cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਅਸਿੰਪਟੋਟਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ
ਅਸਿੰਪਟੋਟਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਕੁਆਂਟਮ ਕ੍ਰੋਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ (QCD) ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਕੁਆਰਕਾਂ ਅਤੇ ਗਲੂਔਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਦੀ ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। ਕੁਆਰਕ ਉੱਚ ਊਰਜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਜੋਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਨਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੌਸ-ਸੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ DGLAP ਦੁਆਰਾ ਪਰਚਰਬੇਟਿਵ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਮਰ ਉਰਜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਕਣਾਂ ਬੇਰੌਨਾਂ (ਤਿੰਨ ਕੁਆਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੌਨਾਂ ਜਾਂ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨਾਂ ਵਾਂਗ) ਜਾਂ ਮੀਜ਼ੌਨਾਂ (ਦੋ ਕੁਆਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਈਔਨਾਂ ਵਾਂਗ) ਦੇ ਜੋੜ ਖੁੱਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ
thumbnail|left ਨਿਰੁਕਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੇਦ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਯਾ ਨਿਘੰਟ।ਨਿਘੰਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਯ ਵਾਚੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਅਨੇਕਾਰਥ ਕੋਸ਼ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸੋ ਵੇਦ ਦੇ, ਨਿਘੰਟ ਦੀ ਯਾਸਕ ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਿਰੁਕਤ ਹੈ। ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ " ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ''ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਯਾ ਸ਼ਬਦ ਪਦਿਆਂ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਸਹਿਤ ਅਰਥ ਵਿਆਖਿਆ ਭਾਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਹੁੰਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਹਨ। ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ "ਨਿਰੁਕਤ ਇੱਕ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਰੌਚਕ ਹੋਵੇ,ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਹੋਵੇ।"
ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਕਾਰਜ
ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਜਿਲਦਾਂ ਛਪ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰੁਕਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ 1972 ਈ. ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਛਾਪੀ ਗਈ।ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ ਦਾ ਖਰੜਾ ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ 1974 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਿਰਤੂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕੰਮ 1975 ਵਿੱਚ ਨੇਪਰੇ ਚੜਿਆ।ਅੱਜਕਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਕੰਮ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਮੁਖੀ ਡਾ.ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਦੁਆਰਾ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਤਨਾ ਡੇ
ਰਤਨਾ ਡੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓ-ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਕੈਬਨਿਟ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਗਲੀ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) ਤੋਂ 15ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ 16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਗੂਰ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2019 ਲੌਕੇਟ ਚੈਟਰਜੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ, ਜੋ ਹੁਗਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਭਾਜਪਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। 2021 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਾਂਡੂਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਵਿਧਾਇਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ (ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਅਤੇ ਡੀਸੀਐਚ), ਉਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ 16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਦੇ ਪੈਨਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।
ਉਸਨੇ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਲਈ 21ਵੀਂ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਵਲਾਦੀਸਲਾਵ ਰੇਮੌਂਤ
ਵਲਾਦੀਸਲਾਵ ਸਤਾਨੀਸੌਆਵ ਰੇਮੌਂਤ  (, ਜਨਮ Rejment; 7 ਮਈ 1867 – 5 ਦਸੰਬਰ 1925) ਇੱਕ ਪੋਲਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ 1924 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਸੀ।  ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾ ਹੈ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਚਾਰ ਜਿਲਦੀ ਨਾਵਲ 'ਚਲੋਪੀ (ਕਿਸਾਨ)।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਰੇਮੌਂਤ ਦਾ ਜਨਮ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਦੇ ਕੋਬੀਅਲ ਵਾਈਲਕੀ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੋਜਫ ਰੇਹਮੈਂਟ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਰਗੈਨਿਸਟ ਸੀ, ਦੇ 9 ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਐਂਟੋਨੀਨਾ ਕੁਪਜ਼ੰਸਕਾ, ਕਹਾਣੀ-ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਧਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਕ੍ਰਾਕੋ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਹੋਏ ਅਮੀਰਸ਼ਾਹ ਪੋਲਿਸ਼ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ। ਰੇਮੌਂਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਲੌਡਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੁਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਅਮੀਰ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੇਮੌਂਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਾਲਕ ਸੀ; ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਵਾਰਸਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕੋਈ ਕੰਮ ਸਿੱਖ ਲਵੇ। 1885 ਵਿਚ, ਸੁਹਣਾ ਕੋਟ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਟੇਲਰ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਸੀ।
ਰੇਮੌਂਤ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਟੇਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਗ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਵਾਰਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪੈਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੁਜ਼ੀਨ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਸਦਕਾ ਕੋਲੂਜ਼ਜ਼ਕੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਫਾਟਕ ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 16 ਰੂਬਲ ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਫਿਰ ਘਰੋਂ ਭੱਜਿਆ: 1888 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਟਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ। ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ (ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ), ਉਹ ਫਿਰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਰੈਮੋਂਟ ਵੀ ਲਿਪਸੇ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਰੋਨੋਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਠਹਿਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸਨੇ ਚੈਸਤੋਚੋਵਾ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੌਲ ਸੰਪਰਦਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੋਲਕਾਜ਼ੋਵੋ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਵੇਲੀ ਖਰੀਦ ਲਈ।
ਕੰਮ
thumb|168x168px|Reymont
ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ
thumb|159x159px|Reymont, by Wyczółkowski ਸਵੀਡਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਆਂਡਰੇਸ ਓਸਟਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੰਬਰ 1924 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਮਸ ਮਾਨ, ਜਾਰਜ ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਹਾਰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।   ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦੀ ਰਾਇ ਸਟੀਫਨ ਜ਼ੇਰੋਮਸਕੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਇਨਾਮ ਚੋਲੋਪੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜ਼ੇਰੋਮਸਕੀ ਨੂੰ, ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ, ਰੇਮੌਂਤ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਵੀਡਨ ਵਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਿਆ। ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ 116,718 ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਰੋਨੋਰ ਦਾ ਚੈੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਰੇਮੌਂਤ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਚੱਲ  ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਬਗਾਵਤ
thumb|95x95px|[[ਜਾਰਜ ਆਰਵੈੱਲ|Orwell]]
ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਜੇਤੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ
ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ (ਗਾਇਕ)
ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਸ਼ਿੰਡਲਰਜ਼ ਲਿਸਟ
ਸ਼ਿੰਡਲਰਜ਼ ਲਿਸਟ ੧੯੯੩ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾਂਕਾਵ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਟੀਵਨ ਸ਼ਪੀਲਬਰਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਟੀਵਨ ਸਾਈਲੀਆਨ ਹੈ। ਇਹ [[ਆਸਟੇਲੀਆਈ ਨਾਵਲਕਾਰ ਥਾਮਸ ਕਨੀਲੀ ਦੇ ਨਾਵਲ ਸ਼ਿੰਡਲਰਜ਼ ਆਰਕ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਆਸਕਰ ਸ਼ਿੰਡਲਰ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਹਨੇ ਯਹੂਦੀ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਪਨਾਹਗੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਈਆਂ ਸਨ।
ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਚੁਗਤਾਈ
ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ ਚੁਗਤਾਈ (1897–1975) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ 1897 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੇਟਿੰਗ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੋਧੀ, ਹਿੰਦੂ, ਇਸਲਾਮੀ, ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਨਵੀਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਕਬਾਲ, ਪਿਕਾਸੋ ਅਤੇ ਮਲਿਕਾ ਐਲਿਜ਼ਬਥ ਦੂਜੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਨ ਦੀ ਕਾਇਲ ਸੀ। 1924 ਵਿੱਚ ਵੀਮਬਲੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਨ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦੇਖੇ।
ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਲਿਖਾਰੀ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਮਿੱਤਰਤਾਨਾ ਸੰਬੰਧ ਸਨ। left|thumb|ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਚੁਗਤਾਈ ਦੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖਤ ਉਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਰੀਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਔਰ ਰੇਡੀਓ ਚੈਨਲ ਲਈ ਲੋਗੋ ਅਤੇ 1992 ਦੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਹਿਲਾਲ-ਇ-ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਜਦਕਿ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1964 ਵਿੱਚ ਤੁਲਾਈ ਤਮਗ਼ੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ। ਉਸ ਦਾ 17 ਜਨਵਰੀ 1975 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ
ਫ਼ਰਜ਼ਾਨਾ
ਇਨਾਇਤ ਹਾਜੀਏਵਾ (Иноят Ҳоҷиева, ), ਆਮ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਨਾ (Фарзона, ) ਇੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਫ਼ਰਜ਼ਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਨਵੰਬਰ 1964 ਨੂੰ ਖੁਜੰਦ, ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਫ਼ਰੂਗ਼ ਫ਼ਰੁਖ਼ਜ਼ਾਦ, ਫਿਰਦੌਸੀ ਅਤੇ ਰੂਮੀ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ।
ਫ਼ਰਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਫ਼ਰੂਗ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ
ਵਜ਼ਾਰਤ
ਵਜ਼ਾਰਤ  ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਉੱਚ ਪਦਾਸੀਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਕਰਕੇ, ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਸਕੱਤਰ(ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ)ਕਰਕੇ,ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਾਰਤਾਂ ਇੱਕ ਸਮੂਹਿਕ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹਨ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਜਦ ਕਿ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਾਰਤ ਕੇਵਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣ ਦਾ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਾਰਤ ਨੂੰ ਮੰਤਰੀ ਪਰੀਸ਼ਦ ਜਾਂ ਹਕੂਮਤੀ ਕੌਂਸਲ ਜਾਂ ਫੈਡਰਲ ਕੌਂਸਲ(ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਾਰਤ ਚੁਨਣ ਦੇ ਢੰਗ ਅੱਡ ਅੱਡ ਹਨ।
ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਹਕੂਮਤਾਂ
ਬਹੁਤੀਆਂ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਹਕੂਮਤਾਂ  ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ, ਯੂ ਕੇ, ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਆਮ   ਕਰਕੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀਆਂ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿਚੋਂ)ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਕਸਮਬਰਗ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਆਦੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ,ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਘੜਨਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਵਜ਼ੀਰ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਦ ਕਨੂੰਨ ਘੜਨੀ ਸਭਾ ਤੋਂ ਤਿੜਾਂਗਾ ਪੈਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤੀਆਂ ਹਕੂਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਾਰਤ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੇਕ ਵਜ਼ੀਰ ਕੋਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਰਗੁਜਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ (ਮਿਸਾਲ ਲਈ "ਮਾਲ ਮੰਤਰੀ") ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਝ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਯੂ ਕੇ,ਯੂ ਐਸ   ਏ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ਾਰਤੀ ਪਰੀਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਪਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਔਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ,ਯੂ ਕੇ ਵਿੱਚ).ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਰਮਨੀ ਲਕਸਮਬਰਗ,ਫਰਾਂਸ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਸੈਕਰੇਟਰੀ(ਔਫ ਸਟੇਟ)ਦਾ ਪਦ ਐਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਪਦ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਆਂਉਦਾ ਹੈ।
ਵਜ਼ਾਰਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ
ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਗਠਨ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।ਇੰਗਲਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ।ਪਦਾ "ਮੰਤਰੀ ਸਭਾ ਦੀ ਰਾਏ"ਦਾ ਮੁੱਢ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ। ।
ਵਜ਼ਾਰਤਾਂ
thumb|ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਿਲਮਾਂ ਰੂਸੈਲਫ  ਦੀ ਵਜ਼ਾਰਤ, 2015
ਜਵਾਦ ਅਲੀ ਖਾਨ
ਜਵਾਦ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਕਸੂਰ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ
ਨਵਦੀਪ ਅਸੀਜਾ
ਨਵਦੀਪ ਅਸੀਜਾ (ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ) ਡਾਇਲ-ਅ-ਸਾਈਕਲ ਰਿਕਸ਼ਾ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਈਕੋਕੈਬਜ਼ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ 2011 ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਵਾਰਡ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ।
ਅਸੀਜਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਲਈ ਟਰੈਫਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਨਿਆਂ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸੀਜਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਈਕੋਕੈਬ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਡਾਇਲ-ਆ-ਚੱਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗੈਸੋਲੀਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਟੋਮੋਬਾਈਲਸ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀਆਂ ਆਮ ਕੈਬ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਇੱਕ ਰਿਕਸ਼ਾ ਹੈ।ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਆਈ.ਟੀ. ਉਪਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਸੈੱਲ ਫੋਨਾਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਤ ਫਲੀਟ ਅਤੇ ਆਟੋਮੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਟੈਕਸੀਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਅਸਿੱਸਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਈਕੋਕੈਬ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਰਿਕਸ਼ਾ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਜੈਵਿਕ ਇੰਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਟੈਕਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਦਮੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਖ਼ਰਚ ਵੀ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਚਿਤਰਕੂਟ
ਚਿਤਰਕੂਟਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ, ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਤਨਾ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਨਗਰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਵਾਲਾ ਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਚਿਤਰਕੁਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਧਾਮ (ਕਰਵੀ) ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੇਤਰ ਚਿਤਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਕਾਮਦਗਿਰੀ
ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਪਹਾੜ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸਰਧਾਲੂ ਕਾਮਦਗਿਰੀ ਪਹਾੜ ਦੀ 5 ਕਿਮੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕ ਮੰਦਿਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਕਾਮਤਾਨਾਥ ਅਤੇ ਭਰਤ ਮਿਲਾਪ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਰਾਮਘਾਟ
ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਰਾਮਘਾਟ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਿਰਿਆਕਲਾਪ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਲੌਰ ਸ਼ਿਲਾ
ਜਾਨਕੀ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਿਲਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਸੀਤੇ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛਪੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੈੰਤ ਨੇ ਕਾਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਠੁੰਗ ਮਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਬੈਠਕੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਿਹਾਰਦੇ ਸਨ।
ਅਨਸੁਇਆ ਅਤਰੀ ਆਸ਼ਰਮ
ਬਲੌਰ ਸ਼ਿਲਾ ਤੋਂ ਲੱਗਪਗ 4 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਘਣ ਵਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ ਏਕਾਂਤ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤਰੀ ਮੁਨੀ, ਅਨੁਸੁਇਆ, ਦੱਤਾਤਰੇਇਏ ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸ਼ਾ ਮੁਨੀ ਦੀਆਂ ਮਰਤੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਹਨ।
ਗੁਪਤ ਗੋਦਾਵਰੀ
ਨਗਰ ਤੋਂ 18 ਕਿਮੀ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਗੁਪਤ ਗੋਦਾਵਰੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਪਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਭੀੜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੌਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਘੁਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਤਾਲਾਬ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਗੁਫਾ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਭੀੜੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਛਮਣ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।
ਹਨੁਮਾਨ ਧਾਰਾ
ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨੁਮਾਨ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਾਲਾਬ ਵਿੱਚ ਝਰਨੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਧਾਰਾ ਸਰੀਰਾਮ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦਹਨ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਣਵਾਈ ਸੀ। ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੀਤਾ ਰਸੋਈ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਨਜਾਰਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਰਤਕੂਪ
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਭਰਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਰੇ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਇੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਅਤਰੀ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪਰਾਮਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਕੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕੂਪ ਨੂੰ ਭਰਤ ਕੂਪ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਹੈ।
ਲਿਲੀ ਇਵਾਨੋਵਾ
ਲਿਲਯਾਨਾ ਇਵਾਨੋਵਾ ਪੈਟਰੋਵਾ (Лиляна Иванова Петрова (ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 24, 1939 ਨੂੰ ਕੁਬਰਤ ਵਿਖੇ) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਲਿਲੀ ਇਵਾਨੋਵਾ (Лили Иванова) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਹਨ "Панаири" (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:"Fairs"), "Щурче" ("A Cricket"), "Стари мой приятелю" ("My Good Old Friend"), "Ветрове" ("Winds"), "Без правила" ("No Rules"), "Детелини" ("Clovers"), "Осъдени души" ("Doomed Souls"), "Наше лято" ("Our Summer"), "За тебе бях" ("To You I Meant"), "Хризантеми" ("Chrysanthemums"), "Camino", "Море на младостта" ("Sea of Youth") ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਸੀ "Забудь обратную дорогу" ("Forget the Road Back")।
ਗਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼
ਇਵਾਨੋਵਾ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ, ਫ਼ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਗਾਏ ਗਏ ਉਸਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲਾਈਵ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ
ਇਵਾਨੋਵਾ 35 ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ (ਰਿਲੀਜ਼) ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 29 ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਅੰਕਡ਼ੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਹਰ ਐਲਬਮ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲ'ਯੂਰੋਪਿਓ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਯੂਐੱਸਐੱਸਆਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੂਰ
ਇਵਾਨੋਵਾ 11,000 ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੂਐੱਸਐੱਸਆਰ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਜਰਮਨੀ, ਕਿਊਬਾ, ਜਪਾਨ, ਤੁਰਕੀ, ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ, ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ, ਹੰਗਰੀ, ਪੋਲੈਂਡ, ਗਰੀਸ, ਪੁਰਤਗਾਲ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਲਗਾਰੀਆਈ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੁਲਗਾਰੀਆਈ ਗਾਇਕਾ
ਡਾਲਸ
ਡਾਲਸ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟੈਕਸਸ ਰਾਜ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।  ਡਾਲਸ-ਫ਼ੋਰਟ ਵਰਦ ਮੈਟਰੋਪਲੈਕਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।   ਇਹ ਕਾਲਿਨ, ਡਾਲਸ, ਡੈਂਟਨ, ਕਾਫ਼ਮੈਨ ਅਤੇ ਰਾਕਵਾਲ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1,197,816 ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਕਸਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਰਾਜਸਥਾਨ
ਰਾਜਸਥਾਨ (ਹਿੰਦੀ, ਰਾਜਸਥਾਨੀ: राजस्थान ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ੩੪੨,੨੩੯ ਵਰਗ ਕਿ: ਮੀ: ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੁਜਰਾਤ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪੰਜਾਬ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ੩,੪੨,੨੩੯ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. (੧,੩੨,੧੩੯ ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਜੈਪੁਰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਅਤੇ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਇਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਅਰਾਵਲੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਹੈ, ਮਾਊਂਟ ਆਬੂ ਅਤੇ ਜੱਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਿਲਵਾੜਾ ਮੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਘ ਰੱਖਾਂ, ਰਣਥੰਭੋਰ ਅਤੇ ਸਰੀਸਕਾ ਨੇ ਅਤੇ ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੇਵਲਾਦੇਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਰ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਤੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰਸ(ਕ੍ਰੇਨ) ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਤ ਘਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ
ਰਾਜਸਥਾਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ 30 ਮਾਰਚ 1949 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰਾਜਪੂਤਾਨਾ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਵਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਲੀਨ ਹੋਈਆਂ। ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਜਾਟ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ: ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਗੁੱਜਰ, ਰਾਜਪੂਤ, ਮੌਰਿਆ, ਜਾਟ ਆਦਿ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ-ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਉਪਲੱਬਧੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ-ਹਤਾਰੇਖਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਉਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਬਨਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਾਰਜ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜਾਦ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹੋੜ ਮੱਚ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਤ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੇਖੋ ਤਾਂ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੇ ਇਸ ਭੂ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਬਾਈ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਅਜਮੇਰ-ਮੇਰਵਾਡਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਸੀ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਰਾਜ ਸੀ। ਅਜਮੇਰ-ਮੇਰਵਾੜਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਮਗਰ ਬਾਕੀ ਇੱਕੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾ ਹੋਣਾ ਯਾਨੀ ਏਕੀਕਰਣ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਸੱਤਾ ਦੀ ਹੋੜ ਦੇ ਚਲਦੇ ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਆਜਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਅਗੇਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਦੀਰਘਕਾਲੀਨ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਉਹਾਪੋਹ ਦੇ ਵਿੱਚ 18 ਮਾਰਚ 1948 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਏਕੀਕਰਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੁੱਲ ਸੱਤ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵੀ. ਪੀ. ਮੈਨਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੂਝ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਵਰੂਪ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਹੋ ਸਕੀ। ੩੦ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉੰਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ੧੯੪੯ ਨੂੰ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਲੀਲ੍ਹ
ਬਾਬਾ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਲੀਲ੍ਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਗ਼ਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ ਸੀ।
ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਲੀਲ੍ਹ (ਨੇੜੇ ਪੱਖੋਵਾਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਸ: ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਆਪ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਉਥੋਂ ਦੀ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਉਲਟਾਉਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ ਅਤੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉੱਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਰਾਏਵਿੰਡ ਲੁਧਿਆਣਾ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਹੋਰਨਾਂ ਕਈਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਬਾ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨਵੰਬਰ 1914 ਨੂੰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਵੱਲੋਂ ਲਾਡੋਵਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ‘ਡਕੈਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ’ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਕੁਝ ਅਮੀਰ ਬੰਦਿਆ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਰਬੋਂ, ਝਨੇਰ, ਰਾਜੋਆਣਾ ਅਤੇ ਦੋਰਾਹਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 3 ਫਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਭਾਈ ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਮਾਈ ਕੋਲੋਂ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਮਾਲ ਵਾਪਸ ਵੀ ਕਰਕੇ ਆਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਮਾਈ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਵਧ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਉਹ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਲੀਲ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਖਬਰ ਨੇ ਸੀਆਈਡੀ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜਿਸ਼ ਅਧੀਨ ਕੇਸ ਚਲਾ ਕੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਮੌਤ
ਫਰਵਰੀ 1932 ਨੂੰ ਫਿਰ ਕੈਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ੁਲਮ ਵਧ ਗਏ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 82 ਦਿਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਅੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੜਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ
ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਮਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਪੈਲੇਸ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਯੁੱਧ ਪੈਲੇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਨੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ 29 ਨਵੰਬਰ 1977 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਕੋਐਕਸੀਅਲ ਕੇਬਲ
ਕੋਐਕਸੀਅਲ ਕੇਬਲ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਡਾਟਾ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਡਾਟਾ ਸੰਚਾਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕੇਬਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਤਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਉੱਤੇ PVC (ਪੋਲੀ ਵਿਨਾਇਲ ਕਲੋਰਈਡ) ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਕਵਰ ਚੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਉੱਤੇ ਧਾਤ ਵਾਲੀ ਜਾਲੀ ਚੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਉੱਤੇ ਫੇਰ PVC ਦਾ ਮੋਟਾ ਕਵਰ ਚੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਗਨਲ ਕੇਬਲ
ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ
ਯੁਗਾਂਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਨਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ। ਗ਼ਦਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਇਥੋਂ ਹੀ ਕਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1912 ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਯੁਗਾਂਤਰ' ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲਈ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਹੈ । ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੇ ਗਠਨ ਲਈ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ, 2019 ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਕਟ ਨੇ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਲੱਦਾਖ਼। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ 31 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪੜਾ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਕਦੇ ਇਹ ਸੂਬਾ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਰਿਹਾ, ਕਦੀ ਬੋਧਿਆਂ ਨੇ ਇਥੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਕਦੀ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਅਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਨੇ ਇਥੋਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੰਨਤ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਵਿਵਾਦ
ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ,ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 42,241 km2 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 13,297 km2 ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੇ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸਾਕਾ
thumb|380px|ਫਤਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਸਰਹੰਦ ਦਾ ਕਿਲਾ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਠੰਡਾ ਬੁਰਜ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਘੋਰ ਪਾਪ ਦਾ ਸਾਕਾ  ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਦਰਿੰਦਗੀ ਦਾ ਘਿਨਾਉਣਾ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੂਝ ਮਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਵਿਰੁੱਧ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ, ਔਰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ , ਜਬਰੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ  ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਉਤਾਰ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ , ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੂਤ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਸ਼ਸਤਰ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ , ਜਿਸ ਵਿਰੁੱਧ ਅਨੁੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲ਼ਾਵੀਂ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।ਘੇਰਾ ਪਾਈ ਦੱਸ ਲੱਖ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਧੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।ਪਰ ਕਸਮਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਮੁਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਫ਼ੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।
8 ਪੋਹ (21 ਦਿਸੰਬਰ) ਅਤੇ 13 ਪੋਹ (26 ਦਿਸੰਬਰ) ਸੰਮਤ 1762 ਸੰਨ 1705 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ (17 ਸਾਲ) ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ (13 ਸਾਲ) ਸਾਕਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ।ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ (9ਸਾਲ) ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ (7ਸਾਲ) ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਾਕਾ ਸਰਹੰਦ 13 ਪੋਹ ਦੀ ਬਜਾਏ 3 ਪੋਹ ਸੰਮਤ 1762 ਨੂੰ ਵਾਪਰਨਾ  ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-
ਜਿਸ ਕੁਲ ਜਾਤੀ ਦੇਸ ਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ਯੌਂ ਬਲੀਦਾਨ। ਉਸ ਕਾ ਵਰਤਮਾਨ ਕੁਛ ਭੀ ਹੋ ਭਵਿਸ਼ਯ ਹੈ ਮਹਾਂ ਮਹਾਨ॥
ਕਿ ਦਹ ਲਕ ਬਰਾਯਦ ਬਰੋ ਬੇਖ਼ਬਰ ॥੧੯॥ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ
ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਦੀ ਕੈਦ
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰਿੰਡੇ ਕੋਲ ਪਿੰਡ ਸਹੇੜੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਗੰਗੂ ਦਾ ਮਨ ਬੇਈਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੋਰਿੰਡੇ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੋਰਿੰਡੇ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ 23 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ 30.62451°N, 76.3863°Wਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲੇ ਦੇ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੀਨ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲਚ ਦੇਣ ਤੇ ਡਰਾਉਣ, ਧਮਕਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਤਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕਾਜ਼ੀ ਦੀ ਰਾਇ ਲਈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਨਵਾਬ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਨੇ ਅੱਗੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੀਰ-ਖੋਰਾਂ (ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਬੱਚਿਆਂ) ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਅੱਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖ਼ਾਂ ਜੋਗੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ- ਬਦਲਾ ਹੀ ਲੇਨਾ ਹੋਗਾ ਤੋ ਲੇਂਗੇ ਬਾਪ ਸੇ। ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰਖੇ ਹਮ ਕੋ ਖ਼ੁਦਾ ਐਸੇ ਪਾਪ ਸੇ।
ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਦਲੇਰੀ
ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਦੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ,ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਸਰਹੰਦ ਨਿਵਾਸੀ ਮੋਤੀਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਪੁਹੰਚਾ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕੋਹਲੂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਹਾਦਤ
thumb|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤੇਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ - ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ ਸਰਹੰਦ thumb|ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਫਤੇਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੀਵਾਨ ਸੁੱਚਾ ਨੰਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੈਤਾਨ ਵਾਂਗ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਸਿਆਣਪ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ਤਵਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਿਆ ਗਿਆ। ਕੰਧ ਜਦੋਂ ਮੋਢਿਆਂ ਤੱਕ ਆਈ ਤਾਂ ਗਿਰ ਗਈ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਇਸ ਚੋਟ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 27 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦੀਨ ਕਬੂਲਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ 10 ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਭਾਰ ਆ ਪਿਆ ਸੀ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਗੇਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਭਾਈ ਦੁੱਨਾ ਸਿੰਘ ਹੰਡੂਰੀਆ ਜੋ ਚਮਕੌਰ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ- ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਐਸੇ ਭਨੈ, ਕਿਉਂ ਭਾਈ! ਅਬ ਕਿਉਂ ਕਰ ਬਨੈ। ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਤਬ ਕਹਯੋ ਬਖਾਨ, 'ਦਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋਵਹਿ ਹਾਨ। ਹੁਣ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਬਹ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੋ ਜਲਾਦਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਹੇਠ ਦੇ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਜਰ ਖੋਭੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਤਲਵਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੀਸ ਧੜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਹਿਜ਼ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਮਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੌਤ ਦੇ ਭੈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤੜਫਾ ਤੜਫਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੌਂਸਲਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜਬਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਦਸਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੂੰ ਫ਼ਤਹਿ ਦਿਵਾਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਦੀਪਕ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਝ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਦੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤੀ ਤਾਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪੁੱਤਰ ਖਾਲਸਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਨੀਅਰ ਨਾਗ ਹੈ-
ਚਿਹਾ ਸ਼ੁਦ ਕਿ ਚੂੰ ਬੱਚਗਾਂ ਕੁਸ਼ਤਹ ਚਾਰ ॥ ਕਿ ਬਾਕੀ ਬਮਾਂਦਸਤ ਪੇਚੀਦਹ ਮਾਰ ॥੭੮॥ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ
ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ
thumb|ਹਵੇਲੀ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਫਤੇਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ border|left|thumb|ਫਤੇਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੂਚਨਾ ਬੋਰਡ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਇੱਕ ਧਨਾਢ ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਨੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਖੜੇ ਰੁੱਖ ਵਿਛਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਅਧੀਨ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ ਜਿਸ ਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ ਉਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸਰਹੰਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜੋਤੀ ਸਰੂਪ 30.64281°N, 76.40406°W ਸਸ਼ੋਭਤ ਹੈ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਏ ਕਲ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਨੂਰੇਮਾਹੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਏਕੋਟ ਤੇ ਜਗਰਾਵਾਂ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਲੰਮਾ ਜੱਟਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਘਾਹ ਦਾ ਤੀਲਾ ਪੁੱਟ ਕੇ ਭਵਿਸ਼ਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੁੱਟੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਂਉਦੇ ਹੋਏ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੀ ਉਹ ਕੌਮ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।ਅੱਜਕਲ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ ਪੰਜੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
you can also read here
For Read in Hindi Click here
Read this with the poetry of Kavi Allah yar Khan Jogi ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
1215
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਤੇ ਸਭਿਅਆਚਾਰ
ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਦਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਤਰਕਸ਼ੀਲਤਾ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ,ਰੂੜੀਵਾਦ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਤਰਕ,ਵਿਵੇਕ ਤੇ ਨਵੀਨ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਲ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ,ਪਰਖਣ ਅਤੇ ਮਾਨਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ
ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਉਹ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ, ਤਕਨਾਲੌਜੀ,ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੇਖ ਦਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਜਟਿਲ ਸਮਾਜਕ ਢਾਚਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਤੀਰੇ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਬਦਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਦਵੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦੰਵਦ, ਸਾਧਨਹੀਣ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਸੰਪੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਵੰਦ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦਾ ਦਵੰਦ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ,ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਛੱਮੀ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆੲੇ,ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸਮਾਜਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕੀ ਬੋਧ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਕਰੂਰ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਨਾਂ ਥੱਲੇ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਦਾ ਸੁੰਤਤਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ, ਵਿਵਰਜਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆ ਉੱਤੇ ਲਿਖਣਾ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ,ਭੁਲੇਖੇ ਵਸ 'ਇਨਕਲਾਬ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਵਾਸਵਿਕਤਾ ਦੀ ਝਲਕ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ 'ਗਾਲਾਂ' ਤੱਕ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਲੈਣਾ,ਇਸ ਰੁਚੀ ਦੀਆਂ ਵਰਣਨ ਯੋਗ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਦੂਜੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ,ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਜੀ,ਅੰਤਰ-ਸਭਿਆਚਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਜਾਤੀ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹੁਣ ਇੱਕਮੁੱਠ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਭਿਆਚਾਰ
ਅਰਬੀਲ
ਅਰਬਿਲ (ਅਕਾਦੀਆਈ: Arba-ilu; اربيل; ਕੁਰਦੀ: ھەولێر Hewlêr; ਸੁਮੇਰੀ: Urbilum; ਸੀਰੀਆਕ-ਅਰਾਮਾਈ: ܐܪܒܝܠ ਅਰਬੇਲੋ) 13 ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ (2009) ਵਾਲਾ ਬਗ਼ਦਾਦ, ਬਸਰਾ ਅਤੇ ਮੋਸਲ ਮਗਰੋਂ ਇਰਾਕ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਸਲ ਤੋਂ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (50 ਮੀਲ) ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਦੇ ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਡਿਸਕਸ
thumb|400x400px|ਲੋਗੋ ਡਿਸਕਸ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Disqus) ਬਲਾਗ ਉੱਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਦ ਹੈ। ਡਿਸਕਸ ਨੂੰ ਸਲਾਨਾ 14.4 ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਡਿਸਕਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੇਨਿਅਲ ਹਾ ਅਤੇ ਜੈਸਨ ਯਾਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੈਲਿਫੋਰਨਿਆ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 2007 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2007 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਇਰਫ਼ਾਨ ਹਬੀਬ
ਇਰਫਾਨ ਹਬੀਬ  (, ઈરફાન હબીબ; ਜਨਮ 1931), ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮਧਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਰੇਰੀਅਨ ਸਿਸਟਮ ਆਫ਼ ਮੁਗਲ ਇੰਡੀਆ, 1556-1707 ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ
ਇਰਫਾਨ ਹਬੀਬ ਵਾਲਿਦ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਹਬੀਬ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਲਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਹੇਲਾ ਹਬੀਬ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਮੁਹੰਮਦ ਨਸੀਮ ਇੱਕ ਦੌਲਤਮੰਦ ਬੈਰਿਸਟਰ ਅਤੇ ਕੌਮ ਪ੍ਰਸਤ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ 1916 ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਤਮਾਮ ਖ਼ਰਚ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਨਾਨਾ ਅੱਬਾਸ ਤੱਈਅਬ ਜੀ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਾਥੀਉਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਬਰੋਦਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਇਰਫ਼ਾਨ ਹਬੀਬ ਦੀ ਬੀਵੀ ਸਾਇਰਾ ਹਬੀਬ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।
1846
1846 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1840 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮਰਨ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ
ਮਾਰਕਸੀ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਮਾਰਕਸੀ ਸਮਾਜਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਰਕਸੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਾਜਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸਾਸ਼ਤਰ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਰਕੂਲੀਜ਼ ਮੀਨਾਰ
ਹਰਕੂਲੀਜ਼ ਮੀਨਾਰ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਸਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੋਰੂਨੀਆ, ਗਾਲੀਸੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉੱਚਾਈ 55 ਮੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਸਮੂੰਦਰੀ ਤਟ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 1900 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ 1791 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ-ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ
ਉਸਤਾਦ ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਂ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ: بڑے غلام علی خان) (ਅੰਦਾਜ਼ਨ 2 ਅਪਰੈਲ 1902 - 23 ਅਪਰੈਲ 1968) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨਤਮ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕਸੂਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੀਅਰਸਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ
250px|thumbnail|right|ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੀਅਰਸਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਟੋਰਾਂਟੋ ਪੀਅਰਸਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੈਸਟਰ ਬੀ.ਪਿਅਰਸਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੀਅਰਸਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਂਟਾਰੀਓ ਸਹਿਤ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ; ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਹਾਰਸਸ਼ੂ ਜਿੱਥੇ 87 ਲੱਖ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ (ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ 25%) ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵੱਲੋਂ 22.5 km ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਜਮੀਨ ਮਿਸਿਸਾਗੂਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਮਾਨਖੇਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪੂਰਬਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲੈਸਟਰ ਬਾਵਲਸ ਪੀਅਰਸਨ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ
ਓਡੇਸੀ
thumb ਓਡੇਸੀ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ: Ὀδυσσεία Odusseia), ਇਲਿਆਡ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੂਸਰਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਕਵੀ ਹੋਮਰ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਥਾਕਾਰੀ ਕਲਾ
ਓਡੇਸੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਕਾਰ ਹੋਮਰ ਦੀ ਕਥਾਕਾਰੀ ਦਾ ਬੇਮਿਸ਼ਾਲ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਦੀ ਪੁਨਰਸਿਰਜਣਾ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਇਸ ਗਰੰਥ ਨੇ ਸੰਪੂਰਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਚਨਾਫਲਕ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵੀ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਕਿਰਿਆਕਲਾਪਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਹੈ। ਨਿਤ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਚਿਤਰਣ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ‘ਓਡੀਸੀ’ ਵਿੱਚ ਹੋਮਰ ਨੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਸ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਿਰਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜਦਾ ਹੈ।
ਹੋਮਰ ਦੀ ਰਚਨਾਕੌਸ਼ਲਤਾ ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ-ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੇਜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਤਹਾਸ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਟਿਲ ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ‘ਓਡੀਸੀ’ ਦਾ ਕਥਾਪ੍ਰਵਾਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ 850 ਈ. ਪੂ. ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਜਨਮੇ ਹੋਮਰ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਈ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਨਾਨੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ
ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ
ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਕਲੇਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ
ਸ਼ਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਈ
ਇੱਥੇ ਕੁੱਝ ਕਾਂਸੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਾਈ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇਕਛੁਵਾਂਦੇ ਕਵਚੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭਵਿਸ਼ਿਅਵਾਨੀਆਂ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੀਨੀ ਭਾਵਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗਿਆਤ ਲਿਖਾਈ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਨਮੂਨੀਆਂ ਤੋਂ ਤਸਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੜਨਾ - ਲਿਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖਰੋਂਚੋਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੈ, ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੀ ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਦਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖਦੇ ਹੋਏ ਦੰਦਾਂ ਦਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼
ਫਰਹੀਨ
ਫਰਹੀਨ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ, ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਨੀਟ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਈ।
ਉਹ ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਵਰਗੀ ਦਿੱਖਣ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
ਕੈਰੀਅਰ
ਫਰਹੀਨ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਆਗ ਕਾ ਤੂਫਾਨ, ਫੌਜ  ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ।
2014 ਵਿਚ, ਫੇਰੇਨ ਨੇ ਦੀਪਕ ਬਲਰਾਜ ਵਿਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜਾਨ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਫਰਹੀਨ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਮਿਲ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਮਨੋਜ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਰਾਏਲ ਅਤੇ ਮਾਨਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ. ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਨ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਸਾਂਧਿਆ ਅਤੇ ਰੋਹਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ
ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲੇਖਕ, ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਾਲ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਯੂਥ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੰਧੂ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਐਸ.ਐਫ.ਆਈ. ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ। ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।. ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਫਰੰਟ (ਕੇਰਲ) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਤੱਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਊਮੇਨ ਚੰਡੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪੁਥੁਪੱਲੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਦ ਚੋਣ ਕੇ.ਵੀ. ਥਾਮਸ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਗਈ ਹੈ, ਥਾਮਸ 2009 ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ 'ਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।
ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ
ਸਿੰਧੂ ਜੋਏ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ SFI ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਕ ਜੋਰਜ ਜੋਸਫ ਚੱਕੁੰਗਲ (ਜੋਏ) ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲੈਲਾ ਜੋਸਫ ਵੀਰਮਾਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਹੈ। ਜੈ ਚੱਕਕੁੰਗਲ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਿਲਡਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੈਂਟੀਮੋਨ ਜੈਕਬ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਪਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੈਂਟੀਮੋਨ ਜੈਕਬ ਕੈਥੋਲਿਕ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਬਾਨੀ ਹਨ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਹਿਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੋਓਵਾਡਿਸ ਹਾਲੀਡੇਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਮੀ ਵਜੋਂ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਿੰਘਮ ਟ੍ਰੈਂਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਲਈ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2003 ਵਿੱਚ ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਲੋਮ ਵਰਲਡ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ., ਐਮਸੀਨ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਸੋਮਾ ਕੰਪਨੀ ਇਮਸਿਉਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ
ਜੋਏ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ, ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮਫਿਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਥੀਸਿਸ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪਦਵੀਆਂ
ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਜੋਏ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ ਹਨ:
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ
ਫ਼ਾਰੂਕ ਕੈਸਰ
ਫ਼ਾਰੂਕ ਕੈਸਰ (فاروق قیصر) (ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ ਲਾਹੌਰ) ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਕਠਪੁਤਲੀਆਂ ਦਾ ਕਲਾਕਾਰ, ਸਕਰਿਪਟ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹਨ। ਕੈਸਰ ਆਪਣੀ ਗਲਪੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਅੰਕਲ ਸਰਗਮ ਲਈ ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਕਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਫਾਰੂਕ ਇੱਕ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਈ ਬਾਤ ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਲਮ ਮੀਠੇ ਕਰੇਲੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਸੁਸੋਭਨ ਸਰਕਾਰ
