cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кобылтæ
Кобылтæ (Кобловы) сты ирон мыггаг.
Смайлиатæ
Смайлиатæ кæнæ Смайлитæ (Смайлиевы, Смайловы ) сты ирон мыггаг.
Хлойтæ
Хлойтæ (Хлоевы) сты ирон мыггаг.
Рамсар
Рамсар у сахар Ираны Мазендераны, Рамсары шахрестаны административон центр.
Хъазбегтæ
Фиппаинæгтæ
*
Мæрзæгойтæ
Мæрзæгойтæ (Марзаговы, მარსაგაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Мараньон
Мараньо́н (Marañón) у цæугæдон Хуссар Америкæйы, Амазонкæйы галиу гуырæн. Йæ дæргъ у 1600 км.
Уæйыджы тыччы
Уæйыджы тыччы у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Дзывгъисы сæрмæ.
Хæлын ададжы дон
Хæлын ададжы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Садонгомы.
Бамут
Баму́т (Буммат) у хъæу Цæцæны Серноводскоейы районы. Цæрынц дзы 5,7 мин адæймаджы (2017).
Цъебатæ
Фиппаинæгтæ
*
Урс донгуырон
Урс донгуырон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Садонгомы.
Гусойтæ (Цæгат Ирыстон)
Гусойтæ у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Уæлладжыргомы.
Столин
Фиппаинæгтæ
Категори:Бресты облæсты сахартæ
Хохы рагъ
Кæс ноджы
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ Категори:Тырсыгомы хæхтæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Невер (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Шаро-Аргъун
Шаро-Аргъун (Шаро-Аргун, Шара-Орга) у хъæу Цæцæны, Чеберлойы районы административон центр.
Шомон
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Екатæ
Екатæ (Екаевы) сты ирон мыггаг.
Сауфагæтæ
Сауфагæтæ (Polygonaceae, Гречишные) сты дыхайон зайæгойты бинонад.
Шелковскаяйы район
Шелковскаяйы район (Шелковской район, Шелковски кIошт) у Цæцæны районтæй иу. Йæ административон центр у Шелковская.
Канталь
Фиппаинæгтæ
*
Хъарацатæ
Хъарацатæ кæнæ Хъарацтæ (Карацаевы, Карцаевы, Карацевы ) сты ирон мыггаг.
Браунау-ам-Инн
Бра́унау-ам-Инн, Бра́унау у сахар Австрийы. Ис Уæллаг Австрийы федералон зæххы ныгуылæны.
Земцъынагомы дон
Земцъынагомы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Захъхъайы доны фæрсагдон.
Сырхсырхид
Сырхсырхид (ярко-красный, алый) у сырхы хуызы фæлхуыз.
Æккæлатæ
Фиппаинæгтæ
*
Фрайтæ
Фиппаинæгтæ
*
Фадзайты Марат
Фиппаинæгтæ
Марат Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ Категори:Цыколайы чи райгуырдис, уыдон
Зруджы æфцæг
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Зруггом
Беркъатæ
Фиппаинæгтæ
*
Нанитæ (Цæгат Ирыстон)
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Гатайтæ
Истори
Ортъеуы хъæуккаг Гатайты Н.Г. нын куыд радзырдта, уымæ гæсгæ, Гатайты мыггаг равзæрдис Гæззатæй. Сæ фыдæлтæ цардысты Стыр Леуахийы комы Ципраны хъæуы. Уым Гæззатæй иу лæг, йæ ном Гатай, амардта кæйдæр æмæ йæ йæ туджджынтæ цæмæй ма амардтаиккой, уый тыххæй ралыгъд Ципранæй, æрцыд Чысыл Леуахийы коммæ æмæ Ортъеуы хъæуы æрцард. Цæмæй йын туджджынтæ йæ фæд ма ссардтаиккой, уый тыххæй йæ мыггаг йæ номæй аивта æмæ йæ цæуæт райдыдтой хæссын Гатайты мыггаг. Гатайтæ, дам, Ортъеуы раивтой фондз фæлтæры.
Бететæ
Бететæ (Бетеевы, ბეთეშვილი, ბეთიაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Хуымæтæджы мыртгæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Суаргомы дон (Арвыком)
Суаргомы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Терчы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Арвыком
Зубутли
Зубутли (Зубутли) у хъæу Дагъистаны Казбековы районы.
Манш
Манш (Manche, Maunche) у департамент Францы. Йæ административон центр у Сен-Ло.
Акулæтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Чъвареб
Чъвареб (ჭვარები):
Уртаты Аланкæ
Йæ уацмыстæ фыссы уырыссаг æвзагыл, мыхуырæй цæуынц 1985-æм азæй. Куыста УСФСР-йы Госкомиздаты, ахуыр кодта Мæскуыйы университеты аспирантурæйы. Йæ фыццаг уацмыстæ рухс федтой журнал «Литературная учёба»-йы, фæстæдæр та ногæй иуæй-иу литературон журналты, уыдоны ’хсæн «Дарьялы» дæр.
Плау
Ирон мыггæгтæ Плауы
Цардысты дзы Абайтæ, Чысиатæ.
Шибеник
Ши́беник (Šibenik, Sebenico) у сахар Хорватийы, Шибеник-Книны жупанийы административон центр.
Новомосковсчы район (Украинæ)
Фиппаинæгтæ
*
Иерузалимски, Роберту
Æддаг æрмæг
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Рио-де-Жанейройы чи райгуырдис, уыдон Категори:Философийы доктортæ
Шалиб
Шалиб (Шалиб) у хъæу Дагъистаны Чъародайы районы.
Мериайы дон
Мериайы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Медзыдайы доны фæрсагдон.
Любим
Фиппаинæгтæ
Категори:Ярославлы облæсты сахартæ
Порвоо
По́рвоо (Porvoo ), Бо́рго (Borgå ) у сахар Финляндийы хуссары.
Гаврилов-Ям
Гаври́лов-Ям (Гаврилов-Ям) у сахар Уæрæсейы Ярославлы облæсты, Гаврилов-Ямы районы административон центр.
Братское (Цæцæн)
Братское (Братское, Ломаз-Юрт) у хъæу Цæцæны Уæлтерчы районы. Цæрынц дзы 5,6 мин адæймаджы (2017). Бындурæвæрд æрцыдис 1837-æм азы.
Гаппо
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Америкæйы хъалац
Турниры хайад исынц æппæт 10 бæстæйы — КОНМЕБОЛ-ы уæнгтæ: Аргентинæ, Боливи, Бразили, Венесуэлæ, Колумби, Парагвай, Перу, Уругвай, Чили, Эквадор. 1993 азæй фæстæмæ ерысмæ æрхонынц ноджы дыууæ къорды æндæр конфедерацитæй — арæхдæр КОНКАКАФ-æй. Хуынд къордтæй тынгдæр фесгуыхт Мексикæ, дыууæ хатты турниры дыккаг бынат арцахсгæйæ.
Дæбе
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Арчийаг æвзаг
Арчийаг æвзаг (аршаттен чIат) у арчийаг адæмы мадæлон æвзаг, Дагъистаны æвзæгтæй иу. Арчийаг æвзагыл дзурынц Чародайы районы Арчибы хъæуы.
Теруэль
Теруэ́ль (Teruel, Teruel) у сахар Испанийы, Теруэлы провинцийы административон центр.
Першотравенск (сахар)
Першотра́венск (Першотравенськ) у сахар Днепропетровсчы облæсты Синельниковойы районы.
Гасынтæ
Фиппаинæгтæ
*
Расинæйы зылд
Категори:Сербийы административон дих
Зæронд Атаги
Фиппаинæгтæ
Категори:Урус-Мартаны районы цæрæнрæттæ
Мецъатæ
Мецъатæ (Мецаевы) сты ирон мыггаг.
Хуссар Бачкæйы зылд
Хуссар Бачкæйы зылд (Јужнобачки округ) у Сербийы зылд. Йæ административон центр у Нови-Сад.
Мысойтæ
Фиппаинæгтæ
*
Подгородное
Категори:Днепропетровсчы облæсты сахартæ
Кулийы район
Цæрынц дзы лакæгтæ — 97,4 %, даргинæгтæ — 0,5 %.
Уæллаг Никоз
Уæллаг Никоз (ზემო ნიქოზი) у хъæу Гуырдзыстоны Гуры муниципалитеты.
Банскæ-Бистрицæйы край
Фиппаинæгтæ
Категори:Словакийы крайтæ
Снежногорск (Мурмансчы облæст)
Снежного́рск (Снежногорск) у сахар Мурмансчы облæсты.
Хъайтмаз
Хъайтмаз у ирон нæлгоймаджы ном.
Астæуккаг Нарт
Астæуккаг Нарт кæнæ Астæуккаг сых у Нарты хъæуы æртæ сыхтæй иу.
Минданао
Миндана́о у Филиппинты стырдæр сакъадæхтæй иу. Йæ фæзуат у 97 530 км2.
