cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਗੰਗਾਦੇਵੀ
thumb| ਮਦੁਰਾ ਵਿਜਯਮ 1924 ਐਡੀਸ਼ਨ ਗੰਗਾਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾਮਬਿਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਜੇਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਵੀ ਸੀ।
ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ
ਗੰਗਾਦੇਵੀ ਕੁਮਾਰ ਕੰਪਾਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਿਜੇਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬੁੱਕਾ ਰਾਇਆ ਪਹਿਲੇ (ਸੀ. 1360-1370) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।
ਗੰਗਾਦੇਵੀ ਨੇ ਮਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਨੌਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਮਧੁਰਾ ਵਿਜਯਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀਰਕਾਮਪਰਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਨਾਮਲਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀ। ਮਧੁਰਾ ਵਿਜਯਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾਦੇਵੀ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਿੱਕਾਯਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ (ਜਿਸਦੀ ਪਛਾਣ ਆਂਧਰਾ ਮਹਾਭਾਰਤਮ ਦੇ ਲੇਖਕ ਟਿੱਕਣਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ)। ਇਹ ਉਸਦੇ ਤੇਲਗੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੂਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ
ਬਿੰਦੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)
ਬਿੰਦੂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਿਆਮਿਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਲੰਮਾਈ, ਚੌੜਾਈ ਜਾਂ ਉੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੇਖਾਗਣਿਤ
ਉਦਾੱਤ (ਸਾਹਿਤ)
ਸਾਹਿਤਕ ਉਦਾੱਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸੰਬੰਧ ਅਕਸਰ ਯੂਨਾਨੀ ਲੇਖਕ ਲੋਨਗਿਨੁਸ (ਲਾਨਜਾਈਨਸ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੇਰੀਇਪਸੁਸ (ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾੱਤ ਤੱਤ) ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਨਜਾਈਨਸ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ, ਮਹਾਨ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਮਹਾਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਾਨਜਾਈਨਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੇਕ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਦਾੱਤ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੇਕ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਮਹਾਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗੌਰਾ ਪੂਰਨਿਮਾ
thumb|ਗੌਰਾ-ਪੂਰਨਿਮਾ ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੌਰਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਨਵ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਚੈਤਨਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ (1486-1534) ਦੀ ਦਿੱਖ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਗੌੜੀਆ ਵੈਸ਼ਨਵਵਾਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨੇ ਫਾਲਗੁਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਿਮਾ (ਪੂਰੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਿਨ) ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਗੌਰਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਗੋਲਡਨ ਪੂਰਾ ਚੰਦ", ਚੈਤੰਨਿਆ ਦਾ ਹਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦਾਵਤ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 7 ਮਾਰਚ, 2023 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ right|thumb|200x200px|ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਗੌੜੀਆ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੁਆਰਾ ਨਵਦੀਪ -ਮੰਡਲਾ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਗਾਕੈਨ ਝੀਲ
thumb| ਬੋਗਾ ਝੀਲ - ਨੀਲਾ ਪਾਣੀ ਬੋਗਾਕੈਨ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਗਾ ਝੀਲ ਜਾਂ ਬੋਗਾ ਝੀਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਂਦਰਬਨ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੁਮਾ ਉਪਜ਼ਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ ਲਗਭਗ 1,246 ਫੁੱਟ (380 ਮੀਟਰ) ਹੈ । ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਲਈ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ਾਬ ਵਾਲਾ ਪਾਇਆ। ਸਾਲ 1995 ਤੱਕ, ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀ ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਤਿਲਪੀਆ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਵਮ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸੈਕੋਟ ਪਾੜਾ ਤੋਂ ਬੋਗਾ ਝੀਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵਸਾਇਆ।
ਵਰਣਨ
ਝੀਲ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਘਣੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 18.56 acre  ਇਹ ਇੱਕ ਬੰਦ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਬੋਗਾ ਛਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਝਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 153 m ਹੈ। ਡੂੰਘੀ। ਝੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਲਈ ਕੋਈ ਆਊਟਲੈਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਭੁਬਨ ਬਣਤਰ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਹੈ। ਐਲਗੀ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਹਰਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਸਤਹ ਵਾਂਗ, ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਝੀਲ ਦਾ ਪਾਣੀ 2012 ਤੱਕ ਪੀਣ, ਧੋਣ ਅਤੇ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪੀਣ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਈਪ ਨੈਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਥਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝੀਲ ਇੱਕ ਖੁਮੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੱਟ ਹੀ ਭੁਚਾਲ ਆਇਆ, ਪਹਾੜੀ ਕਿਨਾਰੇ ਧਸ ਗਏ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਝੀਲ ਬਣ ਗਈ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ
ਕੋਸਟਰਮਾਨੋ ਸਲ ਗਾਰਦਾ
ਕੋਸਟਰਮਾਨੋ ਸਲ ਗਾਰਦਾ ਇਤਾਲਵੀ ਖੇਤਰ ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਵੇਰੋਨਾ ਸੂਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਿਉਨ (ਮਿਊਂਸੀਪਲ) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੈਨਿਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (75 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੇਰੋਨਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16 ਮੀਲ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਕੋਸਟਰਮਾਨੋ ਸਲ ਗਾਰਦਾ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ: ਐਫ਼ੀ, ਬਾਰਦੋਲੀਨੋ, ਕਪਰੀਨੋ ਵੇਰੋਨੀਸ, ਗਾਰਦਾ, ਰਿਵੋਲੀ ਵੇਰੋਨੀਸ, ਸਾਨ ਜ਼ੇਨੋ ਡਿ ਮੋਂਟੈਗਨਾ ਅਤੇ ਟੋਰੀ ਡੇਲ ਬੇਨਾਕੋ ਆਦਿ।
ਕੈਟਾਲੌਗ ਕਾਰਡ
right|thumb|400x400px|ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਵੀਦਆਲਯ ਦਾ ਕੈਟਾਲੌਗ ਕਾਰਡ ਦੀ ਸੂਚੀ-ਪੱਤਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮੁੱਖ ਸੂਚਨਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੈਟਾਲੋਗ ਕਾਰਡ ਦਾ ਸੂਚੀ-ਪੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਟਾਲੋਗ  ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਫਾਈਲਾਂ, ਜਰਨਲ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਇਸ ਕੇਟਾਲੋਗ ਵਿੱਚ ਰਖਿ ਜਾਦੀ ਹੈ।
ਕੋਸਟਰਮਾਨੋ ਸਲ ਗਾਰਦਾ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਰੋਨਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਕਮਿਉਨ
ਕੈਟਾਲੌਗ ਕਾਰਡ
ਟੀਚਾ
ਚਾਰਲਸ ਅਮੀ ਕਟਰ ਨੇ 1876 ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਯ ਨੂੰ ਬੀਬਲਿਓਗਰਾਫੀ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸ਼੍ਹਪੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਕੈਟਾਲੋਗ ਕਾਰਡ ਬਣਾਏ।
2. ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰ੍ਸ਼ਾਉਣਾ
ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ
ਜੌਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ (ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ)