ਸੁਸੋਭਨ ਚੰਦਰ ਸਰਕਾਰ  ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਰਤੀ ਇਤਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 24 ਸਾਲ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ
ਗੁੜਮਾਰ
ਜਿਮਨੇਮਾ ਸਿਲਵੇਸਟਰ (ਗੁੜਮਾਰ) ਇੱਕ ਬਾਰਾਂਮਾਹੀ ਕਾਠੀ ਵੇਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰ, ਏਸ਼ੀਆ, ਚੀਨ, ਅਰਬ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਜਿਮਨੇਮਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕਾਓਪਲਾਂਟ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪੈਰੀਪਲੋਕਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਗੁੜਮਾਰ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਖੰਡ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ"।
ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਮਨੀਮਿਕ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਇਓਐਕਟਿਵ ਅੰਸ਼ ਹਨ ਜੋ ਮਿੱਠੇ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਜੀਭ 'ਤੇ ਸੁਆਦ ਸੰਵੇਦਕਾਂ ਨਾਲ ਅੰਤਰਅਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵੇਰਵਾ
ਪੌਦਾ ਇੱਕ ਵੇਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਸਤਹ 'ਉੱਤੇ ਨਰਮ ਵਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਲੰਬੇ-ਅੰਡਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਛੋਟਾ, ਪੀਲਾ, ਨਾਭੀਤ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਲ ਭਰ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਣ
ਜਿਮਨੀਮਾ ਸਿਲੇਵੇਸਟਰ ਦਾ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ।
ਸੁਆਦ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦਾ
ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਟਰਪੈਨੋਇਡ ਸੈਪੋਨੀਨਜ਼, ਫਲੇਵੋਨੌਲਜ, ਅਤੇ ਗੁਰਮਰੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੌਦੇ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਅਣੂ ਟ੍ਰਾਈਟਰਪੈਨੋਇਡ ਸੈਪੋਨੀਨਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿਮਨੀਮਿਕ ਐਸਿਡ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜੀਭ 'ਤੇ ਸੁਕਰੋਜ਼ (ਚੀਨੀ), ਸਟੀਵੀਆ, ਜ਼ੈਲਾਈਟੋਲ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਐਸਪਾਰਟਮ ਆਦਿ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
''ਜੀ. ਸਿਲੇਵੇਸਟਰੇ'' ਦਾ ਮਿੱਠੇ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ 15 ਤੋਂ 50 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਮਨੀਮਿਕ ਐਸਿਡਾਂ ਦਾ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਾਦ' ਤੇ ਕੋਈ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੌੜੇ, ਨਮਕੀਨ ਜਾਂ ਖਟਾਈ ਦੇ ਸੁਆਦ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ
ਸਾਂਝੀ
thumb|right|ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ (ਨਰਾਤਿਆਂ) ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੈ।
ਨਰਾਤਿਆਂ ਸਮੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੰਧ ਉੱਪਰ ਗੋਹੇ ਨਾਲ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸੁਕਾ ਰੱਖੇ ਚੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ'ਸਾਂਝੀ' ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਪੈਰ ਸਹਿਤ ਪੂਰੀ ਸੂਰੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਨੱਕ ਬੁੱਲ੍ਹ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ ਵੀ ਇੰਨ ਬਿੰਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਮੂਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਕੋਰੇ ਕੁੱਜੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਭੁੰਜੇ ਹੀ ਕਿਆਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਜੌਂ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਗੋਰਜਾਂ ਦੇ ਇਸ ਬਾਗ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀਆ ਹਨ। ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਕੁੜੀਆਂ ਮੂਰਤੀ ਅੱਗੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਦੀਆਂ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ:
ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਵਕਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ਉਤਾਰਨ ਉਪਰੰਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਪੰਜੀਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਕੁੜੀਆਂ ਜੌਂਆਂ ਦੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਲਿਟਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੱਗੜੀਆਂ ਜਾਂ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੰਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਰਘੀ ਵੇਲੇ ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਧ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਚਿਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਟੋਭੇ ਜਾਂ ਨਦੀ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। \
ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਅਤੇ ਬਰੋਟੇ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ
“ਰੰਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਲਾ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਰੋਟੇ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਰਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਤੋਤੇ ਨਾਲ ਚੁੰਝਾਂ ਨਾਲ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਸਾਰੀਆ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਤੋਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਉੱਡੂ-ਉੱਡੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਰੋਟੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦਿਖ ਵੀ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਲ ਟਿੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗੋਰੇ ਚਿੱਟੇ-ਪੈਰਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੋਰਾ ਵਾਲੀਆ ਚਿੱਟੀਆ ਚਾਂਦੀ ਰੰਗੀਆਂ ਪੰਜੇਬਾ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮਾਹਰ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਕੱਤਰੀ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਹਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।”
ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ
ਸਾਂਝੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕੜਾਹੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਾਉਣ ਲਈ ਰੋਜ ਹੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਲਾਉਣ ਤੇ ਫਿਰ ਸਾਂਝੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਝੀ ਲਾਉਣ ਜਾਂ ਵਧਾਉਣ, ਭਾਵ ਉਤਾਰਣ ਦਾ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਕਈ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ।
ਸਾਂਝੀ ਨੂੰ ਉਤਾਰਣ ਦਾ ਸਮਾਂ
“ਕਈ ਲੋਕ ਸਾਂਝੀ ਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਉਸੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਨੂੰ ਲਾਉਂਦੇ ਨੇ ਗਨਗੋਰਾ (ਜੌ) ਵੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਬੀਜਦੇ ਨੇ। ਸਾਂਝੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮਿਟੀ ਦੀ ਕਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਜੌ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪੰਜ ਸੱਤ ਹੋਰ ਨਿਕੇ ਮੋਟੇ, ਕੱਢੇ ਪੱਕੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੌ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਬਰੋਟੇ ਤੇ ਗਨਗੋਰਾ ਦੁਸਹਿਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਧਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਈਂ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਦਿਨ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।”
ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੇ ਗੀਤ
ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਪਟੜੇ ਖੋਲ ਕੁੜੀਆ ਆਈਆ ਤੇਰੇ ਕੋਲ। ਜਾਗੂੰ ਗੀ ਜਗਾਉਂਗੀ, ਕੋਠੇ ਚੜ ਕੇ ਗਾਉਂਗੀ।
ਤੂੰ ਜਾਗ ਸਾਂਝੀ ਜਾਗ, ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਲੱਗੇ ਭਾਗ, ਤੇਰੇ ਪੱਟੀਆਂ ਸਿਰ ਸੁਹਾਗ।
ਨੀ ਤੂੰ ਜਾਗ ਸਾਂਝੀ ਜਾਗ। ਸਾਡੇ ਜਾਗ ਪੈਣ ਭਾਗ। ਮੈ ਆਈ ਤੇਰੇ ਦਵਾਰ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਰੀ ਮਾਈ ਤਾਰ। ਮੇਰੀਆ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਬਲਾਈ। ਜਾਗ ਸਾਂਝੀ ਜਾਗ।
ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਤੋਂ ਵੀਰ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਗੀਤ
ਪਹਿਲੀ ਆਰਤੀ ਕਰਾ ਕਰਾਰ। ਜੀਵੇ ਮੰਗ ਵੀਰ ਪਿਆਰ। ਵੀਰ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਅੜੀਆ। ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਲੇ ਖੜ੍ਹੀਆ। ਅਸੀਂ ਹਰਿ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਇਆ।
ਸਾਂਝੀ ਮਾਈ ਦੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਵਾਉਂਦੇ ਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਵਾਲਾ ਗੀਤ
ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਤਾਂ ਮੰਗਦੀ ਛੱਜ ਭਰ ਗਹਿਣੇ? ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਮੈਂ ਛੱਜ ਭਰ ਗਹਿਣੇ? ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਸੁਣਿਆਰੇ ਦਾ ਸਾਖੀ ਉਥੇ ਲਿਆਵਾ ਮੈਂ ਛੱਜ ਭਰ ਗਹਿਣੇ। ਤੂੰ ਲੈ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝੀ ਛੱਜ ਭਰ ਗਹਿਣੇ।
ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਗੀਤ
ਨਾ ਗੋਅ ਮੇਰੀਏ ਸਾਂਝੀਏ, ਵਰੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਆਵਾਂਗੇ, ਤੈਨੂੰ ਫੇਰ ਲਿਆਵਾਂਗੇ। ਨਾਈ ਸਾਂਝੀ, ਪੋਈ ਸਾਂਝੀ, ਰੋਈ ਨਾ, ਵਰੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਲਾਵਾਰੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ
ਐਲਨ ਟੇਟ
ਜਾਨ ਓਰਲੇ ਐਲਨ ਟੇਟ (19 ਨਵੰਬਰ 1899 – 9 ਫਰਵਰੀ 1979) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਾ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ 1943 ਤੋਂ 1944 ਕਵੀ ਲੌਰੀਟ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ.
ਐਲਨ ਟੇਟ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਵ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਵਿ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਅਨਰਥ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਐਲਨ ਟੇਟ ਨੇ 1938ਈ.ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਨਿਬੰਧTension in poetry ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਈ ਕਵੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਿਰਾਰਥਕ ਭਾਸ਼ਾ ਘੜੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਦਾਗ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਕੇਵਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਦਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪੈਟਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪੈਟਰਨ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
'ਐਲਨ ਟੇਟ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਵਿ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਟੇਟਨੇ ਇਹ ਨਵੀਂ ਟਰਮ Tension ਦੋ ਤਰਕਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਐਕਸਟੈਂਂਸ਼ਨ (Extension) ਅਤੇ ਇਨਟੈਂਸ਼ਨ (Intension) ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਗੇਤਰਾਂ Ex ਅਤੇ In ਨੂੰ ਛਾਂਗ ਕੇ ਘੜੀ। ਇਨਟੈੰਸ਼ਨ ਸੂਖ਼ਮ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਐਕਸਟੈੰਸ਼ਨ ਸਥੂਲ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ। ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਆਭਿਧਾ ਅਰਥਾਂ/ਸਤਹੀ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਨਟੈਂਸ਼ਨ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥਾਂ/ਛੁਪੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਐਕਸਟੈੰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੇ/ਉਪਰਲੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਰੋਕਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਨਟੈੰਸ਼ਨ ਅੰਤਰ ਨਿਹਿਤ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਟੈਂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐਕਸਟੈੰਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੀ ਟੈਂਸ਼ਨ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਹੀਂ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਆਖੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ: ਕਾਵਿ ਸਤਰਾਂ: ਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਦੱਸੀਂ ਮਾਏ ਮੇਰੀਏ ਨੀ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੰਭਾਲ। ਮੈਂ ਨਿੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਤੱਕਿਆ ਪੱਛੋਂ ਦਾ ਟਾਹਣਾ ਟੁੱਟਿਆ ਸੀ ਆਇਆ ਉਦੋਂ ਪਿੰਡ ਚ ਭੂਚਾਲ। ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਟਾਹਣੇ ਫਿਰ ਤੋੜੀ ਗੲੇ ਨੇ ਲੋਕ ਇਹਦੇ ਭੋਰਾ ਵੀ ਨੀਂ ਛਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ। ਸਤਹੀ ਅਰਥ (ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਮੀਨਿੰਗ  ਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬੋਹੜ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਕਾਵਿ ਨਾਇਕਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੋਹੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਕਾਵਿ ਨਾਇਕਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੱਛੋਂ ਵਾਲਾ ਟਾਹਣਾ ਟੁੱਟਦਾ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਟਾਹਣਿਆਂ ਦਾ ਟੁਟਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਕਾਵਿ ਨਾਇਕਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੱਕੜ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਟਾਹਣੇ ਲੋਕੀਂ ਤੋੜ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
'ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ(ਇਨਟੈੰਨਸਿਵ ਮੀਨਿੰਗ  ਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਰਥ 'ਪੰਜਾਬ'ਹਨ। 'ਪਿੰਡ'ਸਾਰਾ ਭਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਾਇਕਾ 1947 ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਟੁੱਟਦਾ ਵੇਖਿਆ।'ਭੂਚਾਲ'ਦਾ ਮੈਟਾਫੋਰੀਕਲ ਅਰਥ ਹੈ 47 ਦੇ ਹੱਲੇ। ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ (ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਟਾਹਣੇ) ਦੇ ਛੁਪੇ ਅਰਥ ਹਨ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ। ਇੰਝ ਟੈਂਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਐਲਨ ਟੇਟ ਦੀ Tension ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਵਿ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿਧੀ ਹੈ।
ਐਲਨ ਟੇਟ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਮੋਹ
ਬੇਸ਼ੱਕ ਟੇਟ 1928-32 ਤੱਕ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ। ਪਰ ਇਸਦਾ ਲਾਭ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਘੇ ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ,ਗਰਟਰੁਡ ਸਟੇਨ ਆਦਿ। ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੋਹ, ਧਰਾਤਲ,ਪੌਣ ਪਾਣੀ, ਜਾਨਵਰ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟੈਟ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਰਸਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸੁਹਜ,ਸਮਝ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਜਵਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਫਿਊਜੀਟਿਵ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਮੈਬਰ
ਐਲਨ ਟੈਟ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਭਗੌੜਾ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ।ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾ ਵਿੱਚ ਰੈਨਸਮ, ਡੇਵਿਡਸਨ ,ਮੈਰਿਲ ਮੂਰ ਅਤੇ ਰਾਬਰਟ ਪੈਨ ਵਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆ ਸਪਤਾਹਿਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀਆ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਟੈਟ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਰਸਾਣੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ  ਆਪਣੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸੁਹਜ ,ਸਮਝ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ-ਜੁਆਬੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ । ਫਿਓਜੀਟਿਵ ਗਰੁੱਪ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਦਯੋਗਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟੇਟ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨੀ ਬੋਧ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੈ।ਉਹ ਈਸਾਈਅਤ ਦੇ ਪਰਮਾਨੰਦ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿ ਐਲਨ ਟੇਟ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਉੱਲੇਖਨੀਯ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਿਬੰਧ, ਅਨੁਵਾਦ,ਨਾਵਲ ਆਦਿ ਰਚੇ। ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ Dictionary of literary Biography ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ new criticism ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸਥਾਨ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਤਣਾਅ
ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਂਝੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਗੁਣ ਦੀ ਤੀਖਣ ਸਮਝ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਲਨ ਟੈਟ  ਇਸ ਗੁਣ ਨੂੰ ਤਣਾਅ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ (23 ਨਵੰਬਰ 1914 – 8 ਮਾਰਚ 1977) (ਉਰਦੂ: كرشن چندر) ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਜਾਂ ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ।