cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਟੁਨੀਸ਼ੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਵਾਦ ਚੌਕੜੀ
ਟੁਨੀਸ਼ੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਵਾਦ ਚੌਕੜੀ (ਅਰਬੀ: رباعية الحوار الوطنى التونسى; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Tunisian National Dialogue Quartet) 4 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2011 ਦੇ ਟੁਨੀਸ਼ੀਆਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਵਾਦੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਚਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਇੱਕ ਚੌਕੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਇਹਨਾਂ ਨੇਸੰਸਥਾਵਾਂ 2013 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
9 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਇਸ ਚੌਕੜੀ ਨੂੰ ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਵਾਦੀ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਦਕਾ 2015 ਦਾ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਚਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। :
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ
ਸਪੰਦਨ ਚਤੁਰਵੇਦੀ
ਸਪੰਦਨ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਲੜੀ ਏਕ ਵੀਰ ਕੀ ਅਰਦਾਸ . . ਵੀਰਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਈ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ - ਧਾਰੋਹਰ ਅਪਨੋ ਕੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦ ਸੂਟ ਲਾਈਫ ਆਫ ਕਰਨ ਐਂਡ ਕਬੀਰ ਵਿੱਚ ਕੈਮੋ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਮਧੂਬਾਲਾ - ਏਕ ਇਸ਼ਕ ਏਕ ਜੂਨੂਨ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਮਧੂਬਾਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2014 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2016 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਉਡਾਨ ਵਿੱਚ ‘ਚਕੋਰ’ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਜ਼ੀ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ।
ਹੈਨਾ-ਬਾਰਬੈਰਾ
ਬਾਨੀ
ਇਸ ਸਟੂਡੀਓ ਨੂੰ 1947 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੈਨਾ ਅਤੇ ਜੋਸਫ਼ ਬਾਰਬੈਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਪੰਦਨ ਚਤੁਰਵੇਦੀ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ
ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ 'ਉਡਾਨ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕੁੜੀ 'ਚਕੋਰ' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਮਲ ਨਾਰਾਇਣ (ਸਾਈ ਬਿਲਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਪਾਤਰ) ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਕਸਤੂਰੀ (ਸਾਈਂ ਦੇਵਧਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਪਾਤਰ) ਅਤੇ ਭੁਵਣ (ਰਾਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ) ਦੁਆਰਾ ਗਿਰਵੀਨਾਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਲਾਮੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ।  ਉਸਨੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ  ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰ ਲਈ ਜੀ ਗੋਲਡ ਐਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਵਾਰਡ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ। 100 ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਵੇਲੇ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ ਸੀ।
ਹੈਨਾ-ਬਾਰਬੈਰਾ
ਫਿਲਮਾਂ
ਇਸ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ,
ਸਪੰਦਨ ਚਤੁਰਵੇਦੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਹੈਨਾ-ਬਾਰਬੈਰਾ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾੱਲੀਵੁੱਡ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ
ਗ੍ਰੈੰਡ ਥੈਫ਼ਟ ਆਟੋ 5
ਗ੍ਰੈਂਡ ਥੈਫ਼ਟ ਆਟੋ 5 ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ-ਐਡਵੈਂਚਰ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਹੈ ਜੋ ਰੌਕਸਟਾਰ ਨੌਰਥ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਰੌਕਸਟਾਰ ਗੇਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ. ਇਹ ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਪਲੇਅਸਟੇਸ਼ਨ 3 ਅਤੇ ਐਕਸਬਾਕਸ 360 ਲਈ, ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਪਲੇਅਸਟੇਸ਼ਨ 4 ਅਤੇ ਐਕਸਬਾਕਸ ਵਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਾਈਕਰੋਸਾਫਟ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਲਈ ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਹ <i id="mwGw">ਗ੍ਰੈਂਡ ਥੈਫ਼ਟ ਆਟੋ</i> ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2008 ਦੀ ਗ੍ਰੈਂਡ ਥੈਫ਼ਟ ਆਟੋ 4 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੈ. ਸਾਨ ਐਂਡਰੀਅਸ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਤ, ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ, ਸਿੰਗਲ-ਪਲੇਅਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤਿੰਨ ਅਪਰਾਧੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੋਣ' ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੁਰਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਓਪਨ ਵਰਲਡ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਾਨ ਐਂਡਰੇਅਸ ਦੇ ਖੁੱਲੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਲੌਸ ਸੰਤੋਸ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਆਜ਼ਾਦ ਘੁੰਮਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ.
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2013 ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ
ਵਾੜ
thumb| ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਾੜ thumb| [[ਠੰਢੀ ਜੰਗ|ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਸਨ। 1977 ਦਾ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਵੀ ਦਲ-ਬਦਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਟਰੈਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾੜਾਂ ਲਗਾਈਆਂ]] ਇੱਕ ਵਾੜ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Fence ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾੜ ਨੂੰ ਪੋਸਟਾਂ (ਡੰਡੇ) ਨੂੰ ਬੋਰਡਾਂ, ਤਾਰਾਂ, ਰੇਲਾਂ ਜਾਂ ਜਾਲ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾੜ ਇੱਕ ਕੰਧ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕੰਧ ਵਾਂਗੂ ਇੱਕ ਠੋਸ ਨੀਂਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਵਾੜ ਜਾਂ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਖਾਈ (ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਖਾਈ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ
right|thumb| ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਾਂ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੀ ਵਾੜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। thumb| ਸਿਓਕਸ ਮੇਮਜ਼ ਪ੍ਰੋ 2 thumb| ਲੱਕੜ-ਅਮੀਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਲਿਟ-ਰੇਲ ਵਾੜ ਆਮ ਹੈ। thumb| ਖੇਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਚੇਨ-ਲਿੰਕ ਤਾਰ ਦੀ ਵਾੜ। thumb| ਉਸਾਰੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਵਾੜਾਂ। thumb| ਗ੍ਰੇਟਰ ਮਾਨਚੈਸਟਰ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਰੈਮਸਬੋਟਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਵੈਕਰੀ ਵਾੜ। thumb| ਵਾੜ ਅਤੇ ਹੇਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ: ਐਕੈਂਥੋਸੇਰੀਅਸ ਟੈਟਰਾਗੋਨਸ, ਇੱਕ "ਜੀਵਤ ਵਾੜ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ, ਕਿਊਬਾ
ਕਪਾਹ
thumb|[[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਵਾਢੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।]] ਕਪਾਹ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: Cotton) ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਰਮ ਅਤੇ ਫੁਲਣ ਵਾਲਾ ਸਟੇਪਲ ਫਾਈਬਰ (ਰੂੰ) ਵਾਲਾ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਲਵੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਗੋਸੀਪੀਅਮ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Gossypium) ਜੀਨਸ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਵਾੜ
ਕੰਮਕਾਜ (ਵਾੜਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ):
thumb| ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ [[ਸਕੂਲ|ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾੜ]] ਰੇਲਿੰਗ ਇੱਕ ਐਸੀ ਵਾੜ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌੜੀਆਂ, ਲੈਂਡਿੰਗ, ਜਾਂ ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੇਲਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਲਸਟਰੇਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਛੱਤਾਂ, ਪੁਲਾਂ, ਚੱਟਾਨਾਂ, ਟੋਇਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਪਾਹ
ਕਪਾਹ ਦਾ ਰੂੰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬੋਲ (ਗੇਂਦ) ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਫਾਈਬਰ ਲਗਭਗ ਸ਼ੁੱਧ ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੋਮ, ਚਰਬੀ, ਪੈਕਟਿਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਾੜ
ਕੰਮਕਾਜ (ਵਾੜਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ):
ਵਾੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ ਖਤਰਨਾਕ ਘੁਸਪੈਠੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਾੜ 'ਤੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਪਾਹ
ਕਪਾਹ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ (ਰੂੰ), ਕਪਾਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ "ਚਿੱਟਾ ਸੋਨਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਟੀਆਂ ਫੁੱਟੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਡੋਡਿਆਂ ਦੇ ਖਿੜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 7000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪਾਹ ਸਿੰਧੁ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਉੱਗੀ ਸੀ।
ਵਾੜ
ਕੰਮਕਾਜ (ਵਾੜਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ):
ਘੇਰੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਹਨ:
ਲੋੜੀਂਦੀ ਵਰਤੋਂ (ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਲਈ)
thumb| ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਸ ਚੇਨ ਲਿੰਕ ਘੇਰੇ ਦੀ ਵਾੜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਵਾੜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
ਕਪਾਹ
ਫਾਈਬਰ (ਰੇਸ਼ੇ) ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਰਮ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਯੋਗ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੈਬਰਿਕ ਲਈ ਕਪਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੇਰੂ ਵਿੱਚ 4200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਕਪਾਹ ਜਿੰਨ ਦੀ ਕਾਢ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੁਦਰਤੀ ਫਾਈਬਰ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਭਗ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਜਾਂ 110 ਮਿਲੀਅਨ ਗੰਢ ਸਾਲਾਨਾ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ 2.5% ਬਣਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਯਾਤਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕਿਸਮਾਂ
ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:
ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਪਰ 1900 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਪਾਹ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ, ਭੂਰੇ, ਗੁਲਾਬੀ ਅਤੇ ਹਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਿੱਟੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਪਾਹ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੇ ਰੰਗਦਾਰ ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਉਗਾਉਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ਤ
ਕਪਾਹ ਦੀ ਸਫਲ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਠੰਡ-ਮੁਕਤ ਅਵਧੀ, ਕਾਫ਼ੀ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਮਿਆਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 50 ਤੋਂ 100 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (19 ਤੋਂ 39 ਇੰਚ) ਤੱਕ। ਮਿੱਟੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਭਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਗੋਲਿਸਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮੀ ਸੁੱਕੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਪਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿੰਚਾਈ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਸਾਲ ਲਈ ਫਸਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਛਲੀ ਪਤਝੜ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਲਾਨਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਮਈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਪਾਹ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਲੂਣ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਨੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਅਰਧ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਫਸਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੰਭਾਵੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।   ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗਲਤ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੇ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਥਲੀਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਪਾਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤ ਹੈ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਰਾਲ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਕਪਾਹ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਖਾਰਾਪਣ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੋਧ
ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜੈਨੇਟਿਕਲੀ ਮੋਡੀਫਾਈਡ (GM) ਕਪਾਹ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਬੈਸੀਲਸ ਥੁਰਿੰਗੀਏਨਸਿਸ (ਬੀਟੀ) ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਤਿਤਲੀਆਂ, ਬੀਟਲਾਂ ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਲਾਰਵੇ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ।  ਬੀਟੀ ਟੌਕਸਿਨ ਲਈ ਜੀਨ ਕੋਡਿੰਗ ਕਪਾਹ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਪਾਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਬੀ.ਟੀ. ਕਪਾਹ ਜਾਂ ਬੀ. ਟੀ. ਨਰਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਪਾਰਕ ਕਪਾਹ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕੀੜੇ ਲੇਪੀਡੋਪਟੇਰਨ ਲਾਰਵੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਟਰਾਂਸਜੇਨਿਕ ਕਪਾਹ ਵਿੱਚ ਬੀਟੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੇਪੀਡੋਪਟੇਰਨ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ-ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਪਾਈਰੇਥਰੋਇਡ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ)। ਇਹ ਖੇਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਕੀਟ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਗੈਰ-ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੀਟੀ ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਬੱਗ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਬੱਗ, ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਅਤੇ ਐਫੀਡਜ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਅਸਰ ਹੈ; ਹਾਲਾਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਜੇ ਵੀ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2012 ਦੇ ਚੀਨੀ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਨੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲੇਡੀਬਰਡਜ਼, ਲੇਸਵਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਮੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਐਗਰੀ-ਬਾਇਓਟੈਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਵਿਸ (ISAAA) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ, 2011 ਵਿੱਚ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਐਮ. ਕਪਾਹ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜੇ ਗਏ ਕੁੱਲ ਰਕਬੇ ਦਾ 69% ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਐਮ. ਕਪਾਹ/ਨਰਮੇ ਦਾ ਰਕਬਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ, ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ 50,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2011 ਵਿੱਚ 10.6 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੋ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 12.1 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਜੀ.ਐਮ. ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ, ਕੁੱਲ ਕਪਾਹ ਦੇ 88% ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਐਮ. ਕਪਾਹ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। 2012 ਵਿੱਚ ਜਰਨਲ ਪੀਐਨਏਐਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਨੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਝਾੜ, ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਐਸ ਜੀ.ਐਮ. ਕਪਾਹ ਦੀ ਫਸਲ 2011 ਵਿੱਚ 4.0 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਸੀ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਚੀਨੀ ਜੀਐਮ ਕਪਾਹ ਦੀ ਫਸਲ 3.9 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ 2.6 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈਕਟੇਅਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੀ.ਐਮ. ਕਪਾਹ ਫਸਲ ਖੇਤਰ ਸੀ। ਜੀ.ਐਮ. ਕਪਾਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈ- ਉਪਜ ਗੈਰ-ਟਰਾਂਸਜੇਨਿਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਫਸਲ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ (85% ਕਮੀ)। GM ਕਪਾਹ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ GM ਕਪਾਹ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ 2009 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਕਪਾਹ ਦੀ ਫਸਲ ਦਾ 95% GM ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ GM ਕਪਾਹ ਫਸਲ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਰ GM ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਬੁਰਕੀਨਾ ਫਾਸੋ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਕੋਲੰਬੀਆ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ ਸਨ।
ਮੌਨਸੈਂਟੋ ਦੁਆਰਾ ਖੋਜੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ-ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਗਲਾਈਫ਼ੋਸੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਲਈ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਜੈਨੇਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਦੇ ਕੁਝ ਬੀਜ ਵੀ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਐਮ. ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। 1996 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਉਗਾਈ ਗਈ ਜੀ.ਐਮ. ਨਰਮਾ/ਕਪਾਹ ਦਾ ਲਗਭਗ 62% ਕੀੜੇ ਰੋਧਕ, 24% ਸਟੈਕਡ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ 14% ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਰੋਧਕ ਸੀ।
ਕਪਾਹ ਵਿੱਚ ਗੌਸੀਪੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਅਖਾਣਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜੀਨ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਭੋਜਨ ਫਸਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। 17 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਨੂੰ, USDA ਨੇ GE ਲੋ-ਗੌਸੀਪੋਲ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ।
ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਨਦੀਨ
thumb| ਨਦੀਨਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਪਾਹ ਦੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਗੁੱਡਦੇ ਹੋਏ। (ਗ੍ਰੀਨ ਕਾਉਂਟੀ, ਜਾਰਜੀਆ, ਯੂਐਸ, 1941) thumb| ਕਪਾਹ ਹਰਲੇਕੁਇਨ ਬੱਗ (ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਨਿੰਫ ) ਨਰਮੇ/ਕਪਾਹ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਸਾਇਣਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਦਾਂ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕ ਦਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਮਾਡਲ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦ ਟ੍ਰਾਂਸਜੇਨਿਕ ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਜੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲਈ ਕੋਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀੜਿਆਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲਵਰਮ (ਸੁੰਡੀ) ਲਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਲਈ, ਬੀਟੀ ਕਪਾਹ ਨੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਪਾਹ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਵਰਮ (ਸੁੰਡੀ) ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਲਾਬੀ ਸੁੰਡੀ (Pectinophora gossypiella) ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਸੁੰਡੀ (Tabacoo Caterpillar) ਆਦਿ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਸ ਚੂਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ (Whitefly), ਕਪਾਹ ਦੇ ਧੱਬੇ (Cotton stainers), ਚਿੱਲੀ ਥ੍ਰਿਪਸ, ਸਕਰਟੋਥਰਿਪਸ ਡੋਰਸਾਲਿਸ; ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜ ਦਾ ਬੱਗ, ਆਕਸੀਕਾਰਨਸ ਹਾਈਲਿਨੀਪੇਨਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਿਫੋਲੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਲ ਆਰਮੀ ਕੀੜਾ, ਸਪੋਡੋਪਟੇਰਾ ਫਰੂਗੀਪਰਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵਾਢੀ/ਚੁਗਾਈ
thumb| [[ਟੈਕਸਸ|ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਡੀਊਲ ਬਿਲਡਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਕਟਾਈ ਵਾਲੇ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਮੋਡੀਊਲ ਬੈਕਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ]] thumb| [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਹੱਥੀਂ ਚੁਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, 2005]] ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਪਾਹ ਦੀ ਕਟਾਈ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਕਾਟਨ ਪਿੱਕਰ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਜੋ ਕਪਾਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕਪਾਹ ਤੋਂ ਰੂੰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਪਾਹ ਸਟਰਿੱਪਰ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦੇ ਸਟ੍ਰਿਪਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਪਾਹ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਡਿਫੋਲੀਏਟ ਜਾਂ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਡੀਫੋਲੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਕਪਾਹ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਫਸਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਜਾਂ ਠੰਢ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪੌਦਾ ਵਧਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ।
ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਚੁੱਗਿਆ ਜਾਣਾ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਨਜਿਆਂਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 20% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਪਾਹ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਪਾਹ (ਉਤਪਾਦ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ
thumb| ਕਾਮੇ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕਪਾਹ ਦੀ ਛਾਂਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਾਈਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ। ਕਪਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਤਪਾਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਖਣ ਵਾਲੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੌਲੀਏ ਅਤੇ ਚੋਲੇ ਲਈ ਟੈਰੀਕਲੋਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਨੀਲੀ ਜੀਨਸ ਲਈ ਡੈਨੀਮ; ਕੈਮਬ੍ਰਿਕ, ਬਲੂ ਵਰਕ ਸ਼ਰਟ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ " ਬਲੂ-ਕਾਲਰ " ਸ਼ਬਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ); ਅਤੇ ਕੋਰਡਰੋਏ, ਸੀਰਸਕਰ, ਅਤੇ ਕਾਟਨ ਟਵਿਲ, ਜੁਰਾਬਾਂ, ਅੰਡਰਵੀਅਰ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀ-ਸ਼ਰਟਾਂ ਸੂਤੀ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਬਿਸਤਰੇ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਅਕਸਰ ਕਪਾਹ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ੀਟਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰਜੀਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਾਈਪੋਲੇਰਜੈਨਿਕ, ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੌਸ਼ੇਟ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਪਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕਤਾਈ, ਬੁਣਾਈ ਜਾਂ ਕੱਟਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੈਬਰਿਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਮੱਗਰੀ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਫਾਈਬਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਅਨ ਅਤੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਫਾਈਬਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੋਲਿਸਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਬਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਫੈਬਰਿਕ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈਚ ਜੀਨਸ ਵਰਗੇ ਲਿਬਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੈਚੀਅਰ ਧਾਗਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਲਸਟਾਈਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨਾਲ ਲਿਨਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੈਬਰਿਕ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਿਨਨ-ਕਪਾਹ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਝੁਰੜੀਆਂ ਰੋਧਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਲਿਨਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਕਪਾਹ ਨਾਲੋਂ ਪਤਲੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਪਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਿਸ਼ਿੰਗ ਨੈੱਟ, ਕੌਫੀ ਫਿਲਟਰ, ਟੈਂਟ, ਵਿਸਫੋਟਕ ਬਣਾਉਣ (ਦੇਖੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਸੈਲੂਲੋਜ਼ ), ਸੂਤੀ ਕਾਗਜ਼, ਅਤੇ ਬੁੱਕਬਾਈਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਾਇਰ ਹੋਜ਼ ਕਦੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕਪਾਹ ਬੀਜ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜ ਦੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਫਾਈਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਖਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜ ਦਾ ਭੋਜਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਮਾਂਡ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਗੌਸੀਪੋਲ ਮੋਨੋਗੈਸਟ੍ਰਿਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਪਾਹ ਦੇ ਹਲ ਨੂੰ ਡੇਅਰੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਲਈ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕਪਾਹ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਕ ਨੂੰ ਲੋਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਗਰਭਪਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਗੋਸੀਪੋਲ ਕਪਾਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 'ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਰੰਗ' ਕਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਣੂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਕੁਝ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੌਂਗ ਸਟੈਪਲ (ਐਲਐਸ ਕਪਾਹ) ਲੰਬੇ ਫਾਈਬਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਕਪਾਹ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਧੂ-ਲੰਬੀ ਸਟੈਪਲ ਕਪਾਹ (ਈਐਲਐਸ ਕਪਾਹ) ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਫਾਈਬਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਜੇ ਵੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। "ਮਿਸਰ ਦਾ ਕਪਾਹ" ਨਾਮ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਕਪਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ LS ਜਾਂ (ਘੱਟ ਅਕਸਰ) ਇੱਕ ELS ਕਪਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ "ਮਿਸਰ ਦਾ ਕਪਾਹ" ਨਾਮ ਕਪਾਹ ਦੇ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਧਾਗੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਕਪਾਹ ਦੀ ਕਿਸਮ ਪੀਮਾ ਕਪਾਹ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਮਿਸਰੀ ਕਪਾਹ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੂਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੀਮਾ ਕਪਾਹ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੀਮਾ ਨਾਮ ਹੁਣ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਰੂ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਮਾ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਉਤਪਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਪਾਹ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਅਮਰੀਕੀ-ਉਗਾਈ ਗਈ ELS ਪੀਮਾ ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਸੁਪੀਮਾ ਕਪਾਹ ਵਜੋਂ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਕਸਤੂਰੀ" ਕਪਾਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤੀ ਲੰਬੇ ਮੁੱਖ ਕਪਾਹ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ-ਨਿਰਮਾਣ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਪੀਆਈਬੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।
ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਰਗੇ ਫਲਾਂ ਕਾਰਨ ਸਜਾਵਟੀ ਜਾਂ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੁਮੇਲ ਦੀ ਕਪਾਹ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ, ਇੱਕ ਸਜਾਵਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਵੇਵਿਲ ਇਰਾਡੀਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਕਪਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਜਾਵਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਣ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। thumb| ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ
thumb| ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਨ ਕਪਾਹ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਉਤਪਾਦਕ, 2017 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 18.53 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਅਤੇ 17.14 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੈ; ਇਸ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਿਰਯਾਤਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹਨ, $4.9 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ, $2.1 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨਾਲ। ਕੁੱਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ $12 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। 1980 ਤੋਂ ਕਪਾਹ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੁੱਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਰੇਲੂ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਉਦਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਕਪਾਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਧਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਮਫ਼ਿਸ, ਟੇਨੇਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਡੁਨਾਵੰਤ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜ਼ਿਜ਼, ਸੈਂਕੜੇ ਖਰੀਦ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਪਾਹ ਦਲਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਗਾਂਡਾ, ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ ਅਤੇ ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦੇ ਜਿੰਨ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਕਸਰ 180,000 ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜ ਅਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਲਈ ਕਪਾਹ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਗਿਲ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਕਪਾਹ ਵੀ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼
2019 ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹਨ (1) ਭਾਰਤ, (2) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, (3) ਚੀਨ, (4) ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਅਤੇ (5) ਪਾਕਿਸਤਾਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ (26.63%), ਗੁਜਰਾਤ (17.96%) ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (13.75%) ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਪਾਹ ਉਤਪਾਦਕ ਰਾਜ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਟੈਕਸਾਸ ਰਾਜ ਨੇ 2004 ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝਾੜ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਸਲਾਂ
ਪਦਯਾਤਰਾ
ਪਦਯਾਤਰਾ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ), ਕੋਈ  ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਜਾਂ  ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਰਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰੀਬੀ ਸੰਪਰਕ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ  ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ  ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ  ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਦ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮਾਜਿਕ ਮਕਸਦ
right|thumb|250x250px|Gandhi on the [[ਲੂਣ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ|Salt March, 1930]] ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ 1930 ਵਿੱਚ ਦਾਂਡੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਲਟ ਮਾਰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਪਦਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। 1933-34 ਦੀ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ, ਗਾਂਧੀ ਅਛੂਤਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਦਯਾਤਰਾ ਤੇ ਗਏ।  ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇਂ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਪਦਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1951 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਦਾਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਕਰਕੇ ਭਾਵੇਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਦਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬੌਧ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।  6 ਜਨਵਰੀ 1983 ਨੂੰ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਦਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 25 ਜੂਨ 1983 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਘਾਟ ਤੱਕ ਆਪਣੀ 4260 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।
ਜਨਆਦੇਸ਼ 2007 ਵਿੱਚ ਰਾਜਗੋਪਾਲ, ਪੀ.ਵੀ., ਨੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ 28 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ 25000 ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1986 ਵਿੱਚ, ਰਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਜੇਤੂ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋਹਾਦ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਡੈਮਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਪਦਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਂਧੀਵਾਦ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਾਊਸ
thumb| ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਾਊਸ (2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ]] ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਾਊਸ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਸਟੇਟ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਐਡਵਿਨ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਮੀਰ ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਜੋਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਾਊਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਆਖਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਮੀਰ ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੜੌਦਾ ਹਾਊਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ,ਜੋ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਨਿਵਾਸ ਸੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਜ਼ੋਨਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ।
1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦਾਅਵਤਾਂ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।
8.77 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਟਰਫਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ, ਇੰਡੋ-ਸਾਰਸੇਨਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਿਲ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹਾਲ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਪਚਵੰਜਾ  ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ 'ਤੇ ਸਮਮਿਤੀ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਨਾਨਾ ਸਮੇਤ 36 ਕਮਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਨੂੰ ਹੁਣ ਡਾਇਨਿੰਗ ਰੂਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ
ਕੋਕੀਨ
ਕੋਕੇਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ: Cocaine), ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਮਨੋਰੰਜਕ ਨਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਧੂੰਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਾੜੀ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟਣਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਭਾਵਨਾ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰਕ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ, ਪਸੀਨਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਖੜਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੱਧ ਡੋਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ, ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੱਬੇ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਵਰਤੋਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਕੇਨ ਦੇ ਕੁਝ ਉਪਯੋਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਨੱਕ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੋਜ ਅਤੇ ਬਲੀਡਿੰਗ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੈਨਾਬਿਸ (ਮੈਰੂਆਨਾ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਕੇਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਨਸ਼ਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 14 ਤੋਂ 21 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਇਸ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਹਨ। ਵਿਕਸਿਤ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਟਾਈਮ ਤੇ ਕੋਕੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2013 ਵਿੱਚ ਕੋਕੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 4,300 ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ 1990 ਵਿੱਚ 2,400 ਸੀ। ਕੋਕਾ ਪਲਾਂਟ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। 1860 ਵਿੱਚ ਕੋਕੇਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੱਤੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਸ਼ੇ
ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਵੀ
ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਵੀ (ਉਰਦੂ: رتن پننڈووی) ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਲਾ ਰਾਮ (ਉਰਦੂ: رالا) رام) 7 ਜੁਲਾਈ 1907 – 4 ਨਵੰਬਰ 1990, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਉਸ ਨੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਉੱਦਾਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਿਆਰ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਫਾਰਸ - ਏ - ਨਾਜ਼ਰ: ਪੰਡਿਤ ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਵੀ ਕੀ ਦਿਲਕਾਸ ਨਜ਼ਮਿਆਤ।
ਸਟੋਨ ਹਾਊਸ, ਊਟੀ
ਸਟੋਨ ਹਾਊਸ ਊਟੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਪਹਿਲਾ ਬੰਗਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਜੌਨ ਸੁਲੀਵਨਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਸਨੂੰ ਕਾਲ ਬੰਗਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ( ਤਮਿਲ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੱਥਰ)। ਅੱਜ, ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਊਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ।   ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਸੁਲੀਵਾਨ ਦਾ ਓਕ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਜੌਨ ਸੁਲੀਵਨ ਨੇ 1822 ਵਿੱਚ ਸਟੋਨਹਾਊਸ ਬਣਵਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਟੋਡਾ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ inr 1 ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦਰ `ਤੇ  ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ।
ਸੀਰੀਅਮ
ਸੀਰੀਅਮ Ce ਇੱਕ ਨਰਮ ਕੁਟਣਯੋਗ ਧਾਤ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਾਰੀ ਭੌਂ ਧਾਤਾਂ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੇਪੜੀ ਵਿੱਚ 0.0046% ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੈਂਥਾਨਾਈਡ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।
ਗੁਣ
ਸੀਰੀਅਮ ਹਵਾ ਵਿੱਚ 150 °C ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਕਰਕੇ ਸੀਰੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਤ ਤੇ ਘਿਸਰਨ ਹੋਣ ਹੀ ਅੱਗ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।:
ਸੀਰੀਅਮ ਹੈਲੋਜਨ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੀਰੀਅਮ ਗੰਧਕ ਦਾ ਤਿਜ਼ਾਬ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [Ce(OH2)9]3+
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ
ਮੇਘਨਾ ਗਾਓਂਕਰ
ਮੇਘਨਾ ਗਾਓਂਕਰ (ਜਨਮ 8 ਮਈ 1986) ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਾਮ ਏਰੀਅਲ ਓਂਡ ਦੀਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਮੇਘਨਾ ਗਾਓਂਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲਬੁਰਗੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਲਬੁਰਗੀ ਦੇ ਸ਼ਰਨਬਾਸਵੇਸ਼ਵਰ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਜੈਨ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੀਵੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਐਕਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮੇਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕਰੀਅਰ
ਗਾਓਂਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਮ ਏਰੀਅਲ ਓਂਡ ਦੀਨਾ (2010) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕਠੇ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਿੰਨੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਮਲਟੀ-ਸਟਾਰਰ ਫਿਲਮ ਵਿਨਾਇਕ ਗੇਲੇਆਰਾ ਬਲਾਗਾ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇ ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਰਕਸ਼ਿਤ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਠਗਲਕ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਆਰ. ਚੰਦਰੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਚਾਰਮੀਨਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ। "ਸਿੰਪਲਗ ਇਨਾਂਧ ਲਵ ਸਟੋਰੀ" ਸਧਾਰਨ ਸੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, 2016। ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ ਜਗੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ “ ਕਾਲੀਦਾਸ ਕੰਨੜ ਮੇਸ਼ਤਰੂ ” ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਭਮੰਗਲਾ 2021 ਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕਰਵਾ 3'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਜਲਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਲਾਈਨ
ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਰੋਕ ਜਾਂ ਰੋਕੋਕੋ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਪਨ ਲਾਈਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੈਨਵਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਇਸਦੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਜ਼ਮ
ਨਜ਼ਮ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ-ਮੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣਾ, ਤਰਤੀਬ ਦੇਣਾ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਆਦਿ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਅਰਥ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਵਜ਼ਨ-ਤੋਲ ਵਿੱਚ ਤਰਤੀਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਤੱਤ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਲੀਲ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਫੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੈਅ ਤਾਲ, ਛੰਦ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਸਰੋਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ ਨਜ਼ਮ ਛੰਦ ਮੁਕਤ ਰਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਸੰਗੀਤ, ਲੈਅ, ਤਾਲ ਸਭ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 'ਗੱਦ ਕਾਵਿ' ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 'ਨਜ਼ਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਛੰਦ ਬੱਧ ਨਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਲੰਕਾਰ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਤੇ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਨਜ਼ਮ ਦੇ ਤਰਕਮਈ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਨਜ਼ਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤਰਕ ਅਤੇ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਅੰਜਨਾ ਸੇਠ
ਅੰਜਨਾ ਸੇਠ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Anjana Seth) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਅੰਜਨਾ ਸੇਠ ਦਾ ਜਨਮ ਉੜੀਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਫੈਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਅੰਜਨਾ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦਾ ਲੇਬਲ "ਬਾਰਬਾਰੀਕਾ (BARBARIKA)" ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰ ਰਹੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੈਂਡਲੂਮ ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਢੁਕਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਸਦਾ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਸਮਰ/ਰਿਜ਼ੌਰਟ 2012 ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਸਰਕਲ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ" ਭਾਰਤ ਦੇ "ਸੌਰਾ ਕਬੀਲੇ" ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕੱਪੜੇ ਜੀਵਨ, ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਆਦਿ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਸਾਰਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈਂਡਲੂਮ ਫੈਬਰਿਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਅੰਜਨਾ ਸੇਠ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਨੇ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਸਨੇ ਕਬਾਇਲੀ ਥੀਮ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੰਨਾ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਰੈਂਪ 'ਤੇ ਅਸਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਰੰਗ, ਫੈਬਰਿਕ, ਕੱਟ ਬਹੁਤ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸਨ। ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਉਮੈਰ ਜ਼ਫਰ ਉਸ ਦੇ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
ਉਸਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜੋ ਇਸਦੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ, ਸ਼ਾਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੌਕੀਨ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਹੈਂਡਲੂਮ ਫੈਬਰਿਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟਸਰ ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਖਾਦੀ ਲਿਫਾਫੇ ਵਾਲੇ ਨਰਮ ਸਟ੍ਰਕਚਰਡ ਅਸਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਲੂਏਟ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਨਾਲ ਭੜਕਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਗਾਊਨ, ਸਕਰਟ, ਪੈਂਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਸਲੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰੰਗ ਪੈਲੈਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਜ, ਆਫ ਵ੍ਹਾਈਟ, ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਗੂੜ੍ਹੇ ਟੋਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੀਲੇ, ਸਲੇਟੀ, ਡੂੰਘੇ ਜਾਮਨੀ, ਅਤੇ ਸਾਹਸੀ ਖਰੀਦਦਾਰ ਲਈ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅੰਜਨਾ ਸੇਠ ਨੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਸਟਮ ਮੇਡ ਬੀਡਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜ਼ਰਦੋਜ਼ੀ ਵਰਕ ਕਢਾਈ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਗਲੀਟਜ਼ ਦਾ ਸਹੀ ਛੋਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਟਿਊਨਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਐਂਡਰੋਜੀਨਸ ਟਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਖਮ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਈਪਿੰਗ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸੁਹਜ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਪੂਰਣ ਹੋਣਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੋਲਡ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਦੂਗਰ, ਅੰਜਨਾ ਸੇਠ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨਿਸਟਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ
ਟਿਕ ਟਿਕੀ ਪਿੱਦੀ
ਟਿਕ ਟਿਕੀ ਪਿੱਦੀ (grey-headed canary-flycatcher) ਇੱਕ ਨਿੱਕੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਚਿੜੀ ਵਰਗਾ ਪੰਛੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਛੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ
right|thumb|2022 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਧਾਰਨਾ ਸੂਚਕਾਂਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ; ਉੱਚ ਸਕੋਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੁੱਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਠੱਪ ਕਰਨ ਲਈ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ 62% ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਬਦਲੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।  ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ 2022 ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਸੂਚਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 0 ("ਬਹੁਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ") ਤੋਂ 100 ("ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਮੁਕਤ") ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ 180 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤਾ, ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ 40 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ 180 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 85ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।  ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕੋਰ 90 (ਰੈਂਕ 1), ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜਾ ਸਕੋਰ 12 (ਰੈਂਕ 180) ਸੀ, ਅਤੇ ਔਸਤ ਸਕੋਰ 43 ਸੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਂਡੂ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਟਰੱਕਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਹਾਈਵੇਅ 'ਤੇ ਕਈ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਰੰਤੂ ਸਵਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੌਕੇ ਉੱਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2015-2016 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਟੈਕਸ ਬੋਰਡ (ਸੀਬੀਡੀਟੀ) ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ (ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ.) ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੂਨ 2021 ਤੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ 20,078 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਅਣਐਲਾਨੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰਾਜਨੀਤੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2009, ਭਾਰਤ ਦੇ 542 ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 120 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸੂਚਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹਨ।
ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਘੁਟਾਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡ ਘੁਟਾਲਾ (70,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ), ਆਦਰਸ਼ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਘੁਟਾਲਾ, ਕੋਲਾ ਮਾਈਨਿੰਗ ਘੁਟਾਲਾ (1.86 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ), ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਮਾਈਨਿੰਗ ਘੁਟਾਲਾ ਅਤੇ ਵੋਟ ਲਈ ਨਕਦੀ ਘੁਟਾਲੇ ।
ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ ਘਾਟ
ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅਥਾਰਟੀ ਲੋਕਪਾਲ ਦੀ ਬੇਅਸਰਤਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਪਾਲ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜਨਤਾ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਰਬਾਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵੈਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਇਸ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2019 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਲੋਕਪਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕਪਾਲ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲੋਕਪਾਲ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣੀਆਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ " ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ," ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਲਈ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਕਸਰ ਦੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਆਈਆਂ ਸਨ।
2 ਨਵੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਧਾਰਨਾ ਸੂਚਕਾਂਕ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਖਰਾਬ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਹਿੱਤ ਪਟੀਸ਼ਨ (ਪੀਆਈਐਲ) ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਕੇਂਦਰ, ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਰਿਸ਼ਵਤ
2005 ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 62% ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ; ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰਫ ਟਰੱਕਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਸਾਲਾਨਾ inr 2220000000  ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2009 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਹਾਂਗਕਾਂਗ,ਸਿੰਗਾਪੁਰ,  ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ,ਥਾਈਲੈਂਡ, ਜਾਪਾਨ, ਤਾਈਵਾਨ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਵੀਅਤਨਾਮ,  ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼,ਚੀਨ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ।
ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ
ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਕਸਰ ਦੋਸ਼ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਿਉਂਸਪਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਆਂਇਕ ਅਫਸਰ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਡਿਵੈਲਪਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਦੇ ਅਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਨੇਕਾਂ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ, ਰਾਜੀਵ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ, ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਕਾਨ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਆਮਦਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਮਕਾਨ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ
ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਮਸਲਾ, ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਉਪਲਬਧਤਾ/ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦੇਣਾ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਹੈਲਥ ਮਿਸ਼ਨ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2005 ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2.77 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦਾ ਖਰਚਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। 2004-2005 ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 1% ਸਲਾਨਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੂਰਲ ਹੈਲਥ ਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਰਹੱਸਮਈ ਹਾਲਾਤਾਂ 'ਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 1 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ।
ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਬਦਲੇ ਤਰਜੀਹੀ ਟੈਕਸ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਖਣਿਜ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਤਰਜੀਹੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
ਅਗਸਤ 2011 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਸਕੈਂਡਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਨਾਰਦਨ ਰੈੱਡੀ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਇਲਟੀ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਤਰਜੀਹੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਚੀਨੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਰੈੱਡੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਟੈਕਸ ਹੈਵਨ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਡ ਸ਼ੈੱਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ।
ਡਰਾਈਵਰ ਲਾਇਸੰਸਿੰਗ
2004 ਅਤੇ 2005 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਡ੍ਰਾਈਵਰ ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਗਾੜ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫੀਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਧੂ ਭੁਗਤਾਨ ਏਜੰਟਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹਸ਼ਤ-ਬਿਹਿਸ਼ਤ
thumb| ਸੱਤ ਮੰਡਪ thumb| [[ਬਹਿਰਾਮ ਵੀ|ਬਹਿਰਾਮ ਗੁਰ ਤਿੰਨ ਹਿਰਣੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।]] thumb| ਬਹਿਰਾਮ ਗੁਰ ਦਿਲਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। " ਹਸ਼ਤ-ਬਿਹਿਸ਼ਤ " ( ਫ਼ਾਰਸੀ هشت بهشت) 1302 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਅਮੀਰ ਖੁਸਰੋ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਦੁਆਰਾ 1197 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹਫ਼ਤ ਪੈਕਰ  ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਗੇ 1010 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਫਿਰਦੌਸੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਤੋਂ ਇਸਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਦੀ ਹਫ਼ਤ ਪੈਕਰ ਵਾਂਗ, ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਹਸ਼ਤ ਬਿਹਿਸ਼ਤ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰਾਮ ਪੰਜਵੇ ਗੁਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਥਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਖੁਸਰੋ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਰੈਂਡਿਪ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਊਠ ਦੀ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ
ਕਾਲਾ ਧਨ
ਕਾਲਾ ਧਨ ਉਸ ਧਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਜਾਇਜ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਮਾਲਕ' ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਵਾਈਟ ਪੇਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਦੋ ਸੰਭਾਵੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਪਰਾਧ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ, ਅੱਤਵਾਦ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਦੌਲਤ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਅਦਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਕਾਲੇ ਧਨ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਕਸ ਹੈਵਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ।
ਹਸ਼ਤ-ਬਿਹਿਸ਼ਤ
ਕਵਿਤਾ ਵਿਚਲੇ ਅੱਠ "ਫਿਰਦੌਸ" ਸਵਰਗ ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਅੱਠ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਅੱਠ ਥਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਸਵਰਗ ਬਹਿਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ "ਚਿਕਿਤਸਾ" ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਖ਼ੇਮੇ ਹਨ। ਅੱਠ ਫਿਰਦੌਸ ਦੇ ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ (ਹਸ਼ਤ ਬਿਹਿਸ਼ਤ) ਅਤੇ ਬਾਗ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ
ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਾ ਧਨ
ਭਾਰਤ 2004 ਵਿੱਚ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 38ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ 2015 ਵਿੱਚ 61ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਖਿਸਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ 75ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਖਿਸਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰਿਆ। 2010 ਦੇ ਦ ਹਿੰਦੂ ਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ (ਲਗਭਗ US $1.4 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ) ਵਿੱਚ 1,456 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਲਾ ਧਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੈ।
ਹਸ਼ਤ-ਬਿਹਿਸ਼ਤ
ਬਿਰਤਾਂਤ
ਕਹਾਣੀ ਬਹਿਰਾਮ ਅਤੇ ਦਿਲਾਰਾਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ
ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਾ ਧਨ
ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਗਲੋਬਲ ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਗਰਿਟੀ ਦੇ ਦੇਵ ਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ, "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 1.4 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਾਹਰੀ ਸੰਪੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਪਰ੍ਹੇ ਹਨ।" ਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ 1948 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, 1948 ਅਤੇ 2008 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਔਸਤਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਲਾਨਾ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਡੀਪੀ ਦਾ ਸਿਰਫ 1.5%, ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਅਪਰਾਧਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਵਪਾਰ ਦੀ ਗਲਤ ਕੀਮਤ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੈਕਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਜ਼ੀਨਤ ਆਪਾ
ਜ਼ੀਨਤ ਆਪਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਹਸ਼ਤ-ਬਿਹਿਸ਼ਤ
ਬਿਰਤਾਂਤ
ਮਗਰੋਂ, ਬਹਿਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸੱਤ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁੰਬਦ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਬਣਾਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੱਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬਹਿਰਾਮ ਗੁਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਦਿਨ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ:
ਜ਼ੀਨਤ ਆਪਾ
ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਲ਼ਾ ਤਾਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਰੂਹ ਦਾ ਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ `ਤੇ ਰੋਂਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। ਸੱਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਕਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਮਾਲਕ?" ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਟੋਲੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਉਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪਲ ਵੀ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਈ ਫੇਰ ਗਵਾਚਣਾ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਪੇਕੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਖੇੜਾ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਏਨੇ ਵਰਿਆਂ ਪਿਛੋਂ ਉਹ ਫੇਰ ਜੀਉ ਪਈ ਹੋਵੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਹਸ਼ਤ-ਬਿਹਿਸ਼ਤ
ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ
ਹਸ਼ਤ-ਬਿਹਿਸ਼ਤ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਖਮਸਾ, ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ ਸੀ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਗੋਂ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਓਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਦੇ ਖਮਸਾਹ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ।
ਵਾਲਟਰਸ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵ.623
ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਖਰੜਾ ਸਫ਼ਾਵਿਦ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ 1609 ਈਸਵੀ ਤੋਂ ਖਮਾਸਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਇ ਸਿਰਲੇਖ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਨਸਤਾਲੀਕ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
<references group="" responsive="1">
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗਲ ਕਲਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ
ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਾ ਧਨ
ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵਿਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ 2010 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ CHF 1.95 ਬਿਲੀਅਨ ( inr 92950000000 ਸੀ। ). ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਕਮ ਕੁਝ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ $1.4 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 700 ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਕੁੱਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ 0.13 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬੈਂਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 2006 ਵਿੱਚ 0.29 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2010 ਵਿੱਚ 0.13 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।
ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਐਕਟ
2005 ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਦੰਡਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਾ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੈ।
ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ
ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ 19 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂਬੱਧ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਨਤਕ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ. ਸੇਵਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਲਈ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
2015 ਵਿੱਚ, ਸੰਸਦ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਕਾਲੇ ਧਨ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਲਾ ਧਨ (ਅਣਦੱਸਿਆ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ) ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਬਿੱਲ, 2015 ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਐਕਟ ਨੂੰ 26 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ 1 ਜੁਲਾਈ 2015 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ
ਅਨੰਨਿਆ ਅਗਰਵਾਲ
ਅਨੰਨਿਆ ਅਗਰਵਾਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।  ਇਸਨੇ "ਕਯਾ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਅਦਾ" ਵਿੱਚ ਰਾਣੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਅਨੰਨਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ  ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੁਝ ਸੰਗ ਪ੍ਰੀਤ ਲਗਾਈ  ਸੰਜਨਾ   ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਥਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਨਿਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅਗਮ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਹੈ।  ਅਨੰਨਿਆ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਦਰਪਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਵਪਾਰਕ ਵਿਗਿਆਪਨ
ਐਕਟ II ਪਾਪਕਾਰਨ, ਟਾਟਾ ਲੂਣ ਅਤੇ ਆਲ ਆਉਟ ਮੌਸਕਿਟੋ ਕੁਆਇਲ, ਕਲੀਨਿਕ ਪਲੱਸ, ਲਿਜ਼ੋਲ, ਜੀ ਬਕ, ਸੁ-ਕਮ, ਵਾਰਲਪੂਲ,ਕਨੋਰ।
ਅਨਤੋਨ ਮਕਾਰੈਂਕੋ
ਅਨਤੋਨ ਸੇਮਿਓਨੋਵਿਚ ਮਕਾਰੈਂਕੋ (Анто́н Семёнович Мака́ренко, Анто́н Семе́нович Макаре́нко, 13 ਜਨਵਰੀ 1888 – 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1939) ਇੱਕ ਸੋਵੀਅਤ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ,ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸਾਸ਼ਤਰੀ ਸੀ,   ਜਿਸਨੇ  ਵਿਦਿਅਕ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੀ ਪਿਓਂਦ ਲਾਈ।  ਸੋਵੀਅਤ ਪੈਡਾਗੋਜੀ ਦੇ ਬਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਬਾਲ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਓਂਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਉਤ੍ਪਾਦਿਕ ਲੇਬਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।  ਮਕਾਰੈਂਕੋ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਰੂਸੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਅਨਾਥ ਕੀਤੇ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਰੁਲਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਬਾਲਿਗ ਕੁਰਾਹੀਏ ਵੀ ਸਨ।   ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੋਰਕੀ ਕਲੋਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਰਕੀਵ ਵਿੱਚ ਡੇਜਰਜਿਨਸਕੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਮਿਊਨ ਵੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਐਫਡੀ ਕੈਮਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਕਾਰੈਂਕੋ ਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦ ਪੈਡਗੌਜੀਕਲ ਪੋਇਮ  (Педагогическая поэма), ਗੋਰਕੀ ਕਾਲੋਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਗਲਪ ਕਹਾਣੀ, ਯੂਐਸਐਸਆਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰਮਨਪਿਆਰੀ ਹੋਈ  ਸੀ। 1955 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟਾਈਟਲ ਰੋਡ ਟੂ ਲਾਈਫ  ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1939
ਕੰਵਲ ਫਿਰੋਜ਼
ਕੰਵਲ ਫਿਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਵੀ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1938 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਗੋਧਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1958 ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਹ ਮਾਸਿਕ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਸ਼ਾਦਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1969 ਤੋਂ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸ ਨੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।
ਫਰਵਰੀ 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਲੈਟਰਸ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਤਮਘਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼ (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰੋਜ਼ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ
ਪਹਿਲੀ ਵਰਤੋਂ
ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ" ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1830 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪਰੋਟੋ-ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਸਾਰਾਹ ਮੂਰੇ ਗ੍ਰੀਮੈਕ ਅਤੇ ਐਂਜਲੀਨਾ ਗ੍ਰਿਮਕੇ ਵੇਲਡ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਨਾਨਾ ਹੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕ
ਰੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ
'''ਡਾ. ਰੋਹਿਨੀ ਮੋਹਨ''' ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਗਮਾ ਸੰਗੀਤਾ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਕਵੀ ਕੁਵੇਮਪੂ ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਸੁਗਮਾ ਸੰਗੀਤਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।