cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аралы денджыз
* Категори:Хъазахстаны цæдтæ Категори:Узбекистаны цæдтæ
Цæгат Ламардон
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ Категори:Дæргъæвсы ком
Мария Шварновна
Мария Шварновна (райгуырдис 1171-æм азы — амардис 19 мартъийы 1205-æм азы Владимиры) — Владимиры стыр кънйаз Всеволод Стыр Ахстоны ус. Уыдис аллон паддзахы чызг (æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ моравиаг уыдис).
Гизæйы Егъау Сфинкс
Сфинкс æвæрд у хурыскæсæнæй хурныгуылæнмæ, йæ чъылдыммæ сты пирамидæтæ, йе ’ргом здæхт у цæугæдон Нилмæ. Йæ цæсгом у цыппæрдигъонау, фæтæн рустимæ, йæ хъустæ фæстиау. Кæй цæсгом у? Ацы фарстæн дзуапп ссарыны тыххæй америкаг ахуыргонд-египтолог М. Лернер компьютеры бавæрдта Сфинксы сæры къам æмæ Хефрены фæлгонцтæ, алыхуызон нывты нæм чи æрхæццæ, уыдоны. Кæрæдзиуыл сæ фæрабар-бабары фæcтæ æрцыд иу хатдзæгмæ — иу адæймаджы цæсгом сты. Цымæ æнусты сусæгдзинад нæ раргом. Уымæн æмæ мысырæгтæ сæхæдæг дæр фыстой, Егъау Сфинкс Хефренæй нæ, фæлæ æппæт пирамидæтæй дæр рагондæр кæй у. Йæ равзæрд та æмбæхст ис рæстæджы фæлмы.
Корейаг алфавит
Корейаг алфавит у корейаг æвзагыл кæй фæрцы фыссынц, уыцы алфавит. Хонынц æй хангыл дæр (Корейы хуссары) æмæ чосонгыл дæр (Корейы цæгаты). Лингвисттæм гæсгæ, рагон корейаг алфавит иттæг хорз бæззы корейагау фыссынæн.
Уилца
Кæс ноджы
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Къасарагом
Мæхæмæтты Ахуырбег
2006 азы октябры уымæн радтой Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы тæккæ уæлдæр хæрзиуæг — «Ирыстоны Намысæн» майдан.
Фиппаинæгтæ
Категори:ЦИПУ Ахуырбег
1851
1851 1851
Абайты Хаджумар
Цардафыст
Абайты Хъырым йæ фырттæй уыдис сæрбæрзонд. Уымæн æмæ йын уыдысты саджы фисынтыл амад, куыстуарзаг, курдиатджын, хъæлæсджын. Хаджумар дæр иннæ æфсымæрты хуызæн ахуырмæ æвзыгъд уыд, æхсæв уарзта чингуытæ кæсын, фæлæ фæтæгеныл ауæрдын кæй хъуыдис, уымæ гæсгæ-иу йæ мад хыл кодта. Хаджумар уарзта шахмæттæй хъазын, хъуыды кæнын дзы кæй хъуыдис, уый йæ зæрдæмæ тынг цыдис. Уый йæ иннæ ’фсымæртау кодта алы куыст дæр. Фыдыбæстæйы Стыр хæст куы райдыдта, уæд та уыдис фыййау.
''Æз ма Хаджумаримæ зарыдтæн Ленинграды Кировы заводы Культурæйы галуаны сценæйыл. Уæд уыдис литературæ æмæ аивады декадæ. Уыцы бæрæгбонæн композитор Гæбæраты Илья ныффыста дуэт бас æмæ тенорæн Ленинграды тыххæй. Уыцы уацмыс фыццаг хатт мах азарыдыстæм. Хаджумары бирæ рæстæг адæм сценæйæ нал уагътой. Йæ рæсугъд æмæ тыхджын хъæлæс зæлыд Советон Цæдисы бирæ горæтты''», — зæгъы нæ республикæйы адæмон артист Мыкагъаты Пётр.
Сфинкс
Кæс сæрмагонд статья: Гизæйы Егъау Сфинкс.
Аостæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы сахартæ
Йёнчёпинг (лен)
Йёнчёпинг (Jönköpings län) у лен Швецийы, централон сахар у Йёнчёпинг.
Канск
Сахар лæууы цæугæдон Каны цæугæдоны галиу былыл.
Тахъазты Фидар
Тахъазы-фырт сарæзта тæккæ хуыздæр чиныг, ирон æвзаг хæдахуырæй чи ахуыр кæны, уыдонæн («Самоучитель осетинского языка», 2004).
Зонадон куысты йеддæмæ, фæфыссы ма радзырдтæ æмæ æмдзæвгæтæ сывæллæтæн.
Пакистан
Кæс ноджы
*
Литл-Рок
Лæууы цæугæдон Арканзасы былыл.
Тедеты Бахвæ
Тедеты Отары фырт Бахвæ (райгуырдис 1969-æм азы 18 сентябры, Цхинвалы) у Уæрæсейы футболист (æрдæгхъахъæнæг; раздæр уыдис размæбырсæг). Ныртæккæ у Хуссар Ирыстоны физикон культурæ, спорт, туризм æмæ фæсивæды хъуыддæгты фæдыл министры хæдивæг.
Цардафыст
Бахвæ райгуырдис Цхинвалы. Футболæй райдыдта хъазын 1979-æм азы йæ райгуырæн сахары ДЮСШ-ы (уырыс. детско-юношеская спортивная школа). Йæ тренер уыдис Гæззаты Б.
Музей д’Орсе
Æддаг æрмæг
Категори:Музейтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Парижы музейтæ
1864
1864 1864
Бразилийы импери
Бразилийы импери (Império do Brasil) уыдис нырыккон Бразилийы территорийыл паддзахад, йæ сæргъы император Педру I æмæ йæ фырт Педру II. Импери сæвзæрди 1822-æм азы, æмæ йæ республикæмæ аивтой 1889-æм азы.
Змисджыны комы дон
Змисджыны комы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Цраудоны фæрсагдон.
Бразилийы импери
Литературæ
Категори:Бразилийы истори Категори:Историон бæстæтæ
ОКАТО
Æддаг æрмæг
Категори:Уæрæсе
737-æм аз
Амардысты
Категори:737
Академи делла Крускæ
Райдианы Академи делла Крускæ у Италийы тæккæ нымаддæр æвзагзонынадон уагдон. Уагдон арæзт æрцыдис Флоренцийы 1583-æм азы, æмæ райдианы йын нæ уыдис официалон статус. Йæ саразджыты нысан уыдис бахъахъхъæнын италиаг æвзаджы сæрысуангон сыгъдæгдзинад. 1612-æм азы Академи ныммыхуыр кодта Vocabolario degli Accademici della Crusca — италиаг æвзаджы фыццаг дзырдуат. Ацы чиныг фæцис францаг, испайнаг, немыцаг æмæ англисаг æвзæгты фæзминаг лексикографион дæнцæг.
Категори:Италиаг æвзаг
Скæсæн (хъæу)
Скæсæн у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ныртæккæ æдзæрæг у.
1879
1879 1879
Токаты Гогки
Райгуырд æмæ сабибонтæ
Гогки райгуырдис 1913-æм азы Терчы облæсты Дзæуджыхъæуы зылды Сечеры хъæуы, мæгуыр ирон бинонты ’хсæн. 1920-æм азы райдианы бинонтæ æрцардысты ног зæххытыл, Ставд-Дурты хъæуы (ныртæккæ — Цæгат Ирыстоны Кировы район) бындур кæм æрæвæрдæуыд, уым. Йæ фыд Токаты Ахмæт уыди зæхкусæг, амардис 1917-æм азы.
Кæхцгæнæн
Сывæллоны-иу рахастой фынджы хистæрмæ ногнадæй, ног уæлæдарæсы æмæ-иу мадырвадæлтæ цы хуын æрбахастой, уый скуывтой. Фылдæр куывтой Мадымайрæммæ æмæ Уастырджимæ. Уый фæстæ-иу хистæр сывæллоны рахиз къах дзыккайы атъыста.
Куыд фæстæдæр, сылгоймаг йæ цæгатмæ нал цыдис кæхцагур — цæгат сæхæдæг райдыдтой хæссын хуын. Ныртæккæ дæр ацы бæрæгбон у кадджын. Бруты, Дигорæйы кæхц нæ хæссынц.
1885
1885 1885moi nanca 1885
.mx
mx
Хæтæлдон (цæугæдон)
Хæтæлдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Поповы хутæр
Поповы хутæр (Попов хутор) у хъæу Цæгат Ирыстоны, Дзæуджыхъæуы цур.
Францаг æвзаг
Францаг æвзаг хауы ромайнаг æвзагон къордмæ (уый йеддæмæ уыцы къордмæ хауынц испайнаг, италиаг, румынаг æмæ молдавайнаг æвзæгтæ).
Бæрæгъуын
Истори
Хъæу фæзындис 1922-æм азы кæддæры хъазахъхъаг зæххытыл, йæ бындур ын сæвæрдтой Уæлладжыры комæй ралидзæг ирæттæ. Фæстæдæр Красногоры цæрджытæ Бæрæгъуны ’рдæм ралыгъдысты, æмæ дыууæ хъæуы баиу сты — фæлæ сæ ныры онг, уæлдайдæр кар адæм, Бæрæгъуын хонынц.
Ардæм ралыгъдысты æрхон, Нузал, Уынал æмæ Уæлладжыры комы иннæ хъæутæй :
Реджеп Тайип Эрдоган (стадион)
Стадион хæссы Турчы архайгæ премьер-министр Реджеп Тайип Эрдоганы ном — уый райгуырдис Касымпашайы æмæ йæ сыхæгтæ уымæй сæрыстыр сты.
Хъуырæйы дон
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы цæугæдæттæ Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
747-æм аз
Амардысты
Категори:747
749-æм аз
Амардысты
Категори:749
Брисбен
Бри́сбен (Brisbane) у сахар Австралийы, Квинсленды административон центр.
Квинсленд
Кви́нсленд (Queensland) у штат Австралийы цæгат-ыскæсæны. Йæ административон центр у Брисбен.
Аллон æвзаджы Мæскуыйы клуб
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон диаспорæ Категори:Ирон æвзаг
Ирыстон
Этимологи
Ном Ирыстон арæзт у ирон дзырд Ир æмæ фæсæфтуан -стон-æй (йæ ратæдзæн у индоевропæйаг уидаг *stā- «лæууын» æмæ персайнаг æвзаджы амоны «бынат, бæстæ»). Ныхас Ир-æн арынц цалдæр равзæрæны. Бирæ иртасджытæ дзурынц æмæ Ир рацыдис рагон ирайнаг arya æмæ aryana-йæ. Фæлæ Абайты Васойы хъуыдымæ гæсгæ кавказаг субстратæй ист у.
Еред
Еред (ერედვი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Курах
Курах (Кьурагь) у хъæу Дагъистаны хуссары, Курахы районы административон центр. Цæры дзы лекъаг адæм.
Ногхъæу (Дзауы район)
Цардысты дзы Джусойтæ.
Дидмуха
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Рифмæ
Омонимион рифмæ
Нигеры æмдзæвгæ «Зымæг»-ы ис ахæм рæнхъытæ: Ам рифмæгонд дзырдтæ фысгæ æмæ хъуысгæ дæр кæнынц иухуызон, фæлæ сæ нысаниуагмæ гæсгæ иу не сты. Сæ фыццаг у дзырд «мит»-ы формæ, сæ иннæ та — дзырд «ми» бирæон нымæцы формæ. Ахæм рифмæтæ хуыйнынц омонимон.
Калсой
Калсой (Kalsoy) у сакъадах Фарерты цæгат-хурныгуылæны, Куной æмæ Эстуройы ’хсæн. Сакъадах ис 13 цъуппы. Цæрджыты нымæц: 147 адæймаджы. Йæ фæзуат у 30,9 км².
Манаус
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ Категори:Бразилийы штатты сæйраг сахартæ
Диоген
Диогены фæндыд, æрдз æй цыдæриддæрхуызонæй сфæлдыста, ахæм уæвын, уымæ гæсгæ йæхи дæр нæ даста. Уыди тынг гуыбыр, æдзухдæр каст йе ’рфгуыты бынæй. Цæугæ-цæуын æнцой кодта, сæр саджил кæмæн уыд, ахæм лæдзæгыл. Уыцы саджилæгыл ауыгъта йæ фæндаггон хызын. Алкæмæ дæр каст æлгъгæнгæ, никæй ницæмæ дардта.
Сау хъæлæрдзы
Хъæлæрдзы æхсæдгæйæ æнæмæнг ахъуыдыйаг у, цæмæй алы къалиуæн дæр фаг уа хуры рухс. Уыимæ сын сæ рæбынтæ ссыгъдæг кæнын фæхъæуы хæмпæлгæрдæг æмæ быронæй, стæй базилын хъацæнтæй. Алы къудзийыл дæр æмбæлы ныккæнын 40-50 граммы аммиачы тæгъз, кæнæ та æртæ къудзийыл иу бедра фæныкæмхæццæ тæнæг фаджыс æмæ бындзæфхады алыварс 8-10 см æрфæн мæр бафæлмæн кæнын.
761-æм аз
Амардысты
Категори:761
Цхилон
Хъæу кæны дыууæ дихы:
Æрвитæнтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Амазонкæ
Сæйраг наулæууæнтæ (дæлæйæ уæлæмæ): Белен, Сантарен, Обидус, Манаус (Бразили), Икитос (Перу).
Трёдланес
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Насх
Нæ рæстæджы, раджы кæддæр калиграфион стилыл чи нымад уыди, уыцы насх сси, ныртæккæ æппæт араббаг бæстæты фыссынæн кæмæй пайда кæнынц æмæ скъолаты кæй ахуыр кæнынц, ахæм растравгон æмæ тæккæ хуымæтæгдæр шрифт.
Налцыкк
Æфсымæрон сахартæ
left|thumb|300px|Налцыччы æфсæнвæндагон вагзал
Шёгрен, Андреас
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон æвзаг иртасджытæ Категори:Иранисттæ Категори:Уæрæсейы лингвисттæ Категори:Зындгонд финнæгтæ Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
Гæбæраты Эдуард
Гæбæраты Иналы фырт Эдуард (райгуырдис Цхинвалы 1970-æм азы 16 мартъийы) у Хуссар Ирыстоны артиллерийы полчъы хицау, дæлбулкъон, 2011-æм азы президенты бынатмæ æвзæрстыты 17 сфидаргонд кандидаттæй иу. Æвзæрстыты тæккæ агъоммæ йæ кандидатурæ аиста Къæбысты Георгийы æххуысæн.
Гæбæраты Эдуард ахуыр кодта Цхинвалы 9-æм астæуккаг скъолайы (1977-87). 1987-æм азы уый бацыдис Саратовы арæзтадон техникуммæ, 1988-æм азæй лæггад кодта æфсады, уый фæстæ та йæ ахуыр адарддæр кодта Саратовы. 1991-æм азы, Гуырдзыстоны бабырсты фæдыл раздæхтис йæ райгуырæн бæстæм.
770-æм аз
Амардысты
Категори:770
Масайтæ
Масайтæ сты африкæйаг фосдарæг знæм. Сæ нымæц у иу милуаны къаддæр, уыдонæй та Кенийы — 350 000—453 000 адæймаджы.
Масайты цард
Сæ хъæуы астæу фаджысæй куы байдзаг вæййы, уæд та æндæр ранмæ алидзынц. Исчи сæ куы амæлы, уæддæр сыстынц, сæ цæрæн бынат аивынц. Сæ мæрдты дæр фыдæлты æгъдаумæ гæсгæ ’фснайынц: ахæссынц æй тыгъд быдырмæ æмæ йæ уым ныууадзынц хъæддаг сырдты æвджид.
Мысыкаты Мæхæмæт
Мысыкаты Аслæныхъойы фырт Мæхæмæт (1881-æм азы, Брут — 1937-æм азы) — медицинæйы доктор, ахуырад æмæ æнæниздзинад хъахъхъæнынады архайæг, этнолог.
Мæхæмæт йæ дохтыры æмæ педагогы куыстæй дарддæр йæхимæ иста æндæр хæстæ дæр: уыди Цæгат Ирыстоны зонадон-иртасæг институты директоры хæдивæг, æрдзон-историон хайады сæргълæууæг, музейы къамисы сæрдар, ревизион коллегийы уæнг, Цæгат Ирыстоны зонадон кусджыты секцийы разамонæг. Профессор арæх цыдис хъæутæм, адæмæн æмбарын кодта хæцгæ низтæй, уæлдайдæр та рæуджыты низæй, хи хъахъхъæныны мадзæлттæ. Ацы æбуалгъ низы тыххæй профессор рауагъта брошюрæ дæр иронау.
Гамбург
Фиппаинæгтæ
Категори:Германы сахартæ Категори:Германы порттæ
Фæсæвæрд
Фæсæвæрд — цы дзырды фæстæ æвæрд вæййы, уый ахаст æндæр дзырдтæм цы æххуысгæнæг ныхасы хай æвдисы, уый. Кæс разæвæрд дæр.
Хъарс
thumb|300px|Хъарсы фидар
Хъарсы фидар
Æмбисонды Хъарсы фидар у, ирон дзургæ сфæлдыстады арæх чи æмбæлы, ахæм ран. Уыцы рагон фидары хæлддзæгтæ ныр дæр лæууынц Хъарсы сæрмæ обауыл. Фидары систæ баззадысты Багратидты Сомихы дугæй, фæлæ йæ нырыккон формæ фидар райста XIII æнусы, Закариды династийы рæстæг. Æндæр версимæ гæсгæ фидар амад æрцыд султан Мурад III-æмы рæстæг (XVI æнус) Персы ныхмæ хæцынæн (æнæмæнг уый у, осмайнæгтæ фидар кæй рацæразтой, уый).
Сахары истори
1387-æм азы Хъарс бахаудта Тамерланы æртыхсты.
Адыгей
Адыгей, дыгуронау — Адæгъе у Уæрæсейы республикæ Цæгат Кавказы. Адыгейы алыварс Краснодары край у. Адыгейы сæйраг сахар у Майкъоп. Йæ президент у Асланчерий Тхакушинов. Республикæйы фæзуат у 7,6 мин км².
Фиппаинæгтæ
*
Цæлыччы къанау
Къанауы арæзтадон куыстытæ байдыдтой 1940-æм азы 25 апрелы колхозты æмæ æндæр организациты тыхтæй æмæ хардзæй. Хъазуатон куыст кодтой арæзтады æппæт республикæйы хæдзарæдты службæгæнджытæ, фæскомцæдисонтæ, заводты æмæ æндæр куыстуæтты коллективтæ, специалисттæ зæрондæй-ногæй.
Къанау аразыны рæстæг алы бон дæр уагьд цыдис сæрмагонд газет «Цалыкский канал». Редактор та йын уыдис Хетæгты Созырыхъо. Ахæм газеты номыртæ, æвæццæгæн, уыдаиккой 15-20 бæрц.
Хуымæллæджы доныл сарæзтой æфсæн-бетон ауæзт, кьанауыл та — 28 гидротехникон донмарæны, донуадзæны. 18 майы æппæт республикæйы фæллойгæнджытæ дæр кадджын уавæры сбæрæг кодтой куыд стыр бæрæгбон, афтæ. Уырдæм фæллойгæнæг адæмæй æрæмбырд 70 мины бæрц æгас республикæйæ.
Хусар
Хусар (Húsar, []; Husum) у хъæу Калсойы скæсæны, Фареры сакъадæхтыл. Уый у Калсойы рагондæр хъæу. Алы бон быран Клаксвуйчы портмæ бацæуы. Цæрджыты нымæц: 55 адæймаджы (2006).
Цæгат Кавказы федералон зылд
Цæрджытæ
Хуссар федералон зылды цæрынц 9 108 737 ад. Националон сконд:
Уыртаты Константин
1991 азы куыста Цæгат Ирыстоны фæскомцæдисы рескомы идеологион хайады сæрдарæй.
1993-1994 азты уыд Мæскуыйы ТОО «МИКСТ»-ы генералон директор.
2005 азы мартъийы Уыртайы-фырты базылын кодтой, футболон клуб «Аланийæн» паддзахадон æхца кæд радта, уый тыххæй. Уыртайы-фырт, дам, клуб хъалонтæ фидынæй йæхи къухæй суагъд кодта.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ Константин Категори:Душанбейы чи райгуырдис, уыдон
Смоланд
Смо́ланд (Småland) у историон провинци Швецийы хуссары. Йæ фæзуат у 29 400 км².
Категори:Швецийы провинцитæ
Цæрукъаты Алыксандр
Цæрукъаты Ибрагимы фырт Алыксандр (райгуырдис 1918-æм азы 12 декабры, Хъарман-Сындзыхъæуы — амардис 2000-æм азы 12 декабры) уыдис ирон поэт, тæлмацгæнæг, бирæ чингуыты редактор.
Комсомольскæй
Комсомольскæй (Комсомольское) у хъæу Цæгат Ирыстоны Кировы районы. Хъæуы администрацийы сæргълæууæг у Быценты Нэля.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ
Къоб
Къоб (კობი, Коби) у ирон хъæу Гуырдзыстоны Хъазыбеджы (Сæнайы) районы, Арвыкомы фæндагыл.
Зындгонд къобæгтæ
1900-æм азы Къобы райгуырд зындгонд лингвист, ирайнаг æвзæгтæ иртасæг Абайты Васо. Уым каст фæци райдайæн скъола, стæй ахуыр кодта Калачы 6-æм гимназы. Гимназы фæстæ дыууæ азы дæргъы ахуыргæнæгæй куыста йæ райгуырæн хъæу Къобы. 1922-æм азы ахуыр кæнынмæ ацыд Бетъырбухмæ.
Æфсæнæрзæт
2003-æм азы фылдæр æфсæнæрзæт чи экспорт кодта: Æдæппæт экспортгонд æрцыд 580 млн. т.
Верн, Жюль
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы фысджытæ
Къубалты Алыксандр
Сфæлдыстад
thumb|right|240px|Къубалты Алыксандрæн цыртдзæвæн Дзæуджыхъæуы Алыксандр фыста æмдзæвгæтæ, балладæтæ, поэмæтæ, æмдзæвгæтæй ныффыста трагеди «Фæтæг Алгъуызы мæлæт», йæ тыхтæ фæлвæрдта аив прозæйы дæр. Поэт иттæг æнувыд уыдис адæмон сфæлдыстадыл. Æрæмбырд кодта Нарты кадджытæ, рацарæзта сæ æмдзæвгæтæй æмæ 1905 азы рауагьта чиныг «Нарты таурæгътæ». Уыцы рæстæджы сæ раивта уырыссаг æвзагмæ дæр: чиныг «Герои-Нарты» мыхуыры рацыд 1906 азы.
«Æфхæрдты Хæсанæ»
Гаппо йæ уацы сидт, зæгъгæ, адæм хъуамæ зоной, не ’взаг нын чи бацыргь кодта, нæ литературæйы зæрæстон хуымы сау кусæг чи уыд, уый. Æмæ чи уыд уый? Чи сфæлдыста алæмæты кадæг? Къубалты Бызийы фырт Алыксандр. Фæрныг æмæ цæрæццаг сты, йæ разагъды лæгты чи зоны, сæ ныхас йæ зæрдыл чи дары, уыцы адæм.
Дмитров
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Темырханты Сослан
Йæ цард
Цаутæ ивтой кæрæдзи. Хæсты фæстæ — Фыццаг уырыссаг революци. Уыцы цауты Сослан цы архайæг уыдис, уымæн ницы æвдисæндартæ ис. Фæлæ литературон куыст бæлвырдæй райдыдта уыцы азты, йæ хицæн уацмысты зынынц революцион цаутæ æмæ сæ фæстиуджытæ.
Советон хицауад фæуæлахиз Цæгат Кавказы дæр. Ахстой паддзахы афицерты. Сослан сси хауæггаг. Ногæй бавнæлдта сфæлдыстадон куыстмæ, æмбырд кодта фольклорон æмæ этнографион æрмæг. 1921 азы советон хицауад расидтис амнисти, адæмы ныхмæ чи нæ хæцыдис, уыцы афицертæн. Сослан æрбаздæхтис Дзæуджыхъæумæ, куыста ахуырад æмæ мыхуыры оргæнты, Ирон историон-филологион æхсæнады. Фæлæ йæ зæрдæ нæ радис ног цардæй æмæ йæ куыстæй. Разы нæ уыд хицауадæй. Уыцы зондахаст нæ басусæг, æмæ æрцыдис трагикон цау — «диссаджы сæфт»: 1925 азы апрелы Темырханты Вано ацыдис уроктæ дæттынмæ æфсæнвæндаджы скъоламæ æмæ нал æрбаздæхтис. Ацыдис канд цардæй нæ, фæлæ Иры историйæ дæр, йæ цардимæ фесæфтис йæ ном дæр дæргъвæтин дуджы. Фæлæ рæстæг зилы царды цалх, æмæ Ванойы ном разындис ногæй ссæдзæм æнусы кæрон. Вано æрбаздæхтис ирон литературæмæ, ирон культурæмæ. Абон адæм аргъ кæнынц афицер Темырханты Сосланы политикон куыстæн нæ, фæлæ фыссæг æмæ историк Ванойы сфæлдыстадæн.
«Залкалм» æмæ æндæр таурæгъон æмбисæндтæ
Ванойы курдиат у хигъæдон. Фыссæг нæу уæрæх нывты дæсны, нæ нывæнды вазыгджын сюжеттæ. Йæ уацмысты фылдæр сæ жанрмæ гæсгæ сты радзырдтæ нæ, фæлæ этюдтæ, миниатюрæтæ, таурæгъон æмбисæндтæ (притчи). Таурæгъон æмбисонд у «Залкалм» дæр. Ам ирдæй зыны Уæрæсейы цард æмæ революцийы аллегорион ныв. Залкалм (залиаг калм) у хæдхæцæгад æмæ тыхбары символ. Уый æрбадт æнамонд бæстыл, йæ хъæлæсæй калы цæхæр, æмæ адæм сæфынц æбуалгъ æнуды, «асаст сæ уæнджы тых». Йæ хилæгтæ цъирынц адæмы туг, нуазынц æй сæ хицауимæ. Фæлæ дымгæ æрхаста мигътæ, арв нæры, уары, æмæ хуыссыд фыдбылызы цæхæр. Адæм нæ разындысты æмзонд, нæ базыдтой уавæрæй пайда кæнын. Уæдмæ уарын банцад, залкалм йæ тыхы бацыд æмæ ногæй бæстыл æфтауы зынг. Ныв æвдисы тохы æрæнцад æмæ адæмы саст.
Таурæгъон æмбисæндты циклæн кæронбæттæн у «Уастырджи æмæ Сау Барæг». Уацмысы ныхæй-ныхмæ лæууынц рухс æмæ тар тыхтæ. «Сау æхсæв нæ бæстыл æрбадти рагæй», фæлæ фæзынди хур, æмæ «бирæгътæ рухсæй фембæхстой сæхи». Адæм цин кæнынц, цин кæны бæрзондæй Уастырджи дæр. Уæд фæзыны Сау Барæг, сау тыхты бардуаг. Цæгъды адæмы, «сау æхсæв та ногæй бæстыл æрбадти». Цард фестад æмбыд цад. Уастырджи нынкъард. Фæлæ зæгъы: «æгъгъæд у, налат! Сæ тæригъæдæй дæхæдæг дæр тъæпп хаудзынæ иу бон». Ацы аллегорион нывы зыны, Ваномæ цард ивыны тыххæй бæлвырд хъуыды кæй нæ уыд, уый. Уастырджи — рухс тыхты символ — разынд пассивон, иуварсæй кæсæг. Йæ лæмæгъ æртхъирæн ницы мары: адæмы тæригъæдæй иу залым дæр тъæпп нæ хауы; тохы бæсты сау тыхы ныхмæ æвæры намысон (моралон) азым. Мæнгæфсон æмæ æнæхъомыс уыд ахæм оптимизм.