Балхъары Цæрæк
Доны реестры бæрæггæнæнтæ
Уæрæсейы доны паддзахадон реестрмæ гæсгæ цæугæдон хауы Ныгуылæн-Къаспы бассейны зылдмæ. Балхъары Цæрæчы донхæдзарадон хай — Терк Æрæфæй райдай æмæ йæм Малхъ кæм бакæлы, уым фæуы.
Хъилсагъд
Хъилсагъд у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Фæзыхъæумæ ’ввæхс.
Чъала (Оны муниципалитет)
Фиппаинæгтæ
Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ириб
Фиппаинæгтæ
Категори:Чъародайы районы цæрæнрæттæ
Арчийаг адæм
Арчийæгтæ (аршишттиб) сты Кавказы цæрджытæ, сæ фылдæр хай цæры Дагъистаны Чъародайы районы Арчибы хъæуы. Уыдон дзурынц арчийаг æвзагыл. Арчийæгтæ сты пысылмæттæ.
Укъанамхаре
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Пенджаб
Пенджаб («фондз цæугæдоны», ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ) — историон, географион æмæ геополитикон регион Индийы æмæ Пакистаны.
Цъуер
Цъуер (წვერი) у хъæу Гуырдзыстоны Карелы муниципалитеты.
Мокшанаг æвзаг
Мокша́наг æвзаг (мокшень кяль) у мордоваг æвзæгтæй иу (финнаг-угойраг æвзæгты дæлкъорд). Уый у мокшанаг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 228 025 адæймаджы, сæ фылдæр Мордовийы.
Тромс æмæ Финнмарк
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы фюльке
Бузайы къæдзæх
Бузайы къæдзæх у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Мынагомы.
Арыхъхъ (Кæсæг-Балхъар)
Арыхъхъ (Арик, Борыкъуей) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.
Ашурбейли, Сарæ Балабек кызы
1942-æм азы æрцахстой Сарæ Ашурбелийы бинойнаджы — Бахрама Гусейн-задейы. Тæрхонмæ гæсгæ йæ хъуамæ топмæ ’рывæрдтаиккой, фæлæ уыцы тæрхон 1943-æм азы фæивтой æмæ йæ 10 азмæ арвыстой ахæстонмæ.
Кабала (сахар)
Кабала́ (Кабалака, Кабалак, ал-Хазар, Хазаран; Կապաղակ; Χαβαλα) — рагон сахар æмæ Кавказаг Албанийы фыццаг сæйраг сахар (VI æнусы онг), стыр базарадон центр XV æнусы онг.
Ачхой-Мартаны район
Фиппаинæгтæ
*
Гуыбыр хох
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Белинский (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Пензæйы облæсты сахартæ
Комрæбын
Комрæбын у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Четырсмæ ’ввæхс.
ზ
Категори:Гуырдзиаг алфавит
Айламæ
Хохы хуссайраг фарсыл æрбынат кодта альпинистон лагер, йæ ном у цъуппимæ иумæйгаг — «Айламæ».
Сырх дзуар (къæдзæх)
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Тымбыл хуыр
Тымбыл хуыр у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Мынагомы.
Акутагава, Рюноскэ
Рюно́скэ Акутага́ва (芥川龍之介) у зынгæ япойнаг фыссæг. Райгуырдис Токиойы 1892-æм азы 1 мартъийы райсомæй, кæнæ рагон рæстæгнымадмæ гæсгæ кæфхъуындары мæйы, кæфхъуындары боны æмæ кæфхъуындары сахаты. Афтæмæй йæ схуыдтой Рюноскэ, уымæн æмæ ацы номы мидисæвдисæг иероглиф «рю» нысан кæны «кæфхъуындар». Йæ фыд уыдис æхсыр уæйгæнæг, йæхицæн сæрвæттæ уыд Токиойы горæтгæрон. Йæ мад уыдис Акутагава бинонтæй рацæугæ. Фæстæдæр номдзыд фыссæджы уыдон схъомыл кодтой, йæ мыггаг дæр уыдонæй райста.
Таиф
Та́иф кæнæ Эт-Таиф у сахар Сауды Араббы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сауды Араббы сахартæ
Церетели, Георгий Василийы фырт
Иртасæнтæ
Церетели у 100 ахсджиаг зонадон-иртасæг уацмасы автор, рауагъта дæс монографийы.
Гуыбецаг æвзаг
Æвзаг хауы нахаг-дагъистайнаг æвзæгты къордмæ, даргинаг дæлкъордмæ. Æртæ минæй фылдæр нæу гуыбецагау чи дзуры, уыдоны нымæц; цæрынц Дагъистаны Дахадаевы районы.
Саткæ
Са́ткæ (Сатка) у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты, Саткæйы районы административон центр.
Сент-Авольд
Сент-Аво́льд (Saint-Avold, Sankt Avold) у Францы сахар. Ис Мозелы департаменты.
Хæлд хох
Хæлд хох у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Тъепмæ ’ввæхс.
Къодийы дон
Къодийы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны рахиз фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Арутюнян-Сарьян, Аракси Арцруны чызг
Аракси́ Арцру́ны чызг Сарья́н (Арутюнян) (райгуырдис 1937-æм азы 17 августы Ленинаканы — амардис 2013-æм азы 26 сентябры Ереваны) — Сомихы аивады зонæдты сгуыхт архайæг, аивады зонæдты кандидат, Комитасы номыл Ереваны консерваторийы профессор.
Усть-Лугæ
Усть-Лу́гæ (Усть-Луга) у посёлок Ленинграды облæсты. Ис Кингисеппы районы.
Щецины трамвай
Щецины трамвайы (Tramwaje w Szczecinie) у трамвайон транспорты системæ Щецины, фыццаг хахх скуыста 1879-æм азы 23 августы.
Мхциатæ
Литературæ
*
Тамаджыны дон (Хуссар Ирыстон)
Тамаджыны дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны галиу фæрсагдон.
Загребы жупани
Категори:Хорватийы жупанитæ
Таутиаты Дрис
Цардафыст
Дрисы кадджытæ ныффыстой бирæтæ. Уыдонимæ Æлборты Барысби, Мамсыраты Æхсар, Беккуызарты Хадизæт, Салиты Ахмæт æмæ æндæртæ.
Еманжелинск
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Химилонтæ
Химилонтæ (Химилоновы) сты дыгурон мыггаг.
Саудон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Дзæуæг
Дзæуæг у ирон нæлгоймаджы ном.
Елетæ
Елетæ (Елеевы) сты дыгурон мыггаг.
Мæлдзыгдон
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæлдзгуытæ
Вилюйск
Вилю́йск (Вилюйск, Бүлүү) у сахар Якутийы, Вилюйсчы районы административон центр.
Дигорухъ
Дигорухъ у ирон нæлгоймаджы ном.
Рувасджыны дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ
Фидарыфарсы дон
Фидарыфарсы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Урстуалты.
Фæскъæдзæх
Фæскъæдзæх уыдис Дзасыхы хай. Цардысты дзы Цуцитæ. 1914-æм азы Фæскъæдзæхы цардысты 8 адæймаджы.
Чебаркуль
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Уæрæх ададжы дон
Уæрæх ададжы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Ног Санибайы хъæумæ ’ввæхс.
Бетантæ
Фиппаинæгтæ
*
Вэйхай
Вэйха́й у сахары зылд Китайы. Ис Шаньдуны провинцийы.
Дæргъæвцæг
Дæргъæвцæг у æфцæг Цæгат Ирыстоны Дæргъæвсы комы.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Дæргъæвсы ком
Севанаванк
Севанаванк (Սեւանավանք) — моладзандон Севаны цады донгæрон цæгат-ныгуылæны ’рдыгæй, Гехаркуникы провинци Сомихы. Арæзтыты комплекс æрбынат кодта æрдæгсакъадах Севаныл — уый раздæр уыд къаннæг сакъадах.
Истори
XVI—XVII æнусты моладзандоны къултæ фехæлдтой, 1930-æм азы та сакъадахæй ацыд фæстаг моладзан. Абон моладзандон ногæй кусы, уыймæй уæлдай ма дзы ис семинар Вазген I номыл.
Заполярный
Фиппаинæгтæ
Категори:Мурмансчы облæсты сахартæ
Евлах
Фиппаинæгтæ
Категори:Азербайджаны сахартæ
Цырагъдзаутæ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Хуыфидуры дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Дмитровск
Фиппаинæгтæ
Категори:Орёлы облæсты сахартæ
Понтеведрæ (провинци)
Фиппаинæгтæ
Категори:Галисийы провинцитæ
Барз (хъæу)
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Колибри
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Чысафарс
Чысафарс кæнæ Чыса у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Карцагомы.
Евлахы район
Категори:Азербайджаны районтæ
Кобайр
Моладзандоны истори
1971-æм азы советон реставратортæ ногæй рацæразтой моладзандоны фрескæтæ.
Архитектурæ
Моладзандоны хæлддзæгтæ зындгонд сты сæ уникалон къулы фыстытæй — фрескæтæ, сомихаг, византиаг æмæ гуырдзиаг нывкæнынады традицийы арæзт. Фрескæтæ баззадыты стыр æмæ гыццыл аргъуанты, иумæйаг ахизæнæй баст. Уыдон нывгонд æрцыдысты Шаханшахы æмкъай моладзандон сомихаг халкедонитæм куы радта, уæд. Фæстаг иртасæнтæм гæсгæ гыццыл аргъуаны нывтæ фæзындтысты Шаханшахы мæлæты фæстæ, 1261-æм азмæ ’ввахс.
Белёв
Фиппаинæгтæ
Категори:Тулæйы облæсты сахартæ
Тляратæйы район
Тляратæйы район (Тляратинский район) у Дагъистаны районтæй иу. Йæ административон центр у Тляратæ.
Бабечы район
Категори:Азербайджаны районтæ
Гибискус
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тухатæ
Фиппаинæгтæ
*
Арагац
Хохы тюркаг ном Алагёзы хицæн кæнынц ныхæстæ ала — «хъулон» æмæ гёз  — дырысæй «цæст», топонимты «ратæдзæн, мæсчъыдон» кæнæ «æфцæг, ныллæг бынат хæхты рагъы» (Мурзаев, 1984-æм аз) — Фæскавказы иуыл бæрзонд бынаты номæн нæ бæззынц. Фæлæ Азербайджаны цæгаты ’рдыгæй цы бынæттон термин алагёз сфидар ис (зæхх урс тæппытимæ), уый хорз æвдисы Алагёзы сконд йæ къаннæг цъититимæ.
Тусхарой
Фиппаинæгтæ
Категори:Итум-Калийы районы цæрæнрæттæ
Баркисимето
Фиппаинæгтæ
Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Сьюдад-Гуаянæ
Сьюдад-Гуаянæ (Ciudad Guayana) у сахар Венесуэлæйы, Боливары штаты стырдæр сахар.
Венёв
Фиппаинæгтæ
Категори:Тулæйы облæсты сахартæ
Цорионтæ
Равзæрд
Ацы мыггаг равзæрд Доныфарсы Цориты мыггагæй, сæ мыггагы мад Цориты чызг кæй уыд, уымæ гæсгæ. Цориты чызджы, дам, æрхуыдта йæхицæн бинойнагæн Доныфарсы хъæуккаг Æгкацатæй иу лæг. Къорд азты фæцардысты, райгуырд сын цыппар фырты. Фæлæ уый фæстæ Æгкацаты лæг æндæр ус æрхаста. Ус рахицæн йæ лæгæй æмæ Доныфарсы æндæр ран æрцард. Йæ фырттæ кæд Æгкацатæй уыдысты, уæддæр сын мад сæ мыггаг скодта йæ чызгон мыггагыл — Цорионтæ. Лæппуты Доныфарсы сæ фыды цур цæрын нæ бафæндыд æмæ алыгъдысты Лезгоры зылдмæ.
Бийсар
Бийсар (Бийсар) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Берчъысатæ
Равзæрд
Беркъисатæй равзæргæ мыггаг Тохъайтæй иу Бадилатæй лæг амардта æмæ алыгъд Хъахъхъæдуры хъæумæ. Ацы хъæуы Тохъайтæ сæ мыггаджы ном нæ хъæр кодтой æмæ сæм хъæуккæгтæ дзырдтой дыгурæтты номæй, уæртæ «Дыгурмæ бауай...». Афтæмæй Тохъайты мыггаг Хъахъхъæдуры ссис Дыгур. Тохъайтæн се ’цæг мыггаджы ном ферох кодтой. Уыдонæй кæцы фæлтæртæ равзæрдысты, уыдоны абон дæр хонынц Дыгуры мыггагæй.
Бæлонхуызтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Нигкотæ
Нигкотæ (Нигкоевы) сты дыгурон мыггаг.
Еремян, Сурен Тиграны фырт
Зонадон куыст
С.Т. Еремяны сæйраг куыстыты фыссы сомихаг адæмты этногенезы æмæ рагон паддзахадон сырæзтытæ Сомихы территорийы тыххæй.
Фипаинæгтæ
Категори:Сомихы историктæ Категори:Историон зонæдты доктортæ
Соледад (Атлантико)
Фиппаинæгтæ
Категори:Колумбийы сахартæ
Хуссар Ирыстоны тырыса
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстон Категори:Паддзахæдты тырысатæ
Гамкрелидзе, Реваз Валерианы фырт
1953-æм азæй кусы Зонæдты академийы Математикон институты, 1953-æм азы бахъахъхъæдта йæ кандидатон диссертаци, 1960-æм азы та сси зонæдты доктор.
Дзатцетæ
Равзæрд
Дзатцетæ равзæрдысты Мæстинокы хъæуы Туйгъантæй. Дзатце, дам, уыд Туйгъанты кæстæр фырт æмæ, бинонтæ куы ’ркодта, уæд сæм райдыдтой фыды номæй дзурын æмæ сыл сфидар уыцы мыггаг — Дзатцетæ. Дзатцейæн йæ бинойнаг уыд Абисалтæй. Уыд сын дыууæ фырты. Хистæры цæуæтæй чидæртæ Туркмæ алыгъди, кæстæр фырты цæуæтæй бирæтæ цæрынц Мæстинокы хъæуы æмæ æндæр рæтты.
Дзайнухътæ
Равзæрд
Мæхческы цы Дзайнухътæ цæры, уыдоны фыд, дам, раджы кæддæр ардæм æрбафтыд Ростовы горæтæй. Ам ус ракуырдта, схъæздыг, сæ хистæрты сын хонын райдыдтой, Дзайнухъты æлдæрттæ, зæгъгæ.
Къаматы комы дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Алиева, Диляра Алекпер кызы
Цардафыст
Диляры Алиевайы ном хæссы сылгоймæгты бартæ чи хъахъхъæны, уыцы азербайджайнаг организаци, стæй Бакуйы уынгтæй иу. Цы хæдзары цардис, уый къуылыл ис номарæн фæйнæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Советон Цæдисы тæлмацгæнджытæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Картвелологтæ
Уазитæ
Уазитæ (Вазиевы) сты дыгурон мыггаг.
Болохово
Фиппаинæгтæ
Категори:Тулæйы облæсты сахартæ
Соликамск
Солика́мск (Соликамск) у сахар Уæрæсейы Пермы крайы, Соликамсчы сахары зылды административон центр.
Киреевск
Кире́евск (Киреевск) у сахар Уæрæсейы Тулæйы облæсты, Киреевсчы районы административон центр.
Бисойтæ
Фиппаинæгтæ
*
Данди
Категори:Шотландийы сахартæ
Новопавловск
Истори
1829-æм азы станицæ æндæр ранмæ рахастой, Азов-Мæздæджы хахх куы нал хъуыди, уæд. 1870-æм азæй ацы станицæ хонынц Старопавловская. 1848-æм азы та станицæй раздæры бынаты фæзындис станицæ Новопавловская, æрцæрын дзы кодтой Воронежы, Полтавæйы æмæ Харьковы губернæтæй ласт адæм.
Киреевсчы район
Киреевсчы район (Киреевский район) у Тулæйы облæсты муниципалон район. Йæ административон центр у Киреевск.
Фиппаинæгтæ
*
Заокскийы район
Фиппаинæгтæ
*
Алийы цъай
Литературæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Аркъауты цъай
Аркъауты цъай, уыдис цъай (хутæр) Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы. Бындурæвæрд æрцыдис 1876-æм азы.
Бехшехр
Категори:Мазендераны сахартæ
Надгеритæ
Фиппаинæгтæ
*
Шимпанзе
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Данфермлин
Категори:Шотландийы сахартæ
Тускъаты цъай
Тускъаты цъай, уыдис цъай (хутæр) Стъараполы крайы Курскаяйы районы. Бындурæвæрд æрцыдис 1837-æм азы.
Гокъинаты цъай
Гокъинаты цъай (Хутор Гокинаев) уыдис цъай (хутæр) Стъараполы крайы Курскаяйы районы. Бындурæвæрд æрцыдис 1853-æм азы. Цъайы нырыккон ном у Балтийский.
Годзойтæ
Годзойтæ (Годзоевы) сты дыгурон мыггаг.
Плавск
Фиппаинæгтæ
Категори:Тулæйы облæсты сахартæ
Хабез
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъæрæсе-Черкесы цæрæнрæттæ
Бæлотæ
Фиппаинæгтæ
*
Добрянкæ
Добря́нкæ (Добрянка) у сахар Уæрæсейы Пермы крайы, Добрянкæйы сахары зылды административон центр.
Советск (Тулæйы облæст)
Сове́тск (Советск) у сахар Тулæйы облæсты Щёкинойы районы.
Амилахуантæ
Амилахуантæ (Амилахановы) сты дыгурон мыггаг.
Быгъуылты цъай
Литературæ
Категори:Курскаяйы районы цæрæнрæттæ
Дæллаг Чъала
Цæрджытæ
Хъæуы цæрынц 1 мин адæймагæй фылдæр.
Нарæ (цæугæдон)
Категори:Мæскуыйы облæсты цæугæдæттæ Категори:Калугæйы облæсты цæугæдæттæ
Игуэй
Игуэ́й (Higüey) у сахар Доминиканæйы Республикæйы, Ла-Альтаграсийы провинцийы административон центр.
Раздан (цæугæдон)
Географи
Йæ дæргъ у 141 км, бассейны фæз Севаны цады фæзимæ иумæ — 7310 км², Разданы бассейны фæз хицæнæй — 2560 км². Ратæдзы Севаны цадæй йæ цæгат-нуыгуылæн хайы, сахар Севаны цур. Йæ доны сæры цæуы хæххон дæлвæзыл хуссары ’рдæм, Ереванмæ. Йæ дæллаг хайы æрдыгæй цæуы Арарты фæзыл, хауы Араксмæ, Туркимæ арæныл.
Сан-Педро-де-Макорис (сахар)
Сан-Педро-де-Макорис (San Pedro de Macorís) у сахар æмæ муниципалитет Доминиканæйы Республикæйы, Сан-Педро-де-Макорисы провинцийы административон центр.
Хасанья
Хасанья́, Хасани́ (Хасанья, Хасан Уя) у хъæу Кæсæг-Балхъары. Цæрынц дзы 10,8 мин адæймаджы (2010).
Горбатов
Горба́тов (Горбатов) у сахар Дæллаг Новгороды облæсты Павловойы районы.
Теймураз II
1761-æм азы æрцыд Бетъырбухмæ, куырдта æххуыс регионы æндæр бæстæты ныхмæ. Амардис Бетъырбухы, ныгæд æрцыдис Астраханы.
Десы ком
Десы ком у ком Тырсыгомы, цæугæдон Десы комы доны дæргъмæ.
Пендаровский, Стево
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Македонийы политиктæ Категори:Цæгат Македонийы президенттæ
Сисак
Фиппаинæгтæ
Категори:Хорватийы сахартæ
Богъитæ
Литературæ
*
Керчелатæ
Фиппаинæгтæ
*
Иры цъай
Æддаг æрмæг
Категори:Курскаяйы районы цæрæнрæттæ
Сырх Кут
Сырх Кут (Красный Кут) у сахар Уæрæсейы Саратовы облæсты, Сырх Куты районы административон центр.
Дæллаг Рене
Дæллаг Рене (ქვემო რენე) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты.
Дзаубатыры цъай
Цардысты дзы ирæттæ (цъайтæ). Ныртæккæ Дзаубатыры цъай æдзæрæг у.
Триалеты петроглифтæ
Триалетаг петроглифтæм ахаст дарынц 100 нывмæ ’ввахс, æхсæз æмвæзыл къордгонд æмæ 50-метры тъæпæн базальтон уæлцъарыл лыгконд сты. Се ’хсæн æппæты арæх сты бынæттон цæрæгойты нывтæ: сагтæ, бæхтæ, дзæбидыртæ, мæргътæ æмæ кæсæгтæ. Уымæй уæлдай ма, фæлгондзыд сты фантастикон æмæ гибридон уæвæгтæ. Нывæфтыдтæ схематикон сты, цæрæгойтæ фæлгонцконд сты фæрсырдыгæй, бæрæг æлементтыл акцентимæ, зæгъм сыкъатæ. Иу сценæйы нывгонд у мадæл саг, йæ лæппынæн хæринаг даргæйæ. Æндæр бынæтты фæлгонцконд сты цуаноны ахсæнхызы цы цæрæгойтæ стыхстысты уыдон. Адæймаджы сурæттæ сты цуанонтæ æд фат æмæ æрдынтæ, цæрæгойтимæ абаргæйæ æнахуыр къаннæг (асмæ 2,5 см 18-20 см æмæ фылдæр 1-2 мм уæрхмæ стæй нывæфтауыны арфмæ). Цуанонтæ нывгонд сты разæй æмæ цæрæгойтæй фылдæр схематикон хъуыдымæ гæсгæ. Фигурæтæ æнæзмæлгæ сты, галиу къухты цуанæтты хæцæнгарз дарынц. Геометрион фигурæтæ сты дзуæрттæ, шахмæткæтæ æмæ хуры тынтæ.
Сомихы цæдтæ
Цæдтæ регионмæ гæсгæ
Дæлæ бакæсæн ис Сомихы цæдты номхыгъд бæстæйы регионмæ гæсгæ.
Ибинь
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Арвы нæмыг
Фиппаинæгтæ
Категори:Арвы нæмгуытæ Категори:Планетологи Категори:Геологи
Хæмæтхъуатæ
Хæмæтхъуатæ кæнæ Хæмæтхъанатæ ( Хаматкоевы , Хаматкановы ) сты ирон мыггаг.
Цоциты Герсан
Цоциты Сардойы фырт Герсан (райгуырдис 1921-æм азы — амардис 1943-æм азы) у ирон поэт æмæ æфсæддон.
Сохиты Зауырбег
Æрвитæнтæ
Категори:Узбекистаны хъæбысæйхæцджытæ Категори:Таджикистаны чи райгуырдис, уыдон Зауырбег Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ Категори:1986-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Этоко
Фиппаинæгтæ
Категори:Золкæйы районы цæрæнрæттæ
Хърупс (хъæу)
Хърупс (Крупс) — раздæры хъæу Цæгат Ирыстоны, абон у Алагиры сыхтæй иу.
Этимологи
Адæмон этимологи: Хърупсы уыд цъымара зæхх, æдзухдæр дзы хæфсытæ æхсæвæйбонæй уасыдысты, хъуыр-хъуыр кодтой. Уымæ гæсгæ сæ схуыдтой Хърупс.
Цомартаты Батыр
Литературæ
Батыр Категори:Ирон поэттæ Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ Категори:Гæналы чи райгуырдис, уыдон
Транскам
Транскам у тынг ахсджиаг фæндаг, уый тыххæй æмæ у, Цæгат æмæ Хуссар Ирыстон афæдзы дæргъы чи иу кæны, иунæг ахæм фæндаг. 2003-æм азы агъоммæ фæндагыл ластой уæзтæ Сомихмæ дæр, фæлæ хæсты аххосæй ныртæккæ транзитон транспортæн у æхгæд.
Истори
1971-æм азы Советон Цæдисы министрты совет сфидар кодта уынаффæ Ручъы тъунел æмæ Транскамы арæзтады тыххæй. Проект бацæттæ кæныныл куыста институт Союздорпроект.
Ковылкино
Фиппаинæгтæ
Категори:Мордовийы сахартæ
Хъæндзæргæс
Хъæндзæргæс — сур зæхх æмæ доны тыгъдады хицау, нарты сæйрагдæр знæгтæй иу. Хъæндзæргæс æвдыст цæуы бынтон егъау авдсæрон æбуалгъ цæрæгойы хуызы. Ис ын, хатгай дзы чи фæхицæн вæййы, ахæм дыууæ базыры. Холыагур ратæх-батæх кæны денджыз æмæ сур зæххы сæрмæ. Иуæй-иу таурæгъты æмбæлы авдсæрон уæйыджы хуызы. Хъæндзæргæсæн ис æвирхъауы хъару, скъæфы нарты рæсугъд чызджыты, уацары кæны нарты хуыздæр хъайтарты; йæ мæлæт ссардта лæгæй-лæгмæ тохы Батырадзы къухæй.
Фæсалæфсир
Фæсалæфсир кæнæ тамафæсал, псауфæсал (Poa trivialis; Мятлик обыкновенный) у æфсирон зайæгой.
Рисаральдæ
Рисара́льдæ (Risaralda) у департамент Колумбийы. Йæ административон центр у сахар Перейрæ.
Тъæпæн фæткъуы
Фиппаинæгтæ
Категори:Фæткъуытæ
Годабрелидзе
Годабрелидзе (გოდაბრელიძე) сты гуырдзиаг мыггаг.
Колхидæйаг чеса
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Кингстаун
Фиппаинæгтæ
Категори:Сент-Винсент æмæ Гренадинтæ
Гобеджишвили
Равзæрд
Гобеджишвилитæ æрлыгъдысты Дыгургомæй Хъибмæ.
Æвзæнхъурæ
Æвзæнхъурæ кæнæ æвзæнхъуре (Anacamptis coriophora, Ятрышник клопоносный) у бирæазон кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Гудели
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Тæух
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау Категори:Хъæдурхуызтæ
Саров
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæллаг Новгороды облæсты сахартæ
Харсеной
Харсеной (Хьорсана) у хъæу Цæцæны Шатойы районы. Цæрынц дзы 160 адæймаджы (2010).
Бидетæ
Фиппаинæгтæ
*
Теберда (цæугæдон)
Теберда́ (Теберди) — Цæгат Кавказы Хъæрæсе-Черкесы цæугæдон, Хъобаны галиу фæрсагдон. Йæ дæргъ — 60 км, донæмбырдгæнæн бассейны фæзуат — 1080 км².
Салæгатæ
Равзæрд
Салæгаты Бадзай æмæ Даукуй зыдтой бирæ рагон таурæгътæ æмæ кадджытæ. Цагътой сæ хъисын фæндырæй. Иу таурæгъмæ гæсгæ, Салæгатæ Кæсæджы æлдæрттæй балхæдтой зæхх Кæсæджы. Сæ фос уым хызтой, хызта сæ фынддæсаздзыд Бадзай. Уæд иубон кæсгон æлдæрттæ бацыдысты æмæ Бадзайæн йæ фос ратардтой, йæхицæн ын йæ къæхтыл хъадамантæ бакодтой. Афтæмæй сæ фæрæт баззад Бадзайы цур. Бадзай асаста йæ хъадамантæ æмæ ралыгъд. Иу хъæды мæра бæласы бабырыд, фæдисонтæ йæ не ’ссардтой. Бадзай рахызт бæласы мæрайæ æмæ дарддæр ацыд, бахауд иу хъæумæ. Хъæуы хистæртæ ныхасы бадтысты. Бадзай зæронд лæгты раз йæ зонгуытыл æрлæууыд, ракодта сын йæ хабар. Ныхасы лæгтæ йæ бафарстой кæцæй у, кæмæй æмæ йæ йæ хæдзарыл сæмбæлын кодтой.
Суари
Суари, — фондз капеччы.
Тебердайы æрдзæвæрæн
Истори
Административон арæнты аивыны тыххæй 1944-æм азы январæй Тебердайы æрдзæвæрæн Гуырдзыстоны ССР-ы æрдзæвæрæнты Управленийæн бадæлбар кодтой.
Сахдагъ
Хæрдмæцыдты истори
Зымæджы дзы вæййы ныллæг температурæтæ, арæх æрхауынц минус 20 градусæй дæлдæр Цельсимæ гæсгæ, уый тыххæй сæдæ метры айас æхсæрдзæнтæ ныих вæййынц æмæ дзы фесты дынджыр ихон къуыбæрттæ. Уыдоныл-иу схизынц уæлæмæ. Фыццаг хатт хохмæ схызт Андрей Пастухов 1892-æм азы Шахдагы комæй. Алы аз дæр 1935-æм азæй 1968-æм азы онг Шахдагы цъуппмæ хызтис Бакуыйы фистæгæфсæддон училищæйы курсантты ротæ. 1966-æм азы — О. Дроздовский, 1993-æм азы — Д. П. Шиянов схызтысты цæгæтаг-скæсæны сисы асасты ууылты. Æрвыл аз хохы цъуппмæ фæхизынц бынæттон альпинисттæ.
Идæ-Вирумаа
Фиппаинæгтæ
Категори:Эстонийы административон дих
Гелдаган
Фиппаинæгтæ
Категори:Курчалойы районы цæрæнрæттæ
Цапарух
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Даттей сифæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Хилджытæ
Хилджытæ, вариант: хилæгой (, Пресмыкающиеся) у цæрæгойты кълас.
Требишов
Тре́бишов (Trebišov, Требішів, Trebischaul, Tőketerebes) у сахар Словакийы Кошицейы крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Словакийы сахартæ
Урсдон (Пацъайы фæрсагдон)
Урсдон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Пацъайы фæрсагдон. Ис Нæзыджыны цур.
Урень
Уре́нь (Урень) у сахар Уæрæсейы Дæллаг Новгороды облæсты, Урены районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæллаг Новгороды облæсты сахартæ
Хъолайы дон
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Ляэнемаа
Фиппаинæгтæ
Категори:Эстонийы административон дих
Сариаг æвзаг
Сариаг æвзаг (ლუშნუ ნინ) у сариаг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл Сарийы. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 15 000 бæрц.
Чъырыкомы дон (Хуссар Ирыстон)
Чъырыкомы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Чеселты доны фæрсагдон.
Ашхарацуйц
Æддаг æрмæг
Категори:Сомихы истори
Навашино
Нава́шино (Урень) у сахар Уæрæсейы Дæллаг Новгороды облæсты, Навашинойы сахары зылды административон центр.
Сындзы ададжы дон
Сындзы ададжы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрхоны доны фæрсагдон.
Дæллаг Теберда
Дæллаг Теберда (Тёбен Теберди, Сынты, Нижняя Теберда) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы.
Сомихы истори (Мовсес Хоренаци)
«Сомихы истори» (Պատմություն Հայոց, Патмутюн Айоц) у монументалон историон уацмыс, ныффыста йæ астæузаманы сомихаг историк Мовсес Хоренаци. Хоренаци йæхи хуыдта сыгъдæг Месроп Маштоцы фæсдзæуин æмæ йæ уацмыс фыста Багратидты кънйаз Саачы барамындмæ гæсгæ.
«Истори» баиу кодта сомихаг адæмы равзæрды тыххæй таурæгътæ æмæ V æнусы онг цы историон цаутæ уыдысты, уыдоны афыст дæр: Сасанидты æлдæриуæг, Византийы рæзт, Аршакунийы династийы хицауиуæг V æнусы онг. Чиныджы ис бирæ æрмæджытæ, сомихæгты цы уырныди чырыстон дин æрбайсыны агъоммæ, ууыл, стæй сомихаг мифологи æмæ фольклоры тыххæй. Хоренацийы «Истори» стыр тæваг дардта æппæт рагон сомихаг историографимæ, Мовсес Хоренаци йæхæдæг та нымад у «сомихаг историографийæн йæ фыд».
Тæлмацтæ
Уырыссаг тæлмацты бындуры вæййы Эмин Мкртчы тæлмац, кæцы уый сарæзта 1858-æм азы. Советон дуджы тæлмац цалдæр хатты рауагътой джиппæй — фæстаг хатт Хоренацийы «Истори» ратæлмац кодта Г. Саркисян 1990-æм азы.
Кодман
Фиппаинæгтæ
Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Княгинино
Княги́нино (Княгинино) у сахар Уæрæсейы Дæллаг Новгороды облæсты, Княгининойы районы административон центр.
Хосгæнæг
Рынчынты дзæбæхгæнджытæн адæмон медицинæйы ис иумæйаг ном — хосгæнæг. Цæгат Ирыстоны ма пайда кæнынц дзырд «лечыр»-æй (лекарь). Нырыккон ирон æвзаджы пайда кæнынц термин «дохтыр»-æй (доктор).
Аракс
Ном
Евгений Поспелов — топонимикæйы хайады æмæ картографийы специалист йæ цæст бадардта тюркаг дзырд араз-мæ («фæрссагдон», «цæугæ дон»).
Хълиаты дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Мамысонгомы цæугæдæттæ
Араксы Республикæ
Араксы Республикæ кæнæ Араксы Туркаг Республикæ (Araz Türk Cümhuriyyəti) уыд азербайджайнæгты паддзахад, кæцы йæ хæдбардзинад схъæр кодта 1918-æм азы 18 ноябры, Османты импери цы зæххытæ уыцы аз бацæхста кæддæры Уæрæсейæ, уым. Араксы Республикæйæн стыр æххуыс кодта осмайнаг æфсады къамандыгæнджытæ, цалынмæ йе ’фсæддонтæ эвакуацигонд уыдысты Мудросы æрсабыры фæстæ. Фыццаг дунеон хæсты фæстиуæгæн Османты импери састы бынаты аззади æмæ йæ скæсæйнаг зæххытæ хъуамæ радтаид сæрибар Сомихмæ (Фыццаг Сомихаг Республикæ), Антантæйы уынаффæмæ гæсгæ.
Араксы Республикæ бирæ нæ ахаста, тагъд рæстæджы йæ ныддæрæн кодтой сомихаг гæрзифтонг тыхтæ.
Истори
1918-æм азы 30 октябры Осмайнаг импери бафыста Мудросы бадзырд, уымæ гæсгæ османты æфсад хъуамæ суагъд кодтаид Фæскавказ æмæ ацыдаид Турчы 1914-æм азы арæнмæ.
Кавказаг хъæддаг гæды
Чысыл афыст
Хъæддаг гæдытæ сты тынг хорз цуанонтæ æмæ æгъатыр тугдзыхтæ, вæййынц хин æмæ хъусдарæг. Уыцы миниуджыты руаджы цæрынц æрдзы дæр.
Хæлцад æмæ цардыуаг
Æрдз ын балæвар кодта йæ фæныкхуыз-морæ ахорæн, кæйы иу кæны хауд сыфтæр æмæ бæлæсты хуызимæ. Уый руаджы-иу свæййы бынтон æнæзынгæ. Хъæддаг кавказаг гæды хорз хизы бæлæстæм æмæ дзæбæх ленк кæны, фæлæ донмæ хизы æрмæст бахъуыды рæстæджы.
Нымæц æмæ хъахъхъæнынад
Зоологты бæрæггæнæнтæм гæсгæ гæдыты максималон бæрц 1000 га (10 км²) территорийыл у 200-300 экземпляры, йе ’мбисы бæрц та у бирæ къаддæр — 10-20 гæдыйы. Кавказаг хъæддаг гæды хаст у Уæрæсейы сырх чиныгмæ куыд хуыз йæ нымæц чысыл кæмæн у æмæ кæцыйыл фембæлæн ис арæнджын территорийыл (стæмдзинады 3 категори). Хъæддаг гæдыты хъахъхъæнынц Кавказы цалдæр æрдзæвæрæны, сæрмагондæй Тебердайы æрдзæвæрæны æмæ Сочийы национ парчы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гæдытæ
Тъепы комы дон
Тъепы комы дон у цæугæдон Гуырдзыстоны Тырсыгомы, Терчы фæрсагдон.
Бирæгъхъæдур
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хъæдурхуызтæ
Хергъумайы дон
Литературæ
Категори:Тырсыгомы цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Крайовæ
Крайо́вæ (Craiova) у сахар Румынийы, Должы жудецы административон центр.
Мирзаани (хъæу)
Мирзаани (მირზაანი) у хъæу Гуырдзыстоны Дедоплисцъхъаройы муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дедоплисцъхъаройы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ляэне-Вирумаа
Фиппаинæгтæ
Категори:Эстонийы административон дих
Свенети
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Мишкольц
Ми́школьц (Miskolc, Mischkolz, ) у сахар Венгрийы, Боршод-Абауй-Земплены провинцийы административон центр.
Мириан I
Иберийы дыккаг паддзах Саурмаг æнæ цот куы амард, уæд йæ династи фервæзт уымæй, æмæ Саурмаджы чызг Мирианыл моймæдзыд уыди. Мирианы гуырдзиаг азгæйфыстыты хонынц Нембротъиани кæцы нысан кæны "Нимроды адæмæй" æмæ йæ персиаг уæзданадæй равзæрд амоны. Мирианы династи хатгай-хатт хонынц Нимродидтæ, кæнæ та Фарнавазидты дыккаг династи. Мирианы чызг сси Арташесидты принц Аршакы ус, йæ фыд Сомихыстоны паддзах Артавазд I кæмæн уыд. 120-æм азты нæ дуджы агъоммæ Мириан сси Парфийы империйы дæлбар. Уыцы рæстæг Иберийы зæххыты бирæ парфиг згъæрæхца кæй ссарынц, уый æвдисы, уырдæм стыр парфиаг тæфаг кæй хæццæ кодта, æмæ йемæ Сомихыстон æмæ Кавказы Албанимæ дæр.
Кубрань (Хъæрæсе-Черкес)
Кубра́нь (Кубрань) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы.
Скорсезе, Мартин
«Хьюго»
Ацы киноныв фыст у Брайан Селзничы чиныгмæ кæсгæйæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Режиссёртæ алфавитмæ гæсгæ Категори:АИШ-ы кинорежиссёртæ
Анания Ширакаци
Ана́ния Ширакаци́ (Անանիա Շիրակացի; 610-æм азмæ ’ввахс — 685-æм азмæ ’ввахс ) у сомихаг географ, философ, математик, картограф, историк, астроном æмæ алхимик, рагсомихаг æрддзоны бындурæвæрæг.
«Космографи æмæ къæлиндар»
Уымæй дарддæр ма Ширакаци у 48 хæйттæй конд «Космографи æмæ къæлендары» автор. Уым фыст цæуы астрономийыл, метеорологийыл æмæ физикон географийыл. Ширакаци дунейы сконд барста айчы структурæимæ (Зæхх — айчы бур, атмосферæ — айчы урс, уæларв — айчы хъузг) æмæ архайдта Хурæй Мæймæ дæрддзæджы бæрц базоныныл. Уыимæ иумæ, æнхъæлдта æмæ Арфæныфæд у стъылыты дзыгуыр.
Фыстæджыты чиныг
Фиппаинаг
Категори:Чингуытæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Сомихы истори Категори:Дины чингуытæ
Сардзели
Сардзели (საძელე) у хохы цъупп Гуырдзыстоны Хъазыбеджы муниципалитеты.
Цуайнаг
Фиппаинæгтæ
Категори:Мигæнæнтæ
Тымбыл зокъо
Тымбыл зокъо (Lycoperdon pyriforme, Дождевик грушевидный) у, Agaricaceae-йы бинонадмæ чи хауы, ахæм зокъоты хуыз.
Сангалийы ’фцæг
Сангалийы ’фцæг у æфцæг Хуссар Ирыстоны. Ис Ерманæй цæгат-скæсæнырдыгæй.
Лазаревты скæсæйнаг æвзæгты институт
Истори
Амалхъом сомихæгты Лазаревты мыггаджы фæндыдис сомихаг сывæллæттæн училище скæнын 1791-æм азæй. 1814-æм азы байдыдтой суинаг училищейы бæстыхай аразын.
1848-æм азмæ Лазаревты институты сконды уыд æхсæз хæдзары æмæ стыр дыргъдон.
Татаев, Ваха Ахмеды фырт
Цардафыст
1944-æм азы 23 февралы райдыдта цæцæн æмæ мæхъхъæлы депортаци Астæуккаг Азимæ. Арвысты дæр Ваха Татаев йæ куыст нæ ныууагъта, 1944-æм азæй уыд Джамбулы облæсты театрæн йæ директоры хæдивæг, кинотеатр «Октябры» директор. 1945-51 азты куыста Алма-Атайы, Хъазахаг паддзахадон оперæ æмæ балеты академион театры директоры хæдивæгæй, стæй та филармонийы директоры хæдивæгæй.
Ереван Картæ
Программæйы пакеты сты «Ереван Картæ» йæхæдæг, фæндагамонæн æмæ Ереваны план, мобилон сим-картæ, аэропорт Звартноцæй Ереваны цы фæнды ранмæ дæр трансферы купон, Сомихыл экскурсийы купон æмæ бейдж. Картæ кусын райдайы бардарæджы ном æмæ мыггаг, стæй активацийы датæ ыл куы бацамондæуы, æмæ йæ терминал куы бакæсы, уæд. .
Олёкминск
Фиппаинæгтæ
Категори:Якутийы сахартæ
Цъæрит-хох
Цъæрит-хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 4123 м.
Сомихы облæст
Категори:Сомихы истори Категори:Уæрæсейы импери
Южноуральск
Южноура́льск (Южноуральск) у сахар Челябинсчы облæсты, Южноуральсчы сахары зылды административон центр.
Сосновкæ (Кировы облæст)
Фиппаинæгтæ
Категори:Кировы облæсты сахартæ
Мырыкатæ
Мырыкатæ, вариант: Мырыкъатæ (Мирикаевы, Мриковы, Мурукаевы, Erdoğan, Polat ) сты ирон мыггаг.
Æвзалыдон
Æвзалыдон, бирæон нымæц: æвзалыдæттæ — органикон буаргъæдтæ; йе сконды ис æвзалыгуыр, туаггуыр æмæ донгуыр. Æвзалыдæттæ (моносахаридтæ, олигосахаридтæ, полисахаридтæ) сты энергийы ахсджиаг гуырæн: уыдон арæзт цæуынц зайæгойтæй, æмæ цæрæгой кæнæ адæймаджы организммæ бахауынц хæринагимæ, хæлцадон продуктты æртæ сæйраг аразæг хайæ сæ иу уæвгæйæ.
Дзыхъелы дон
Дзыхъелы дон у чысыл цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Сомихы æрдзы паддзахадон музей
Филиалтæ
Музийы филиалтæ ис Гюмрийы æмæ Гукасаваны.
Кусесчы бæрзонд
Кусесчы бæрзонд, дыгуронау Кусески бæрзонд (Кушеска) у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Хайду-Бихар
Категори:Венгрийы медьетæ
Тæхгæдон (Захъхъагом)
Тæхгæдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Захъхъайы доны галиу фæрсагдон.
Гогыз
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Сæрдыдон
Сæрдыдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Захъхъагомы.
Чосер, Джефри
Джефри Чосер (1343 — 1400 25 октябры), зындгонд куыд «Англисаг литературæйы фыд», у Астæузаманы ахсджиагдæр англисаг поэттæй иу. Вестминстер Аббатады мидæг цы Поэтты къуым ис, уым фыццаг баныгæд поэт уыдис Чосер.
Мамсыраты Музаффæр
Цардафыст
Музаффæр сыгъдæг дзырдта йæ мадæлон æвзагыл. Туркаг æвзаг та сахуыр кодта, скъоламæ цæуын куы райдыдта, уæд. Бирæ уарзта чингуытæ кæсын, ирон аргъæуттæ æмæ таурæгътæм хъусын. Уыдоны æндæвдæй райрæзт, рапарахат, æнæмæнгæй, йе ’рдзон курдиат дæр.
Тунхæ
Ту́нхæ (Tunja ) у сахар Колумбийы, Боякайы департаменты административон центр.
Бекеш (медье)
Категори:Венгрийы медьетæ
Ароидонтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойты бинонæдтæ
Давид Анахт
Дави́д Ана́хт (Դավիթ Անհաղթ, Давид Æнæбасæттон; райгуырдис V-æм æнусы кæрон века — амардис VI-æм æнусы фыццаг æмбис) — сомихаг философ-неоплатоник, Александрийы неоплатонизмы скъолайы минæвар.
Трактат «Философийы бæрæггæнæнтæ»
Иуыл зындгонд Давид Анахтаты куыстытæй у «Философийы бæрæггæнæнтæ». Уыцы трактаты Давид лæууы скептицизм æмæ релятивизмы ныхмæ, тох кæны философон хъæуыдыйы нысаныл æмæ аргъадыл. Философи дих кодта теоретиконыл æмæ практиконыл. Теоретикон философийы райдиан у уды хаттæны фæрæз. Практикон философи та теоретикон философийы бындурыл хъуамæ адæмты уд æрбакæна хæрзуагдзинадмæ.
Уаракъуырайы дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Туалгомы цæугæдæттæ
Тъæбæгъæуы дон
Тъæбæгъæуы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Мамысондоны галиу фæрсагдон. Ис Сатъаты цур.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Мамысонгомы цæугæдæттæ
Хъайапынар
Хъайапынар (Kayapınar) у раздæры ирон хъæу Турчы. Ис Йозгаты провинцийы. Хъæу баиу и Сарыкайайы сахаримæ.
Вальедупар
Фиппаинæгтæ
Категори:Колумбийы сахартæ
Африкæйы Цæдис
Африкæйы Цæдис (АЦ, African Union) у æхсæнадæмон организаци, кæцы иу кæны Африкæйы 55 паддзахады. Цæдисы бындур сæвæрдæуыд Дурбаны 2002-æм азы июлы, уæд АЦ баиу кодта Африкæйы иудзинады организаци (OAU) æмæ Африкæйы экономикон æмбалад (AEC).
Рубас (цæугæдон)
Археологи
Цæугæдоны донæфтæнты, йæ рахиз былгæроны, Чулаты хъæуæй 3 км уæлдæр дæргъвæтин тæссарон къæпхæныл, донлыгæй 30 метры уæлдæр ис бирæфæлтæрджын палеолитикон лæууæн Рубас-1. Йæ ашелаг фæлтæртæн сæ сæвзæрæны рæстæг бакинаг трансгрессийымæ (Q1b) æмиас у ~600 мин азы размæ. Тæккæ рагондæр ссарæгггæтæ ам радта 5-æм фæлтæр, уыдон сты фыццагон палеолиты райдайон этапты лыстæгмигæнон индустрийы баззайæгтæ, бирæ дзы ис чысыл асы (~ 2-4 см) предметтæ, арæх сты æнæфаст бындуртæ (частым использованием несколовых основ (къæрттытæ, схъистæ), æмæ лæмæгъ типологион характеристикæтæй. . Рубас Карчаг-Суйы цæугæдонмæ цы бынаты хауы, уым уæвы Шор-Доре-1-6, уый ахастæуы рагонбакуйы заманимæ (0,4—0,3 млн л. н.).
Донгуырон
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Бимбасатæ
Фиппаинæгтæ
*
Залаэгерсег
Фиппаинæгтæ
Категори:Венгрийы сахартæ
Андерсен, Ганс Христиан
Бæлцытæй хабæрттæ
1851-æм азы рухс федта Андерсены бæлцы чиныг «Швецийы». Фæстæдæр ныффыста цалдæр иннæ бæлцы чиныджы дæр: Австри, Швейцари, Испани æмæ Португалийы тыххæй. Иуæй-иу бæлцы чингуыты мидæг дæр бакодта бынæттон æргъæуттæ.
Ованес Воротнеци
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы философтæ
Итраписы дон
Итраписы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Стыр Леуахийы рахиз фæрсагдон.
Адотæ
Адотæ (Адоевы) сты ирон мыггаг.
Османтус
Осма́нтус (Osmanthus) — сойзайты бинонадмæ чи хауы, ахæм æнусонцъæх зайæгойты мыггаг.
Ахуырад
Ахуырады хуызтæ
*
Байтугъантæ
Байтугъантæ (Байтугановы) сты ирон мыггаг.
Феминизм
Фемини́зм (ацы термин латинаг æвзагæй цæуы femina — «сылгоймаг») у ахæм социалон теори æмæ политикон змæлд, йæ нысан кæмæн у нæлгоймæгтæ æмæ сылгоймæгты æнæмбардзинад фесафын; тырны сылгоймæгты политикон, социалон, экономикон бартæ бахъахъхъæнынмæ. Иухуызон не сты феминистон здæхтытæ, фæлæ иумæ афтæ æмбарынц нырыккон уавæр æмæ социалон уаг йæхæдæг нæлгоймæгты уæлдæр кæны æхсæнады мидæг.
Кубрик, Стэнли
Райгуырдис Нью-Йорчы, фæлæ йæ царды фылдæр хай цардис Англисы. Йæ кинонывтæ сты лæмбынæг детальтæ æмæ символизмы дзаг.
Шамилы район
Фиппаинæгтæ
*
Аццетæ
Фиппаинæгтæ
*
Адылджери
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Хинкъали
Хæринаджы конд
Алы хинкъалийы мидæг дæр хъуамæ уа бирæ «дзидзадон» (бульон). Уый тыххæй сæ зын хæрæн у, æмæ сæ хъуамæ хæрай къухтæй: кард æмæ вилкæйæ куы пайда кæнай, уæд дзы дон нал баззайдзæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кавказы хæринæгтæ Категори:Гуырдзиаг хæринæгтæ
Гуавьяре (департамент)
Гуавья́ре (Guaviare) у департамент Колумбийы. Йæ административон центр у сахар Сан-Хосе-дель-Гуавьяре.
Лаго-Наки
Географи
Æрбынат кодта плато Дурджын денджызы рагъы æмæ Мессойы хохы астæу. Хуссар-ныгуылæны æмарæн кæны Фишт-Оштены хохы массивимæ. Амад у юраг периоды бæзджын, къулаивæмбæхст рифтогенон чъырдурты белтæй.
Цъада
Цъада́ (Цӏада) у хъæу Дагъистаны Хунзахъы районы. Хъæуы цæрынц 171 адæймаджы (2019 азы), уыдонæй фылдæр хай сты солиаг адæмыхаттæй.
Инулин
Категори:Полисахаридтæ
Акнада
Акнада:
Фарнаджом
Фарнаджом паддзах сси йæ фыд Мирианы амæлæты фæстæ, 109-æм азы нæ дуджы агъоммæ. Азгæйфыст куыд амоны, афтæмæй гуырдзиаг муртаккон (разчырыстон) пантеонмæ бафтыдта ног хуыцау-ус, Заденийы, кæцы уыд зæйанады бардуаг, æмæ уыцы хуыцау-усæн цыдæр кувæндæттæ самадта. Историктæ куыд æнхъæлынц, уыцы кувæндон уыдис Зедазенийы хохы цъуппы, абон Зедазенийы моладзандон кæм лæууы, уым. Æцæгæлон динтæй ног хуыцауты кæй æфтыдта, уый тыххæй Ибериаг уаздæттæ йæ ныхмæ æрлаууыдысты æмæ райдыдтой растад. Растады дæргъы Фарнаджом тохы амард. æмæ паддзахы бынат йæхимæ райста йæ сиахс Аршак, Сомихыстоны паддзахы фырт.
Ду (департамент)
Ду (Doubs) у Францы департамент. Йæ административон центр у Безансон.
Тольнæ (медье)
Категори:Венгрийы медьетæ
Газимагомедов, Магомедрасул Мухтары фырт
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ Категори:Дагъистаны спортсментæ
Бæртуйы дон
Бæртуйы дон кæнæ Бæртуйы комы дон, дыгуронау: Бæртуй дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Къæрæугомы доны фæрсагдон.
Мыхуыркæнынад
Мыхуыркæнынад (цыбырæй фæзæгъынц мыхуыр дæр) у механикон æгъдауæй дзырдтæ æмæ нывтæ гæххæттыл равæрыны процесс. Мыхуырæй цæуынц чингуытæ æмæ газеттæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Шрифттæ Категори:Истори Категори:Мыхуыр
Акнада (Кизилюрты район)
Акнада (Акнада) у хъæу Дагъистаны Кизилюрты районы. Хъæуы цæрынц 4423 адæймаджы (2019 азы), уыдонæй фылдæр хай сты солыйаг адæмыхаттæй.
Неологизм
Неологизм („ног дзырд“, рагон грекъаг ныхæстæй νέος [neos] „ног“ æмæ λόγος [logos] „дзырд“) у лексикæйы иуæг, кæцы фæзыны æмæ цыбыр рæстæгмæ рапарахат вæййы æвзаджы мидæг. Уыцы æвзагыл чи дзуры, неологизммæ дзæвгар рæстæг фæкæсынц куыд ногдзинадмæ.
Пандо (департамент)
Пандо (Pando) у департамент Боливийы. Йæ административон центр у сахар Кобихæ.
Сексард
Сексард (Szekszárd ) у сахар Венгрийы, Тольнæйы провинцийы административон центр.
Нарыдон (Дыгургом)
Этимологи
Нарыдон = Нар + дон.
Елатьмæ
Ела́тьмæ (Елатьма) у сахарæнгæс посёлок Рязаны облæсты Касимовы районы.
