ 5-6 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਬੜਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਾਮਗੜੀਆ ਨੇ ਕਲਾਨੋਰ, ਬਟਾਲਾ, ਕਾਦੀਆਂ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਉੜਮੁੜ ਟਾਂਡਾ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਆਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਨਾਇਆ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਕਰਕੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਧ ਗਈ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਗੰਗਾ- ਯਮੁਨਾ ਦੋਆਬ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਦਿੱਲੀ ਫ਼ਤਿਹ
ਮਾਹਾਰਾਜਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ ਭਾਈ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰੱਲ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤਾ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ  ਜਿਸ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਤਖ਼ਤ ਭਾਵ ਤਖ਼ਤ ਏ ਤਾਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ੪੪ ਥੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਟ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ  ਬੁੰਗਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣੇ
ਬਾਬਾ ਹਰਦਾਸ ਜੀ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਰਖਾਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੰਦੇ ਸੀ।
ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ
ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ (4) ਤੋਪਾਂ ਵੀ ਲੁੱਟ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰਠ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕੀ । ਰਾਮਗੜੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਤੇ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਆਪਣੇ 100 ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਮ - ਰਾਉਣੀ ਵਿੱਚ ਜੂਝ ਰਹੇ 500 ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲੇ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੇ  ਰਾਮ ਰਾਉਣੀ ਦੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ  ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸਭ ਜਰਨੈਲਾਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਮ - ਰਾਉਣੀ ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾ/ਸੰਵਾਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੋਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਦਮ ਸੀ।
ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆ ਨਾਲ ਲੜ੍ਹਾਈ
ਰਾਮ - ਰਾਉਣੀ ਦੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਢਾਉਣ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ ਮੀਰ ਮਨੂੰ ਨੇ ਫੌਜ ਚੜਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਛ ਨਾਰਾਜਗੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਪੰਥ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ ਹੋ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਕੋਲ (ਜਲੰਧਰ) ਜਾ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਸਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਜਾਲੰਧਰੀ, ਮਿਰਜਾ ਅਜੀਜ ਖਾਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਜਾਂ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਮ -ਰਾਉਣੀ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਪਰੰਤੁ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਆ ਤੇ ਗਏ ਸੀ (ਕਿਓਂਕਿ ਪੰਥ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨੋਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ)। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇੱਧਰ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਲੇ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਲਾ ਮੋਰਚਾ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੈ। ਓਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ।
ਯਮਨ ਰਾਗ
ਯਮਨ ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਗ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਆਸਰਾ ਰਾਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਰਾਗ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਥਾਟ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਸਰਾ ਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਮਧਿਅਮ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਵਰ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨੀ ਸੰਵਾਦੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ-ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤੇ ਸਵਰ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਜਾਤੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ।
ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ
ਪੰਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ
ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇਪੰਥ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲਈ ਲਿਖ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਭੇਜੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਥ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਦੀ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਇਸ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ  ਪੰਥ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਝੱਟ ਹੀ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਹਿਸਾਬ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਜੂਝ ਰਹੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਲੇ। (ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਰੋ। ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਹਿਸਾਬ ਚੁਕਾ ਭਾਰੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਲ 100 ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ - ਰਾਉਣੀ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਾਮ- ਰਾਉਣੀ ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾ ਵੀ ਜੂਝ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਹੁਣ ਸਰਦਾਰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕਤੀ 'ਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ - ਰਾਉਣੀ ਦਾ ਕਿਲਾ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਮਨ ਰਾਗ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ
ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1723 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1803 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ
ਮਿਲਕੀ ਵੇ
ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਤਾਰਾਮੰਡਲ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਮਿਲਕੀ ਵੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 20,000 ਕਰੋੜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਤਾਰੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਵਿਆਸ 1,00,000 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਅਕਾਰ ਕੁੰਡਲਦਾਰ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਰੀਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਡਿਮੋਕ੍ਰਿਟਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਡਿਸਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰਜੀ ਵਿੱਚ 'halo' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਲ ਸਮੂਹ ਅਤੇ 50 ਛੋਟੀਆਂ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਸਾਰੇ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚੋਂ ਐਂਡਰੋਮੀਡਾ ਗਲੈਕਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਕੈਨਿਸ ਮੇਜਰ ਡਵਾਰਫ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ 2,500 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੂਰ ਹੈ। ਐਂਡਰੋਮੀਡਾ ਗਲੈਕਸੀ ਸਾਡੀ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ 375 ਕਰੋੜ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇਗੀ। ਐਂਡਰੋਮੀਡਾ 1,800 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਕਾਰ
ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਟੈਲਰ ਡਿਸਕ ਦਾ ਘੇਰਾ ਲਗਭਗ 1,00,000 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਘਣਤਾ 1,000 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20,000 ਕਰੋੜ ਤਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 40,000 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਤਾਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ-ਪੁੰਜ ਵਾਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਬੌਣੇ ਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੋਂ 300 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੋਣ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਵਰਤਮਾਨ 'ਚ ਤਾਰਿਆਂ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਤਤਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗੁਆਂਢੀ ਗਲੈਕਸੀ ਐਂਡਰੋਮੀਡਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,00,000 ਕਰੋੜ ਤਾਰੇ ਹਨ।
ਅਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੀ ਸਟੈਲਰ ਡਿਸਕ ਦਾ ਕੋਈ ਅਣੀਦਾਰ ਕੋਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਗੋਂ, ਜਿਓਂ-ਜਿਓਂ ਗਲੈਕਸੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਜਿੰਨੀ ਦੂਰ ਵੱਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਓਨੀ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 40,000 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਧ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 'ਚ ਇੱਕਦਮ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਲੱਭਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਮਨੀਲਾਲ ਡਾਕਟਰ
ਮਨੀਲਾਲ ਮਗਨਲਾਲ ਡਾਕਟਰ (28 ਜੁਲਾਈ 1881 – 8 ਜਨਵਰੀ 1956) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਕਾਮੀ ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਫਿਜੀ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਅਦਨ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ-ਮਾਰੀਸ਼ਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ, ਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ 1912 ਵਿੱਚ ਫਿਜੀ ਪੁੱਜ ਗਿਆ। ਫਿਜੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਫ਼ਿਜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਮਾਚਾਰ ਪੱਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇੰਪੀਰਿਅਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਜੀ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1916 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਫਿਜੀ ਵਿਧਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ, ਫਿਜੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਉਹ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ 1920 ਹੜਤਾਲ ਦੀ ਤੋੜਫੋੜ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੇ ਕਈ ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਦਨ, ਸੋਮਾਲੀਂਆ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨ ਮੁਂਬਈ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ।
ਓਹਾਇਓ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਜ
ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ
ਇਸਰੋ (ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ), ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੇਸ ਵਿਭਾਗ (DOS) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ISRO ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ DOS ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ISRO ਪੁਲਾੜ-ਅਧਾਰਿਤ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ, ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਪੂਰੀ ਲਾਂਚ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਾਇਓਜੇਨਿਕ ਇੰਜਣ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ, ਬਾਹਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੇੜੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ ਫਾਰ ਸਪੇਸ ਰਿਸਰਚ (INCOSPAR) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੁਆਰਾ 1962 ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ (DAE) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। INCOSPAR DAE ਦੇ ਅੰਦਰ, 1969 ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ISRO ਬਣ ਗਿਆ। 1972 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸਪੇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡੀਓਐਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਰੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ DOS ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।