«Иу таурæгъ нæ цардæй»
Фæстох сау реакци пъæззыйау æрбадт адæм æмæ бæстæйыл. Уыцы уавæр Вано æвдисы къорд уацмысы. Уыдонæй у къаннæг радзырд «Иу таурæгъ нæ цардæй» (1907). Ам гæзæмæ фæзындысты реализмы æууæлтæ. Иæ сюжеты ис дыууæ хайы, дыууæ эпизоды. Фыццаджы персонажты диалогæй разыны бæстæйы политикон уавæр — уый у уæззау, æлхъывд, реакцион. Адæм бæллыдысты сæрибармæ, фæлæ революци саст æрцыд, æмæ та гауыртæ (хицауад — Дж. Ш.) ногæй адæмы æргæвдын байдыдтой фыццагæй фыддæр».
Республикæ
Рагондæр республикæтæ фæзындысты антикон заманы (Афинæты демократи æмæ Ромы республикæ). Астæузаманы нырыккон Уæрæсейы Федерацийы зæххытыл дæргъвæтин уыдысты Новгороды республикæ æмæ Псковы республикæ (чысыл æмгъуыды дæргъы уыдысты Тверь æмæ Мæскуыйы дæр).
XX æнус
Категори:XX æнус
1315
1315 १३१५
Инёню, Исмет
Политикæйæ ацыдис 1972-æм азы.
Хъайтыхъты Азæмæт
Цардафыст
Фæстæдæр йæ хæстон фæндæгты тыххæй ныффыста мысинæгтæ, æмæ журнал «Мах дуг» чи кæсы, уыдон сæ бакастаиккой.
Æрзæткъахæнты куыста, фæлæ йæ зæрдæйæ нæ цух кодтой, кæддæр Ныхасы цы диссæгтæ хъуыста, уыдон. Æмæ уæд йæ зæрдæйы райгуырд уыцы таурæгътæ ныффыссын æмæ джиппæй рауадзыны бæллиц. Азæмæтæн йæ уæззау кусгæ бонты ивын байдыдтой йæ æхсызгон хъизæмаргæнæн æхсæвтæ. Дзæвгар рæстæг рацыд, цалынмæ йæ фыццаг таурæгътæ мыхуыры фæзындысты, уæдмæ. Адæм ын бацин кодтой йæ таурæгътыл, къухæй-къухмæ сæ истой. 1984-æм азы чиныгуадзæн «Ир»-ы рацыд Азæмæты таурæгъты фыццаг чиныг «Зынаргъ дур». 1989-æм азы та — йæ дыккаг чиныг «Фыййауы лæдзæг». Фæстæдæр, чиныгкæсджытæ сæ æхсызгонæй кæй агуырдтой, уый хынцгæйæ, дыууæ чиныджы уагъд æрцыдысты иумæ, иу чиныджы, «Амондуарджытæ», зæгъгæ, ахæм номимæ.
Йылмаз, Месут
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы премьер-министртæ Категори:Турчы политиктæ Категори:Стамбулы чи райгуырдис, уыдон Категори:Турчы зындгонд адæм Категори:XX æнусы политиктæ
1320
1320 १३२०
Ирон фольклор
Цæгат Ирыстоны фольклор
Кæс сæрмагонд æххæст статья: Цæгат Ирыстоны фольклор.
Хуссар Ирыстоны фольклор
Хуссар Ирыстоны арæх сты дзыхы уацмыстæ; цæвиттон, ахæм уацмыстæ, аив кæнæ поэтикон фольклоры номæй кæй хонынц. Хуссар Ирыстоны фольклор аппæй дæр æмæ формæйæ дæр хæстæг лæууы Цæгат Ирыстоны фольклормæ, фæлæ йæм ис хи сæрмагонд миниуджытæ дæр. Ахæм сæрмагонд миниуджытæ æвдисынц, цавæр æндæрхуызон фадæттæ цардис Хуссар Ирыстоны адæм ивгъуыд заманты.
Артъауыз æмæ йæ сфæлдисонтæ
Радзырдта йæ Гуыбаты Дзагко
Фольклоры бынат этносы культурæйы
Нæ литературæйы сæууон стъалы Хетæгкаты Къоста иттæг арф æмæ æххæстæй æмбæрста нæ фольклорæн йæ уд æмæ йæ ирд æмæ рæсугæй равдыста йе сфæлдыстады: «Æфсати», «Уæлмæрдты», «Лæскъдзæрæн», «Лæг æви ус», «Саг æмæ уызын», «Рувас æмæ зыгъарæг» «Марходарæг», «Булкъ æмæ мыд», «Арс æмæ бирæгъ», «Æрра фыййау» — ацы уацмыстæ арæзт сты иууылдæр фолклоры ’рмæгыл.
Гæдиаты Секъа: «Чермен», «Арагуийы æлдар» æмæ æнд., Къубалты Алыксандр: «Æфхæрдты Хæсанæ», Брытъиаты Елбыздыхъо: «Хазби», «Амыран», Малиты Геуæрги: «Гъонгæси фурт — мæгур Мæхæмæт» æмæ æнд., Беджызаты Чермен: «Мæсгуытæ дзурынц», Хъуылаты Созырыхъо: «Тотрадзы зарæг» æмæ æндæртæ.
Дагъистан
Æвзæгтæ
...æмæ æндæртæ
Географи
Дагъистан æрбынат кодта Кавказы цæгат-скæсæны, Къаспы денджызы былгæрон. Республикæйы цæгаты сты тыгъд быдыртæ, хуссары та — Кавказы сæйраг рагъ (Стыр хох). Дагъистаны дæргъ цæгатæй хуссармæ у 400 км, скæсæнæй ныгуылæнмæ — 200 км.
Гидрографи
Республикæйы астæу кæлынц Терк æмæ Сулак. Æдæппæт Дагъистаны и 6255 цæугæдоны, уыдонæй сæдæ сты сæйрагдæр — сæ дæргъ 25 километрæй фылдæр кæмæн у, ахæмтæ. Тыккæ зындгонддæр сты Терк, Сулак, Самур, Рубас. Æппæт цæугæдæттæ дæр хауынц Къаспы денджызы бассейнмæ, фæлæ уыдонæй денджызы æййафынц æрмæстдæр 20.
Самур у Дагъистаны дыккаг ахсджиагдæр цæугæдон, йæ бассейны фæзуат у 7,3 мин км². Самуры гуырæн у Рутулы районы. Къаспы денджызы бакæлæн скæны дельтæ. Цæугæдоны дон-дон сараздзысты æртæ ног электрон станцæйы. Самуры дæттæ пайда хæссынц хъæууон хæдзæрадмæ, уымæй хуссарырдæм цæуы Самур-Дербенты къанау æмæ Самур-Апшероны къанау (уыцы фæстаг цæуы фæсарæнмæ, Азербайджанмæ).
Дин
Чырыстон рæстуырнæг еклезийы Сыгъдæг Синоды уынаффæмæ гæсгæ сарæзтæуы Махачкалайы епархи (2012 азы), рахицæн æй кодтой Владикавказ æмæ Аланийы епархийæ.
Паддзахадон арæзт
2003-æм азы агъоммæ республикæйы сæргълæууæг уыдис йæ Паддзахадон советы сæрдар.
Регионы сæргъы сты Дагъистаны сæргълæууджытæ (раздæр президенттæ), кæцыты нысан кæны Уæрæсейы Федерацийы президент. Сæргълæууджыты номхыгъд:
Рутулы район
Фиппаинæгтæ
*
Майскæй
Майскæй (Майское) у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Донгæрон
Донгæрон (Донгарон) у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Саргсян, Серж Азаты фырт
Саргсян (Саркисян) Азаты фырт Серж (Սերժ Ազատի Սարգսյան, 1954-æм азы 30 июны, Степанакерт, Уæлхох Карабахы Автономон Бæстæ) у Сомихы президент (2008-æм азæй).
Къæмынтæ
Къæмынтæ, дыгуронау Къæмунтæ (Камунта) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Джавахишвили, Иванэ Алыксандры фырт
Ахуыргонды цардафыст æмæ куыстыты тыххæй
Уыцы азты ма уыциу рæстæг уыди Гуырдзыстоны историон-этнографион æхсæнады сæрдар (1925-æм азмæ).
Чъерами
Чъерами, абрикос дæр æй хонынц (, гъунгунæхсинцъæ ; Prunus armeniaca: «сомихаг чылауи») у дыргъхæссæг бæлас æмæ йæ дыргъты ном. Æндæр бæлæстæй у чылауимæ тæккæ хæстæгдæр.
Уæллагком
Истори
Ахуыргæнæг Хъæрджынты Алыксандр, зæгъы афтæ :
Гæгкуыты Ерыстау
Хъæуы цæрджытæ дæр бирæ бауарзтой Ерыстауы. Азтæ цыдысты, Уалынмæ ралæууыд Фыдыбæстæйы Стыр хæст. Ерыстау архайдта, цæмæй ацæуа фронтмæ. Къорд хатты бацыдис Елхоты æфсæддон комиссарадмæ, фæлæ йæ хъуыды йæ къухмæ нæ бафтыдис. Фыццаг бонты йæ уымæн нæ арвыстой хæстмæ æмæ йе ’нæниздзинад хорз нæ уыдис. Æмæ та уæддæр бацыдис æфсæддон комиссарадмæ курдиатимæ, цæмæй йæ арвыстаиккой хæсты быдырмæ.
1344
1344 १३४४
Тедеты Бетъре
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:1871-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Дзауы чи райгуырдис, уыдон Категори:1937-æм азы чи амардис, уыдон Бетъре
Ленинграды облæст
Ленинграды облæст (Ленинградская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Цæгат-Ныгуылæн федералон зылды.
Араббы æрдæгсакъадах
Æрдæгсакъадах æмæ йæ цуры сакъадæхтыл æрбынат сты Сауды Арабб, Йемен, Оман, Араббы Иугонд Эмираттæ, Бахрейн, Катар æмæ Кувейт. Регионæн ис егъау политикон роль, уый тыххæй æмæ дзы нефты гуырæнтæ ис. Регион у базарадон æмæ банкон системæйы ахсджиаг артдзæст.
1347
1347 १३४७
Бандар-Сери-Бегаван
Категори:Брунейы сахартæ
Гуылæр
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
26 июлы змæлд
thumb|150px|right|26 июлы змæлды тырыса «26 июлы змæлд» (Movimiento 26 de Julio; M-26-7) уыдис революцион организаци, сарезта æмæ йæ сæргълæууæг сси Фидель Кастро 1953-æм азы, фæстæдæр 1959-æм азы раппæрста Фульхеньсио Батисты хицауад Кубæйы. «26 июлы змæлд» тох кодта Батистæйы режимы ныхмæ куыд бæсты хъæууон районты, афтæ сахарты дæр.
Хлопонин, Александр Геннадийы фырт
Хлопонин райгуырдис фæсарæнты, советон дипломат æмæ тæлмацгæнæджы бинонты ’хсæн.
Пара (штат)
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы штаттæ
1364
1364 १३६४
Гæбæраты Юри
2007-æм азы чиныгуадзæн «Ир» рауагъта Гæбæрайы-фырты чиныг «Урс Кувæндон», уый райста критикты æппæлд.
Хурзæрин (газет)
2011-æм азы газеты тираж у 1500 экземпляры бæрц.
Новруз
Ираны ацы бæрæгбоны дæргъ вæййы 13 боны, фыццаг фондз боны фæбæрæг кæнынц Новрузы æрцыд æмæ хæстæджытыл æмæ æмбæлдтыл фæзилынц. Дæсæм бон хуыйны Шахрйаран Ноуруз (Сахты Ноуруз), æртындæсæм бон та Сизда-бедар (سیزده به در) («Æртындæсæм хæдзары 'ттæ»).
1367
1367 1367 १३६७
Ног цард
Ирæд исыны ныхмæ «Ног цард»-ы тох
Ирон адæмæн мыггагон трагеди уыди ирæд исыны æгъдау. «Ног цард» карз тох расидт йæ ныхмæ. Ирæд исыны фæдыл газеты цы уацтæ æрцыди мыхуыр, уыдонæй ахадгæдæр уыди Кочысаты Розæйы публицистикон æрмæг «Ирон чызджытæм», кæцы мыхуыргонд æрцыд «Ног цард»-ы 13-æм номыры. «''Чызгмæ йæ ныййарджытæ кæсынц, исты пайда сæм кæмæй æрбацæуа, ахæм дзаума цыма у, уый цæстæй. Чызджы нæ бафæрсгæйæ, равзарынц, фылдæр мулк кæмæй æрбассивой, ахæм усгур. Афтæмæй чындзы ацæугæйæ, сылгоймаг бахауы ахæм уавæры æмæ йæм бинонтæй алчидæр йæ ныфс бахæссы зæгъынмæ: „Стыр ирæд дыл бафыстам æмæ æнæрынцойæ кус“» æмæ дарддæр: «Адæм сæрибардзинады тыххæй сæ туг куы калынц æмæ мæлынц талынг ахæстæтты, уæд нæ алчидæр йæ фыдмæ афтæ бадзурын нæ уæнды: „Уæ, мæ фыд, æз дæ хъæбул дæн, æмæ мæ цагъæйраджы уæй ма кæн“. Хъуамæ нæ алчидæр йе ’гады тыххæй йæ ныййарджытæм бауæнда уыцы ныхæстæ, æмæ ныууадзын кæнæм ирæды æгъдау''».
Розæйы фæстæ газеты мыхуыргонд æрцыдис Тменаты Елбыздыхъойы уац «Ирæды тыххæй». Автор лæмбынæгæй æргом кæны ирæды экономикон æфсæнттæ æмæ къласон характер, ацы темæйы фæдыл.
Новруз
Новрузмæ цæттæгæнæн
Фæткон ритуал Новрузы у хафт сины (هفت سین) сарæзтад. Хафт син арæзт у авд хайæ, сæ нæмттæ та райдайынц дамгъæ Ц-йæ (S кæнæ Sîn (س) персайнаг алфавиты).
Африканистикæ
Африканистикæ у, Африкæйы адæмты æмæ бæстæты истори, экономикæ, литературæ, æвзæгтæ, аивад, дин, философи, этнографи, стæй æрмæгон æмæ монон культурæйы æвдисæйнæгтæ чи иртасы, уыцы зонадон дисциплинæты æмдзыгуыр.
XIX æнусы кæронæй Европæйы университетты (Берлины университеты 1887-æм азæй фæстæмæ) æмæ сæрмагонд скъолаты (колониалон администрацийæн кадртæ чи цæттæ кодта, уыдоны) райдыдтой ахуыр кæнын африкæйаг æвзæгтæ.
Будё
Бу́дё (Bodø) у сахар Норвегийы цæгаты, Нурланны административон центр æмæ Цæгат Норвегийы дыккæгæм стырдæр сахар (Тромсёйы фæстæ).
Дзуарыхъæу (быдыры)
Дзуарыхъæу (Дзуарикау) у хъæу Алагиры районы, Куырттаты комы райдианы. Бындурæвæрд æрцыдис 1906-æм азы.
Хостыхъоты Ханджери
Цардафыст
Уалынмæ райдыдта Финнаг хæстон кампани æмæ дзы Ханджери архайдта куыд взводы командир. Æрыгон командир уыцы хæсты бахсыст удыхъæдæй æмæ буарæй. Æмæ дарддæр службæ кодта æфсады рæнхъыты Литвайы.
Фыдыбæстæйы Стыр хæст куы райдыдта, уæд та Ханджерийы бахъуыдис хæцгæ-хæцын фæстæмæ здæхын. Афтæмæй схæццæ ис Хъырыммæ. Уым уæззау хæстыты цы стыр лæгдзинад æмæ хъæбатырдзинад равдыста, уый тыххæй хорзæхджынгонд æрцыд «Æхсардзинады тыххæй» майданæй, стæй та фыццаг Сырх Стъалыйы орденæй.
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Ханджери Категори:Хъæдгæроны чи райгуырдис, уыдон
Фыццаг мыхуыргонд чиныг иронау
Ирон æвзагыл фыццаг чиныджы рацыд мыхуыры стыр хъуыддаг кæй уыд нæ адæмæн йæ удыхъæд, йæ национ хиæмбарынад æмæ удварны культурæйы историон размæцыды процессы, уый абон алы ирон лæг дæр, æвæццæгæн, æмбары. Æмæ ацы фарны хъуыддагыл нæ бон у бæрзонд ныхæстæ барджынæй кæнын. Ахæм сæрыстыр ныхæсты аккаг æцæгæй у ирон чиныджы сæрæвæрæн. Фæлæ ныры бæрзонд ныхæстæй, мæнмæ гæсгæ, бирæ нымаинагдæр сты, йæ рæстæджы ирон чиныг саразыныл фыццаг ирон рухстауджытæ, нæ абоны интеллигенцийы рагфыдæлтæ куыд æмæ цæй охыл мæт кодтой, ууыл дзурæг хъуыдытæ.
Цавæр æвзагæй тæлмацгонд уыд «Цыбырæй катехизис»?
Мæ ныхас ууыл у, æмæ фыццаг ирон мыхуыр чиныгмæ фаутæ хæссын æнцон у, фæлæ мах фаутæ æвæрын æмæ аиппытæ агурыныл хъуамæ ма уæм. Нæ хæс — чиныджы хорзæй цы ис, уый бæстон раиртасын. Ахæм хъуыддагæн та йæ ратæдзæн сты дыууæ куысты, кæй нæма бакодтам, ахæмтæ.
Танзани
*
Джиоты Аллæ
Одессæйы паддзахадон университет 1974-æм азы каст фæуыны фæстæ кусын райдыдта Цхинвалы 2-æм астæуккаг скъолайы, сси уыцы скъолайы директор æмæ уыцы бынаты куыста 2002-æм азы онг. 2002—2006 азты уыдис Хуссар Ирыстоны ахуырады министр.
Йæ архайды тыххæй 2007-æм азы 5 февралы байгом чындæуыд уголовон хъуыддаг, Уæрæсейы Федерацийы Уголовон Кодексы 285-æм статьйы цы фыдракæнд сфыст у, уый ракæныны фæдыл. Тæрхондоны йын рахастой 2 азы æмæ 2 мæйы дзырдæй тæрхон æмæ 120 мин сомы ивæр.
Касабланкæ
Касабланкæ (الدار البيضاء, Эд-Дар-эль-Бейда — «урс хæдзар», ⴰⵏⴼⴰ, Casablanca) у Мароккойы стырдæр сахар æмæ паддзахады сæйраг порт.
Лескен
Лескен у стыр хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Лæууы цæугæдон Лескены доны былыл. Бындурæвæрд æрцыдис 1864-æм азы.
Джимарайы хох
Джима́райы хох‎ (Джимара) у хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстон (Уæрæсе) æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 4780 метры.
1399
1399 १३९९ 1399
Суахили
Цымыдисаг зонинæгтæ
Категори:Руандæйы æвзæгтæ Категори:Бурундийы æвзæгтæ Категори:Кенийы æвзæгтæ Категори:Танзанийы æвзæгтæ Категори:Угандæйы æвзæгтæ *
Шевченко, Тарас Григорийы фырт
«Фæдзæхст»-ы ирон тæлмац
Нафийы тæлмацы йеддæмæ ис ма Нигеры тæлмац (рухс федта «Рæтсдзинад» æмæ «Мах дуджы» 1939-æм азы), Дарчиты Дауыты тæлмац (Шевченко Т. Æвзæрст æмдзæвгæтæ æмæ поэмæтæ. Сталинир, 1939), Гафезы тæлмац (Фидиуæг, 1961), Хъайтыхъты Георы тæлмац (Рæстдзинад æмæ Мах дуг, 1961) æмæ Плиты Ильяйы тæлмац (Шевченко Т. «Заповіт» мовами народів світу, 1964).
Толдзгун
Мыггæгтæ
Биазæртæ, Будайтæ, Габетæ, Гобетæ, Малитæ, Тагъатæ, Темуртæ, Хæмицатæ, Хортитæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Фатеры цæрæг (фильм, 1976)
«Фатеры цæрæг» (Le Locataire, The Tenant) у, режиссёр Роман Поланский кæй систа, уыцы киноныв. Ист æрцыдис фыссæг Роланд Топоры романмæ гæсгæ.
Победит (завод)
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны экономикæ Категори:Дзæуджыхъæу
1408
1408 १४०८
Окситани
Окситани (Occitània ) у, окситайнаг æвзагыл кæм дзурынц, уыцы зæххыты иумæйаг ном.
Суадаг
Æрвитæнтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Рулофс, Сандрæ
Цардафыст
Категори:Гуырдзыстоны политиктæ
Æхсæу
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ Категори:Дыгуронау фыст
Ихсæттæг
Атомон ихсæттæгыл ис реактор (атомон электростанцæ), æмæ, уый цы электрон тых дæтты, уымæй кусынц науы электрон змæлынгæнджытæ. Дунейы фыццаг атомон ихсæттæг сси «Ленин» (1959). Дыккаг атомон ихсæттæг сси «Арктикæ». Уый фæстæ ноджы цалдæр атомон ихсæттæджы сарæзтой, уыдонæй фæстæг сси «50 лет победы» («Уæлахизы 50 азы»).
Фиппаинæгтæ
Категори:Науты типтæ * Категори:Доны транспорт
Харьковы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Хæтæлдон
Хæтæлдон у Алагирæй скæсæны ’рдæм хъæу, Суадаг æмæ Дзуарыхъæуы ’хсæн.
Арайнаг æвзаг
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ Категори:Испанийы æвзæгтæ
Портуньол
Портуньол (Portuñol, Portunhol, иннæ нæмттæ: fronterizo, fronteiriço, дзырдæй-дзырдмæ: «арæйнаг, арæнгæроны» кæнæ misturado дзырдæй-дзырдмæ: «хæццæ») у, испайнагау дзурæг æмæ португайлагау дзурæг территориты (ареалты) ’хсæн арæнгæрæтты цы хæццæгонд дзурыны æвзагæй пайда кæнынц, уый.
Винницæйы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Хæзныдон (хъæу)
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Суэцы къанау
Категори:Мысыры географи Категори:Къанæуттæ
Мах, Ярослав
Ярослав Мах (Jaroslav Mach) (райгуырдис 1921-æм азы 24 апрелы Злины крайы — амардис 1972-æм азы) у чехаг режиссёр æмæ сценарист.
Самсат
Истори
Ацы рæтты уыдис Самосатæ — незаманы Коммагенæйы сæйраг сахар. 1989-æм азы Ататюрчы донмарæны сарæзты фæстæ бахаудта аныгъуылды зонæмæ, цæрджытæ та бынативд æрцыдысты ног сахар Самсатмæ.
Фенддæгтæ
Хох Немрут-Дагы районы цы археологион цыртдзæвæнтæ ис, уыдон хаст сты ЮНЕСКО-йы дунеон хæзнамæ.
Мистраль, Фредерик
Фредерик (Фредери) Мистраль (Frédéric Mistral, Frederic Mistral/Mistrau; райгуырдис 1830-æм азы 8 сентябры, Майаны — амардис 1914-æм азы 25 мартъийы) — провансайлаг поэт æмæ филолог.
Цард æмæ сфæлдыстады афыст
Литератор ма ныффыста ахæм уацмыстæ: поэмæ «Calendeau, pou é mo nouveau» (1867), æмдзæвгæты æмбырдгонд «Lis isclo d’or» (1875), æмдзæвгæтæй фыст уацау «Nerto» (1884), трагеди «Reino Jano» (1890), поэмæ «Pouèmo dóu Rose» (1897), æмдзæвгæты чиныг «Oulivado» (1912) æмæ æндæртæ. Фредерик Мистраль у окситайнаг æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты автор. Ацы дзырдуат («Lou Tresor dou félibrige» — «Фелибрижы хæзнадон», 1879—1886) у окситайнаг æвзаджы хъæздыг æмбырдгонд.
Мегрелæгтæ
Мегрелæгтæ ( [маргалепи]; მეგრელები: [мегрелеби]), Мегрелийы чи цæры, уыцы гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд.
1445
1445 १४४५
1450
1450 १४५०
Абовян, Хачатур
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихаг фысджытæ Категори:Этнографтæ Категори:Сомихы чи райгуырдис, уыдон
Делакруа, Эжен
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы нывгæнджытæ Категори:Валь-де-Марны чи райгуырдис, уыдон
Лалели
Категори:Стамбул
1455
1455 १४५५ 1455
Хуссар-Пиренейтæ
Хуссар-Пиренейтæ (Midi-Pyrénées, Miègjorn-Pirenèus, гаскойн. Mieidia-Pirenèus) у регион Францы хуссары.
Хусмæсыг
Хусмæсыг у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Захъхъагомы.
Хъорхъора
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
1469
1469 १४६९ 1469
Энгр, Жан Огюст Доминик
Жан Огюст Доминик Энгр (Jean Auguste Dominique Ingres; 1780-æм азы 29 августы – 1867-æм азы 14 январы) — францаг нывгæнæг, XIX æнусы европæйаг академизмы нымаддæр фæтæг.
Францаг адæм
Категори:Франц
Шатъили
Фиппаинæгтæ
Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Констанцæ
8-æм азы ардæм рарвыстæуыд рагон ромаг поэт Овидийы, æмæ йæ амæлæты онг царди уыцы ран. 1419-æм азæй 1878-æм азмæ — Османты империйы сконды.
Скопье
Категори:Цæгат Македонийы сахартæ
31 майы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Капан
Капаны футболон клубы ном у Гандзасар
Европæйы Цæдисы æвзæгтæ
ЕЦ-ы официалон æвзæгтæ
2005-æм азы æппæт официалон тæлмæцты аргъ уыдис 800 милуан евройы. Азæй азмæ уыцы аргъ рæзы.
Наблус
Фиппаинæгтæ
Категори:Палестинæйы паддзахады сахартæ Категори:Библийы рæттæ
Хъуымыхъхъаг адæм
Хъуымыхъхъæгтæ кæнæ хъуымыхъхъ, (къумукълар, qumuqlar, кумыки) сты Цæгат Кавказы цæрджытæ, сæ фылдæр хай цæры Дагъистаны. Уыдон дзурынц хъуымыхъхъаг æвзагыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ Категори:Тюркаг адæмтæ
Хохы Саниба
Мыггæгтæ
Санибайы цардысты Есенатæ, Дзиуатæ, Фидаратæ, Хъалтуратæ, Газаццатæ, Гуыбиатæ, Самбегатæ, Æмбалтæ, Къуындыхатæ, Хъуысатæ, Сидахътæ, Хадыхъатæ, Санатæ.
Стыр Акбар
Акбар Джелал-ад-Дин Мухаммад (Стыр Акбар; райгуырдис 1542-æм азы 14 октябры — амардис 1605-æм азы 17 октябры) у Стыр Моголты династийы æртыккаг падишах, тимурид, Бабуры фæдон.
Гелаты моладзандон
thumb|right|300px|Гелаты моладзандон Мады Майрæмы моладзандон Гелаты (Кутаисы цур) — Гуырдзыстоны тæккæ зынгæдæр астæузаманон моладзандон. Динон æмæ культурон царды артдзæст. XVI æнусы дыккаг æмбисæй 1814-æм азы онг уыди католикосы резиденци. 1994-æм азы хаст æрцыд, ЮНЕСКО-йы дæлбазыр чи ис, уыцы Дунеон хæзнадонмæ.
Сейлем (Орегон)
Сейлем, Салем (Salem) у сахар АИШ-ы ныгуылæны, Орегоны сæйраг сахар.
Суарден
Суарден (შევარდენი, [шевардени]) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы.
Суарден лæууы цæугæдон Хъеууайы былыл. Дих кæны дыууæ хайыл, Хъеууайæн йæ рахиз фарс цардысты Саппиатæ, Ардзинтæ, Кокайтæ, галиуырдыгæй цардысты Мамиатæ, Саулохтæ.
Хъæбæлоты Билар
Хъæбæлойы-фырт каст фæцис Налцыччы педагогон училище, стæй Мæскуыйы педагогон институты историон факультет (1939). Ахуыр кодта Партийы уæлдæр скъолайы фæсаууонмæ æмæ йæ каст фæцис 1948-æм азы.
Сукиас
Цардафыст
Сукиас йе ’мбæлттимæ Хрисосы æмæ йæ ахуыргæнинæгты баныгæдтой æмæ Сомихмæ Сукавы хохмæ ацыдысты, уым фацардысты сæ царды кæронмæ. Уыцы Сукав хох уыдис Сомихы йæ Багъревады хай æмæ йæ Сукав æсхуыддтой Сукиасы номы тыххæй. Раздæр хъæздыг адæм чи уыд, паддзахы кæрты чи цардис, æмæ чи баивта сæ сызгъæрин рассугъд дзаумæттæ сау дарæсыл, цардысты хохы хъæды, фысты хуызæн хордтой кæрдæг, нызтой хохы дон æмæ кувдтой Хуыцаумæ. Афтæмæй фæцардысты тухитæй мæлгæйæ 44 азы, куыд ныффыста рагон фыссæг Татиан ("Ныхас" II ан.), кæцы хорз зыдта апостолты, æмæ фыццаг чырыстон Ног Фæдзæхсты радзуырджыты цард.
Хеврон
Фиппаинæгтæ
Категори:Палестинæйы паддзахады сахартæ
Алис-Спрингс
Алис-Спрингс кæнæ Элис-Спрингс (Alice Springs) у сахар Австралийы Цæгат территорийы.
Дарвин (Австрали)
Фиппаинæгтæ
Категори:Австралийы сахартæ
Sukhoi Superjet 100
Sukhoi Superjet 100 ног 30 хæдтæхджытæй иу, авиакомпани «Аэрофлот»-ы уынаффæмæ гæсгæ хæсдзæнис Советон Цæдисы сгуыхт пилот Цхуырбаты Харитоны ном.
Озургети
Озургети (ოზურგეთი) — сахар Гуырдзыстоны ныгуылæны. Сахары статус йын ис 1840-æм азæй. 1934–1989-æм азты цæрæнран хуынди Махарадзе (Филипп Махарадзейы номæн). 2014-æм азы бæрæггæнæнтæм гæсгæ цæрджыты нымæц у 14 785 адæймаджы.
Гуырдзыстоны æфсæнвæндаджы хахх Самтредиа—Батумæй Озургетимæ цæуы 18 км дæргъæн æфсæнвæнаджы къалиу.
Америкæ
Америкæ кæнæ Америк, Амырык (America, América, América, Amérique, Amirika, Amërika, Amerika) у дунейы хай Ныгуылæн æрдæгтымбылæджы.
Галуантæ
Фиппаинæгтæ
*
Медойты Дмитри
Цардафыст
2009-æм азы 12 январæй у Республикæ Хуссар Ирыстоны æххæстбарджын минæвар Уæрæсейы Федерацийы.
Тайван
Фиппаинæгтæ
*
Соловьёв, Леонид Василийы фырт
Цардафыст
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг Соловьев куыста газет «Красный флот»-ы æфсæддон уацхæссæгæй. Йæ фронтон радзырдтæ æмæ очерктæ бацыдысты цалдæр æмбырдгондмæ — «Стыр фæлварæн» (1943) æмæ «Севастополы дур» (1944). «Иван Никулин — уырыссаг матрос» (1943), зæгъгæ, уыцы уацаумæ гæсгæ фыссæг сарæзта, 1944-æм азы æмном киноныв кæуыл систой, уыцы сценари.
Фиппаинæгтæ
Категори:Советон Цæдисы фысджытæ Категори:Советон Цæдисы сценаристтæ
Мехико
Ме́хико (Ciudad de México) у Мексикæйы сæйраг сахар, дунейы стырдæр сахартæй иу. Уый у паддзахады политикон, экономикон, индустриалон æмæ культурон центр.
Фиппаинæгтæ
*
Гæздæнты Еленæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны ахуырады кусджытæ Еленæ
Симферополь
Симферо́поль (Симферополь, Сімферополь, Aqmescit, Акъмесджит) у Хъырымы Автономон Республикæйы сæйраг сахар.
Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Ленины номыл Фæсивæды коммунистон цæдис
Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Ленины номыл Фæсивæды коммунистон цæдис у советон Фæскомцæдисы хъуыддаджы дарддæргæнæг.
Янаев, Геннадий Иваны фырт
Фиппаинæгтæ
Категори:Советон Цæдисы политиктæ Категори:Политбюройы уæнгтæ Категори:ГКЧП Категори:Перевозы районы чи райгуырдис, уыдон
Ходжа Насреддин
thumb|right|250px|Ходжа Насреддин Ходжа Насреддин кæнæ Молло Насреддин у скæсæйнаг фольклоры сатирикон персонаж. Ходжайы тыххæй зындгонд сты мингай анекдоттæ Астæуккаг Ази æмæ Хæстæг Скæсæны, йæ хабæртты кой фехъусæн ис æгас евроазиаг континенты алы рæтты, суанг Китайы дæр.
Фæскомцæдис
Цæгат Ирыстон—Аланийы фæскомцæдисонтæ
Категори:Советон Цæдис
Фонемæ
Категори:Фонологи
Знауыры район
Фиппаинæгтæ
*
Кавказ
Кавказ у геополитикон регион Европæ æмæ Азийы арæныл; Сау денджыз, Азовы денджыз æмæ Къаспы денджызы ’хсæн. Йæ фæзуатæй (400 мин кв. км бæрц) стыр хай ахсынц хæхтæ.
Цæболтæ
Цæболтæ (Цаболовы) сты ирон мыггаг.
Новгороды облæст
Новгоро́ды облæст (Новгородская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ фæзуат у 54 501 км², цæрджыты нымæц — 622 430 адæймаджы (2014).
Фиппаинæгтæ
*
Азоло
Фиппаинæгтæ
Категори:Венетойы сахартæ
Ганнушкин, Пётр Борисы фырт
thumb|200px|Петр Ганнушкин Ганнушкин Пётр Борисы фырт (райгуырдис 1875-æм азы 24 февралы — амардис 1933-æм азы 23 февралы, Мæскуыйы) уыдис уырыссаг психиатр, Сергей Корсаковы æмæ Владимир Сербскийы ахуыргæнинаг, оригиналон психиатрион скъола саразæг.
Гатуты Дзахо
Сфæлдыстад
Гатуты Дзахойы тæккæ дæсныдæр аивадон уацмыс у уацау «Зелимхан». Ацы документалон-аивадон сфæлдысты дзырдæуы хъуыстгонд æмæ æхсарджын цæцæйнаг абырæг Зелимхан Гушмазуковы тыххæй. Уацауы æвдыст цæуы революци размæйы 1901–1914 азты азтæ Цæгат Кавказы, абырджыты тох колониалон администрацийы ныхмæ.
Фыссæджы иннæ уацауы («Гага-аул», 1930) æвдыст æрцыдысты мыггагон æмæ кълассон ныхмæлæудтытæ Кавказы адæмтæм, революцион идейæты фæзынды процесс, хохаг æгъдæуттæ æмæ шариат фидар ма кæм уыдысты, уыцы æхсæнæдты.
Флоренци
Флоренци (Firenze, []; Florentia) у сахар Италийы, Тосканæйы сæйраг сахар. У Италийы Сæндидзæны райгуырæн бæстæ.
Библи
Фиппаинæгтæ
* Категори:Чингуытæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Чырыстон дин
Лимæ
Лимæ (Lima) у Перуйы сæйраг сахар. Лæууы Сабыр фурды былыл.
Сремски-Карловци
Сремски-Карловци (Сремски Карловци, Srijemski Karlovci, Karlóca) у сахар Сербийы Воеводинæйы.
Мешхед
Истори
Мешхед у шииттæн табуйаг сахар. Уым ис, Ираны пысылмæттæн уæлдай табуйаг чи у, уыцы Имам Резайы мавзолей. Æрвылаз Мешхедмæ æрцæуынц 20 милуан динбæлццон (паломник) æмæ туристмæ ’ввахс.
Саакян, Бако Саачы фырт
Категори:Уæлхох Карабахы президенттæ
Санахъоты Мурат
Санахъоты Пётры фырт Мурат у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, историон зонæдты кандидат, профессор, Хуссар Ирыстон æмæ Болгарийы ’хсæн хæлæрдзинады æхсæнады сæрдар, кусы Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонад-иртасæн институты.
Ростов-на-Дону
Тан çинчи Ростов Rostov-sul-Don Дон вылын Ростов
21 майы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
20 майы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Тедеты Тони
Тони йæхæдæг куыд зæгъы, афтæмæй сæ фыццаг акодтой Сомихстонмæ горæт Дилиджанмæ. Уым сæ бацæттæ кодтой æмæ сæ 6 мæйы фæстæ арвыстой Цæгат Кавказы фронтмæ.
Боцъотæ
*
Вагнер, Рихард
Рихард Вагнер, æххæст ном у Вильгельм Рихард Вагнер (Wilhelm Richard Wagner; 1813-æм азы 22 майы, Лейпциг — 1883-æм азы 13 февралы, Венеци) — немыцаг композитор.
Фиппаинæгтæ
Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Германы композитортæ Категори:XIX æнусы зындгонд адæм Категори:Лейпциджы чи райгуырдис, уыдон
Мæнæу
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ Библийы Категори:Æфсирджынтæ
Урс Калитва
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Сханар
Сханар у цæугæдон Хуссар Ирыстоны. Ис Синагуры цур.
Джуйбар (шахрестан)
Фиппаинæгтæ
Категори:Мазендераны шахрестантæ
Хуймантæ
Равзæрд
Мыггаджы фыдæл Хуйман уыд Хъæдохты мыггагæй. Куы слæг, уæд ус ракуырдта æмæ Хъæдохтæй рахицæн. Цæуæт ын фæзынд æмæ сын йæ номæй скодта мыггаг — Хуймантæ. Афтæмæй Гулæры хъæуы фæзынд Хуйманты мыггаг. Уырыссагау фыссынц Хаймановы. Стыр Дыгуры дæр ис Хуймантæ, фæлæ ацы Хуймантæ æмæ Гулæры цæрæг Хуймантæ кæрæдзийæн ницы хæстæг сты. Стыр Дыгуры Хуйманты мыггаджы хистæр уыд Гуырдзыйæ æрбафтгæ, Гулæры Хуймантæ та равзæрдысты сæхи хъæуы Хъæдохты мыггагæй.
Котовск
Фиппаинæгтæ
Категори:Тамбовы облæсты сахартæ
Нюрнберг
Фиппаинæгтæ
Категори:Баварийы сахартæ
Орду
Орду́ (Ordu, Κοτύωρα) у сахар Турчы цæгаты, Ордуйы провинцийы административон центр.
Уызегатæ
Уызегатæ кæнæ Узегатæ, Ужегтæ (Ужеговы) сты ирон мыггаг.
Къардиуысæр
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Кодзыртæ, Фидаратæ, Хъуысатæ.
Абхаз
Географи
Цæугæдæттæ: Псоу, Бзыбь, Гумиста, Кодор, Алдзга, Ингур æмæ æндæртæ.
Куыдзыкъах
Куыдзыкъах у зайæгой.
Хуссар Ирыстоны экономикæ
Фен ноджы
*
Кайтагаг адæм
Кæс ноджы
Категори:Дагъистаны адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ
Зындзæф
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Конукоев, Назир Титуйы фырт
Цардафыст
1935-æм азы уый бацыдис Дзæуджыхъæуы фистæгæфсæддон училищемæ, стæй та — Тбилисы æфсæддон училищейы бæхæфсæддон хайадмæ. Канукоев лейтенанты цин куы райста, уæд арвыстæуыд Белоруссийы сæрмагонд æфсæддон зылдмæ, уым разамынд лæвæрдта бæхæфсæддонты взводæн, фæстæдæр полчъы скъолайы куыста.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты фæстæ Назир Канукоев йæ службæ адарддæр кодта æмæ сси авиаполчъы къамандыгæнæджы хæдивæг. 1961-æм азæй 1975-æм азы онг куыста Нацыччы пансионат «Заря»-йы директорæй. Амардис 1975-æм азы 30 октябры, цыдис ыл 60 азы.
Кочабамбæ
Кочаба́мбæ (Cochabamba, Quchapampa, Quchapampa, Qhuchapampa) у сахар Боливийы, Кочабамбæйы департаменты административон центр.
Исикари (сахар)
Исика́ри (石狩市) у сахар Японы цæгаты, Японы денджызы былгæрон.
Пяндж
Категори:Таджикистаны цæугæдæттæ Категори:Афгъанистаны цæугæдæттæ
Хиросимæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Алыхуызон хъæздидинæг
Алыхуызон хъæздидинæг (Iris versicolor, Ирис разноцветный) у бирæазон зайæгой, хъæздидинæджы хуыз.
Къургъостæ
Фиппаинæгтæ
*
Большевиктæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы истори Категори:Политикон партитæ
Норильск
2004-æм азы Норильск йæхимæ баиу кодта дыууæ сахар-æмбæлццоны (Талнах, Кайеркан) æмæ ма фæрсæгхъæу Снежногорсчы, æмæ иугонд муниципалон сырæзтад «Сахар Норильск» сси сахайраг зиллаччы статусы хицау.
Экономикæ
Сахарамайæн куыстуат у хæххон-згъæрон компанийы «Норильский никель» (раздæры хæххон-згъæрон комбинат) фæсполярон филиал. Норильск у хуызджын згъæрты стыр центр. Ам амал кæнынц хуызджын згъæрты æфтиаг: æрхуы, никель, кобальт; зынаргъ згъæртæ: паллади, осми (ссадæг), платинæ (згъæртад, ссадæг), сызгъæрин (згъæртад, ссадæг), æвзист (згъæртад, ссадæг), ириди (згъæртад), роди (ссадæг), рутени (ссадæг). Æмвæндæгон кондад: згъæрселен, техникон сондон, згъæртеллур, сондоны туагад.
Балта (Гуырдзыстон)
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Къудухтæ, Болататæ, Цыхуырбатæ, Тедетæ, Саулохтæ.
Бердичев
Фиппаинæгтæ
Категори:Житомиры облæсты сахартæ
Цитрусонтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Проня
Проня:
Конакёзю
Конакёзю (Konaközü) у хъæу Турчы Сивасы провинцийы, Йылдызелийы районы.
Хъосса
Хъосса у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Къасарагомы.
Чограйы донæвæрæн
Чограйы донæвæрæн (Чограйское водохранилище) у донæвæрæн Уæрæсейы хуссары, Стъараполы край æмæ Хъалмыхъхъы æхсæн арæныл. Йæ айдæны бæрзæнд у 24,2 м. Айдæнæй пайда кæнынц 1969-æм азæй фæстæмæ; проектмæ гæсгæ цас дон дзы бацæуы, уыйас дон æрæмбырд ис 1973-æм азы. Проектмæ гæсгæ донæвæрæны нормалон æмвæзад уыдис 23,8 м, уыимæ йæ бæрцуат та 0,72 км³, айдæны фæзуат — 193 км², донæвæрæны дæргъ — 48,8 км, уæрх — 9 км онг, рæстæмбис арф — 3,6 м. Донæвæрæнæн йæ ныры æмвæзæд у проектон нымæцæй къаддæр, айдæны фæзуат æрмæстдæр 130,4 км², бæрцуат та — 0,28 км³.
Сындз (зайæгой)
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Чограйы донæвæрæн
Транспорт
Чограйы донæвæрæн наудзон нæу уый тыххæй æмæ йæм ницы бастдзинад ис æндæр цæугæдæттæм.
Туманов
Туманов (Туманов) уыдис хутæр Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Сатхъотæ
Фиппаинæгтæ
*
Тайсаутæ
Равзæрд
Таурæгъмæ гæсгæ, Тайсау æмæ Абай æфсымæртæ уыдысты, цардысты Къобы. Къобæй, дам, Тайсау цæмæдæр гæсгæ алыгъд Дыгуры коммæ æмæ æрцарди Лезгоры. Ам ракуырдта ус, рацыд ын зæнæг. Зæнæг сæ мыггаг райстой сæ фыды номæй — Тайсаутæ.
Android Studio
IDE-мæ сæрибар бацæуæны уыд версийæ 0.1, кæцыйы равдыстой 2013 азы Зæрдæвæрæны мæйы, стæй рацыд бетæ-тесты стадимæ( 0.8 версийæ райдаугæйæ). 0.8 верси уагъд æрцыд июны 2014 азы. Фыццаг стабилон верси 1.0 уагъд æрцыд декабры 2014 азы. Тæккæ дæр уæд плагинæн Android Development Tools(ADT) Eclipse-æн æрлæууын кодтой йæ ахъаз.
Миниуджытæ
Ног функцитæ фæзынынц Android Studio-йы ног верситимæ иумæ. Ныр дзы ис мæнæ ахæм функцитæ :
Гæлæбатæ
Гæлæбатæ (Галабаевы) сты ирон мыггаг.
Сырдонтæ
Сырдонтæ , вариант Сырдонатæ (Сирдоновы) сты ирон мыггаг.
Сырхбын бур
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуызтæ
Томайты Мæхæмæт
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд ирæттæ Мæхæмæт
Уæллаг Пышма
Уæллаг Пышма́ (Верхняя Пышма) у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты.
Нью-Йорк
Сахары истори
Сахары цæрджыты нымæц 500 000 адæймагæй 1850-æм азы схызти 1,1 милуанмæ 1880 азы. Цæрджыты нымæц дзæвгар фæфылдæры руаджы Нью-Йорчы территори уæрæх кæнын райдыдта. 1898 азы хæдбар районтæ Куинс, Стэтен Айленд, Бронкс æмæ Бруклин баиу сты сахаримæ. Уыцы заман Нью-Йорчы фæзындысты бирæфатерджын хæдзæрттæ.