cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ਆਸ਼ਾ ਪਾਰਿਖ
ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ
ਆਸ਼ਾ ਪਾਰੇਖ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1942 ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਜੋ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਸੁਧਾ ਉਰਫ ਸਲਮਾ ਪਾਰੇਖ, ਇੱਕ ਬੋਹਰਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਬੱਚੂਭਾਈ ਪਾਰੇਖ, ਹਿੰਦੂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਨ।  ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਬੰਸੀਲਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ।
ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ
ਪਾਰੇਖ ਅਣਵਿਆਹੀ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਖ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਂ "ਦਿ ਹਿੱਟ ਗਰਲ" ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਫਵਾਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪਾਰੇਖ ਸਿਰਫ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਰਫ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ "ਇਹ ਚੰਗਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਚੱਲਿਆ।" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਨਾਸਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ ਸਨ, ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ
ਆਸ਼ਾ ਪਾਰਿਖ ਨੇ 90 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ
External links
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942 ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ
ਸਾਲਵਾਦੋਰ
2010 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ ਪੱਖੋਂ ਲਾਤੀਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਸਿਖਰਲੇ ਦਸਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਅਮਰੀਕਾ 'ਚੋਂ ਸਿਖਰਲੇ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪਨਾਮਾ ਮਗਰੋਂ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅੰਸ਼ਕ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1992 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਜੰਗਲਾਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ 20% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਚੋਣਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਜੰਗਲ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।
ਮੰਡਲ
ਸਾਲਵਾਦੋਰ ਨੂੰ 14 ਮੰਡਲਾਂ ਜਾਂ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟਾਂ (ਦੇਪਾਰਤਾਮੇਂਤੋ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅੱਗੋਂ 262 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (ਮੁਨੀਸੀਪੀਓ) ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼
ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਾ ਪਰੰਪਰਾ
ਪੁਆਧ ਦਾ ਖ਼ਿੱਤਾ
ਪੁਆਧ  (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Puadh or Powadha) ਪੰਜਾਬ, ਅਤੇ  ਹਰਿਆਣਾ  ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ  ਭਾਰਤ  ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਿੱਤਾ ਹੈ । ਇਹ  ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ  ਅਤੇ  ਘੱਗਰ ਦਰਿਆਂਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਦਖਣ , ਦਖਣ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੂਰਬ (ਹਰਿਆਣਾ ) ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਜਿਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ   ਰੂਪਨਗਰ ਜਿਲਾ  ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੈ । ਇਸ  ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਉੱਪ ਭਾਖਾ ਪੁਆਧੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ  ਸਮੇਤ ਪੰਚਕੁਲਾ (ਹਰਿਆਣਾ), ਮੋਹਾਲੀ, ਰੂਪਨਗਰ, ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ (ਪੰਜਾਬ ) ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਆਓਂਦੇ ਹਨ।
ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਅਖਾੜਾ ਪਰੰਪਰਾ ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਸਵ: ਸ੍ਰੀ ਆਸਾ ਰਾਮ ਬੈਦਵਾਣ ਜੋ ਪੁਆਧੀ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਵੀ ਮੁਹਾਲੀ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੋਹਣਾ ਵਿਖੇ ਪੈਂਦੀ  ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਉੱਤੇ ਅਖਾੜੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। । ਇਹ ਅਖਾੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਗਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਖਾੜੇ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਪਿੰਡ ਦੇ  ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ  ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ  ਮਰਦ ਲੋਕ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਸਨ । ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ  ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਅਖਾੜਾ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਮਸ਼ਾਲਚੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਬਾਲ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰੀ ਰਖਦੇ ਸਨ।
ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਾ ਲਾਓਣ ਵਾਲੀ ਟੋਲੀ ਦੀ ਬਣਤਰ
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਾ ਲਾਓਣ ਵਾਲੀ ਟੋਲੀ ਵਿੱਚ 18-20 ਤੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਚਾਰ (ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਨਚਣ ਵਾਲਾ ਮਰਦ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਗਾਇਕ ਮੰਡਲੀ, ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਅਤੇ ਮਚਾਲਚੀ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੋਲੀ ਦਾ ਇੱਕ  ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਰੁਤਬਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਓਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਪੁਆਧੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿੰਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਲਹਿਜੇ  ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਚਾਰ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ , ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾ ਨਾਲ ਇਸ ਤਾਲ ਤੇ  ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ
ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਰਨਾਂ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜਾਂ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।  ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰ੍ਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਦਾਚਾਰਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਉੱਚਾ ਸੁੱਚਾ ਇਖਲਾਕ ਅਤੇ ਸੁੱਚਜੀ ਜੀਵਨ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ  ਸਮਗਰੀ ਵੀ ਸ਼ਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਲਖਣਤਾ
ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਖਿੱਤੇ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ,ਖਿੱਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ, ਉਮੀਦਾਂ ਉਮੰਗਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਇਕੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖਰਤਾ ਸਿਰਫ ਇਹ  ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੁਆਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ਼ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪੀਰਾਂ ਫਕੀਰਾਂ, ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਖੁਆਜੇ, ਨਗਰ ਖੇੜੇ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੁੱਗਾ ਪੀਰ ਜਾਂ ਲੋਕ ਨਾਇਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਬਾਰੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਖਾੜੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਗਾਇਕੀ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ
ਬਾਬਾ ਆਸਾਰਾਮ ਬੈਦਵਾਣ - (1) ਓ ਸਰੁਸ੍ਤੀ ਕੇ ਚਰਣਾ ਮਾ ਨਮਸ੍ਕਾਰ ਜੀ ਓ ਕਹੰਦਾ ਮੈਂ ਬਾਲ ਅਨਜਾਣ ਦੇਦੇ ਕਵਿਤਾ ਕਾ ਗਿਆਨ ਤੇਰੇ ਚਰਣਾ ਮਾ ਧਿਆਨ ਮੰਨੂ ਲਾਦੇ ਪਾਰ ਜੀ ਮੰਨੂ ਲਾਦੇ ਪਾਰ ਜੀ ਸਰੁਸ੍ਤੀ ਕੇ ਚਰਣਾ ਮਾ ਨਮਸ੍ਕਾਰ ਜੀ
ਤੇਰੀ ਓਟ ਮੇਂ ਟਕਾਈ ਤੂ ਏ ਬਰਮ੍ਹਾ ਕੀ ਜਾਈ ਹੋਜਾ ਅਖਾੜੇ ਮਾ ਸਹਾਈ ਫੜਕੇ ਸੀਤਾਰ ਜੀ ਸਰੁਸ੍ਤ੍ਤੀ ਕੇ ਚਰਣਾ ਮਾ ਨਮਸ੍ਕਾਰ ਜੀ (2) ਇੱਕ ਬਾਤ ਕੀ ਹੋਗੀ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਣੀ,ਥਾਨੂ ਸੱਚ ਕਾ ਬਚਨ ਸਣਾਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। ਦੇਸੀ ਘੀ ਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲਣਾ,ਟੀਕਾ ਤਾਕਤ ਕਾ ਪਊ ਲਵਾਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। ਚੰਗਾ ਦੁੱਧ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀ ਮਿਲਣਾ,ਸਪਰੀਟਾ ਵਿੱਚ ਲਿਫਾਫੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। ਇਨਾ ਬੂਟੀਆਂ ਕੀ ਕਲਾ ਖਤਮ ਹੋਜੂ, ਹੋਜੂ ਸੱਸ ਬਹੂ ਕਾ ਇੱਕ ਜਾ ਬਾਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। ਇੱਥੇ ਬਸਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ,ਬਿਨਾ ਤੇਲ ਤੇ ਦੀਵਾ ਜਗਾਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਗ ਨੂੰ ਕਿਸੀ ਨੇ ਪੁਛਣਾ ਨੀ,ਸੁਣੂ ਤੀਮੀ ਕਾ ਲੋਕ ਗਾਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। ਕਹਿਣਾ ਪੁੱਤ ਨੇ ਬਾਪ ਕਾ ਮੰਨਣਾ ਨੀ, ਇਹ ਵੀ ਬੀਤ ਜੂ ਰੱਬ ਕਾ ਭਾਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। ਰਿਸ਼ਵਤ ਚੁਗਲੀ ਕਾ ਹੋਜੂ ਬੋਲ ਬਾਲਾ,ਕੰਨਿਆ ਜੰਮ ਕੇ ਗੇਰੂ ਗੀ ਨਿਆਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। ਕੁਦਰਤ ਵਾਲੀ ਤਾ ਹੋਜੂ ਕਰੋਪੀ ਭਾਰੀ,ਭੁਚਾਲ ਬਿਮਾਰੀਆ ਹੜਾ ਨੇ ਆਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। "ਆਸਾ ਰਾਮ" ਨੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਲਿਆ ਹੈ,ਬਾਕੀ ਥਾਰੇ ਅੱਗੇ ਜਮਾਨੇ ਨੇ ਆਣਾ ਹੈ ਜੀ ।। (3) ਜੇ ਨਲੂਆ ਨਾ ਮਰਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਪੂਰਾ ਕੰਢੇ ਤੇ ॥ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੇ ਨਾ ਪੈਂਦਾ ਮੰਜੇ ਤੇ ॥ ਨਾ ਬੁਰੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾ ਜੇ ਸਾਡੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਦੀਆਂ ॥ ਸਾਡੇ ਗੋਰੇ ਪਾਉਂਦੇ ਪੱਠੇ ਮੇਮਾਂ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਦੀਆਂ ॥
ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਵਿੱਚ
ਭੁੱਖੀ ਭੁਖੜੀ ਕੋਲ ਰਡਿਆਲਾ ਲੱਸੀ ਵੇਚੇ ਦਾਊਂ ਮਾਜਰਾ
ਨਾਮਵਰ ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜਾ ਗਾਇਕ
ਭਗਤ ਆਸਾ ਰਾਮ ਜੀ ਬੈਦਵਾਣ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਮੋਢੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਕਿੱਸਾਕਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਰੱਬੀ ਸਿੰਘ ਬੈਂਰੋਂਪੁਰੀ ਵੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓਣ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ।ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਚਰਨ ਸਿਂਘ ਜੋ ਇਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਿਆਲਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਤਕਰੀਬਨ 35 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪੁਆਧੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰ੍ਫ਼ੁਲਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਾਮੀ ਸੰਗਤਪੁਰੀਆ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ
ਸਮਾਂ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਮੌਖਿਕ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ । ਪੁਆਧੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੁਨੀਵਰਸਟੀ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਤਿਆਰ ਕਾਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਆਓਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਵਿਲੱਖਣ ਲੋਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਣ। । ਪੁਆਧ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਅਖਾੜੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਆਧੀ ਅਖਾੜੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਆਧ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕਧਾਰਾ
ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ
ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿਠਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਇਹ ਸੂਚੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਹ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ
ਚਾਈਨਾਬੈਂਕ
ਚਾਈਨਾਬੈਂਕ (ਜਾਂ ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕ) ਇੱਕ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਬੈਂਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1920 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਚੀਨੀ-ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹਿੱਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣ, ਨਿਵੇਸ਼, ਨਕਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਆਦਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਬੀਮੇ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਰਜੇ ਦੇਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਡੀ ਸੀ.ਚੁਆਨ, ਅਲਬੀਨੋ ਸਾਈਸਿੱਪ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ.ਡਬਲਯੂ.ਮੈਕਫੈਰਨ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਇਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਨ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਯੂਜਨ ਈ.ਵਿੰਗ ਵੱਲੋਂ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ। ਵਿੰਗ ਨੇ 1936 ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਕਾਰਜ ਭਾਗ ਸੰਭਾਲਿਆ।
ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕ ਨੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਅਮੋਏ ਵਿੱਚ 1925 ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ 1929 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ 1944 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਬੈਂਕ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
1942 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜਪਾਨੀ ਕਾਮਾ ਬਲ ਮਨੀਲਾ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1941 ਦੇ
ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸੀਬੂ ਵਿੱਚ 1949 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਦੱਖਣਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਬੈਂਕ ਬਣੀ।
1990 ਵਿੱਚ ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕ ਨੇ 7 ਹੋਰਨਾਂ ਬੈਂਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਬੈਂਕਿੰਗ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਬੈਂਕਨੈੱਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਏਟੀਐਮ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ।
1991 ਵਿੱਚ ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਬੈਂਕ ਲਸੰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਚਾਈਨਾ ਬੈਂਕ ਨੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 2004 ਵਿੱਚ ਨਕਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੇਵਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ
ਦਾਰਫ਼ੂਰ
ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਜਾਂ ਦਾਰਫ਼ਰ (دار فور ਦਾਰ ਫ਼ੂਰ, ਫ਼ੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਲਤਨਤ) ਪੱਛਮੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਕਈ ਸਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਸਲਤਨਤ ਸੀ ਪਰ 1916 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼-ਮਿਸਰੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਰਲ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪੰਜ ਸੰਘੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:: ਕੇਂਦਰੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ, ਪੂਰਬੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ, ਉੱਤਰੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ, ਦੱਖਣੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ। ਸੁਡਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਾਈ ਅਬਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਦਾਰਫ਼ੂਰ ਦੀ ਜੰਗ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਇਲਾਕਾ 2003 ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਲਸੋਈ
ਲਸੋਈ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ | ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ | ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਹੈ | ਇਹ ਜਿਲਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਹੈ | ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਿਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਹੱਦ ਸੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਇਹ ਕਾਫੀ ਬੜਾ ਪਿੰਡ ਹੈ।ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਲਸਾੜਾ,ਰੁੜਕੀ, ਦੁੱਗਰੀ, ਜ਼ੁਲਮਗੜ੍ਹ, ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਘੁੱਗ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ "ਪਵਿੱਤਰ ਲਸੋਈ ਵੀ ਏਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਢਾਡੀ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ ਲਸੋਈ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਪਾਕ, 1965 ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਰਮੀ ਨੰ: 4441307 ਸਿਪਾਹੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ 1 ਸਿੱਖ ਲਾਈ,   ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੇਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗੈਲਰੀ
ਇਥੋਂ ਨੇੜਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਲਿਓਨਲ ਮੈਸੀ
ਲਿਓਨੇਲ ਆਂਦ੍ਰੇਸ ਮੈੱਸੀ (ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1987) ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸਪੇਨੀ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਫੌਰਵਰਡ ਤੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੋਹੀਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਸੀ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਮੈਸੀ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਛੇ ਬੌਲੋਨ ਦੀ'ਓਰ ਅਵਾਰਡ, ਰਿਕਾਰਡ ਛੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਸ਼ੂਜ਼ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਮੈੱਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕਰੀਅਰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 35 ਟਰਾਫ਼ੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 10 ਲਾ ਲੀਗਾ, 7 ਕੋਪਾ ਦੈਲ ਰੇ ਅਤੇ 4 ਯੂਐਫਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈੱਸੀ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾ ਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (469), ਲਾ ਲੀਗਾ (36) ਅਤੇ ਯੂਐਫਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ (8) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈਟ-ਟ੍ਰਿਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦਾ, ਲਾ ਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ (192)। ਮੈੱਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 750 ਗੋਲ ਦਾਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਲੱਬ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਵੀ ਮੈੱਸੀ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਭਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ ਮੈਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲੱਬ ਮੈਚ ਲਾ ਲਿਗਾ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੀਗ ’ਚ ਇਸਪਯੋਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਿਆ। ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੀਗ ’ਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਮੈਸੀ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੀਗ ਨੂੰ 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015,2016 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ ਹਾਲੈਂਡ ਵਿਖੇ ਖੇਡੀ ਗਈ ਵਰਲਡ ਯੂਥ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ’ਚ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਨੂੰ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੇ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਸੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਖੇਡਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2007 ਦੇ ਕੋਪਾ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ
ਮੈਸੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਏ ਜਦ 2008 ਦੀਆਂ ਪੇਇਚਿੰਗ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ’ਚ ਉਸ ਦੇ ਗੋਲ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਾਈਜ਼ੀਰੀਆ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ
ਜੇ ਮੈਸੀ ਦੇ ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ ’ਤੇ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਉਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। 2006 ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ’ਚ ਮੈਸੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ 14 ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀਜ਼ਨ ’ਚ ਡਿਆਗੋ ਮੈਰਾਡੋਨਾ ਦੇ 14 ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਐਵੇਂ ਨੀਂ ਮੈਰਾਡੋਨਾ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਅਖਵਾਉਂਦਾ। 18 ਅਪਰੈਲ 2007 ਨੂੰ ਮੈਸੀ ਨੇ ਸੈਮੀ ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗੇਟੇਫ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਮੈਸੀ ਦਾ ਇੱਕ ਗੋਲ 1986 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ’ਚ ਮੈਰਾਡੋਨਾ ਦੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤੇ ‘ਸਦੀ ਦੇ ਗੋਲ’ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਸੀ। ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਮੈਸੀ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਜਾਦੂ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਵਾਰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ 2006, 2009, 2011 ਅਤੇ 2015’ਚ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। 2009  ਵਿੱਚ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀਜ਼ਨ ’ਚ ਕੋਪਾ ਡੇਲਰੇ, ਲਾ ਲਿਗਾ ਅਤੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਕੇ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ’ਚ ਮੈਸੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਹਿਲੀ ਅਕਤੂਬਰ 2008 ਨੂੰ ਡੋਨੇਟਰਸਕ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡਿਆ ਮੈਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਟੀਮ ਇੱਕ ਗੋਲ ਨਾਲ ਪਛੜ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਸੀ ਨੇ ਮੈਚ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ’ਚ ਦੋ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਵਾਈ। ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ’ਚ ਮੈਸੀ ਟੋਪ ਸਕੋਰਰ ਬਣਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੈਂਪੀਅਨ ਲੀਗ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਸੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। 2009, 2010, 2011,2012 ਅਤੇ  2015 ਵਿੱਚ ਮੈਸੀ ਵਰਲਡ ਫੀਫਾ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਕਲੱਬ ਕਰੀਅਰ ’ਚ ਗੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮੈਸੀ ਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੇਲੇ ਅਤੇ ਬਾਇਰਨ ਮਿਊਨਿਖ ਦੇ ਗਰਡ ਮਿਊਲਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। 27 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਰਾਓ ਵਾਲੇਕਾਨੋ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 300 ਗੋਲਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਛੂਹ ਲਿਆ। 17 ਅੈਪ੍ਰਲ 2016 ਨੂੰ ਵਲੈਂਸੀਅਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਮੈਸੀ ਨੇ ਅਾਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 500 ਗੋਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ । ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤਕ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ 506 ਜਦੋਂਕਿ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੀ ਤਰਫ਼ੋਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ 58 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਫੁੱਟਬਾਲ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਲਿਓਨਲ ਮੈਸੀ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਸੰਜੋਈ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੀ ਜਲਦ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ
ਸਨੁਕੜਾ
ਸਨੁਕੜਾ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬੂਟਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਛਿਲਕਾ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਧੰਦੇ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰੱਸੇ ਅਤੇ ਲਾਸਾਂ ਆਦਿ ਬਣਾਓਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਓਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਬੂਟਾ ਪਟਸਨ ਜਾਂ ਸਣ ਦੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਰੀਬਨ 7-8 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਟੀ ਨੁਮਾ ਪਤਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੱਢ ਕੇ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਬਨ੍ਹ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਬੂਟੇ ਉਤਲੀ ਛਿੱਲ ਉੱਗਲ ਆਓਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਤਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਨੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਸੇ ਜਾਣ ਵਾਣ ਆਦਿ ਵੱਟਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਓਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ
ਨੋਨੀ ਸਲਮਾ
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ
ਨੋਨੀ ਸਲਮਾ ਨੇ ਲਾਗੋਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਕਰੀਅਰ
ਉਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਛੋਟੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਅਲੀਬੀ ਨੇ 2016 ਦੇ ਮੈਨਹਟਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਬੇਸਟ ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਮਿਸਰੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।  ਸਲਮਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਐਨ.ਵਾਈ.ਐਫ.ਏ. ਪੀਐਚਡੀ ਥੀਸਿਸ 'ਮੋਰਨਿੰਗ ਆਫਟਰ ਮਿਡਨਾਈਟ' ਲਈ ਟ੍ਰੇਜ਼ਰ ਕੋਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ 'ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੁਕਾਬਲਾ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਾਈਵਟਿੰਗ ਲਘੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵੀਲ ਆਫ ਸਾਈਲੈਂਸ' ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਕਰਟਨ ਆਫ ਸਾਈਲੈਂਸ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਐਫ.ਆਈ. ਫਲੇਅਰ ਲੰਡਨ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਵਾਈਲ ਆਫ਼ ਸਾਈਲੈਂਸ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਈਗੇਲ ਕੈਨੇਡਾ, ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਫ਼ਤਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਈਲ ਆਫ ਸਾਈਲੈਂਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਵਿੱਚ ਕੁਈਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਸਿਨੇਹੋਮੋ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਵੈਲਾਡੋਇਡ, ਸਪੇਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲਈ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਨੋਨੀ ਸਲਮਾ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਫਿਊਚਰ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਫਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ' ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਏ (ਨਾਵਲਕਾਰ)
ਅਨੁਰਾਧਾ ਰਾਏ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ: ਐਨ ਐਟਲਸ ਆਫ਼ ਇੰਪੌਸੀਬਲ ਲੋਂਗਿੰਗ (2008), ਦ ਫੋਲਡਡ ਅਰਥ (2011), ਸਲੀਪਿੰਗ ਆਨ ਜੁਪੀਟਰ (2015), ਆਲ ਦ ਲਾਈਵਜ਼ ਵੀ ਨੇਵਰ ਲਿਵਡ (2018), ਅਤੇ ਦ ਅਰਥਸਪਿਨਰ (2021)।
ਜੀਵਨੀ
ਰਾਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਰੁਕਨ ਅਡਵਾਨੀ, ਰਾਣੀਖੇਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਲਿਖਣਾ
ਰਾਏ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਐਨ ਐਟਲਸ ਆਫ਼ ਇੰਪੌਸੀਬਲ ਲੌਂਗਿੰਗ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਮੈਕਲੇਹੋਜ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਨੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਠਾਰਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਰਲਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਟੂਡੇ ਦੁਆਰਾ "ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ 60 ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ" ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਲੀਪਿੰਗ ਆਨ ਜੁਪੀਟਰ, ਉਸਦੇ ਤੀਜੇ ਨਾਵਲ, ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਡੀਐਸਸੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨ ਬੁਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਉਸਦੇ ਚੌਥੇ ਨਾਵਲ, ਆਲ ਦ ਲਾਈਵਜ਼ ਵੀ ਨੇਵਰ ਲਿਵਡ, ਨੇ ਫਿਕਸ਼ਨ 2018 ਲਈ ਟਾਟਾ ਬੁੱਕ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ 2018 ਲਈ ਵਾਲਟਰ ਸਕਾਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡਬਲਿਨ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ 2020 ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ( ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ; ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ; ਦ ਹਿੰਦੂ ), ਯੂਐਸ ( ਓਰੀਅਨ ਅਤੇ ਨੋਏਮਾ ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ( ਗਾਰਡੀਅਨ, ਦ ਇਕਨਾਮਿਸਟ ), ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜੌਨ ਫ੍ਰੀਮੈਨ, ਐਡ., ਟੇਲਜ਼ ਆਫ਼।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967
ਸਾਲਸਾ (ਨਾਚ)
ਸਾਲਸਾ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਕਿਊਬਾਈ ਸੋਨ (੧੯੨੦ ਦੇ ਲਗਭਗ) ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਕਿਊਬਾਈ ਨਾਚ ਰੁੰਬਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਸਬੰਧ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਸਾ ਸੰਗੀਤ-ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਬਾਕੀ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਸੰਗੀਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਨੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕੈਰੇਬੀਅਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਲ਼ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ 'ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਕੰਸਾਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੰਸਾਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 7 ਮਾਰਚ, 2020 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦੌਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
ਦੌਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੁਨਾਮ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੁਨਾਮ ਤੋਂ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ 32 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਕੰਸਾਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
ਟਾਈਮਲਾਈਨ
ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ 7 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜੌਨਸਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਉਮਰ 50 ਸਾਲ ਤੌ ਘੱਟ ਸੀ।
ਦੌਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 475 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਦੌਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 1,685 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 316 ਘਰ ਹਨ। ਸੁਨਮ ਦੌਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।
ਕੰਸਾਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
ਟਾਈਮਲਾਈਨ
12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਜਾਨਸਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ 3 ਹੋਰ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਉਹ ਆਦਮੀ 35 ਤੋਂ 65 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ। ਜੋ ਕੀ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਮੌਤ ਵਿਯਨੋਟੋਟ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ 70ਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜਪਾਲ ਲੌਰਾ ਕੈਲੀ ਨੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।
ਦੌਲਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਕੰਸਾਸ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020
ਟਾਈਮਲਾਈਨ
13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਬਟਲਰ ਕਾਉਂਟੀ, ਵਿਛੀਟਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਸੀ।
14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਜਾਨਸਨ ਕਾਉਂਟੀ ਕਮਿੳਂਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਵਾਇਰਸ ਟੈਸਟ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਲਿਨ ਕਾਉਂਟੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਰਾਜ ਕੁੱਲ 8 ਸੰਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕੇਸ ਹਨ।
16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਰਾਜਪਾਲ ਲੌਰਾ ਕੈਲੀ ਨੇ ਜਾਨਸਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ 2 ਹੋਰ ਕੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 11 ਕੇਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰਾਜਪਾਲ ਲੌਰਾ ਕੈਲੀ ਨੇ ਵੀ 50 ਜਾਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਾਨਸਨਕਾ, ਕੰਸਾਸ ਅਤੇ ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਸਰਕਾਰ ਵਯਾਨੋਟੋਟ, ਕੰਸਾਸ ਅਤੇ ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ, ਕੰਸਾਸ, ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਮਿਸੂਰੀ ; ਜੈਕਸਨ ਕਾਉਂਟੀ, ਮਿਸੂਰੀ ਅਤੇ ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ, ਮਿਸੂਰੀ ਨੇ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 15 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਬਾਰਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
17 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਫੋਰਡ ਕਾਉਂਟੀ ਅਤੇ ਮਿਆਮੀ ਕਾਉਂਟੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਕੇਸ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਓਰੇਗਨ ਅਤੇ ਮਿਸੂਰੀ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੌਹਨਸਨ ਕਾਉਂਟੀ ਨੇ ਵਾਧੂ 2 ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਉਂਟੀ ਕੁੱਲ 10 ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕੁਲ 14 ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਯਨਡੋਟ ਕਾਉਂਟੀ ਨੇ 2 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਮਰੀਗ਼ ਮਹਿਲਾ ਹਨ, ਇੱਕ ਉਸਦੇ 40 ਸੈਕੰਡ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਸਦੇ 50 ਸੈਕੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਗਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ 20 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰੀਡਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ 16 ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜਪਾਲ ਲੌਰਾ ਕੈਲੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਕੂਲ ਸਾਲ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਜੌਨਸਨ ਕਾਉਂਟੀ ਦੁਆਰਾ 2 ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਉਂਟੀ ਕੁੱਲ 12 ਹੋ ਗਈ। ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ, ਮਿਸੂਰੀ ਦੇ ਵੀਏ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਨੇ ਵੈਨੈਂਡੋਟ ਕਾਉਂਟੀ, ਕੰਸਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੀਵਨਵਰਥ ਕਾਉਂਟੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 2 ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਨਾਲ 40 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ, ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਕਮਿੳਨਿਟੀ ਟਰਾਂਸਮਿਸਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਸ। ਮੌਰਿਸ ਕਾਉਂਟੀ ਨੇ ਕੌਂਸਲ ਗਰੋਵ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ 2 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਗਏ ਸਨ।
19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਚੈਕੋਰੀ,ਕਾਉਂਟੀ ਲਿਨ ਕਾਉਂਟੀ, ਅਤੇ ਜੈਕਸਨ ਕਾਉਂਟੀ, ਕੰਸਾਸ ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ।  ਜੌਹਨਸਨ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੇ 4 ਨਵੇਂ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਉਂਟੀ ਕੁੱਲ 16 ਹੋ ਗਈ।  ਇਸ ਦਿਨ, ਕੰਸਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕੇਸ 36 ਕੇਸਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਬਟਲਰ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਸਰਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਵਿਯਨੋਟੋਟ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 9 ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਜੈਕਸਨ ਅਤੇ ਵਿਯਨਦੋਟ, ਜੈਕਸਨ ਕਾਉਂਟੀ, ਮਿਸੂਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਟੇਅ ਅੇਟ ਹੋਮ ਅੋਡਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ 12:01  ਮੈਂ ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ ਮੈਟਰੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਂ।
25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਵਿਯਾਂਦੋਟ ਕਾਉਂਟੀ ਨੇ ਰਾਜ ਲਈ ਤੀਜੀ ਮੌਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕੇਸ 100 ਪਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
27 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਚੌਥੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ 200 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
28 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪੰਜਵੀਂ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ। ਕੈਲੀ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ 30 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 12:01 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਲਈ ਰਾਜ ਵਿਆਪੀ ਸਟੇਅ-ਐਟ-ਹੋਮ ਆਰਡਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਖੇਡਾਂ ਤੇ ਅਸਰ
12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਕੰਸਾਸ ਸਟੇਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਡੋਜ ਸਿਟੀ, ਮੈਨਹੱਟਨ, ਹਚਿੰਸਨ, ਸਲੀਨਾ, ਐਮਪੋਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਵਿਟਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਕੇਐਸਐਚਐਸਏਏ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬਸੰਤ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ
12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜੀਏਟ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ I ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਭਰ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਖੇਡਾਂ
12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਮੇਜਰ ਲੀਗ ਸੌਕਰ ਦੇ 2020 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲੰਬੇ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਕੇ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਯੂਐਸਐਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੇ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 2020 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਰੀ ਕੀਤੀ। 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਈਸੀਐਚਐਲ ਨੇ ਵਿਕੀਟਾ ਥੰਡਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 2019–20 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਬਾਕੀ ਰੱਦ ਕੀਤੀ। 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਇਨਡੋਰ ਫੁਟਬਾਲ ਨੇ ਸੈਲੀਨਾ ਲਿਬਰਟੀ ਅਤੇ ਵਿਵਿਟਾ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ
ਬਾਦਾਖ਼ੋਸ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
ਬਾਦਾਖ਼ੋਸ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ (Catedral metropolitana de San Juan Bautista de Badajoz) ਬਾਦਾਖ਼ੋਸ, ਐਕਸਤਰੇਮਾਦੁਰਾ, ਪੱਛਮੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। 1994 ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਰੀਦਾ ਦੇ ਸੰਤ ਮੈਰੀ ਮੇਖੋਰ ਵੱਡੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ
1230 ਵਿੱਚ ਲੇਓਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਲਫੋਂਸੋ 9ਵੇਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਦਾਖੋਸ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਬਿਸ਼ਪ ਪਾਦਰੋ ਪੇਰੇਜ਼ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਮਸਜਿਦ ਬਾਦਾਖੋਸ ਅਲਕਸਬਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਿਰਜੇ ਵਜੋਂ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਨਵਾਂ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ
12 ਅਪ੍ਰੈਲ
12 ਅਪਰੈਲ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 102ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 103ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 263 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।
ਮੌਤ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਪਰੈਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ
ਕੋਕਰੀ ਬਹਿਣੀਵਾਲ
ਕੋਕਰੀ ਬਹਿਣੀਵਾਲ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ-ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਅਜਿਤਵਾਲ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ। ਪਿੰਡ  ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਪਗ 1426 ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਚੀਮਾ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੂ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਹਨ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਸੁਨਹਿਰਾ ਗੁਲਾਬ
ਸੁਨਹਿਰਾ ਗੁਲਾਬ (ਰੂਸੀ: Золотая роза) ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਕਾਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਸਿਰਜਨਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕਤਾ ਬਾਰੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਸਮਗਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ
ਫਲੇੜਾ
ਫਲੇੜਾ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੁਨਾਮ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
2023 ਮਣੀਪੁਰ ਹਿੰਸਾ
3 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੈਤੇਈ ਲੋਕਾਂ, ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜੋ ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਕੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਝੜਪ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। 14 ਜੂਨ ਤੱਕ, ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 98 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ।
ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਤੇਈ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣਗੇ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ, ਮਣੀਪੁਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮੈਤੇਈ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਆਲ ਟ੍ਰਾਈਬਲ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ (ਏਟੀਐਸਯੂਐਮ) ਨੇ 3 ਮਈ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਮਾਰਚ ਕੱਢਿਆ। ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮੈਤੇਈ ਅਤੇ ਕੁਕੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚਕਾਰ ਝੜਪਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ।
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਭਗ 10,000 ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾਣ ਭਰੀ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 144 ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ "ਅੱਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ" ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
ਪਿਛੋਕੜ
ਮਣੀਪੁਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਆਵਾਸਯੋਗ ਇਲਾਕਾ ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਲਗਭਗ 10% ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਤੇਈ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਕਬੀਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੂਕੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਣੀਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਤੇਈ ਹਾਵੀ ਹਨ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 60 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 19 ਸੀਟਾਂ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ (ਐਸਟੀ) ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਨਾਗਾ ਜਾਂ ਕੂਕੀ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 40 ਗੈਰ-ਰਾਖਵੇਂ ਆਮ ਹਲਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 39 ਸੀਟਾਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਤੇਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਕਬਾਇਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ ਮੈਤੇਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ।