Монархи
Категори:Æхсæнад Категори:Политикæ Категори:Хицауад
Чхаттисгарх
Категори:Индийы штаттæ æмæ территоритæ
Касимовы район
Касимовы район (Касимовский район) у Рязаны облæсты муниципалон район. Йæ административон центр у сахар Касимов.
Джульфа
Джульфа́:
Таймураз
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Симеонов, Валери
Схъомыл кодта дыууæ сывæллоны.
Секкез
Фиппаинæгтæ
Категори:Курдистаны сахартæ
Быттыртæ
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Лакшадвип
Лакшадви́п (ലക്ഷദ്വീപ്‌, Lakṣadvīp; Lakshadweep) у Индийы сакъадахон цæдисон территори. Административон центр у Каваратти.
Холон (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Израилы сахартæ
Безеткъар (къæдзæх)
Безеткъар у къæдзæх Хуссар Ирыстоны. Ис Тлигомы, Стыр Тлийы цур.
Эскишехир
Эскишехи́р (Eskişehir) у сахар Турчы, Эскишехиры провинцийы административон центр.
Вараш
Вара́ш (Вараш) у сахар Украинæйы, Варашы районы административон центр.
Константиновск
Константи́новск (Константиновск) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты, Константиновсчы районы административон центр.
Кудрявцев, Александр Абакары фырт
Зонадон куыст
Ног куысты бынаты СКФУ-ы кусы, сахартæ куыд рæзын байдыдтой, уыцы хабарыл, стæй кавказæгтæ цæугæцардгæнджытимæ цы æххæстдзинæдтæ дардтой, ууыл дæр.
Бузойтæ
Бузойтæ (Бузоевы) сты дыгурон мыггаг.
Лебедянь
Фиппаинæгтæ
Категори:Липецчы облæсты сахартæ
Колимæ (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Уæлцъуби
Уæлцъуби у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Фаллагкомы. Цардысты дзы Джиотæ. 1914-æм азы Уæлцъубийы цардысты 24 адæймаджы.
Могадишо
Категори:Сомалийы сахартæ
Бонн
Бонн (Bonn) у сахар Германы ныгуылæны. Ис Цæгат Рейн-Вестфалийы. 1949-æм азæй 1990-æм азы онг Бонн уыдиc Германы Федеративон Республикæйы сæйраг сахар.
Бисау
Биса́у (Bissau) у сахар Африкæйы, Гвиней-Бисауы сæйраг сахар.
Жердевкæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Тамбовы облæсты сахартæ
Лабагом
Лабагом у чысыл ком Цæгат Ирыстоны. Ис Зæрæмæгмæ хæстæг.
Зазитыхъæу
Зазитыхъæу кæнæ Зазиты хъæу у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Зруггомы.
Генко, Анатолий Несторы фырт
Анатолий Генко райгуырдис зындгонд ахуыргонд Нестор Генкойы хæдзары. Нестор Генко куыста хъæдгæсады, уыд уырыссаг-туркаг хæсты архайæг.
Нововолынск
Фиппаинæгтæ
Категори:Волыны облæсты сахартæ
Дæгъты дон
Дæгъты дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Куэнкæ (Испани)
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы сахартæ
Бурдур
Бурдур (Burdur) у сахар Турчы, Бурдуры провинцийы административон центр.
Гуково
Гу́ково (Гуково) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты. Ис Уæрæсе æмæ Украинæйы тæккæ арæныл.
Пичинчæ (провинци)
Фиппаинæгтæ
Категори:Эквадоры провинцитæ
Хабæты Риммæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:РЦИ — Аланийы сгуыхт ахуыргæнджытæ Риммæ
Зверево
Зве́рево (Зверево) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты.
Гурджааны муниципалитет
Гурджааны муниципалитет кæнæ Гурджаны муниципалитет (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны скæсæны. Йæ административон центр у Гурджаан.
Суандагъ
Суандагъ у айнæг Цæгат Ирыстоны. Ис Дæргъæвсы комы.
Давао
Дава́о (Dabaw, Dabaw) у Филиппинты сахар, Хуссар Даваойы провинцийы стырдæр сахар.
Рагон Мысыр
Фæлдзæуæн периодтæ хонынц, бæстæмæ знæг куы лæбурдта кæнæ æндæр исты бæллæхæй паддзахад лæмæг куы кодта, ахæм рæстæджытæ.
Березно
Бере́зно (Березне) у сахар Украинæйы Ровнойы облæсты.
Категори:Ровнойы облæсты сахартæ
Ахтыркæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Сумыйы облæсты сахартæ Категори:Ахтыркæйы районы цæрæнрæттæ
Ромны
Фиппаинæгтæ
Категори:Сумыйы облæсты сахартæ
Филипсбург (Синт-Мартен)
Категори:Синт-Мартен
Татев (моладзандон)
Истори
Моладзандон тынг фехæлд 1931-æм азы зæххæнкъуысты. Нырыккон рæстæджы йæ территорийыл цæуы реставраци æмæ рацаразæны куыстытæ. Моладзандон æрбацæуæгтæн гом у æнæ арæнæвæрдтæй.
Мейдстон
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы сахартæ
Здолбунов
Здолбу́нов (Здовбунів) у сахар Украинæйы Ровнойы облæсты.
Категори:Ровнойы облæсты сахартæ
Корец
Категори:Ровнойы облæсты сахартæ
Чъина
Фиппаинæгтæ
Категори:Флористикæ
Дуриан
Æрвитæнтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Дыргътæ
Муэдзин
Литературæ
Категори:Пысылмон дин
Хъæддаг æрыскъæф
Фиппаинæгтæ
Категори:Гагадыргътæ
Хæбуз низы хос
Хæбуз низы хос (Bidens, Череда) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Бенгази
Категори:Ливийы сахартæ
Чабæ
Чабæ кæнæ Каабæ (الكعبة — «куб») — пысылмон кувынаккаг Меккæйы, Мæзджыт аль-Харамы мидæг. Пысылмон дины уырнындзинадмæ гæсгæ алы пысылмон лæг хъуамæ-иу йæ царды мидæг иу хатт хадз сарæза, ома Меккæ æмæ Чабæмæ рацæуа, æмæ афтæ йæ дин æмæ уырнындзинад сбæлвырд кæна.
Крумовград
Фиппаинæгтæ
Категори:Кырджалийы облæсты сахартæ
Тъепа
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæгтæ
Дзахатæ
Дзахатæ, вариант: Дзæхатæ (Дзаховы) сты ирон мыггаг.
Аязмото
Категори:Стара-Загорæ
Хуыцъе (Гуырдзыстон)
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Харебатæ, Хъæцмæзтæ, Джиотæ.
Шабраны район
Категори:Азербайджаны районтæ
Цзянси
Фиппаинæгтæ
*
Ханмагомедов, Бейдуллах Гаджи-Курбаны фырт
Цардафыст
1972–1983 азты цардис Дагъистаны, куыста Дагъистаны техникон институты уырыссаг æмæ фæсарæйнаг æвзæгты кафедрæйы сæргълæууæгæй.
1984-æм азы кусын райдыдта Дагъистаны зонадон центры Æвзаг, литературæ æмæ аивады институты, уым 1999-æм азы онг иртæста табасарайнаг æвзаг.
Гыццыл Чъвареб
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Гаглойтæ, Кортиатæ.
Катерини
Категори:Гречъы сахартæ
Кайтаджы уцмийад
XVI æнусы кæронмæ уцмийæн йæ мыггаг æрбынат кодта Маджалисы хъæуы, Кайтаджы быдираг хай, уый фæстæ уцмийы тæваг хохæгтæм фæлæмæгъдæр ис.
Габала
Габала́ (Qəbələ; 1991-æм азы агъоммæ — Куткашен) у сахар Азербайджаны, Габалайы районы административон центр. Ис рагон Кабалайæ 15 км цæгат-скæсæнырдыгæй.
Гадрут
Гадру́т (Hadrut, Հադրութ) у сахар Азербайджаны Ходжавенды районы. Уæлхох Карабахы административон дихмæ гæсгæ сахар уыдис Гадруты районы административон центр.
Крабтæ
Крабтæ кæнæ цыбыркъæдзил мыдзбыртæ (Brachyura) сты дæскъахон мыдзбырхуызты инфрæкъорд. Крабтæ цæрынц денджызты æмæ æдзæхх донуæтты.
Дидтау
Дидтау (დიდთავი) у æдзæрæг хъæу Гуырдзыстоны Гуры районы.
Ступино
Сту́пино (Ступино) у сахар Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 66 мин адæймаджы (2020).
Уалытыхъæу
Уалытыхъæу у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Сындзыуасджытæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Дре (Гуры муниципалитет)
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Персатæ, Гаглойтæ, Дзæгъиатæ, Гуырцъытæ.
Кумахов, Мухадин Абубекиры фырт
Цардафыст
1952-æм азы æнтыстджынæй каст фæци Тбилисы паддзахадон университет.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы лингвисттæ Категори:Советон Цæдисы лингвисттæ
Хяни
Хяни (Хьаьни) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.