cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хаджеты Таймураз
Библиографи
Категори:Ирон фысджытæ Таймураз Категори:Дзауы районы Ногхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:1945-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Согн-ог-Фьюране
Согн-ог-Фью́ране (Sogn og Fjordane) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Лейкангер.
3-æм аз
Амардысты
0er
5-æм аз
Амардысты
Категори:5
Штири (зæхх)
Фиппаинæгтæ
Категори:Австрийы зæххытæ
Байаты Гаппо
Æддаг æрмæг
Гаппо Категори:Ирон фысджытæ Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон
Магкаты Зурапп
Магкаты (Елиханты) Зурапп (Зураб) (райгуырдис XVII æнусы Дæллаг Зæрæмæджы) — уыдис дипломат, Ирыстоны паддзахадон æмæ æхсæнадон архайæг. Фыццаг ирон минæварады Бетъырбухы разамонæг (1749—1752).
Исландийы музыкæ
thumb|right|200px|[[Бьорк у Исландийы æппæты номдзыддæр адæймаг]] Исландийы музыкæ (Íslensk tónlist) у Скандинавийы музыкæ. Дунейы зындгонд исландиаг музыканттæ сты: Björk, Sigur Rós, Emilíana Torrini, Mugison æмæ múm.
8-æм аз
Амардысты
Категори:8
Самур
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны цæугæдæттæ Категори:Азербайджаны цæугæдæттæ Категори:Къаспы денджызмæ кæлæг цæугæдæттæ
Бьорк
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландиаг музыкæ Категори:Рейкьявичы чи райгуырдис, уыдон
Малгæрдæг
Малгæрдæг кæнæ уæлæфтаугонд (Lemna, Ряска) у бирæазон зайæгойты мыггаг. Зайы лæугæ доны.
Гаккук
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Ромы республикæ
Категори:Историон бæстæтæ Категори:Раздæры республикæтæ
Къаспы дæлвæз
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы географи Категори:Хъазахстаны географи
Курус
Категори:Валютæтæ Категори:Турк
Джырттмæдзæуæг
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Дæллаг Австри
Географи
Территорийы фæзуат 19 178 км² (фыццаг бынат).
Талышы хæхтæ
Скæсæны Талышы хæхтæ Къаспы денджызы ’хсæн ис Ленкораны дæлвæз, Чысыл Кавказы хохмассивтæй та сæ хицæн кæны Муганы быдыр. Хуссары æмæ ныгуылæны Талышы хæхтæ сты æмарæн Ираны уæлвæзы æндæр массивтимæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Азербайджаны хæхтæ Категори:Ираны хæхтæ Категори:Чысыл Кавказ
Бургенланд
Фиппаинæгтæ
Категори:Австрийы зæххытæ
18-æм аз
Амардысты
10er
Гурджаан
Фиппаинæгтæ
Категори:Къахеты сахартæ Категори:Гурджааны муниципалитеты цæрæнрæттæ
19-æм аз
Амардысты
10er
Китай
Китай («астæуккаг паддзахад» — рагон китайæгты уырныдта, Китай дунейы астæу кæй у, уый) у егъау паддзахад Азийы. Цæрынц дзы 1,3 миллиард адæймагæй фылдæр, уымæй у дунейы, тæккæ фылдæр адæм кæм и, ахæм паддзахад. Китайы сæйраг сахар у Пекин, Китайы стырдæр сахар у Шанхай.
Тупунгато
Тупунга́то (Tupungato) — хох Хуссар Америкæйы, хауы стратовулкантæм кæдон сæвзæрдысты плейстоцены рæстæджы. Лæууы Чилийы æмæ Аргентинæйы провинци Мендосæйы арæнтыл, 80 км скæсæнырдæм Чилийы сæйраг сахар Сантьягойæ æмæ 100 км хуссарырдæм Аконкагуæйæ, Хуссар Америкæйы уæлдæр цъуппæй. У архайæг вулкан, йæ фæстаг архайд æрцыдис 1987 азы.
Шатойы район
Шатойы район (Шатойский район; Шуьйтан кӀошт) у район Цæцæны. Административон центр — Шатой.
Фиппаинæгтæ
*
Лаос
*
Цъоза
Адæмон медицинæ
Адæмон медицинæйы дзы хос кæнынц ахсæн æмæ дæндаджы фыдтæн, уый сæ кæны сыгъдæг æмæ фидар. Хосæн уæлдай хуыздæр у йæ уидаг æмæ йæ ногдзыд.
Гез де Бальзак, Жан-Луи
Жан-Луи Гез де Бальзак (Jean-Louis Guez de Balzac; 1597 азы 31 май Ангулемы — 1654 азы 18 февраль, фæзиан дæр уыцы сахары) уыди францаг фыссæг.
Сфæлдыстад
«Фыстæджытæ» скадджын сты канд Францы нæ, фæлæ Европæйы æндæр бæстæты дæр.
Галаудур
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Æртыккаг Республикæ
Æртыккаг францусаг республикæ (1870-1940) у Францы историйы æмгъуыд.
24-æм аз
Амардысты
20er
Беджызаты Чермен
Фиппаинæгтæ
Чермен Категори:Ирон поэттæ Категори:Ирон фысджытæ Категори:Хуссар Ирыстоны фысджытæ Категори:Революционертæ Категори:Едысы чи райгуырдис, уыдон
Вьетнам
Вьетнамы сæйраг сахар у Ханой. Æндæр ахсджиаг сахар, у Хошимин бæстæйы хуссары.
Иран
Дыккаг дунеон хæст
Иранмæ бабырсæг хæстонтæ аиуварс кодтой Ираны сах Реза Пехлеви. Фæлæ 1942-æм азы йæ бынатмæ сбадын кодтой йæ фырт Мохаммеды.
Романшаг æвзаг
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ Категори:Швейцарийы æвзæгтæ
Таджикаг адæм
Фиппаинæгтæ
Категори:Таджикистаны адæмтæ Категори:Афгъанистаны адæмтæ Категори:Ирайнаг адæмтæ
Ортега, Даниэль
Сомоса раппарыны фæстæ
Сандинистон революци куы фæуæлахиз, уæд Ортега æрлæууыдис Нацийы рацарæзты хицауады сæргъы. 1980-æм азæй, Советон Цæдис æмæ Кубæйы æххуысæй, хицауад райдыдта Никарагуæйы аразын социализм. ССР Цæдисæй Даниэль Ортега райста 50 танчы (Т-54), 125 милуан доллæры. Уымæй уæлдай ма Советон Цæдис баххуыс кодта сандинисттæн дипломатон æгъдауæй, стæй æрбарвыста 250 æфсæддон уынаффæгæнæджы. 1981-æм азы мартъийы Даниэль Ортегайы равзæрстой Фронты Разамынддæттæг советы координаторæй. 1982-æм азы, АИШ-ы æххуысæй антисандинистон партизанты архайд кæй фæактивондæр ис, уый охыл Ортегайы хицауад бæстæйы сфидар кодта, 1988-æм азы онг йæ тыхы чи уыди, ахæм сæрмагонд уавæр (чрезвычайное положение).
Джвари (сахар)
Советон рæстæг Джварийы куыста цайгуыстгæнæн фабрик.
Челæхсаты Рустем
Челæхсаты Хъазыбеджы фырт Рустем (райгуырд 1969 азы 10 февралы Хъалмыхъхъы) у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы фæсивæды хъуыддæгты, физкультурæ æмæ спорты министр.
31-æм аз
Амардысты
30er
Францы Полинези
*
Гуниб
Фиппаинæгтæ
Категори:Гунибы районы цæрæнрæттæ
Цъанцъахи
Цъанцъахи кæнæ Цъанцъахы дон, Цæхцæхгæнагдон (ჭანჭახი) у цæугæдон Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны, Рионы фæрсагдон.
Иразиев, Эльдар Изамутдины фырт
thumb|right|300px|Эльдар Иразиев, кинофильм «Горцы от ума»-йы кадр Эльдар Изамутдины фырт Иразиев (Элдар Иразиев Изамутдинню уланы; 1981-æм азы 13 октябры, сахар Буйнакск, Дагъистаны АССР, ССРЦ ) у дагъистайнаг юморист, КВН-ы хъазæг, режиссёр æмæ сценарист.
Сфæлдыстадон фæндаг
Сценæмæ фыццаг хатт рацыдис 2000-æм азы, студент уæвгæйæ. Актёр уæвын æй нæ фæндыди, уый тыххæй æмæ актёры дæсныйад райсыныл никуы хъуыды кодта æмæ бацыд барады факультетмæ æрмæст исты уæлдæр ахуырад райсыны охыл. Фæлæ йæ сабийы бонты йæм разынди актёры курдиат.
Ноджы ма архайдта телеканалы ТНТ-йы проектты «Окна» æмæ «Смех без правил». 2008-æм азы та сериал «Фæдысмуд Гуровы ног цард»-ы («Новая жизнь сыщика Гурова») ахъазыдис эпизодон ролы. Ныр та архайы проектыл «Горцы от ума. Том 2».
Йæхи загъдау, продюсер ын нæй. Рекламон роликтæ æмæ комедитæн сценаритæ фыссы йæхæдæг. Æмгуыст кæны КВН-ы раздæры хъазæг Хадзымурат Набиевимæ æмæ ансамбль «Лезгинка»-йы раздæры солист Юсуп Омаровимæ. Æххæстметражон фильмтæн сценаритæ фыссынæл бавналдта, спонсорты æххуысмæ æнхъæлмæ кæсын дзæгъæлы у, уый куы бамбæрста, уæд. Иу интервьюйы Иразиев йæхæдæг куыд зæгъы,
Буэнос-Айрес
XX æнусы райдиан Буэнос-Айрес сси Хуссар Америкæмæ эмиграцийы сæйрагдæр нысантæй иу. Адæм гуылф кодтой Аргентинæйы цæрынмæ, уыдонæй бирæ баззадысты Буэнос-Айресы сахары æмæ йæ алфамбылай чысылдæр цæрæнрæтты. 1913-æм азы байгом и метро, Хуссар Америкæйы фыццаг ахæм транспортон системæ.
Цæрджытæ
Кæддæры европæйаг эмигранттæн се ’взæгтæ рох сты, уыдонæй фылдæр дыккаг-æртыккаг фæлтары æрмæстдæр испайнагау дзурынц, фæлæ бæстæйы испайнаг æвдисы италиаг тæваджы миниуджытæ.
Дин
Буэнос-Айресы пысылмон дины æртæ артдзæсты сты Къарол Фахды номыл пысылмон культурон центр (байгом и 2000-æм азы), Аргентинæйы пысылмон центр æмæ Аргентинæйы пысылмон организаци.
Алханчурт
Алханчурт у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Катани
Æрбынат кодта Этнæйы хохрæбын.
Киноварь
Категори:Джынасуйы минералтæ Категори:Сульфидтæ (минералтæ) Категори:Пигменттæ Категори:Æрзæт
Зæнджиаты Бæбу
Зæнджиаты Бæбу райгуырдис 1869-æм азы Мызуры. Революцийы фæстæ куыста Алагиры фабрикон-заводон астазон скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Уый руаджы баззадысты Алагиры аргъуаны Къостайы конд зæдты нывтæ, аргъуаны сæйраг агъуыст. Уыцы агъуысты Бæбу сарæзта æрдззонæн музей. Равæрдта дзы Ирыстоны хъæддаг цæрæгойты, мæргъты быдыргътæ æмæ зайæгойты хуызтæ — алкæй бынмæ дæр дзы фыст уыд йæ ном ирон æмæ уырыссагау. Уыимæ сæрмагондæй куыста цæрæгойты, мæргъты æмæ зайæгойты ирон нæмтты дзырдуатыл.
Морго
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Зæнджиаты Бæбу
Æддаг æрмæг
Бæбу Категори:Ирон рухстауджытæ Категори:Ирон тæлмацгæнджытæ Категори:Уæллаг Мызуры чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ
Папирус (зайæгой)
Папирус (Cyperus papyrus) у бирæазон кæрдæг зайæгой.
37-æм аз
Амардысты
30er
39-æм аз
Амардысты
30er
Сан-Ремо
Фиппаинæгтæ
Категори:Лигурийы сахартæ æмæ хъæутæ
Германы цæдис
Категори:Историон бæстæтæ Категори:Германы истори
Саукъодахджын
Мыггæгтæ
Кувынц æмæ табу кæнынц сыгъдæг зæд Усанетæн. Йæ боны фæкæнынц стыр куывдтæ, æрхонынц Бендер æмæ Æрдзынарæджы цæрджыты.
Топонимтæ
Саукъодахджыны ис ахæм микротопонимтæ: Худисæн, Цъыфдзаст Суадон, Мады Майрæмы фæндаг, Бирæгъзæнг, Хуырджын фæндаг, Дзуары хъæд æмæ æндæртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Хайтæ
Литературæ
*
44-æм аз
Амардысты
40er
Сагопши
Сагопши (СоагIапче) у хъæу Мæхъхъæлы Мæлгъæвæджы районы.
Инди
Истори
1857-æм азы сипайты сыстад ныддæрæны фæстæ англисæгтæ моголты фæстаг падишахы арвыстой ахасты Бирмæмæ. Ост-Индийы компанийы бæсты Индийы колониты райдыдта комкоммæ бритайнаг æлдариуæг, ныры Индийы зæххытæй иуæй-иу гæппæлтæ уыдысты Британийы вассалтæ.
1915-æм азы хæдбардзинадыл чи тох кодта, уыцы змæлды сæргъы слæууыд Махатмæ Ганди.
48-æм аз
Амардысты
Категори:48
Англофонтæ
Англофонтæ (Anglophone, англос «англисаг» æмæ фонос «зæл») уæрæх нысаниуæджы сты англисагау дзурджытæ, фыццаджыдæр, англисаг æвзаг мадæлон кæмæн у, уыдон. Англофонты иумæйаг нымæц у 380 милуаны, дыккаг æвзаг нымайгæйæ — 510 милуаны.
Челиатгом
Челиатгом у ком Хуссар Ирыстоны. Ис Урстуалты.
Абазаг адæм
Нымæц
Абазæгты нымæц цæрæнрæтты 2010-æм азы Æппæтуæрæсеон афысты бæрæггæнæнтæм гæсгæ :
Краков
Фиппаинæгтæ
Категори:Чысыл Польшæйы воеводæйады сахартæ
Гельветаг республикæ
right|thumb|
Азербайджан
Экономикæ
Азербайджаны хъæууон хæдзарад зæйын кæны бæмбæг, тамако, цай, алыхуызон дыргътæ.
Тагъд рæзы Азербайджаны туризмы къабаз дæр, коронавирусы пандемийы агъоммæ-иу бæстæмæ æрцыдысты милуанæй фылдæр туристтæ алы афæдз дæр.
Рудаки
Абу Абдаллах Рудаки́ (, æндæр версимæ гæсгæ Абуль Хасан) (860-æм азмæ ’ввахс, Панджруд, ныртæккæ Таджикистаны ис — 941) — персайнаг поэт.
Хуытъиатæ
Равзæрд
Ацы мыггаг раздæр цард Куырттаты комы. Уым дыууæ æфсымæрæй иу — Асланбег, кæимæдæр фæтуджджын ис, уымæ гæсгæ дыууæ æфсымæры дæр Куырттаты комæй балыгъдысты Дыгургоммæ. Сæ иу Хæнæзыхъæуы æрцард, иннæ æфсымæр та Сындзыхъæуы. Ам йæ мыггаг схуыдта Хуытъитæй. Хуытъиатæ æмæ Хуытъитæ сты иу мыггаг. Хæнæзы Хуытъиаты мыггагæй ничиуал цæры. Фалыгъдысты чи — Дур-Дурмæ, чи Мæздæджы районмæ, чи Сырх Дыгурмæ.
Мулдартæ
*
53-æм аз
Амардысты
Категори:53
Орчъосан
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тренто
Лæууы цæугæдон Адиджейыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы сахартæ
Мацхара
Мацхара, æндæр вариант Машхара (მაჩხარა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Алтайы край
Алта́йы край (Алтайский край) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Сыбыры федералон зылды.
Чуваши
Республикæйы цæрджытæй чувашаг адæм сты фылдæр хай (æппæт цæрджытæй 67,69 %), дыккаг стырдæр адæм сты уырыссæгтæ (26,53 %).
Республикæйы официалон æвзæгтæ сты чувашаг æмæ уырыссаг.
Бадзыгат
Бадзыгат, вариант: Бадзыгатæ (ბაჯიგათა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Тлигомы. Бадзыгаты хъæу денджызы æмвæзадæй лæууы 1850 метры бæрзæндæн.
58-æм аз
Амардысты
50er
Цæгат Ирыстоны радио
Ирон культурæйæны тынг ахсджын у, Цæгат Ирыстоны радиойы цур цы зæлты архив и, уый.
Задын
Литературæ
Категори:Ирон хæринæгтæ
Деттифосс
thumb|right|200px|Деттифосс Деттифосс (Dettifoss) у æхсæрдзæн Исландийы цæгаты, Мюватнмæ æввахс. Уый у Европæйы æппæты хъомысджындæр æхсæрдзæн.
Окленд (Ног Зеланди)
Фиппаинæгтæ
Категори:Ног Зеландийы сахартæ
Окленд
Окленд:
61-æм аз
Амардысты
60er
Талышаг-Муганаг Автономон Республикæ
Талышаг Муганаг Автономон Республикæ (Talış-Muğan Muxtar Respublikası, ) фæзынди хуссар Азербайджаны районты, талышаг адæм кæм цырынц, уым. Талышаг адæм дзурынц талышаг æвзагыл (ныгулæн ирайнаг æвзæгты къордæй), фæлæ сын автономийы бар никуы радтой нæдæр советон, нæдæр нырыккон Азербайджаны. Уыцы аххосæй уыдонæй бирæтæ стюрк сты, дзурынц азербайджайнагау, се ’взаг нал зонынц.
Черногорийы кънйазад
Категори:Черногори Категори:Историон бæстæтæ
Басыл
Басыл (бирæон нымæц: басылтæ кæнæ дедатæ ), Ногбонмæ æртхуронимæ цы гуыл кæнынц, уый.
Никарагуæ (цад)
Йæ равзæрдæн ис тектоникон аххосаг. Йæ фæзуат у 8264 кв. км, æмæ уымæ гæсгæ у Латинаг Америкæйы дыккаг стырдæр цад (фыццаг у цад Титикакæ). Дунейы цадтæй та, йæ фæзуатмæ гæсгæ, ахсы 20-æм бынат. Никарагуæ цæугæдон Типитапæйы фæрцы баст у цад Манагуæимæ.
Категори:Никарагуæйы цæдтæ
Смоленсчы облæст
Смоленсчы облæсты сахартæ
Смоленск, Велиж, Вязьмæ, Гагарин, Демидов, Десногорск, Дорогобуж, Духовщинæ, Ельня, Починок, Рославль, Рудня, Сафоново, Сычёвкæ, Ярцево.
64-æм аз
Амардысты
Категори:64
Хъуарел
Хъуáрел (ყვარელი) у сахар Гуырдзыстоны скæсæны, Хъуарелы муниципалитеты административон центр.
Милдзыхтæ
Милдзыхтæ (Мильдзиховы, Милдзиховы, Durmuş, Baran ) сты ирон мыггаг.
Æлбегтæ
Æлбегтæ (Албеговы) сты ирон мыггаг.
Дыууæдонастæу
Дыууæдонастæу кæнæ Додонастæу, Чилæхсатыхъæу , Чилæхсатæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Чеселтгомы.
Мелекеок
Мелекеок (Melekeok) у сахар Океанийы, Палауйы сæйраг сахар.
Коннахт
Ко́ннахт (Connachta, Connacht) у провинци Ирландийы ныгуылæны.
Рацъ
Уым цæрынц рацъæттæ (гуырдзыйы дæлкъорд), Оны ма цæрынц дзуттæгтæ (уирæгтæ) (гуырдзиаг дзуттæгтæ).
Телемарк
Те́лемарк (Telemark) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Шиен.
Хазары каганад
Хазары (Хъазары ) каганад (650―969) ― у хазайраг цæугæцардгæнджытæ кæй бындур æрæвæрдтой, уыцы астæузаманон паддзахад.
Тибеты автономон район
Фиппаинæгтæ
*
Теделет
Теделет у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Хип-хоп
Хип-хоп, кæнæ хип-хоп-музыкæ (hip hop music), рэп-музыкæ (rap music) у популярон музыкæйы музыкалон жанр. Уый фæзындис 1970 азты АИШ-ы.
Цухъхъа
Цухъхъа (акәымжәы; Çuxa; ჩოხა; цей; Чуха; чокхи; черкеска; чепкен; чокхиб) у, раздæр кавказаг нæлгоймæгтæ кæй дардтой, ахæм уæлæдарæс.
Гавайи
Гавайи (Hawaii, Hawaiʻi) у АИШ-ы сакъадахон штат Сабыр фурды. Штаты фæзуат у 16,8 мин км². Гавайийы сæйраг сахар у Гонолулу.
77-æм аз
Амардысты
70er
Бахъаты Михаил
Бахъаты Хазбийы фырт Михаил (райгуырдис 1987-æм азы 5 августы Цхинвалы) у «Аланийы» футболист, æрдæгхъахъхъæнæг.
Лагодех
Æнæуый зонæнтæ
Сахармæ хæстæг ис Лагодехы æрдзæвæрæн. Бындурæвæрд æрцыд 1912-æм азы, йæ фæзуат — 13300 га. Æрæджы йын радтой национ парчы статус.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къахеты сахартæ Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хъауыраты Дауыр
Æрвитæнтæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ Категори:Заманхъулы чи райгуырдис, уыдон Дауыр
Географион координатæтæ
Бæрзæнд
Цæмæй тæппы ран æххæстæй бæрæггонд æрцæуа æртæбæрцон (трехмерный) тыгъдады, уый тыххæй хъæуы æртыккаг координатæ — Бæрзæнд. Планетæйы центрмæ дæрддзæгæй географи нæ пайда кæны: бæззы афтиддæр планетæйы тынг арф бæстæты афыстæн, кæнæ космосы орбитæтæ нымайынмæ.
Географион координатæты системæ
Сæйраг цъухдзинад ГКС-ы практикон пайдадзинады навигацийы сты къуымон тагъддзинады егъау астæ бæрзонд уæрхадты, срæзынц полюсыл раст æгæронадмæ. Уымæ гæсгæ ГКС-ы бæсты фæпайда кæнынц æрдæгуагъд координатон системæйæ.
Æрдæгуагъд азимуты координатæты системæ
Æрдæгуагъд азимуты КС хицæн кæны ГКС афтиддæр иу æмбæрцадæй (уравнение), кæцы у ахæм: Уымæ гæсгæ системæты райдайæн иухуызон у, сæ ориентацитæ дæр æмхуызон сты иу хицæндзинадимæ, йæ сæмæнтæ X_w æмæ Y_w иуварс здæхт сты ГКС-йы сæмæнтæй \varepsilon къуыммæ, уымæн рæстаг у æмбæрцад Рацарæзт ГКС-йы æмæ æрдæгуагъд азимуты КС астæу æххæстгонд цæуы формулæмæ
Терчы хъазахъхъ
Терчы хъазахъхъ (Терские казаки), уырыссаг адæмы этникон дæлкъорд, Терк æмæ йæ иуæй-иу фæрсагдæтты былгæрæттыл чи цæры, хъазахъхъы уыцы хай.
Франк, Леонгард
Цардафыст
Франкы пацифистон зондахаст æвдыст æрцыд, «Адæймаг хорззæрдæ у» чи хуыйæ радзырдты æмбырдгонд, зæгъгæ (1918). Литераторы æмдугонтæн ацы чиныг сси хæсты ныхмæ манифест. Паддзахад радзырдты æмбырдгонд уæй æмæ хæлиу кæныны бар нæ радта, фæлæ уæддæр ацы чиныг æмæ уацау «Аххосаг»-æн аккаг аргъ счынди — фыссæг сси Клейсты номыл премийы лауреат. Франкæн хæстæг уыди æнæкълас æхсæнады идейæ, стæй, йæ бындур ног æгъдауджын удгоймаг кæмæн уыди, ахæм æфсымæрдзинад.
Ирон æвзаг
Ирон æвзаг (ирон диалект + дыгурон диалект) у ирæтты æвзаг, Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны официалон æвзаг. Иронау дзурджыты нымæц у 500 мин адæймагмæ ’ввахс (Уæрæсейы 488 мины), уыдонæй Цæгат Ирыстоны — 300—350 мин адæймагмæ ’ввахс. 2010-æм азы æппæтуæрæсеон сфыстмæ гæсгæ, Уæрæсейы иронау дзуры 8582 уырыссаджы, 2454 гуырдзиаджы, 1368 сомихаджы, 664 кæсгоны æмæ 320 мæхъхъæлоны.
Иннæ æвзæгтимæ абарст
Нырыккон ирон æвзагæн ис æнгæсдзинад рагон ирайнаг æвзæгтимæ: рагперсайнагимæ, авестæйагимæ æмæ санскритимæ. Уый амоны ирæтты фыдæлтæ иннæ ирайнаг адæмтæй сæ цард раджы заман кæй фæхицæн кодтой.
Фыссынад
Кæс Ирон алфавит, Фыццаг мыхуыргонд чиныг иронау.
Фæсбайкалы край
Фиппаинæгтæ
*
Айнаг æвзаг
Æддаг æрмæг
Категори:Палеоазиаг æвзæгтæ
Энклитикæ
Энклитикæ (греч. enklitike, ацы грекъаг дзырдæй: enklino — «(æз) тасындзæг кæнын») у, цавдон дзырды фæстæ чи лæууы æмæ йемæ иу цавдон комплекс чи аразы, ахæм дзырд.
Проклитикæ
Кæс ноджыдæр
Категори:Морфологи (лингвистикæ)
Бахрейн
Цæрынц дзы 667 мин адæймаджы.
Византияйы импери
Æфсад
Æфсады æмбырды фемон системæмæ ахызт бæстæйæн фадат радта 150 азы æнтыстджын хæстытæ кæнын, фæлæ зæхкусджыты финансон смæгуырдзинад æмæ феодалтæм дæлбар кæй бацис, уый цадæггай фæныллæгдæр кодта сæ хæцынхъомдзинад. Комплектацийы системæ раивта феодалонмæ, уæздæттæ хъуамæ æфсæддон контингенттæ æрвыстаиккой зæххæй пайдакæныны бартæ сын лæвæрд кæй цыдис, уый тыххæй.
Хæдхъом Византияйы сырæзт
441-æм азы готты аивтой гуннтæ. Аттилæ цалдæр хатты расидти хæст, æмæ афтиддæр стыр хъалонты бафыстæй рауадис йæ дарддæры бабырстытæ бауыромын. 451-æм азы адæмты тохы (Каталауны быдыртæ) Аттилæ фæхæрд, æмæ йæ паддзахад тагъд рæстæджы фехæлд.
IX—X æнустæ
812-æм азы бадзырд банымадта Карл Цытджынæн императоры титул, уый расайдта егъау территориалон сæфтытæ Италийы, Византийы бар ма дзы баззадысты афтиддæр Венеци æмæ зæххытæ æрдæгсакъадахы хуссары.
Йæ фырты фæлтæры, Киевы кънйаз Владимиры рæстæджы Византийæн бантыстис саргъауын Уæрæсейыл 988-æм азы, уый тыххæй Владимирæн уысæн лæвæрд æрцыдис багрянагмыггаг царевнæ Аннæ, уыд император Василий II хо. Византияйы æмæ Киевы Уырысы астæу арæзт æрцыдис хæстон цæсдис, æххæстгонд цыдис 1040 æзтæм. Уæрæсемæ православийымæ хъарын æмæ уæрæх кæнын райдыдта ахуырдзинад æмæ византиаг культурæ.
XI æнус. Империйы рæстæгмæ фæтынг
1081-æм азы паддзахы бадæн бацахста Комнинты династи (1081—1204) — феодалон уæздæтты минæвартæ. Туркæгтæ æрбынат кодтой уыцы рæстæг Иконийы (Коньяйы султанат); Балканты уæрæхгæнаг Венгрийы æххуысæй славяйнаг адæмыхаттытæ сфæлдыстой æрдæгхæдбар паддзахæдтæ. Уыимæ Ныгуылæн дæр æфтыддта æнкъарæг тас йæ цытуарзæг политикон пълæнттæй, кæдон фæзындысты фыццаг дзуарон балцы фæстæ, стæй Венецийы экономикон домæнты аххосæй.
XII—XIII æнустæ. Латинаг импери
Комнинты рæстæг византиаг æфсады сæйраг бынат лæвæрд æрцыдис уæззаухотыхджын бæхæфсадæн — катафрактаритæн æмæ æххуырст æфсæдтæн. Иоанн II Комнин (император:1118—1143 азты) кодта активон экспансион политикæ. Байста туркæгтæй зæххыты хай. Æвæндонæй Антиохийаг кънйазадæн æрхæссын кодта вассалон ард (фæлæ фылдæр формалон уыдис). 1142-æм азы Иоанн Комнин хъавыдис ногæй абалц кæнын Антиохимæ цæмæй реалон цæстдард райса антиохийаг кънйазадыл, фæлæ йæ мæлæт нæ бауагъта уыцы пълæнттæ сæххæст кæнын. Паддзахады æмæ æфсады фæфидар бауагъта Комнинтæн ныхкъуырд раттын норманнты ныббырстæн Балканты, байсын сельджуктæй Чысыл Азийы егъау хай, сæвæрын суверинитет Антиохийыл. Мануил I Венгрийы æвæндонæй Византийы суверинитет ныффидар кодта (1164), стæй сæвæрдта йæ хицауиуæг Сербийыл. Фæлæ æмтгæй райсгæйæ уавæр зынæй баззад уæддæр. Уæлдай тæссаг уыцы рæстæг уыдис Венецийы уагахаст — кæддæр сыгъдæг бердзенаг сахар ныр ссис империйы ныхмæлæууæг æмæ знаг, стыр конкуренци арæзта Византийы базарадæн. 1176-æм азы византийы æфсад дæрæнгонд æрцыдис туркæгтæй Мириокефалоны. Æппæт арæнтыл Византийæ рахызти хъахъхъæнынадмæ.
XIV—XV æнустæ. Кризис æмæ æрхауд
Æдзух тынг кодта турк-османты æлхъывд, сæ саргъы уыдысты æртæ зынгæ æфсæдтон хистæры — Эртогрул, Осман (1289—1326) æмæ Урхан (1326—1359). Андроник II цалдæр æнтыстджын фæлварæны скодта сæ бауыромынмæ, фæлæ уæддæр 1326-æм азы Пруссæ сæфт æрцыдис æмæ йæ османтæ скодтой сæ сæйраг сахар. Уый фæстæ фæсæфдæуыд Никей (1329), йæ фæдыл — Никомеди (1337); 1338-æм азы туркæгтæ бахæццæ сты Босформæ æмæ тагъд рæстæджы йæ сæрты ахызтысты византийæгты хуындмæ гæсгæ, уыдон тынг тырныдтой семæ цæдис скæнын цæмæй сын феххуыс уыдаиккой мидæзмæстытæ æрсабыр кæнынмæ. 1352—1354 æзты туркæгтæ бацахстой æрдæгсакъадах Галлиполи æмæ бавнæлдтой Европæйы тыхæйбайсттæм. Ахæм уавæртæ æркодтой уымæ æмæ императортæ райдыдтой курын æххуыс ныгуылæны. Иоанн V-мы (1369) æмæ фæстæдæр Мануил II-мы (1417) бахъуыдис рацаразын баныхæстæ Ромимæ, Иоанн VIII та йæхæдæг араст ис Италимæ (1437) æмæ Флорентийаг соборы бафысста Евгений IV-имæ унийæ, кæцы æнхъæлæн лæвæрдта еклизиты дихæн кæрон æрæвæрынæн (1439). Фæлæ хуымæтæг цæрджытæ нæ райстой католицизм æмæ уыцы фидыды фæлварæнтæ фæтынг кодтой мидхъаугъатæ.
Константинополы æрхауд
1453-æм азы 30 майы райсомы аст сахатыл Мехмет II уæлахизимæ æрбахызт сахармæ æмæ бардзырд радта, сахары централон соборæй мæсджыд саразын. Кæддæр разагъд империйы фæстаг скъуыддзæгтæ — Морейæ æмæ Трапезунд бахаудтой туркæгты къухы 1460-æм азы æмæ 1461-æм азы. Османты импери фезмæлыд Европæ-йы рдæм.
Рацаразыны пълæнттæ
Цымыдисаг у XVIII æнусы дыккаг æрдæджы Уæрæсейы империйы Екатеринæ II-æмы рæстæджы кæй уыдис Византияйы сæндидзæны проект, афтæ хонгæ «Бердзенаг проект». Уæрæсейы импери уæд хæстыты уыдис Османты империйымæ, æмæ пъланы уыдис туркæгты цæхгæрмæ рамбылды фæстæ æмæ Константинополы бацахсты фæстæ сфæлдисын ног Византийы импери — марионетон Уæрæсейæн бердзенаг паддзахад. Ацы сæндызт Византийы император хъуамæ суыдаид Константин Павлович, номдзыд кънйаз, бындар Павел Петровичы фырт, æмæ Екатеринæйы фырты фырт. Вольтер сидтис Екатеринæмæ цæмæй бахæццæ уа Стамбулмæ, ногæй дзы сараза Константинополь, ныппырх кæнын Турк, фервæзын кæнын балкайнаг чырыстæтты. Æмæ радта практикон уынаффæ: цæмæй рагон заманты скъуыхтытимæ æнгæсдæр уа туркæгтимæ тох, уый тыххæй спайда кæнын колесницæтæй.
Марнеули
Марнеу́ли у сахар Гуырдзыстоны Дæллаг Картлийы, Марнеулы муниципалитеты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ Категори:Марнеулы муниципалитеты цæрæнрæттæ
84-æм аз
Амардысты
Категори:84
Польшæйаг адæм
Польшæйæгтæ (поляккæгтæ дæр; Polacy) сты Польшæйы бындурон адæм славяйнаг равзæрдæй. Уыдон дзурынц польшæйаг æвзагыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Славяйнæгтæ Категори:Польшæйы адæмтæ
Бруней
*
Ололи
Ололи , дыгурон варианттæ сты пъерæн , тоймон (Bubo bubo, Филин) у тугдзых мæргъты хуыз.
Фредериктон
Фиппаинæгтæ
Категори:Канадæйы сахартæ
Тъбет (Цхинвалы район)
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Джиотæ, Гулитæ, Гаглойтæ, Плитæ, Галуантæ, Кокойтæ, Бикойтæ, Тасойтæ, Чилæхсатæ, Костæ, Бибылтæ, Елбачитæ, Цхуырбатæ, Цæритаттæ, Битетæ, Еналдытæ, Бететæ, Дыгъуызтæ.
Мæга
Мæга у чысыл маргъ. Йæ буары дæргъ у 26 сантиметры бæрц, йæ уæз та — 80—180 г.
Цæгат Кавказ
thumb|right|400px|Кавказы топографион картæ Цæгат Кавказ у географион бæстæ. Разкавказ, Стыр хохы цæгатаг хай (йæ скæсæйнаг хайы йеддæмæ, кæцы Азербайджаны и) æмæ йæ хуссар къулы ныгуылæн хай Псоумæ сты Цæгат Кавказы.
Л’Акуилæ
Истори
2009-æм азы 6 апрелы сахары æрцыдис стыр зæххæнкъуыст.
Суннизм
Суниттæ (أهل السنة Ахль ас-Су́нна — суннæйы адæм) — афтæ хуындæуы, пысылмон дины здæхтытæй иу, йæ дингæнджыты нымæцмæ гæсгæ тæккæ парахатдæр чи у, уыдоны.
Абд аль-Кадир
У Ораны рагон æмæ номдзыд марабутаг мыггагæй рацæуæг. Ахуыр кодта Маскарæйы, йæ сæргъы аль-Кадиры фыд, номджын Сиди-эль-Магиддин, кæмæн уыди, уыцы динон скъола Хетнейы. Йæ æвæджиау курдиæттæ, диныл æнувыддзинад, ахуырдзинад æмæ гæрзарæхсты руаджы Абд аль-Кадир йе ’взонджы карæй уыдис хъуыстгонд.
Йæхи гуырысхогæнаг алжираг дейы цæстдардæй суæгъд уæвыны охыл аль-Кадир алыгъдис Мысырмæ. Уым лæг фыццаг хатт базонгæ ис европæйаг цивилизациимæ. Мысырæй аль-Кадир хадзыйы цыд акодта Меккæмæ æмæ сыздæхти йæ райгуырæн бæстæмæ эль-хадзыйы номимæ. Уыцы заман францæгтæ, туркæгты асургæйæ, бакодтой Алжир сæхи. Францæгты ныхмæ растадысты бирæ араббаг знæмтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алжиры зындгонд адæм Категори:Алжиры революционертæ
Ион
Категори:Хими
Калоты Хазби
Цардафыст
1922-æм азы Захъхъагомы цæрджытæ лидзын райдыдтой быдырмæ, æрбынат кодтой, ныртæккæ Къостайыхъæу кæм ис, уым. Уыдонимæ ралыгъдис Хазбийы фыд дæр.
Валенси (Венесуэлæ)
Валенси (Valencia) у сахар Венесуэлæйы цæгаты, штат Карабобойы сæйраг сахар.
Филипп де Коммин
Филипп де Коммин (Philippe de Commynes кæнæ Philippe de Commines; райгуырдис 1447-æм азмæ æввахс, Фландри — амардис 1511-æм азы 18 октябры) уыдис францаг дипломат æмæ историк, къаролтæ Людовик XI æмæ Карл VII-æмы уынаффæгæнæг. Нымад у нырыккон историографийы бындурæвæрджытæй иуыл; у, фыццаг францаг мемуарты (мысинæгты) автор.
Абд аль-Кадиры растад
1838-æм азы 18 октябры францæгтæ фехæлдтой 1837-æм азы фидыды бадзырд. Францаг æфсад хи бакодта Константинæйы сахар, 1843-æм азмæ та байста дынджыр феодалты гадзрахатты охыл слæмæгъ уæвæг эмираты фылдæр хай. Абд аль-Кадир бааууон ис, йæ хицæуттæ дæр францæгты ныхмæ тох чи кодта, уыцы сыхаг Мароккойы территорийыл. Фæлæ мароккойæгтæ дæр фембылды сты æмæ сын æндæр гæнæн нæ уыди æмæ феддæдуар кодтой аль-Кадиры сæ бæстæйæ.
Мæхъхъæлон
Мæхъхъæлон:
Хъуды хох
Хъуды хох (Гуд-гора) у хох Гуырдзыстоны Хъуды комы.
Мæхъхъæлдон
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæхъхъæлы цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Быгъуылты Дзæуыг
Литературæ
Дзæуыг Категори:Ирыстоны истори
Башибузуктæ
Башибузукты æххуырстой Османты паддзахады хæстæргомдæр знæмты ’хсæн, фылдæр Албанийы æмæ Чысыл Азийы.
Коньсковоля
Дыккаг Дунеон хæст куы райдыдта, 1939 азы 15 сентябры фашисттæ байстой хъæу. Уыдон саразтой дзы гетто, кæцымæ ралидзын кодтой Словакийæ дзуттæгты. 1942 азы гетто æрцыд ликвидацигонд, цы дзуттæгтæ дзы уыди, уыдонæй бирæты та амардтой.
Зылдон фæндаг (Исланди)
300px|thumb|right|Зылдон фæндаг æмæ сахартæ фæндагыл: (1) [[Рейкьявик; (2) Боргарнес; (3) Блёндуоус; (4) Акюрейри; (5) Эгильсстадир; (6) Хёфн; (7) Сельфосс]] 300px|thumb|right|Зылдон фæндаг Боргарфьярдармæ æввахс Зылдон фæндаг (Þjóðvegur 1; Hringvegur) у Исландийы сæйраг транспортон артери, сакъадахы цæрæгджын районтæ чи иу кæны, ахæм. Йæ дæргъ у 1339 км.
Цхета
Цхета  (მცხეთა) у сахар Гуырдзыстоны, цæугæдæттæ Къуар æмæ Арагуи кæм иу кæнынц, уыцы раны цур, Тбилисæй цалдæр километры цæгатырдæм.
Хацырты Сергей
Сфæлдыстад
Сергей æрдзæй рахаста диссаджы рæсугъд курдиат: литературæйы нæ баззад иунæг къабаз дæр, уый йæ тыхтæ кæм нæ бафæлвæрдта. Уæдæ прозæйæ зæгъай, драматургийы, публицистикæйы, тынг арæхст аивадон уацмыстæн сæ мидис, се ’взаг, царды фæзындтæн лæмбынæгæй анализ кæнынмæ.
Йæ драматикон уацмыстæ «Æрдхæрттæ» (1948 аз), «Дудар æмæ йæ хæлæрттæ» (1952 аз), «Æхсарджынты кадæг» (1963 аз), «Ичъи» (1964 аз), «Гæбулы рæдыд» (1956 аз) сæ фылдæр фыст сты стихтæй, ома, поэзийы æвзагæй.
Блёндюоус
Блёндюоус (Blönduós) у хъæу Исландийы цæгат-хурныгуылæны.
96-æм аз
Амардысты
90er
Æгъуызатæ
Фиппаинæгтæ
*
Адыгэ псалъэ
Газет цæуы къуыри 5 хатты. Формат — А2. Тираж — 10200 экземплярмæ æввахс.
Кентукки
Кенту́кки (англ. Kentucky) у АИШ-ы штат. Америкаг мидхæсты рæстæг (1861), Кентукки йæхи нейтралондзинад фехъусын кодта, фæлæ йæ бахъуыди Цæгаты фарс хæцын, штаты зæххмæ Конфедерацийы (Хуссары) хæстонтæ куы балабуырдтой, уæд.
Кæсæг-Балхъар
Кæсæг-Балхъар (Кæсæг + Балхъар), официалон ном у Кæсæг-Балхъары Республикæ у Уæрæсейы республикæ Цæгат Кавказы, лæууы Цæгат Ирыстон, Хъæрæсе-Черкес æмæ Стъараполы крайы ’хсæн, хуссар-ныгуылæны та — Гуырдзыстонимæ арæн. Кæсæг-Балхъары сæйраг сахар у Налцыкк. Йæ сæргълæууæг у Казбек Коков.
Стырдæр сахартæ
Кæсæг-Балхъары стырдæр сахартæ:
Кусæгонтæ
Кусæгонтæ сты рагон ирон мыггæгтæй иу. Ирон таурæгътæм гæсгæ рагон ирон адæм уыдысты фондз мыггаджы: Сидæмонтæ, Цæразонтæ, Æгъуызатæ, Кусæгонтæ, Цъæхилтæ.
104-æм аз
Амардысты
Категори:104
Банда-Ачех
Фиппаинæгтæ
Категори:Индонезийы сахартæ
Хъоды
Адæмæн сæ бон уыд сисын сæ тæрхон хъодыгондæй цасдæр рæстæджы фæстæ (рæдыдмæ гæсгæ). Арæх уыдис ахæм хабæрттæ æмæ хъоды кæуыл скодтой, уый-иу лидзæг фæци йæ райгуырæн хъæубæстæй, суанг Ирыстонæй дæр.
Къарачай
Газеты бындурæвæрджытæ сты Хъæрæсе-Черкесы парламент æмæ хицауад.
Газет цæуы 1924-æм азæй. Йæ фыццаг ном уыдис «تاولو جاشاو/Tavlu Çašav» («Хæххон цард»), 1929-æм азæй — «Tavlu Çarlьla» («Хохаг мæгуыртæ»). 1944-æм азы, депортацийы азарæй, газеты куыст аскъуыдис. 1957-æм азы хъæрæсейæгтæ фæстæмæ сæ райгуырæн бæстæм куы сыздæхтысты, уæд газет ногæй райдыдта цæуын. 1965-æм азы хуыйнын райдыдта афтæ: «Ленинни байрагъы» («Ленинон тырыса»). Газет йæ ныртæккæйы ном райста 1991-æм азы.
Луизианæ
Луизиа́нæ (Louisiana) у АИШ-ы хуссары штат. Цæрынц дзы 4,6 милуан адæймаджы (2012).
.ve
ve
Ремарк, Эрих Мария
Цардафыст
1919-æм азы райдайæнæй куыста ахуыргæнæгæй, 1920 азы кæроны та баивта бирæ професситæ: куыста цыртты уæйгæнæгæй, хуыцаубоны органистæй фæлхæстыты госпиталы аргъуаны. Уыцы цаутæ стæй æвдыст æрцыдысты йæ уац «Сау обелиск»-ы.
Скъæтты дон
Скъæтты дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Ис Куырттаты комы, Цымытийы цур.
Бристоль
Бристоль (Bristol) у сахар-графад Англисы хуссар-ныгуылæны.
Тичино
Фиппаинæгтæ
Категори:Швейцарийы кантонтæ
10 февралы
10 февралы, иронау æртхъирæны мæйы 10-æм бон — азы 41-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Искья
И́скья (Ischia, []) у вулканон сакъадах Италийы Тиррены денджызы.
Массачусетс
Массачусетс уыд фыццаг Стыр Британийы колони, йæ хæдбардзинад чи фехъусын кодта (1775), уый.
Нитерой
Нитеро́й (Niterói) у муниципалитет Бразилийы, Рио-де-Жанейройы сахармæ ’ввахс.
Джызæл
Фиппаинæгтæ
*
Егра
Егра у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы. Ис Дæллаг Егра æмæ Уæллаг Егра.
Венесуэлæйы бакæлæн
Бакæлæны былтæ сты ныллæг, хуымгонд не сты уый тыххæй æмæ сыджыт у змисджын.
.se
se Категори:Швеци
Пензанс
Категори:Англисы сахартæ Категори:Корнуоллы сахартæ
Гуырдзыбеты Бласка
Йæ уацмыстæ йæхи хардзæй уагъта. Дæлæ уыдоны номхыгъд: Блашкайы сфæлдыстады æппæты зынгæдæр у йæ стихтæй фыст дыууæактон комеди «Æдули» (Æдылы).
.bg
bg
Гулидон
Гулидон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Ис Куырттаты комы.
Мацуо Басё
Мацуо Басё (райгуырдис 1644-æм азы — амардис 1694-æм азы 28 ноябры) уыди цытджын япойнаг поэт, æмдзæвгæты теоретик, стыр ахъаз фæци поэтикон жанр хайкайы срæзынæн.
Граубюнден
Граубюнден (Graubünden, Grigioni, []; Grischun, Grisons) у кантон Швейцарийы хуссар-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Кур.
Потæ
Цардысты дзы Леуантæ, Афæхъотæ, Местъортæ, Пиранатæ æмæ Цъиудзыхтæ.
Хостыхъоты Солтан
frame|right|Хостыхъоты Солтан хæсты рæстæг Хостыхъоты Знауыры фырт Солтан (райгуырдис 1917-æм азы 25 октябры, Хъæдгæроны; амардис 2000-æм азы 14 апрелы, Хъæдгæроны), Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг.
Райгуырдис зæхкусджыты бинонты ’хсæн 1917 азы (раздæр уый карæн адæймæгты буцæн хуыдтой «Стыр Октябры æмгар»). Лæппу цалдæр азы фæахуыр кодта хъæуы скъолайы, уый фæстæ ацыдис Ростовмæ. Уым райста астæуккаг техникон ахуырад æмæ уырдыгæй, йæ афон куы ’рцыди, уæд ацыд Сырх Æфсады рæнхъытæм. Службæ кодта Одессæйы, 197-æм артиллерион полчъы.
Ногхъæу (Цхинвалы район)
Ногхъæу у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Цардысты дзы Хъазитæ.
Оруэлл, Джордж
Джордж Оруэлл (George Orwell; 1903—1950) у англисаг фыссæг, фантаст æмæ публицист.
Инджынтæ
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цæрукъатæ, Зембаттæ, Хъайыртæ, Черчестæ, Быгъуылтæ, Тæбæхсæутæ, Тъоротæ, Гоццатæ, Ханайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Венесуэлæйы гимн
Гимны текст
Категори:Венесуэлæ Категори:1881-æм азы зарджытæ Категори:Испайнаг æвзагыл зарджытæ
Мидæггаг Картли
Гуырдзыстоны закъæттæм гæсгæ ацы административон иуæджы скондмæ хауы Хуссар Ирыстоны фылдæр хай дæр, кæд æмæ Тбилисы хицæуадæн дзы тых нæй, уæддæр.
125-æм аз
Амардысты
Категори:125
Сагареджо
Сагареджо (საგარეჯო) у сахар Гуырдзыстоны хуссар-скæсæны, Сагареджойы муниципалитеты административон центр. Ис Къахеты.
Поти
Цæрджытæ
2018-æм азы 1 январмæ сахары цардысты 41 731 адæймаджы, 2014-æм азы 1 январмæ — 47,8 мин адæймаджы.
Таншоннят
Категори:Вьетнамы аэропорттæ
Неуймин, Григорий Николайы фырт
Григорий Николайы фырт Неу́ймин (1886-æм азы 3 январы, Тбилис — 1946-æм азы 17 декабры) у уырыссаг æмæ советон астроном.
Гитлер, Адольф
Цардафыст
Сывæллонæй Адольф уыдис тæргайгæнаг, æнæразы, тарсти йæ фыдæй.
1936 азы 25 октябры хæстон-политикон бадзырд «Æндон фидыд» Италиимæ.
Миннесотæ
Цæрджытæ
2008-æм азы Миннесотæйы цæрджыты нымæц уыд 5 220 393 адæймаджы, уымæй ахсы 21-æм бынат АИШ-ы штатты ’хсæн.
Истори
Миннесотæйы зæххыты фыццаг иртасджытæ уыдысты франц. Уыдон барвыстой ардæм цалдæр экспедицийы, стæй 1679-æм азы байстой зæхх сæхи империмæ. Фæлæ 1763-æм азы Франц радтой ацы зæхх Стыр Британимæ Авдазон хæсты фæстиуæгæн, Парижы бадзырдмæ гæсгæ.
Матерæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Базиликатæйы сахартæ
Фареры сакъадæхты цæрджытæ
Цæрджытæ
Цæрджыты нымæц: 48 668 (июлы 2008 азы)
Цæрджыты бафтыд
Цæрджыты бафтыд: 0.376%
Атом
Категори:Хими Категори:Физикæ
Тронадор
Цъуппытæ
Тронадорыл ис ахæм нæмттимæ цъуппытæ: Рæгътæ:
Худисæн
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Хъæрæсе-Черкес
Географи
Клухоры æфцæгæй (2781 м) Хъæрæсе-Черкес баст у Абхазимæ. Уыцы ’фцæгыл цæуы, йæ дæргъ 337 километры кæмæн у, Сухумы хæстон фæндаг (Военно-Сухумская дорога).
Бийыны хъæз
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сенаки
Сена́ки (სენაკი) у сахар Гуырдзыстоны ныгуылæны.
Тыбылты Алыксандр
Цардафыст
Цыдæриддæр рацыд Хуссар Ирыстоны фольклорæй 1929 азæй 1936 азмæ, уыдонæн раздзырдтæ æмæ комментаритæ ныффыста Тыбылты Алыксандр. Алыксандр æмæ йе ’мбæлттæ, стæй зонад-иртасæг институты сфæлдыстадон фæсивæд цы стыр æмæ бындурон куыст бакодтой ирон дзыхæйдзургæ сфæлдыстад æмбырд кæныны хъуыддаджы, уымæн йæ фæстиуæг — чиныг «Хуссар Ирыстоны фольклор», кæцы мыхуыры фæзынд 1936 азы. Ацы чиныгæн йæ нысаниуæг бонæй-бонмæ кæны уæрæхдæр æмæ ахадгæдæр.
Дзебойтæ
Равзæрд
Цардысты Уæлладжыры. Дыууæ æфсымæры уыдысты: Дзбо æмæ Дзебо. Дзбо Уæлладжыры баззад, Дзебо та Дæргъæвсы комы Цæгат Ламардонмæ æрлыгъд æмæ уым æрцард. Цæгат Ламардонæй та быдырмæ ралыгъд сæ цот.
Лехура
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Чубут
thumb|right|300px|Чубут Чубут (Provincia del Chubut) у провинци Аргентинæйы хуссары.
Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Бубы дон
Бубы дон у Цæгат Ирыстоны цæугæдон, Мамысондоны фæрсагдон.
Тадж-Махал
Кæд æмæ мавзолейы урс мармæрæй конд купол у йæ тæккæ зындгонддæр компенент, уæддæр Тадж-Махал структурон æгъдауæй у иууон комплекс. Агъуыст райдыдтой аразын 1632-æм азы æмæ 1653-æм азы уыдис цæттæ. Йæ аразыныл куыстой мингай аразджытæ æмæ æрмгусджытæ. Арæзтадæн разамынд лæвæрдта, императоры контролы бын чи уыдис, уыцы Ахитекторты совет. Йе сконды уыдысты Абд уль-Карим Мамур Хана, Макрамат Хана æмæ Устад Ахмад Лахаури. Фылдæр историографион ратæдзæнты сæйраг дизайнерæй нымад у Лахаури.
Мавзолейы мидæг æвæрд ис дыууæ зæппадзы — сахы æмæ йæ усы мардæвæрæнтæ. Æцæг, сæ дыууæ дæр ныгæд сты, зæппæдзтæ кæм сты, уым, æрмæст зæххы бын. Тадж-Махал у фондзкуполджын амаддзаг, 74 метры бæрзæндæн (æд платформæ), йæ æппæт къуымты ис фæйнæ иу дзылаты.
142-æм аз
Амардысты
Категори:142
Питтсбург
Питтсбург (Pittsburgh) у сахар АИШ-ы, цæугæдæттæ Аллегейни æмæ Мононгахелæ кæм баиу вæййынц (цæугæдон Огайойы сырæзт), уым.
Бураты Ацæмæз
Фиппаинæгтæ
Ацæмæз Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирон спортсментæ Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
Гудзабар
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Æлбортæ, Æрсойтæ, Абайтæ, Бæзатæ, Багатæ, Бекъойтæ, Бететæ (Бетешвили), Биазыртæ, Болататæ, Букылтæ, Гæбæратæ (Габарашвили), Габитæ, Габойтæ, Гаглойтæ, Гобозтæ, Годжыцатæ, Гуыззыттатæ, Джиголатæ, Джиотæ, Джыгкайтæ, Дзахотæ, Дзебысатæ, Дыгъуызтæ, Елбачитæ (Елбакидзе), Елдзартæ, Зæгъойтæ, Касатæ, Козатæ, Кокойтæ, Костæ, Къалатæ, Къусратæ, Лæууойтæ, Лолатæ, Мæргъитæ, Мæхъитæ (Макъишвили), Нанитæ, Плитæ, Пухатæ, Санахъотæ, Тасойтæ, Тедетæ, Туатæ, Тъератæ (Терашвили), Уалытæ (Валишвили), Уанетæ, Уырыгатæ, Хæбæлатæ, Хаситæ, Хацыртæ, Хетæгкатæ, Хуритæ, Хуыбецтæ, Хуыбиатæ, Хъæцмæзтæ, Хъазитæ, Хъуылымбегтæ, Цæбитæ, Цхуырбатæ, Чехойтæ.
Гомер
Гомеры композицион миниуджытæй иу у хронологион иумæнæфидауынад, ома цаутæ никуы афыссы куыд иу рæстæг æрцæугæ.
Местиа
Раздæры ном — Сети (სეტი).
Небраскæ
Небраскæ (Nebraska) у АИШ-ы штат.
Кортес, Эрнан
Цардафыст
1519-æм азы Кортес, йæ бæрны 11 науы, афтæмæй ацыдис ныгуылæнмæ, Мексикæ байсынмæ. Йемæ уыдис 518 фистæг æфсæддоны, 16 барæджы (уыдонæй алкæмæн дæр йæхи бæх нæ уыд), 13 аркебузæджыны, 32 арбалетджыны, 110 матросы æмæ 200 цагъайраджы.
Шахмæттæ
Араббаг рацарæзт
VI-VII æнусы ног хъазт базыдтой арабб. Уыдон чатурангæйы уагæвæрд раивтой: хъазыдысты-иу дыууæйæ, дыууæ паддзахæй та иу сси ферзь, хъазæн хъултæй дæр нал пайда кодтой. Æрымысыдысты мат, куыд хъазты кæрон.
Тырымылы
Тырымылы (Cotinus coggygria, Скумпия кожевенная, Скумпия обыкновенная, Желтинник) у къутæрбæлас. Зайы Хуссар Европæйы, Кавказы, Хуссар Азийы.
Сыгъдæг Патрик
Сыгъдæг Патричы бон
Ацы бон-иу пабты уалдай цайдагъ свæййынц музыкалон хъазт æмæ хъæлдзæгдзинад, цин кæнынц æмæ иууылдæр ныуазынц кæрдæгхуыз бæгæны (кæцыйыл æцæгæй та цæйдæр сиропгонд ахорæн акæнынц æмæ бæгæныйы мæзæрæуы доны хуызон скæны), кæд æмæ-иу раздæр Ирландийы та алы нозтдон æхкæнгæ кодта.
Хъу­гом (Тлигом)
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ Категори:Тлигомы хъæутæ
Тержола
Тержола (თერჯოლა) у Гуырдзыстоны сахар, Тержолайы муниципалитеты административон центр.
Балкайнаг цæдис
frame|right|Балканы паддзахæдты арæнтæ Балканы цæдисы бындурæвæрды рæстæг, Балканы Фыццаг хæсты агъоммæ Балкайнаг цæдис (Балканы лигæ дæр) у Болгари, Серби, Грекъ æмæ Черногорийы хæстон-политикон цæдис Турчы ныхмæ арæзт Балканы хæстыты рæстæг (1912—1913).
Кампобассо
Кампобассо (Campobasso) у сахар Италийы, Молизейы сæйраг сахар.
Цюрих
Фиппаинæгтæ
Категори:Швейцарийы сахартæ
Немæн
Не́мæн (Нёман, Nemunas — Нямунас, Неман, Memel, Niemen) у цæугæдон Белорусси, Литва æмæ Уæрæсейы (Калининграды облæсты). Йæ донæфтæн у Балты денджыз. Йæ дæргъ у 937 километры.
152-æм аз
Амардысты
Категори:152
150er
Бæх
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ *
Кокойты Амандæйы хабар
Кокойты Амандæ (Amanda Kokoeva) у Сан-Францискойы цур цæрæг АИШ-ы æмбæстаг. Чызг зындгонд сси видеороликы фæрцы, «12-азыккон чызг дзуры рæстдзинад Гуырдзыстоны тыххæй» (The 12 Year Old Girl That Tells the Truth about Georgia).
Шинкуба, Баграт
Шинкуба Василийы фырт Баграт (Баграт Уасыл-иҧа Шьынқәба; 1917-æм азы 12 майы, Кодоры зылд, Члоуы хъæу — 2004-æм азы 25 февралы, Сухум) уыди абхазаг фыссæг, поэт, политик. 1958–1979-æм азты куыста Абхазы АССР-ы Уæлдæр Советы Сæрдарæй. Уымæй уæлдай зындгонд у куыд историк æмæ лингвист, абхаз-адыгаг æвзæгтæ æмæ абхаз-адыгаг адæмтæ иртасæг.
155-æм аз
Амардысты
Категори:155
Крукшенк, Джордж
Джордж Крукшенк (George Cruikshank; райгуырдис 1792-æм азы 27 сентябры — амардис 1878-æм азы 1 февралы) уыдис XIX æнусы дæсныдæр сатирикон-политикон карикæтуристтæй æмæ чингуытæн нывтæ кæнджытæй иу. Йæ цæрæнбонты дæргъы нывтæ скодта 850 чиныгæй фылдæрæн.
156-æм аз
Амардысты
150er
3 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Хъуысаты Тимур
Хæрзиуджытæ
Категори:Журналисттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уæрæсейы журналисттæ Категори:Цæгат Ирыстоны журналисттæ Тимур
Нью-Йорк (штат)
Нью-Йорк у АИШ-ы скæсæйнаг штат. Цæрынц дзы 18,9 милуан адæймаджы (уымæй штат ахсы бæстæйы æртыккаг бынат, Калифорни æмæ Техасы фæстæ).
Хъаз
Хъаз (Anser) у ленкгæнæг мæргъты мыггаг.
Сакраменто (Калифорни)
Фиппаинæгтæ
Категори:Калифорнийы сахартæ
Балкайнаг æвзæгты цæдис
Дæнцæгæн, балкайнаг æвзæгты гуырынон æмæ дæттынон хауæны формæтæ фемхуызон сты. Иухуызон сты бынаты æмæ арæзты разæгъæнтæ:
Цæргæс
Категори:Мæргътæ
Гулиа, Дмитрий
Райгуырдис мæгуыр зæхкусæджы бинонты ’хсæн. Куы райгуырди, уæд ын радтой ном Гач, фæлæ фæстæдæр, йæ бинонтæ растуырнæг дин куы райстой, уæд йæ ном раивта Дмитрийæ. Хæрз сывæллон ма уыди, афтæ йæ бинонтæ иннæ гумаг абхазæгтау æрвыст æрцыдысты Туркмæ, фæлæ йæ фыдæн бантыстис рарвитын йæ бинонты фæстæмæ йæ райгуырæн бæстæм.
Дмитрий Гулиа у абхазаг адæмы æвзаг, истори, этнографийы тыххæй чингуыты автор.
Оклахомæ
1830 азы ардæм депортацигонд æрцыдысты мингай индейæгтæ АИШ-ы скæсæн штаттæй.
Фиппаинæгтæ
*
Цигайнаг адæм
Цигайнæгтæ (хином — ромæ) у цалдæр хæстæг этникон къорды иумæйаг ном. Сæ фылдæр цæрынц Хуссар Европæйы, Ныгуылæн Азийы æмæ Америкæйы.
Къостайыхъæу (Цæгат Ирыстон)
Къостайыхъæу (Коста) у Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы хъæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Пинол
thumb|right|Пинолы ссадæг Пинол кæнæ Пинолийо у никарагуæйаг традицион нозт, кæнынц æй адджын нартхоры ссад æмæ какаойæ, иуæй-иутæ нозтмæ сæкæр дæр æфтауынц.
Лиссабон
Лиссабон кæнæ Лисабон (Lisboa) у Португалийы сæйраг сахар.
166-æм аз
Амардысты
Категори:166
Бæлта
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Орегон
Орегон (Oregon) у АИШ-ы хæххон штат, Сабыр фурды былгæрон. Цæрынц дзы 3,641 мин адæймаджы (2005).
Пенсильвани
Штаты стырдæр сахар у Филадельфи (бердзенагау нысан кæны «Æфсымæрон уарзты сахар»).
Олимпи (Вашингтон)
Оли́мпи (Olympia) у Вашингтоны сæйраг сахар.
Бахъатæ
Бахъатæ кæнæ Бахъхъатæ (Бакаевы) сты ирон мыггаг.
Сомоса Дебайле, Анастасио
Йæ фыд æмæ йе ’фсымæры хуызæн, Анастасио Сомоса хицауиуæг кодта АИШ-ы экономикон æмæ хæстон æххуысыл æнцæйгæ. Йæ гвардийы уыд 12 мин хæстоны. Историмæ бацыд куыд дунейы тугдзыхдæр диктатортæй иу, æрмæст йæ репресситæй амардысты 180 мин адæймаджы бæрц, уыимæ ма мингай адæм амардысты низтæ æмæ стонгæй.
Чъырттым
Чъырттым, (, Зарянка, малиновка) у чысыл маргъ. Йæ буары дæргъ у 12,5–14,0 сантиметры бæрц.
Стресснер, Альфредо
Альфредо Матиауда Стресснер (Alfredo Stroessner Matiauda; райгуырд 1912 азы 3 ноябры Энкарнасьоны, Парагвай — амардис 2006 азы 16 августы Бразилиайы, Бразили) уыд Парагвайы президент (диктатор) 1954 азы 15 августæй 1989 азы 3 февралмæ.
Задæлески Нана
Истори
Нанайы таурæгъмæ гæсгæ, алантæ бирæ рæстæджы хъал кæмæй уыдысты, уыцы сæрибардзинад сын фæстагмæ рацыдис стыр фыдбылызмæ. Алы хæстыты чи бахсæст æмæ æгаддзинад сæ сæрмæ чи нæ хаста, уыцы адæм равзæрстой мæлæт цагъары царды бæсты.
Роцъокъуырæн
Роцъокъуырæн у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Хъæдысæрмæ ’ввæхс.
Суботицæ
Су́ботицæ (Суботица, Szabadka) у сахар Сербийы цæгаты, Воеводинæйы дыккаг стырдæр сахар (Нови-Сады фæстæ).
Цъиусур
Категори:Мæргътæ
Ришельё, Арман Жан дю Плесси
Цардафыст
Ришелье каст фæцис Наваррæйы коллеж. 1607-æм азы 17 апрелы йын рардæуыдис Люсоны алчеры цытном. 1607-æм азы 29 октябры Сорбоннæйы бахъахъхъæдта теологийы докторы къæпхæн. 1608-æм азы 21 декабры ссис Люсоны епископад хицау. 1614-æм азы йæ равзæрстæуыдис Генералон штатты депутат дингæнджыты номæй. Кæрты йæм хъус æрдардæуыдис æмæ 1615-æм азы, Людовик XIII Аннæ Австриаджы куы ракуырдта, уый фæстæ йæ снысан чындæуыдис æрыгон ус-къаролы динон удæмбал (уырыс. духовник).
Ришельейы паддзахадон архайды сæйраг фæстиуæг уыдис асолютизмы ныффидары хъуыддаг Францы. Фидарзæрдæ, хынцæгзонд, æмæ хатгай æнæхатыры онг тызмæг чи уыдис, уыцы кардинал хицауиуæг кодта лæмбынæг, дардмæуынаг æмæ цырддзастæй, æмæ-иу исты тæссаг уавæр куы бафиппайдта, уæд-иу æй не ’руадзыныл рагацау бацархайдта.
Кастельон, Бланкæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Манагуæйы чи райгуырдис, уыдон Категори:Испайнаг поэттæ Категори:Никарагуæйы поэттæ
Контрас
Контрас (Contras, цыбыргонд contrarrevolucionarios «контрреволюционертæ»), 1980–1990 азты Даниэль Ортегайы хицауады ныхмæ тох чи кодтой, уыцы алыхуызон къордты иумæйаг ном. Контрасæн æххуыс кодтой фæсарæйнаг тыхтæ, уыдоны ’хсæн АИШ, Аргентинæ æмæ Гондурасы хицауæдтæ.
Теннесси
Теннесси (англ. Tennessee) у АИШ-ы штат. Йæ сæйраг сахар у Нашвилл.
Мамиатæ
Равзæрд
Мамиайæн уыд æртæ æфсымæры: Зуй, Сагко æмæ Кодзыр. Уыдонæй равзæрд æртæ мыггаджы: Кодзыртæ, Саутæтæ æмæ Мамиатæ, цардысты Нары. Æрвад сын уыдысты Бырнацтæ, Дзапартæ, Джиотæ, Дзидахантæ, Балатæ, Дзанайтæ.
Сервантес
Литературон архайд
Фæлæ уæддæр, утæппæт цаутæм нæ кæсгæйæ, уый нæ уагъта йæ фыссыны куыст, кæд мыхуыры уал ницы уагъта, уæддæр. Йæ рахау-бахаутæ йын фесты, испайнаг цард йын алывæрсыгæй чи равдыста æмæ йын йæ фидæны куыстæн хъæздыг æрмæг чи бацæттæ кодта, ахæм фæрæз.
Убыхаг æвзаг
thumb|300px|right| {{legend|#D9196D|[[Адыгаг æвзаг|Адыгаг дæлкъорд}} {{legend|#FF6C60|Абхазаг-абазаг дæлкъорд}} {{legend|#FFC173|Убыхаг дæлкъорд}}]]
Цорæтæ
Цорæтæ (Цораевы) сты ирон мыггаг.
182-æм аз
Амардысты
Категори:182
Волгоград
Фиппаинæгтæ
Категори:Волгограды облæсты сахартæ Категори:Хъæбатыр сахартæ Категори:Мегаполистæ
Карзай, Хамид
2001-2002 азты уыдис бæстæйы премьер-министр (рæстæгмæ хицауады сæрдар), 2002-æм азæй-иу сæххæст кодта президенты хæстæ.
Леон (Никарагуæ)
Леон (León кæнæ Santiago de los Caballeros de León) у стыр Никарагуæйы сахар, йæ сæйраг сахар (1839-1855), Леоны департаменты административон центр. Леоны цæры 145 000 адæймаджы (2005).
Леоны 1956 азы 21 сентябры кадджын изæры рæстæг æрыгон поэт Ригоберто Лопес Перес йæ дамбацайæ фехста Никарагуæйы уæды диктатор Анастасио Сомосæ Гарсиæйы. Сомосæ аст боны фæстæдæр цæфтæй фæмард Панамæйы.
Ликъуана
Ликъуана кæнæ Ликъуанайы комы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Къозыдоны фæрсагдон.
Берёзовский (Свердловсчы облæст)
Берёзовский (Берёзовский) у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты, Екатеринбурджы горæтгæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Билаонтæ
Билаонтæ (Билаоновы) сты ирон мыггаг.
Галковский, Дмитрий Евгенийы фырт
Цардафыст
1985-æм азы скульптор Валерий Евдокимов скодта Галковскийы бронзæ бюст. Фæстæдæр уыцы бюст æвдыст цыдис цалдæр равдысты. 1988—1989 азты куыста Александр Морозовы «самиздатон» журнал «Параграф»-ы. 1980-æм азты цæрæнфæрæзтæ амал кодта æнæзакъон литературæ халдих æмæ уæй кæнынæй (хæлиу кодта «самиздат»).
Библиографи
2002-æм азы журнал «Новый мир» ныммыхуыр кодта киносценари «Бабызыцъиуты хæлар» («Друг утят»). Рауагъта дыууæ публицистон чиныджы: «Пропагандæ» (1990—1997 азты уацты æмбырдгонд, Псков, 2003) æмæ «Магнит» (2001—2004 азты уацты æмбырдгонд, Псков, 2004).
Фыссæджы архайд «Цардæгас Журнал»-ы («Живой Журнал»)
Уым фыссы уацтæ алыхуызон темæтыл. Йæ блогы тæккæ ахадгæдæр сты мæнæ ахæм темæтыл фыст уацтæ:
Джави
Рагондæр джавийыл фыст тексттæ сты 1303-æм азæй датæгонд (702 аз пысылмон къалиндармæ гæсгæ), нырыккон латинаг фыссынад та малайæгтæн фæзынди æрмæст XIX æнусы.
Тамар (ус-паддзах)
Тамар, Тамар-паддзах, Гуырдзыхан (თამარი; 1166—1209/1213) у Гуырдзыстоны ус-паддзах (1184—1209/1213), йæ номимæ баст у Гуырдзыстоны историйы тæккæ тæхджындæр æмæ рæсугъддæр дугтæй иуимæ.
192-æм аз
Амардысты
Категори:192
Толстой, Лев Николайы фырт
Толстойы уацмысты ’хсæн ис, Кавказыл кæм фыссы, цалдæр ахæмы. Уыдонæй иуæй-иутæ («Хъазахъхъ» æмæ æнд.) ирон æвзагмæ тæлмацгондæй цыдысты мыхуырæй.
194-æм аз
Амардысты
Категори:194
Тырсыгом
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы: Абайтæ (Осиатæ, Тайсаутæ), Ардзинтæ, Æгкацатæ, Бæтатæ, Бæциатæ, Бекъойтæ, Берозтæ, Бидыхтæ, Боцуатæ, Булацатæ, Быдартæ, Бызыккатæ, Гайтæ, Гæбулатæ, Гутнатæ, Гуыдиатæ, Дзæхатæ, Дзакъатæ, Дзанæгатæ, Дзантиатæ, Дзлиатæ, Елойтæ, Закатæ, Зачиатæ, Зæгъæгатæ, Кæлутæ, Кæсойтæ, Калмантæ, Калотæ, Касатæ, Кобылтæ, Кокайтæ, Кцойтæ (Коцатæ), Къуыдзиатæ, Къуымæллæггатæ, Магкатæ, Мамиатæ, Мырыкатæ, Мысостатæ (Бырнацтæ), Плитæ, Сæлбитæ, Самбегатæ, Самтæ, Саппиатæ, Саудзæццатæ, Саулохтæ, Сухитæ, Такъæтæ, Татратæ, Туатæ, Тхостатæ, Уртатæ, Фидаратæ, Хæмыцатæ, Хъазитæ, Хъалæгатæ, Хъаратæ, Хъуыссæтæ, Хъыргъатæ, Цæболтæ, Цæллаггатæ, Четойтæ.
Вахайнаг æвзаг
Таджикистаны советон заман вахайнаг æвзагæн арæзт æрцыд алфавит кириллицæйы бындурыл, фæлæ практикон æгъдауæй уымæй пайдагонд нæ цæуы.
Цопанатæ
Цопанатæ кæнæ Цопантæ (Цопановы) сты дыгурон мыггаг.
25 декабры
25 декабры, иронау цыппурсы мæйы 25-æм бон — азы 359-æм бон ( 360-æм бон).
Тæрхъус
Тæрхъус,  у æхсырæйхæссæг цæрæгойты мыггаг.
26 декабры
26 декабры, иронау цыппурсы мæйы 26-æм бон — азы 360-æм бон ( 361-æм бон).
Зеленчукская
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъæрæсе-Черкесы цæрæнрæттæ
Нартхор
Нартхор, (Zea mays) у ахсджиаг нæмгуыты мыггаг. Рæзын æй кæнынц бирæ рæтты, уыдоны ’хсæн Ирыстоны дæр.
Зассеты Виктор
Зассеты Никъалайы фырт Виктор, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг Хуссар Ирыстонæй, Зассеты цыппар æфсымæры хистæр. Хæсты фыццаг аз æбæрæг сæфт фæкодта.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Виктор
Цъæхилтæ (рагон ирон мыггаг)
Фиппаинæгтæ
Категори:Цъæхилтæ