cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ
ਮਿਲਕਿੰਗ ਪਾਈਪਲਾਈਨ
20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਮਿਲਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੁੱਧ ਦੀ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਦੁੱਧ-ਵਾਪਸੀ ਵਾਲੀ ਪਾਈਪ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵੈਕਿਊਮ ਪਾਈਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਬਾਰਨ ਜਾਂ ਮਿਲਕਿੰਗ ਪਾਰਲਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਗਊ ਦੇ ਉੱਪਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੀਲ ਐਂਟਰੀ ਪੋਰਟ ਹਨ। ਦੁੱਧ ਦੇ ਕੰਟੇਨਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਉਪਕਰਣ ਸਮਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਘਟਾਉਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗਊ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਟਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਗਊ ਦੇ ਲੇਵੇ 'ਤੇ ਦੁੱਧੀ ਦੇ ਨਿਪਲਲਾਂ ਦੇ ਚੂਸਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਵੈਕਿਊਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪਾਈਪ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਣਾਤਮਕਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਧ-ਹਾਊਸ ਵੈਕਿਊ-ਬਰੇਟਰ ਨੂੰ ਵਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਸਟੋਰੇਜ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹਰੇਕ ਗਊ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮੋਟੀਆਂ ਗੰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਾਰਨ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰੰਤੂ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਇਕ-ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਝੁੰਡ ਭਰਨਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰਨਾ ਕੋਠੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਜੜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦੁੱਧ ਦੇ ਪਾਰਲਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਿਲਕਿੰਗ ਪਾਰਲਰਸ
thumb|250x250px|ਚਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਪਾਰਲਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ. 1 = ਬਾਲੀ-ਸ਼ੈਲੀ 50 ਗਾਵਾਂ / ਘੰਟਾ 2 'ਤੇ ਸਵਿੰਗਵਰ = 60 ਗਾਵਾਂ / ਘੰਟਾ, 3 ਹੈਰਿੰਗਬੋਨ = 75 ਗਾਵਾਂ / ਘੰਟਾ 4. ਰੋਟਰੀ = 250 ਗਾਵਾਂ / ਘੰਟਾ. ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਨਵੇਕਤਾ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਪਾਲਕ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁੱਧ ਸ਼ੈਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਮਿਕਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰਿਤ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਓਪਰੇਟਰ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਲਾਈਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਪਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨ' ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਣਾਅ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਟਾਈ ਸਟਾਲ ਜਾਂ ਸਟੈਂਚਾਈਨ ਬੈੱਨ ਹਨ, ਪਰ ਵਪਾਰਕ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪਾਰਲਰਸ ਹੈ।
ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੈਚਾਲਿਤ ਰੋਬੋਟਿਕ ਮਿਲਕਿੰਗ
thumb|ਇੱਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਮਿਲਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਯੂਨਿਟ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ, ਰੋਬੋਟਿਕ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਯੂਰਪੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ). ਇਹਨਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹੁਣ ਰੁਟੀਨ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਊ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਨ ਸਮੇਂ ਦੁੱਧ ਚੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਕੁਝ ਵਿਕਲਪ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਖੇਤ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਗਊ-ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵਾਲੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ)। ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਲ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲਈ ਸੇਂਸਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਟੋਮੈਟਿਕਲੀ ਜਦੋਂ ਵੀ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਇਕਾਈ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਲਰ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁੱਧ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਠੰਢੇ ਤਾਪਮਾਨ ਮੁੱਖ ਢੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿੰਡਮੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਪੰਪਾਂ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ, ਇਸਦੀ ਸਟੋਰੇਜ ਲਾਈਫ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਰਕੀਟ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।
ਰੈਫਰੀਜੇਰੇਸ਼ਨ (ਫਰਿਜ)
ਜਦੋਂ ਫਰਿੱਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ (19 ਵੀਂ ਸਦੀ) ਤਾਂ ਉਪਕਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੇ ਕੈਨਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੰਨਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੰਡਾਰਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਲਿਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਧ ਦੀ ਕਟਾਈ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਢੰਗ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਕੂਲ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। 'ਆਈਸ ਬਕ' ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਲਕ ਦੁੱਧ ਦੇ ਕੂਲਰ ਸਨ. ਇਹ ਟੱਪ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਬਾਪਕਾਰ ਕੋਇਲਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਬਲ ਕੰਧ ਦਾ ਭਾੜਾ ਸੀ। ਇੰਪੈਕਸ਼ਨਰ ਕੋਇਲਲਸ ਤੋਂ ਗਰਮੀ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਫਰੀਫੇਰਰੇਸ਼ਨ ਕੰਪ੍ਰੈੱਸਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਈਸ ਕੋਇਲਜ਼ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਹਰ ਪਾਈਪ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੁੱਧ ਦੀ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਦੁੱਧ ਅਜ਼ਾਇਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਪੰਪ, ਜੋ ਕਿ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈਂਕ ਦੀ ਸਟੀਲ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ, ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ 5 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਿਲਕਿੰਗ ਓਪਰੇਸ਼ਨ
ਵੈਕਿਊਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਕਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 21 ਪਾਊਂਡ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਇੰਚ (100 ਤੋਂ 140 ਕੇ ਪੀ ਏ) ਵੈਕਯੂਮ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਕਿਊਮ ਨੂੰ ਵੀ ਛੋਟੇ ਘੇਰਾ ਹੋਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਬਕਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਇੱਕ ਦੁੱਧ ਦੀ ਲਿਫਟ ਪੰਪ ਪਲਾਟ ਕੂਲਰ ਰਾਹੀਂ, ਵੱਡੇ ਫੈਲਾਅ ਦੇ ਸਟੀਲ ਪਾਈਪਿੰਗ ਰਾਹੀਂ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਰੈਫਰੀਜੇਰੇਟਿਡ ਬਲਕ ਟੈਂਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗਊ ਦੇ ਲੇਵੇ ਤੋਂ ਮਿਲਕ ਨੂੰ ਲਚਕਦਾਰ ਰਬੜ ਦੀਆਂ ਸੇਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਿਨਰ ਜਾਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਹਵਾ ਚੈਂਬਰ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੰਬੀਨਟ ਹਵਾ ਅਤੇ ਵੈਕਿਊਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਵਾਹ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੁਦਰਾਸਤਾਨ ਦੇ ਵਾਯੂ ਚੈਂਬਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅੰਬੀਨਟ ਹਵਾ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੁਦਰਾਸਫਿਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੈਕਿਊਮ ਕਾਰਨ ਗਊ ਦੇ ਟੀਟ ਦੁਆਲੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੁੱਧ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵੱਛੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚਮੜੀ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਖਲਾਅ ਵਿੱਚ ਖਲਾਅ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲਚਕੀਲੇ ਰਬਾਬੇ ਦੀ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ ਘੱਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁੱਲਦੀ ਹੈ, ਅਗਲੀ ਘਿੱਟ ਚੱਕਰ ਲਈ ਤਿਆਰ।
ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ
ਦੇਵੀ ਚੌਧਰਾਨੀ ( দেবী চৌধুরানী  ) ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ 1884 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਬੋਧ ਚੰਦਰ ਮਿੱਤਰ ਨੇ  ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਆਨੰਦਮਠ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਨਰ-ਉਭਾਰਿਤ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁੱਧ ਤਪੱਸਿਆ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਨਿਸਕਾਮਤਾ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 'ਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਕਿਉਂਜੋ ਇਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਵਲ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ
ਸਟਾਰ ਵਾਈਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
ਸਟਾਰ ਵਾਈਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵੀਜਨ ਦਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਸੀ ਜੋ ਮਿਤੀ 18 ਮਈ, 2007 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ 24 ਨਵੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਟੀਵੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੇਤੂ ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਜੇਤੂ ਟਰਾਫੀ ਦੇ ਕਿ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਬਿੰਘਮ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਬਿੰਘਮ, ਲੂਕਨ ਦੀ ਕਾਉਂਟੇਸ (1740 – 27 ਫਰਵਰੀ 1814) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਨਕਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਕਲਾ ਹੋਰੇਸ ਵਾਲਪੋਲ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜ ਆਇਰਲੈਂਡ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪਨਾਮ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸਲੂਕ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਬਿੰਘਮ ਦਾ ਜਨਮ ਡੇਵੋਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਰੇਟ ਸਮਿਥ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕੈਨਨਜ਼ ਲੇਹ, ਡੇਵੋਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਗ੍ਰੇਸ ਦੇ ਐਮਪੀ ਜੇਮਸ ਸਮਿਥ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ। 1760 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਚਾਰਲਸ ਬਿੰਘਮ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੂਕਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 1814 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੇਮਸ ਪਲੇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਬਚੇ:
ਕੰਮ
ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਿੰਘਮ ਅਕਸਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੋਰਟਰੇਟ ਲਘੂ ਚਿੱਤਰ ਪੇਂਟ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਲੇਸ-ਰਾਇਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਡਿਊਕ ਔਫ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਦੀ ਸੀ।
ਹੋਰੇਸ ਵਾਲਪੋਲ ਦੁਆਰਾ ਬਿੰਘਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਚਾਪਲੂਸੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਜੋ ਲਗਭਗ ਉਹਨਾਂ ਮਾਸਟਰਾਂ [ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਨਕਲ ਕੀਤੀ] ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1814
ਸੀਮਾ ਸਮ੍ਰਿਧੀ
ਸੀਮਾ ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਸੀਮਾ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ (ਜਨਮ 10 ਜਨਵਰੀ 1982) ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ । ਉਸਦੀ ਲੰਮੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਕਾਰਨ, ਚਾਰਾਂ ਬਾਲਗ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ 20 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਉਗਰਾਪੁਰ, ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਬਿਧੀਪੁਰ ਬਲਾਕ ਮਹੇਵਾ ਤਹਿਸੀਲ ਚਕਰਨਗਰ ਵਿਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਟਾਵਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਬਾਲਦੀਨ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ ਅਤੇ ਰਾਮਕੁਨਰੀ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ|ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਲਦੀਨ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ ਬਿਧੀਪੁਰ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ| ਉਸਨੇ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਾਨਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 2005 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ| ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਰਸ਼ੀ ਟੰਡਨ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ |ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਭਿਆਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਗਰਮੀ
ਜਦੋਂ ਨਿਰਭਯਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਨਸਾਫ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਯਾ ਦੀ ਵਕੀਲ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਚਾਰਾਂ ਬਾਲਗ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ | 24 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ, ਉਹ ਨਿਰਭਯਾ ਜੋਤੀ ਟਰੱਸਟ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਨਿਰਭਯਾ ਜੋਤੀ ਟਰੱਸਟ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜਤ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਇਹ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ ਕੋਰਟ ਲਿਸਟਿੰਗ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ| ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਕਾਰਨ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ 4 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਮਿਤੀ 20 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਸਵੇਰ 5:30 ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। 20 ਮਾਰਚ 2020 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 5:30 ਵਜੇ ਆਈਐਸਟੀ, ਚਾਰ ਬਾਲਗ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਹਾੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਸਨੇ 2011 ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਮੁਢਲੀ) ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਕਟ-ਆਫ ਅੰਕ ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿਚ ਸੀਐਸਏਟੀ ਦੇ ਅੰਕ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ| ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਯੂ ਪੀ ਐਸ ਸੀ ਨੇ ਇਸ ਗਾਈਡਲਾਈਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੀਐਸੈਟ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕੁਆਲੀਫਾਈੰਗ ਪੇਪਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ| ਉਹ ਵਿਦਿਅਕ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਮਹਾਤਮਾ ਜੋਤੀਬਾ ਫੂਲੇ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਹਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ,ਖਾਣ-ਪੀਣ,ਪਹਿਰਾਵਾ,ਰਸਮ-ਰਿਵਾਜ,ਵਹਿਮ-ਭਰਮ,ਤਿਉਹਾਰ ਸਭ ਸੂਖਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਾਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਏਥੇ ਤੰਗ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ,ਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰਲਾਅ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਏਥੋਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਆਈ। ਜੇਕਰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ।ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
ਦੂਜੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ,"ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰਸਾ ਹੈ।ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਸਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰਸਾ ਜਨਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਰਤਾਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਰਤਾਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਵਿਹਾਰ ਵਜੋ ਵੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ,ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਿਹਾਰ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਸਮਾਜਕ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਰਚਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।ਇਹ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।"ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ,ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਵਕਤ ਹਰ ਦਿਨ ਕੁੱਝ-ਨਾ-ਕੁੱਝ ਸਿੱਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਕਿਉਂਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦਾ,ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੂਹਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਰਨ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ  ਤੇ ਲਾਗੂ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੂ-ਬੂ-ਹੂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਢਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਵਾਹਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅੰਸ਼ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਚੀਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ,ਪਹਿਲੀ ਤਕਨੀਕ ਤੇ ਦੂਜੀ ਚਿੰਤਕ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਸਿੱਖਿਆ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਚੀਜਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਕ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਸਦਕਾ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।ਮਾਰਕਸ ਦੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਦੂਜੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਪੱਛਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਪੱਛਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸੰਕਲਪ ਪਲੈਟੋ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਪਲੈਟੋ
ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਗਮੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਰੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਗਤੀ ਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਉਹ ਕਾਬਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਤ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਸਿੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਹਰ ਲੈ ਕਿ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਪੈਸਟਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਫਰੋਬਲ
ਪੈਸਟਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਫਰੋਬਲ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜੀਨ ਜੈਕੁਨਿਸ ਰੂਸੋ
ਪੱਛਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਜੈਕੁਨਿਸ ਰੂਸੋ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਫ਼ਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ,ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਉਸਦੇ ਫ਼ਲਸਫੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਸੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭੌਤਿਕ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜੌਹਨ ਡਿਊਵੀ
"ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਤਜ਼ਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" ਜੌਹਨ ਡਿਊਵੀ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।ਇਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਜ਼ਰਬੇ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਪਰ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰ ਛੁਪੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਪੱਛਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਹਾਰਕ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤਕ।ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ।ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।ਪੱਛਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ ਕੇਂਦਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵੈਦਿਕ  ਕਾਲ ਤੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ,"ਸਿੱਖਿਆ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਭੁੱਖ,ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।"
ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਦਰਾਂ,ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ,ਮੱਠਾਂ,ਟੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਟੈਗੋਰ,ਗਾਂਧੀ,ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸੁਆਮੀ,ਦਇਆਨੰਦ ਅਤੇ ਅਰਬਿੰਦੂ ਘੋਸ਼ ਵਰਗਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪੱਖ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿੱਖਿਆ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ,ਗੁਰੂ ਕੁਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਸੀ।ਗੁਰੂ ਸਿਰਫ਼ ਪੜਾਉਂਣ ਤੱਕ ਹੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕੁੱਝ ਇੱਕ ਗੁਣ ਜ਼ਰੂਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸੀ।
ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਸਿੱਖਿਆ,ਮਸਜਿਦਾਂ,ਮਰਤਬਾਂ ਅਤੇ ਮਦਰੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।ਸੂਫੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਜੋ ਢੰਗ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।ਉਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਸੀ।ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਸੀ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੇ ਇਸਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਖਾਤਰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਪਰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਲੱਗਿਆ।1813 ਈ.ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਚਾਰਟਰ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ।ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਉਰਦੂ ਫਾਰਸੀ ਤੇ ਅਰਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਪੈਣ ਲੱਗਾ।
ਆਜਾਦੀ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਢਾਲਣਾ ਸੀ।ਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਂਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਅਰਧ ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਬਣ ਗਈ ਸੀ,ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲ ਵੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਝਲਕਣ ਲੱਗੀ।ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੁਤਾਬਿਕ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਿਆ ਜਿੰਨਾਂ ਭਾਰਤ ਤੇ।
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ,ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ,ਸੁਆਮੀ ਦਇਆਨੰਦ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ।ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।
ਆਰਾਤੀ ਸਾਹਾ
ਆਰਤੀ ਸਾਹਾ (24 ਸਤੰਬਰ 1940 - 23 ਅਗਸਤ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਤੈਰਾਕ ਸੀ, ਜੋ 29 ਸਤੰਬਰ 1959 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਔਰਤ ਬਣਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। 1960 ਵਿਚ, ਉਹ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਕਲਕੱਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਆਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੈਰਾਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਚਿਨ ਨਾਗ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚੈਨਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਤੈਰਾਕ ਮਿਹਰ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਆਰਾਤੀ ਇੱਕ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਆਈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜਨਮ ਪੰਚਕੂਪਾਲ ਸਾਹਾ ਵਿੱਚ 1940 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੀ। ਢਾਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉੱਤਰੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਚੰਪਟਾਲਾ ਘਾਟ ਜਾਂਦੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਤੈਰਨਾ ਸਿਖ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਤੈਰਾਕੀ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਪੰਚਗੋਪਾਲ ਸਾਹਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਹੱਟਖੋਲਾ ਤੈਰਾਕੀ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। 1946 ਵਿਚ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਤੈਰਾਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 110 ਗਜ਼ ਦੀ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਆਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1959 ਵਿਚ, ਡਾ ਬਿਧਾਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਡਾ. ਅਰੁਣ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਰਟ ਮੈਰਿਜ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਵਿਆਹ। ਉਸ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਤਾਰਕ ਚੈਟਰਜੀ ਲੈਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਨਾਗਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। 