ਜੌਨ ਵੇਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ (ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ 1985) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮੈਲਬਰਨ ਸਟਾਰਜ਼ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਆਲ-ਰਾਊਂਡਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸੰਨਿਆਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ (ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਗ ਵਾਲਾ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਜਿਗਰ ਦੀ ਲਾਗ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ ਵਿਸ਼ਾਣੂ (HAV) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਦੋ ਤੋਂ ਛੇ ਹਫਤਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਠ ਹਫਤਿਆਂ ਤਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਮਤਲੀ, ਉਲਟੀ, ਦਸਤ, ਪੀਲੀਆ, ਬੁਖ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਦਰਦ। ਲਗਭਗ 10–15% ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੱਛਣ ਦੁਬਾਰਾ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜਿਗਰ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਠਾਰਾ ਝਿਕਲਾ
ਠਾਰਾ ਝਿਕਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਧਾਰ ਕਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਧਾਰ ਕਲਾਂ ਤੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੁਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ
ਕਾਰਨ
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਮੱਲ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਘੋਗਾ ਮੱਛੀ (ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼) ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਕਾਈ ਨਾ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਲਾਗ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਤਕ ਲਾਗ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਾਗ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਦੇ ਪੱਜ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ: ਏ, ਬੀ, ਸੀ, ਡੀ, ਅਤੇ ਈ।
ਵਿਆਪਕਤਾ
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 15 ਲੱਖ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਲ ਕਰੋੜਾਂ ਲਾਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਣੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਲਗਭਗ 90% ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤਕ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਅਕਸਰ ਦਰਮਿਆਨੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਕਸੀਨੇਸ਼ਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਤੀਬਰ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਏ ਦੇ ਕਾਰਨ 102,000 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਦਿਵਸ ਹਰ ਸਾਲ 28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਣੂਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਈ ਜਾ ਸਕੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਡੀਕਲ ਸਿੱਖਿਆ
ਰਾਇਪੁਰ
ਰਾਇਪੁਰ (रायपुर ) ਭਾਰਤ ਦੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਰਾਇਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। 1 ਨਵੰਬਰ, 2000 ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 2001 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,010,087 ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਰੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ
thumb|ਏਰਿਖ਼ ਹੋਨੇਖਰ ਅਤੇ ਰੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ
ਰੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ (30 ਮਾਰਚ 1919 - 4 ਜੁਲਾਈ 2016) ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਰਾਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1919 ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੰਦਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1934 ਤੋਂ 1941 ਤੱਕ ਉਹ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ' ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਉਹ 1939 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1952 ਵਿੱਚ ਭਾਕਪਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1958 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 1963 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਕਪਾ ਦੀ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 1963 ਤੋਂ 1966 ਤੱਕ ਚੰਦਰ ਭਾਕਪਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਤਰਜਮਾਨ ਨਿਊ ਏਜ (ਅਖਬਾਰ) ਨਿਊ ਏਜ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਅਮਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਅਮਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਰਗਰਮ ਆਗੂ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ​​ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਜੀਡੀਅਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। 1966 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1977 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1989 ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਰਿਹਾ।
1964 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਐੱਫ਼ ਜੋਲੀਓ ਕਿਊਰੀ ਗੋਲਡ ਪੀਸ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚੰਦਰ ਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੈਨਿਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 1975 'ਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਪੀਪਲਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਕੌਂਸਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਨਿਨ ਅਮਨ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1919
ਅੰਡੇ ਦੇ ਵੇਫਲ
ਅੰਡੇ ਦਾ ਵੇਫਲ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵਾਫ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੀ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਮਾਕਾਉ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ-ਗਰਮ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਧਾ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਂਵੇ ਕੀ ਸਟਰਾਬਰੀ, ਨਾਰੀਅਲ ਜਾਂ ਚਾਕਲੇਟ। ਇਹ ਇਸ ਦੇ ਅਸਲੀ ਕਾਂਤੋਨੀ ਨਾਮ, "ਗਾਈ ਦਾਨ ਜੈ" (鷄蛋仔) ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ ਕਿੰਵੇ ਕੀ "ਐਗ ਪਫ਼" (egg puff), ਬਬਲ ਵਾਫ਼ਲ (bubble waffle), ਐਗੇਟ (eggette), ਅਤੇ ਪਫ਼ਲ (puffle) ਆਦਿ। ਐੱਗ ਵਾਫ਼ਲ ਹੋੰਗ ਕੋੰਗ ਦੇ " ਗਲੀ ਸਨੈਕਸ " ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। 1950 ਤੋਂ ਹੋੰਗ ਕੋੰਗ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਦੋ ਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਐੱਗ ਵੇਫਲਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ੇ ਮਿੱਠੇ, ਅੰਡੇ ਦੇ ਘੋਲ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਤਵੇ ਤੇ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਵਾ ਜਾਂ ਤਾ ਕੋਲਿਆਂ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲਾ ਤਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘੋਲ ਨੂੰ ਤਵੇ ਤੇ ਧਾਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਵਾਫ਼ਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਡੇ ਦੇ ਸਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟੀ, ਚਾਕਲੇਟ ਅਤੇ ਅਦਰਕ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਫ਼ਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਐੱਗ ਵੇਫਲਜ਼ ਨੂੰ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ
ਕੌਲਰਿਜ ਦਾ ਕਲਪਨਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਕੌਲਰਿਜ
ਕੌਲਰਿਜ ਦਾ ਜਨਮ 21ਅਕਤੂਬਰ 1772ਈ. ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਓਟਰੇ ਸੈਟ ਮੈਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।
ਕੌਲਰਿਜ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸੈਮੂਅਲ ਟੇਲਰ ਕੌਲਰਿਜ ਸੀ। ਕੌਲਰਿਜ 19ਵੀ. ਸਦੀ ਦਾ ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਕਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਵਿਲੀਅਮ ਵਰਡਜਵਰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਿਆਂ। ਦੋ ਭਾਗਾਂ 'ਚ ਉਸਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਬਾਇਓਗ੍ਰਫ਼ੀਆ ਲਿਟਰੇਰੀਆਂ 1817 ਈ. ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। 29 ਜੁਲਾਈ, 1834 ਈ. ਨੂੰ ਕੌਲਰਿਜ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ।
ਕੌਲਰਿਜ ਦਾ ਕਲਪਨਾ ਸਿਧਾਂਤ
ਕੌਲਰਿਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਮੂਲਕ ਕਿਤਾਬ ਬਾਇਓਗ੍ਰਫ਼ੀਆ ਲਿਟਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ੈਨਸੀ ਦੇ ਆਪਸੀ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ  ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ (ਤੇਰਵੇਂ) ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਬਤ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਕਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ੈਨਸੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇਵਾਂ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਲਰਿਜ ਪਹਿਲਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਬਾਇਓਗ੍ਰਫ਼ੀਆ ਲਿਟਰੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੌਲਰਿਜ ਦੇ ਕਲਪਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਆਧਾਰਿਤ ਆਈ. ਏ. ਰਿਚਰਡਜ਼ (Ivor Armstrong Richard) ਨੇ ਕੌਲਰਿਜ ਆਨ ਇਮੈਜੀਨੇਸ਼ਨ (Coleridge on imagination) ਲਿਖੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੌਲਰਿਜ ਦੇ ਕਲਪਨਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕੌਲਰਿਜ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ੈਨਸੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਲੀ ਵੱਖਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਉਚੇਰੀ ਯੋਗਤਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ੈਨਸੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫ਼ੈਨਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੌਲਰਿਜ ਅਨੁਸਾਰ "ਤੁਸੀਂ ਫ਼ੈਨਸੀ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਿਵੇਕ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫ਼ੈਨਸੀ ਉਨਮਾਦ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਸਨਕ।" ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਪਨਾ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਫ਼ੈਨਸੀ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਿਰਜਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਮਿਸ਼ਰਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਕੌਲਰਿਜ ਅਨੁਸਾਰ "ਫ਼ੈਨਸੀ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਪਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ।ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ 'ਚ ਰੱਖਣੀ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿ ਕੌਲਰਿਜ  ਫ਼ੈਨਸੀ ਨੂੰ ਨਾ-ਵਾਚੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸਗੋਂ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਰਿਚਰਡ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਲਰਿਜ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਕਿ - "ਫ਼ੈਨਸੀ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।"
ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ (primary imagination)
ਕੌਲਰਿਜ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੱਦਦ  ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚਲੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਜੈਲੀ ਕਲਪਨਾ(secondary imagination)
ਕੌਲਰਿਜ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਵੀਆਂ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਹੋਰ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਮਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿਰਜਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਜੋੜਦੀ ਹੈ,ਵਿਰੋਧੀ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਹ ਨਵੀਂ ਵਸਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਚੇਤੰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੈਲੀ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲੋਂ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਨਿਖੇੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕੌਲਰਿਜ ਅਨੁਸਾਰ "ਦੂਜੈਲੀ ਕਲਪਨਾ ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਗੂੰਜ ਹੈ।ਇਹ ਪੁਨਰ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਤਾਰੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਇੱਕਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ।" ਮੁੱਢਲੀ ਕਲਪਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ  ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੱਚੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸੋਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਾਲਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾਤਮਕ ਸਿਰਜਣਾ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਫ਼ੈਨਸੀ
ਕੌਲਰਿਜ ਫ਼ੈਨਸੀ ਨੂੰ ਮਹਿਜ ਯਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਸ 'ਚ ਜੁੜੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ (ਮੋਸਾਓ ਓਕਾਮੋਟੋ) ਫ਼ੈਟਸੀ 'ਚ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਭੰਗਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ "ਜਿਵੇਂ 17ਵੀ.ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਰਨੈੱਲ ਦੀ 19ਵੀ. ਸਦੀ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਸਾਇਗੋ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਰਸਾ ਦੇਵੇ।" ਫ਼ੈਨਸੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਫ਼ੈਨਸੀ ਬਾਰੇ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕੌਲਰਿਜ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਬਿੰਬਾਂ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਬਿੰਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਕਵੀ ਦੁਆਰਾ ਅਚਾਨਕ ਵਾਪਰੇ ਇਤਫ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਨਰੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।" ਭਾਵੇਂ ਕੌਲਰਿਜ ਫ਼ੈਨਸੀ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਸਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਜਰੂਰੀ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ "ਕਲਪਨਾ ਕੋਲ ਫ਼ੈਨਸੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਚੇਰੀਆਂ ਬੌਧਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕੇਵਲ ਹੇਠਲੇ ਦੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਊਰਜਾ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।"
ਲੋਸ਼ਮਿਡਟ ਦੀ ਪਹੇਲੀ
ਦੋ ਸਿਸਟਮ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕੰਧ ਰਾਹੀਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਆਇਸੋਲੇਟ ਕੀਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ (ਕਲਪਿਤ) ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਥੋਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪਲਟਣਯੋਗ ਸੂਖਮ ਡਾਇਨੈਮੀਕਲ ਨਿਯਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਇਹ ਗੈਰ-ਪਲਟਣਯੋਗਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤਮਾਨ ਲੇਖ ਅੰਦਰ ਨਿਯਮ ਦਾ ਬਿਆਨ (ਕਥਨ ਜਾਂ ਸਟੇਟਮੈਂਟ) ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਦੀ ਰਾਏ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਕਾਰਣ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਬੰਧ ਤਾਰਕਿਕ (ਲੌਜਿਕਲ) ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ) ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ।
ਸਰਲ ਰੇਖਾ
ਸਰਲ ਰੇਖਾ ਜਮੈਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਫ਼ਰ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲਾ ਅਨੰਤ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਵਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯੂਕਲਿਡੀ ਜਿਆਮਿਤੀ (Euclidean Geometry) ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਇੱਕ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਰੇਖਾ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਰਲ ਰੇਖਾ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲਘੁਤਮ ਦੂਰੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰਲ ਰੇਖ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸਰਲਤਮ ਬਿੰਦੂਪਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਦਵੀ - ਵਿਮੀਏ ਪੱਧਰਾ ਉੱਤੇ ਦੋ ਸਰਲ ਰੇਖਾਵਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੋਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਛੇਦੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤਰਿਵਿਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੇਖਾਵਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਾਂਤਰ, ਪ੍ਰਤੀਛੇਦੀ ਜਾਂ skew (ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਤੀਛੇਦੀ ਨਹੀਂ ਹੀ ਸਮਾਨਾਂਤਰ) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।
ਦਿਨਾਰ
ਦਿਨਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੁੰਦਰਾ ਹੈ। ਇਹਦਾ ISO 4217 ਕੋਡ ਹੈ।
