cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਵਰਮਾ
ਸਿੱਖਿਆ
ਵਰਮਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਣਚਾਹੇ ਰਵੱਈਏ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਕ੍ਰੌਸਟਵਾਈਟ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਵਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਾਸਥਵਾਈਟ ਵਿੱਚ ਹੋਸਟਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਏਕਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਿੱਖੀਅ। ਇਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਰਮਾ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ; ਪਰ ਉਸਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਭੱਦਰ ਕੁਮਾਰੀ ਚੌਹਾਨ (ਜੋ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਦੁਆਰਾ ਛੁਪੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਪੀਠ
ਏਰਆਰ
ਏਰਆਰ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਸੂਬਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ
ਅਨੁਪਮਾ ਭਾਗਵਤ
ਅਨੁਪਮਾ ਭਾਗਵਤ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਤਾਰ ਵਾਦਕ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਿਲਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਅਨੁਪਮਾ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਆਰ.ਐਨ. ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰ ਵਜਾਉਣ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇਮਦਾਦਖ਼ਾਨੀ ਘਰਾਣਾ ਦੇ ਬਿਮਲੇਂਦੂ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ 1994 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬੰਗਲੌਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦਾ ਗੁਰੂ
ਇਮਦਾਦਖ਼ਾਨੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਦੋਨੇ, ਆਚਾਰੀਆ ਬਿਮਲੇਂਦੂ ਮੁਖਰਜੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਤਾਰਵਾਦੀ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸਾਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰੁਦਰਵਿਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਨਾ, ਸੁਰਬਹਾਰ, ਸੁਰਸਿੰਘਰ, ਮੰਦਰਬਹਾਰ, ਦਿਲਰੂਬਾ, ਏਸਰਾਜ, ਤਾਰ ਸ਼ਹਿਨਾਈ, ਸਰੋਦ ਅਤੇ ਪਖਵਾਜ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਮਾਹਰ ਸੀ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਮੇਤ, ਸਾਊਥਬੈਂਕ ਸੈਂਟਰ (ਲੰਡਨ, ਯੂ.ਕੇ.), ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ (ਬੇਸਲ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ), ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ. ਫਾਲ ਕੰਸਰਟ ਸੀਰੀਜ਼ (ਬੋਸਟਨ, ਯੂ.ਐਸ.ਏ.), ਯੂ ਪੇਨ, ਬਰਕਲੇ, ਓਲੇ ਮਿਸ (ਯੂ.ਐਸ.ਏ.), ਏਸ਼ੀਅਨ ਆਰਟਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (ਸੈਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ), ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਐਂਡ ਕੈਲਗਰੀ, ਮੁਸੀ ਗੁਇਮੇਟ, ਪੈਰਿਸ, ਮੁਸੀ ਡੇਸ ਬੀਓਕਸ ਆਰਟਸ, ਐਂਜਰਸ, ਫਰਾਂਸ ਆਦਿ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦੀਆਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪਰਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਤਕਨੀਕੀ ਗਾਉਣ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਮਾਹਿਰਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।.
ਐਲਬਮ
ਅਨੁਪਮਾ ਨੇ ਕਈ ਐਲਬਮਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗਮ, ਈਥਰ, ਐਪੀਫਨੀ, ਕਲਰਜ਼ ਆਫ ਸਨਸੈੱਟ, ਸਾਂਝ ਆਦਿ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
ਜਰਨੈਲ ਪੁਰੀ
ਜਰਨੈਲ ਪੁਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿੰਡ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬਾ ਰਾਏਕੋਟ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਧੂਰੀ ਰੋਡ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ਪੁਰਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ
ਕੀਤੋ
ਕੀਤੋ, ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸਕੋ ਦੇ ਕੀਤੋ, ਏਕੁਆਡੋਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ 9,350 ਫੁੱਟ (2,800 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਕਨੂੰਨੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰ-ਕੇਂਦਰੀ ਏਕੁਆਡੋਰ ਵਿੱਚ ਗੁਆਈਯਾਬਾਂਬਾ ਦਰਿਆਈ ਬੇਟ ਵਿੱਚ ਪੀਚੀਂਚਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਐਂਡਸ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ (2001) ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2,197,698 ਸੀ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ 2005 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ 2,504,991 ਸੀ। ਇਹ ਗੁਆਇਆਕੀਲ ਮਗਰੋਂ ਏਕੁਆਡੋਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਪੀਚੀਂਚਾ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਕੀਤੋ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 2001 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ 1,842,201 ਸੀ। 2008 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦਾ ਮੁੱਖ-ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਕੁਆਡੋਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ
ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜੀ (18 ਅਕਤੂਬਰ 1925 - 4 ਅਗਸਤ 2020 )20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1962–1977) ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੈਟਿਕ ਆਰਟ ਦੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਇਬਰਾਹਿਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਨੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਸ਼ ਕਰਨਾਡ ਦਾ ਤੁਗਲਕ, ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦਾ ਆਸ਼ਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵੀਰ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਅੰਧਾ ਯੁੱਗ
ਰੌਕੀ ਪਹਾੜ
ਰੌਕੀ ਪਹਾੜ (ਜਾਂ ਰਾਕੀ ਪਹਾੜ) ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ (ਪੱਛਮੀ ਕਨੇਡਾ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਅਮਰੀਕਾ) ਤੱਕ 3,000 ਮੀਲ (4,830 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਬੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਸੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕਟਾਅ ਨਾਲ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ।
ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਲਕਾਜ਼ੀ
ਅਲਕਾਜੀ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, 1991 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਨਐਸਡੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ5 ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਨਾਂ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਲਰੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਕਲਾ, ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ
ਰੌਕੀ ਪਹਾੜ
ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਪਬਲਿਕ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਬਤੀ ਲੜੀਆਂ
ਕਾਕਾ ਕਾਲੇਲਕਰ
ਜੀਵਨੀ
ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਉਸਨੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਸਰਵੋਦਿਆ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਸੀ. ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੈਦ ਕੱਟਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ 1928 ਤੋਂ 1935 ਤਕ ਇਸਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਤੋਂ 1939 ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵਾਈ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਿਹਾ, ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਚੁਥਾਈ ਹੀ ਵਧੇਰੇ.
1935 ਵਿਚ, ਕਾਲੇਲਕਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਮਤੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ - ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਹ 1948 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਗਾਂਧੀ ਸਮਾਰਕ ਨਿਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ।
ਉਹ 1952 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1953 ਵਿੱਚ ਪੱਛੜੇ ਵਰਗ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਵਿਦਿਆਪੀਠ, ਵੇਦਚੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
21 ਅਗਸਤ 1981 ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1885 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ
ਮਸਨੂਈ ਗਰਭਦਾਨ
ਮਨਸੂਈ ਗਰਭਧਾਰਣ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨਾ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਗਰਭ ਠਹਿਰਾਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ, ਆਂਡਾ, ਕੁੱਖ ਆਦਿ ਬਾਹਰੋਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਟਰਾ ਯੂਟੇਰਾਇਨ ਇਨਸਿਮੀਨੇਸ਼ਨ (ਆਈਯੂਆਈ) ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਬੇਔਲਾਦ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵੀ ਔਲਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਂਝਪਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਕਮੀਆਂ ਵੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਕਮੀ, ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਅੜਚਣ, ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਲਾਗ, ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਾਸ਼ੇ ਦਾ ਅਵਿਕਸਤ ਹੋਣਾ, ਅੰਡਾਸ਼ਏ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਜਿਵੇਂ ਅੰਡਾਣੂ ਦਾ ਨਾ ਬਣਨਾ ਅਤੇ ਗੰਢ, ਗਰਭਾਸ਼ੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੋਗ, ਯੋਨੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਖੋ-ਖੋ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੇਂਡੂ ਖੇਡਾਂ
1 ਫ਼ਰਵਰੀ
1 ਫ਼ਰਵਰੀ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਲ ਦਾ 32ਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 333 (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 334) ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਦਿਹਾਂਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਵਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਗਰਿੱਲ (ਗਹਿਣਾ)
ਗੁਣ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਜਨ-ਅੰਕੜੇ
thumb|ਡੈਂਟਲ ਗ੍ਰਿਲਸ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਗ੍ਰਿਲ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਧਾਤ (ਅਕਸਰ ਸਿਲਵਰ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਪਲੈਟੀਨਮ) ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ ਹਟਾਉਣਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਸੋਨੇ ਦੇ ਗ੍ਰਿਲ 10-ਕਰਾਟ ਤੋਂ 24-ਕਰਾਟ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਸੋਨਾ ਪੀਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬ ਰੰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ.
ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਗ੍ਰੀਲਜ਼ ਇੱਕ ਸੌ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਕੀਮਤ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ.
ਸਾਲ 2006 ਤੱਕ, ਗ੍ਰਿਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 18 ਤੋਂ 35 ਸਾਲ ਦੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਪੁਰਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗਰਿੱਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਣਗੇ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗ੍ਰਿਲਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਟਵਰਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਆਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ 2012 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਓਲੰਪਿਕ ਤੈਰਾਕ ਰਿਆਨ ਲੌਚਟੇ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਝੰਡੇ  ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਜੜੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਿਲ ਪਾਇਆ; ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੀਰੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਗ੍ਰਿੱਲ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ.
ਉਤਪਾਦਨ
thumb|ਹੋਰ ਮਹਿੰਗਾ grills ਕਰਦ ਹਨ, ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਸਟਮ ਦੰਦ molds ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਸੰਦ. ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗ੍ਰਿਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਗਰਿਲ ਨੂੰ ਫਿੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਦੰਦ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਬਦਲਾਵ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜਕਲ ਗਰਿੱਲ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਵੱਧ ਮਹਿੰਗਾ ਗ੍ਰਿੱਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਸੈੱਟ ਐਲਜੀਨੇਟ ਨਾਲ ਵਾਢੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਵਰਗੀ ਸਮਗਰੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਗਰਿੱਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇਸੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸਸਤੇ ਗਰਿੱਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੰਤ ਪੁੱਟੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਕੀਤੀ ਮੋਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਛਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਸੁਨਿਆਰਾ ਆਪ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਅਜਿਹੇ ਗਰਿੱਲ ਘੱਟ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਸੁਨਿਆਰਾਂ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਡੈਂਟਿਸਟ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ.
ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖਤਰੇ
ਹੂਨ 2006 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਡੈਂਟਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਗਰਿੱਲ ਪਹਿਨਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ. ਏ.ਡੀ. ਏ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਗਰਿੱਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫਿੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਐਡੀਏ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬੇਸ ਧਾਤ ਤੋਂ ਬਣੇ ਗ੍ਰਿੱਲਜ਼ ਜਲਨ ਜਾਂ ਐਲਰਜੀ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪਾਏ ਜਾਣ ਗਰਿੱਲ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਵਾਲੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ.
ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ
ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਗਸਤ ਅੰਦੋਲਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ 9 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬੰਬਈ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ "ਐਨ ਆਰਡਰਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਾਢੀ" ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਗਭਗ ਸਮੁੱਚੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਿਤਾਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਕੌਂਸਲ, ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ, ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਸਭਾ, ਰਿਆਸਤਾਂ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਪੁਲਿਸ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਇਆ, ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਖ ਬਾਹਰੀ ਸਮਰਥਨ ਅਮਰੀਕੀਆਂ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ. ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿੰਸਟਨ ਚਰਚਿਲ 'ਤੇ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1945 ਤੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਰਾਜਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਯੁੱਗ ਲਈ ਸਵਾਲ ਇਹ ਬਣ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਹੈ।
1945 ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਨਾਲ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੁੰਦ ਕਾਕਤੀ, ਮਾਤੰਗਿਨੀ ਹਾਜ਼ਰਾ, ਕਨਕਲਤਾ ਬਰੂਆ, ਕੁਸ਼ਲ ਕੋਂਵਰ, ਭੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਫੁਕਨਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1992 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ 1 ਰੁਪਏ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਿੱਕਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
"ਉਸ (ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ) ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲਈ ਇਕ ਘੰਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸਲੋਕ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਕੁਰਾਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਖਿਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ (ਪਵਿੱਤਰ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ), ਕੁਰਾਨ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ ਕਾਇਦੇ ਸਨ, ਗਲ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਸਟੇਸ਼ਨ (ਥਾਣੇ) ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ.. 9 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਟਾਈਮ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਲਿਲੀ ਰੋਥਮੈਨ ਨੇ ਕਿਹਾ"
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਮੈਕਓਐਸ
ਮੈਕਓਐਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: macOS, ਪਹਿਲਾਂ OS X) (ਉੱਚਾਰਨ: ਓ ਐੱਸ ਟੈੱਨ; ਅਸਲ ’ਚ Mac OS X ਮੈਕ ਓ ਐੱਸ ਟੈੱਨ) ਐਪਲ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ ਯੂਨਿਕਸ-ਅਧਾਰਤ ਤਸਵੀਰੀ ਇੰਟਰਫ਼ੇਸ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਮੈਕ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇੰਸਟਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ 1999 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਏ ਮੈਕ OS 9 ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕਿ "ਕਲਾਸਿਕ" ਮੈਕ OS ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ ਜੋ 1984 ਤੋਂ ਐਪਲ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1999 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ ਮੈਕ OS X ਸਰਵਰ 1.0 ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੈਸਕਟਾਪ ਵਰਜਨ, ਮੈਕ OS X v10.0 "ਚੀਤਾ" ਮਾਰਚ 24, 2001 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਡੈਸਕਟਾਪ, ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ OS X, ਵਿੰਡੋਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਰੂਥ ਭੱਟੀ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਰੂਥ ਭੱਟੀ (ਨੀ-ਗਰੰਡੀ, 5 ਅਕਤੂਬਰ 1930 - 20 ਜੁਲਾਈ 2012) ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ, ਸੁਤੰਤਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਰੂਥ ਭੱਟੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਨੂੰ ਮਾਰਕਿਟ ਵਰਨਨ ਗਰੰਡੀ ਅਤੇ ਪੈਨਸੀ ਗੁਣਾਸੇਕਰਾ ਦੇ ਘਰ ਬੇਰੀਨਾਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਬੇਰੀਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੁਮੌਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਬੇਰੀਨਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸਦਾ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰਤੀ ਗਹਿਰਾ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਵੇਲਸਲੇ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਥੋਬਰਨ ਕਾਲਜ, ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਾਗਪੁਰ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਵਿਆਹ
ਭੱਟੀ ਦੀ 20 ਜੁਲਾਈ 2012 ਨੂੰ ਪੁਨੇ ਦੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਕਰੀਅਰ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਭੱਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਖਨਊ ਦੇ ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ ਥੌਬਰਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਿਤਾਵਾੜਾ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਭੱਟੀ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਕਿਮਿੰਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪੰਚਗਨੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਲ ਸੇਂਟਸ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ, ਨੈਨੀਤਾਲ ਵਿਖੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਟਾਰਗੇਟ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਯੂਐਸਏ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਤੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਅਵਾਰਡ
ਮਾਰਗਰੇਟ ਭੱਟੀ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀਸੀ ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੋਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ, “ਆਲ ਇਜ਼ ਮਾਇਆ, ਆਲ ਇਜ਼ ਇਲਯੂਜ਼ਨ” ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 800 ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 'ਸ਼ੋਰਟ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਫ੍ਰਾਮ ਅਰਾਉਂਡ ਦ ਵਰਲਡ '  ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਛਤਵਾਲ
ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਛਤਵਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੋਟਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਸਿੱਖ
ਇਬਨ-ਏ-ਸਫ਼ੀ
ਇਬਨ-ਏ-ਸਫ਼ੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਇਸਰਾਰ ਅਹਿਮਦ ਸੀ। ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਬਨ-ਏ-ਸਫ਼ੀ ਇੱਕ ਅਰਬੀ ਦਾ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ  ਸਫ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ , ਸ਼ਬਦ ਸਫ਼ੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਨੇਕ ਜਾਂ  ਧਰਮੀ . ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1940ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਅਦਬ ਦਾ ਨਾਮਵਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸੀ ਦੁਨੀਆ "ਫ਼ਰੀਦੀ ਹਮੀਦ ਸੀਰੀਜ਼" ਅਤੇ ਇਮਰਾਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਅਤੇ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਸੀ।
ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ
ਇਬਨ ਸਫੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ 1928 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਨਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਫੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਨਜ਼ੀਰਾ (ਨਜ਼ੀਰਾ-ਏ-ਬੀ-ਬੀ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂਹ ਨਾਰਵੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਸਫੀ ਦਾ ਮਾਮੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਇਬਨ ਸਫੀ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਇਸਰਾਰ ਅਹਿਮਦ ਸੀ। ਅਗਸਤ 1952 ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਸਫੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਇਲਾਕ਼ੇ ਲਾਲੂ ਖੇਤ ਦੇ ਸੇਵਨ ਵਿੱਚ 1953 ਤੋਂ 1958 ਤੱਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਇਖ਼ਤੀਯਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਪ 1947 ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਆ ਚੁਕਾ ਸੀ।
ਪੜ੍ਹਾਈ
ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਮੈਟਰਿਕ ਡੀ ਏ ਵੀ ਸਕੂਲ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੇ ਇਵਿੰਗ ਕਰਿਸਚਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵੰਡ ਦੇ ਹੰਗਾਮੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਹੰਗਾਮੇ ਬੰਦ ਹੋਏ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜ਼ਾਇਆ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਬੀ ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਆਗਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋਵੇ।
ਐਡਰੈਸ ਮੌਂਗਿੰਗ
ਐਡਰੈਸ ਮੌਂਗਿੰਗ ਇੱਕ ਈ-ਮੇਲ ਪਤੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਬਲਕ ਈ-ਮੇਲ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਕੱਠੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਐਡਰੈੱਸ ਮੌਨਿੰਗ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਇੱਕ ਈ-ਮੇਲ ਐਡਰੈੱਸ ਨੂੰ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਐਡਰੈੱਸ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਸਲ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਈਮੇਲ ਪਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ, " no-one@example.com ", ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, "ਨੋ ਓਨੇ ਐਟ ਇਗਜਮਪਲ ਡਾਟ ਕੌਮ " ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਵੀ ਈ-ਮੇਲ ਪਤਾ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ ਬਲਕ ਈਮੇਲਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਗਏ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜੋ ਈ-ਮੇਲ ਐਡਰੈੱਸ ਸਕੇਵੈਂਗਿੰਗ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ). ਵੈਬ ਪੇਜਾਂ, ਯੂਜ਼ਨੇਟ ਜਾਂ ਚੈਟ ਰੂਮਾਂ ਤੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤੇ ਪਤੇ ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ' ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ. ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਨਿੱਜੀ ਈ-ਮੇਲ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਮੇਲਿੰਗ ਲਿਸਟ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਗਈ ਈਮੇਲ ਜੋ ਅਰਚੀਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈੱਬ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਯੂਜ਼ਨੇਟ ਨਿਊਜ਼ ਸਰਵਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਨੁਕਸਾਨ
ਪਤੇ ਭੇਸਣਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਈ-ਮੇਲ ਭੇਜਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਮੁਸਕਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਖਰਚੇ ਤੇ, ਈ-ਮੇਲ ਸਪੈਮ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਈ-ਮੇਲ ਐਡਰੈਸ ਕਟਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੰਗਡ ਈਮੇਲ ਪਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭੇ ਹਨ।
ਯੂਜ਼ਨੇਟ ਤੇ ਐਡਰੈੱਸ ਮੰਗਿੰਗ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਯੂਜ਼ਨੇਟ ਪੋਸਟਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ [rfc:1036 ਆਰ ਐਫ ਸੀ 1036] ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਪੋਸਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੈਧ ਈ-ਮੇਲ ਐਡਰੈੱਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਇਸ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦਾ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਈ-ਮੇਲ ਪਤੇ ਬਦਲਣਾ (ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ, ਯੂਜ਼ਰ[ਐਟ]ਡੋਮੇਨ[ਡਾਟ]ਕਾਂਮ) ਥੋੜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2019)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ  ] ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਈਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਧੂ ਮੁਸੀਬਤ ਲੈਣ ਲਈ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਈ-ਮੇਲ ਫਿਲਟਰਿੰਗ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਪੈਮ ਫਿਲਟਰ ਗਲਤ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀ 100% ਵਦੀਆ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਸੰਭਾਵਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਜੋ ਐਡਰੈੱਸ ਮੁਨਗਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਖਰਾਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੰਬੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਜੰਕ ਮੇਲ ਫੋਲਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ, ਈ-ਮੇਲ ਪਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵੈਬ ਪੇਜਾਂ ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਫਾਰਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪੈਮ-ਮੁਕਤ ਹਨ ਪਰ ਗੁੰਮ ਨਾ ਜਾਣ। ਕੈਪਚਾ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਅਜਿਹੇ ਟਿੱਪਣੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਸਪੈਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ੀਰੋ ਤੱਕ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿ ਕੈਪਚਾ ਦੀ ਨਾ-ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਉਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮੌਨਿੰਗ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ "ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ" ਤਕਨੀਕਾਂ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੈਧ ਈ-ਮੇਲ ਪਤਾ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਵੈਚਾਲਤ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪਤੇ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਈ-ਮੇਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੈਮ
ਤਬਰੀਜ਼
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਲਮਡਿੰਗ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ 18 ਅਗਸਤ, 1920 ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇਈ ਅਤੇ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਵਾਲਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਕਾਨ ਖਰੀਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਜੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਸਾਂ 4 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨੂੰ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ (ਮਾਸੀ) ਜੋ ਇਛਰਾ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਪਾਲਿਆ, ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਡੀ ਏ ਵੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਜ਼ਹੀਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਪਰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਮੀਉਪੈਥੀ ਕੈਮਿਸਟ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਸੇਲਜਮੈਨ ਦਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਰਕ ਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖਾਲਸਾ ਸਕੂਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਲਾਇਬਰੇਰੀਅਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਬਿਨਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਡਿਗਰੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਨੋਂ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਦਾ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਥੀਸੀਸ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਸੀ।
ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕਾਰਜ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਰੂਪਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਹੈ।ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਤੋਰਿਆ। ਪੂਰਵ ਮਿਥਿਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਦੀ ਮੁੱਲਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼, ਲੇਖਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਵਿਚਰਨਾ, ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਵਸਤੂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਅਦਵੈਤ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿਧਾਨਕ ਸ਼ਬਦਾਬਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਦਿ ਉਸਦੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪਛਾਨਣ ਯੋਗ ਨੁਕਤੇ ਹਨ। ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਉਸਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਤਕ ਫੈਲ ਕੇ ਉਸਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ, ਅਮਰੀਕੀ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ, ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ “ਨਵੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ” ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ “ਸਾਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਪਿਰਤ ਦਾ ਆਰੰਭ” ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ “ਇਕੋਂ ਇੱਕ ਗਿਣਨਯੋਗ ਵਿਦਵਾਨ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਡਾ. ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੀਤਲ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾਂ ਨੂੰ “ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ 'ਪੁੱਜਦੀ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ
ਸੌਂ ਜਾ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕਾ ਵੇ ਵਰਤਿਆ ਹਨੇਰ ਵੇ ਕਾਲਖਾਂ ਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸਵੇਰ;
ਵੇ ਪੱਸਰੀ ਜਹਾਨ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਹਵਾੜ ਵੇ ਖਿੰਡ ਗਈਆਂ ਮਹਿਫਲਾਂ ਤੇ ਛਾ ਗਈ ਉਜਾੜ।
ਹੈ ਖੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਦੀ ਜਾਗਦੀ ਸੜ੍ਹਾਂਦ ਤੇ ਸੌਂ ਗਏ ਨੇ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਗਵਾਂਢ;
ਵੇ ਸੀਤ ਨੇ ਮੁਆਤੇ ਤੇ ਗਸ਼ ਹੈ ਜ਼ਮੀਨ, ਵੇ ਸੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨ ਦੋਵੇਂ ਖ਼ੂਨ ਤੇ ਸੰਗੀਨ; ਵਿਹਲਾ ਹੋਕੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਐ ਲੋਹਾ ਇਸਪਾਤ।
ਸੌਂ ਜਾ ਇੰਜ ਅੱਖੀਆਂ ਚੋਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾ ਕੇਰ, ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਣੀ ਸਵੇਰ;
ਹਮੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਕੁੱਦਣਾ ਜਨੂੰਨ ਹਮੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਡੁੱਲਣਾ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਖ਼ੂਨ; ਹਮੇਸ਼ ਨਾ ਵਰਾਨ ਹੋਣੀ ਅੱਜ ਵਾਂਗ ਰਾਤ
ਸੌਂ ਜਾ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕਾ ਵਰਾਨ ਹੋਈ ਰਾਤ ...
ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਅਦਵੈਤ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੱਤ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਝਣਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਇਕਮਿਕ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਅਧਿਐਨ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਅਧਿਐਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਇਕਾਈ ਮੰਨ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਾ ਰੂਪ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਰੂਪ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੂਪ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ।ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਰੂਪਵਾਦ, ਅਮਰੀਕੀ ਆਲੋਚਨਾਂ, ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜ਼ਾਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਬਣਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਿਫ ਜਾਂ ਥੀਮ, ਰੀਮ, ਇਕਾਲਕੀ, ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ, ਪੈਰਾਡਾਈਸ, ਚਿਹਨਕ, ਚਿਹਨਤ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਏ ਹਨ। ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਅਜਨਬੀਕਰਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ ਵਿਚੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਬਦਲਵੇਂ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਥਾਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਅਜਨਬੀਕਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ ਉਸ ਵਿੱਚ ਯਥਾਰਥ ਦੇ ਅਜਨਬੀਕਰਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ
ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ- ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਰਮਪਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਮੂਲ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਸਮਾਜ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੱਤਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰਹਿਣੀ-ਬਹਿਣੀ, ਪਹਿਨ-ਪੁਸ਼ਾਕ, ਵਿਚਾਰ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਬਾਰੇ ਖਾਸੀ (ਕਾਫ਼ੀ) ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤੱਤਕਾਲੀਨ ਸਮਾਜ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਟਿੱਪਣੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸਾਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਨਵੀਂ ਮੁੱਲ ਸਿਰਜਣਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਵਰਗ-ਬਿੰਬ ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ-ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਜਮਾਤੀ-ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਪਜ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸੰਬੰਧ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਇਸਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹ ਹਨ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਵਰਗ ਸਥਿਤੀ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ। ਮੱਧਯੁਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਿਮਨ, ਉੱਚ ਤੇ ਮੱਧ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ-ਕਿਰਤ ਵਿਚੋਂ ਵਰਗ-ਵੇਰਵੇ ਦੇ ਬਿੰਬ ਲੱਛਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਰੂਪਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਇਸੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਉਘਾੜਦਾ ਹੋਇਆ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:-
ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਿਰਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਾਂਗ ਅਣਦਖਲੀ ਦੇ ਘਟੀਆ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਸੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਪਰੰਪਰਾ:- ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕਿਰਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ 'ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਸਾਹਿਤ-ਕਿਰਤਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਰੋਲ, ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 'ਸਾਹਿਤਕਤਾ' ਜਾਂ 'ਸਾਹਿਤ-ਪਰੰਪਰਾ' ਵੀ ਇੱਕ ਠੋਸ ਹਕੀਕਤ ਵਾਂਗ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਾਹਿਤ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਦਬਾਓ ਹੇਠ ਹੀ ਕਿਸੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ-ਵਿਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ:-
ਸਾਹਿਤ-ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੂਲੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ-ਆਲੋਚਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰਾਂ 'ਤੇ ਉਸਾਰਨ ਦੇ ਤਰਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਦਾ ਇਹ ਮਤ ਤਰਕਸੰਗਤ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟੀਕਾ ਟਿੱਪਣੀ, ਵਿਰੋਧ, ਰੋਸ, ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰਹੀ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸਣ ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਪੱਛਮੀ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਾਹਿਤ-ਕਿਰਤਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਧੀ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਲੇਖਕ, ਪਾਠਕ, ਸਮਾਜ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲੋਂ ਮੂਲੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਇੱਕ ਸਵੈਸੁਤੰਤਰ, ਖੁਦ ਮੁਖਤਿਆਰ, ਤੇ ਸਵੈਪੂਰਣ ਹੋਂਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ-ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਏ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ 'ਤੇ ਪਰਖੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਧੀਨ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਾਸਰਕੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਭੂ ਸਿਕਾਵਾਂ, ਮੁੱਖ-ਬੰਦਾਂ, ਪੱਤ੍ਰ-ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ, ਸਾਮਗ੍ਰੀ, ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਮਜ਼ਬੂਨਾਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ, ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਕਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਡਾ. ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਵਾਦੀ, ਮਕਾਨਕੀ ਭਾਂਤ ਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਸਾਪੇਖ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਅਸਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਭਾਂਤ ਦੀ ਭਾਵ ਸਾਹਿਤ-ਆਲੋਚਨਾਂ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲਾ ਹਸਤਾਖਰ ਹੈ।
ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੋਸ਼
ਭਾਵੇਂ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੋਸ਼ ਹਨ।
ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ
ਇਸ ਵਿਚ ਉਸਦੀਆਂ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਮੁੱਲ ਤੇ ਮੁਲੰਕਣ ਰਚਨਾ ਸਰੰਚਨਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਧਕਾਲੀ ਕਾਵਿ ਧਾਰਾਵਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰਾ ਵੀਰ ਕਾਵ ਬਾਰੇ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤ ਵਿਗਿਆਨ
ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੂਪਕੀ, ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਤੇਰੇ ਨਾਂ, ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜ਼ਜੀਰਾ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਮੇਰੀ ਪਸੰਦ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ । ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਮੂਲਕ ਅਧਿਐਨ ਆਪਣੀ ਰੂਪਵਾਦੀ ਦ੍ਰਿਸਟੀ ਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। 'ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਤੇਰੇ ਨਾਂ' ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੌਲਿਕ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ,ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਖਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। 'ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜੰਜੀਰਾ' ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ 'ਸਵੇਤਾਂਬਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ' ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਹੈ।
ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਅਤੇ ਨਵ-ਅਮਰੀਕਨ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੇਧ:
ਆਪਣੀ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦ ਤੋਂ ਅਜਨਬੀਕਰਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਸਮਝ ਉਧਾਰੀ ਲੈਕੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸਵੈ ਨਿਰਭਰ ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਉਹ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।।
ਉਸਦੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦੀ ਸਤਹੀ ਪੱਧਰ ਉਪੱਰ ਪਛਾਣ ਲਈ ‘ਸੁਹਜਵਾਦੀ’, ਰੂਪਵਾਦੀ, ਸੌਂਦਰਯਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਵਾਦੀ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵੀ ਆਮ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਪੱਖੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਇੱਕ ਪੱਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਿਲ ਵਾਕਰ ਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਵੀ
ਮੋਂਟੇ ਜ਼ੇਬੀਓ
ਮੋਂਟੇ ਜ਼ੇਬੀਓ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵੈਨੇਤੋ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ 1,819 ਮੀਟਰ (5,968 ਫੁੱਟ) ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਪਹਾੜ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਲਾਈਨ ਲਈ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੜ੍ਹ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈਨੇਤੋ ਦੇ ਪਰਬਤ
ਥਰੀਕੇ
ਥਰੀਕੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਪਹਿਲਵਾਨੀ
ਪਹਿਲਵਾਨੀ (पहलवानी, ਉਰਦੂ/ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ:, পালোয়ানি) ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਤੀ (कुश्ती,कुस्ती, ਉਰਦੂ/ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: , কুস্তি) ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਲ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ
ਦਹੀਂ ਹਾਂਡੀ
left|thumb| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੱਖਣ ਚੋਰ (ਮੱਖਣ ਚੋਰ)। thumb| ਗੋਵਿੰਦਾ ਪਾਠਕ ਦਹੀਂ ਹੱਥੀ ਤੋੜਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਬੁਰਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ left|thumb| ਇੱਕ ਦਹੀ ਹਾਂਡੀ, ਜਨਮ ਅਸ਼ਟਮੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਉੱਚੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="0">
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਓਹਾਰ
ਖ਼ਾਲੀ ਖੂਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ
ਖ਼ਾਲੀ ਖੂਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ (2013) ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਸ਼ੀ ਵਾਲਾ (25 ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ) ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਢਾਹਾਂ ਪਰਾਈਜ਼ ਫਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਦੌਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚਲਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਬਹੁਮੁਖੀ ਪਸਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਸਾਰਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਵੀ ਦਖ਼ਲ ਹੈ।ਇਸੇ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੰੁਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ਼ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਵੀ ਰਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਨਾਲ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋ 1994 ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭਲਾ ਵਰ੍ਹਾ ਹੈ।1913 ਤੋ 1947 ਤੱਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਰਾਵਾਂ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਵਹਿੰਦੀਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।ਇਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੱਛਮੀ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਨਾਟਕ।ਇਹ ਦੌਰ ਨਵੇਂ ਸੁਪਨਿਆਂ, ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੋਤੀਆਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੌਮੀ ਆਜਾਦੀ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕਕਾਰੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਮੂਦਾਰ ਹੰੁਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ,ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ, ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜਸੂਜਾ, ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ, ਪਰਿਤੋਸ਼ ਗਾਰਗੀ ਆਦਿ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨਾਟ- ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਭਾਂਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਕਾਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚਲੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਮਕਾਬਲੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਜਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1965 ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ।ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਦਾ ‘ਕਿੰਗ ਮਿਰਜ਼ਾ ਤੇ ਸਪੇਰਾ` (1965) ਅਤੇ ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ‘ਉਦਾਸ ਲੋਕ`(1965) ਇਹ ਦੋਵੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਚੇ ਵਰਗ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਰ ਦੀਆਂ ਸੁਆਮੀ ਹਨ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ‘ਜਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਦੂਰ(1960) ਵੀ ਇਸੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਰੂਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਹੀ ‘ਅਤੀਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ`(1967) ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਾਟ ਥੀਏਟਰ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨਾਟਕ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਦੇ ਜਿਵੇਂ ‘ਸੈਲ ਪੱਥਰ`1949),ਕੇਸਰੋ (1952), ਕਣਕ ਦੀ ਬੱਲੀ (1954), ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੇਠੀ ਰਚਿਤ ‘ਮਰਦ ਮਰਦ ਨਹੀਂ,ਤੀਵੀ ਤੀਵੀ ਨਹੀ`(1969)ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਰਚਿਤ ਬੁਝਾਰਤ(1970) ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੋ ਗੱਲ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਨਾਟਕ- ਮਸਲਨ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ ਲਹਿਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਪਟਾ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਣੀ ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅਛੂਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਟਕ ਉਵੇਂ ਨਹੀਂ ਉਭਰਿਆ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਵਿਤਾ,ਕਹਾਣੀ,ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਵਖੇ ਦਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਪਟਾ- ਇਪਟਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਉਪਰੋਕਤ ਜਕੜ ਬੰਦੀ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ।ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ `ਚੋਂ ਰਾਜਸੀ ਚੇਤਨਾ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਬਾਲ ਨਾਟਕ- ਇਪਟਾ ਲਹਿਰ ਤੇ ਉਪੇਰਾ ਨਾਟ-ਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ।ਭਾਵੇਂ ਬਾਲ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਆਰੰਭਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਠਾ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਨਾਟਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੀਹ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੈ।
ਨਾਟ-ਵਿਸਤਾਰ ਰੇਡਿੳ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਦਾ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ, ਉਦਯੋਗ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਾ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨਾਟਕ:- ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਤੇ ਲੋਕ-ਨਾਟ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਪੱਛਮ ਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਧੀਨ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ।ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਚਰਚਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੱਜਾਦ ਹੈਦਰ ਦਾ ‘ਹਵਾ ਦੇ ਹਉਕੇ`(1957) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਅਕਰਮ ਬਣ ਦਾ ‘ਸਜਾਵਲ`(1970), ਸ਼ੂਫੀ ਤਬੱਸਸ ਦੇ ‘ਦੋ ਨਾਟਕ`(1964), ਆਗਾ ਅਸ਼ਰਫ ਰਚਿਤ ‘ਨਿੰਮਾ ਨਿੰਮਾ ਦੀਵਾ ਬਲੇ`(1963),ਸਜਾਦ ਹੈਦਰ ਦਾ ਸੂਰਜਮੁਖੀ`(1970), ਅਸ਼ਫਾਕ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ‘ਟਾਹਲੀ ਦੇ ਥੱਲੇ`(1972),ਫਖਰ ਜਮਾਨ ਦਾ ਚਿੜੀਆ ਦਾ ਚੰਬਾ` ਆਦਿ ਨਾਟ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੀਆ ਹਨ।
ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪਾਸਾਰ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਆਰੰਭ ਵੀ ਇਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਧੀਨ 1968 ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਤ ਨਾਟਕ ‘ਆਤੂ ਦਾ ਵਿਆਹ` 1972 ਵਿੱਚ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਿਰਕ ਦਾ ‘ਜ਼ਮੀਨ` ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਕਲਚਰਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਲੋ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਨਾਟਕ ‘ਤੀਜੀ ਪਾਸ` ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ
ਲਾਦੋਗਾ ਝੀਲ
ਲਾਦੋਗਾ ਝੀਲ  (Ла́дожское о́зеро or Ла́дога; Laatokka [earlier in Finnish Nevajärvi]; Luadogu; Ladog, Ladoganjärv), ਇੱਕ ਮਿਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਝੀਲ ਹੈ ਜੋ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਰੂਸ ਦੇ ਕਾਰੇਲੀਆ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਓਬਲਾਸਟ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ 14 ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਠੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਲਾਦੋਗਾ ਲੈਕਸ, ਜਿਹੜੀ ਦਾ ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਟਾਈਟਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੀਥੇਨ ਝੀਲ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਇਸੇ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਰੁਕਤੀ
12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨੇਸਟੋਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ "ਮਹਾਨ ਨੈਵੋ" ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਝੀਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾਨੇਵਾ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਿੰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਨੋਵੋ "ਸਮੁੰਦਰ" ਜਾਂ ਨੇਵਾ "ਬੋਗ, ਦਲਦਲ" ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨੋਰਸੀ ਗਾਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੈਨਜੀਆਟਿਕ ਸੰਧੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਰਸ ਅੱਲਡੀਗਜਾ ਜਾਂ ਐਲਡੋਗਾ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਝੀਲ ਦੇ ਬਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।  14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਦੋਨਾਮੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਦੋਗਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਟੀ. ਐਨ. ਜੈਕਸਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਗਪੱਗ ਸਵੈਸਿੱਧ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਕਿ ਲਾਡੋਗਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਨਦੀ ਦਾ, ਫਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਤਦ ਹੀ ਝੀਲ ਦਾ ਪਿਆ ਸੀ।" ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਦੋਨਾਮੇ ਲਾਦੋਗਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਵੋਲਖੋਵ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਨਾਮਵਰ ਵਹਿਣ  ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਫਿਨੀਕ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲੌਡਜੋਕੀ (ਆਧੁਨਿਕ ਫਿਨਿਸ਼: ਅਲਜੈਨ ਜੋਕੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ) ਸੀ ,"ਨੀਵੀਂਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਨਦੀ" ਹੈ।
ਭੂਗੋਲ
ਇਸ ਝੀਲ ਦਾ ਔਸਤ ਸਤਹ ਖੇਤਰ 17,891 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2 (ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਦੀ ਲੰਬਾਈ  219 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਚੌੜਾਈ 83 ਕਿਲੋਮੀਟਰ; ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ 51 ਐਮ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 230 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।ਬੇਸਿਨ ਖੇਤਰਫਲ: 276,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2, ਆਇਤਨ: 837 ਕਿਲੋਮੀਟਰ।3 (ਪੁਰਾਣੇ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 908 ਕਿਲੋਮੀਟਰ3)। ਇਸ ਦੇ ਲੱਗਪੱਗ  660 ਟਾਪੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਲੱਗਪੱਗ 435 ਕਿਲੋਮੀਟਰ2ਹੈ।ਲਾਦੋਗਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਔਸਤ  5 ਮੀਟਰ ਉਪਰ ਹੈ।   ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਾਪੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਲਾਮ ਆਰਕੀਪੇਲਾਗੋ (ਦੀਪਸਮੂਹ), ਕਿਲਪੋਲਾ ਅਤੇ ਕੋਨੇਵੇਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਕੇਰਾਲੀਅਨ ਇਸਥਮਸ ਦੁਆਰਾ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ, ਇਹ ਨੇਵਾ ਨਦੀ ਰਾਹੀਂ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਲੇਕ ਲਾਦੋਗਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵੋਲਗਾ ਨਦੀ ਨਾਲ ਬਾਲਟਿਕ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਵੋਲਗਾ-ਬਾਲਟਿਕ ਜਲਮਾਰਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਲਾਦੋਗ ਨਹਿਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੇਵਾ ਨੂੰ ਸਵੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।
ਲਾਦੋਗਾ ਝੀਲ ਦੇ ਬੇਸਨ ਵਿੱਚ 50,000 ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ1 0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ 3,500 ਨਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤਕਰੀਬਨ 85% ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਮਦ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, 13% ਵਰਖਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਅਤੇ 2% ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਭੂ-ਗਰਭ  ਇਤਿਹਾਸ
thumb|ਐਨਸਿਲੇਸ ਲੇਕ 7,000 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਏੜ-ਗੇੜ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing non-English-language text ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਝੀਲਾਂ
ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਧਾਂਨ ਸਭਾ ਨੰ: 54 ਹੈ। ਇਹ ਹਲਕਾ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)
ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ
ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ (شىنجاڭ; ; ), ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ ਉਇਗ਼ੁਰ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਇਲਾਕਾ, ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵਰਾਜੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਪ-ਵਿਭਾਗ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ ੧੬ ਲੱਖ ਕਿ.ਮੀ.੨ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਰੂਸ, ਮੰਗੋਲੀਆ, ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਭਰਪੂਰ ਤੇਲ ਸਰੋਤ ਹਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਦਰਤੀ-ਗੈਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।
ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ
ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ
ਦ ਰਾਈਮ ਆਫ਼ ਦੀ ਏਨਸੀਐਂਟ ਮੇਰੀਨਰ
'ਦ ਰਾਈਮ ਆਫ਼ ਏਨਸੀਐਂਟ ਮੇਰੀਨਰ' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:The Rime of the Ancient Mariner) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀ, ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੈਮੂਅਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ (1772 – 1834) ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ 1797 - 98 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਅਤੇ 'ਲਿਰੀਕਲ ਬੈਲਡਜ' (Lyrical Ballads) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1798 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵੱਡ-ਆਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ ਅਲਬਟਰਾਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦੇਣ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਲਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਰਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਮਲਾਹ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਖਸ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਸਰਾਪ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਬਕ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਾਉਂਦੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿਰਤਾਂਤਿਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨ
ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: ) ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾਈ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 8 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼
ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ, ਜੋਤੀਬਾ ਫੁਲੇ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਬਾਈ ਫੁਲੇ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ।
ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਮੀਆਂ ਸ਼ੇਖ ਉਸਮਾਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਬਾ ਫੁਲੇ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਬਾਈ ਫੁਲੇ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦ ਫੂਲੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਉਥਾਨ ਦੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਰੀ ਸਿਖਿਅਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫੁਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਲਿਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋਤੀਬਾ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁੱਲੇ ਨੇ ਵੀ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ-ਭਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁੱਲੇ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਧਮਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਇਕ ਉਪ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਹੈ। 'ਹਿੱਪੀ' ਸ਼ਬਦ 'ਹਿਪਸਟਰ' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਹੜਾ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਵੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛਾ ਕਰੇ ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਿੱਪੀ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਰੂੜੀ ਵਿਰੋਧੀ, ਪਰੰਪਰਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਾਂਤੀਜਨਕ ਡ੍ਰੱਗਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।
ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼
ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਲੜੇ ਸਨ ਉਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੜੇ ਸਨ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਵਰਗ ਲਈ ਰਹਿਣ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਪਨਾਹ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸਮਾਨ ਸ਼ੇਖ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਪੁਣੇ ਦੇ ਗੰਜ ਪੇਥ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੂਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਮਾਨ ਸ਼ੇਖ਼ ਨੇ ਫੁੱਲੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। 1848 ਵਿੱਚ, ਉਸਮਾਨ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।
ਇਹ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਪੂਨਾ ਦੀ ਉੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕੋਈ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਪਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ ਸੀ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲੇ ਨਾਲ ਡਟੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਵਿੱਤਰੀਬਾਈ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀਬਾਈ ਫੁੱਲੇ ਨੇ 1848 'ਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਾਤਿਮਾ ਨੇ ਸਕੂਲ 'ਚ 1856 ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਇਤਿਹਾਸ
ਹਿੱਪੀ ਉਪ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਯੁਵਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸੀ ਜੋ 1960ਵਿਆਂ ਮਧ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ ਅਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਹਿੱਪੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਉਤਪਤੀ ਹਿਪਸਟਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੁ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਬੀਟਨਿਕਾਂ (ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਰੀਨਵਿਚ ਵਿਲੇਜ ਅਤੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਹਾਈਟ-ਐਸ਼ਬਰੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਬਸ ਗਏ ਸਨ। ਹਿੱਪੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਬੀਟ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ-ਵਿਰੋਧੀ (ਕਾਉਂਟਰਕਲਚਰ) ਮੁੱਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਨਵੀਂ ਪੀੜੀ ਸਥਾਪਤ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਉਸ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਹਿੱਪ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਪਿਛਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਪੱਛਮੀ ਖੋਖਲਾਪਣ ਚੌਰਾਹੇ ਵਿਚ ਭੰਨ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਏ ਬਣਾ ਲਏ ਜੋ ਮਨੋਵਿਕਾਰੀ ਰਾਕ ਧੁਨਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸਨ, ਯੋਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀਆਂ ਵਿਕਲਪਿਕ ਮਨੋਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਰਿਜੁਆਨਾ ਅਤੇ ਐਲਐਸਡੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਸ਼ੇਖ਼
ਹਵਾਲੇ
6. https://inhindigyan.com/chutkule-sunao/
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ
ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਇਤਿਹਾਸ
ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਪੀਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਸੀਂ ਸਿਧੇ-ਸਾਧੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂਗੇ। ਨਾ ਅਸੀਂ ਈਸਾਈ, ਨਾ ਹਿੰਦੂ, ਨਾ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ, ਨਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ, ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਨਿਰੋਲ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੇ। ਹਿੱਪੀ ਨਾਮ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਨਿਰੋਲ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਜਿਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਨਿਰੋਲ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਵਾਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:-ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਜਾਤ ਨਹੀਂ, ਸਮਾਜ ਨਹੀਂ, ਰਾਜ ਨਹੀਂ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਰੋਲ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ। ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਹਿੱਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਈ ਸੂਤਰ ਹਨ ਜਿਵੇਂ:-ਹਿੱਪੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਵੰਡਾਂਗੇ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜ `ਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵਾਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਦਾਂ ਤੋਂ ਅੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨਿਰੋਲ ਮਨੁੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਣਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਨ। ਉਹ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਆਵੇਗਾ ਉਹ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇਣਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਠੱਗੀ, ਧੋਖਾ, ਪਾਖੰਡ, ਡਿਸੇਪਲਨ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਛੁਪਾਵਾਂਗੇ ਨਹੀਂ।ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਭਿਅਕ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਬਣਤਰ ਆਦਿ ਸਭ ਨੂੰ ਹਿੱਪੀ ਲੋਕ ਜਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੇ ਵਿਰੋਧ `ਚ ਹੀ ਹਿੱਪੀ ਕਲਚਰ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਸੂਤਰ
ਡਾ. ਪਰੱਲਸ ਇਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੱਪੀਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਔਰਤ ਉਸ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਖਿਆ ਉਸ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਗਈ, ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਬਿਲਕੁਲ ਨੰਗਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਨਹੀਂ ਨਾ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖੇ, ਨਾ ਕੁਝ ਕਹੇ ਨਾ ਚੀਕੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕੇ।
ਦੂਜਾ ਸੂਤਰ
ਹਿੱਪੀ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਹਿੱਪੀ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਾਂਗੇ, ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਣਾ ਪਿਆ ਭੋਗਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਾਹਰੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਚੰਗਾ/ਮਾੜਾ ਓਵੇਂ ਅੰਦਰੋਂ ਵੀ ਓਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ ਨਾ ਕਿ ਮਖੋਟੇ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰੇ।
ਤੀਜਾ ਸੂਤਰ
ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸੂਤਰ ਵਿਦਰੋਹ ਹੈ। ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੋਸਲਾ ਇਨਕਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ‘ਹਾਂ` ਬੁਧੀ ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਿਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੱਪੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਆਹ ਲੀਗਲਾਈਜ਼ਡ ਪ੍ਰਾਸਟੀਚਿਉਸਨ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੁਆਰਾ ਲਾਇਸੰਸਡ ਵੇਸਵਾਗਿਰੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਮਰਦ ਔਰਤ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਾਹਰੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮਾਜ, ਧਰਮ ਮਰਿਆਦਾ ਆਦਿ ਦਾ ਰੋਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚੌਥਾ ਸੂਤਰ
ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਮਨੁੱਖ ਸੰਪਤੀ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ, ਫਿਰੇ ਵੀ ਅਸੰਤੁਸਟ ਹੈ। ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਨਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਡ੍ਰੱਗਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
ਰਿਸਿਬਰਗ ਹਿੱਪੀ ਕਵੀ ਹੈ।ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਅਸ਼ਲੀਲ ਸ਼ਬਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਿੱਪੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਜੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਅਾਚਾਰ
ਕਾਂਗੋ ਦਰਿਆ
ਕਾਂਗੋ ਦਰਿਆ (ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂ ਜ਼ਾਇਰੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਸੀ) ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਦਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈ ਕਈ ਵਾਰ 220 ਮੀਟਰ (720 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਡੇਗਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਜੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ 4,700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਦਰਿਆ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਫਰਮਵੇਅਰ
ਫਰਮਵੇਅਰ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਿਜਲਈ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਟਰੋਲਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਰਮਵੇਅਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਮਿਸਾਲਾਂ ਐਮਬੈਡਿਡ ਸਿਸਟਮ (ਜਿਵੇਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ, ਖਪਤਕਾਰ ਉਪਕਰਣ, ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਘੜੀਆਂ), ਕੰਪਿਊਟਰ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਪੈਰੀਫਿਰਲ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ, ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਕੈਮਰੇ ਹਨ।
2 ਫ਼ਰਵਰੀ
ਮੌਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਵਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਫਰਮਵੇਅਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਪੈਰੀਫਿਰਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਮਵੇਅਰ
ਦੀਵੇ ਜਗਦੇ ਰਹਿਣਗੇ (ਨਾਵਲ)
ਦੀਵੇ ਜਗਦੇ ਰਹਿਣਗੇ (2011) ਪਹਿਲਾ ਢਾਹਾਂ ਪਰਾਈਜ਼ ਫਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਪੁਰਸਕਾਰ-ਜੇਤੂ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥਕ ਚਿਤਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ
ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਾਸ਼ਤ੍ਰੀ ਡਾ. ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਡਾ. ਬੇਦੀ ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਗ ਆਖਾਣਾਂਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਅਧਿਆਇ ਵੰਡ
ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ
ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਗਿਆਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਖਾਣ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ, ਉੱਤਪਤੀ, ਵਿਕਾਸ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਉੱਪਰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਭਾਗ
ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਕਾਂਡ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਖਾਣ ਦੇ ਵਿਹਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਤੀਜਾ ਭਾਗ
ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਅਧੀਨ 49 ਲੋਕ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।ਡਾ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਕੁਝ ਕੁ ਅਖਾਣਾਂ ਦੀ ਉੱੱਤਪਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮੁੱਲ ਵੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ (ਜੁੰਗ)
ਦ ਰੈੱਡ ਬੁੱਕ, ਮੂਲ ਨਾਮ Liber Novus (ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ), 205-ਪੰਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖਰੜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਵਿਸ ਮਨੋਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਕਾਰਲ ਗੁਸਤਫ਼ ਜੁੰਗ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ 1914 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਫਿਲੇਮੋਨ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਛਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਡਬਲਿਊ. ਡਬਲਿਊ. ਨਾਰਟੋਨ ਐਂਡ ਕੰ. ਨੇ 7 ਅਕਤੂਬਰ 2009 ਨੂੰ ਕੀਤਾ। 2001 ਤੱਕ ਜੁੰਗ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਵਰਤਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤੀ। ਜੁੰਗ ਨੇ ਇਹ ਲਿਖਤ ਸਿਗਮੰਡ ਫ਼ਰਾਇਡ ਨਾਲ ਝਗੜੇ ਦੇ ਬਾਅਦ 1913 ਟਵਿੱਚ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਮ Liber Novus (ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ) ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ (The Red Book) ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਨਾਮ ਤੇ ਛਪੀ।
ਪਰਸੰਗ ਅਤੇ ਰਚਨਾ
ਜੁੰਗ 1907 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਲਗਭਗ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਲਈ ਫ਼ਰਾਇਡ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਾਖ਼ੁਸ਼ਗਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਜਦ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਫਾਈਨਲ ਬ੍ਰੇਕ 1913 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਜੋਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਾਰਗ ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀ 1913 ਤੋਂ 1917 ਦੇ ਇਸ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਹੋਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਲ ਜੁੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਸਤਪਾਲ (ਪਹਿਲਵਾਨ)
ਸਤਪਾਲ (1955) ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਸ਼ਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ 1982 ਦਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ-ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਓਲੰਪਿਕ ਪਦਕ ਜੇਤੂ ਸੁਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਤਪਾਲ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਪਦਮਸ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਤਪਾਲ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਪ ਸਿੱਖਿਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਦ ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਾਬੂ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ
ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ
ਐੱਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ (Encyclopædia Britannica) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਐੱਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ, ਇਨਕੌਰਪੋਰੇਟਡ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਸੌ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਅਤੇ 4,411 ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ 1768 ਤੋਂ 1771 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਈਡਨਬਰਗ, ਸਕੌਟਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪ ਕੇ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਅਕਾਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ; ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਸ ਜਿਲਦਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ (1801–1809) ਵੀਹ ਜਿਲਦਾਂ ਦਾ ਸੀ।
ਮਾਰਚ 2012 ਵਿੱਚ ਐੱਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ, ਇਨਕੌਰਪੋਰੇਟਡ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾ ਛਪਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਔਨਲਾਈਨ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 2010 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਜੋ 32 ਜਿਲਦਾਂ ਦਾ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਰ ਸੰਸਾਰ
ਮੁਰਕ
redirect to ਮੋਥਾ
ਪੂਜਾ ਭੱਟ
ਪੂਜਾ ਭੱਟ (पूजा भट्ट; ਜਨਮ 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਭੱਟ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਡੈਡੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਔਰਤ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਲਕਸ਼ ਨਿਊ ਫੇਸ ਆਫ਼ ਦਿ ਈਅਰ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਪੂਜਾ ਦਾ ਜਨਮ ੨੪ ਫਰਵਰੀ ੧੯੭੨ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਅਤੇ ਕਿਰਨ ਭੱਟ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।   ਉਹ ਸੋਨੀ ਰਾਜ਼ਦਾਨ ਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਰਾਹੁਲ ਭੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌਤੇਲੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸ਼ਾਹੀਨ ਭੱਟ ਅਤੇ ਆਲੀਆ ਭੱਟ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਹਿਤਾਰਥ ਭੱਟ ਅਤੇ ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ ਹਨ।