cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਧੌਲੀ ਗੰਗਾ
ਧੋਲੀ ਗੰਗਾ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੀ ਪੰਜ ਆਰੰਭਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ
ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ
ਬੀਜੂ ਜਨਤਾ ਦਲ (ਬੀ. ਜੇ. ਡੀ.) ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਵੀਨ ਪਟਨਾਇਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਜੇ. ਡੀ. ਨੇ ਸਾਲ 2009 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 103 ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ ਬੀ. ਜੇ. ਡੀ. ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 147 ਵਿਚੋਂ 119 ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 16 ਸੀਟਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬੀ. ਜੇ. ਡੀ. ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਦਲ
ਕੂਫ਼ਾ
ਕੂਫ਼ਾ (الكوفة ਅਲ-ਕੂਫ਼ਾ) ਇਰਾਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਗਦਾਦ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 170 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਨਜਫ਼ ਤੋਂ 10 ਕਿਮੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਫਰਾਤ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਿਆ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਪਗ 110,000 ਸੀ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਸਾਮਰਾ, ਕਰਬਲਾ, ਕਾਜੀਮਿਆ ਅਤੇ ਨਜਫ ਦੇ ਨਾਲ ਕੂਫਾ ਸ਼ਿਆ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਰਾਕੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪਿਆਮਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਜੁਆਈ,ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੁ ਤਾਲਿਬ ਦੀ ਅੰਤਮ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਸਲਾਮ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਸਜਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਮਹਾਨ ਕੂਫਾ ਮਸਜਦ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ
ਸਰਗੁਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾਡੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚਿਨ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ  ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਇੰਹੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਜਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ   ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਿਲਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਹੋਇਆ ।  ਇੱਕ ਮਾਨਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸਥਿਤ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ  ਦਾ ਧੜ ਸਥਿਤ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਤਨਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਰਘੂਨਾਥ ਸ਼ਰਨ ਸਿਹਂ ਦੇਵ ਨੇ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦੀਏ ਨਰਾਤੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਅਣਗਿਣਤ ਭਗਤ ਇਸ ਮੰਦਿਰ  ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਗੁਜਾ
ਬਾਗਪਤ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਬਾਗਪਤ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 80 ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ।
ਸਾਂਸਦ
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਸਾਂਸਦ !ਸਰੋਤ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਐਮ ਏ ਬੇਬੀ
ਮੇਰੀਅਨ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਬੇਬੀ (ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ 1954) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਉਘਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸੀ) ਦੀ ਪੋਲਿਟਬਿਊਰੋ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸੰਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਡੋਮੇਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸਪੇਸ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨਵ ਰੰਗਮੰਡਲ ਵਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਸਤੇ ਪਹਿਲਾ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਐਮ ਏ ਬੇਬੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੀ ਐਮ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਲਿੱਲੀ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 5 ਅਪਰੈਲ 1954 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪੀ ਐਮ ਅਲੈਗਜ਼ਾਂਦਰ, ਕੋਲਾਮ ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਠੰਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਬੇਬੀ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਸਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਮ ਤੋਂ ਬੀਏ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਕਟਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਡੀਆਈਆਰ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਉਹ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਛੱਡਣੀ ਪੈ ਗਈ।
ਕਾਮਰੇਡ ਬੇਬੀ, ਐਨਐੱਸਐੱਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪ੍ਰਾਕੁਲਮ 'ਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਵਜ ਕੇਰਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਯੂਥ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਕਪਾ ਅੰਦਰ ਕਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੇ ਰਿਹਾ।
ਉਹ ਮਹਿਜ 32 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954
ਬੇਕੁਨੀ
ਬੇਕੁਨੀ (ਜਨਮ 1961), ਨੂੰ ਬੇਬ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਸੀਰੀਅਲ ਕਿੱਲਰ, ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੜਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਨਸੀ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਸੇਂਟਰਲ ਜਾਵਾ, ਮੈਗੇਲੰਗ ਦੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬੇਕੁਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਮੂਰਖ" ਕਹਿ ਕੇ ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ, ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਕਾਰਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੈਨਟੈਂਗ ਸਕੁਆਇਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇੱਕ ਠੱਗ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਡੋਫਿਲਿਆ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਨੈਕਰੋਫਿਲਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਕਤਲ
1993 ਵਿੱਚ ਬੇਕੁਨੀ ਨੇ 4 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਗਲੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 9 ਸਾਲਾ ਅਰਡਿਅਨਸਹ ਨਾਮਕ ਪੀੜਤ ਲੜਕੀ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੀੜਤ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬੇਕੁਨੀ ਨੂੰ 9 ਜਨਵਰੀ, 2010 ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਜਕਾਰਤਾ ਦੀ ਗੈਂਗ ਹਾਜੀ ਡਾਲੀਮ ਮਸਜਿਦ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸਦੀ ਅੰਗਹੀਣ ਲਾਸ਼ 8 ਜਨਵਰੀ, 2010 ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
ਮੁਕੱਦਮਾ
ਬੇਕੁਨੀ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਜਕਾਰਤਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਕਾਰਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬੇਕੁਨੀ ਦੀ ਅਪੀਲ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ 14 ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।
ਸਰਗੁਜਾ
ਸਰਗੁਜਾ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਜਿਲਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ  ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੁਰਬ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਬਹੁਲ ਜਿਲਾ ਸਰਗੁਜਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਸੀਮਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦਾ ਰਾਇਗੜ੍ਹ, ਕੋਰਬਾ ਅਤੇ ਜਸ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕੋਰਿਆ ਜਿਲਾ ਹੈ।
ਸਥਿਤੀ
ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਵਿਸਥਾਰ 230 37 25 ਵਲੋਂ 240 6 17 ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਵਿਸਥਾਰ 810 37 25 ਵਲੋਂ 840 4 40 ਪੂਰਵ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਤੱਕ ਹੈ । ਇਹ ਜਿਲਾ ਭੌਤਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵਿੰਧੀਆਚਲ - ਬਘੇਲਖੰਡ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਨਾਗਪੁਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ ।  ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਸਤ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਉਂਚਾਈ ਲੱਗਭੱਗ 609 ਮੀਟਰ ਹੈ ।
ਸਥਾਪਨਾ
ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਜਨਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਉਸਾਰੀ  ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।  ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ 25 ਮਈ 1998 ਨੂੰ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਭਾਜਨ ਕਰਕੇ ਕੋਰਿਆ ਜਿਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ।  ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਵਰਤਮਾਨ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 16359 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ  ।  1 ਨਵੰਬਰ 2000 ਜਦੋਂ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਮੱਧਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਤੱਦ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।
ਨਾਮਕਰਣ
ਸਰਗੁਜਾ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਲੋਂ ਹਮੇ ਇਹ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਗੁਜਾ ਕਈਆਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇੱਕ ਤਰਫ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮਾਇਣ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦੰਡਕਾਰਨ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਉਥੇ ਹੀ ਦੁਸਰੀ ਵੱਲ ਦਸ਼ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਡਾਂਡੋਰ  ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ।  ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਂਚਲ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਗੁਜਾ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ।  ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਰਗੁਜਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਜਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਧਰਤੀ - ਭਾਗ ਨੂੰ ਹੀ ਸਰਗੁਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਨਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਵ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਗੁਜਾ ਨੂੰ ਨਿਚੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ :
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸਰਗੁਜਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣ ਅੱਜ ਵੀ SURGUJA ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
ਜਲਵਾਯੂ
ਜਲਵਾਯੂ ਉਹ ਭੂਗੋਲਿਕ ਦਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਲ ਸਥਾਨੀ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾ ਭਾਰਤ  ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਉਸ਼ਣ - ਮਾਨਸੂਨੀ ਹੈ ।  ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੁੱਤ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਮਨਅੰਕਿਤ ਹੈ ।
ਗਰਮੀ ਰੁੱਤ
ਇਹ ਰੁੱਤ ਮਾਰਚ ਵਲੋਂ ਜੁਨ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਚੁੰਕਿ ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਜਿਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਵਲੋਂ ਹੋਕੇ ਗੁਜਰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਿਆ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਪਠਾਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਸੀਤਲ ਏਵਮ ਸੁਹਾਵਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।  ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਮੈਨਪਾਟ ਜਿਸਨੂੰ ਛੱਤੀਸ਼ਗੜ੍ਹ  ਦੇ ਸ਼ਿਮਲਾ  ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਦਾ ਮੌਸਮ ਵੀ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਵਰਸ਼ਾਰਿਤੁ
ਇਹ ਰੁੱਤ ਜੁਲਾਈ ਵਲੋਂ ਅਕਟੁਬਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਦਕਸ਼ੀਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਸਬਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।  ਇੱਥੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਮਾਨਸੁਨੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਤੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਸ਼ੀਤਰਿਤੁ
ਇਸ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਵਾਤ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਨਵਰੀ ਇੱਥੇ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਠੰਡ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨਪਾਟ,  ਸਾਮਰੀਪਾਟ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 5 0 ਵਲੋਂ ਘੱਟ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਾ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।
ਜਿਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ
ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ :
ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ
ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਹਨ : -
ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਇਗੜ੍ਹ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ 15 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਚੇਂਦਰਾ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹਨ ।  ਇਸ ਗਰਾਮ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਕਿ. ਮੀ. ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਸਥਿਤ ਹਨ । ਇਸ ਜਲਪ੍ਰਪਾਤ  ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਨਰਸਰੀ ਹਨ,  ਜਿੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ  ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ - ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।  ਇਸ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਭਰ ਪਰਯਟਨ ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਤਿੱਤਲੀ ਪਾਰਕ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
ਰਕਸਗੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ
ਓਡਗੀ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਰਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬਲੰਗੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ  ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਰੇਂਹਡ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਸ਼ਰ੍ਰਖਲਾ ਦੀ ਉਂਚਾਈ ਵਲੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਰਕਸਗੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਸੰਕਰੇ ਕੁੰਡ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹਨ ਇਹ ਕੁੰਡ ਅਤਿਅੰਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ ।
ਭੇਡਿਆ ਪੱਥਰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ
ਕੁਸਮੀ ਚਾਂਦੋ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਤੀਹ ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਈਦਰੀ ਗਰਾਮ ਹੈ ।  ਈਦਰੀ ਗਰਾਮ ਵਲੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਮੀ ਜੰਗਲ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਭੇਡਿਆ ਪੱਥਰ ਨਾਮਕ ਜਲਪ੍ਰਪਾਤ ਹੈ  ।
ਬੇਨਗੰਗਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ
ਕੁਸਮੀ - ਸਾਮਰੀ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਸਾਮਰੀਪਾਟ  ਦੇ ਜਮੀਰਾ ਗਰਾਮ  ਦੇ ਪੂਰਵ  - ਦੱਖਣ ਕੋਣ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਸਬੰਧੀ ਲੜੀ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੇਨਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਸਥਾਨ ਹੈ ।  ਯਹਾ ਸਾਲ ਵ੍ਰਕਸ਼ੋ  ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ  ।
ਸੇਦਮ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਪਾਤ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਇਗਢ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ 45 ਕਿ. ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੇਦਮ ਨਾਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਿ. ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਝਰਨਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਮੈਨਪਾਟ
ਮੈਨਪਾਟ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ 75 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਛੱਤੀਸਗਢ ਦਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੈਂਨਪਾਟ ਵਿੰਧ ਪਹਾੜ ਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਸਤ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਉਚਾਈ 3781 ਫੀਟ ਹੈ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੌਡਾਈ 10 ਵਲੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹ ।
ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਵਲੋਂ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 60 ਕਿਮੀ. ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਾਮਰਬਾਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲ ਸੁਸ਼ਮਾ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ਼ ਗੁਫਾ ਸਥਿਤ ਹੈ ।
ਤਾਤਾਪਾਨੀ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਰਾਮਾਨੁਜਗੰਜ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 80 ਕਿਮੀ. ਦੁਰ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵਲੋਂ ਦੋ ਫਲਾਂਗ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਚਸ਼ਮਾ ਹੈ । ਇਸ ਸਥਾਨ ਵਲੋਂ ਅੱਠ ਵਲੋਂ ਦਸ ਗਰਮ ਪਾਣੀ  ਦੇ ਕੁਂਡ ਹੈ ।
ਸਾਰਾਸੌਰ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ -  ਬਨਾਰਸ ਰੋਡ ਉੱਤੇ 40 ਕਿਮੀ. ਉੱਤੇ ਭੈਂਸਾਮੁਡਾ ਸਥਾਨ ਹਨ । ਭੈਂਸਾਮੁਡਾ ਵਲੋਂ ਭਿਆਥਾਨ ਰੋਡ ਉੱਤੇ 15 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾਸੌਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹਨ ।
ਬਾਂਕ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਭਿਆਥਾਨ ਵਲੋਂ ਅੱਸੀ ਕਿ. ਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਓਡਗੀ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ 15 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਂਕ ਗਰਾਮ ਬਸਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਗਰਾਮ  ਦੇ ਕੋਲ ਰਿਹੰਦ ਨਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿਭਾਗ  ਦੇ ਅਰਾਮ ਘਰ  ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਧ ਚੰਦਰਾਕਾਰ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ।  ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਬਾਂਕ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਇਹ ਪਾਣੀ ਕੁੰਡ ਅਤਿਅੰਤ ਗਹਿਰਾ ਹੈ,  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਛਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।  ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਭਰ ਪਰਯਟਕ ਮਛਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਰਾਮਗਢ
ਇਹ ਸਰਗੁਜਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ ।  ਇਹ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ -  ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰਸਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ।  ਇਸਨੂੰ ਰਾਮਗਿਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਲਕਸ਼ਮਣਗਢ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ 40 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣਗੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ  -  ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ ਵਲੋਂ 03 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ।
ਕੰਦਰੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਕੁਸਮੀ -  ਸਾਮਰੀ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ 140 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕੰਦਰੀ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਸਾਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਦਿਰ  ਹੈ ।  ਅਨੇਕ ਪਰਵੋ ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਅਰਜੁਨਗਢ
ਅਰਜੁੰਨਗਢ ਸਥਾਨ ਸ਼ੰਕਰਗਢ ਵਿਕਾਸਖੰਡ ਦੇ ਜੋਕਾਪਾਟ  ਦੇ ਬੀਹਡ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ।  ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੀਲੇ ਦਾ ਭਗਨਾਵੇਸ਼ ਵਿਖਾਈ ਪਡਤਾ ਹੈ ।  ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੰਮੀ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਘਿਰਾਉ ਹੈ ।
ਸੀਤਾ ਲੇਖਣੀ
ਸੁਰਜਪੁਰ ਤਹਸੀਲ ਦੇ ਗਰਾਮ ਮਹੁਲੀ  ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਹਾਡੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੈਲ ਚਿਤਰਾਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ੰਖ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ।  ਪੇਂਡੂ ਜਨਤਾ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਲੇਖਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਡੀਪਾਦੀਹ
ਡਿਪਾਡੀਹ ਕਨਹਰ, ਸ਼ਮਸ ਅਤੇ ਗਲਫੁਲਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ  ਦੇ ਕੰਢੇ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  ਇਹ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੁੰਦਰ ਸਥਾਨ ਹੈ ।  ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ  ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੰਦਿਰਾਂ  ਦੇ ਟਿਲੇ ਹਨ ।
ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ
ਮਹੇਸ਼ਪੁਰ, ਉਦੈਪੁਰ ਵਲੋਂ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ੦੮ ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਉਦੈਪੁਰ ਤੋਂ ਕੇਦਮਾ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।  ਇਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ   ( ਦਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ) ,  ਛੇਰਿਕਾ ਦੇਉਰ  ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮੰਦਿਰ   ( ੧੦ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ )  ,  ਤੀਰਥਕਰ ਵ੍ਰਸ਼ਭ ਨਾਥ ਪ੍ਰਤੀਮਾ  ( ੮ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ )  ,  ਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਰਾਜਮਨ ਤਪੱਸਵੀ ,  ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ - ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੂਰਤੀ ,  ਨਰਸਿੰਘ ਅਵਤਾਰ ,  ਹਰਨਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰਨਾ ,  ਮੁੰਡ ਟੀਲਾ  ( ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲਈ )  ,  ਸਕੰਧਮਾਤਾ ,  ਗੰਗਾ - ਜਮਨਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀਆ ,  ਦਰਪਣ ਵੇਖਦੀ ਨਾਇਕਾ ਅਤੇ 18 ਵਾਕਯੋ ਦਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹਨ ।
ਸਤਮਹਲਾ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲਖਨਪੁਰ ਤੋਂ ਲੱਗਭੱਗ ਦਸ ਕਿ. ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕਲਚਾ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਤਮਹਲਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ।  ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਭਗਨਾਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ ।
ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ
ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ  ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਪਹਾਡੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਚਿਨ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ  ਦਾ ਮੰਦਿਰ  ਸਥਿਤ ਹੈ ।  ਇੰਹੀ ਮਹਾਮਾਇਆ ਜਾਂ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇਵੀ   ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਜਿਲਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਦਾ ਨਾਮਕਰਣ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਹੋਇਆ ।  ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸਥਿਤ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ  ਦਾ ਧੜ ਸਥਿਤ ਹੈ  ।  ਮਹਾਮਆ ਮੰਦਰ ਸਗੁੀਜਾ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰ ਹੈ ।
ਤਕਿਆ, ਸਰਗੁਜਾ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਨਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਵ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਤਕਿਆ ਗਰਾਮ ਸਥਿਤ ਹੈ ਇਸ ਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਮੁਰਾਦ ਸ਼ਾਹ ,  ਬਾਬਾ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮਜਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦੇ  ਤੋਦੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ  ਦੇ ਅਤੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ  ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਮਜਾਰ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ ਚਢਾਤੇ ਹਨ ।
ਕੁਦਰਗਢ
ਕੁਦਰਗੜ੍ਹ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਭਿਆਥਾਨ  ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ  ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ।  ਇੱਥੇ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ  ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਿਰ  ਹੈ,  ਇਸ ਮੰਦਿਰ  ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤਾਲਾਬੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਲੇ ਦਾ ਖੰਡਰ ਹੈ
ਪਾਰਦੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ, ਸਰਗੁਜਾ
ਪਾਰਦੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਵਿਕਾਸ ਖੰਡ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਕਿ ਮੀ  ਦੱਖਣ  ਦੇ ਵੱਲ ਬਨਖੇਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ  ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਸਥਾਪਤ ਹੈ ।  ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭੱਗ 21 ਕਿੱਲੋ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਰੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿਰਫ ਅਨੋਖੀ ਪਾਰਾ  ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਸਥਾਪਤ ਹੈ ।
ਸ਼ਿਵਪੁਰ, ਸਰਗੁਜਾ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ੪੫ ਕਿਮੀ. ਹੈ । ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਵਲੋਂ ੦੪ ਕਿ ਮੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਗਰਾਮ  ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁੰਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ  ਹੈ ।
ਬਿਲਦਵਾਰ ਗੁਫਾ, ਸਰਗੁਜਾ
ਇਹ ਗੁਫਾ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ |  ਇਸਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ |  ਇਸਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,  ਉਥੇ ਹੀ ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਉਦਗਮ ਵੀ ਹੈ |  ਇਸ ਗੁਫਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨੋਕ ਮਹਾਮਾਇਆ ਮੰਦਿਰ   ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ |
ਦੇਵਗਢ, ਸਰਗੁਜਾ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਲਖੰਨਪੁਰ 28 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਲਖੰਨਪੁਰ ਵਲੋਂ 10 ਕਿਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਗਢ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਦੇਵਗਢ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਯਮਦਗਨਿ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਸਥਲਿ ਰਹੀ ਹੈ ।
ਸੇਮਰਸੋਤ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ
1978 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਸੇਮਰਸੋਤ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਵਨਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ।  ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 430. 361 ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਹੈ । ਜਿਲਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ 58 ਕਿ. ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬਲਰਾਮਪੁਰ, ਰਾਜਪੁਰ ,  ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਵਿਕਾਸ ਖੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੈ ।  ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਵਿੱਚ ਸੇਂਦੁਰ ,  ਸੇਮਰਸੋਤ ,  ਚੇਤਨਾ ,  ਅਤੇ ਸਾਸੂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ  ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਲਦਲੀ ਧਰਤੀ ਸੋਤਾ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੇਮਰਸੋਤ ਪਡਾ ।  ਇਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ਪੱਛਮ 115 ਕਿ. ਮੀ. ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ 20 ਕਿ. ਮੀ. ਹੈ । ਇੱਥੇ ਸ਼ੇਰ,  ਤੇਂਦੁਆ ,  ਸਾਂਭਰ ,  ਚੀਤਲ ,  ਨੀਲਗਾਏ ,  ਵਾਰਕਿਗਡਿਅਰ ,  ਚੌਸਿੰਘਾ ,  ਚਿੰਕਰਾ ,  ਕੋਟਰੀ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤਾ ,  ਜੰਗਲੀ ਸੂਅਰ ,  ਭਾਲੂ ,  ਮੋਰ ,  ਬਾਂਦਰ ,  ਭੇਡੀਆਂ ਆਦਿ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਤਮੋਰ ਪਿੰਗਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ
1978 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਵਾਰਾਣਸੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਦੇ 72 ਕਿ. ਮੀ. ਉੱਤੇ ਪਾਨ ਪਿੰਗਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉੱਤੇ ਡਾਂਡਕਰਵਾਂ ਬਸ ਸਟਾਪ ਹੈ । 22 ਕਿ. ਮੀ. ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰਮਕੋਲਾ ਅਭਯਾਰੰਣਿਏ ਪਰਿਕਸ਼ੇਤਰ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ । ਇਹ ਅਭਿਆਰੰਇ 608. 52 ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਖੇਤਰਫਲ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਵਾਡਰਫਨਗਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰੀ ਸਰਗੁਜਾ ਵਨਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1978 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ।  ਇਸਵਿੱਚ ਮੁੱਖਤ :  ਸ਼ੇਰ ਤੇਂਦੁਆ,  ਸਾਂਭਰ ,  ਚੀਤਲ ,  ਨੀਲਗਾਏ ,  ਵਰਕਿਡਿਅਰ ,  ਚਿੰਕਾਰਾ ,  ਗੌਰ ,  ਜੰਗਲੀ ਸੂਅਰ ,  ਭਾਲੂ ,  ਸੋਨਕੁੱਤਾ ,  ਬਾਂਦਰ ,  ਖਰਗੋਸ਼ ,  ਗਿੰਲਹਰੀ ,  ਗਿੱਦੜ ,  ਨਿਉਲਾ ,  ਲੋਮਡੀ ,  ਤੀਤਰ ,  ਬਟੇਰਾ ,  ਚਮਗਾਦਡ ,  ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ।
ਸਵ: ਰਾਜਮੋਹਨੀ ਦੇਵੀ ( ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ )
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪਪੁਰ ਵਿਕਾਸਖੰਡ  ਦੇ ਸ਼ਾਰਦਾਪੁਰ ਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1914 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ਮਏ ਸੀ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਰਜਮਨ ਬਾਈ ਸੀ ।  ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ ਇੰਹੋਨੇਂ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਪ੍ਰਦੇਸ਼  ਦੇ ਸੀਮਾਵਰਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲੋਕੋ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਸੀ -   ਜੀਵ ਹਿੰਸਾ ਮਤ ਟੈਕਸਾਂ,  ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਛੋਡ ਦੋ ,  ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਮਤ ਟੈਕਸਾਂ ,  ਸੰਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਾਂ ,  ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1986 ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।  6 ਜਨਵਰੀ 1994 ਨੂੰ ਰਾਜਮੋਹਨੀ ਦੇਵੀ  ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਿਹਾ ।
ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨਾਬਾਈ ਰਜਵਾਰ ( ਸਿੱਧਹਸਥ ਸ਼ਿਲਪੀ )
ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਵਲੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 28 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੁਰੀ ਉੱਤੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ - ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਲਖਨਪੁਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ।  ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਗਰਾਮ ਪੁਹਪੁਟਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਆਯਾਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿੱਧਹਸਥ ਸ਼ਿਲਪੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੋਨਾਬਾਈ ਰਜਵਾਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ।  ਮਿੱਟੀ ਸ਼ਿਲਪ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ,  ਮ0 ਪ੍ਰ0 ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਤੁਲਸੀ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪ ਗੁਰੂ ਅਵਾਰਡ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ   ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਅਨੇਕ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜੋਜਿਤ ਕਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ।
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਜੀ  ( ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਿਅਕਾਰ ਵਿਅੰਗਿਅਕਾਰ ਅਤੇ ਹਾਸਿਅ ਕਵੀ )
ਸਰਗੁਜਾ ( surguja ) ਜਿਲ੍ਹੇ  ਦੇ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ( Ambikapur )  ਨਾਮਕ ਸ਼ਹਿਰ  ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਾਹਿਤ ਰਤਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ  ਵਰਮਾ ਜੀ  ਨੇ 19 ਅਪ੍ਰੇਲ 1998 ਨੂੰ ਸਰਵੋੱਤਮ ਰਚਨਾ  ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਭੋਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਾਮ ਸਵਰੂਪ ਗੋਲਡ ਮੇਡਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ,  ਮਹਾਮਹਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੱਜਣ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੀ  ਦੇ ਆਰ ਨਾਰਾਇਣਨ ਜੀ  ,  ਮਹਾਮਹਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੱਜਣ ਵਿਅਕਤੀ ਡਾਕਟਰ ਏ ਪੀ ਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਜੀ  , ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਸੱਜਣ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪੇਈ ਜੀ  , ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਸੱਜਣ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ  ਜੀ ਸਹਿਤ ਭਾਰਤ ਸਾਲ  ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਓ  ਦੇ ਮਹਾਮਹਿਮ ਰਾਜਪਾਲ ਸੱਜਣ ਵਿਅਕਤੀ  ,  ਅਤੇ ਮੁੱਖਮੰਤਰੀਜੀ ਵਲੋਂ ਲਿਖਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮਾਨ ਮਾਨ ਹੈ ।
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਰਵਣ ਸ਼ਰਮਾ ( ਚਿੱਤਰਕਾਰ )
ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ  ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਰਵਣ ਸ਼ਰਮਾ  ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨਮੋਹਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਵਲੋਂ ਇਸ ਜਿਲਾਂ ਨੂੰ ਗੌਰਵਾਂਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹਨ ।  ਇਨ੍ਹਾਂ   ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾਂ  ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੌਂਦਰਿਆ ,  ਗਰਾਮੀਣੋਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਤਆਦਿ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ।  ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ   ਦੇ ਦੁਆਰੇ ਹਜਾਰਾਂ ਪੇਂਟਿਗਸ ਅਤੇ ਰੇਖਾਚਿਤਰੋਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ।  ਅਕਾਲ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਚਿੱਤਰ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ । ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾਂ ਨੂੰ ਗੌਰਵਾਂਵਿਤ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਹੋਨੇਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਭਾ ਵਲੋਂ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਸ਼ਨ  ਹੋਇਆ ।
ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ
ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਣਾਂ,  ਸਰੋਵਰਾਂ ,  ਨਦੀਆਂ ,  ਪਹਾਡ ਇਤਆਦਿ ਵਲੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਰਿਪੂਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਇਸ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਰੁਰ ਆਣਾ ਚਾਹਾਂਗੇ ।  ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਤਰਫ ਮਹਾਕਵੀ ਕਾਲੀਦਾਸ ਨਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਪ੍ਰਸਿਧ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਮੇਘਦੁਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ,  ਉਥੇ ਹੀ ਦੁਸਰੀ ਵੱਲ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ,  ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਹਿਤ ਇੱਥੇ ਬਨਵਾਸ  ਦੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਕੱਟੇ ਸਨ ।  ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾ ਸਡਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਰਸਤਾ ਵਲੋਂ ਸਿੱਧੇ ਜੁਡਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
ਸਡਕ ਰਸਤਾ
ਛੱਤੀਸਗਢ ਰਾਜ ਵਿੱਚ :
ਰੇਲ ਰਸਤਾ
ਸਰਗੁਜਾ ਜਿਲਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ 03 ਜੁਨ 2006 ਵਲੋਂ ਰੇਲ ਰਸਤਾ ਵਲੋਂ ਜੁਡ ਗਿਆ ਹੈ ।  ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ  ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤਾ ਦੇਵੀਗੰਜ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਗਾਂਧੀ ਚੌਕ ਵਲੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦੁਰੀ ਲੱਗਭੱਗ 5 ਕਿਮੀ ਹੈ ।  ਇੱਥੋਂ ਟੈਂਪੂ,  ਟੈਕਸੀ ਇਤਿਆਦੀ ਵਲੋਂ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਤੁਸੀ ਨਿਮਨ ਟਰੇਂਨ ਰੁਟ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਰ ਸੱਕਦੇ ਹੈ : ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਵਲੋਂ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਆਉਣ ਲਈ ਬਸ ਅਤੇ ਟਰੇਂਨ ਦੋਨ੍ਹੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਬਸ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੱਕ ਸਿੱਧੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਬਕੀ ਟਰੇਂਨ ਅਨੁਪਪੁਰ  ( ਮਧੱਪ੍ਰਦੇਸ਼ )  ਹੋਤੇਂ ਹੋਏ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਤੱਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ।  ਰਾਇਗਢ ਵਲੋਂ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਆਉਣ ਲਈ ਬਸ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੀ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ ।
ਹਵਾਈ ਰਸਤਾ
ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਸਿੱਧੇ ਆਉਣ ਲਈ ਹਵਾ ਰਸਤਾ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੁਸੀ ਰਾਏਪੁਰ ਤੱਕ ਦੇਸ਼  ਦੇ ਨਿਮਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਹਵਾ ਰਸਤਾ ਵਲੋਂ ਆ ਸੱਕਦੇ ਹੈ ,  ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਰਾਏਪੁਰ ਵਲੋਂ ਅੰਬਿਕਾਪੁਰ ਆਉਣ ਲਈ ਬਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਣਾ ਹੋਵੇਗਾ :
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਏ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦਾ ਦਿਲ ਧੜਕਦਾ ਹੈ ਸਮਾਜ ਦਾ  ਚਿਹਰਾ, ਸਮਾਂ -ਕਾਲ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਭਾਵ, ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਭਾਵ, ਮੇਲ - ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਜੁਦਾਈ ਹੈ। ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਹੈ ਸੁਲਹ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਰੂਰ ਹੈ ਤਾਬੋਰ ਹੈ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਰਸਾਤਾਂ ਤੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕਾਰ ਏ। ਰੁਸਣ ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਕਰਦੀਆਂ ਏਹ ਬੋਲੀਆਂ ਕਿਤੇ ਢੋਲ ਨੂੰ ਤੋਰ ਕੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਐਸੀਆਂ ਪਾਟਦੀਆਂ ਨੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਲਮ ਹਾਕਮਾਂ ਲਈ ਵੰਗਾਰ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਾਇਤ ਦੇ ਭਾਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨੇ। ਹਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ, ਸੋਕੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਲਿਬਾਸ ਵੱਡਮੁੱਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਛੇਡ- ਛਾੜ ਤੇ ਰੁਮਾਂਸ, ਦੁਆਲੇ ਤੇ ਬੱਦ ਦੁਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਅਉਗੁਣ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਓਸਾਰੀਆ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਗਿਲੇ- ਸ਼ਿਕਵੇ ਤੇ ਇਸ਼ਕੀਆ ਤਰਲੇ ਵੀ ਨੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਂ ਵੀ ਨੇ ਤਾਲ ਹੋਕੇ ਤੇ ਹਟਕੋਰੇ ਵੀ ਨੇ। ਸਰਘੀ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕੌਮ ਜੋ ਘਾਲਣਾ ਘਾਲਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗਿੱਧਾ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਰੰਗ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ  ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਈ ਤਜ਼ਰਬੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਬੋਲੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਕ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਾਧਾ - ਘਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿੰਞਣਾ ਵਿੱਚ ਕੱਤਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੁੱਧ ਰਿੜਕਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ, ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਕੱਢਦੀਆਂ ਨੱਢੀਆਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਰੂਪੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਕਿੰਨਾ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੁਹਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਦੁਹਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕੁੜੀਆਂ ਦੋ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਟੋਲੀ ਦੂਜੀ ਤੁਕ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਨੱਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਗਰੁੱਪ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਗੁਜਾ
ਹਵਾਈ ਰਸਤਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ
ਦੁਹਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿੱਧਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨੱਢੇ ਨੱਢੀਆਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਕੋਚ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੱਬੇ ਭਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ, ਮੇਲਿਆਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਤੀਆਂ 'ਤੇ ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਤੀ ਪਈ ਦੀ ਜੰਜੀਰੀ ਛਣਕੇ
ਗੱਭਰੂ ਦਾ ਮੱਚੇ ਕਾਲਜਾ
ਲੰਮੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ
ਲੰਮੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਪੇਂਡੂ ਮੇਲੇ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦ ਦੋਨੋਂ ਵੀ ਗਾ ਕੇ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਲੰਮੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕੋ ਕੁੜੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਆਖ਼ਰੀ ਤੁਕ ਤੇ ਪੁੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਤੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ- ਲੰਮੀ ਬੋਲੀ ਸਮਤੁਕਾਂਤਕ ਤੁਕਾਂ ਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਗੀਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਹਰ ਤੁਕਾਂ ਆਪਣੀ ਥਾਵੇਂ ਸੰਪੂਰਨ ਥੀਪਕ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ 'ਤੋੜੇ' ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੋੜਾ, ਭਾਵ ਤੇ ਉਚਾਰ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾ ਤੋਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਕੰਗਰੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੇ ਤੋੜਾ ਸੁਮਾਰਕ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੋੜਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚਲੇ ਉਚਾਰ ਤੇ ਗਾਇਨ ਵਿਚਲੇ ਬੋਲ ਤੇ ਨਾਚ ਵਿਚਲੇ ਸੰਪਰਕ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਤੋੜੇ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਅੱਤ ਇਕਾਗਰ ਤੇ ਦੁਹਰਾਉ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਦਾ ਥੀਮ ਕਦਮ ਕਦਮ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੋਇਆ ਥੀਮ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਲੰਮੀ ਬੋਲੀ ਮਲਵਈ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਦੀ ਵਿੱਲਖਣ ਪਛਾਣ ਹੈ।
ੳ
ਊਰੀ ਊਰੀ ਊਰੀ, ਨੱਚਦੀ ਕਾਹਤੋ ਨੀ, ਕੀ ਮਾਲਕ ਨੇ ਘੂਰੀ, ਨੱਚਦੀ .......,
ਊਰੀ ਊਰੀ ਊਰੀ ਵੇ, ਦੁੱਧ ਡੁੱਲਿਆ ਜੇਠ ਨੇ ਘੂਰੀ ਵੇ, ਦੁੱਧ .........,
ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਮੈ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਦੀ, ਉੱਤੋਂ ਰੁੜ੍ਹ ਗਈ ਥਾਲੀ, ਕੈਦ ਕਰਾ ਦੂੰਗੀ, ਮੈਂ ਡਿਪਟੀ ਦੀ ਸਾਲੀ,ਕੈਦ ਕਰਾ ਦੂੰਗੀ.......,
ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਮੈ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਦੀ, ਉੱਤੋਂ ਰੁੜ੍ਹ ਗਿਆ ਗਲਾਸ, ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੀ ਆ, ਜੀਜਾ ਲੈ ਗਿਆ ਸਾਕ, ਹੁਣ ਕਿਉਂ .......,
ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਮੇਰੀ ਮੂੰਗੀ ਦਾ ਬੂਟਾ, ਉਹਨੂੰ ਚਰ ਗਈ ਗਾਂ, ਵੇ ਰੋਦਾ ਮੂੰਗੀ ਨੂੰ, ਘਰ ਮਰਗੀ ਤੇਰੀ ਮਾਂ,ਵੇ ਰੋਦਾ ਮੂੰਗੀ .....,
ਊਚੇ ਟਿੱਬੇ ਮੈ ਤਾਣਾ ਤਣਦੀ, ਉਤੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਗਈ ਵੱਛੀ, ਨਣਾਨੇ ਮੋਰਨੀਏ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਨਾ ਦੱਸੀ, ਨਣਾਨੇ .........,
ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਮੈ ਤਾਣਾ ਤਣਦੀ, ਦੂਰ ਵੱਜੇ ਇੱਕ ਤਾਰਾ, ਖੂੰਹ ਤੇ ਮਿੱਲ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਪਿੰਡ ਸਾਰਾ, ਖੂੰਹ ਤੇ .....,
ਉੱਚੇ ਟਿੱਬੇ ਮੈ ਤਾਣਾ ਤਣਦੀ, ਤਣਦੀ ਰੀਝਾਂ ਲਾ ਕੇ, ਮਿਲ ਜਾ ਹਾਣ ਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਸੌਹਰੇ ਘਰ ਆ ਕੇ, ਮਿਲ ਜਾ ......., ਊਠਾਂ ਵਾਲਿਉ, ਊਠ ਲੱਦੇ ਵੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ, ਕੱਲੀ ਕੱਤਾਂ ਵੇ ਘਰ ਘੱਲਿਉ ਮੇਰੇ ਭੌਰ ਨੂੰ, ਕੱਲੀ ਕੱਤਾਂ ..............,
ਊਠਾਂ ਵਾਲਿਉ,ਊਠ ਲੱਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ, ਮਹਿਲੀ ਛੱਡੀਆਂ, ਸੁੰਨੀਆਂ ਗੋਰੀਆਂ, ਮਹਿਲੀ ..............,
ਊਠਾਂ ਵਾਲਿਉ, ਥੋਡੀ ਕੀ ਵੇ ਨੌਕਰੀ, ਪੰਜ ਵੇ ਰੁਪਈਏ,ਇਕ ਭੋਅ ਦੀ ਟੋਕਰੀ, ਪੰਜ ਵੇ .........,
ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਨਾ ਡਰੀਏ,ਨਰ ਬੇਗਾਨੀ ਦੀ, ਬਾਂਹ ......,
ਉਰਲੇ ਬਜਾਰ ਨੀ ਮੈ ਹਰ ਕਰਾਓਦੀ ਆਂ, ਪਰਲੇ ਬਜਾਰ ਨੀ ਮੈ ਬੰਦ ਗਜਰੇ, ਅੱਡ ਹੋਉਗੀ ਜਠਾਣੀ ਤੈਥੋ ਲੈਕੇ ਬਦਲੇ, ਅੱਡ ........
ਉਰਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਬਾਜਰਾ, ਪਰਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ, ਵੇ ਮੈ ਨੱਚਾਂ ਬਾਲਮਾ ਖੇਤਾ ਦੇ ਬੰਨੇ ਬੰਨੇ, ਵੇ ਮੈ ..............,
ਊਚੀ ਊਚੀ ਖੂੰਹੀ ਤੇ ਮੈ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ਆਂ, ਗਾਗਰ ਭਰਦੀ ਆਂ,ਬਾਲਟੀ ਭਰਦੀ ਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਵੇ ਮੈ ਧੀ ਹਾਣੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਗੋਰਿਆਂ ਹੱਥਾ ਦਾ ਪੀ ਹਾਣੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਗੋਰਿਆਂ ........,
ਅ
ਅਰਨਾ ਅਰਨਾ ਅਰਨਾ, ਨੀ ਰੰਗ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦਾ, ਗੱਡ ਲਉ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਡਰਨਾ, ਨੀ ਰੰਗ ਦੇ .......,
ਆ ਵੇ ਨਾਜਰਾ,ਬਹਿ ਵੇ ਨਾਜਰਾ, ਬੋਤਾ ਬੰਨ ਦਰਵਾਜੇ, ਵੇ ਬੋਤੇ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਭੋਅ ਦਾ ਟੋਕਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਦੋ ਪਰਸ਼ਾਦੇ, ਖਾਲੀ ਮੁੜ ਜਾ ਵੇ,ਸਾਡੇ ਨਹੀਂ ਇਰਾਦੇ, ਖਾਲੀ ਮੁੜ ਜਾ ਵੇ ......,
ਆ ਵੇ ਨਾਜਰਾ,ਬਹਿ ਵੇ ਨਾਜਰਾ, ਬੋਤਾ ਬੰਨ ਦਰਵਾਜੇ, ਵੇ ਬੋਤੇ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਭੋਅ ਦਾ ਟੋਕਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਦੋ ਪਰਸ਼ਾਦੇ, ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀ ਦੀ, ਧਮਕ ਪਵੇ ਦਰਵਾਜੇ, ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ .......,
ਅੰਬ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਤੋਤਾ ਬੈਠਾ, ਬੈਠਾ ਬੈਠਾ ਬਿੱਠ ਕਰ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਭਰੀ ਜਵਾਨੀ ਠਿੱਠ ਕਰ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਭਰੀ ...........,
ਆਉਣ ਨੇਰੀਆਂ ਵੇ ਜਾਣ ਨੇਰੀਆਂ, ਮੁੰਡਿਆ ਸੱਥ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਤੇਰੀਆਂ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਸੱਥ............,
ਆਮਾ ਆਮਾ ਆਮਾ, ਨੀ ਮੈ ਨੱਚਦੀ ਝੂੰਮਦੀ ਆਮਾ, ਗਿੱਧਾ ਪਾਉ ਕੁੜੀਉ,ਨੀ ਮੈ ਨੱਚ ਕੇ ਦਿਖਾਮਾ, ਗਿੱਧਾ ਪਾਉ ........,
ਆ ਬਨਜਾਰਿਆ ਬਹਿ ਬਨਜਾਰਿਆ, ਕਿੱਥੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਘਰ ਵੇ, ਭੀੜੀ ਵੰਗ ਬਚਾ ਕੇ ਚਾੜੀ, ਮੈ ਜਾਉਗੀ ਮਰ ਵੇ, ਮੇਰਾ ਉਡੇ ਡੋਰੀਆ ਮਹਿਲਾ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵੇ, ਮੇਰਾ ਉਦੇ ਡੋਰੀਆ ......,
ਔਹ ਕੋਈ ਆਉਦੇ ਦੋ ਜਾਣੇ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਣ ਗਏ ਚਾਰ, ਵੇ ਘੁੰਢ ਕੱਢਾ ਕੇ ਨਾ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਯਾਰ, ਵੇ ਘੂੰਢ .......,
ਅਰਬੀ ਵਿਕਣੀ ਆਈ ਵੇ ਨੌਕਰਾ, ਲੈਦੇ ਸੇਰ ਕੁ ਮੈਨੂੰ, ਵੇ ਢਲ ਪਰਛਾਵੇ ਕੱਟਣ ਲੱਗੀ, ਯਾਦ ਕਰੂਗੀ ਤੈਨੂੰ, ਚੂੰਨੀ ਜਾਲੀ ਦੀ ਲੈਦੇ ਨੌਕਰਾ ਮੈਨੂੰ, ਚੂੰਨੀ ਜਾਲੀ ........,
ਆਰੀ ਆਰੀ ਆਰੀ, ਹੇਠ ਬਰੋਟੇ ਦੇ, ਦਾਤਣ ਕਰੇ ਕੁਆਰੀ, ਹੇਠ ਬਰੋਟੇ.......,
ਅੱਡੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੌਲ ਕੰਚ ਦੀ, ਗੂਠੇ ਤੇ ਸਿਰਨਾਮਾ, ਬਈ ਲਿਖ ਲਿਖ ਚਿੱਠੀਆਂ ਡਾਕ ਚ ਪਾਵਾਂ, ਧੁਰ ਦੇ ਪਤੇ ਮੰਗਾਵਾ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਮੈ ਲਿਖਦੀ, ਪੜ੍ਹ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਨਜਾਣਾ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਮੈ ........,
ਅੱਡੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੌਲ ਕੰਚ ਦੀ, ਗੂਠੇ ਤੇ ਸਿਰਨਾਮਾ, ਬਈ ਲਿਖ ਲਿਖ ਚਿੱਠੀਆਂ ਡਾਕ ਚ ਪਾਵਾਂ, ਧੁਰ ਦੇ ਪਤੇ ਮੰਗਾਵਾ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਂ ਦੱਸ ਜਾ, ਜੋੜ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਵਾਂ, ਮੁੰਡਿਆਂ .....,
ਆਉਣ ਜਾਣ ਨੂੰ ਨੌ ਦਰਵਾਜੇ, ਖਿਸਕ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮੋਰੀ, ਕਾਕਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ, ਦੇ ਵੇ ਬਾਬਲਾ ਲੋਰੀ, ਕਾਕਾ ਚੰਨ......,
ਆਉਣ ਜਾਣ ਨੂੰ ਨੌ ਦਰਵਾਜੇ, ਖਿਸਕ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮੋਰੀ, ਕੱਢ ਕਾਲਜਾ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਮਾਂ ਬਾਪ ਤੋਂ ਚੋਰੀ, ਲੈ ਜਾ ਹਾਣ ਦਿਆ, ਨਾ ਡਾਕਾ ਨਾ ਚੋਰੀ, ਲੈ ਜਾ........,
ਅੰਬ ਕੋਲੇ ਇਮਲੀ,ਅਨਾਰ ਕੋਲੇ ਦਾਣਾ, ਅਕਲ ਹੋਵੇ ਵੇ,ਭਾਵੇ ਰੰਗ ਹੋਵੇ ਕਾਲਾ, ਅਕਲ ਹੋਵੇ ....,
ਅੰਬ ਕੋਲੇ ਇਮਲੀ,ਅਨਾਰ ਕੋਲੇ ਟਾਹਲੀ, ਅਕਲ ਬਿਨਾ ਵੇ,ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਜਾਵੇ ਖਾਲੀ, ਅਕਲ ਬਿਨਾ .......,
ਆਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੀਰ ਕਚੀਰਾਂ, ਵਿੱਚੇ ਕੰਘਾ ਜੇਠ ਦਾ, ਪਿਓ ਵਰਗਿਆ ਜੇਠਾ, ਕਿਓ ਟੇਢੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ, ਪਿਓ ਵਰਗਿਆ ........,
ਅੰਗ ਅੰਗ'ਚ ਜੋਬਨ ਡੁੱਲਦਾ, ਕਿਹੜਾ ਦਰਜੀ ਨਾਪੂ, ਵੇ ਕੁੜਤੀ ਲੈਣ ਆਉਣ ਜਾਣ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਕ ਜੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਬਾਪੂ, ਵੇ ਕੁੜਤੀ ........,
ਅੰਮਾਂ ਨੀ ਅੰਮਾਂ, ਐ ਕਿ ਕੀਤਾ ਨੀ ਅੰਮਾਂ, ਧੀ ਮਧਰੀ ਜਵਾਈ ਤੇਰਾ ਲੰਮਾਂ ਨੀ ਅੰਮਾਂ, ਧੀ ਮਧਰੀ .........,
ਅੰਗ ਅੰਗ ਚ ਜੋਬਨ ਡੁੱਲਦਾ, ਕਿਹੜਾ ਦਰਜੀ ਨਾਪੂ, ਮੈ ਕੁੜਤੀ ਲੈਣੀ ਆਉਣ ਜਾਣ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਕ ਜੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਬਾਪੂ, ਮੈ ਕੁੜਤੀ ....,
ਆਟਾ ਲੱਗਿਆ ਕੌਲੀ ਨੂੰ, ਰੱਬ ਚੱਕ ਲੈ ਜੇਠ ਮਖੌਲੀ ਨੂੰ, ਰੱਬ ਚੱਕ ਲੈ.......,
ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਮਾਹੀਆ ਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਉੱਚਾ ਚੁਬਾਰਾ ਪਾਉਣਾ, ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਮਰਜੀ ਕਰਨੀ, ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਣਾ, ਬਈ ਰੱਖਣਾ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ, ਪੇਕੇ ਜਾ ਕੇ ਮੜਕ ਨਾਲ ਆਉਣਾ, ਬਈ ਰੱਖਣਾ ........,
ਆ ਗਿਆ ਨੀ ਬਾਬਾ, ਨਹੀਓ ਮਾਰਦਾ ਖਗੂੰਰਾ, ਨਿੱਤ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਕਾਉਣਾ ਕੁੜੀਉ, ਨੀ ਇਹਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਟੱਲ ਅੱਜ ਪਾਉਣਾ ਕੁੜੀਓ, ਨੀ ਇਹਦੇ ......,
ਆਪ ਤਾਂ ਮਾਮਾ ਗਿਆ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਵਿਆਓਣ, ਮਾਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸ਼ੁਕਣ ਨੂੰ, ਬਰੋਟਾ ਲਾ ਗਿਆ ਝੂਟਣ ਨੂੰ, ਬਰੋਟਾ.........,
ੲ
ਇੱਕ ਤਾਂ ਨਣਦੇ ਤੂੰ ਨੀ ਪਿਆਰੀ, ਦੂਜਾ ਪਿਆਰਾ ਤੇਰਾ ਵੀਰ, ਨੀ ਜਦ ਹੱਸਦਾ ਨਣਦੇ, ਹੱਸਦਾ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਬੀੜ, ਨੀ ਜਦ ......,
ਇੱਕ ਤੋੜੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਬਾਜਰਾ, ਦੂਜੇ ਤੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰੂੰ, ਵੇ ਥੋੜੀ ਥੋੜੀ ਮੈ ਵਿਗੜੀ, ਬਹੁਤਾ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਤੂੰ, ਵੇ ਥੋੜੀ ਥੋੜੀ.......,
ਇੱਕ ਤੋੜੇ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਬਾਜਰਾ, ਦੂਜੇ ਤੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰੂੰ, ਵੇ ਥੋੜੀ ਥੋੜੀ ਮੈ ਸੁਧਰੀ, ਬਹੁਤਾ ਸੁਧਰ ਗਿਆ ਤੂੰ, ਵੇ ਥੋੜੀ ਥੋੜੀ,.....,
ਇੱਕ ਤੇਲ ਦੀ ਕੁੱਪੀ, ਇੱਕ ਘਿਓ ਦੀ ਕੁੱਪੀ, ਰਿਹਾ ਕੋਲ ਤੂੰ ਖੜਾ, ਵੇ ਮੈ ਜੇਠ ਨੇ ਕੁੱਟੀ, ਰਿਹਾ ਕੋਲ......,
ਇੱਕ ਤੇਲ ਦੀ ਕੁੱਪੀ, ਇੱਕ ਘਿਓ ਦੀ ਕੁੱਪੀ, ਸੱਚ ਦੱਸ ਗੋਰੀਏ, ਕਾਹਤੋਂ ਜੇਠ ਨੇ ਕੁੱਟੀ, ਸੱਚ ਦੱਸ ......,
ਸੱਚ ਦੱਸਾ ਰਾਂਝਣਾ, ਮੈਥੋ ਕਾੜਨੀ ਫੁੱਟੀ, ਸੱਚ ਦੱਸਾ......,
ਇਸ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਮਾਣ ਨਾ ਕਰੀਏ, ਟੁੱਟ ਜਾਉਗੀ ਕੰਚ ਦੀ ਵੰਗ ਵਾਗੂੰ, ਖਿੜ ਰਹੀਏ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਗੂੰ, ਖਿੜ ਰਹੀਏ .........,
ਇਕ ਚਾਹ ਦੀ ਪੁੜੀ, ਇਕ ਖੰਡ ਦੀ ਪੁੜੀ, ਜੀਜਾ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾ ਮਾਰ, ਵੇ ਮੈ ਕੱਲ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਜੀਜਾ ......,
ਇਕ ਕੁੜੀ ਤੂੰ ਕੁਆਰੀ, ਦੂਜੀ ਅੱਖ ਟੂਣੇਹਾਰੀ, ਤੀਜਾ ਲੌਗ ਲਿਸ਼ਕਾਰੇ ਮਾਰ ਮਾਰ ਪੱਟਦਾ, ਨੀ ਤੂੰ ਜਿਉਣ ਜੋਗਾ ਛੱਡਿਆਂ ਨਾ ਪੁੱਤ ਜੱਟ ਦਾ,
ਇਕੋ ਬੋਲ ਬੋਲਾਂ, ਬੋਲਾਂ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੇ, ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਮੋਰ ਵੇ, ਅਸਾਂ ਨੀ ਸੌਹਰੇ ਜਾਣਾ, ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਤੋਰ ਵੇ, ਅਸਾਂ ਨੀ ......,
ਸ
ਸੱਸੇ ਨੀ ਸਮਝਾ ਲੈ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਘਰ ਨੀ ਬਿਗਾਨੇ ਜਾਂਦਾ, ਨੀ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ੱਕਰ ਬੂਰੇ ਵਰਗੀ, ਗੁੜ ਚੋਰੀ ਦਾ ਖਾਂਦਾ, ਨੀ ਸਮਝਾ ਸੱਸੀਏ, ਸਾਥੋ ਜਰਿਆ ਨੀ ਜਾਂਦਾ, ਨੀ ਸਮਝਾ ........,
ਸੱਸੇ ਨੀ ਸਮਝਾ ਲੈ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਘਰ ਨੀ ਬਿਗਾਨੇ ਜਾਂਦਾ, ਨੀ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ੱਕਰ ਬੂਰੇ ਵਰਗੀ, ਗੁੜ ਚੋਰੀ ਦਾ ਖਾਂਦਾ, ਨੀ ਚੰਦਰੇ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਬੂਰਾ, ਬਿਨ ਪੌੜੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ, ਨੀ ਚੰਦਰੇ ........,
ਸੁਣ ਵੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਕੈਠੇ ਵਾਲਿਆਂ, ਖੂੰਹ ਟੋਭੇ ਨਾ ਜਾਈਏ, ਵੇ ਖੂੰਹ ਟੋਭੇ ਤੇ ਹੋਵੇ ਚਰਚਾ, ਚਰਚਾ ਨਾ ਕਰਵਾਈਏ, ਵੇ ਜਿਹਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀਏ, ਛੱਡ ਕੇ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਈਏ, ਵੇ ਜਿਹਦੀ .........,
ਸੁਣ ਵੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆ ਹਾਕਮਾ, ਏਨਾ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ, ਪੱਗਾ ਤਾਂ ਬੰਨਦੇ ਟੇਢੀਆ, ਕੋਈ ਲੜ ਲੈਦੇ ਲਮਕਾ, ਜਵਾਨੀ ਮੁਸ਼ਕਨ ਬੂਟੀ ਵੇ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਸੰਭਲ ਕੇ ਵਰਤਾ, ਜਵਾਨੀ .........,
ਸੁਣ ਵੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆ ਹਾਕਮਾ, ਏਨਾ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ, ਭੀੜੀ ਤਾਂ ਪਾਉਦੀਆਂ ਮੂਹਰੀ, ਕੋਈ ਚੂੰਨੀਆਂ ਲੈਣ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ, ਜਵਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਭਾਦੇ ਨੀ, ਗੋਰੀਏ ਸਾਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਚਾਅ, ਜਵਾਨੀ ਲੋਕਾਂ .......,
ਸੱਸ ਪਕਾਵੇ ਰੋਟੀਆਂ, ਮੈ ਪੇੜੇ ਗਿਣਦੀ ਆਈ, ਸੱਸੇ ਨੀ ਬਾਰਾਂ ਤਾਲੀਏ, ਮੈ ਤੇਰਾ ਤਾਲੀ ਆਈ, ਸੱਸੇ ਨੀ ਬਾਰਾਂ .......,
ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਨੇ ਮੁੰਡਾ ਜੰਮਿਆ, ਨਾਂ ਧਰਿਆ ਗੁਰਦਿੱਤਾ, ਪੰਜੀਰੀ ਖਾਵਾਂਗੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਪੰਜੀਰੀ ਖਾਵਾਂਗੇ .....,
ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਜੰਮੇ, ਜੰਮੇ ਪੂਰੇ ਸੱਤ, ਛੇਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਆਗੀ ਪੰਜੀਰੀ, ਸੱਤਵੇਂ ਵਾਰੀ ਬੱਸ, ਬਰੇਕਾਂ ਹੁਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਹੁਣ ਲੱਗੀਆਂ ਮੇਰੀ ਸੱਸ, ਬਰੇਕਾਂ .........,
ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਨੇ ਜੌੜੇ ਜੰਮੇ, ਇਕ ਅੰਨਾ ਇੱਕ ਕਾਣਾ, ਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਕੌਡੀ ਖੇਡਣ ਜਾਣਾ, ਨੀ ਕਹਿੰਦੇ .......,
ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਜੰਮੇ, ਜੰਮੇ ਪੂਰੇ ਬਾਈ, ਕਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਵੇ, ਕਿਹੜਾ ਦੇਵੇ ਦਵਾਈ, ਸੌ ਜੋ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ, ਮਾਣੋ ਬਿੱਲੀ ਆਈ, ਸੌ ਜੋ ........,
ਸੁਣ ਵੇ ਚਾਚਾ,ਸੁਣ ਵੇ ਤਾਇਆ, ਸੁਣ ਵੇ ਬਾਬਲਾ ਮੋਢੀ, ਦਾਰੂ ਪੀਣੇ ਦੇ, ਧੀ ਵੇ ਕੂੰਜ ਕਿਉ ਡੋਬੀ, ਦਾਰੂ ਪੀਣੇ......, ਸੌਹਰੇ ਮੇਰੇ ਨੇ ਕਰੇਲੇ ਲਿਆਂਦੇ, ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਨੇ ਤੜਕੇ, ਨੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੀ ਇਉ ਪਤੀਲਾ ਖੜਕੇ, ਨੀ ਮੇਰੇ ........,
ਸੌਹਰੇ ਮੇਰੇ ਨੇ ਕੇਲੇ ਲਿਆਂਦੇ, ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਨੇ ਵੰਡੇ, ਨੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੀ ਇਉ ਟੰਗੇ, ਨੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰੀ ......,
ਸੁਣ ਨੀ ਕੁੜੀਏ,ਮਛਲੀ ਵਾਲੀਏ, ਮਛਲੀ ਨਾ ਚਮਕਾਈਏ, ਨੀ ਖੂੰਹ ਟੋਭੇ ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੁੰਦੀ, ਚਰਚਾ ਨਾ ਕਰਵਾਈਏ, ਧਰਮੀ ਬਾਬਲ ਦੀ, ਪੱਗ ਨੂੰ ਦਾਗ ਨਾ ਲਾਈਏ, ਧਰਮੀ ਬਾਬਲ .......,
ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਦੇ ਨਿਕਲੀ ਮਾਤਾ, ਨਿਕਲੀ ਦਾਣਾ ਦਾਣਾ, ਮਾਤਾ ਮੇਹਰ ਕਰੀ, ਮੈ ਪੂਜਣ ਨੀ ਜਾਣਾ, ਮਾਤਾ ਮੇਹਰ .......,
ਸੌਹਰੇ ਮੇਰੇ ਦੇ ਨਿਕਲੀ ਮਾਤਾ, ਨਿਕਲੀ ਮਾੜੀ ਮਾੜੀ, ਜੋਤ ਜਗਾਉਦੇ ਨੇ, ਦਾੜੀ ਫੂਕ ਲਈ ਸਾਰੀ, ਜੋਤ ਜਗਾਉਦੇ ......,
ਸੌਹਰਿਆਂ ਮੇਰਿਆਂ ਅੱਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਦੇ ਕੇ ਸੇਰ ਕੁ ਆਟਾ, ਵੇ ਨਿੱਤ ਕੌਣ ਲੜੇ, ਕੌਣ ਪਟਾਵੇ ਝਾਟਾ, ਵੇ ਨਿੱਤ ......,
ਸੌਹਰਿਆਂ ਮੇਰਿਆਂ ਅੱਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਦੇ ਕੇ ਛੱਪੜੀ ਤੇ ਘਰ ਵੇ, ਰਾਤੀ ਡੱਡੂ ਬੋਲਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਡਰ ਵੇ, ਰਾਤੀ ਡੱਡੂ .......,
ਸੱਸੇ ਲੜਿਆਂ ਨਾ ਕਰ, ਐਵੇ ਸੜਿਆ ਨਾ ਕਰ, ਬਹੁਤੀ ਔਖੀ ਏ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੰਧ ਕਰ ਦੇ, ਸਾਡੇ ਬਾਪ ਦਾ ਜਵਾਈ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਕਰ ਦੇ, ਸਾਡੇ ਬਾਪ ..........,
ਸੋਹਣੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇਵੇ ਮੱਤਾਂ, ਸੁਣ ਨੀ ਧੀਏ ਸਿਆਣੀ, ਜਿਹੜਿਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨੀ ਲੋਚਦੀ, ਤੋੜ ਲਿਆਂਵਾ ਟਾਹਣੀ, ਚੰਦਰੇ ਆਸ਼ਕ ਦੀ, ਨਿੱਤ ਨਾ ਛੇੜੀਏ ਕਹਾਣੀ, ਚੰਦਰੇ ਆਸ਼ਕ ......,
ਸੂਆ ਸੂਆ ਸੂਆ, ਸਾਕ ਭਤੀਜੀ ਦਾ, ਲੈਕੇ ਆਈ ਭੂਆ, ਸਾਕ ਭਤੀਜੀ .....
ਸੁਣ ਨੀ ਸੱਸੇ ਨਖਰੇ ਖੋਰੀਏ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਮਝਾਵਾਂ, ਨੀ ਜਿਹੜਾ ਤੇਰਾ ਲੀੜਾ ਲੱਤਾ, ਸੰਦੂਕ ਸਣੇ ਅੱਗ ਲਾਵਾਂ, ਨੀ ਜਿਹੜੀ ਤੇਰੀ ਸੇਰ ਪੰਜੀਰੀ, ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਵਾਂ, ਗਲ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ,ਮੈ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਖਾਵਾਂ, ਗਲ ਭਰਾਵਾਂ ...........
ਸੁੰਬਰ ਸੁੰਬਰ ਢੇਰੀਆਂ ਮੈ, ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਲਾਉਦੀ ਆਂ, ਆਈ ਗੁਆਂਢਣ ਫਰੋਲ ਗਈ, ਸਾਡਾ ਰੁੱਖ ਰਾਂਝੇ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਗਈ, ਸਾਡਾ ............
ਸੱਸ ਵੀ ਨੀ ਘੂਰਦੀ, ਸੌਹਰਾ ਵੀ ਨੀ ਘੂਰਦਾ, ਛੜਾ ਜੇਠ ਭੈੜਾ ਕਿਓ ਬੋਲੇ ਨੀ, ਸਾਡੇ ਬਿਨਾ ਪੁਛੇ ਕੁੰਡਾ ਕਿਓ ਖੋਲੇ ਨੀ, ਸਾਡੇ ਬਿਨਾ .........,
ਸਾਰੇ ਤਾਂ ਗਹਿਣੇ ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆ ਨੇ ਪਾਏ, ਇੱਕੋ ਤਬੀਤ ਇਹਦੇ ਘਰ ਦਾ ਨੀ, ਜਦੋ ਪਵਾ ਤੇ ਲਾਦੇ ਲਾਦੇ ਕਰਦਾ ਨੀ, ਜਦੋ ਪਾਵਾ.........,
ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਇੱਕ ਛੜਾ ਸੁਣੀਦਾ, ਨਾਂ ਉਹਦਾ ਕਰਤਾਰੀ, ਰਾਤੀ ਮੈਥੋ ਦਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਲੱਗੀ ਬੜੀ ਕਰਾਰੀ, ਨੀ ਚੰਦਰੇ ਨੇ ਹੋਰ ਮੰਗ ਲੀ, ਮੈ ਵੀ ਕੜਛੀ ਬੁੱਲਾਂ ਤੇ ਮਾਰੀ, ਨੀ ਚੰਦਰੇ ......,
ਸੁਣ ਵੇ ਦਿਉਰਾਂ ਨਖਰੇ ਵਾਲਿਆ, ਲੱਗੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ, ਵੇ ਲੈ ਜਾ ਮੇਰਾ ਲੱਕ ਮਿਣ ਕੇ, ਮਿਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਲਿਆ ਦੇਈ ਲਹਿੰਗਾ, ਵੇ ਲੈ .........,
ਸੁਣ ਨੀ ਭਾਬੀ ਨਖਰੇ ਵਾਲੀਏ, ਲੱਗਾ ਜਾਨ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ, ਨੀ ਤੇਰੇ ਮੁਹਰੇ ਥਾਨ ਸੁਟਿਆ, ਭਾਵੇ ਸੁਥਨ ਸਮਾ ਲੈ ਭਾਵੇਂ ਲਹਿੰਗਾ, ਨੀ ਤੇਰੇ ........,
ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਬਾਗਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਮੋਰ ਵੇ, ਅਸਾਂ ਨੀ ਸੌਹਰੇ ਜਾਣਾ, ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਮੋੜ ਵੇ, ਅਸਾਂ ਨੀ ........,
ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ,ਜੀ ਨਾ ਕਰਦਾ ਸੌਹਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ, ਮੁੰਡਾ ਫਿਰੇ ਨੀ,ਗੱਡੀ ਜੋੜ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਨੂੰ, ਮੁੰਡਾ ਫਿਰੇ ........,
ਸੋਹਣੀ ਜਿਹੀ ਪੱਗ ਬੰਨਦਾ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਗਿਣ ਗਿਣ ਲਾਉਦਾ ਪੇਚ, ਨੀ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਮਾਹੀ ਏ, ਜਿਹਦੇ ਲੰਮੇ ਲੰਮੇ ਕੇਸ, ਨੀ ਓਹ .......,
ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ ਉਠਦੀ ਬਹਿੰਦੀ, ਹਰ ਪਲ ਧੀਏ ਧੀਏ ਕਹਿੰਦੀ, ਮੈ ਤਿਉੜੀ ਨਾ ਪਾਵਾਂ, ਜੇ ਸੱਸ ਮਾਂ ਬਣ ਜੇ, ਪੇਕੇ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਵਾਂ, ਜੇ ਸੱਸ .........,
ਸਿਰਾ ਉੱਤੇ ਸੰਗੀ ਫੁੱਲ, ਲਹਿੰਗੇ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ, ਹੱਥਾ ਵਿੱਚ ਪੱਖੀਆਂ ਸੂਕਦੀਂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਗੀ ਕੋਇਲਾਂ ਕੂਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਗੀ ........,
ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ ਉਠਦੀ ਬਹਿੰਦੀ, ਹਰ ਪਲ ਧੀਏ ਧੀਏ ਕਹਿੰਦੀ, ਮੈ ਤਿਉੜੀ ਨਾ ਪਾਵਾ, ਸੱਸ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਰਗੀ, ਮੈ ਪੇਕੇ ਨਾ ਜਾਵਾ, ਸੱਸ ਮੇਰੀ .....,
ਸਾਡੀ ਹੋਗੀ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ, ਆਸ਼ਕ ਲੁੱਡੀ ਪਾਉਣ ਚੱਲੇ, ਉਏ ਲੁੱਡੀ ਧੰਮ ਲੁੱਡੀ, ਉਏ ਲੁੱਡੀ .......,
ਹ
ਹਰੇ ਹਰੇ ਘਾਹ ਉੱਤੇ, ਉੱਡਣ ਭੰਬੀਰੀਆਂ, ਬੋਲੋ ਵੀਰੋ ਵੇ, ਭੈਣਾ ਮੰਗਣ ਜੰਜੀਰੀਆਂ, ਬੋਲੋ ਵੀਰੋ .........
ਹੀਰ ਕੇ,ਹੀਰ ਕੇ,ਹੀਰ ਕੇ ਵੇ, ਅੱਖਾਂ ਜਾ ਲੜੀਆਂ ਘੁੰਡ ਚੀਰ ਕੇ ਵੇ, ਅੱਖਾਂ ਜਾ ਲੜੀਆਂ ...........
ਹਰੇ ਹਰੇ ਘਾਹ ਉੱਤੇ, ਸੱਪ ਫੂੱਕਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਭੱਜੋ ਵੀਰੋ ਵੇ, ਬਾਪੂ ਕੱਲਾ ਮੱਝਾ ਚਾਰਦਾ, ਭੱਜੋ ਵੀਰੋ ......,
ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵੀਰੇ ਖੁੰਢਾ ਉੱਤੇ ਬੈਦੇ, ਮੇਰਾ ਵੀਰਾ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਨੀ, ਜਿਹਦੇ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੀ, ਜਿਹਦੇ .......,
ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵੀਰੇ ਖੁੰਢਾ ਉੱਤੇ ਬਹਿੰਦੇ, ਮੇਰਾ ਵੀਰਾ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਨੀ, ਜਿਹਦੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਦਾਤਣ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੀਂ, ਜਿਹਦੇ ਸੋਨੇ .......,
ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਜੀਜੇ ਖੁੰਢਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹਿੰਦੇ, ਮੇਰਾ ਜੀਜਾ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਨੀ, ਜਿਹਦੇ ਠੇਕੇ ਦੀ ਬੋਤਲ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨੀ, ਜਿਹਦੇ ਠੇਕੇ ......,
ਹੁੱਲ ਗਈ,ਹੁੱਲ ਗਈ,ਹੁੱਲ ਗਈ ਵੇ, ਸੀਟੀ ਮਾਰ ਚੁਵਾਰਾ ਤੇਰਾ ਭੁੱਲ ਗਈ ਵੇ, ਸੀਟੀ ਮਾਰ ........,
ਹਰਾ ਹਰਾ ਘਾਹ, ਨੀ ਸੌਹਰੇ ਦੀਏ ਜਾਈਏ, ਕਦੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੀ ਆ,ਨੀ ਸੌਹਰੇ ......
ਹਰਾ ਹਰਾ ਘਾਹ, ਨੀ ਮੈ ਰਿੰਨੀਆਂ ਸੇਵੀਆਂ,ਕਮਲੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਚਾਅ, ਨੀ ਮੈ ਰਿੰਨੀਆਂ ..........
ਹਰਾ ਹਰਾ ਘਾਹ, ਵੇ ਮੈ ਰਿੰਨੀਆਂ ਸੇਵੀਆਂ, ਮੁੱਛਾਂ ਮਨਾ ਕੇ ਆਂ, ਵੇ ਮੈ ਰਿੰਨੀਆਂ ......
ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਜੀਜੇ ਲੰਮ ਸਲੰਮੇ, ਮੇਰਾ ਜੀਜਾ ਗਿੱਠ ਮੁਠੀਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੜਕ ਤੇ ਚਲਦਾ ਭਿੱਟਭੂਟਿਯਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੜਕ..........
ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਜੀਜੇ ਲੰਮ ਸਲੰਮੇ, ਮੇਰਾ ਜੀਜਾ ਮੇਚ ਦਾ ਨੀ, ਜੀ ਟੀ ਰੋਡ ਤੇ ਪਕੌੜੇ ਵੇਚਦਾ ਨੀ, ਜੀ ਟੀ........
ਹੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਤੇ ਨੀ, ਸੱਸ ਲੜਦੀ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਜੋਰ ਤੇ ਨੀ, ਸੱਸ ਲੜਦੀ.......
ਹੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਤੇ ਨੀ. ਮੈ ਵੀ ਵਸਾ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਜੋਰ ਤੇ ਨੀ, ਮੈ ਵੀ .....,
ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪੰਜ ਪੰਜ ਵੰਗਾਂ, ਸੱਸ ਨੂੰ ਦੇ ਤੀ ਘੜੀ, ਵੇ ਮਾਂ ਤੇਰੀ ਟਾਇਮ ਦੇਖ ਕੇ ਲੜੀ, ਵੇ ਮਾਂ .......
ਹਾੜ ਦਾ ਮਹੀਨਾ,ਚੌਵੇਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਪਸੀਨਾ, ਵੇ ਕੀ ਧੁੱਪ ਧੁੱਪ ਲਾਈ ਐ, ਤਾਣ ਛੱਤਰੀ ਵੇ ਜਿਹੜੀ ਲੰਦਨੋ ਮਗਾਈ ਐ, ਤਾਣ.........,
ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪੀਤੀ ਕੌਲੀਆਂ ਗਲਾਸਾਂ ਨਾਲ, ਜੀਜੇ ਨੇ ਪੀਤੀ ਪੀਪੇ ਨਾਲ, ਪੀ ਸਾਲਿਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪੀ ਸਾਲਿਆ ........,
ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਪੀਤੀ ਕੌਲੀਆਂ ਗਲਾਸਾਂ ਨਾਲ, ਜੀਜੇ ਨੇ ਪੀਤੀ ਪੀਪਾ ਪੀਪਾ, ਹਾਏ ਪੀਪੇ ਨੇ ਕਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਹਾਏ ਪੀਪੇ .......,
ਕ
ਕਾਲਿਆਂ ਹਿਰਨਾਂ,ਪੀਲਿਆਂ ਹਿਰਨਾਂ, ਤੇਰਿਆਂ ਸਿੰਗਾ ਤੇ ਕੀ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆਂ,ਪ ਤਿੱਤਰ ਤੇ ਮੁਰਗਾਈਆਂ, ਹੁਣ ਨਾ ਸਿਆਣਦੀਆਂ, ਦਿਉਰਾਂ ਨੂੰ ਭਰਜਾਈਆਂ, ਹੁਣ ਨਾ .......,
ਕੋਰੇ ਕੋਰੇ ਕੂਡੇ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚਾ ਮੈ ਰਗੜਾਂ, ਕੋਲੇ ਬਹਿ ਕੇ ਲੜਦਾ ਨੀ, ਇਹਦਾ ਚਿੱਤ ਚਟਨੀ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਨੀ, ਇਹਦਾ ਚਿੱਤ ........,
ਕੋਰੇ ਕੋਰੇ ਕੂੱਡੇ ਵਿੱਚ ਮਿਰਚਾ ਮੈ ਰਗੜਾਂ, ਸੌਹਰੇ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਂਦੀ ਆਂ, ਨੀ ਘੁੰਡ ਕੱਢਣੇ ਦੀ ਅਲਖ, ਮੁਕਾ ਦੇਂਦੀ ਆਂ, ਨੀ ਘੁੰਡ..........,
ਕੋਰੇ ਕੋਰੇ ਕੂੱਜੇ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਮੈ ਜਮਾਨੀ ਆਂ, ਤੜਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਰਿੜਕਾਂਗੇ, ਛੜੇ ਆਉਣਗੇ ਲੱਸੀ ਨੂੰ ਝਿੜਕਾਂਗੇ, ਛੜੇ ਆਉਣਗੇ .......,
ਕੱਲਮ ਕੱਲੀ ਤੋੜੇ ਤੂੰ, ਕਰੀਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਡੇਲੇ, ਨੀ ਸੰਭਾਲ ਗੋਰੀਏ, ਚੂੰਨੀ ਤੇ ਨਾਗ ਮੇਹਲੇ, ਨੀ ਸੰਭਾਲ .....,
ਕਦੇ ਨਾ ਤੋਰਿਆ ਸੱਸੇ, ਹੱਸਦੀ ਨੀ ਖੇਡਦੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਤੋਰਿਆ, ਨੀ ਕੜਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਤੋਰ ਦੇ ਸੱਸੇ, ਨੀ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਤੋਰ .......,
ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਧੇ ਤੇਰੇ ਖੱਟੇ ਜਾਮਨੂ, ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਧਾ ਵੇ ਕੜਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਛੱਡ ਗਇਓ ਜਾਲਮਾ,ਵੇ ਵਿਆਹ ਕਰ ਕੇ, ਛੱਡ ਗਇਓ ........
ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਧੇ ਤੇਰੇ ਖੱਟੇ ਜਾਮਨੂ, ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਧੇ ਤੇਰੇ ਰਸ ਪੇੜੇ, ਤੂੰਬਾ ਵੱਜਦਾ ਜਾਲਮਾ ਵਿੱਚ ਵੇਹੜੇ, ਤੂੰਬਾ .......,
ਕੋਈ ਸੋਨਾ,ਕੋਈ ਚਾਂਦੀ, ਕੋਈ ਪਿੱਤਲ ਭਰੀ ਪਰਾਂਤ, ਵੇ ਜਾ ਝਾਂਜਰ ਕਿਤੋ ਲਿਆਦੇ, ਨੱਚੂਗੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਵੇ, ਵੇ ਜਾ ..........
ਕੋਈ ਸੋਨਾ,ਕੋਈ ਚਾਂਦੀ, ਕੋਈ ਪਿੱਤਲ ਭਰੀ ਪਰਾਂਤ, ਵੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਲੀ ਕਰਾਂਦੇ, ਨੱਚੂਗੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ........
ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਚੂਰੀਆਂ ਮੈ ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਪਾਉਦੀ ਆਂ, ਆਏ ਕਾਂਗੜੇ ਖਾ ਜਾਣਗੇ, ਓਏ ਸਾਨੂੰ ਨਵਾ ਪੁਆੜਾ ਪਾ ਜਾਣਗੇ, ਓਏ ਸਾਨੂੰ .........
ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਚੂਰੀਆਂ ਮੈ ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਪਾਉਦੀ ਆਂ, ਆਏ ਕਾਂਗੜੇ ਖਾ ਜਾਣਗੇ, ਉਏ ਨੂੰਹ ਸੱਸ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਾ ਜਾਣਗੇ, ਉਏ ਨੂੰਹ ........,
ਕ੍ਲਾਰਾ ਦੀ ਮਾਮੀ ਵਿਆਹ ਤੇ ਆਈ, ਆਈ ਹੱਥ ਲਮਕਾਈ, ਬਈ ਨਾ ਲੀੜਾ ਨਾ ਲੱਤਾ ਕੋਈ, ਨਾ ਕੋਈ ਟੂੰਮ ਲਿਆਈ, ਡਾਰ ਜੁਆਕਾ ਦੀ ਲੱਡੂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਲਿਆਈ, ਡਾਰ ਜੁਆਕਾ .........
ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਸਿੱਟਿਆ ਛੰਨਾ ਕੁੜੇ, ਜੀਜੇ ਦੀ ਆਕੜ ਭੰਨਾ ਕੁੜੇ, ਜੀਜੇ ਦੀ .......,
ਕੰਘੀ,ਮਾਏ ਮੇਰੀਏ, ਮੈ ਬੁਢੜੇ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਮਾਏ ਮੇਰੀਏ, ਮੈ ਬੁਢੜੇ .........
ਭੂਕਾਂ,ਮਾਏ ਮੇਰੀਏ, ਮੈ ਬੁਢੜੇ ਨੂੰ ਫੂਕਾਂ ਮਾਏ ਮੇਰੀਏ, ਮੈ ਬੁਢੜੇ ..........
ਕੱਲ ਦਾ ਆਇਆ ਮੇਲ ਸੁਣੀਦਾ, ਸੁਰਮਾ ਸਭ ਨੇ ਪਾਇਆ, ਨੀ ਗਹਿਣੇ ਗੱਟੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੋਹਦੇ, ਵਿਓਲਾ ਰੰਗ ਵਟਾਇਆ, ਕੁੜੀ ਦੀ ਮਾਮੀ ਨੇ ਗਿੱਧਾ ਖੂਬ ਰਚਾਇਆ, ਕੁੜੀ ਦੀ .........,
ਕੱਦੂ ਨੀ ਗੁਆਂਢਣੇ, ਕੈਦ ਕਰਾ ਕੇ, ਛੱਡੂ ਨੀ ਗੁਆਂਢਣੇ, ਕੈਦ .....,
ਕੱਦ ਸਰੂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਵਰਗਾ, ਤੁਰਦਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ, ਨੀ ਬੜਾ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਓ ਮੁੜਦਾ, ਵੇਖ ਲਿਆ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਸਹੀਉ ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਪਿਆ, ਮੁੰਡਾ ਗਲ ਦਾ ਤਬੀਤ ਬਣਾ ਕੇ, ਸਹੀਉ ਨੀ ......,
ਕਾਹਦਾ ਕਰਦਾ ਗੁਮਾਨ, ਹੱਥ ਅਕਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ, ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਚ ਮੈ ਪਤਲੀ ਪਤੰਗ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਦੇਵਾ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਟੰਗ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਦੇਵਾ ਆਸ਼ਕਾ ......,
ਕੱਚ ਦੇ ਗਲਾਸ ਉੱਤੇ ਠੂਠੀ, ਨੀ ਐਡੀ ਕਿ ਤੂੰ ਜੈਲਦਾਰਨੀ, ਕਾਹਤੋਂ ਪਈ ਏ ਮੜਕ ਨਾਲ ਫੂਕੀ, ਨੀ ਐਦੀ .........,
ਖ
ਖੁੰਢਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਮੁੰਡਾ, ਤਾਸ਼ ਪੱਤਾ ਖੇਡਦਾ, ਬਾਜੀ ਗਿਆ ਹਾਰ, ਮੁੰਡਾ ਸੱਪ ਵਾਗੂੰ ਮੇਲਦਾ, ਬਾਜੀ ........,
ਤਕੀਏ ਪੈਦੀ ਬਾਜੀ,ਵੇ ਤੂੰ ਬਾਜੀ ਕਿਓ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਤਕੀਏ .......,
ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੀ ਬਾਜੀ, ਨੀ ਮੈ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ, ਤੂੰ ਹੀ ........,
ਖੁੰਢਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਮੁੰਡਾ, ਖੇਡਦਾ ਗੀਟੀਆਂ, ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਮੁੰਡਾ, ਮਾਰਦਾ ਸੀਟੀਆਂ, ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ .....,
ਖੱਟ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਚੱਕ ਨੀ ਮੇਲਣੇ, ਦੇ ਲੱਡੂਆਂ ਦਾ ਹੱਕ ਨੀ ਮੇਲਣੇ, ਦੇ ਲੱਡੂਆ ......,
ਖੱਟੀ ਚੁੰਨੀ ਲੈ ਕੇ ਨੀ ਧਾਰ ਚੋਣ ਗਈ ਸਾ, ਖੱਟੀ ਚੁੰਨੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਗਲ ਘੁੱਟ ਤਾ, ਨੀ ਮੈ ਕੱਟੇ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਛੜਾ ਜੇਠ ਕੁੱਟ ਤਾ, ਨੀ ਮੈ ਕੱਟੇ ........,
ਖੱਟਾ ਪੋਣਾ ਲੈ ਕੇ ਨੀ ਮੈ ਸਾਗ ਲੈਣ ਗਈ ਸਾਂ, ਉਥੇ ਪੋਣਾ ਟੰਗ ਆਈ ਆਂ, ਨਿੱਕਾ ਦਿਓਰ ਨਾਨਕੀ ਮੰਗ ਆਈ ਆਂ, ਨਿੱਕਾ ......,
ਖੱਟਾ ਪੋਣਾ ਲੈ ਕੇ ਨੀ ਮੈ ਸਾਗ ਲੈਣ ਗਈ ਸਾਂ, ਉਥੇ ਪੋਣਾ ਲਾਹ ਲਿਆਹੀ ਆਂ, ਨੀ ਸਹੇਲੀਓ ਦਿਉਰ ਵਿਆਹ ਲਿਆਈ ਆਂ, ਨੀ ਸਹੇਲੀਓ.....,
ਖੂੰਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਗਈ ਸਾਂ, ਡੋਲ ਭਰ ਲਿਆ ਸਾਰਾ, ਨੀ ਤੁਰਦੀ ਦਾ ਲੱਕ ਝੂਟੇ ਖਾਦਾਂ, ਪੈਲਾਂ ਪਾਵੇ ਗਰਾਰਾ, ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸਾਧੂ ਹੋਗੇ, ਛੱਡ ਗਏ ਤਖਤਹਜ਼ਾਰਾ, ਤੇਰੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਦਾ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਾਰਾ, ਤੇਰੀਆਂ ........,
ਗ
ਗਿੱਧਾ ਗਿੱਧਾ ਕਰਦੀ ਮੇਲਣੇ, ਗਿੱਧਾ ਪਉ ਵਥੇਰਾ, ਨੀ ਅੱਖ ਚੱਕ ਕੇ ਝਾਕ ਸਾਹਮਣੇ, ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਬਨੇਰਾ, ਨੀ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਧੁੱਪ ਲੱਗਦੀ, ਤਾਂਣ ਚਾਦਰਾ ਮੇਰਾ, ਨੀ ਜੇ ........,
ਗਿੱਧਾ ਪਾਇਆ, ਮੇਲ ਸਦਾਇਆ, ਹੋਗੀ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਹਾਕਾਂ ਘਰ ਵੱਜੀਆ, ਛੱਡ ਮੁੰਡਿਆਂ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਜਕਾਂ ਘਰ ........,
ਗੋਰੀ ਗੋਰੀ ਗਾਂ, ਧੜੀ ਦਾ ਲੇਵਾ, ਮਾਪੇ ਵੇ,ਕਰੁੱਤ ਦਾ ਮੇਵਾ, ਮਾਪੇ ਵੇ ........,
ਗੋਲ ਮੋਲ ਮੈ ਟੋਏ ਪੱਟਦੀ, ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਕੱਢਦੀ, ਨੀ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧੀਆ ਮੇਰੇ ਸਾਹਬ ਦਾ, ਫਿਰ ਬੋਤਲਾਂ ਭਰਦੀ, ਖੂਨਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬੋਚ ਬੋਚ ਪੱਬ ਧਰਦੀ, ਖੂਨਣ ਧਰਤੀ .........,
ਗਾਂਧੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ,ਪਾਣੀ ਲਾਉਦਾ ਏ ਤਮਾਕੂ ਨੂੰ, ਮਾਂ ਤੇਰੀ ਕਮਜਾਤ, ਵੇ ਕੀ ਆਖਾਂ ਤੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ, ਮਾਂ ਤੇਰੀ ...........,
ਗਾਉਣ ਜਾਣਦੀ,ਨੱਚਣ ਜਾਣਦੀ, ਮੈ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋ ਹਾਰੀ, ਨੀ ਉਧਰੋ ਰੁਮਾਲ ਹਿੱਲਿਆ, ਮੇਰੀ ਇੱਧਰੋ ਹਿੱਲੀ ਫੁਲਕਾਰੀ, ਨੀ ਉਧਰੋ ......,
ਗੱਡੇ ਭਰੇ ਲਾਹਣ ਦੇ, ਗੱਡੀਰੇ ਭਰੇ ਲਾਹਣ ਦੇ, ਹਾਏ ਨੀ ਸੱਸੇ ਹੋਣੀਏ, ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਮੇਲੇ ਜਾਣ ਦੇ, ਹਾਏ ਨੀ .....,
ਗੱਡੇ ਭਰੇ ਲਾਹਣ ਦੇ, ਗੱਡੀਰੇ ਭਰੇ ਲਾਹਣ ਦੇ, ਤੇਰੀ ਵੇ ਮਜਾਜ ਮੇਰੇ ਪੇਕੇ ਨਹੀਓ ਜਾਣਦੇ, ਤੇਰੀ ਵੇ
ਗੋਰੀਆਂ ਬਾਂਹਾ ਚ ਮੇਰੇ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੇ ਪੰਜੇਬ ਛਣਕੇ, ਅੱਜ ਨੱਚਣਾ ਮੈ ਗਿੱਧੇ ਚ ਪਟੋਲਾ ਬਣ ਕੇ, ਅੱਜ .......,
ਗੀਜੇ ਅੰਦਰ ਗੀਜਾ, ਉਹਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਫੋਲਦਾ, ਦਿੱਤੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ, ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲਦਾ, ਗੁੱਝੀ ਲਾ ਲੀ ਯਾਰੀ, ਨੀ ਬੁਲਾਇਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਗੁੱਝੀ ਲਾ........,
ਗੱਭਰੂ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸ਼ੈਲ ਸ਼ਬੀਲਾ, ਕੋਲੋ ਦੀ ਲੰਘ ਗਿਆ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ, ਨੀ ਉਹ ਲੈ ਗਿਆ ਕਾਲਜਾ ਰੁੱਗ ਭਰਕੇ, ਨੀ ਓਹ .........,
ਗਿੱਧਾ ਪਾਇਆ ਵੀ ਵਥੇਰਾ, ਨਾਲੇ ਗਾਇਆ ਵੀ ਵਥੇਰਾ, ਹੁਣ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦੇ ਗੇੜਾ ਨੀ ਮੇਲਣੇ, ਨੱਚ ਨੱਚ ਪੱਟ ਦੇ ਵੇਹੜਾ ਨੀ ਮੇਲਣੇ, ਨੱਚ ਨੱਚ .......,
ਗਿੱਧਾ ਪਾਇਆ,ਮੇਲ ਸਦਾਇਆ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਝਾਂਜਰ ਛਣਕੇ, ਨਾਨਕਿਆ ਛੱਜ ਭੰਨਿਆ, ਛੱਜ ਭੰਨਿਆ ਤਾੜ ਤਾੜ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਕਿਆ ......,
ਗਿੱਧਾ ਵੀ ਪਾਇਆ,ਨਾਲੇ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪਾਈਆ, ਨੱਚ ਨੱਚ ਪੱਟਤਾ ਵੇਹੜਾ ਨੀ ਮੇਲਨੋ, ਹੁਣ ਦਿਉ ਲੱਡੂਆ ਨੂੰ ਗੇੜਾ ਨੀ ਮੇਲਨੋ, ਹੁਣ ਦਿਓ .........,
ਘ
ਘਰ ਨਾ ਬੇਹਦੀਆਂ,ਬਰ ਨਾ ਬੇਹਦੀਆਂ, ਬਦਲੇ ਖੋਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਨੀ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਦੇ ਕੇ ਚਾਰ ਕੁ ਲਾਵਾਂ, ਏਸ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ, ਕਿਹੜੇ ਖੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਵਾਂ, ਏਸ ਜਵਾਨੀ ..........,
ਘਰੇ ਜਾ ਕੇ ਨਾ ਚੁੱਲੇ ਚ ਲੱਤ ਮਾਰੀ, ਨੱਚਨਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਨੱਚ ਲੈ, ਘਰੇ ਜਾ ਕੇ .......,
ਘੜਾ,ਘੜੇ ਪਰ ਮੱਘੀ ਵੇ ਜਾਲਮਾ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਏ ਠੱਗੀ ਵੇ ਜਾਲਮਾ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ..........,
ਘੋੜਾ ਆਰ ਨੂੰ ਵੇ, ਘੋੜਾ ਪਾਰ ਨੂੰ ਵੇ, ਪੇਕੇ ਛੱਡੀਏ ਨਾ ਨਾਰ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਵੇ, ਪੇਕੇ ਛੱਡੀਏ ......,
ਘੋੜਾ ਆਰ ਨੀ ਮਾਏ, ਘੋੜਾ ਪਰ ਨੀ ਮਾਏ, ਰਾਝਾਂ ਮੰਗੇ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ ਨੀ ਮਾਏ, ਰਾਝਾਂ ਮੰਗੇ .......,
ਘੋੜਾ ਆਰ ਨੀ ਧੀਏ, ਘੋੜਾ ਪਰ ਨੀ ਧੀਏ, ਮੱਥੇ ਮਾਰ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਲ ਨੀ ਧੀਏ, ਮੱਥੇ ........,
ਘਰ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ, ਖੇਤ ਜਿੰਨਾ ਦੇ ਨਿਆਈਆਂ, ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਚੱਲੀਆਂ,ਨਣਦਾਂ ਤੇ ਭਰਜਾਈਆਂ, ਗਿੱਧਾ.........,
ਘੂੰਗਰੀਆਂ ਪਰਾਂਦੇ ਨੂੰ, ਆਖ ਰਹੀ ਮੈ ਜਾਂਦੇ ਨੂੰ, ਕਹਿ ਜਾਈ ਵੇ ਲਲਾਰੀ ਨੂੰ, ਦੇ ਡੋਬਾ, ਦੇ ਡੋਬਾ ਫੁਲਕਾਰੀ ਨੂੰ, ਦੇ ਡੋਬਾ .......,
ਚ
ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਚੌਲਾ ਦੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਪਿੰਨੀਆ, ਪਹਿਲੀ ਪਿੰਨੀ ਜੇਠ ਦੀ ਨੀ, ਪਾਣੀ ਵਗੇ ਪੁਲਾ ਦੇ ਹੇਠ ਦੀ ਨੀ, ਪਾਣੀ ਵਗੇ........,
ਚੰਨਾ ਵੇ ਚੰਨਾ, ਤੇਰੀ ਰੋਟੀ ਮੈ ਬੰਨਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਦਹੀਂ ਦਾ ਛੰਨਾ, ਵੇ ਅੱਗੇ ਖਾਲ ਦਾ ਬੰਨਾ, ਪੁਲ ਬੰਨ ਵੈਰੀਆਂ,ਵੇ ਮੈ ਕਿੱਥੋ ਦੀ ਲੰਘਾ, ਪੁਲ ਬੰਨ.........
ਚੁੱਲੇ ਪਕਾਵਾਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਕੋਈ ਹਾਰੇ ਧਰਦੀ ਦਾਲ, ਸਾਰੀਆਂ ਖਾ ਗਿਆ ਰੋਟੀਆ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਪੀ ਗਿਆ ਦਾਲ, ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਹਾਈਆ ਹੋਜੇ, ਭੁੱਖੇ ਤਾਂ ਮਰਗੇ ਮੇਰੇ ਲਾਲ, ਵੇ ਤੈਨੂੰ........, ਚੁੱਲੇ ਪਕਾਵਾਂ ਰੋਟੀਆਂ, ਕੋਈ ਹਾਰੇ ਧਰਦੀ ਦਾਲ, ਸਾਰੀਆਂ ਖਾ ਗਿਆ ਰੋਟੀਆ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਪੀ ਗਿਆ ਦਾਲ, ਵੇ ਜੈਤੋ ਦਾ ਕਿਲਾ ਦਿਖਾ ਦੂੰ, ਜੇ ਕੱਢੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗਾਲ, ਵੇ ਜੈਤੋ .....,
ਛ
ਛੱਲਾ ਓਏ, ਛੱਲਾ ਗੋਲ ਘੇਰੇ ਦਾ, ਰਾਂਝਾ ਓਏ,ਰਾਂਝਾ ਮੋਰ ਬਨੇਰੇ ਦਾ, ਰਾਂਝਾ .........,
ਛੱਲਾ ਓਏ,ਛੱਲਾ ਗਲ ਦੀ ਗਾਨੀ ਆ, ਰਾਂਝਾ ਓਏ,ਰਾਂਝਾ ਦਿਲ ਦਾ ਜਾਨੀ ਆ, ਰਾਂਝਾ ........,
ਛੱਲਾ ਓਏ,ਛੱਲਾ ਮੇਰੀ ਚੀਚੀ ਦਾ, ਰਾਂਝਾ ਓਏ,ਰਾਂਝਾ ਫੁੱਲ ਬਗੀਚੀ ਦਾ, ਰਾਂਝਾ ..........
ਛੱਲਾ ਓਏ,ਛੱਲਾ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ, ਰਾਂਝਾ ਓਏ ਰਾਂਝਾ ਪੁੱਤ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ, ਰਾਂਝਾ ਓਏ ............
ਛੋਲੇ ਛੋਲੇ ਛੋਲੇ, ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੂੰ ਭਰਮ ਪਿਆ, ਧੀਏ ਕੌਣ ਨੀ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ, ਕੱਲੀ ਬਾਪੂ ਮੈ ਹੋਵਾਂ, ਦੁੱਜੀ ਗੁੰਝ ਚਰਖੇ ਦੀ ਬੋਲੇ, ਜਾਨ ਲਕੋ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਹੋ ਚਰਖੇ ਦੇ ਉਹਲੇ, ਜਾਨ ਲਕੋ ........
ਛੋਲੇ ਛੋਲੇ ਛੋਲੇ, ਇੰਨਾ ਨਾਨਕੀਆਂ ਦੀ ਰੜੇ ਭੰਬੀਰੀ ਬੋਲੇ, ਇੰਨਾ ਨਾਨਕੀਆਂ .........
ਛੋਲੇ ਛੋਲੇ ਛੋਲੇ, ਨੀ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਵੀਰੇ ਦੇ ਕੌਣ ਬਰਾਬਰ ਬੋਲੇ, ਨੀ ਅੱਜ ........
ਛੰਨਾ ਭਰਿਆ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਇਹ ਡੋਲਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਭਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਕਰਿਆ,ਕਰੂ ਤੇਰਾ ਭਾਈ, ਪੱਖੀ ਨੂੰ ਲੌਂਣ ਲਵਾ ਦੇ ਵੇ, ਬਾਲਮਾ ਰੁੱਤ ਗਰਮੀ ਦੀ ਆਈ, ਪੱਖੀ ਨੂੰ ....... ਛੰਨਾ ਭਰਿਆ ਦੁੱਧ ਦਾ, ਇਹ ਡੋਲਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਭਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਕਰਿਆ,ਕਰੂ ਤੇਰਾ ਮਾਮਾ, ਏਥੇ ਮੇਰੀ ਨੱਥ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਨਿਉ ਕੇ ਚੱਕੀ ਜਵਾਨਾ, ਏਥੇ ਮੇਰੀ .........
ਛੰਨਾ,ਛੰਨੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰੀ ਕੁੱਟਾਂਗੇ, ਲੈ ਲਾ ਨੰਬਰਦਾਰੀ, ਆਪਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟਾਗੇ, ਲੈ ਲਾ ........, ਛੈਣੇ ਛੈਣੇ ਛੈਣੇ, ਵਿਦਿਆ ਪੜਾ ਦੇ ਬਾਬਲਾ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਈ ਨਾ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣੇ, ਵਿਦਿਆ ਪੜਾ ........
ਛਡਾ ਛੜੇ ਨੂੰ ਦੇਵੇ ਦਿਲਾਸਾ, ਮੌਜ ਭਰਾਵੋ ਰਹਿੰਦੀ, ਦੋ ਡੱਕਿਆ ਨਾਲ ਅੱਗ ਬਲ ਪੈਦੀ, ਰੋਟੀ ਸੇਕ ਨਾਲ ਲੈਦੀ, ਇਕ ਦੁੱਖ ਲੈ ਬੈਠਦਾ, ਝਾਕ ਰਂਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਇਕ ਦੁੱਖ .........
ਛੜਿਆਂ ਦੇ ਛੜਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਦੋ ਚੱਕੀਆਂ, ਨੀ ਕੋਈ ਡਰਦੀ ਪੀਹਣ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਛੜੇ ਦੀ ਤਾਂ ਅੱਖ ਤੇ ਭਰਿੰਡ ਲੜ ਜੇ, ਨੀ ਸਾਡੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰੇ, ਛੜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗ ਨਾ, ਨਾ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਦਿਸਦੀ ਏ ਬਹੂ ਰਾਣੀ, ਜਿਹੜੀ ਧਰੇ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ ਕੁੜੇ, ਬੂਹ ਛੜਿਆਂ ਦਾ,ਛੜਿਆਂ ਦਾ ਮਦੜਾ ਹਾਲ ਕੁੜੇ, ਬੂਹ ਛੜਿਆਂ .....,
ਛੜਾ ਛੜਾ ਨਾ ਕਰਿਆ ਕਰ ਨੀ, ਵੇਖ ਛੜੇ ਨਾ ਲਾ ਕੇ, ਨੀ ਪਹਿਲਾ ਛੜਾ ਤੇਰੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਜੁਂ, ਰੱਖੂ ਇਉ ਚਮਕਾ ਕੇ, ਨੀ ਫੇਰ ਛੜਾ ਰਗੜੂ ਚਟਨੀ, ਖੱਟੀ ਅੰਬੀ ਪਾ ਕੇ, ਨੀ ਬਹਿ ਜਾ ਪੀੜੇ ਤੇ, ਰੇਵ ਪੰਜਾਮੀ ਪਾ ਕੇ, ਨੀ ਬਹਿ ਜਾ........,
ਛੋਲੇ, ਪਾਵਾਂ ਭੜੋਲੇ, ਚਿੱਤ ਚੰਦਰੀ ਦਾ ਡੋਲਦਾ, ਮਰਾ ਕਿ ਮਰ ਕੇ ਜੀਵਾਂ, ਰਾਂਝਾ ਮੁੱਖੋ ਨਹੀਓ ਬੋਲਦਾ, ਮਰਾ ਕਿ .........
ਛੰਨੇ ਉੱਤੇ ਛੰਨਾ, ਛੰਨਾ ਭਰਿਆ ਜਵੈਣ ਦਾ, ਵੇਖ ਲੈ ਸ਼ਕੀਨਾ, ਗਿੱਧਾ ਜੱਟੀ ਮਲਵੈਨ ਦਾ, ਵੇਖ ਲੈ .......,
ਜ
ਜੇ ਜੱਟੀਏ ਜੱਟ ਕੁੱਟਣਾ ਹੋਵੇ, ਕੁੱਟੀਏ ਕੰਧੋਲੀ ਉਹਲੇ, ਨੀ ਪਹਿਲਾ ਜੱਟ ਤੋਂ ਮੱਕੀ ਪਿਹਾਈਏ, ਫਿਰ ਪਿਹਾਈਏ ਛੋਲੇ, ਜੱਟੀਏ ਦੇ ਦਵਕਾ ਜੱਟ ਨਾ ਬਰਾਬਰ ਬੋਲੇ, ਜੱਟੀਏ ਦੇ ..........
ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸਾਧੂ ਹੋ ਗੇ, ਸਿਰ ਪਰ ਜਟਾਂ ਰਖਾਈਆਂ, ਬਈ ਬਗਲੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਮੰਗਣ ਤੁਰ ਪੇ ਖੈਰ ਨਾ ਪਾਉਦੀਆਂ ਮਾਈਆਂ, ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬੈਹ ਕੇ ਬੀਨ ਬਜਾਉਦੇ, ਚੁਟਕੀ ਚੁਟਕੀ ਲਿਆਈਆਂ, ਆਹ ਲੈ ਫੜ ਮਿੱਤਰਾਂ,ਬੰਗਾ ਮੇਚ ਨਾ ਆਈਆਂ, ਆਹ ਲੈ ............
ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾ ਵਿੱਚ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਂ, ਮੁਦਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਰਾ ਮੁੰਹ ਦਿਸਦਾ, ਵੇ ਮੈ ਜਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਾਂ,ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਦਿਸਦਾ, ਵੇ ਮੈ ਜਿਹੜੇ .......
ਜਦੋਂ ਜਵਾਨੀ ਚੱਲੀ ਸੀ ਵੇ ਜਾਲਮਾ, ਤੂੰ ਘੁੰਗਰੂ ਮੈ ਟੱਲੀ ਸੀ ਵੇ ਜਾਲਮਾ, ਤੂੰ ਘੁੰਗਰੂ .........
ਜਦੋਂ ਜਵਾਨੀ ਜੋਰ ਸੀ ਵੇ ਜਾਲਮਾ, ਤੂੰ ਪਤੰਗ ਮੈ ਡੋਰ ਸੀ ਵੇ ਜਾਲਮਾ, ਤੂੰ ਪਤੰਗ ..........
ਜਦੋ ਜਵਾਨੀ ਜੋਰ ਸੀ ਵੇ ਜਾਲਮਾ, ਵੰਝਲੀ ਵਰਗਾ ਬੋਲ ਸੀ ਵੇ ਜਾਲਮਾ, ਵੰਝਲੀ ..........,
ਜੇਠ ਚੱਲਿਆ ਨੌਕਰੀ ਜਠਾਣੀ ਦਾ ਮੁੰਹ ਬੱਗਾ, ਨੀ ਜਠਾਣੀਏਂ ਥਾਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭਬਕਾ ਵੱਜਾ। ਦੇ`ਰ ਚੱਲਿਆ ਨੌਕਰੀ ਦਰਾਣੀ ਦਾ ਮੁੰਹ ਬੱਗਾ। ਨੀ ਦਰਾਣੀਏਂ ਹੁਣ ਭਬਕੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ
ਜੇਠ ਜਠਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਲਾਉਦੇ, ਮੈ ਭਰਦੀ ਸੀ ਪਾਣੀ, ਨੀ ਮੇਰੀ ਹਾਅ ਲੱਗ ਗਈ, ਸਿੱਖਰੋ ਡਿੱਗੀ ਜਠਾਣੀ, ਨੀ ਮੇਰੀ .......
ਜੇਠ ਜਠਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਲਾਉਦੇ, ਮੈ ਢੋਦੀ ਸੀ ਗਾਰਾ, ਜੇ ਮੇਰੀ ਹਾਅ ਲੱਗ ਗਈ, ਸਿੱਖਰੋ ਡਿੱਗੂ ਚੁਬਾਰਾ, ਜੇ ਮੇਰੀ .........
ਜੇਠ ਜੇਠਾਣੀ ਚਾਹ ਸੀ ਪੀਂਦੇ, ਪੀਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਲੜਪੇ, ਨੀ ਫਿਰ ਕੌਲੀ ਗਲਾਸ ਖੜਕੇ, ਨੀ ਫਿਰ .........
ਜੇ ਕੁੜੀਓ ਥੋਡਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੜਕੇ ਉਠ ਕੇ ਨਹਾਇਆ ਕਰੋ, ਨੀ ਬਿਓਟੀ ਪਾਰਲਰ ਜਾ ਕੇ, ਪਾਉਡਰ ਕਰੀਮਾਂ ਲਾਇਆ ਕਰੋ, ਨੀ ਬਿਓਟੀ .........,
ਜੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨੱਚਦੀ ਦੇਖਣਾ, ਗੜਵਾ ਲੈ ਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਵੇ, ਲੱਕ ਹਿਲੇ ਮਜਾਜਣ ਜਾਂਦੀ ਦਾ, ਲੱਕ .......,
ਅਸਾਂ ਕੁੜੀਏ ਨਾ ਤੇਰੀ ਤੋਰ ਨੀ ਦੇਖਣੀ, ਅੱਗ ਲਾਉਣਾ ਗੜਵਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਨੀ, ਲੱਕ ਟੁੱਟ ਜੂ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਂਦੀ ਦਾ ਨੀ, ਲੱਕ ........,
ਜੇ ਮੈ ਹੋਵਾਂ ਮੱਲਣੀ,ਮੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋਲ ਕਰਾਂ, ਜੇ ਮੈ ......,
ਜੇ ਮਾਮੀ ਤੂੰ ਨੱਚਣ ਨੀ ਜਾਣਦੀ, ਏਥੇ ਕਾਸ ਨੂੰ ਆਈ, ਨੀ ਭਰਿਆਂ ਪਤੀਲਾ ਪੀ ਗੀ ਦਾਲ ਦਾ, ਰੋਟੀਆਂ ਦੀ ਥਈ ਮੁਕਾਈ, ਨੀ ਜਾ ਕੇ ਆਖੇਗੀ,ਛੱਕਾ ਪੂਰ ਕੇ ਆਈ, ਨੀ ਜਾ ਕੇ ..........,
ਜਾ ਕੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਕੋਲੋ ਟਿੱਕਾ ਮੈ ਘੜਾਓਦੀ ਆਂ, ਲਾਉਦੀ ਆ ਮੈ ਸਿਰ ਵਿਚਲੇ ਚੀਰ ਬੀਬੀ ਨਣਦੇ, ਸਾਡੇ ਨਾ ਪਸੰਦ ਤੇਰਾ ਵੀਰ ਬੀਬੀ ਨਣਦੇ, ਸਾਡੇ ਨਾ .........,
ਜੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਨੱਚਦੀ ਵੇਖਣਾ, ਬਾਂਕਾ ਲਿਆ ਦੇ ਭੈਣ ਦੀ ਆਂ, ਵੇ ਅੱਡੀ ਵੱਜੇ ਤੇ ਧਮਕਾਂ ਪੈਣ ਗੀ ਆਂ, ਵੇ ਅੱਡੀ .........,
ਜੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਨੱਚਦੀ ਵੇਖਣਾ, ਸੂਟ ਸਮਾ ਦੇ ਫਿੱਟ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਵੇ ਮੇਰੀ ਨੱਚਦੀ ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਵੇ ਮੇਰੀ ...........,
ਜੇ ਜੀਜਾ ਸਾਡੇ ਵੰਗਾਂ ਵੇ ਚੜਾਉਨੀਆਂ, ਵੰਗਾਂ ਚੜਾ ਦੇ ਕਾਲੀਆਂ ਵੇ, ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਮਲੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਲੀਆਂ ਵੇ, ਅਸੀਂ ਅਸਲ .........,
ਜੀਜਾ ਮੇਰਾ ਭਤੀਜਾ, ਪੈਸੇ ਦਿੰਦਾ ਨੀ ਵੰਗਾਂ ਨੂੰ, ਜੀਜਾ ਮੇਰਾ ......,
ਜੀਜਾ ਲੱਕ ਨੂੰ ਖੁਰਕਦਾ ਆਵੇ, ਮੇਰੇ ਭਾਦਾ ਪੈਸੇ ਵਾਰਦਾ, ਜੀਜਾ ਲੱਕ ........,
ਜੀਜਾ ਵਾਰ ਦੇ ਦੁਆਨੀ ਖੋਟੀ, ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸਾਲੀ ਨੱਚਦੀ, ਜੀਜਾ ਵਾਰ ......,
ਜੀਜਾ ਸਾਲੀ ਤਾਸ਼ ਖੇਡਦੇ, ਸਾਲੀ ਗਈ ਜਿੱਤ ਵੇ ਜੀਜਾ, ਨਹਿਲੇ ਤੇ ਦਹਿਲਾ ਸਿੱਟ ਵੇ ਜੀਜਾ, ਨਹਿਲੇ ........,
ਤਾਸ਼ ਖੇਡਣਾ ਸਿੱਖ ਵੇ ਜੀਜਾ, ਤਾਸ਼ ........,
ਜੇ ਮੁੰਡਿਆ ਮੈਨੂੰ ਨੱਚਦੀ ਦੇਖਣਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਲੀ ਕਰਾਦੇ, ਨੱਚੂਗੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ, ਵੇ ਜਾ ਝਾਂਜਰ ਕੀਤੋ ਲਿਆ ਦੇ, ਨੱਚੂਗੀ ........,
ਜੇ ਮੁੰਡਿਆ ਵੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣਾ, ਮਾਂ ਦਾ ਦਰ ਤੂੰ ਚੱਕ ਮੁੰਡਿਆ, ਵੇ ਮੈਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੁਮਾਲ ਵਾਗੂੰ ਰੱਖ ਮੁੰਡਿਆ, ਵੇ ਮੈਨੂੰ .........,
ਜਾਗੋ ਕੱਢਣੀ ਮਾਮੀਏ ਛੱਡ ਨਖਰਾ, ਦੱਸ ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ,ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਕਿ ਝਗੜਾ, ਦੱਸ ਤੇਰਾ ......,
ਜਦ ਘਰ ਜਨਮੀ ਧੀ ਵੇ ਨਰੰਜਣਾ, ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਗਏ ਜੀ ਵੇ ਨਰੰਜਣਾ, ਸੋਚੀਂ ........,
ਜੋਗੀ ਆ ਨੀ ਗਿਆ, ਫੇਰਾ ਪਾ ਨੀ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੀਅਰ ਨਾਗ,ਲੜਾ ਨੀ ਗਿਆ, ਕੋਈ .......,
ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰਾਂ, ਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਦਿਸਦਾ, ਵੇ ਮੈ ਜਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਾ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਦਿਸਦਾ, ਵੇ ਮੈ .........,
ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਨਿਆਰੇ ਕੋਲੋ ਨੱਤੀਆਂ ਕਰਾਉਨੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਰਵਾ ਦੇ ਗੁੱਟ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਾਣਗੇ ਮੁਲਾਜੇ ਟੁੱਟ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ..........,
ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਨਿਆਰੇ ਕੋਲੋ ਨੱਤੀਆਂ ਕਰਾਉਨੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਰਵਾ ਦੇ ਛੱਲਾ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰੋਵੇਂਗਾ ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਕੱਲਾ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ..........,
ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਨਿਆਰੇ ਕੋਲੋ ਨੱਤੀਆਂ ਕਰਾਉਨੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਰਵਾ ਦੇ ਛੱਲੇ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਲਾ ਬੱਠਲਾਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਲਾ .........,
ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਨਿਆਰੇ ਕੋਲੋ ਨੱਤੀਆਂ ਕਰਾਉਨੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਰਵਾ ਦੇ ਸੱਗੀ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਵੇ ਤੇਰੇ ਮਗਰ ਫਿਰੁੱਗੀ ਭੱਜੀ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਵੇ ਤੇਰੇ .........,
ਜਾ ਵੇ ਢੋਲਣਾ,ਮੈ ਨੀ ਬੋਲਣਾ, ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਬੱਸ, ਵੇ ਰਾਤੀ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ,ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ ਦੱਸ, ਵੇ ਰਾਤੀ ........,
ਜੱਟੀ ਕੋਟਕਪੂਰੇ ਦੀ,ਤੇ ਬਾਹਮਣ ਅੰਮਿਰਤਸਰ ਦਾ, ਜੱਟੀ ਪਕਾਵੇ ਰੋਟੀਆਂ ਤੇ ਬਾਹਮਣ ਪੇੜੇ ਕਰਦਾ, ਉਧਰੋ ਆ ਗਿਆ ਦਿਉਰ ਜੱਟੀ ਦਾ,ਸੰਲਗ ਹੱਥਾਂ ਚ ਫੜਦਾ, ਵੇ ਨਾ ਮਾਰੀ ਨਾ ਮਾਰੀ ਦਿਓਰਾ,ਬਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ, ਵੇ ਕੱਚੀਆਂ ਕੈਲਾਂ ਨੂੰ ਜੀ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਕਰਦਾ, ਵੇ ਕੱਚੀਆਂ .......,
ਜਿੱਥੇ ਜੈ ਕੁਰੇ ਤੂੰ ਬਹਿ ਜਾਵੇ, ਹੋਜੇ ਚਾਨਣ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ, ਨੀ ਸਾਲ ਸੋਲਵਾਂ ਚੜੀ ਜਵਾਨੀ, ਬਸ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਤੇਰੇ, ਨੀ ਮਹਿ ਏਦੇ ਨੂੰ ਘੱਲੋ ਸੁਨੇਹਾ, ਲੈ ਜੇ ਏਹਨੂੰ ਆ ਕੇ, ਜੇ ਇਹ ਮੁਕਰ ਗਈ, ਮਰਜੁਗਾ ਗੂੜ ਖਾ ਕੇ, ਜੇ ਇਹ .......,
ਜਾਂ ਤੂੰ ਦਿਉਰਾਂ ਅੱਡ ਵੇ ਹੋਜਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਢ ਲਾ ਕੰਧ ਵੇ, ਮੈ ਬੁਰੀ ਕਰੁਂਗੀ,ਆਕੜ ਕੇ ਨਾ ਲੰਘ ਵੇ, ਮੈ ਬੁਰੀ ...........,
ਝ
ਝਿਉਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਲੱਗੀ ਵੇ ਦੋਸਤੀ, ਆਉਦਾ ਜਾਂਦਾ ਚੱਬ ਦਾਣੇ, ਵੇ ਬਸ਼ਰਮਾ ਤੈਨੂੰ ਜੱਗ ਜਾਣੇ, ਵੇ ਬਸ਼ਰਮਾ .......
ਝਿਉਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਲੱਗੀ ਵੇ ਦੋਸਤੀ, ਆਉਦਾ ਜਾਂਦਾ ਚੱਬ ਛੱਲੀਆਂ, ਵੇ ਬਸ਼ਰਮਾ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਚੱਲੀਆਂ, ਵੇ ਬਸ਼ਰਮਾ ..........