cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਫੇਫੜਾ
ਫੇਫੜਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਚਹੁ-ਪੈਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋਗਿਆਂ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਸ਼ਕ ਸੁਆਸ-ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਥਣਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਟਿਲ ਜੀਵ-ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਕੋਲ ਦਿਲ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਦੋ ਫੇਫੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਲੈ ਕੇ ਲਹੂ-ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਲਹੂ-ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਲੈ ਕੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਇਹ ਤਬਾਦਲਾ ਸੈਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਅਸੰਖ ਥੈਲੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਓਲੀ (alveoli) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਣੇ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ
ਕਾਵਿ ਭਾਸ਼ਾ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਕਿਧਰੇ ਗਾਥਾ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਹੈ, ਜੇ ਮੱਧ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸਾਵਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ - ਭਿੰਨ ਰੰਗ ਦੇਖਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਸ ‘ਗ੍ਰੰਥ’ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਡਾ. ਟਰੰਪ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਬੋਲੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦਵੀ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਤ ਬਾਣੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਤਨੀ ਇਹ ਉੱਪਰੋਂ ਸਰਲ ਸਾਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਨੀ ਹੀ ਇਹ ਭਾਵਪੂਰਿਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਛੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ‘ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ’ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਬਲਕਿ ਸੈਮੇਟਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਦਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਰਹੇ, ਓਹਨਾ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਲ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ, ਨਮੂਨਾ:
ਕਾਵਿ ਰੂਪ
ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਏਨੇ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ,। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਦੋ ਭੰਡਾਰ ਵਿਚੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: - ਆਰਤੀ, ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, ਅੰਜਲੀਆਂ, ਸੋਹਿਲਾ, ਸੁਚਜੀ, ਕੁਚਜੀ, ਕਰਹਲੇ, ਰੁਤੀ, ਘੋੜੀਆਂ, ਬਾਰਾਂ ਮਾਹ, ਪੱਟੀ, ਪਹਿਰੇ, ਥਿਤੀ, ਦਿਨ ਰੈਣ, ਸੱਤ-ਵਾਰਾ, ਗਾਥਾ, ਛਿੰਝ, ਬਿਰਹੜੇ, ਲਾਵਾਂ, ਡੱਖਣੇ ਅਦਿ ਸਾਮਿਲ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਕੁਲ 55 ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸੱਦ, ਕਾਫ਼ੀ, ਬਾਵਨਅੱਖਰੀ, ਵਾਰ, ਪੌੜੀ, ਛੰਤ, ਨੀਸਾਣ ਅਤੇ ਛਕਾਂ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਵਿ ਅੰਲਕਾਰ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਮੂਨੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਉਪਮਾਂ, ਰੂਪਕ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਤ,ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ, ਯਮਕ ਵਰਣ ਯਗ ਹਨ। ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੇ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਬਦ ਅਲੰਕਾਰ, ਅਰਥ ਅਲੰਕਾਰ, ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚੋਂ ਕੀਤੇ ਦਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮ ਕਰੋਧ ਕਾਇਆ ਕਉ ਗਾਲੈ।
ਜਿਉਂ ਕੰਚਨ ਸੁਹਾਗਾ ਢਾਲੈ।।
ਕਾਵਿ ਰਸ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਦੇ ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਸ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਹੈ। ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਸ਼ਿਖਰ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ, ਵੀਭਤਸ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੌਦਰ ਰਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਬਿੰਬ
ਬਿੰਬ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦੀ ਉਤਮਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚ ਸਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਬੀਨਤਾ ਹਰੇਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਗੁਰਮਿਤ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਬਾਣੀ ਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਗੁਣ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਫ਼ਰੀਦ ਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ ਹੈ।
ਫ਼ਰੀਦਾ ਦਰਿਆਵੈ ਕੰਨੇ ਬਗਲਾ, ਬੈਠਾ ਕੇਲਿ ਕਰੇ।। ਕੇਲ ਕਰੇਂਦੇ ਹੰਝ ਨੋ, ਅਚਿਤੇ ਬਾਜ ਪਏ।।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਣਤਰ
ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਬੱਧ ਬਾਣੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਰਾਗਾਂ ਅਧੀਨ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦ (ਚਉਪਦੇ) ਹਨ, ਫਿਰ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਾਣੀਆਂ, ਛੰਤ ਅਤੇ ਵਾਰਾਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਵਾਰਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਸਲੋਕ ਗਾਥਾ, ਫੁਨਹੇ, ਚਉਬਲੇ, ਸਲੋਕ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦ, ਸਵੈਯੇ, ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ, ਸਲੋਕ ਮਹਿਲਾ 1, ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਅਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਰਾਗ ਮੁਕਤ ਹਨ।
ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਬੱਧ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿੱਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬਾਣੀਆਂ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਜਪੁ, ਸੋ ਦਰੁ, ਸੋ ਪੁਰਖੁ ਅਤੇ ਸੋਹਿਲਾ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਜਪੁਜੀ’, ‘ਰਹਰਾਸਿ’ ਅਤੇ ‘ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ।
ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਜਪੁਜੀ
ਪਹਿਲੀ ਬਾਣੀ ‘ਜਪੁਜੀ’ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ‘ਮੰਗਲਾਚਰਨ’ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 567 ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਰਾਗ, ਹਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਵੈ ਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਪਦਾਂ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ‘ਜੜ੍ਹ’। ਗੁਰਵਾਕ ਹੈ, ‘ਮੂਲ ਬਿਨਾ ਸਾਖਾ ਕਤੁ ਆਹੇ’। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ‘ਮੰਤਰ’ ਦਾ ਨਿਰੁਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਥ ਹੈ, ‘ਜੋ ਮਨਨ ਕਰੀਏ’ ਉਹ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਮੰਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸਮੁੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਪਰਮ ਸੱਤਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੋਇਆ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਆਧਾਰ—ਮੂਲ ਮੰਤਰ।
ਸੋ ਦਰੁ
ਇਸ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦੋ ਬਾਣੀ ਜੁੱਟ ਸੰਕਲਿਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ‘ਸੋ ਦਰੁ’ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਸੋ ਪੁਰਖੁ’। ਸੋ ਦਰੁ ਨਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਜੁੱਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਇਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਜਪੁਜੀ ਅਤੇ ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖ਼ੁਦ ਹੈ। ‘ਰਹਰਾਸਿ´ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਣੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦ ਜੁੱਟ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ ‘ਸੋ ਪੁਰਖੁ’। ਇਹ ਨਾਂ ਵੀ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਸੋਹਲੇ ਚੌਥੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ‘ਸੋ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਹਰਿ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਹਰਿ ਅਗਮਾ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ’ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਤਾ, ਘਟ ਘਟ ਵਾਸੀ. ਬੇਅੰਤ, ਅੰਤਰਜਾਮੀ, ਸਵਰਗ, ਅਪਰੰਪਾਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਭਾਗ ਦੂਜਾ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਦੀਆਂ ਸੂਚਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ, ‘ਸੁਖਮਨੀ’, ਜਾਂ ‘ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ’ ਵਿਚ। ਕਈਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ‘ਰਹਾਉ’ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੀ ਕੁੱਝ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ
ਭਾਗ ਤੀਜਾ
ਜੋ ਬਾਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਰਾਗ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਰਾਗ ਬੱਧ ਬਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਬੱਧ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ, 1. ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ 2. ਗਾਥਾ 3. ਫੁਨਹੇ ਮਹਲਾ 4. ਚਉਬਲੇ ਮਹਲਾ 5. ਸਲੋਕ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀਉ ਕੇ 6. ਸਲੋਕ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ 7. ਸਵੱਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਮਹਲਾ 8. ਸਵੱਈਯੇ ਭੱਟਾਂ ਕੇ 9. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ 10. ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ 11. ਰਾਗਮਾਲਾ।
ਬਾਣੀ ਵੇਰਵਾ
ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਾ ਵੇਰਵਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪਦ ਸੰਖਿਆ ਦੇਣੀ ਉਚਿੱਤ ਸਮਝੀ ਹੈ।
ਭੱਟ ਬਾਣੀ
ਰਾਗਮਾਲਾ 12 ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਜੋੜ 5887।
ਹਵਾਲੇ
1. ਜੱਗੀ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ (ਡਾ.)- ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਨਾ 67 2. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿਘ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਕਸੇਲ,ਡਾ.ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਲਾਂਬਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਵਿਕਾਸ, ਲਹੋਰ ਬੂਕ ਡਿਪੂ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2011,ਪੰਨਾ 102 3. ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪਟਿਆਲਾ, 1988, ਪੰਨਾ 50-51 4. Duncan Greenlees - “ the Gospel of guru garnth sahib” p 12 5 ਬ੍ਰਹਮਜਗਦੀਸ ਸਿੰਘ(ਪ੍ਰੋ.), ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 2011.ਪੰਨਾ 210 6. .ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 213 7. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 214 8. ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਨਵੀਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਲਹੋਰ ਬੂਕ ਡਿਪੂ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 2114, ਪੰਨਾ 123 9. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 123 10. ਉਹੀ, ਪੰਨਾ 124
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ
ਗਲਾਉਕਾਨ
ਗਲਾਉਕਾਨ (Γλαύκων; ਅੰਦਾਜ਼ਨ 445 ਈਪੂ – ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਈਪੂ) ਅਰਿਸਟਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਏਥਨਵਾਸੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਪਲੈਟੋ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਗੁਫ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪਕ ਕਥਾ ਸੁਕਰਾਤ ਅਤੇ ਗਲਾਉਕਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਿੰਨ-ਪਸਾਰੀ ਖ਼ਲਾਅ
ਤਿੰਨ-ਪਾਸਾਰੀ ਪੁਲਾੜ (ਥ੍ਰੀ-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ), ਭੌਤਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ (ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਰੱਖਕੇ) ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਕ ਤਿੰਨ-ਪੈਰਾਮੀਟਰੀ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਗਿਆਤ ਪਦਾਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ, ਉੱਚਾਈ/ਡੂੰਘਾਈ ਲੇਬਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਾਗਣਿਤ
ਸੈਕਸ ਪਿਸਟਲਸ
ਸੈਕਸ ਪਿਸਟਲਸ ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ "ਪੰਕ ਰੌਕ" ਬੈਂਡ ਸੀ ਜੋ 1975 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ।ਉਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ "ਪੰਕ ਅੰਦੋਲਨ" ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਕ ਅਤੇ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ਡੇਢ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਸਿੰਗਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਨੈਵਰ ਮਾਇੰਡ ਦ ਬੋਲਲੋਕਸ, ਹੇਅਰ'ਸ ਦ ਸੈਕਸ ਪਿਸਟਲਸ, ਬਣਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1977 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸੈਕਸ ਪਿਸਟਲਸ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ "ਜੋਨੀ ਰੋਟਨ" (ਜੋਹਨ ਲਿਆਡਨ), ਗਿਟਾਰਿਸਟ "ਸਟੀਵ ਜੋਨਸ", ਡਰਮਰ "ਪੌਲ ਕੁੱਕ" ਅਤੇ ਬਾਸਿਸਟ "ਗਲੇਨ ਮੈਟਲੋਕ" ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।1977 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮੈਟਲੋਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ "ਸਿੱਡ ਵਿਸੀਅਸ" ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।ਐਂਪਰੇਸਰੀਓ ਮਾਲਕੋਲਮ ਮੈਕਲੇਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਬੈਂਡ ਨੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ ਜੋ ਕਿ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਯੋਜਕਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਅਕਸਰ ਹਮਲੇ ਜਾਂ ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਸੰਬਰ 1976 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟੀਵੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਈ 1977 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਲ "ਗੋਡ ਸੇਵ ਦ ਕ਼ੁਈਨ" ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਸਮਰੂਪਤਾ ਅਤੇ ਕਰਾਊਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੌਪ ਸਭਿਆਚਾਰ-ਅਧਾਰਿਤ ਨੈਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਜਨਵਰੀ 1978 ਵਿੱਚ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਦੌਰੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰੋਟੇਨ ਨੇ ਬੈਂਡ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਬਰੇਕ-ਅੱਪ ਐਲਾਨਿਆ।ਅਗਲੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਬੈਂਡ  ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸੈਕਸ ਪਿਸਟਲਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਉੱਪਰ ਅਧਾਰਿਤ ਮੈਕਲਾਰੇਨ'ਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਰਜਨ, "ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਰਾਕ 'ਐਨ' ਰੋਲ ਸਵਿੰਡਲ" ਦੇ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। 1979 ਵਿੱਚ, ਵਿਸੀਅਸ ਦੀ ਹਿਰੋਇਨ ਦੀ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਗਰਲਫਰੈਂਡ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਜ਼ੁਰਮ ਵਿੱਚ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1996 ਵਿੱਚ, ਰੋਟੇਨ, ਜੋਨਸ, ਕੁੱਕ ਅਤੇ ਮੈਟਲੋਕ "ਫ਼ਿਲਥੀ ਲੁਕਰ ਟੂਰ" ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, 2008 ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਟੂਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ, ਸੈਕਸ ਪਿਸਟਲਸ—ਵਿਸੀਅਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਚਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ—"ਰੌਕ ਐਂਡ ਰੋਲ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮਾਰੋਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਉਜ਼ਿਅਮ "ਏ ਪਿੱਸ ਸਟੇਨ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੈਕਸ ਪਿਸਟਲਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1975 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਗੀਤਕ ਗਰੁੱਪ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਜੇ ਸਭ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਧੁੰਦਲੇਪਨ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਸੀਮਿਤ ਜਿਹਾ ਯਤਨ ਦੋ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਕਰੋਬਰ ਅਤੇ ਕਲੋਕਹੌਨ ਨੇ, 1952 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਵੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਪੌਣੇ ਦੋ ਕੁ ਸੌ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਣ-ਛਾਣ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਣ-ਛਾਣ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਂ ਆਪ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤੇ ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੇਗੀ। ਪਰ ਇਹ ਇੰਜ ਕਰ ਸਕੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਵਲੋ ਦਿਤੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਖ ਪੈਟਰਨ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਤੱਕ ਪੁਚਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ (ਪੈਟਰਨ) ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ-ਸਿਰਜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ"।1 ਜਨ-ਸਧਾਰਨ ਦੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ‘ਕਲਚਰਡ` (ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਾਲਾ) ਤੋਂ ਅਗਵਾਈ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਨਫ਼ਾਸਤ ਦਾ ਅਰਥ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਸੀਮਿਤ ਅਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਿਰਸਕੋਵਿਤਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ `ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ` ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਟਾਇਲਰ ਅਨੁਸਾਰ:- “ਸਭਿਆਚਾਰ ਉਹ ਜਟਿਲ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਕਲਾ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਕਾਨੂੰਨ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਦਤਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ"।2 1,2. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ-ਡਾ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ, ਪੰਨਾ-18, 19 ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਸਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੂਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਹੋਂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੂਹ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਤੱਤ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਚਿਹਨਾਤਮਕ ਆਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਿਉਂਕਿ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਬੋਲਾਂ, ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਚਿਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿਤੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਵਿਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ਼ਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਰੂਸੀ ਆਦਿ। ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਇਕਸਾਰ ਬਣਤਰ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿੱਤੇ, ਰੁਤਬੇ, ਜਮਾਤ, ਧਰਮ, ਇਲਾਕੇ, ਵਿੱਦਿਆ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਫ਼ਰਕਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਅੰਗੋ ਉਪ-ਸਮੂਹ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਪ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਤੱਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਲੇ ਵਖਰੇਵਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਪੈਟਰਨ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸਮੁੱਚ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਉਪ-ਅੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੱਤੇ, ਰੁਤਬੇ, ਜਮਾਤ, ਧਰਮ, ਇਲਾਕਾਈ, ਬਣਤਰ, ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਖਰੇਵੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਮੈਰੀਕਨ ਸ਼ੋਸ਼ਿਆਲੋਜ਼ੀਕਲ ਰਿਵਿਊ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:- “ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਜੋ ਕਿ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ"। 3.ਮਾਝੀ ਤੇ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ- ਡਾ. ਬਰਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਸਾਰੇ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਤੱਤ ਮਿਲ ਕੇ ਮੂਲ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰਿਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਜਿਤਲਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ। ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸੀ ਗੱਲ ਵਾਪਰ ਜਾਣਾ ਅਣਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੂਲ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਤੱਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਂਦ ਜਿਤਲਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਸਰ ਵਾਪਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਜੋ ਸੰਬੰਧ ਕੇਂਦਰੀ ਮਿਆਰੀ ਜਾਂ ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਪੇਖਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਇਕੋ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਮੁੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਹਰ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਮੁੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ, ਕੌਮ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਦੇ ਅਮਲ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਜਟਿਲ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਉਪ- ਸਭਿਆਚਾਰ, ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕੌਮੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕਾਂ
1. ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ-ਡਾ. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ:- ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅ੍ਰਮਿੰਤਸਰ। 2. ਪੰਜਾਬੀ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਪੇਖ- ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ:- ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਅ੍ਰਮਿੰਤਸਰ ਪੰਨਾ-83
3. ਮਾਝੀ ਤੇ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ -ਡਾ. ਬਰਿੰਦਰ ਕੌਰ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬੋਟ
ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ
ਬੋਟ ਨਾਮੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਸਧਾਰਣ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਓ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਮਿਆਰੀ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿਚ ਭੂਗੋਲ ਇੰਦਰਾਜ਼ਾਂ ਵਰਗੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨਾ ਆਦਿ। ਆਪਣੇ ਬੋਟ ਨਾਲ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਯੋਗਦਾਨਕਰਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ 10,000 ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੋਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਮ ਸੰਪਾਦਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੇਲ ਨਾ ਖਾਂਦੇ ਹਵਾਲੇ ਜਾਂ ਮੇਲ ਨਾ ਖਾਂਦੀ ਬਰੈਕਟ ਦੇਣ 'ਤੇ) ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੋਟ ਦੁਆਰਾ ਗਲਤ ਐਡਿਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਐਂਟੀ-ਵਾਂਡਲ ਬੋਟ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੋਟ ਖ਼ਾਸ ਖਾਤਿਆਂ ਜਾਂ ਆਈਪੀ ਐਡਰੈਸ ਰੇਂਜ ਦੇ ਐਡਿਟਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ ਐਮਐਚ 17 ਜੇਟ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵੇਲੇ ਵਾਪਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਆਈਪੀਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਐਡਿਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਬੋਟਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਬੋਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
ਬੋਟ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ
ਦਫ਼ਤਰੀਵਾਲਾ
ਨਾਮਕਰਣ:-
ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਤੜਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਤੇ ਡਾਕਖ਼ਾਨਾ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਹੈ ਦਫ਼ਤਰੀਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਪਾਤੜਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਣਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਾਲੇ ਮੇਨ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1600 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ:-
ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁਣ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਹੈ ਿੲਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਬਿਸ਼ਨਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕੇ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿਅਸਤ ਦੁਬਾਰਾ ਿੲੱਕ ਦਫਤਰ ਬਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਦਫਤਰ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਬੰਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਆਲੇ -ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਉਸ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਬਿਸ਼ਨਪੁਰੇ ਤੋਂ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸਰਦਾਰ ਹਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਭ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਰੋਪੁਜੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੀ ਦਿੱਖ:-
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁਰੂਆਤ ਪਾਤੜਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਣਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵਾਲੇ ਮੇਨ ਰੋਡ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮੇਨ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਿੲੱਕ ਦਾ ਪੈਰਾਡਾਈ ਇੰਨਟਨੈਸਨਲ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਸਕੂਲ ਹੈ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਪੱਕੀ ਹਨ ਪਿੰਡ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਦੀਆ ਸਾਰੀਆ ਗਲੀਆ ਤੇ ਨਾਲੀਆ ਪੰਚਾਇਤ ਵੱਲੋਂ ਪੱਕੀਆ ਕੀਤੀਆ ਗਈਆ ਹਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੰਦਰ ਹਨ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀਆ ਦਾ ਤੇ ਹਲੂੰਮਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ ਦੋ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਹਨ ਇੱਕ ਰਵਿਦਾਸ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਤੇ ਿੲੱਕ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦਰਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਲਮੀਕ ਜੀ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਨਗਰ ਖੇੜਾ ਹੈ। ਿੲੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹਨ ਪਿੰਡ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੇਤ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੋਗਲਿਕ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਬਣਾ ਦੀ ਹੈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤਿੰਨ ਡੇਰੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋ ਰੁਪੋਜੀ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲੱਧੇ ਕਾ ਡੇਰਾ, ਸਤਨਾਮ ਕਾ ਡੇਰਾ ਅਤੇ ਕਮਾਹੂੰਆ ਕਾ ਡੇਰਾ ਆਦਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਧਹੂੜ 2 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਤੇ ਦੁਗਾਲ 4 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਬੁਰਡ 3 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਕੜੇ:-
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 500 ਘਰ ਹਨ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1600 ਹੈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜ਼ਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜੱਟ, ਰਾਜਪੂਤ, ਰਵਿਦਾਸੀਏ, ਬਾਲਮੀਕ, ਪਰਜਾਪਤ ਘਮਿਆਰ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਰੋਪੁਜੀ, ਲੁਹਾਰ, ਨਾਈ, ਤਰਖਾਣ, ਝਿਉਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਿਦ ਹਨ।
ਵਸੋ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ:-
ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਦੀਆ ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ 1600 ਦੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹਨ ਿੲਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਹੈ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਨੌਕਰੀਆ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਰਖਾਣ ਲੋਕ ਮਿਸਤਰੀਪਣੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਫੌਰਮੇਨ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹਨ।
ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ:-
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਹਨ ਿੲੱਕ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਹੈ (ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਮੰਗਲਦਾਸ ਦਾ ਟੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਵਹਿੜੇ ਵਾਲਿਆ ਨੇ ਬਦਲ ਕੇ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।) ਤੇ ਿੲੱਕ ਬਾਲਮੀਕ ਜੀ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਮਾਤਾ ਰਾਣੀਆ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹਨ ਹਲੂੰਮਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਨੌਂ ਗਜਾ ਪੀਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ,ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਸਿਧਾ ਦੀ ਸਮਾਧ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਿੲਨਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਪਾਉਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੜੀ ਸਰਧਾ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ।
ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ:-
ਪਿੰਡ ਦਫਤਰੀਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਛੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਣੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ ਜਿੰਨਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਦੋ ਪ੍ਰਇਵੇਟ ਹਨ।
ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਇਮਾਰਤਾ:-
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਿੲੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ ਹੈ ਜੋ ਜੱਦੀ ਸਰਦਾਰਾ ਦੀ ਹੈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਟੈਂਕੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਿੲੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਮੋਟਰ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਿੲਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਖੇਡ ਸਥਾਨ:-
ਖੇਡ ਦੇ ਦੋ ਗਰਾਊਡ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਿੲੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆ ਲਈ ਹੈ ਿੲੱਕ ਗਰਾਊਡ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਲੱਬ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ਗਰਾਊਡ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆ ਜਾਦੀਆ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਵਾਲੀਬਾਲ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਦਿ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਭਰਤੀਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ:-
ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸ. ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935
ਮਹਨੂਰ ਬਲੋਚ
ਮਹਨੂਰ ਬਲੋਚ ਕੈਨੇਡਾ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਮਹਨੂਰ ਬਲੋਚ ਨੇ 1980 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਆਪਣਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੇਆਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਚਰਚਿਤ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਆਰ ਸਨ। 1993 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਡਰਾਮਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜੋ ਸੁਲਤਾਨਾ ਸਿੱਦਕੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਮਾਰਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਦੂਸਰਾ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੈਂ ਹੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਬਣੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਤਲਾਫ਼ੀ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਇਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।
ਕਰੀਅਰ
ਬਲੋਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਟੀਵੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। 1993 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ (ਪੀਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ) ਮਾਰਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੁਲਤਾਨਾ ਸਿੱਦੀਕੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੁਸਰਾ ਆਸਮਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
2000 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਨੂਰ ਬਲੋਚ ਨੇ ਆਪਣੇ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਰੀਅਲ ਲਮਹੇ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ 'ਪਤਝੜ ਕੀ ਛਾਂ' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪੀਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਤਲਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਦੇ ਈਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਟਕ 'ਆਓ ਹਮ ਦਮ' (2013) ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਮੋਹਿਬ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਮੈਂ ਹੂੰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਫਰੀਦੀ (2013) ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਮਥੀਰਾ ਅਤੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਦ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਈਟਮ ਗੀਤ 'ਤੇਰੀ ਹੀ ਕਾਮੀ' ਫਿਲਮਾਇਆ ਹੈ, ਸਾਕਿਬ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਕਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2013 ਵਿੱਚ, ਬਲੋਚ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੋਰਨ ਵਿੱਚ ਮਰੀਅਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਮਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰੀ ਮਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਈਸੇਵਾਲ (ਬਲਾਕ ਲੋਹੀਆਂ)
ਈਸੇਵਾਲ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਲੋਹੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਮਸਜਿਦ-ਇ-ਹਿੰਦਾਨ
ਮਸਜਿਦ-ਇ-ਹਿੰਦਾਨ (, "ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਮਸਜਿਦ") ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ।   ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਮਸਜਿਦ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ
1900 ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਉਦਮੀ ਸਿੱਖ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ-ਇਰਾਨ ਬੈਂਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਣਵੰਡੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਬੈਂਕ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਹੁਤੇ ਸਿੱਖ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਧੂਦਿਆਲ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਕੁਏਟਾ ਤੋਂ ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਜ਼ੈਦੋਨ ਗਏ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੈਦੋਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੇਹਰਾਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ੈਦੋਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਲੱਗਪੱਗ 20 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੈਲ ਰਹੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹਿੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਕਰਨ 1979 ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਰਾਨ ਦਾ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਅਰਬ ਜਗਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ।
ਢਾਕਾ
ਢਾਕਾ (ঢাকা, ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਜਹਾਂਗੀਰਨਗਰ ) ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਢਾਕਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ ਜੋ ਬੁਰੀਗੰਗਾ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 2008 ਵਿੱਚ 1.2 ਕਰੋੜ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਣੇਪਣ ਪੱਖੋਂ 28ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮਸਜਿਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਾਰ ਲੱਖ ਰਿਕਸ਼ੇ ਚੱਲਣ ਕਰ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖੈਰਪੁਰ ਸੇਖਾਂ
ਖੈਰਪੁਰ ਸੇਖਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਘਨੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਦੁਲੋਵਾਲ
ਦੁਲੋਵਾਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਮਾਨਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2001 ਵਿੱਚ ਦੁਲੋਵਾਲ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2299 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 7.05 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਡ੍ਨਿਪ੍ਰੋ-ਅਰੇਨਾ
ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ
2021 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਦਲਾਅ ਕਾਨਫਰੰਸ
2021 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਨਫਰੰਸ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ COP26 ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਇਹ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 13 ਨਵੰਬਰ 2021 ਤੱਕ ਗਲਾਸਗੋ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ SEC ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਯੂਕੇ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਆਲੋਕ ਸ਼ਰਮਾ ਸਨ ।   ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇੇਰੀ ਨਾਲ ਘਟਿਅਤ  ਹੋਈ, ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਫਰੇਮਵਰਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਆਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ (UNFCCC) ਲਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ 26ਵੀਂ ਕਾਨਫਰੰਸ (COP ) ਸੀ, ।   2015 ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਮੀਟਿੰਗ ਸੀ (ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ CMA1, CMA2, CMA3 ), ਅਤੇ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਕਿਓਟੋ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ( CMP16 ) ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ 16ਵੀਂ ਮੀਟਿੰਗ।
ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
13 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ 197 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਖਤਰਨਾਕ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਗਲਾਸਗੋ ਜਲਵਾਯੂ ਸਮਝੌਤੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ।
ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ "ਪੂਰਵ-ਉਦਯੋਗਿਕ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ 2 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਗਲੋਬਲ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪੈਰਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਪੂਰਵ-ਉਦਯੋਗਿਕ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ 1.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ  ਕਰਦਾ ਹੈ" ਅਤੇ "ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ 1.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼, ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2010 ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 2030 ਤੱਕ ਗਲੋਬਲ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਸਦੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਤੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਜ਼ੀਰੋ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਗ੍ਰੀਨਹਾਉਸ ਗੈਸਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਕਟੌਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।; ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਯਕੀਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਲ 2030 ਵਿੱਚ CO 2 ਗੈਸ ਦਾ  ਨਿਕਾਸ 2010 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 14% ਵੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।
ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸੀਓਪੀ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ, ਤੇਲ ਜਾਂ ਗੈਸ, ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਥਰਾਟ ਬਾਲਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ, ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗਲਾਸਗੋ ਜਲਵਾਯੂ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਜਲਵਾਯੂ ਸਮਝੌਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ,  ਕੋਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ "ਪੜਾਅ ਦਰ ਪੜਾਅ ਹੇਠਾਂ" ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਤਰੀਵ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਐਬੇਟਡ ਕੋਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ [ "ਐਬੇਸ਼ਨ" (ਭਾਵ ਨੈੱਟ-ਜ਼ੀਰੋ ਐਮੀਸ਼ਨ), ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ. CO2-ਤੋਂ-ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਕੇ ], ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਬਨ ਕੈਪਚਰ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੋਲੇ ਵਾਲੇ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਸਮੇਤ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 2030 ਤੱਕ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗਲਾਸਗੋ ਜਲਵਾਯੂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ: "ਅਕੁਸ਼ਲ ਫਾਸਿਲ ਫਿਊਲ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਤੋਂ ਪੜਾਅ ਦਰ ਪੜਾਅ ਬਾਹਰ... ਵੱਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ," ਕਈ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਾਲੇ 34 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ 2022 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਸੀਮਤ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ 1.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ, "ਅਣਐਬੇਟਡ ਪਥਰਾਟ ਬਾਲਣ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ,। ਇਸ ਵਿੱਚ   ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਕੈਨੇਡਾ ਸਮੇਤ ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਸਪੇਨ - ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿੱਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ।
40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੀਥੇਨ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕੋਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨੇ 2030 ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਲੋੜ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਅਤੇ 2070 ਤੱਕ ਕਾਰਬਨ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਨ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਲਈ ਨਵੇਂ ਵਾਅਦੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
9 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਕਲਾਈਮੇਟ ਐਕਸ਼ਨ ਟ੍ਰੈਕਰ ਨੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ: ਮੌਜੂਦਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਗਲੋਬਲ ਤਾਪਮਾਨ 2.7 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਵਧੇਗਾ। ਤਾਪਮਾਨ 2.4 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਵਧੇਗਾ ਜੇਕਰ ਸਿਰਫ 2030 ਲਈ ਵਾਅਦੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, 2.1 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1.8 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜੇ ਸਾਰੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਟੀਚੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ
ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ
ਹਰੀਸ਼ ਵਰਮਾ (ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1982) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਯਾਰ ਅਣਮੁੱਲੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਜੱਟ ਟਿੰਕਾ ਰਾਹੀਂ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ੨੦੧੦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬਣ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਪਰ ਉਸਨੇ ਨਾ ਆਨਾ ਇਸ ਦੇਸ ਲਾਡੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਿਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ
ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ
thumb| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ [[ਫਰਮਾ:ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ]] "[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]" ਇੱਕ ਟੈਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੇਖ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਸਰੋਤ ਦੇ ਬਿਆਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਚ ਅਸਲ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਆਮ ਇੰਟਰਨੈਟ ਮੀਮ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਇਹ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਲਈ ਹਵਾਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੂਨ 2005 ਵਿੱਚ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਕ੍ਰਿਸ ਸ਼ੈਰਲੌਕ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਤੋਂਕਰ ਨਾਮ Ta bu shi da yu ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ "ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ" ਫ਼ਰਮਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਫ਼ਰਮੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ
ਜੇਮਜ਼ ਕੇ. ਪੋਕ
ਜੇਮਜ਼ ਕੇ ਪੋਕ (2 ਨਵੰਬਰ, 1795-15 ਜੂਨ, 1849) ਦਾ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਕਲਿਨਬਰਗ ਕਾਉਂਟੀ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਆਪ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲਿਨਾ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰਜ਼ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਸਪੀਕਰ, ਟੈਨੀਸੀ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਆਦਿ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪ ਨੂੰ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਨੇ ਉਪ¸ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਪਦ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ।
ਵਿਸ਼ੇਸ ਕੰਮ