ਜਰਨੈਲ ਘੁਮਾਣ
ਜਰਨੈਲ ਘੁਮਾਣ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗੀਤਕਾਰ, ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਹੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਹੈ।
ਕਾਰਜ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਐਂਚ. ਐਮ. ਵੀ. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮਸੀਹਾ, ਦਿੜ੍ਹਬੇ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਗੀਤਕਾਰ, ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਾਲਿਕ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਧੁਨਿਕ ਰਿਕਾਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ ਖੋਲਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ 'ਅਧੂਰਾ ਖ਼ਆਬ' ਕਿਤਾਬ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿ
ਬਿਮਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਏਅਰਲਾਈਨ
ਬਿਮਾਨ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਏਅਰਲਾਈਨ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਹਾਜ,(ਜਹਾਜ - ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਡਣ ਵਾਲਾ ਵਾਹਨ)ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਧਿਕਰਿਤ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਮੁਖ ਹੱਬ ਸ਼ਾਹ ਜਲਾਲ, ਢਾਕਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੀਆ ਉਡਾਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਅਮਾਨਤ ਇੰਟਰਨੇਸ਼ਨਲ ਏਅਰ ਪੋਰਟ, ਚਿਟਗੋੰਗ ਅਤੇ ਉਸਮਾਨੀ ਇੰਟਰ ਨੇਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ, ਸ੍ਲੇਹਤ ਤੋ ਵੀ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਏਅਰ ਲਾਈਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਧੱਰ ਤੇ ਯਾਤਰਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲ ਢੋਹ ਢੁਆਈ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ. ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾ ਵਾਸਤੇ 42 ਦੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਕਰਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਓਹਨਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਿਰਫ 16ਦੇਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੀ ਉੜਾਨ ਭਰਦੀ ਹੈ. ਸਲਾਨਾ ਹੱਜ ਦੀਆ ਉਡਾਨਾ, ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾ, ਗੇਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕੰਮਗਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜਦੂਰਾ ਨੂੰ ਉਡਾਨਾ ਦੀਆ ਸੇਵਾਵਾ ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿਸਾ ਹਨ. ਬਿਮਾਨ ਕੇਰੀਅਰ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀਆ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਜੋ ਕਿ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ੀ ਹਵਾਈ ਯਾਤਾ ਯਾਤ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਿਆ ਹਨ ਓਹਨਾ ਤੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੜਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ. ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਹਵਾਈ ਯਾਤਾਯਤ ਵੱਧਦੇ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰੀਆ ਅਤੇ ਗੇਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਰਿਆ ਕਰਕੇ ਸਲਾਨਾ 8% ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ.
1972 ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਹਵਾਈ ਯਾਤਾਯਾਤ ਤੇ 1996 ਤੱਕ ਏਕੀਕਰਨ ਸੀ. ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋ ਹੀ ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਈਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟ੍ਰਾਚਾਰ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪਰ੍ਬ੍ਧਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਤੇ, ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨ੍ਯੂ ਯਾਰ੍ਕ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਪੁਰਬ ਵਿੱਚ ਟੋਕ੍ਯੋ ਤੱਕ 29 ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਚੇਆ ਵਾਸਤੇ ਉਡਾਨਾ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ. 23 ਜੁਲਾਈ 2007 ਤੱਕ ਇਸ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਪੂਰੀ ਤਰਹ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ. ਇਸ ਤੋ ਬਾਦ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਿਟਡ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. 23 ਜੁਲਾਈ 2007 ਤੋ ਬਾਦ ਹੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੇੜੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ. ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਬੋਇੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸ ਨਵੇਂ ਜਹਾਜ ਦਾ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਹੋਰ ਜਾਹਜ ਵੀ (ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 20) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ. ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਯੁਰੋਪੇਨ ਏਵਿਏਸ਼ਨ ਸੇਫਟੀ ਏਜਸੀ ਤੋ ਯੋਰਪ ਵਾਸਤੇ ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ. ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ IATA Operational Safety Audit ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋ ਬਾਦ ਹੀ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੇਵਾਵਾ ਦੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਟੀਚੇਆ ਵਾਸਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਉਡਾਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਿਆ ਹਨ
ਇਤਿਹਾਸ
ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਅਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਦ ਲੈ ਕੇ ਬਿਮਾਨ ਏਅਰ ਲਾਇਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਉਡਾਨਾਂ
ਬੋਸਤਾਨ (ਸਾਦੀ)
thumb|ਬੋਸਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਨਾ''। ਬੋਸਤਾਂ (ਫ਼ਾਰਸੀ: بوستان‎) ਸ਼ੇਖ ਸਾਦੀ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤ (1257) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਮਸਲੇ ਹਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬੋਸਤਾਨ ਸਾਦੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਬਾਗ਼"। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਿਰਣਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੰਨ ਲਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਦੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਤਾਬ  ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ  ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ 100 ਮਹਾਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਨਵੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਤੁਕਬੰਦ ਦੋਹੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।' ਡੈਨਿਅਲ ਹੈਵਰਟ ਨੇ 1688 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਡੱਚ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਹਿਤ
ਇਸਰਾਰ-ਏ-ਖੁਦੀ
ਇਸਰਾਰ-ਏ-ਖੁਦੀ ( ਫ਼ਾਰਸੀ : ; ਜਾਂ ਆਪੇ ਦੇ ਰਹੱਸ; ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ 1915 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਦੇ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਾਇਰ-ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰਾਨਾ ਸਾਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹਮਾਰਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅੱਲਾਮਾ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਨਾ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦੇ ਬਾਰੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਰਮੂਜ਼ ਬੀਖ਼ੋਦੀ' ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਅਮਲ ਦਾ ਚਰਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ
ਦੂਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਦੂਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ 68 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੋਲਨ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇਹ ਹਲਕਾ ਜਨਰਲ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 52,996 ਵੋਟਰ ਸਨ।
ਵਿਧਾਇਕ
2012 ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ।
!ਸਾਲ !colspan="2" align="center"|ਪਾਰਟੀ !align="center" | ਵਿਧਾਇਕ !ਰਜਿਸਟਰਡ ਵੋਟਰ !ਵੋਟਰ % !ਜੇਤੂ ਦਾ ਵੋਟ ਅੰਤਰ !ਸਰੋਤ
ਸਿਲਿਸਲੇਵਾਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣ
ਪ੍ਰਿੰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ
30 ਮਈ 1908-7ਅਕਤੂਬਰ 1997
ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਗਲਪ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਆਲੋਚਕ ਸਨ।ਇਸਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।1987ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕਿਰਤਾਂ -ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕ, ਇਕਾਂਗੀ, ਕਹਾਣੀਆਂ, ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਨਿਬੰਧ, ਆਲੋਚਨਾ, ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਆਦਿ ਰਚੇ।
ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਕਾਮੇ ਤੇ ਯੋਧੇ
ਸਮਾਚਾਰ
ਬਾਰਾਂਦਰੀ
ਅੱਧੀਵਾਟ
ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ
ਸਿਆਣਪਾਂ
ਇਕਾਂਗੀ
ਛੇ ਘਰ 1941
ਤਪਿਆ ਕਿਉਂ ਖਪਿਆ 1950
ਨਾਟ ਸੁਨੇਹੇ 1954
ਵਿਉਹਲੀ ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ
ਬਾਬਾ ਬੋਹੜ ਕਾਵਿ ਨਾਟਕ
ਨਾਟਕ
ਭੂਮੀਦਾਨ
ਕਲਾਕਾਰ 1945
ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ 1960
ਨਾਰਕੀ 1953
ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ
ਮੁਇਆ ਸਾਰ ਨਾ ਕਾਈ 1954
ਬੇੜਾ ਬੰਧਿ ਨਾ ਸਕਿੳ 1954
ਵਾਰਿਸ 1955
ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ 1985
ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ 1986
ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰਾ 1971
ਖੋਜ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ
ਸਾਹਿਤਾਰਥ
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ
ਪ੍ਰਗਤੀ ਪੰਧ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਸ਼ੋਮਣੀ
ਨਾਵਲ ਤੇ ਪਲਾਟ
ਅਨੁਵਾਦ
ਐਨਾ ਕੈਰਿਨੀਨਾ (ਟਾਲਸਟਾਏ)
ਫਾਉਸਤ (ਗਟੇ)
ਸਨਮਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ (ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ 1965)
ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਨਾਟਕ ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਲਈ, 1972 ਚ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ)
ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ (ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, 1987)
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਕਲਕੱਤਾ, 1989)
ਡੀ ਲਿਟ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ 1991)
ਲਾਈਫ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ)
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਫ ਐਮੀਨੈਂਸ
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮੀਰੈਟਿਸ (ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)
ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਦਾ (1984 ਤੋਂ 1997) ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੇ।
ਡਾ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ,ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਉੱਘਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪਕੜ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1942 ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਿਲਾ ਹਾਂਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੌਤ 19 ਮਈ 1989 (ਉਮਰ 46) ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।ਉਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਸਨ।
ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ
ਮੁੱਖ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਵਿਰਸਾ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਰਾਮ ਕਾਵਿ
ਨਵੀਨ ਅਮਰੀਕੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
ਰਵੀ ਚੇਤਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ।
ਡਾ ਟੀ ਆਰ ਵਿਨੋਦ
ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਸੰਘੇੜਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ(ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀ.ਟੀ. ਅਤੇ ਪੀ-ਐੱਚ.ਡੀ ਕੀਤੀ। ਡਾ. ਵਿਨੋਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਕੂਲ ਆਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ 1958 ਤੋਂ 1984 ਤੱਕ ਕਾਲਜ ਆਧਿਆਪਕ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਿਜ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚ 1984 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰੀਡਰ ਅਤੇ 1992 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ। ਆਖਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ।
ਆਲੋਚਨਾ
ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ (1965)
ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ (1969)
ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (1974)
ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ (1976)
ਪੰਜ ਨਾਵਲ (1984)
ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਅਧਿਐਨ (1988)
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਅਧਿਐਨ (1990)
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ (1991)
ਕੁਲਵੰਤ ਵਿਰਕ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ (1993)
ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ (ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ) (1997)
ਗ਼ਲਪਕਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ (2000)
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ (2002)
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰ (2004)
ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰ (2007)
ਪੁਰਸਕਾਰ ਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਡਾ. ਰਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਰਨਾਲਾ) ਡਾ. ਰਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਰਵੀ ਸਾਹਿਤ ਟੱਰਸਟ ਪਟਿਆਲਾ) ਡਾ. ਰਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ) ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ)
ਡਾ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ (੧੮ ਅਗਸਤ ੧੯੨੦ - ੨੧ ਅਕਤੂਬਰ ੨੦੦੨) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਟੀਕਾਕਾਰ, ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲਮਡਿੰਗ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦੇਈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਕਾਰਣ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਆਉਣਾ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਕਾਨ ਖਰੀਦੇ। ਉਹ ਅਜੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਸੀ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਛਰਾ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਬਿਨਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਡਿਗਰੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਥੀਸੀਸ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ;ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ: ਲਾਸਾਂ, ਤਾਰ ਤੁਪਕਾ, ਅਧਰੈਣੀ, ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ, ਮੈਂ ਜੋ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਸੜਕ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਉੱਤੇ, ਰਿਗਬਾਣੀ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਤੇਰੇ ਬੋਲ, ਟੁੱਕੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੱਥਾ ਦੀਵੇ ਵਾਲਾ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਕਾਵਿ ਯਾਤਰਾ, ਚੌਥੇ ਦੀ ਉਡੀਕ, ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ, ਨਿੱਕ ਸੁੱਕ, ਅਲਫ਼ ਦੁਪਹਿਰ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜਹਾਰਾ; ਵਾਰਤਕ: ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰ (ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ),ਪਿਆਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਮੇਰੀ ਪਸੰਦ, ਧੁੱਪੇ ਬਲਦਾ ਦੀਵਾ, ਚੋਲਾ ਟਾਕੀਆਂ ਵਾਲਾ (ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ); ਆਲੋਚਨਾ: ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਤੇਰੇ ਨਾਂ, ਸਾਹਿੱਤ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਮੁੱਲ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ, ਰਚਨਾ-ਸੰਰਚਨਾ, ਰੂਪਕੀ, ਪਾਰਗਾਮੀ, ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ (ਰਚਨਾ-ਵਿਰਚਨਾ)।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ (18 ਅਗਸਤ 1920 - 21 ਅਕਤੂਬਰ 2002) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ, ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਟੀਕਾਕਾਰ, ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ।ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰਭਜਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸੇਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ  ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜਹਾਰਾ  ਸਮੇਤ 17 ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸਾਹਿਤਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ 19 ਕੰਮ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ, ਸੋਫੋਕਲੀਜ, ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਅਤੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣਵੇਂ ਟੋਟਿਆਂ ਸਮੇਤ 14 ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂਲਈ 1969 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਮਿਲਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।
ਸਨਮਾਨ
1970: ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ ਲਈ।
1987: ਕਬੀਰ ਸਨਮਾਨ
1994: ਸਰਸਵਤੀ ਸਨਮਾਨ
1994: ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਅਵਾਰਡ
2002: ਧਾਲੀਵਾਲ ਸਨਮਾਨ – ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕਾਰਜ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੂਪਵਾਦੀਆਲੋਚਕ ਹੈ।ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਤੋਰਿਆ। ਪੂਰਵ ਮਿਥਿਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਦੀ ਮੁੱਲਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼, ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਵਿਚਰਨਾ, ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਵਸਤੂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਅਦਵੈਤ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨਕ ਸ਼ਬਦਾਬਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਦਿ ਉਸਦੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪਛਾਨਣ ਯੋਗ ਨੁਕਤੇ ਹਨ। ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਉਸਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਤਕ ਫੈਲ ਕੇ ਉਸਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ, ਅਮਰੀਕੀ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ “ਨਵੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ” ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ “ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਦਾ ਆਰੰਭ” ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ “ਇਕੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਨਯੋਗ ਵਿਦਵਾਨ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾਂ ਨੂੰ “ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ 'ਪੁੱਜਦੀ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਤ ਆਲੋਚਕਨਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕਾਂ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿਘ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਕਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ-
ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ (1970)
ਮੁਲ ਤੇ ਮੁਲੰਕਣ (1972)
ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ (1973)
ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ (1973)
ਪਾਰਗਾਮੀ (1976)
ਰਚਨਾ ਸੰਰਚਨਾ (1977)
ਰੂਪਕੀ (1977)
ਸਾਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨ (1978)
ਸਿਸਟਮੀ (1979)
ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ (1981)
ਪਿਆਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ (1988)
ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਲਾਸਾਂ (1956)
ਅਧਰੈਣੀ(1962)
ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ (1967)
ਸੜਕ ਦੇ ਸਫੇ ਉਤੇ (1970)
ਮੈਂ ਜੋ ਬੀਤ ਗਿਆ (1970)
ਅਲਫ ਦੁਪਹਿਰ (1972)
ਟੁੱਕੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲੇ (1977)
ਮਹਿਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਰੇ ਨਾ ਮਾਰੀਂ (1983)
ਅਲਵਿਦਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (1984)
ਮਾਵਾਂ ਧੀਆਂ (1989)
ਨਿੱਕ - ਸੁੱਕ (1989)
ਮੇਰੀ ਕਾਵਿ ਯਾਤਰਾ (1989)
ਚੌਥੇ ਦੀ ਉਡੀਕ (1991)
ਰੁੱਖ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ (1992)
ਤਿੰਨ ਸੰਕਲਪ:
ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ
ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਸਾਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਡਾ ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ
ਡਾ. ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ (ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1956) ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਇੰਚਾਰਜ, ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ।[2] ਡਾ. ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਐਮ.ਫਿਲ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ 'ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ' ਵਿਸ਼ੇ ਅਧੀਨ (ਨਿਗਰਾਨ-ਡਾ.ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੀਐਚ.ਡੀ (ਖੋਜ ਪ੍ਰਬੰਧ) 'ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਬੋਧ' (ਨਿਗਰਾਨ-ਡਾ.ਸੁਰਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ) ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਸੀ।
ਡਾ. ਧਨਵੰਤ ਕੌਰ
ਪੁਸਤਕਾਂ (ਮੌਲਿਕ)
ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾ
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ: ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਧਿਐਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੰਦਰਭ ਕੋਸ਼ (ਦੋ ਭਾਗ)
ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ
ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ
ਆਲੋਚਨਾ
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ: ਬਿਰਤਾਂਤ-.ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਧਿਐਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ਾਸਤਰ: ਆਲੋਚਨਾ
ਗਲਪਕਾਰ ਡਾ. ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ
ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਰਚਨਾਵਲੀ
ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਅਤੇ ਲਿਪੀਅੰਤਰ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਅਧਿਆਇ ਰਾਮਧਾਰੀ ਸਿੰਹ ਦਿਨਕਰ
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ
ਪੰਜਾਬੀਅਤ: ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸਰੂਪ
ਗਲਪਕਾਰ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਟਿਵਾਣਾ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ
ਕਹਾਣੀ 2000
ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲ
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ: ਸਮਕਾਲ ਤੇ ਭਵਿੱਖ
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਰਚਨਾਵਲੀ (ਗਲਪ)
ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਅਦਬੀ ਰਿਵਾਇਤ
ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾਵਲੀ
ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ
ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ
ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ,
ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ,
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ,
ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਉੱਪਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਨਮਾਨ,
ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਆਦਿ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 17 ਮਈ 1954) ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪੇਂਡੂ ਉੱਘਾ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਡੀਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੀ।
ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
ਖੂਹ ਖਾਤੇ (1996)
ਘਰ ਦਾ ਜੀਅ (2004)
ਬੇਰ ਵਰਗਾ ਫਲ (2009)
ਨਾਵਲ
ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ-ਪੁਸਤਕਾਂ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ (1985)
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ (1987, ਦੂਜੀ ਵਾਰ 2005)
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ: ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ (1989)
ਨਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ: ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ (2000, ਦੂਜੀ ਵਾਰ 2009)
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ: ਸਰੋਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰੂਪ (2009)
ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ (1997)
ਪਾਠ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (2000)
ਨਵੀਨ ਕਾਵਿ ਸਿਤਾਰੇ (2003)
ਸੰਪਾਦਿਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਕਾਵਿ (1990)
ਕਥਾ ਲੋਕ (ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ) (1994)
ਕਥਾ ਪ੍ਰਵਾਹ (ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ)(1999)
ਬਾਵਾ ਬਲਵੰਤ ਰਚਨਾਵਲੀ (2007)
ਕਥਾ ਸੰਸਾਰ (ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ), (2009)
ਕਥਾ-ਕਹਾਣੀ (ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ)
ਕਥਾ-ਸੰਸਾਰ (ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ)
ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ (1950-2010) (2011)
ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ: ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਤੇ ਪੁਨਰ-ਮੁਲਾਂਕਣ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾ.) (2011)
ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਵਿ: ਨਕਸ਼-ਨੁਹਾਰ (2011
ਪੰਜਾਬੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ: ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (2012
ਅਵਾਰਡ ਤੇ ਸਨਮਾਨਤ
ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ 2015
ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ 2006
ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੌਮਾਤਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ 2007
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਸਾਹਿਤਾਰਥ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਦਬੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ 2007
ਸਰੋਮਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ 2008
1989 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਰਵੋਤਮ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ: ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ
1996 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰ. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਸਰਵੋਤਮ ਗਲਪ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪੁਸਤਕ ਖੂਹ ਖਾਤੇ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ
2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਰਵੋਤਮ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਵੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ: ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ
ਰਵਨੀਤ ਲਿੱਟ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1998
ਲੋਕ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ, ਜਗਰਾਉਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਿੰ. ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੋਖੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2001
ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਨਿਝਰਾਂ, (ਆਰ.ਜੀ.) ਜਲੰਧਰ ਵਲੋਂ ਤੀਜਾ ਡਾ. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ, 2002
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਸਨਮਾਨ, 2002
ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਲਮ ਮੰਚ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੋ. ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2006
ਸ੍ਰ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2007, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ।
ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ
ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ (चांदनी चौक, ), ਪੁਰਾਣੀ ਦਿੱਲੀ, ਹੁਣ ਕੇਦਰੀ ਉੱਤਰੀ ਦਿੱਲੀ,, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ਰੂਫ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਨੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਜਹਾਨ ਆਰਾ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਚਾਨਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹਿਰਾਂ (ਜੋ ਹੁਣ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ) ਦੁਆਰਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ ਸਮੇਂ: ਨੱਥੂ ਰਾਮ) (16 ਫ਼ਰਵਰੀ 1892 - 29 ਅਕਤੂਬਰ 1977) ਉਘੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸਨ।
ਅਜੀਤਵਾਲ
ਅਜੀਤਵਾਲ਼ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 95 ਉੱਤੇ (ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ - ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੜਕ ਤੇ),ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮੋਗਾ-1 ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਗਾ ਤੋਂ 16ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਜਗਰਾਵਾਂ ਤੋਂ 14ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਹੈ।
ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ
ਜੀਵਨ
ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਫੱਤੇਵਾਲ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਭਾਈ ਹੀਰਾ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ 16 ਫਰਵਰੀ 1892 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸੇ ਕਸਬਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਉਹ ਨੱਥੂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਸਰੂਰ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨੌਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਡਾਕਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕ। ਪਰ ਜਲਦ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ 1913 ਵਿਚ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਐਫ. ਏ. ਅਤੇ 1915 ਵਿਚ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਬੀ. ਏ. ਕੀਤੀ।
ਅਜੀਤਵਾਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ
ਅਧਿਆਪਨ
ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ (1917) ਲੱਗ ਗਏ। ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੀਤ ਸਕੱਤਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 1929 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੀ.ਲਿਟ. ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜੁਟਾ ਲਈਆਂ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੋਢੀ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ। 13 ਅਕਤੂਬਰ, 1923 ਦੇ ਦਿਨ, ਆਪ ਨੂੰ, ਬਾਕੀ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗਿ੍ਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ, ਜਨਵਰੀ, 1926 ਵਿਚ ਰਿਹਾਅ ਹੋਏ। ਆਪ ਨੇ, 30 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਤੇ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਟੀਕਾਕਾਰੀ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ
ਜਲੂਰ
ਜਲੂਰ ਪਿੰਡ ਡਾਕਖਾਨਾ ਰਾਏਧਰਾਣਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਸਬ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਜਲੂਰ ਪੁਰਾਤਨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਲਹਿਰਾਗਾਗਾ-ਪਾਤੜਾਂ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦਫਤਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਜਲੂਰ ਨੂੰ ਝਲੂਰ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਸਨ ਜੋ 1947 ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਘਰ ਹੈ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ  ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਰਹੇ ਬਾਬਾ ਬਾਹਗ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਥੇਹ ’ਤੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਘਲੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਆਏ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜਰਨੈਲ ਬਾਹਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ  ਪਹਿਲਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ’ਤੇ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਲੂਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਅੱਜ ਵੀ  ਬਾਹਗ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਖੂਹ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ।
ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜੇ:
ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵੋਟ 2300 ਹੈ ਜੋ ਨੌਂ ਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ, ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਸਿੱਖ, ਜੱਟ ਸਿੱਖ,ਹਿੰਦੂ, ਇੱਕ ਘਰ ਮੁਸਲਿਮ, ਨਾਈ, ਸਿੰਬੇ, ਝਿਊਰ, ਰਾਜਪੂਤ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ:
ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ (ਝਲੂਰ)
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਕੂਲ (ਝਲੂਰ) ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਹੈ।
ਏਕਮ ਓਂਕਾਰ ਸਕੂਲ (ਝਲੂਰ) ਇਹ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ,ਖੇਡ ਸਥਾਨ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ:
ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ਹੀਦ ਮਾਤਾ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਯਾਦਗਾਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ। ਜਲੂਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਮੰਦਰ, ਬਾਲਮੀਕ ਮੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਮੰਦਰ, ਸ਼ਿਵਜੀ ਮੰਦਰ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਮੰਦਰ,  ਡੇਰਾ ਪਾਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਗਊਸ਼ਾਲਾ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ (ਬਾਬਾ ਖੂਹ), ਸਮਾਧਾਂ, ਮਸੀਤ, ਪੀਰਬਾਨ ਡੇਰਾ ਤੇ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਿੰਮ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਲ ਘਰ ਹੈ। ਜੱਚਾ ਬੱਚਾ ਕੇੇਂਦਰ ਡਿਸਪੈੈਂਸਰੀ। 3 ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ, ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ, 4 ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹਨ।
110 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹਵੇਲੀ:
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 110 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀ 360 ਚੁਗਾਠਾਂ ਵਾਲੀ ਹਵੇਲੀ ਹੁਣ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਨਾਢ ਸੇਠ ਮੋਹਰੂ ਮੱਲ ਨੇ 44 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਲੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ 360 ਚੁਗਾਠਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਪਿੱਤਲ ਨਾਲ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ਸਤਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਅਕਤੀ
ਵਿਅਕਤੀ (individual) ਇੱਕ ਸ਼ਖਸ ਜਾਂ ਵਸਤੂ। ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਅੱਡਰੀ ਆਪਣੀ ਅੱਡ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੈ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ (12 ਮਈ 1875 – 11 ਦਸੰਬਰ 1949) ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੂ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਵਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਮਨ ਜਾਂ ਚੇਤਨਾ ਪਦਾਰਥਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚੰਦਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੇਰਾਮਪੁਰ ਵਿਖੇ 12 ਮਈ 1875 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1891 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। 1891 ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਹਿਤ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਕਲਕੱਤਾ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1875
ਸੀਰੀਆਈ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ
ਸੀਰੀਆਈ ਖ਼ਾਨਾਜੰਗੀ, ਜਿਹਨੂੰ ਸੀਰੀਆਈ ਬਗ਼ਾਵਤ ਜਾਂ ਸੀਰੀਆਈ ਘਰੇਲੂ ਲੜਾਈ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਾਅਥ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਦਸਤਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਾਕਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਸਾਦ ੧੫ ਮਾਰਚ ੨੦੧੧ ਨੂੰ ਦਾਰਾ ਵਿਖੇ ਰੋਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ੭ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ੪ ਰੋਸਕਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਰੋਸ ਦੀ ਇਹ ਲਹਿਰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਹ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਇੱਕ ਲੰਮੇ-ਚੌੜੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਰੋਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਜਿਹਨੂੰ ਅਰਬ ਬਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਰੀਆਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ ਪਹਿਲੋਂ-ਪਹਿਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਇੱਕ ਜਮਹੂਰੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ ੨੦੧੧ ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਕੁਚਲਨ ਵਾਲਤੇ ਸੀਰੀਆਈ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਬੱਧੀ ਫ਼ੌਜੀ ਘੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਟਾਕਰਾ ਬੇਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਝੜਪਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
੨੦੧੩ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਨੇ ਸੀਰੀਆਈ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗ 'ਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਸੀਰੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰੂਸ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਮਦਦ ਨੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਰੂਸੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ੨੦੧੩-੧੪ ਦੀਆਂ ਠੰਢਾਂ ਮਗਰੋਂ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਕਤਰ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਖ਼ਲ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਟਾਕਰੇ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੁੰਗਾਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਜੰਗ (ਪਰਾਕਸੀ ਵਾਰ) ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ੨੦੧੩ ਤੱਕ ਸੀਰੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲਗਭਗ ੩੦-੪੦% ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਦੇ ੬੦% ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸੀ। ੨੦੧੨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਇਸ ਘੋਲ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਫ਼ੌਜਾਂ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਲਾਵੀ), ਰਜ਼ਾਕਾਰ ਫ਼ੌਜਾਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੀਆ ਜੁੱਟਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਮੱਤ ਵਾਲ਼ੇ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ "ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲ਼ਾ ਘੋਲ" ਦੱਸਿਆ  ਭਾਵੇਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜੂਨ ੨੦੧੩ ਵਿੱਚ ੧੦੦,੦੦੦ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ ੨੦੧੩ ਤੱਕ ੧੨੦,੦੦੦ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰਾਕਾਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਜ਼ਾਦ-ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੜੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਅਤੇ ਤਰਾਸਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਲਾਂ ਦੋਹਾਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਐਮਨਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਅਤੇ ਛਾਣਬੀਨਾਂ ਨੇ ੨੦੧੨ ਅਤੇ ੨੦੧੩ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁਰਵਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਸੀਰੀਆਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪੈਮਾਨੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ।   ਸੀਰੀਆ ਵਿਚਲੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਆਫ਼ਤ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਲ਼ੀ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਰੀਆਈ ਲੋਕ ਬੇਘਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ੩੦ ਲੱਖ ਸੀਰੀਆਈਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਬਚੇ ਲੱਖਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਤਰਸਯੋਗ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਪੀਣਯੋਗ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ਼ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਲਾਤ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਯਾਰਮੁਕ ਕੈਂਪ ਵਿਖੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ੨੦,੦੦੦ ਲੋਕ ਭੁੱਖਮਰੀ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।