2023 ਵਿੱਚ, ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਿਆਂਮਾਰ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਬਾਇਲੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸ ਇੱਕ ਬਹਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੈਤੇਈ ਆਬਾਦੀ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੋਂ ਭਜਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਬੀਜੇਪੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੁਰਾਚੰਦਪੁਰ, ਕੰਗਪੋਕਪੀ ਅਤੇ ਟੇਂਗਨੋਪਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੇਦਖਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ - ਇਹ ਕਦਮ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ, ਮਣੀਪੁਰ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਕੁਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ੋਮੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਆਰਮੀ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਕੁਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਮਣੀਪੁਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, 1951 ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਗਰਿਕ ਰਜਿਸਟਰ (ਐਨਆਰਸੀ) ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਸਾ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਕਾਂਗਪੋਕਪੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀ "ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ" ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ, ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ "ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭੁੱਕੀ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਕਦਮਾਂ" ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। 11 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲੋਨੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਰਚਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ "ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਸਾਰੀ" ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ, ਮਣੀਪੁਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਜੱਜ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਮੈਤੇਈਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ (ਐਸਟੀ) ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਨ.ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਕੇ ਓਪਨ ਜਿੰਮ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਦਘਾਟਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 27 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜਿਮ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੀਆਰਪੀਸੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 144 5 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਝੜਪ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਆਦੀਵਾਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਇੰਫਾਲ ਪੱਛਮੀ, ਕਾਕਚਿੰਗ, ਥੌਬਲ, ਜਿਰੀਬਾਮ, ਅਤੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਬਾਇਲੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ, ਕਾਂਗਪੋਕਪੀ ਅਤੇ ਟੇਂਗਨੋਪਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦੰਗੇ
ਮੈਤੇਈ ਅਤੇ ਕੂਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਲ ਟ੍ਰਾਈਬਲ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਮਣੀਪੁਰ (ਏ.ਟੀ.ਐੱਸ.ਯੂ.ਐੱਮ.ਯੂ.) ਨਾਮਕ ਕਬਾਇਲੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਮਣੀਪੁਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, "ਕਬਾਇਲੀ ਏਕਤਾ ਮਾਰਚ" ਨਾਮਕ ਮਾਰਚ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। 3 ਮਈ, ਜੋ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, 60,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
3 ਮਈ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗੈਰ-ਕਬਾਇਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੂਕੀ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚਰਚਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਕਈ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 500 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਘਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਮਫੇਲਪਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲਗਭਗ 1000 ਮੈਤੇਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਕਾਂਗਪੋਕਪੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 20 ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਚੁਰਾਚੰਦਪੁਰ, ਕਾਕਚਿੰਗ, ਕੈਂਚੀਪੁਰ, ਸੋਇਬਮ ਲੀਕਾਈ, ਟੇਂਗਨੋਪਲ, ਲੰਗੋਲ, ਕਾਂਗਪੋਕਪੀ ਅਤੇ ਮੋਰੇਹ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇੰਫਾਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਘਰਾਂ, ਪੂਜਾ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
4 ਮਈ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਨੂੰ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਥਰੂ ਗੈਸ ਦੇ ਕਈ ਗੋਲੇ ਛੱਡਣੇ ਪਏ। ਕੁਕੀ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਵੁੰਜਜਾਗਿਨ ਵਾਲਟੇ (ਭਾਜਪਾ), ਜੋ ਕਿ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਨ, 'ਤੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਬਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। 5 ਮਈ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 1700 ਘਰ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਹਨ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਫੌਜੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਅਤੇ ਨਿਕਾਸੀ
ਮਣੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 4 ਮਈ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। 3 ਮਈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਆਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ 55 ਕਾਲਮ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 4 ਮਈ ਤੱਕ, 9,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। 5 ਮਈ ਤੱਕ, ਲਗਭਗ 20,000 ਅਤੇ 6 ਮਈ ਤੱਕ, 23,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੈਪਿਡ ਐਕਸ਼ਨ ਫੋਰਸ ਦੀਆਂ 5 ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਏਅਰਲਿਫਟ ਕੀਤਾ। ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਫੌਜ, ਨੀਮ-ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। 4 ਮਈ ਨੂੰ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਧਾਰਾ 355, ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। 14 ਮਈ ਤੱਕ, ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਟਰੀ ਬਿਲਡ 126 ਆਰਮੀ ਕਾਲਮ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ 62 ਕੰਪਨੀਆਂ ਸੀ।
ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਪਹਾੜੀ-ਅਧਾਰਤ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। 6 ਮਈ ਤੱਕ ਸਥਿਤੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੋਸੇਸ ਲਿਆਨਜ਼ਾਚਿਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 27 ਚਰਚ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਜਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। 9 ਮਈ ਤੱਕ, ਮਣੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। 10 ਮਈ ਨੂੰ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ "ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ" ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕਰਫਿਊ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ,ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਣਪਛਾਤੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਇੰਫਾਲ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ 'ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
12 ਮਈ ਨੂੰ, ਸ਼ੱਕੀ ਕੂਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਬਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਟੋਰਬੰਗ, ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਤੇਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਮਣੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੱਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਚੂਰਾਚੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 45,000 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
14 ਮਈ ਨੂੰ, ਟੋਰਬੰਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ, ਅਣਪਛਾਤੇ ਅੱਗਜ਼ਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਟਰੱਕਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਜਵਾਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
16 ਮਈ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਲੈਕਆਊਟ ਅਤੇ ਕਰਫਿਊ ਲਾਗੂ ਰਿਹਾ। ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਦਫਤਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਫਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਪਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 17 ਮਈ ਨੂੰ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਬਲੈਕਆਊਟ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਫੌਜ ਨੇ ਪਿੰਡ ਬੁੰਗਬਲ ਖੁੱਲੇਨ ਵਿੱਚ ਬਰਾਮਦ ਵਿਸਫੋਟਕ ਅਤੇ ਆਈਈਡੀ ਲਈ ਰਿਮੋਟ ਇਨੀਸ਼ੀਏਸ਼ਨ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਬਰਾਮਦ ਕਰਕੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 29 ਮਈ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸਮੇਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪੰਜ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।
26 ਮਈ ਨੂੰ, ਅਰਾਮਬਾਈ ਟੇਂਗੋਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 28 ਮਈ ਨੂੰ, ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤੇ ਵੈਲੀ-ਅਧਾਰਤ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸਮੂਹਾਂ (VBIGs) ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਰਾਮਬਾਈ ਟੈਂਗੋਲ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ
ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਐਨ. ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੰਗੇ ਦੋ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਦੁਆਰਾ ਭੜਕਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ ਪੀਟਰ ਮਚਾਡੋ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਤਾਰਾਂ ਚਰਚਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਭੰਨਤੋੜ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪਲੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਮੈਰੀਕਾਮ, ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ, ਨੇ ਟਵੀਟ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਲਈ ਮਦਦ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਧਾਇਕ, ਡਿੰਗੰਗਲੁੰਗ ਗੰਗਮੇਈ, ਨੇ ਮੀਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ST ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।
12 ਮਈ 2023 ਨੂੰ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੱਠਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ 10 ਕੁਕੀ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਹਿੰਸਕ ਨਸਲੀ ਝੜਪਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਭਾਜਪਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੀਤੇਈ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਮੀਤੇਈ ਸਮੂਹਾਂ, ਅਰਾਮਬਾਈ ਟੇਂਗੋਲ ਅਤੇ ਮੇਤੇਈ ਲੀਪੁਨ ਦੀ ਕਥਿਤ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੋਲਕਰ ਤੁਰਕ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰੀਵ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ"। ਉਸਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦੇਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ"।
30 ਮਈ 2023 ਨੂੰ, ਰਾਜ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ
ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਹ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਧਾਨਿਕ ਸ਼ਾਖ਼ਾ
16 ਮਈ 2004 ਨੂੰ, ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਮੈਂਡਮੈਂਟ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੀ। 2001 ਤੱਕ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੀ ਕਿ 330 ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 30 ਸੀਟਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਰਾਖ਼ਵੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਸੀਟਾਂ ਰਾਖ਼ਵੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ
ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਵਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਸਿਵਲ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਕ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੀਆ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਸ਼ੈਸਨ ਅਦਾਲਤਾ ਕੁੱਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਕਰਦੀਆ ਹੋਣ। ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਾਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੇਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਅਪੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 226 ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਾਈਕੋਰਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵੀਰਟ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਹੀ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਪੀਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆ ਹਨ:- ਤਹਿਸੀਲ-ਕੋਤਵਾਲੀ-ਅਪਰਾਧਿਕ / ਸਿਵਲ ਅਦਾਲਤਾਂ → ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ → ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ → ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ
ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਾਲੇ ਜੂਡੀਸ਼ੀਅਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਵਲ ਕੇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਜਰਮਾਨਾ ਕੇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਸਿਵਿਲ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 141 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ - ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਸਮੇਤ - ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲ ਹੈ।
ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਨੇ ਚੌਦ੍ਹਵੇਂ (ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ) ਅਤੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ (ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ) ਭਾਰਤੀ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਉੱਤੇ ਰੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕਲਕੱਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋ ਪੁਰਾਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਹੈ ਜੋ 2 ਜੁਲਾਈ 1862 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.ਇੱਕ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਸਥਾਈ ਬੈਚ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਟ ਬੈਂਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਸਰਕਟ ਬੇਂਚ ( ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਟ ਕੋਰਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਅਸਥਾਈ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਅੰਤਰਿਮ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰਕਟ ਕੋਰਟ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਬੰਗਲੌਰ ਸਥਿਤ ਅਧਾਰਤ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਦਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, 21 ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਮਾਰਚ 2015 ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਦੀ ਔਸਤਨ ਲੰਮਾਈ 3 ਸਾਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ
ਕਬੀਰ ਖ਼ਾਨ
ਕਬੀਰ ਖ਼ਾਨ (ਜਨਮ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 2006 ਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਕਾਬੁਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਿਊਯਾਰਕ (2009), ਏਕ ਥਾ ਟਾਈਗਰ (2012) ਅਤੇ  ਬਜਰੰਗੀ ਭਾਈਜਾਨ (2015)।
ਸੂਵਾ
ਸੂਵਾ ਫ਼ਿਜੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਖੇਤਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ; ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਨਵਾਂ ਤਾਈਪਈ ਸ਼ਹਿਰ
ਨਵੀਂ ਤਾਈਪਈ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਤਾਈਪਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਟਾਪੂ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਤਟਰੇਖਾ ਦਾ ਡਾਢਾ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਾਈਪਈ ਹੌਜ਼ੀ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ
ਪੈਟਰੀਔਟ ਗੇਮਜ਼
ਪੈਟਰੀਔਟ ਗੇਮਜ਼ ਟੌਮ ਕਲੈਂਸੀ ਵੱਲੋਂ (1987) ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ
ਗਿਜ਼ੇਲ ਠਕਰਾਲ
ਗਿਜ਼ੇਲ ਠਕਰਾਲ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।
ਗਿਜੇਲ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਈਸਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਹੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗਿਜੇਲ ਨੇ ਗਲੈਡਰੈਗ ਮਾਡਲ ਹੰਟ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਾਪ 5 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਬੈਸਟ ਬੌਡੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਪੋਟੇਨਸ਼ਿਅਲ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਗਿਜੇਲ ਨੇ ਮਿਸ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਕੇਲੈਂਡਰ ਮਾਡਲ 2011 ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ।
ਦੁੱਗਰੀ
ਦੁੱਗਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਗਿਜ਼ੇਲ ਠਕਰਾਲ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਲੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ
ਦੁੱਗਰੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ
ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ
ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਗਾਂਧੀਵਾਦ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਗੋਪਾਲਰਾਜ ਰਾਮਚੰਦਰ ਰਾਓ (ਉਰਫ ਗੋਰਾ, 1902-1975) ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ (1912-2006) ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ 1940 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਦਨੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਗਰੋਂ 1947 ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਸ਼ਨਲਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਐਮਸਟਰਡਮ ਘੋਸ਼ਣਾ 2002 ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਨੀਅਰੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 1986 ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਵਾਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਸੁਨਾਮੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਉਸ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਹਿਊਮਨਿਸਟ ਸਟਡੀਜ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਨੇ 5 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ 75 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਣ ਤੇ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜੁਬਲੀ ਜਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਗੋਰਾ ਦੀ ਬੇਟੀ ਮਿਥਰੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਲਵੰਨਮ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾਮ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ
ਗੋਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਸੂਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਾਸਤਕ ਕੇਂਦਰ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ। ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਕਾਜ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਨੇ 1940 ਵਿੱਚ ਅਛੂਤਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਭੋਜਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਜਾਤੀ ਵਿਆਹਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਗੋਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਗੋਰਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਰਥਿਕ ਸਮਤਾ ਮੰਡਲ ਵਸਾਵਯ ਮਹਿਲਾ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਗੋਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਰਥਿਕ ਸਮਤਾ ਮੰਡਲੀ ਇਕਸਾਰ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਤਬਾਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਇਸਦਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਬੁਣਕਰਾਂ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਆਬਾਦੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਪੋਲੀਓ ਕੈਂਪ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਵਸਾਵਯ ਮਹਿਲਾ ਮੰਡਲ ਸਵੈ-ਮਦਦ ਗਰੁੱਪ, ਸਿਹਤ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮਾਂ, ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੋਸਟਲ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਘਰ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਘਰ, ਇੱਕ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਏਡਜ਼ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਰਗੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਆਂਧ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਸੰਸਕਾਰ (ਸੁਧਾਰ) ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਡੀਨੋਟੀਫਾਈਡ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਵਾਨਮ, ਹੇਮਲਤਾ ਲਵਾਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕਦਮ ਉਠਾਏ। ਸੰਸਕਾਰ ਨੇ ਜੋਗੀਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਲਿਆ, ਜੋ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਦੇਵਦਾਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਰਹਿੰਦ ਖੂੰਹਦ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰੇਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਰੀਬ ਅਛੂਤ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਥੋਪੀ ਗਈ ਇੱਕ ਘਿਨਾਉਣੀ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। 1987 ਵਿੱਚ ਜੋਗਿਨੀਆਂ ਲਈ ਚੇਲੀ ਨਿਲਾਯਮ, ਸਿਸਟਰਜ਼ ਹੋਮ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਰਨੀ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਤਿੰਨੋਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ, ਵਿਜੇਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹਨ।
ਮੁਨਾਜਾਤ-ਏ-ਬਾਮਦਾਦੀ
ਮੁਨਾਜਾਤ-ਏ-ਬਾਮਦਾਦੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਅਸਲ-ਓ-ਤਰਜਮਾ ਬ ਸ਼ਿਅਰ-ਏ-ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਸਰਬਕਾਲੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ‘ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ’ ਦਾ ਭਾਈ ਲਕਸ਼ਵੀਰ ਸਿੰਘ ‘ਮੁਜ਼ਤਰ’ ਨਾਭਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਵਾਦ 1969 ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਛਪ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਖੂਬ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਮੁਨਾਜਾਤ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਗੀਤ ਜੋ ਰੂਹਾਨੀ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ‘ਬਾਮਦਾਦੀ’ ਸਵੇਰ ਵਕਤ ਦਾ।
ਨਾਸਤਿਕ ਕੇਂਦਰ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਗਰੁੱਪ
ਮੁਨਾਜਾਤ-ਏ-ਬਾਮਦਾਦੀ
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਵਿ
ਇਰਾਨੀ ਹਰਾ ਅੰਦੋਲਨ
ਇਰਾਨੀ ਹਰਾ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜੋ ਕੀ 2009 ਦੀਆਂ ਇਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਹਿਰ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਿਮੂਦ ਅਹਮਦਿਨੀਜਾਦ ਨੂੰ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਾ ਮੀਰ-ਹੋਸੇਨ ਮੁਸਾਵੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਚਿਨ੍ਹ ਸੀ, ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਮਨ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕੀ ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਮਨਸੂਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਮੀਰ ਹੁਸੈਨ ਮੁਸਾਵੀ ਅਤੇ ਮੇਹਦੀ ਕਰੋਬੀ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਗੂ ਸਨ। ਹੁਸੈਨ ਅਲੀ-ਮੋਤਜ਼ੇਰੀ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਗੂ ਸੀ ।
ਹਵਾਲੇ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ
ਬੀਏ
thumb|ਬੈੱਚਲਰ ਆਫ ਆਰਟ੍ਸ ਦਾ ਅੱਸਲ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਬੀਏ - ਬੈੱਚਲਰ ਆਫ ਆਰਟ੍ਸ (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀਕਰਣ) ਜਾਂ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਕ ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਪਦਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਾਰ ਕਲਾਵਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਡਰ-ਗਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼, ਸੰਸਥਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ, ਮੇਜਰ, ਜਾਂ ਨਾਬਾਲਗ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੰਦਰਭ
ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ
ਬੁਖ਼ਾਰਾ
thumb|right|200px|ਕਲਿਆਣ ਮੀਨਾਰ
ਬੁਖਾਰਾ (ਉਜ਼ਬੇਕ: Buxoro; ਫਾਰਸੀ: بخارا ; ਰੂਸੀ: Бухара) ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬੁਖਾਰਾ ਸੂਬਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕਰੀਬ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਬਾਦ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 237,900 (1999) ਹੈ।‏
ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ
ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬੁਖਾਰਾ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਸੰਨ‌ 1924 ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੂਸ ਦੇ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਹ ਅੱਠ, ਨੌ ਮੀਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਬਾਗਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 11 ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ। ਮੀਰ ਅਰਬ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਸਜਿਦ ਹੈ। ਕੰਬਲ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਊਨੀ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਇੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਜਲਵਾਯੂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਠੰਡ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਰੋਟ, ਸੇਬ, ਅੰਗੂਰ, ਤੰਮਾਕੂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਹਨ।
ਚਾਰ ਮੀਨਾਰ
ਲਿਆਬੀ ਹੌਜ਼ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਲੇਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੀਨਾਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਮਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦਾ ਜਮਘਟਾ ਹੈ। ਹਥ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਵੇਚਦਾ ਕੋਈ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਖਲੀਫ਼ ਨਿਆਜ਼ ਕੁਲ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਦੀ ਖ਼ੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਮੀਨਾਰ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਧਰਮਾਂ ਇਸਾਈ, ਪਾਰਸੀ, ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਖੁਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਬੁਖ਼ਾਰੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸਮਾਰਕ ਹੈ।
ਕਲਿਆਨ ਮੀਨਾਰ
ਇਹ ਮੀਨਾਰ ਬੁਖ਼ਾਰਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਚੀਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬੁਲੰਦ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜ਼ਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੌਤ ਦਾ ਮੀਨਾਰ ਸੀ। ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਉਪਰੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 150 ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਨੀਂਹ ਤੋਂ 30 ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਛੱਤ ਤੋਂ 20 ਫੁੱਟ ਹੈ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਲਨ ਮਸਜਿਦ
ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 1514 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਮਰਕੰਦ ਦੀ ਬੀਬੀ ਖਾਨਮ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਨਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ 12,000 ਵਿਅਕਤੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਵਰਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ 300 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਤੰਭ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਗੁੰਬਦਾਂ ਉੱਪਰ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਜੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।