ਜੇਮਜ਼ ਕੇ ਪੋਕ ਲਈ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਵੱਧ ਗਈ। ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਕੋਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 2,00,00,000 ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਜਨਰਲ ਜੈਚਰੀ ਟਾਇਲਰ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਰਿਓ ਗਰੈਂਡੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਕਸੀਕਨ ਫੌਜਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਧਾਵਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਟਾਇਲਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਅਮਰੀਕਨ ਫੌਜਾਂ ਜਿੱਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇਲਾਕਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੇ ਗੁਲਾਮਦਾਰੀ ਦਾ ਪਸਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚਕਾਰ ਸਖਤ ਲੜਾਈ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ।ਆਪ ਦਾ ਜੂਨ 1849 ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1795 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1849 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ
ਲੋਪ ਨੁਰ ਝੀਲ
ਲੋਪ ਨੁਰ ਜਾਂ ਲੋਪ ਨੋਰ (ਇੱਕ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਲੋਪ ਝੀਲ", ਜਿੱਥੇ "ਲੋਪ" ਅਗਿਆਤ ਮੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਹੈ ) ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਲੂਣ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।, ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ (ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਉਇਗੁਰ ਆਟੋਨੋਮਸ ਰੀਜਨ) ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਕਲਾਮਾਕਾਨ ਅਤੇ ਕੁਮਟਾਗ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਝੀਲ ਲੋਪ ਨੁਰ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁਓਕਿਯਾਂਗ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਲੁਓਜ਼ੋਂਗ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਬੇਇੰਗੋਲਿਨ ਮੰਗੋਲ ਆਟੋਨੋਮਸ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਝੀਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਮ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲੇ ਨਦੀ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੋਸਟ-ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤਾਰਿਮ ਝੀਲ ਦਾ ਆਖਰੀ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ 10,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (3,900 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ। ਲੋਪ ਨੁਰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੋਜੀਕਲੀ ਐਂਡੋਰਹੀਕ ਹੈ - ਇਹ ਲੈਂਡਬਾਊਂਡ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਊਟਲੈਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਝੀਲ 3,100 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,200 ਵਰਗ ਮੀਲ) 1928 ਵਿੱਚ, ਪਰ ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਨ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਝੀਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਛੋਟੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਦਲਦਲ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਸਾਈਟ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਿਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੀਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਯਾਨ ਜ਼ੇ (鹽澤, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਟ ਮਾਰਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਖਾਰੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੂਲਾਨ ਰਾਜ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਹਾਂਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਪੁਚਾਂਗ ਹੈ (蒲昌海, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਰੀਡ ਦਾ ਸਾਗਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਮੁਢਲੇ ਲਿਖਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਝੀਲ ਨਦੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਜਿਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਪੀਲੀ ਨਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।
20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਤਰੀਮ ਨਦੀ ਦੇ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਝੀਲ ਨੂੰ "ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਝੀਲ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਨੇ ਲੋਪ ਨੁਰ ਸੁੱਕੇ ਬੇਸਿਨ, ਕਾਰਾ-ਕੋਸ਼ੁਨ ਸੁੱਕੇ ਬੇਸਿਨ ਅਤੇ ਤਾਇਤੇਮਾ ਝੀਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣਾ ਸਥਾਨ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬੇਸਿਨ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਦੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਪ ਨੁਰ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋਪ ਨੁਰ ਸੁੱਕੇ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਰੂਸੀ ਭੂਗੋਲਕਾਰ ਨਿਕੋਲੇ ਪ੍ਰਜ਼ੇਵਲਸਕੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ 1867 ਵਿੱਚ ਕਾਰਾ-ਕੋਸ਼ੁਨ ਵਿਖੇ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਲੱਭੀ। ਸਵੈਨ ਹੇਡਿਨ ਨੇ 1900-1901 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਾਰਿਮ ਨਦੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟਰਮੀਨਲ ਝੀਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲੋਪ ਨੁਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਹੇਡਿਨ ਦੁਆਰਾ ਲੂਲਾਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
17 ਜੂਨ 1980 ਨੂੰ, ਚੀਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪੇਂਗ ਜਿਆਮੂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 3 ਜੂਨ 1996 ਨੂੰ, ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਪਾਰ ਤੁਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੀਨੀ ਖੋਜੀ ਯੂ ਚੁਨਸ਼ੁਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਟੈਸਟ ਬੇਸ
thumb| 1964 ਵਿੱਚ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੇ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਪਰੀਖਣ, [[ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 596 ਦਾ ਮਸ਼ਰੂਮ ਕਲਾਉਡ।]] ਚੀਨ ਨੇ ਮਲਾਨ (马兰 ਵਿਖੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਈਟ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1959 ਨੂੰ ਲੋਪ ਨੁਰ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਬੇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।, Mǎlán ), ਲਗਭਗ 125 km ਕਿੰਗਗੀਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ। ਪਹਿਲਾ ਚੀਨੀ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਪ੍ਰੀਖਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਡਨੇਮ " ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 596 " ਸੀ, 16 ਅਕਤੂਬਰ 1964 ਨੂੰ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਚੀਨ ਨੇ 17 ਜੂਨ 1967 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1996 ਤੱਕ, 45 ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਟਾਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬੰਬ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਲਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਭੂਮੀਗਤ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਫੋਟ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
2009 ਵਿੱਚ, "ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਚਾਲ" ਵਜੋਂ ਟੈਸਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਜੂਨ ਤਕਾਡਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ - ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰੀਖਣਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ - ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਤੋਂ 190,000 ਲੋਕ ਮਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਜਲਾਵਤਨ ਪੱਖੀ-ਉਇਗਰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ, ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਦਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ 30 ਤੋਂ 35% ਵੱਧ ਹੈ। 29 ਜੁਲਾਈ 1996 ਨੂੰ, ਚੀਨ ਨੇ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ 45ਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੀਖਣ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਰੋਕ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਸਬਕ੍ਰਿਟੀਕਲ ਟੈਸਟਾਂ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਨੇ ਲਾਲ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸਾਈਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋਪ ਨੁਰ ਵਿੱਚ ਮਲਾਨ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅਧਾਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ US $1 ਮਿਲੀਅਨ ਖਰਚਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਆਵਾਜਾਈ
ਹਾਮੀ ਤੋਂ ਲੋਪ ਨੁਰ (ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਹਾਈਵੇਅ 235) ਇੱਕ ਹਾਈਵੇਅ ਜੋ 2006 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ
ਹਾਮੀ-ਲੋਪ ਨੁਰ ਰੇਲਵੇ, ਜੋ 374.83 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (232.91 ਮੀਲ) ਚਲਦੀ ਹੈ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਹਾਮੀ, ਇਸੇ ਰੂਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਢੁਆਈ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਝੀਲ ਤੋਂ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ-ਅਮੀਰ ਲੂਣ ਨੂੰ ਲੈਂਜ਼ੂ-ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਰੇਲਵੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨ
right|thumb| ਦੂਜੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਬੀਸੀਈ ਤੋਂ ਮਾਸਕ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਬਰਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਮੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਇੰਡੋ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਲੂਲਾਨ
ਲੂਲਾਨ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਰਾਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜ ਸੀ ਜੋ ਲੋਪ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ 2ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਓਏਸਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਸ਼ਾਨਸ਼ਾਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਖੋਜ 1899 ਵਿੱਚ ਸਵੈਨ ਹੇਡਿਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਕੁਝ ਘਰਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੀ ਖਰੋਸਥੀ ਗੋਲੀ ਅਤੇ ਜਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ (266-420) ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਨੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਲੱਭੀਆਂ। ਔਰੇਲ ਸਟੀਨ ਨੇ ਵੀ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਟੋਵਨ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਿਊਟੀ ਆਫ਼ ਲੂਲਾਨ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਮਮੀ ਮਿਲੀ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੀਜੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਯਾਨ ਜ਼ੇ (鹽澤, ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਟ ਮਾਰਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਖਾਰੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੂਲਾਨ ਰਾਜ ਸਥਿਤ ਸੀ।
ਸ਼ਾਓਹੇ ਕਬਰਸਤਾਨ
ਸ਼ਾਓਹੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕ ਆਇਤਾਕਾਰ ਰੇਤ ਦਾ ਟਿੱਬਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਮੀ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਜ਼ੀਓਹੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 330 ਕਬਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 160 ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ 1934 ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫੋਲਕੇ ਬਰਗਮੈਨ ਨੂੰ ਸਾਈਟ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਖੁਦਾਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਕਤੂਬਰ 2003 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2002 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 167 ਮਕਬਰੇ ਪੁੱਟੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸੈਂਕੜੇ ਛੋਟੇ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਜ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਤਾਬੂਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦੀ ਮਮੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਲਾਸ਼ ਸੀ।
ਕਵਾਰੀਗੁਲ
1979 ਵਿੱਚ, ਟਾਰਿਮ ਮਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਵਾਰੀਗੁਲ (ਗੁਮਗੂ) ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੱਭੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੋਂਚੀ (ਕੋਂਗਕੇ) ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। 2100 ਤੋਂ 1500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਦੀਆਂ 42 ਕਬਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਸਨ, ਜੋ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਫਟ ਪਿੱਟ ਕਬਰਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਖੰਭੇ ਸਨ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਨ ਦੀ ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਟੋਪੀਆਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਟੋਕਰੀਆਂ, ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ/ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਬਰੇਸਲੇਟ, ਨੈਫ੍ਰਾਈਟ ਮਣਕੇ, ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ (ਜਾਂ ਕਾਂਸੀ) ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇ ਗਏ ਸਨ।
ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਿੱਚ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਫਟ ਪਿੱਟ ਕਬਰਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਛੇ ਮਰਦ ਕਬਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਿੱਤਲ, ਜਾਂ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੁਝ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ।
ਮੀਰਾਂ
ਮੀਰਾਂ ਲੋਪ ਨੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬੋਧੀ ਮੱਠਾਂ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਏ ਸਨ, ਕੁਝ ਰੋਮ ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="0">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ
ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ
ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੰਠ ਸੰਗੀਤ (ਗਾਉਣ) ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਤਹਿ ਅਲੀ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਘਰਾਣੇ
ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ
ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਵਿਕਰਮ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਜੈ ਭੱਟ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਸਿਨਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਪ੍ਰਵੀਨ ਭੱਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਭੱਟ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਿਤੀ ਭੱਟ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਭੱਟ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਭੱਟ ਅਮੀਸ਼ਾ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭੱਟ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸੈਟਾਂ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਮਾਤਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਟਿਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀ, ਜਮਾਤੀ, ਧਾਰਮਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਹਰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਜਾਂਦਿਆਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਪਨਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਸਕੇ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹਦੀ ਪਹੁੰਚ ਕੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮਸੇਵਕ ਸੰਘ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਹਿੰਦੂਤਵ ਦੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖ ਪਹੁੰਚ ਵਿਚ। ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਧਿਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਮਾਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਆਦਿ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਘੱਟਗਿਣਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਸੀਪੀਆਈ)। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਮੁੱਖ ਧਿਰਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਦਰਮਿਆਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਤੀਸਰੇ ਬਦਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਧਰਾਤਲ ਬਹੁਤ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੀਸਰੇ ਬਦਲ ਲਈ ਤਿਆਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਯੋਗ ਆਗੂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਪਰੋਕਤ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਆਪਾ-ਧਾਪੀ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਗੁਣ-ਧਰਮ
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪਛਾਣ ਸੰਕਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਪਾਰਟੀ। ਇਸ ਦੋਚਿਤੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਸੁਖਾਲਾ ਰਾਹ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਪਾਰਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ‘ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ’ ਪਾਰਟੀ। ਉਂਝ, ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕਵਾਇਦ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾਂਦੀ ਭਾਸਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਸੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਵਾਂਗ ਹੁਣ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਓਨਾ ਚਿਰ ਤਕ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਮੱਤਭੇਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਮਾਣਮੱਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ, ਜਿਹੜੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈ ਕੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਵਿਚੋਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ, ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਕੱਦਾਵਰ ਆਗੂ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਹੁਣ ਦੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਪਿ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਵਿਚਾਰਗੀ ਵਾਲੀ ਹੈ। 80ਵਿਆਂ ਦੇ ਸੰਕਟਮਈ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਬਣੇ ਪਰ ਬਾਦਲ ਤੇ ਟੌਹੜਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀ ਰਿਹਾ।
ਪੰਜਾਬ ਕਾਂਗਰਸ ਐਨ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ: ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ। ਅੱਸੀਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਇਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2020 ਦੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਫੈਡਰਲ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਪੈਂਤੜਾ ਵੀ ਮੱਲ ਲਿਆ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਮੁੱਦੇ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਧਿਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾ ਕੇ ਵੋਟਾਂ ਬਟੋਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਖੇਤੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ
ਸਾਲ 2020 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਕੇ ਮੰਡੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਠੇਕਾ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਮਘਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੈਂਤੜਾ ਦੱਸਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਹਿਤਾਂ ਲਈ ਬਦਲਣਾ ਵੀ ਪਿਆ। ਖੇਤੀ ਮੰਡੀਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਤਿੰਨ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਉੱਭਰੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਪਸਾਰ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬਿਜਲੀ
ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਇਸ ਮੌਕੇ ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਸਬਸਿਡੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੱਲਣੀ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਸੀਮਾਂਤ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਪਾਰਟੀ ਵੋਟਾਂ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਇਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਖੇਤੀ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮੁਫ਼ਤ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਕਰਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ
ਕਿਸਾਨੀ ਸਿਰ ਕਰਜ਼ਾ
ਕੈਗ’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ 2013-14 ਦੌਰਾਨ 1.02 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ ਜੋ 2017-18 ਦੌਰਾਨ 1.95 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਉਂ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਰ ਇਸ ਸਮੇਂ 70000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ 248236 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ 89000 ਰੁਪਏ ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਭਾਰ ਥੱਲੇ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨੀ ਖੇਤਰ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਤੇ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਦਬੇ ਹੋਣਾ ਹੈ।
ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ
ਪੰਜਾਬ ਅਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤ ਪਧਰ ਤੇ ਵੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਬਾਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪਣੀ ਹਿਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂ ਲਾਹਾ ਦੇਣ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਪਾਰਟੀ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉੱਤੇ ਲੜ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਧੜੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਕੰਮ ਲਗਭੱਗ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਪਰਵਾਸ
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 1.5 ਲੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਾਸਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਾਸਤੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਹੂੰਝਾ (brain drain and capital drain) ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਾਪੇ ਵੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਜ਼ਮੀਨਾਂ/ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂ ਵੇਚ ਕੇ ਬੱਚੇ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਮੁੱਦਾ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਜੇ ਇੱਥੇ ਹਨ।
ਨਸ਼ਾ ਕਾਰੋਬਾਰ
ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਈ ਅਲਾਮਤਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਪੁਲੀਸ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਨੇ ਇਹ ਮਸਲਾ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਨਸ਼ੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਡ-ਵੰਡਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਸਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇੰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਦੇੜਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ। 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚਾਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੇ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਦੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਲੇ ਸਤਰ ਤਕ ਜਾ ਕੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਿਆਸਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ.
ਰੈਲੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਵੱਡੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਮੁੱਦਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਉਂਤੇ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਪਰ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਲਏ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਹੋਏ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕਾਰਨ ਹਰਿਆਣਾ ਸੂਬਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਐਲਾਨ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫ਼ੇਰੂਮਾਨ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਉਂਤੇ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਪਰ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਲਏ ਗਏ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1969 ਨੂੰ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।।
ਬੇਅਦਬੀ ਕਾਂਡ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਲਈ ਬਰਗਾੜੀ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ ਲਾਇਆ। ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ 2017 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੂੰ ਹੋਈ ਨਮੋਸ਼ੀ ਭਰੀ ਹਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਨ।ਸਾਲ 2018 ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਸਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਆਸਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ
ਕੁਰਨੂਲ ਜ਼ਿਲਾ
ਕੁਰਨੂਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। ਕੁਰਨੂਲ ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਅਤੇ ਹੰਦਰੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ। 12ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬ‍ਦਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਓੱਡਾਰ ਜਦੋਂ ਆਲਮਪੁਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਣ ਲਈ ਪਤ‍ਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਨਿਸ਼ਿੰਗ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। 1953 ਤੋਂ 1956 ਤੱਕ ਕੁਰਨੂਲ ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੱਥੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਿਜੈਨਗਰ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ ਜੋ 14ਵੀਆਂ ਤੋਂ 16ਵੀਆਂ ਸ਼ਤਾਬ‍ਦਿੱਤੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਨ। ਪਾਰਸੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਦੇ ਮਹਤ‍ਅਤੇ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਆਦੋਨੀ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਿਲਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜੈਨਗਰ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਗੜ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਅੱਜ ਵੀ ਗਰੇਨਾਇਟ ਦੀ ਪੰਜ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਪਹਾੜੀਆਂ 800 ਫੀਟ ਉੱਚੀ ਹਨ। ਆਦੋਨੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਾਮਾ ਮਸਜਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਾਸ‍ਤੁਕਲਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।
ਅਹੋਬਿਲਮ
ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੁਆਂ ਦੀ ਆਸ‍ਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਵੈਸ਼‍ਣਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ‍ਥਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹਤ‍ਵਪੂਰਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਦੋ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਬੰਟਾ ਹੈ - ਨੀਵਾਂ ਅਹੋਬਿਲਮ ਅਤੇ ਊਪਰੀ ਅਹੋਬਿਲਮ। ਊਪਰੀ ਅਹੋਬਿਲਮ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਵਲੋਂ 2800 ਫੀਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਮਾਧਵਰਮ
ਮਾਧਵਰਨ ਪਿੰਡ ਕੁਰਨੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਨ‍ਯ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਯਟਨ ਸ‍ਥਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਵਾਰ ਦੇ ਰਹਿੰਦ ਖੂਹੰਦ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਗੇਟਵੇ ਆਫ ਇੰਡਿਆ ਦਾ ਆਭਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੰਗਮੇਸ਼‍ਵਰ
ਸਪ‍ਤ ਨੰਦੀ ਸੰਗਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਮੇਸ਼‍ਵਰ ਕੁਰਨੂਲ ਵਲੋਂ 55 ਕਿਮੀ. ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਨਾਸੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਵਿਤਰ ਸੰਗਮ ਸ‍ਥਲ ਹੈ। ਇਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸ‍ਥਾਨ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਲਿੰਗਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ। ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰਿ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਹਜਾਰਾਂ ਸ਼ਰੱਧਾਲੁ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।