4 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਲੀਆ ਅਤੇ ਐਨਸੇਫਲਾਈਟਿਸਕਾਰਨ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। 19 ਦਿਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 23 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਆਰਾਤੀ ਨੇ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। 1959 ਵਿੱਚ, ਡਾ. ਬਿਧਾਨ ਚੰਦਰ ਰਾਏ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੇਜਰ ਡਾ: ਅਰੁਣ ਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਰਟ ਮੈਰਿਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੈਰਿਜ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਤਾਰਕ ਚੈਟਰਜੀ ਲੇਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਨਾਗਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। 4 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਪੀਲੀਆ ਅਤੇ ਇਨਸੇਫਲਾਈਟਿਸ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 19 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, 23 ਅਗਸਤ 1994 ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਰਾਜ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ
1945 ਅਤੇ 1951 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ 22 ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਮੁਕਾਬਲੇ 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ, 200 ਮੀਟਰ ਬ੍ਰੈਸਟਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ 300 ਮੀਟਰ ਬ੍ਰੈਸਟਸਟ੍ਰੋਕ ਸਨ। ਉਹ ਬੰਬਈ ਦੀ ਡੌਲੀ ਨਜ਼ੀਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਈ। 1948 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਬ੍ਰੈਸਟ ਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ। 1951 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਟੇਟ ਮੀਟ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 100 ਮੀਟਰ ਬ੍ਰੈਸਟਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ 1 ਮਿੰਟ 37.6 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਡੌਲੀ ਨਜ਼ੀਰ ਦਾ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।[3] ਉਸੇ ਮੀਟ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ, 200 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ, ਅਤੇ 100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਨੇ ਹਮਵਤਨ ਡੌਲੀ ਨਜ਼ੀਰ ਦੇ ਨਾਲ 1952 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚਾਰ ਮਹਿਲਾ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 200 ਮੀਟਰ ਬ੍ਰੈਸਟ ਸਟ੍ਰੋਕ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਹੀਟ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ 3 ਮਿੰਟ 40.8 ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੱਢਿਆ। ਓਲੰਪਿਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰੈਸਟ ਸਟ੍ਰੋਕ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।
ਮਾਨਤਾ
ਉਸ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ, ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ 3 ਸੰਪਨ ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ। 1996 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਰਤੀ ਸਾਹਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੁਬਾਰਾ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਹਮਣੇ 100 ਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਲੇਨ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1994 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940
ਕਫ਼ਸ
thumb| ਟੋਪਕਾਪੀ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟਸ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਫੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਫ਼ਸ ( Ottoman Turkish   , قفص ਤੋਂ   ), ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਪਿੰਜਰੇ", ਓਟੋਮੈਨ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਹਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਗੱਦੀ ਦੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ  ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਓਟੋਮੈਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਯੁੱਧਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੁਲਤਾਨ ਲਈ ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨੋ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਆਣੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ. ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਜਣਿਆ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਦੀ ਲਈ ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਓਟੋਮੈਨ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਣਾ ਤੈਅ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਵਾਰਸਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਨੇ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼
ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈ
right|thumb|ਇੱਕ ਫੀਲਡ ਤੇ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈ ਡਸਟਰ ਰਾਹੀਂ ਸਪ੍ਰੇਅ। thumb|ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਟ੍ਰੈਕ ਚਾਰ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਸਵੈ-ਤਰਜ਼ਯੋਗ ਫੈਲਾਅ ਸਪਰੇਅਰ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਛਿੜਕਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ। ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ (ਇੰਗ: Pesticides) ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ (ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀ ਸਮੇਤ)। ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਹਨ: ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰ, ਟਰਮਾਈਟੀਸਾਈਡੀਜ਼ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ) ਨਮੀਟਾਸਾਈਡੀਜ਼, ਮੋਲਸੀਕੀਸਾਈਡ, ਪਿਸੀਸਾਈਡੀਜ਼, ਐਵਿਸਾਈਡੀਜ਼, ਰੋਡੇਨਟੀਸਾਈਡੀਜ਼, ਬ੍ਕਟੀਰਿਆਸਾਈਡੀਜ਼, ਕੀੜੇ-ਭਜਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ, ਫੰਜਾਈਨਾਸ਼ਕ, ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ (ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ), ਅਤੇ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ਰ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 80% ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਲਾਂਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਾਂ (ਫਲਾਇੰਗ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌਦੇ, ਫੰਗੀ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਤੋਂ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਲਾਭ
ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਖਰਚਾ ਕਰਨ' ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਰਕਮ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਫਸਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ 10% ਦਾ ਘਾਟਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਐਨ, ਜੋ ਕਿ 1999 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਭਾਵ
thumb|ਸੰਭਾਵੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। 98% ਸਪਰੇਟਡ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ 95% ਜੜੀ ਜੜੀ ਜੀਵ ਆਪਣੀਆਂ ਟੀਚਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੁਅੱਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਲਗਾਤਾਰ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕੀਟਾਣੂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬਾਇਓਡੀਗ੍ਰੇਰੇਬਲ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਡੀਡੀਟੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਸੀ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਵਿਚਾਰੇ ਰਸਾਇਣਕ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਵਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ
ਯਮੁਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ
ਯਮੁਨਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Yamuna Krishnan; ਜਨਮ 25 ਮਈ 1974) ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2014 ਤੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਲੱਪਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪਰੱਪਨੰਗੜੀ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਤੇ ਮਿਨੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਰਿਸਰਚ, ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਮੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵੂਮੈਨ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੋਵੇਂ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ 2001 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਕੇ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟਰਲ ਖੋਜ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਇੱਕ 1851 ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਕੰਮਕਾਜੀ ਅਨੁਭਵ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ 2005 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਲੋ 'ਈ' ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 2009 ਤੋਂ 2013 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, TIFR, ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ 'ਐਫ' ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਿਭਾਇਆ।. 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਬਾਇਓਲਾਜੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, TIFR, ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ 'ਜੀ' ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ 2010 ਵਿੱਚ ਵੈਲਕਮ ਟਰੱਸਟ -ਡੀਬੀਟੀ ਅਲਾਇੰਸ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, 2007 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਯੰਗ ਸਾਇੰਟਿਸਟ ਮੈਡਲ, ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਯੰਗ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜਿਸਟ ਅਵਾਰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦਾ, 2006 ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇਨਫੋਸਿਸ ਪੁਰਸਕਾਰ 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚਕੋਤਾ
ਚਕੋਤਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੀ ਨਕ਼ਦੀ ਮੁਕ਼ੱਰਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਵੰਡਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਨਕ਼ਦ ਲਗਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।
ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ
ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ (2 ਸਤੰਬਰ, 1988-29 ਜੁਲਾਈ 2008) ਟੀਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਟਾਰ ਵਾਈਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਤੋ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ। ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋ ਪਿਤਾ ਗੁਰਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬੀ.ਏ ਗ੍ਰੇਜ਼ੂਸ਼ਨ ਕਮਾਰਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸੁਖਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਵੈਟਨਰੀ ਅਤੇ ਐਨੀਮਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਿਸਰ ਡਾ.ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਿੰਘ ਤੋ ਲਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਦੇ ਹਨ।
ਸਟਾਰ ਵਾਈਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਵਾਈਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨੂੰ 24ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਟਰਾਫੀ ਜਿਸ ਦੇ ਜੇਤੂ ਦੀ ਟਰਾਫੀ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ "ਜੋ ਜੀਤਾ ਵਹੀ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ" ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗਾਇਕ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਇਸ਼ਮੀਤ ਦੋਵੇ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾ ਸ਼ਾਨ ਖੁਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੱਸ ਪਾ ਰਹੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਖੁਦ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਧਾਰਿਮਕ ਐਲਬਮ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ 'ਸਤਿਗੁਰ ਤੁਮਰੇ ਕਾਰਜ਼ ਸਵਾਰੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ।
ਰੌਸ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
ਰੌਸ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ (ਜਨਮ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰੌਸ ਸਮਿਥ; 27 ਜੁਲਾਈ, 1907 - 2 ਜਨਵਰੀ, 1937) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।
ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ
ਸਟਾਰ ਵਾਈਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋ ਬਾਅਦ "ਜੋ ਜੀਤਾ ਵਹੀ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ" ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਲਈ ਸ਼ਬਦ "ਡਿਠੇ ਸਭੇ ਥਾਵ" ਗਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਫਿਲਮ ਰਿਲਜ਼ੀ ਹੋਈ ਤਾ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਮੰਨਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ ਉਹ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ,ਬੈਂਕਾਕ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਕਨਸਰਨ ਵਿੱਚ ਜਾਦੇ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਖੀਰਲੀ ਪਰਫੋਰਮੈਸ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਰਹੀ।
ਰੌਸ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰੁਕਲਿਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰੌਸ ਸਮਿਥ, ਮੌਡ ਅਡੇਲੇ (ਕੋਹੇਨ) ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰੌਸ ਸਮਿਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਮੌਰਿਸ ਕੋਹੇਨ ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਯਹੂਦੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਨ।
ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ
ਮੌਤ
ਉਹ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਸਵਮਿੰਗ ਪੋਲ ਵਿੱਚ ਸਵਮਿੰਗ ਕਰਨ ਗਏ ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਮਿੰਗ ਨਾ ਆਉਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਤੋ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 29 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧੜਕਦੀ ਹੈ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ ਗਈ। ਇਸ਼ਮੀਤ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ, ਅਭਿਜੀਤ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਅਲਕਾ ਯਾਗਨਿਕ ਨੇ ਦੁਖ ਜਤਾਇਆ।
ਰੌਸ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ
ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਚਮੜੇ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਸੀ। ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਰੋਚੈਸਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਰਹਿਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੈਕਾਰਡ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਏਜੰਸੀ ਤੋਂ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ
ਯਾਦਗਾਰ
ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਚ 500 ਸਿੱਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ।
ਰੌਸ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
ਸਟੇਜ
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬੋਸਟਨ ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਜਵੇਟ ਪਲੇਅਰਜ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਂਟਰ ਮੈਡਮ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। 1926 ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲਾ ਉੱਘਾ ਮੋਹਰੀ ਆਦਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਇਸ਼ਮੀਤ ਸਿੰਘ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008
ਰੌਸ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ
ਫ਼ਿਲਮ
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੂੰ ਪੈਰਾਮਾਉਂਟ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦ ਵਾਈਜ਼ਰ ਸੈਕਸ' (1932) ਲਈ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। 1934 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸਟੂਡੀਓ 'ਚ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਵਾਰ ਵਾਰਨਰ ਬ੍ਰੋਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਫਲਰਟੇਸ਼ਨ ਵਾਕ (1934), ਏ ਮਿਡਸਮਰ ਨਾਈਟਸ ਡ੍ਰੀਮ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਬਲੱਡ (ਦੋਵੇਂ 1935) ਸਨ।
1936 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹੌਟ ਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੈਮਰਸ, ਵਧੀਆ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇਕ ਮੋਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।
ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ਿਲਮ ਰੈਡੀ, ਵਿਲਿੰਗ ਐਂਡ ਏਬਲ , ਇੱਕ ਰੂਬੀ ਕੀਲਰ ਸੰਗੀਤਕ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਨਾਲਡ ਰੀਗਨ ਨੂੰ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਡੀਓ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ 28 ਫਰਵਰੀ, 1934 ਨੂੰ ਈਸਟ ਔਰੇਂਜ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਲੇਟਾ ਫ੍ਰੀਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਫ੍ਰੀਲ ਨੇ 7 ਦਸੰਬਰ 1935 ਨੂੰ .22 ਰਾਈਫਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। 17 ਸਤੰਬਰ, 1936 ਨੂੰ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਐਨੀ ਨਗੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਚਾਈਨਾ ਕਲਿਪਰ ਅਤੇ ਹੇਅਰ ਕਮਸ ਕਾਰਟਰ (ਦੋਵੇਂ 1936) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ।
ਕੈਪਟਨ ਬਲੱਡ (1935) ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੌਰਾਨਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, ਇਰੋਲ ਫਲਿਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੀ।
ਮੌਤ
2 ਜਨਵਰੀ, 1937 ਨੂੰ, ਨਾਗੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਿਗਾੜ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ ਉਹੀ ਬੰਦੂਕ ਵਰਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਅਲੇਟਾ ਫ੍ਰੀਲ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ .22 ਪਿਸਤੌਲ (ਰਾਈਫਲ ਨਹੀਂ) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਗਲੇਨਡੇਲ ਵਿੱਚ ਫੋਰੈਸਟ ਲਾਅਨ ਕਬਰਸਤਾਨ ਦੇ ਸਨਰਾਈਜ਼ ਸਲੋਪ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ 292 ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1937 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907
ਰੁੜਕੀ ਖਾਸ
ਰੁੜਕੀ ਖਾਸ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਿੰਡ
Arzpreet Singh
Arzpreet is a poet of Punjabi language. Two of his poetry books Arzoiyan and Surme De Daagh have been published. And an editorial book Ajoka Kavi is published
Education and occupation
Arzpreet received her primary education from Adarsh Public School Dappar. He graduated from Punjabi University Patiala with B. Com (Graduation). Due to his affinity with literature, he completed his M.A in Punjabi through distance education from Punjabi University in the year 2022. Nowadays he is serving as an accountant in a private firm.
External links
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Punjabi poets
ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ 2
ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ 2 ਇੱਕ ਆਗਾਮੀ 2017 ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਐਮੀ ਵਿਰਕ, ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ, ਵਮਿਕਾ ਗੱਬੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ 22 ਸਿਤੰਬਰ, 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਮੇਡੀ, ਰੋਮਾਂਟਿਕ, ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਇਹ 2016 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2017 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ(1775-1782) ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਾਲਬਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ।
ਪਿਛੋਕੜ
1772 ਵਿੱਚ ਮਾਧਵਰਾਓ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਨਰਾਇਣਰਾਓ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀਰਾਓ-1 ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੂਨਾਥ ਰਾਓ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹਥਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਮਾਧਵਰਾਓ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਗੰਗਾਬਾਈ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਿਸ ਸੀ। ਇਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸਵਾਏ ਮਾਧਵਰਾਓ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਰਾਂ ਮਰਾਠਾ ਸਰਦਾਰ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਘੂਨਾਥ ਰਾਓ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਖੁੱਸ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਰੋਧ 'ਚ ਸੀ, ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਅਤੇ 6 ਮਾਰਚ,1775 ਨੂੰ ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਪਰ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਜੋਂ ਰਘੂਨਾਥ ਨੂੰ ਸਲਸੱਟੀ ਅਤੇ ਵਸਈ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣੇ ਸਨ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਭਰੁਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕਰ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਰਘੂਨਾਥ ਨੂੰ 2500 ਸੈਨਿਕ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲਕੱਤਾ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰਨਲ ਉਪਟਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਸੰਧੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਨਾ ਭੇਜਿਆ। ਜਿਸਨੇ 1ਮਾਰਚ 1776 ਨੂੰ ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਅਦੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪਰ ਸਲਸੱਟੀ ਅਤੇ ਭਰੁਚ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੀ ਰੱਖੇ। ਬੰਬਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸੰਧੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। 1977 ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਨੇ ਫ਼ਰਾਸੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਸੰਧੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੂਨੇ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ (1775 - 1776)
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੈਨਾ ਕਰਨਲ ਕੀਟਿੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 15 ਮਾਰਚ, 1775 ਨੂੰ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਪੂਨੇ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀਪੰਤ ਫਡਕੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਅਡਸ ਵਿਖੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ 18 ਮਈ,1775 ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਇਸ ਅਡਸ ਦੀ ਲੜਾਈ, (ਗੁਜਰਾਤ) ਵਿੱਚ ਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ 96 ਅਤੇ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ 150 ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਨੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਟਕਰਾਉਣਾ ਉੇਹਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਸਾਬਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਸੂਰਤ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੀ ਘੋਰ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਰਨਲ ਉਪਟਨ ਨੂੰ ਪੂਨੇ ਇਸ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਸੰਧੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਪਟਨ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਇਸ ਸਮਝੋਤੇ ਨੂੰ ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਜਿਸ ਉੱਪਰ 1 ਮਾਰਚ, 1776 ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।
ਵਡਗਾਓਂ
ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੰਧੀ (1776) ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੰਬਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਘੋਬਾ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰਨਲ ਈਗਰਟਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਭੇਜੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਭੋਰ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ 4 ਜਨਵਰੀ, 1779 ਨੂੰ ਕਰਲਾ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਏ। ਅੰਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਵਡਗਾਓਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਡਗਾਓਂ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਪਰ 16 ਜਨਵਰੀ,1779 ਨੂੰ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਇਹ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਫ਼ੌਜ ਕਰਨਲ(ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ) ਥੌਮਸ ਵਿੰਡਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬੰਬਈ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਾਰ ਤੋਂ ਨਾ ਬਚਾ ਸਕੇ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਵਾਰਨ ਹੇਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੰਬਈ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਡਾਰਡ ਨੂੰ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਵੇਖਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੋਡਾਰਡ ਨੇ 6000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਭਦਰਾ ਦੇ ਕਿ਼ਲ੍ਹੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਉੱਪਰ 15 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1779 ਨੂੰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।  ਗੋਡਾਰਡ ਨੇ 11 ਦਿਸੰਬਰ, 1780 ਨੂੰ ਬਸੀਨ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।. ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਨੇ ਕਪਤਾਨ ਪੌਪਹਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਗਹੌੜ ਦੇ ਰਾਣਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ 4 ਅਗਸਤ,1780 ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਦੀਆ ਕੋਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਦੀਆ ਅਤੇ ਗਨਰਲ ਗੋਡਾਰਡ ਵਿਚਾਲੇ ਕੁਝ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਦੀਆ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਜਰ ਕੈਮਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੋਰ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣ
ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੈਮਕ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦਜੀ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਦੂਰ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਪਿਆ।
ਫ਼ਰਵਰੀ 1781 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦਜੀ ਨੂੰ ਸਿਪਰੀ ਨਾਂ ਦੇ ਕਸਬੇ ਵਿਖੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਰੇਕ ਚਾਲ ਮਹਾਦਜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਿ ਗਿਣਤੀ ਅੱਗੇ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਮਹਾਦਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਨ ਸਮੇਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਇੱਕ ਧਾਵਾ ਬੋਲਣਾ ਪਿਆ ਜਿੱਥੋਂਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਰਾਸ਼ਨ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਲੱਗ ਗਏ।. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਦਜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੁਕਾਬਲਾਂ ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਦਜੀ ਨੇ ਕੈਮਕ ਉੱਪਰ ਸਿਰੰਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ 24 ਮਾਰਚ,1781 ਨੂੰ ਦੁਰਦਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਖੇ ਲਿਆ। ਕਰਨਲ ਮਰੇ ਅਪਰੈਲ,1781 ਵਿੱਚ ਪੌਪਹੈਮ ਅਤੇ ਕੈਮਕ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਹੋਰ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਪਰ ਸਿਪਰੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਦਜੀ ਸਿੰਦੀਆ ਚੁਕੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਮਰੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ 1 ਜੁਲਾਈ,1781 ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਦਜੀ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ।
ਸਾਲਬਾਈ ਦੀ ਸੰਧੀ
ਇਸ ਸੰਧੀ ਉੱਪਰ 17 ਮਈ 1782 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਇਸ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਜੂਨ 1982 ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਫੜਨਵੀਸ ਨੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1783 ਨੂੰ ਨੇ ਇਸ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਸੰਧੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ।
(ਸਾਲਬਾਈ ਗਵਾਲੀਅਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ 'ਚ 32 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।)
ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ
2013 ਦੀ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਦ ਲਵਰਸ ਇਸੇ ਜੰਗ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ 'ਤੇ ਬਣੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1775 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1776 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1777 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1778 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1779 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1780 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1781 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1782 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1775 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1782 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ (1803-1805) ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਚਾਲੇ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਸੀ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭਗੌੜੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਰਘੂਨਾਥਰਾਓ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਗੌੜੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਜੀਰਾਓ-2 ਦੀ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੈਨਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਿੰਨਾ ਨਿਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤਹਿਤ ਉਸਨੇ ਹੋਲਕਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1799–1800 ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਰਾਠੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਵਾ(ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੰਤਰੀ) ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੂਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਗਾਇਕਵਾੜ ਬਰੋਦਾ ਦੇ ਮੁਖੀ,ਸਿੰਦੀਆ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਹੋਲਕਰ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਭੋਂਸਲੇ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਮਰਾਠਾ ਮੁਖੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਈ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵੈਲਸਲੀ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਸਿੰਦੀਆ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਸੰਧੀਆ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਨਾਨਾ ਫ਼ੜਨਵੀਸ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਅਕਤੂਬਰ 1802 ਵਿੱਚ, ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀਰਾਓ-II ਅਤੇ ਸਿੰਦੀਆ ਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਨੇ ਪੂਨਾ ਦੀ ਜੰਗ 'ਚ ਹਰਾਇਆ।. ਬਾਜੀਰਾਓ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਵਸਈ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਸੰਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਰਤ ਨਾ ਰੱਖੀ। ਇਹ ਸੰਧੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਕਿੱਲ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ। "
ਜੰਗ
ਪੇਸ਼ਵਾ (ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਦੀ ਇਸ ਹਰਕਤ ਨੇ ਦੂਜੇ ਮਰਾਠੇ ਮੁਖੀਆਂ; ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਿੰਦੀਆ, ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਭੋਂਸਲੇ ਅਤੇ ਬੇਰਾਰ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਗ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
ਸਿਤੰਬਰ 1803 ਵਿਚ, ਸਿੰਦੀਆ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲਾਰਡ ਜਿਰਾਡ ਲੇਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਆਰਥਰ ਵੈਲਸਲੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਅਸਾਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਈਆਂ। 18 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅਸੀਰਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿ਼ਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਆਤਮ-ਸਪਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਸਿੰਦੀਆ ਦੇ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਖੰਡਰਾਂ ਨੂੰ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਲੇਕ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿੰਦੀਆ ਫ਼ੌਜ ਲਸਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਲਸਲੀ ਨੇ ਭੋਂਸਲੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਅਰਗਾਓਂ (ਹੁਣ ਅੜਗਾਓਂ) 29 ਨਵੰਬਰ 1803 ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।. ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹੋਲਕਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ। ਵੈਲਸਲੀ, ਜਿਸਨੇ ਵਾਟਰਲੂ ਵਿਖੇ ਨਪੋਲੀਅਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਸਾਏ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਵਾਟਰਲੂ ਤੋਂ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ।
ਨਤੀਜਾ
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਮਰਾਠਾ ਲੜਾਈ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਵੱਡਾ ਰੋੜਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਸਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫ਼ੌਜੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੀ। 1803 ਦੀ ਜਿੱਤ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿੱਤ, ਕੂਟਤੀਤੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਮੀਡੀਆ
-ਜੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗਲਪ।
ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1803 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1804 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1805 ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ * ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠਾ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1803 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1804 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1805 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਰਤ
ਪੰਨਾਤਾਲ ਝੀਲ
ਪੰਨਾਤਾਲ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਰੂੜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਤਲ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਨੈਨੀਤਾਲ ਤੋਂ 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ 298 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਅਤੇ ਕਾਠਗੋਦਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ 35 ਕਿ.ਮੀ ਹੈ । ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹੋਰ ਝੀਲਾਂ ਹਨ: ਨਲ-ਦਮਯੰਤੀ ਤਾਲ, ਪੂਰਨ ਤਾਲ, ਸੀਤਾ ਤਾਲ, ਰਾਮ ਤਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤਾਲ, ਅਤੇ ਸੁੱਖਾ ਤਾਲ (ਖੁਰਦਰੀਆ ਤਾਲ)।
ਬਾਰੇ
ਝੀਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਅਛੂਤੇ ਹਨ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਨੀਤਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ
ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ
ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅੰਤਰੰਗ ਰਿਸ਼ਤੇ 'ਚ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰੂਪ ਸਰੀਰਕ, ਮੌਖਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਹਿੰਸਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ  ਅੰਤਰੰਗ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਸਰੀਰਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਜ਼ੁਲਮ, ਲਿੰਗਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।"
ਪਿਛੋਕੜ
thumb|[[ਬੇਨਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ]] ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਥੀ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਚ ਵਿਪਰੀਤ ਜਾਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਪੀੜ੍ਹਤ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋੜੇ ਸ਼ਾਇਦ ਡੇਟਿੰਗ, ਸਹੇੜਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਹਿੰਸਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ
ਨਜਦੀਕੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿੰਗਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 25% ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਸੈਕਸ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ, ਜਾਂ ਵਿਆਹੁਤਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਕਸਰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਹੋਰ ਰੂਪ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Further reading
<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"> A report commissioned by the Men's Advisory Network (MAN).
Category:CS1 maint: BOT: original-url status unknown ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਿੰਸਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018
ਏਟਗਾਰ ਕਿਰੇਟ
ਏਟਗਾਰ ਕਿਰੇਟ ( אתגר קרת , ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ, 1967) ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨਾਵਲ, ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ  ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫਿਲਮ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਨੇਗੇਵ ਦੀ ਬੇਨ-ਗੁਰਿਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਫਿਲਮ, ਸਕਿਨ ਡੀਪ, ਨੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮੀ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਆਸਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਤਕਰੀਬਨ 50 ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ 1998 ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਐਮਟੀਵੀ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
thumb|ਐਟਗਰ ਕਿਰੇਟ 2005 ਵਿੱਚ ਕਿਰੇਟ ਦਾ ਜਨਮ 1967 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਰਮਾਤ ਗਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮਾਪੇ ਸਰਬਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਾਂ ਬਚਾ ਸਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ ਹੈ । ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪੇ ਪੋਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਓਹਲ ਸ਼ੇਮ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਅਤੇ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਆਦੀ ਲੌਟਮੈਨ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ੀਰਾ ਗੇਫੇਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਲੇਵ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਅਰ ਸ਼ੇਵਾ ਵਿਚ ਨੇਗੇਵ ਦੀ ਬੇਨ-ਗੁਰੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਅਵੀਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਅਤੇ ਪੋਲਿਸ਼ ਦੋਹਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਕੈਰੀਅਰ
ਕਿਰੇਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰਚਨਾ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਸੀ (, Tzinorot, 1992)। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਅਣਡਿੱਠ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ ਮਿਸਿੰਗ ਕਿਸਿੰਗਰ (, Ga'agu'ai le-Kissinger, 1994), ਪੰਜਾਹ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ। ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ "ਸਾਇਰਨ", ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਪਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਹੂਦੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਾਈਟਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 21 ਰਾਜ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੋਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਛੇ ਸਾਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 15ਵੀਂ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ (2005) ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਛੇ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, IUCN, ICOMOS ਅਤੇ ICCROM ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਪਰਬਤ ਯਾਤਰੀ)
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਾੜ ਯਾਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ, ਮਾਊਂਟ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਰ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ ਸਫਲ ਸਕੇਲਿੰਗ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਜੀਵਨੀ
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਖੇਡ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਜੂਡੋ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 1980 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਡੋ-ਤਿੱਬਤੀ ਬਾਰਡਰ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਯੂ.ਪੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਏ.ਸੀ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਗਜ਼ਟਿਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਆਈਟੀਬੀਪੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਹਨ।