cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рæстдзинад (сусæг къорд)
«Рæстдзинад»-ы тыххæй документтæ рæцыдысты 2005 азы рауагъдад «Хуссар Алани»-йы, кæс: Уанеты В. «Адæм, уæ зæрдыл нæ дарут».
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстон
Луковскæй
Луковскæй (Луковская) у Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы станицæ.
954-æм аз
Амардысты
Категори:954
Кæркусæг
Кæркусæг, вариант: кæркуысæг , кæркус (альпийская лилия) у хъоппæджы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хъардантæ
Хъардантæ (Кардановы) сты ирон мыггаг.
Истори
Хъардантæ Дыгуры комы куыд фæзындысты, уый тыххæй ма ис æндæр таурæгъ. Гуырдзыйы иу хъæуы царди Хъардантæй дыууæ æфсымæры. Иу бон Хъарданты дыууæ æфсымæры уынгы куы фæцæйцыдысты, афтæ сыл сыхæгты куыдз йæхи ныццавта æмæ сæ иуыл фæхæцыд. Иннæ æфсымæр хъамайæ куыдзы барæхуыста. Уæд куыдзы хицау топп раскъæфта, хæдзары тыргъæй фехста лæппуты æмæ дзы иуы амардта. Уый фæстæ Хъарданты иннæ æфсымæртæ бындзагъд ныккодтой сæ сыхæгты бинонты. Уымæ гæсгæ Хъардантæ уырдыгæй фæлыгъдысты. Сæ иу — Кæсæгмæ, дыууæйæ — Джызæлмæ, иннæтæ та — Дыгургоммæ, Задæлескмæ.
Теберда
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъæрæсе-Черкесы сахартæ Категори:Карачаевсчы сахары зылды цæрæнрæттæ
Алайнаг епархи
Алайнаг епархи (Аллон епархи дæр) никуы уыд нæдæр уырыссаг, нæдæр грекъаг аргъуанты сконды. Уый уыд, йæ архайд XV æнусы фæудты XVI æнусы райдианы чи æрурæдта, Византияйы уыцы епархийы сконды. Раздæры Алайнаг Алчер Георги банысан кодта, зæгъгæ, Республикæ Хуссар Ирыстоны алыварс чи сæвзæрд, уыцы монон æмæ политикон уавæртæ Хуыцауы фæндонмæ гæсгæ æркодтой Алайнаг митрополи саразынмæ, ныры этапы Алайнаг епархийы фæлгæтты.
Бишкек
Бишке́к (Бишкек) у Хъиргъизы сæйраг сахар.
Хъæдласæны дон
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Мамсыратæ
Мамсыратæ (Мамсуровы, მამსირაშვილი, Timurlenk ) сты ирон мыггаг.
962-æм аз
Амардысты
Категори:962
Дзылат (арæзтад)
Дзылат кæнæ азанхъæргæнæн (مئذنة; ; Минарет) — мæсыг пысылмон архитектурæйы.
Плиты Иссæ
Плиты Иссæ йæ хъæбатырдзинады тыххæй бирæ хæрзиуджытæй хорзæхгонд æрцыдис. Се ’хсæн Ленины æхсæз ордены, Сырх Тырысайы æртæ ордены, Суворовы фыццаг къæпхæны дыууæ ордены, Кутузовы фыццаг къæпхæны орден.
Сачимо
Сачимо у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Арвыкомы.
Туатæ
Туатæ, вариант Туайтæ (Туаевы; თვაური) сты ирон мыггаг.
Гаглойты Иринæ
2006-æм азы ноябры уый тынг фæцæф ис террористон срæмыгъды рæстæг.
1715-æм аз
Амардысты
Категори:1715
Хъайсынтæ
Фиппаинæгтæ
*
Сæухизгæнæны дон
Литературæ
Категори:Тырсыгомы цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Хид (арæзтад)
XX æнусы адæм базыдтой æфсæнбетонæй аразын: уыцы æрмæгæн ис иу иттæг ахсызгон миниуæг — æндонæй хъауджыдæр æфсæнбетонон амаддзæгтæ ахорын нæ хъæуы.
Къороскæ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хъæдтæ
Михайловск (Стъараполы край)
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы сахартæ
Уызын
Иуæй-иу адæймæгтæ уызынтæ дарынц хæдзары, фæлæ хæдзарон цæрæгой нæу.
Паддзахадон думæ
Паддзахадон думæмæ æвзæрстытæ уыдысты 1993, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011 æмæ 2016-æм азы.
Сырдоны мусуæттæ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ Категори:Дыгургом
Тæмискъ
Æддаг æрмæг
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Дриатæ
Равзæрд
Дриатæй бирæтæ сæ мыггаг фыссынц Меладзе.
Æрхон
Истори
Æрхон у Уæлладжыры комы рагондæр хъæутæй. Ис дзы VII — IX æнусты зындгонд алайнаг дзæппæзтæ. Йæ хурыскæсæн фарс ис рагон уæлмæрд, хуыйны Царциаты уæлмæрд.
Айзæлд FM
Радиостанцæ йæ сæйраг хæс уыны уæвæг информацион вакуум баххæст кæныны, республикæ Хуссар Ирыстоны цы цаутæ цæуы, уыдон рæстæгыл æмæ объективонæй æвдисыны. Эфирон рæстæджы фылдæр хай æвдисдзысты, уырыссаг, фæсарæйнаг æмæ национ эстрадæйы хуыздæр репертуарæй арæзт чи æрцæуа, ахæм музыкалон æмæ хиирхæфсæн программæтæ. Редакцийы планты сты æрвылбонон ног хабæрттæ, ахсджиаг репортажтæ æмæ аналитикон программæтæ цæттæ кæнын æмæ сæ эфирмæ дæттын.
Елиайы ком
Елиайы ком, дыгуронау Елиай ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ Категори:Дыгургом
Куыдзынуры
Куыдзынуры кæнæ усуни (Colchicum speciosum; Безвременник великолепный) у бирæазон кæрдæг зайæгой. Зайы Чысыл Азийы, Кавказы æмæ Ираны.
Бразилиæгтæ
Бразили у бирæнацион паддзахад æмæ бразилиæгты стырдæр расæтæ сты (2008):
Категори:Бразили Категори:Хуссар Америкæйы адæмтæ
Къæрæуы дон
Къæрæуы дон, дыгуронау Къæрæуи дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Хæрисыдоны галиу фæрсагдон.
Сунгари
Сунгарийы ленк кæнынц, асæй рæстæмбис чи у, ахæм наутæ — Харбинæй дæлæмæ.
Анкара
1923-æм азы 13 октябры сси Турчы Республикæйы сæйраг сахар.
Белу-Оризонти
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ Категори:Бразилийы штатты сæйраг сахартæ
Хёганес
Хёганес (Höganäs) у сахар Швецийы Сконейы провинцийы, Хёганесы коммунæйы административон центр.
Хуыргæрдæг
Хуыргæрдæг (Helichrysum arenarium; Бессмертник песчаный, Цмин песчаный) у, астрæты бинонадмæ чи хауы, ахæм бирæазон кæрдæг зайæгой.
Новый (Стъараполы край)
Но́вый у хъæу (посёлок) Стъараполы крайы Гуымы районы. Ис Гуымы сахармæ ’ввæхс.
Æртхурон (чъири)
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон хæринæгтæ
Уазалы малусæг
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ Категори:Маргджын зайæгойтæ
Уæдæрттæг
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ Библийы Категори:Хъацæнтæ (хæринаг)
982-æм аз
Амардысты
Категори:982
Мачу-Пикчу
Мачу-Пикчуйæн ис тынг дырыс структурæ. Хуссарскæсæны йæхи бæрæг кæны галуанон арæзтыты комплекс. Цы дуртæй арæзт у уыдон атфæ лæмбынæгæй фæлгуыст æрцыдысты, æмæ ис фидарæй зæгъын: нæ разы стыр хицæутты æмæ æлдæртты цæрæнрæттæ ис.
Ныгуылæйнаг хайы уæлвонг кæны сæйраг кувæндон нывондкæныны алтаримæ. Йæ ныхмæ цæрæн квартал, æнгом арæзт у дыууæуæладзыгон хæдзæрдтæй. Сæ астæуты, раст куыд лабиринты цæуынц нарæг фæндæгтæ æмæ асинтæ, арæх æрбакæнынц куымаумæ кæнæ дæлджинаджы сæрмæ æвæрд терассæмæ.
Шаумянский
Шаумя́нский у хъæу (посёлок) Стъараполы крайы Гуымы районы. Ис Гуымы сахармæ ’ввæхс.
Тыбылты Леонид
Тыбылты Харитъоны фырт Леонид (райгуырдис 1952-æм азы 28 мартъийы Знауыры районы Уæллаг Дуаны хъæуы) у Хуссар Ирыстоны политик æмæ æхсæнадон архæйæг, 2012-æм азы 19 апрелæй 2017-æм азмæ уыдис Хуссар Ирыстоны æртыккаг президент.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны президенттæ Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон Леонид
Æртæкъуымон (стъалыгуппар)
Æртæкъуымон (Triangulum) у Цæгат æрдæгтымбылæджы стъалыгуппар.
Флорианополис
Флориано́полис (Florianópolis) у Бразилийы сахар, штат Сантæ-Катаринæйы сæйраг сахар.
Сантæ-Катаринæ
Сантæ-Катаринæ (Santa Catarina []) у штат Бразилийы хуссары. Цæрыны стандарттæ дзы сты бæстæйы бæрзонддæртæй иу. Штаты сæйраг сахар у Флорианополис, уый лæууы Сантæ-Катаринæйы сакъадахыл. Сыхагон штаттæ сты Риу-Гранди-ду-Сул хуссары æмæ Парана цæгаты. Штаты скæсæны арæн у Атлантикон фурды был, ныгуылæны та — Аргентинæйы провинци Мисьонес.
Сантæ-Катаринæйы цæрджытæй фылдæр сты, Португали, Герман æмæ Италийæ чи æрбалыгъдысты, уыцы адæмы фæдонтæ. Гермайнаг тæваг Сантæ-Катаринæйы у цæстуынгæ. Гермайнагау хуынд сахар Блуменауы æрвылаз бæрæг кæнынц Октоберфест — æмæ, дам, у дунейы дыккаг стырдæр ахæм фестиваль.
Хæрисы ком
Миллер йæ фиппаинаджы фыссы: «Алы аз дæр уыцы ран вæййы бæрæгбон Уастырджийы номыл. Фæсивæд ацæуынц беркъагур, стæй къæдзæхы раз куывд саразынц, минас кæнынц æмæ зарынц, цæмæй Уастырджи ахъаз бакæна дыгурæн».
Литературæ
Категори:Дыгургом Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Кузнецов, Владимир Александры фырт
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы историктæ Категори:Уæрæсейы археологтæ
Милан
Милан (Milano) у Цæгат Италийы стырдæр сахар, Ломбардийы административон центр. Цæрынц дзы 1,3 милуан адæймаджы.
Хъобангом
Истори
*
Droid (шрифт)
Æрвитæнтæ
Категори:Сæрибар_шрифттæ
Хады ком
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны историон регионтæ
Централон Македони
Категори:Гречъы периферитæ
Бестауты Гиуæрги
Сфæлдыстад
Поэт Хъодзаты Æхсар Бестауы-фырты сфæлдыстады тыххæй ныффыста афтæ :
Нæлгæндыс
Нæлгæндыс (Veratrum album) у маргджын зайæгой, кæндысы хуыз.
Тæгиаты æхсæнад
Æлдæрттæ
Æлдæрттæ, тæгиатæ — Тæгиаты æхсæнады уæлдæр фæлтæр, феодалтæ; уыдысты 11 мыггаджы — Æлдаттатæ, Дзантиатæ, Дударатæ, Есенатæ, Хъаныхъуатæ, Куындыхатæ, Мамсыратæ, Тугъантæ, Тылаттатæ, Тыхостатæ æмæ Санатæ. Ирон фыдæлтыккон æхсæнады Тæгиаты æлдæртты статус, адаты куыд баззадис, афтæмæй дыгуры бадилаты статусæй-иу чысыл дæлдæр уыдис. Æлдæрттæ хæстæг кодтой кæрæдзиимæ. Чызг куырдтой æмæ хастой кæсгон, искуы-иу хатт та балхъайраг æмæ мæхъхъæлон барджын мыггæгтæй, тынг стæм хатт та дыгурон бадилаты мыггæгтæй; æлдæрттæ сæ чызджыты моймæ лæвæрдтой Уæлладжыры æмæ Куырттаты æхсæнады уæздæттæн, сæхæдæг та XIX æнусы кæронмæ уыцы æхсæнæдты барджын мыггæгтæй чызг стæм куырдтой. Æлдæрттæ номылустытæ та кодтой сæ дæлбар зæхкусджыты бинонтæй æмæ иннæ тæгиаты æлдæртты кæвдæсæрдтæй.
Чанба, Самсон
Амарды фæстæ æрцыд реабилитацигонд.
Копенгаген
Копенга́ген (København, «базаргæнджыты наулæууæн») у Данийы сæйраг сахар æмæ йæ стырдæр сахар. Цæрынц дзы 509 861 адæймаджы (2008). Сæрибар сахар Христиани у Kопенгагены хай.
Уацамонгæ
Уацамонгæйы фæлгонц нарты эпосы удгоймаджы сурæты уагыл арæзт у, нымад цæуы эпосы хицæнхуыз персонажыл. Ис æм нарты хъæбатырты лæджыхъæд рабæрæг кæныныны хъомыс. Стыр сгуыхтдзтнæдтæ равдисæг нарты хъæбатыртæй-иу йæ лæгдзинады тыххæй куывды бон раст чи радзырдтаид, уымæн-иу йæ былтæм æмбисонды Уацамонгæ йæхæдæг йæхи систа.
Интернет
2008-æм азы кæронмæ Интернетæй æдзухдæр пайда кæнæг архайджыты нымæц схæццæ ис 1,5 миллиард адæймагмæ (Зæххыл цæрæг адæмы цыппæрæм хай).
Мыртгæджын
Мыртгæджын («мыртгæ бирæ кæм ис, уыцы бынат») у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Нью-Дели
Фиппаинæгтæ
*
Саджилтæ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Бекъойтæ
Литературæ
*
Миллеры уынг
Уынджы раздæры нæмттæ уыдысты Гимназы уынг (улица Гимназическая; 1922-æм азы онг) Советты уынг (улица Советов; 1997-æм азы онг).
Чехаг æвзаг
Чехаг æвзаг (čeština) у чехаг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 12 милуан адæймаджы бæрц. Уый у славяйнаг æвзæгтæй иу.
Леонардо да Винчи
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы нывгæнджытæ Категори:Тосканæйы чи райгуырдис, уыдон
Шогенцуков, Адам Огурлийы фырт
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсгон поэттæ Категори:Советон Цæдисы поэттæ Категори:Пахсæны чи райгуырдис, уыдон
Рæмонатæ
Рæмонатæ кæнæ Рæмонтæ (Рамоновы) сты ирон мыггаг.
1001-æм аз
Амардысты
Категори:1001
Туаггуыр
Туаггуыр у химион элемент, элементты периодон системæйы ахсы æстæм бынат.
Елкаси
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Цилик
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау Категори:Хъæдурхуызтæ
Нарвик
Нарвик (Narvik, Narviika) у сахар æмæ коммунæ Норвегийы, Нурланны провинцийы.
Медведев (Стъараполы край)
Фиппаинæгтæ
Категори:Курскаяйы районы цæрæнрæттæ
Ног Ладогæ
Ног Ладогæйы цур ис Зæронд Ладогæйы хъæу, Уæрæсейы зæронддæр цæрæнрæттæй иу — 1250 азæй фылдæр ыл цæуы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленинграды облæсты сахартæ Категори:Волховы районы цæрæнрæттæ
Будапешт
Будапешт фæзынди 1873-æм азы, дыууæ рагон сахары Будæ æмæ Пешт иугонд куы æрцыдысты, уæд.
Кодзырты Таймураз
Кодзырты Барисы фырт Таймураз (Козырев Таймураз; райгуырдис 1955-æм азы 14 мартъийы Дзæуджыхъæуы) уыдис Дзæуджыхъæуы «Спартачы» футболист (1973-1986), хъахъхъæнæг. Советон Цæдисы спорты мастер. 1973-1986-æм азты командæйы ахъазыдис 300 матчы æмæ бакъуырдта 10 пуртийы. Ирыстоны футболон скъолайы хъомылгæнинаг. Йæ фыццаг тренер — Аситы Г.С.
Базилæн
Базилæн (ალმასიანი) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тырсыгом Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
1009-æм аз
Амардысты
Категори:1009
Куыдзæппарæн
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Сыгъдæг Мады Майрæмы Иры аргъуан
Истори
Аргъуаны бындур 1815-æм азы æрæвæрдта Иры динон консистори æмæ 50 азæй фылдæры дæргъы йæм кувынмæ чи цыдис, уыдон уыдысты Дзæуджыхъæуы фидары æппæт растуырнæг цæрджытæ. 1823-æм азы аргъуаны хъæдын агъуысты бæсты сарæзтæуыд дурæй конд ног бæстыхай. 1824-æм азы 24 мартъийы аргъуаны агъуыст æрцыдис аргъуыд. Аргъуан у, Дзæуджыхъæуы фидары территорийыл цы бæстыхæйттæ уыдис, уыдонæй иунæг æнæхæлдæй баззайæг.
Тукай, Габдулла
Цардафыст
Габдулла Тукай фæзиан ис 1913 азы 2 (15) апрелы. Хъазаны уырыссагау цæуæг газетты куыд ныффыстæуыдис, афтæмæй «Тукайы амæлæт уыдис стыр зиан тæтæйраг адæмæн».
Джер
Джер (გერი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
1012-æм аз
Амардысты
Категори:1012
Сиск
Сиск кæнæ сискъ (Hordeum vulgare; Ячмень обыкновенный, Ячмень четырёхрядный ) у кæрдæг зайæгой, хъæбæрхоры мыггаджы хуыз. У рагондæр культурон зайæгойтæй иу.
Барад
Барады къабаз
Къабаз у барадон нормæты æмдзыгуыр, кæцы уаг дæтты иугъæдон æхсæнадон ахастытæн.
Барадон системæ
Дунейы зындгонд сты барадон системæты мыггæгтæ:
Рагон Грекъ
Истори
Рагон Грекъ нымад у ныгуылæн цивилизацийы авдæныл. III миназы нæ эрæйы агъоммæ ’ввахс Криты сакъадахы размæцыд минойаг цивилизаци фæзындис, фæстæмæ сæ культурæ фæхæлиу ис материкыл. Фæстæдæр райдыдта критаг-микенаг (æндæр ныхасæй эгейаг) цивилизацийы эпохæ. Фæзындысты грекъаг полистæ; Стыр Грекъ, Къаннæг Ази æмæ Цæгат Сау денджызы былы антикон колонитæ дæр.
Хъиб
Фиппаинæгтæ
Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хетъетæ (хъæу)
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сыбыры федералон зылд
Сыбыры федералон зылд (Сибирский федеральный округ) у административон иуæг Уæрæсейы азиаг хайы. Зылды центр у Новосибирск.
Сæлавыр
Сæлавыр кæнæ сæлабыр, (Martes, Куница) у, хомхорты къласмæ чи хауы, ахæм чыcыл цæрæгойты мыггаг.
Гæззаты Лади
Гæззаты Александры фырт Лади (Джермугъ) райгуырдис 1895 азы Знауыры районы Хъорнисы хъæуы. Йæ ныййарджытæ уыдысты æнахуыргонд зæхкусджытæ, фæлæ бамбæрстой, ахуырдзинад царды фæндаг рухс кæй кæны, уый æмæ сæ лæппуйæн арæзтой ахуыркæныны æппæт фадæттæ дæр.
Аивадон куыст
Гæззайы фыртæн йæ оригиналон уацмыстæй къаддæр ахсджиаг нæ уыдысты ирон чиныгкæсæгæн йæ тæлмæцтæ. Уый ирон чиныгкæсджыты тæрхонмæ тынг аив тæлмацæй рахаста уырыссаг адæмон сфæлдыстады иууыл ахсджиагдæр уацмыстæй иу — «Игоры стæры хабар». Æмæ йæ канд ивгæ нæ ракодта, фæлæ ма йын сарæзта комментаритæ, дзырдуат скодта зынæмбарæн рагон дзырдтæн æмæ йæ афтæмæй мыхуырæй рауагъта 1947 азы. Ирон æвзагмæ ма раивта Гоголы «Тарас Бульба», Горькийы роман «Мад», Лермонтовы, Икскулы æмæ æндæр фысджыты уацмыстæ.
«Уæйгуыты къæдзæх»
Ладийы æрмдзæф бæрæгæй зыны ирон литературæйы, никæимæ хæццæ кæны. Афтæ нæм кæсы æмæ уый, фыссæг цы уыд, уымæй фылдæр уыдис нывгæнæг. Кæй зæгъын æй хъæуы, алы фыссæг дæр, кæд ын фыссæджы курдиат æрдзæй лæвæрд у, уæд хъуамæ нывгæнæг уа, хъуамæ ныв кæна дзырдтæй. Фæлæ Ладийы нывкæнынад бирæ цæмæйдæрты хицæн кæны. Арæхстджын, курдиатджын нывгæнæг йæ цъылынæг кæддагыл иу сæрфт куы ракæны, уæд дзы аззайы, фæрсæрдыгæй йæм бакæсæг дзæбæх кæй фена, кæй рахата, ахæм нывтæ, ахæм сурæттæ. Афтæ у Гæззайы фырты цъылынæг-фыссæн сисы «расæрфт» дæр. Уыцы иу расæрфтæй дзы ахæм фæлгæнцтæ аззайы, æмæ чиныгкæсæджы цæстытæй рахицæн кынын нал фæкомынц. Уый иууыл ирддæрæй зыны йæ радзырд-дзырдтæй конд ныв «Уæйгуыты къæдзæх»-ы. Ам алы гыццыл æви стыр хъуыды дæр у хицæн ныв. Кæсыс æмæ дæм «кæддагæй» куы разындзæнис тугхъулон хæсты быдыр, æниу хæст быдыры нæ, фæлæ хæхты цъассы, къæдзæхты саггæмтты цæуы, фæлæ авторы арæхстдзинадæй уыцы хæхты скъуыдтæ хатт «кæддагыл» разынынц ирд арвы цъæхы хуызæн сыгъдæгæй, быдырæнгасæй. Ацы диссаджы кæддагыл куы фæзыны, карз тохы чи бацыд, ахæм хæстонтæ, куы лидзæг тыхст адæймаг, куы сурæг фыдзæрдæ сырд лæджы сурæты. Æмæ æппæт уыцы нывтæ-сурæттæ куы æрбаиу вæййынц, уæд дзы рауайы «Уæйгуыты къæдзæх».
Антигуæ æмæ Барбудæ
Антигуæ æмæ Барбудæ (Antigua and Barbuda) у сакъадахон паддзахад Карибы денджызы.
Лигури
Фиппаинæгтæ
*
Малагасиаг адæм
Малагасиæгтæ (зæронддæр термин мальгашæгтæ, францаг номæй malgâche) у Мадагаскары Республикæйы сæйраг адæмыхатт. Æдæппæт малагасиæгты нымæц у 20 милуаны бæрц. Дзурынц малагасиаг æвзагыл, бирæтæ зонынц францаг æвзаг дæр.
Равзæрд
Малагасиæгты къухы бафтыд цалдæр размæдзыд паддзахады саразын, уыдонæй тыхджындæр уыдис Имеринæ, меринæйы знæмы бæстæ. Имеринæйы таманы рæстæг уыдис XIV æнус. XVI æнусы æвæрд æрцыд Тананаривейы сахары бындур, йæ ном нысан кæны «мины сахар», йæ алфамбылай зæххытæ Имеринæйы паддзахадмæ чи байста, уыцы æфсад мысынæн.
Тлигом
Цардысты дзы Мæргъитæ, Дзассохтæ, Пухатæ.
Графский (Стъараполы край)
Фиппаинæгтæ
Категори:Курскаяйы районы цæрæнрæттæ
Уралы федералон зылд
Уралы федералон зылд (Уральский федеральный округ) у Уæрæсейы административон иуæг. Зылды центр у Екатеринбург.
1021-æм аз
Амардысты
Категори:1021
Меринæ
Категори:Африкæйы адæмтæ Категори:Мадагаскары адæмтæ
Бабочиты Руслан
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:Дыгурон поэттæ Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Руслан Категори:Цыколайы чи райгуырдис, уыдон
Габеты Юри
Габеты Слангерийы фырт Юрий (Юрий Габеев; райгуырдис 1938-æм азы, Мустыздæхы — амардис 1985-æм азы) уыдис ирон поэт (фыста ирон æмæ дыгурон диалекттыл).
Цардафыст
Категори:Ирон поэттæ Категори:Дыгурон поэттæ Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ Категори:Мустыздæхы чи райгуырдис, уыдон Юрий
Выборг
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленинграды облæсты сахартæ Категори:Выборджы районы цæрæнрæттæ Категори:Балты денджызы порттæ Категори:Уæрæсейы порттæ
Абайты Эдуард
Цардафыст
Эдуард райгуырдиc Ногиры, астæуккаг скъола дæр уым фæциc каст. Уый фæстæ ахуыр кодта ЦИПУ-йы филологион факультеты. Иу афæдз фæцис æфсады, стæй куыста алы рæтты уыдис дурæфтауæны быраузилæг, Дзæуджыхъæуы 23-æм скъолайы ахуыргæнæг. 1988 азæй нырмæ та кусы газет «Рæстдзинад»-ы редакцийы.
Чавчавадзе, Александр
Хæдзарвæндаг
Поэт райгуырдис Бетъырбухы 1786-æм азы.
Йæ фыд кънйаз Гарсеван Чавчавадзе — йæ заманы зæнгæ политикон архайæг, 18 азы дæргъы уыди гуырдзиаг паддзæхтæ Иракъли II æмæ Георги XII-ы минæвар Уæрæсейы. Фæзиан и 1811-æм азы æмæ ныгæд æрцыд Бетъырбухы Александр Невскийы моладзандоны.
Сфæлдыстад
Александр Чавчавадзе у фыццаг гуырдзиаг романтиктæй иу. Йæ иуæй-иу æмдзæвгæтæй сарæзтæуыд, популярон чи ссис, ахæм зарджытæ. Чавчавадзе ма уыди дæсны тæлмацгæнæг. Гуырдзиаг æвзагмæ ратæлмац кодта Расины, Вольтеры, Саадийы, Пушкины æмæ æндæрты уацмыстæ
Æнæуый информаци
Чавчавадзе уыди йæ заманы Гуырдзыстоны тæккæ ахуыргонддæр адæймæгтæй иу. Гуырдзиаг æмæ уырыссаг æвзагæй уæлдай уый зыдта францаг, немыцаг, туркаг æмæ персайнаг æвзæгтæ. Йæ калакаг хæдзар уыди, уырыссаг æмæ гуырдзиаг аивады зынгæ архайджытæ кæм зонгæ кодтой æмæ æмбæлыдысты кæрæдзиимæ, ахæм культурон артдзæст.
Белорус
Белорус нысан кæны:
Ахриев, Чах Эльмурзæйы фырт
1912-æм азы Ахриев фæрынчын ис сæкæрнизæй, йæ куыстæй ацыдис æмæ йæ бинонтимæ ралыгъдис Дзæуджыхъæумæ. Уым амардис 1914-æм азы 29 апрелы (зæронд стильмæ гæсгæ, ома 12 майы). Баныгæдтой йæ йæ райгуырæн хъæу Фуртоуджы, йæ фæстаг фæндонмæ гæсгæ.
1027-æм аз
Амардысты
Категори:1027
Дон (цæугæдон)
Дон (бердзенæгтæм Гиргис, Танаис, Τάναις, Tanais, Æстæуккаг æнусты Стыр Дон, рагзаманы кыпчакаг адаммæ Тен) — Уæрæсейы Европæйы хайы хуссары цæугæдон, æфты Азовы денджызмæ. Европæйы мидаг бассейны фæзуатмæ гæсгæ ахсы фæндзæм бынат Волгæ, Днепр, Дунай æмæ Камæйы цæугæдæтты фæстæ. Йæ дæргъ у — 1870 км.
1029-æм аз
Амардысты
Категори:1029
Майами
Майами (Miami) у сахар Флоридæйы хуссар-скæсæны.
Арвыком
Дайраны комыл цæуы Арвыкомы фæндаг.
1030-æм аз
Амардысты
Категори:1030
Таймазты Артур
Артур Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ Категори:Ногиры чи райгуырдис, уыдон Категори:Олимпиаг чемпионтæ хъæбысхæстæй
Цъиуыхъеллау
Этимологи
Цъиу ыл куы абады, уæд змæлы, хъеллау кæны, уымæ гæсгæ йæ хонынц афтæ дæр.
Хуыдзыхгæрдæг
Хуыдзыхгæрдæг, хонынц ма йæ хуыдзых дæр (Inula hirta; Девясил шершавый) у кæрдæг зайæгой, тоблахъы хуыз.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Саакашвили, Михаил Николозы фырт
2013-æм азы, йæ президенты æмгъуыд кæронмæ куы нæма æрхæццæ, атахтис Брюссельмæ. Уыцы иу азы декабры кусын райдыдта лекторæй америкаг Барад æмæ дипломатийы скъолайы Тафтсы университеты цур (штат Массачусетс).
Хуссар Европæ
<font color=#FF8080>██ Скæсæн Европæ
Фрейд, Зигмунд
Фрейд цардис Австрийы. Аншлюс (Герман æмæ Австрийы баиугæнд) куы æрцыдис, Фрейды бинонтæм æрбацыдысты гестапойæгтæ. Венæ нал уыдис æдас бынат дзуттаг бинонтæн, æмæ уыдон ралыгъдысты Англисмæ 1938-æм азы. Лондоны Фрейд бирæ тухитæ кодта къуыдилыйæ, æмæ та 1939-æм азы уый фæкуырдта йе ’мбал Макс Шуры, цæмæй ын радтаид морфины егъау дозæ — уæды рæстæг эвтаназийы идейæ популярон уыдис — æмæ уымæй 83-аздзыд Фрейд амардис 1939-æм азы 23 сентябры.
Хуссар Ирыстоны президенты æвзæрстытæ (2011)
Æдæппæт регистрацигонд æрцыдысты 17 кандидаты :
Скифтæ
Культурæ
*
Цæрæчы район
Цæрæчы район (Черекский район) у район Кæсæг-Балхъары. Йæ административон центр у Хъасхъатау.
Хуссар-Скæсæн Азийы паддзахæдты ассоциаци
Хуссар-Скæсæн Азийы паддзахæдты ассоциаци (Association of Southeast Asian Nations) у политикон, экономикон æмæ культурон регионалон æхсæнпаддзахадон организаци Хуссар-Скæсæн Азийы.
Мзиу
Мзиу кæнæ Æмзиу у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Мзиугомы.
Къуырмагарк
Къуырмагарк (Tetrao urogallus; Глухарь) у мæргъты хуыз.
Грекъаг ном
Грекъаг нæмттæй бирæ популярон систы æндæр адæмттæм, уыдонимæ ирæттæм дæр.
Мыггаджы нæмттæ
Иуæй-иу мыггæгты нæмтты раз ис морфемæ Папа- — уый амоны, ацы мыггаг сауджынæй кæй равзæрди. Æндæр разæмхасæн хæйттæ сты Архи- «хицау», Мастро- «сæудæджер», Конто- «цыбыр», Макро- «стыр», Хондро- «ставд», Геро- «зæронд», Палео- «зондджын» æмæ æндæртæ.
Христофор
Ирон адæммæ дæр уыцы ном дæттынц. Уыцы номимæ зындгонддæр ирæттæ уыдысты Цыбырты Христофор æмæ Плиты Христофор.
Лыстæгсыфджын дугъысыф
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
Сиата
Сиата у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Овернь — Ронæ — Альпæтæ
Фиппаинæгтæ
*
Цæугæдон
Кæс ноджы
Категори:Цæугæдæттæ
Польшæйаг æвзаг
Категори:Славяйнаг æвзæгтæ Категори:Литвайы æвзæгтæ Категори:Польшæйы æвзæгтæ Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Ялтæйы горсовет
Сконд
*
Ирæд
Ирæд исыны ныхмæ газет «Ног цард»-ы тох
Ирон адæмæн стыр трагеди уыди ирæд исыны æгъдау. Газет «Ног цард» карз тох расидт йæ ныхмæ. Ирæд исыны фæдыл газеты цы уацтæ æрцыди мыхуыр, уыдонæй ахадгæдæр уыди Кочысаты Розæйы публицистикон æрмæг «Ирон чызджытæм», кæцы мыхуыргонд æрцыд «Ног цард»-ы 13-æм номыры. "Чызгмæ йæ ныййарджытæ кæсынц, исты пайда сæм кæмæй æрбацæуа, ахæм дзаума цыма у, уый цæстæй. Чызджы нæ бафæрсгæйае, равзарынц, фылдæр мулк кæмæй æрбассивой, ахæм усгур. Афтæмæй чындзы ацæугæйæ, сылгоймаг бахауы ахаем уавæры æмæ йæм бинонтæй алчидæр йæ ныфс бахæссы зæгъынмæ: „Стыр ирæд дыл бафыстам æмæ æнæрынцойæ кус“"
Розæйы фæстæ газеты мыхуыргонд æрцыди Тменаты Елбыздыхъойы уац «Ирæды тыххæй». Автор лæмбынæгæй æргом кæны ирæды экономикон æфсæнттæ æмæ къласон характер, ацы темæйы фæдыл.
1048-æм аз
Амардысты
Категори:1048
Бойсе (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Айдахойы сахартæ
Бетъырбух
Æрæджы Бетъырбухмæ ралидзын кодтой Уæрæсейы Федерацийы Конституцион тæрхондон.
Сицилиæгтæ
Сицилиæгтæ (Siciliani), Сицилийы чи цæры, италиаг адæмы уыцы субэтникон къорд. Бирæ сицилиæгтæ цæрынц АИШ-ы.
Исландиаг адæм
Исландиæгтæ (Íslendingar) сты Исландийы бындурон адæм скандинавиаг равзæрдæй. Уыдон дзурынц исландиагау.
Аруначал-Прадеш
Фиппаинæгтæ
Категори:Индийы штаттæ æмæ территоритæ
Бæхырагъыхос
Этимологи
Ацы кæрдæгæй хос кодтой бæхы рагъæн, уымæ гæсгæ йын ис ахæм ном.
Тыджытæ (хъæу)
Тыджытæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Цъалагомы. Цæрынц дзы 2 адæймаджы (2015).
Блиты Марк
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæ Категори:Быдыры Дæргъæвсы чи райгуырдис, уыдон Марк
Бихъар
Бихъар (ბიყარი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Хъæу кæны дыууæ дихы — Дæллаг Бихъар æмæ Уæллаг Бихъар. Ис Медзыдайы донæн хурскæсæн фарс.
Туран (бæстæ)
Фиппаинæгтæ
Категори:Историон бæстæтæ Категори:Азийы истори Категори:Хъазахстаны истори
Цыбырты Людвиг
Цыбырты Алексейы фырт Людвиг (райгуырдис 19 ноябры 1932 азы, Цхинвалы) у Хуссар Ирыстоны политик æмæ йæ фыццаг президент (1996–2001), историон зонæдты доктор (1978-æм азæй), профессор (1981), рауагъта 160 зонадон куыстæй фылдæр.
Æнæзæнæджыхос
Æнæзæнæджыхос (Orchis, Ятрышник) у бирæазон кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Валлони
Валлони (Walonreye, Wallonie, Wallonië, Wallonien) у регион Бельгийы хуссары.
Монако
*
Гоæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Индийы штаттæ æмæ территоритæ
Леты æфцæг
Леты æфцæг (Летский перевал) у æфцæг Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
1765-æм аз
Амардысты
Категори:1765
Хуссар Ирыстоны автономон бæстæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстон
Гуытъиатыхъæу
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гуытъиатæ.
Бæхы сабæлут
Бæхы сабæлут (Aesculus, Конский каштан) у бæлæсты мыггаг.
Газæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Палестинæйы паддзахады сахартæ Категори:Газæйы Сектор
1061-æм аз
Амардысты
Категори:1061
Кайнарджа (хъæубæстæ)
Категори:Болгарийы хъæубæстæтæ
Коперник, Николай
Николай Коперник (Mikołaj Kopernik, Niklas Koppernigk, Nicolaus Copernicus; 1473-æм азы 19 февралы — 1543-æм азы 24 майы) уыдис Сæндидзæны математик æмæ астроном, дун-дунейæн йæ астæу Зæхх нæ, фæлæ Хур кæм ис, дунейы ахæм гелиоцентрион модель чи сарæзта, уый. Ацы модель равдыста йæ чиныг De revolutionibus orbium coelestium-ы. Мыхуыры куы рацыдис, уæд афæлдæхта дун-дунейы арæзты раздæры цæстæнгас. Йе руаджы зонады уыдис фыццаг зонадон революци.
Ход (Хуссар Ирыстон)
Топографион картæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Холыст
Цæрджытæ
Цардысты дзы Притæ, Слантæ, Къутæртæ, Дзгойтæ.
Скæсæныславяйнаг æвзæгтæ
Скæсæныславяйнаг æвзæгтæ сты славяйнаг æвзæгты хай.
Дион, Селин
Сели́н Мари́ Клоде́тт Дио́н (Céline Marie Claudette Dion, 1968-æм азы 30 мартъийы, Шарлемань, Квебек, Канадæ) у канадæйаг зарæггæнæг.
1068-æм аз
Амардысты
Категори:1068
Сент-Хельер
Сент-Хельер (Saint Helier, Saint-Hélier, норм. Saint Hélyi) у бритайнаг коронæйы хицауиуæджы Джерсийы сæйраг сахар.
Хорватаг адæм
Категори:Славяйнæгтæ Категори:Хорватийы адæмтæ
Исахъыхъæу
Исахъыхъæу, вариант: Исаччыхъæу (Харебаты Исахъы номыл хъæу) (ისაკყაუ, раздæры გიორგიწმინდა, Гиоргицъминда) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Болгайраг æвзаг
Алфавит
Болгайраг клавиатурæ уырыссаг клавиатурæйы æнгæс нæу, уый тыххæй æмæ æндæр принципмæ гæсгæ конд у (хъæлæсонтæ дзы сты галиуырдыгæй, æмхъæлæсонтæ та æппатæй — рахизырдыгæй):
Хъызлар
Хъызлар (Кизляр):
Тарки
Тарки́ (Таргъу) у сахарæнгæс посёлок Дагъистаны. Цæрынц дзы 17 162 адæймаджы (2010).
Тувалу
*
1775-æм аз
Амардысты
Категори:1775
3 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Дани
Дани (дан. Kongeriget Danmark) у Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйаг Цæдисы уæнг.
Могилёв
Фиппаинæгтæ
Категори:Могилёвы облæсты сахартæ
Эйлер, Леонард
Йæ царды ’рдæг Уæрæсейы фæцардис æмæ Уæрæсейы зонады æрлæууынмæ стыр бавæрд фæкодта. 1726-æм азы æрбахуыдтой йæ Бетъырбухмæ кусынмæ æмæ иу азы фæстæ дзы цæрын райдыдта. 1726-æм азæй 1741-æм азмæ, æмæ стæй 1766-æм азæй уыдис Бетъырбухы зонæдты академийы уæнг (фыццаджыдæр дзы адъюнт уыдис, 1731-æм азæй та профессоры титул систа). 1741-1766-æм азты Берлины куыста. Уæрæсейы иу аз куы фæцардис, уæд уырыссаг æвзаг хорз базыдта æмæ йæ куыстыты хай, уæлдайдæр ахуыры чингуытæ, уырыссаг æвзаджы мыхуыр кодта. Фыццаг уырыссаг академиктæ-математиктæ æмæ астрономтæ Эйлеры ахуырдзаутæй уыдысты (кæс С. К. Котельников æмæ С. Я. Румовский).
Эйлеры сывæллæттæ сеппæтдæр систы Уæрæсейы граждæнтæ, йæ байзæддæгтæй иуæй-иутæ ныр дæр Уæрæсейы цæрынц.
Курганы облæст
Курганы облæст (Курганская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Уралы федералон зылды хуссары. Йæ административон центр у Курган. Облæст æмарæн у ацы субъекттимæ: Свердловсчы облæст, Тюмены облæст, Челябинсчы облæст æмæ Хъазахстан.
Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 911 000 адæймаджы, уыдонæй 60,3% цæрынц сахарты. Националон сконд 2002-æм азмæ гæсгæ:
1778-æм аз
Амардысты
Категори:1778
Бенетице
Фиппаинæгтæ
Категори:Высочинæйы цæрæнрæттæ
Ирландийы музыкæ
Ирландиаг адæмон музыкæ
Белфасты артистты фестивалы 1792-æм азы Эдвард Бантинг сцæттæ кодта традицион ирландиаг мелодиты æмæ зарджыты фыццаг æмбырдгонд, кæцы рауагъта 1796-æм азы. Томас Мур, ирландиаг поэт, арæх пайда кодта Бантингы куыстытæй йæ зынгæ æмбырдгонды «Ирландиаг Мелодитæ», кæцы фыццаг рауагъд æрцыди 1807-æм азы. Ирландиæгты АИШ-мæ иугуыр эмиграцийы руаджы, ирландиаг музыкæ разагъды сси Америкæйы, уырдыгæй та — дунейы æппæт рæтты; гастролты чи уыдысты, уыцы музыканттæ, сæхи радæй, сæ цæгъдыны стильмæ æфтыдтой проамерикæйаг ивддзинæдтæ.
Кампора-Сан-Джованни
Категори:Калабрийы сахартæ Категори:Италийы порттæ
Ким Чен Ын
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Корейы политиктæ Категори:Пхеньяны чи райгуырдис, уыдон Категори:1984-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Ненны автономон зылд
Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 42 344 адæймаджы, уыдонæй 67,2% цæрынц сахарты. Националон сконд 2002-æм азмæ гæсгæ:
Уттар-Прадеш
Кæсын-фыссын чи зоны, уыдоны нымæц у, æндæр штаттимæ абаргæйæ, ныллæг — нæлгоймæгтæй 70%, сылгоймæгтæй 43% (2001-æм азы). Штаты зындгонддæр уæлдæр ахуыргæнæндон у Аллахабады университет.
Испайнаг ном
Испайнаг традицимæ гæсгæ æххæст номы мидæг фыссынц æрмæст фыды мыггаг нæ, фæлæ мады мыггаджы ном дæр. Мойджын сылгоймæгтæ уыцы дыууæ мыггаджы фæстæ афтæуынц сæ лæджы мыггаг дæр (de раздзырдимæ, ирон гуырынон хауæны аналог). Зæгъæм, Никарагуæйы ус-президент Виолетæ Чаморройы æххæст ном у Виолетæ Барриос Торрес де Чаморро (Violeta Barrios Torres de Chamorro), ома йæ фыд Барриосы мыггагæй уыд, йæ мад — Торресы мыггагæй, йæ лæг та — Чаморройы мыггагæй. Уый тыххæй иуæй-иу газетты фыссынц æй Виолетæ де Чаморро, Виолетæ Барриос де Чаморро æмæ афтæ дарддæр. Раздзырд де иуæй-иу хатт аппарынц, сылгоймагæн йæ лæгимæ бастдзинад бахахх кæнын куы фæнда, уæд — Виолеттæ Чаморро, стæй Аргентинæйы президент Хуан Пероны дыууæ усы: Евæ Перон æмæ Исабель Перон.
Загрос
Геологи
Категори:Ираны хæхтæ
Таджикаг
Таджикаг:
1091-æм аз
Амардысты
Категори:1091
Окказионализм
Уырыссаг окказионализмты дæнцæгтæ
Категори:Лексикологи
Голландиаг адæм
Категори:Нидерландтæ Категори:Нидерландты адæмтæ
Лужицæйæгтæ
thumb|left|300px|[[Лужицæйы картæ]] Лужицæйæгтæ, лужицæйы сербæгтæ, лужицæйы сорбæгтæ (Serbja; Serby) сты славяйнаг адæм, Лужицæйы.
Категори:Славяйнæгтæ Категори:Германы адæмтæ
Урс денджыз
Урс денджыз (Белое море) у Уæрæсейы мидæггаг денджыз, йæ былтыл сты Мурмансчы облæст, Архангельсчы облæст, Ненны автономон зылд æмæ Карелийы Республикæ. Хауы Цæгат Ихджын фурды скондмæ.
Белиз
Белиз (Belize) у паддзахад Централон Америкæйы.
Сагъийы къæдзæх
Сагъийы къæдзæх у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Сынтбадæнмæ ’ввæхс.
Сæрмæтизм
Сæрмæтизм хуындис Польшæйаг шляхтæйы идеологи, кæцы рапарахат ис XVI-XIX æнусты историк Ян Длугошы идейæтæй. Уыцы идеологимæ гæсгæ польшæйаг шляхтæ равзæрдис рагон сæрмæттæй, уымæй радих кæнгæйæ шляхтæйæгты сæ дæлбар славяйнаг æмæ литоваг зæхкусджытæй.
Тохъайтæ
Фиппаинæгтæ
*
Леуварден
Ле́уварден (Льо́ут; Leeuwarden, Liwwadden, Ljouwert) у сахар Нидерландты цæгаты, Фрисландийы административон центр.
Йоханнесбург
Йоха́ннесбург (Johannesburg, Johannesburg , iGoli, iRhawutini) у Хуссар Африкæйы Республикæйы стырдæр сахар.
Сохъуыртыхъæу
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъуды ком Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Гардабайр
Гардабайр (Garðabær) у сахар Исландийы хуссар-ныгуылæны, Рейкьявичы горæтгæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
Чъылдымы цъупп
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Павлодар
Фиппаинæгтæ
Категори:Павлодары облæсты сахартæ
Польшæ
Польшæ дихгонд у 16 воеводæйадыл.
Торсхавн
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Босни æмæ Герцеговинæ
*
Зеланди (провинци)
Зеланди (Zeeland) у провинци Нидерландты хуссар-ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Мидделбург.
Тарумовкæйы район
Фиппаинæгтæ
*
1105-æм аз
Амардысты
Категори:1105
Уэльс
*
Атагъа
Фиппаинæгтæ
Категори:Географи
1790-æм аз
Амардысты
Категори:1790
Жилинæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Словакийы сахартæ
Хъобаны культурæ
Хъобаны культурæ баст у Колхидæйы культурæимæ.
Дзыллон информацийы фæрæзтæ
Уæрæсейы Федерацийы зæкъæттæм гæсгæ дзыллон информацион фæрæз у периодикон мыхуыргонд рауагъд, хызы рауагъд, телеканал, радиоканал, теле-алæвæрд, радио-алæвæрд, кинохроникон программæ кæнæ æндæр периодикон дзыллæйы информацион ахæлиу кæнынады формæ, æнæивгæ ном кæмæн ис.
Битартæ
Фиппаинæгтæ
*
Сан-Паулу (штат)
Фиппаинæгтæ
*
Централон Африкæйы Республикæ
*
Фареры сакъадæхтæ
Хæсты фæстæ
1946 азы сентябры сусæг хъæлæслæвæрды фæстæ Фареры сакъадæхты парламент расидти, сакъадæхтæ Данийы скондæй кæй рацæуынц, уый. Уыцы уынаффæ бафидар кодта парламент (12 хъæлæсы разы, 11 нæразы). Сакъадæхтæй иу — Суурой, æппæты хуссардæр æмæ фæзуатмæ гæсгæ æртыккаг — фехъусын кодта, уый Даниимæ кæй баззайдзæн, уый. Данийы хицауад хъæлæслæвæрд схуыдта æнæхъомыс æмæ фарераг парламенты куыст рæстæгмæ бауромын кодта.
1984 азы Фарертæ фехъусын кодтой сæ æнæаппон статус. Æнæуи сакъадæхтыл ис Данийы æфсæддон базæ æмæ НАТО-йы радиолокацион комплекс.
Цæрджытæ
thumb|250px|right|Фарераг адæмон кафджытæ националон дарæсы Сакъадæхты цæрынц 48 500 адæймаджы. Уыдонæй:
Транспорт
Фарерты раны фæрцы архипеладжы сæйраг транспорт у денджызон. Паддзахады иунæг аэропорт у Воары сакъадахы. Фарерты сæйраг уæлдæфон ласæг у Авиакомпани Atlantic Airways. Æнæсцух рейстæ: Ставангер, Осло (Норвеги), Копенгаген, Ольборг, Биллунн (Дани), Рейкьявик (Исланди), Абердин, Шетланды сакъадæхтæ (Шотланди) æмæ Лондонмæ.
Венесуэлæйы революцион змæлд Æрттивгæ фæндаг
Ном æмæ тырыса
Ацы партийы ном райстæуыд Перуйы Коммунистон партийæ — Абимаэль Гусман бындур кæмæн æрæвæрдта, уыцы маоистон партизанон организаци дæр хæссы ахæм ном — Æрттивгæ фæндаг. Ацы термин фыццаг хатт фæзындис Хосе Карлос Мариатегæйы куысты.
Internet Explorer
Internet Explorer (Интернет Эксплорэр) у Майкрософты интернет-браузер.
1117-æм аз
Амардысты
Категори:1117
Самтæ
Самтæ (Самовы) — сты ирон мыггаг. Самтæ цардысты Хъуды комы, Дзуарыхъæуы.
Мандела, Нельсон
Нельсон Холилала Манде́ла (Nelson Rolihlahla Mandela, ; райгуырдис 1918-æм азы 18 июлы, Мфезо, Умтатæйы цур — амардис 2013-æм азы 5 декабры, Йоханнесбурджы) у фыццаг саудзарм Хуссар Африкæйы президент (1994-æм азы 10 майы — 1999-æм азы 14 июны), адæймаджы барадыл тохгæнæг, Сабырдзинады Нобелы премийы лауреат 1993.
Йе ’мгъуыды 18 азы Мандела уыдис сакъадах Роббены ахастоны, 1964-æм азæй 1982-æм азы онг. Йемæ ахæсты чи уыдысты, куыстой чъырдур къахæны. Уыцы рæстæг Мандела сси æппæт дунейы зындгонд, уый фæсæууоны ахуыр кодта барад Лондоны университеты. 1985-æм азы Манделамæ бахъардтой йæ сæрибар аивын, тыхми кæй нал кæндзæнис, ахæм дзырд раттыныл. Уымæ Мандела дзуапп радта, бадзырдтæ аразæн, дам, æрмæстдæр сæрибар адæймагимæ ис.
Хъæувидар
Хъæувидар у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Цъæйы комы.
Мæзджыт
Кæс ноджы
*
Лаврбал
Лаврбал (Prunus laurocerasus; Лавровишня) у, чылауийы мыггагмæ чи хауы, ахæм зайæгой.
Иннæ, Риммæ æмæ Пиннæ
Жизнеописание
--> Категори:Чырыстон сыгъдæджытæ
1121-æм аз
Амардысты
Категори:1121
Бырытъаты хох
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Дарчиты Дауыт
Дарчиты Габрелы фырт Дауыт (1911-æм азы 29 майы, Алагир — 1989-æм аз) — зындгонд ирон поэт.
Райгуырдис 1911-æм азы Алагиры. Хъæууон скъола каст фæуыны фæстæ дарддæр ахуыр кодта Костромайы рабфачы, уый фæстæ — Мæскуыйы Скæсæны кусджытæ хъомыл кæныны Академийы. 1936-39 азты Дарчийы-фырт куыста журнал «Фидиуæджы» бæрнон редакторæй Цхинвалы.
Дзылиатæ
*
Сидней
Сидней (Sydney ) у Австралийы стырдæр сахар, Ног Хуссар Уэльсы сæйраг сахар.
Карели
Категори:Уæрæсейы историон регионтæ
Бæззаты Инал
Бæззаты Ермачы фырт Инал у Хуссар Ирыстоны парламенты депутат.
Байкал
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы цæдтæ
Линкольн, Авраам
Авраам Линкольн (Abraham Lincoln, 1809-æм азы 12 февралы — 1865-æм азы 15 апрелы) уыдис америкаг политик, АИШ-ы 16-æм президент (1861—1865), фыццаг президент Республикон партийæ, америкаг цагъарты сæрибаргæнæг, америкаг адæмы националон герой.
Фиппаинæгтæ
Категори:XIX æнусы политиктæ Категори:АИШ-ы политиктæ Категори:АИШ-ы президенттæ Категори:Кентуккийы чи райгуырдис, уыдон
Волгæ
Во́лгæ кæнæ Идыл, дыгурон вариант: Дидил (нарты кадджыты Нарты стыр дон, Адылы дон дæр; ) у Уæрæсейы Европæйаг хайы ахсджиагдæр цæугæдон, дунейы стырдæр цæугæдæттæй иу, Европæйы тæккæ стырдæр. Йæ цыды фылдæр хай у наудзæуæн, рагæй ын ис егъау транспортон нысаниуæг.
Къофи
Историкон рапарахат
Фыццаг æууæнккаг æвдисæнтæ, кæнæ къофи нуазыны тыххæй, кæнæ къофи-бæлас зонгæ кæй у, уый, фæзындысты 15 æнусы æмбисы, суфиаг моладзандоны сахар Мохæйы æвæрсты, Йемены. Уый уыди Араббы, къофигагатæ фыццаг хатт кæм систы сурвых æмæ донвых, ныр дæр куыд у, афтæ æнцон фыцгæйæ. XVI-æм æнусмæ бахæццæ ис Астæуккаг Скæсæнмæ, Персмæ, Туркмæ æмæ Цæгат Африкæмæ. Къофийы нæмгуытæ фыццаг хатт экспорт уыдысты Эфиопийæ Йеменмæ. Уым сæ йеменаг сæудæджертæ сæ бæстæмæ фæстæмæ æрхастой æмæ цæ райдыдтой садзын æмæ культиваци кæнын.
Æмбис Скæсæнæй къофи ахæццæ ис Италимæ. Венецийы фæрнджын сæудæджерад Цæгат Африкæ, Мысыр æмæ Скæсæнимæ æрхаста бирæ хæрзтæ æмæ хæлцтæ, се ’хсæн къофи дæр, йæ порттæм. Венецийæ та йемæ базонгæ сты иннæ Европæйаг бæстæтæ дæр. Къофи сси фылдæр райсгæ, Папæ Клемент Æстæмæй чырыстон нуæзт æй куы схуыдта, уый фæстæ, кæд æмæ куырдæуыд, цæмæй «Пысылмон нозтыл» хъоды бафтауын кæна, фæлæ уæддæр нæ байхъуыста. Фыццаг къофидон Европæйы фæзынд 1645 азы Италийы.
1124-æм аз
Амардысты
1120'erne
1125-æм аз
Амардысты
1120'erne
Воавур
Воавур (Vágur; []) у фарераг хъæу, сакъадах Сууройыл. Цæрджыты нымæц: 1 402 адæймаджы (2007).
Букмол
Категори:Норвегиаг æвзаг
Гронинген (провинци)
Гронинген (Groningen, Grinslân) у провинци Нидерландты цæгат-скæсæны. Провинцийы сæйраг сахар у Гронинген.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты провинцитæ
Зæрин цъити
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Дæргъæвсы ком
Швецийы сахарты номхыгъд
* Категори:Сахарты номхыгъдтæ
Колумби
Колу́мби (Colombia ) у Хуссар Америкæйы паддзахад. Колумбийы сæйраг сахар у Богота.
1129-æм аз
Амардысты
Категори:1129
Базоркин, Идрис Муртузы фырт
Цардафыст
Йæ роман мыхуыры кæд рацыдис, уыцы 1968-æм азы фыссæг раивта йæ цæрæнбынат Орджоникидземæ. Райдианы фæзынди ахæм цæстæнгас, зæгъгæ, роман «Дугты талынгæй» («Из тьмы веков») у мæхъхъæлон адæмы царды энциклопеди, фæлæ автор йæхæдæг ахæм хъуыдыимæ разы нæ уыди: "«А чиныг нæу мæхъхъæлон адæмы ивгъуыд сæдæ азы царды энциклопеди. Ныхас дзы цæудзæн адæймаджы райрæзтыл, историйы ахсджиаг цауты уавæры дыууæ характеры кæрæдзиимæ куыд тох кæнынц, ууыл...»"
Æлборты Барысби
Литературæ
Барысби Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Ирон ахуыргæндтæ Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон
Поэзи
Уыимæ кæс
*
Цуратæ
Цуратæ (Цуровы) сты ирон мыггаг.
Хъелы дон (Гуырдзыстон)
Литературæ
Категори:Хъуды комы цæугæдæттæ
Сёдертелье
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Лермонтов, Михаил Юрийы фырт
Лермонтовы иуæй-иу уацмыстæ тæлмацгонд æрцыдысты ирон æвзагмæ дæр.
Абхазаг негртæ
Равзæрд
Абхазаг негртæ кæнынц цитрусонты, сæнæфсиры, нартхоры куыст, кусынц Ткуарчалы æвзалыкъахæнты, стæй Сухумы куыстуæтты — трикотажгæнæн фабрикæйы, порты æмæ æндæр рæтты. Куыд иннæ абхазæгтæ, афтæ абхазаг негртæ дæр дзурынц уырыссаг æвзагыл дæр. Сæ фылдæр хай æрцыд метисизацигонд, бирæтæ фæлыгъдысты Кодорæй Абхазы æндæр районтæм, сыхаг Гуырдзыстон æмæ Уæрæсемæ, стæй дард фæсарæнтæм.
Горбачёв, Михаил Сергейы фырт
Фиппаинæгтæ
Категори:Советон Цæдисы политиктæ Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Категори:Стъараполы крайы чи райгуырдис, уыдон
Джыккайты Джемал
Джыккайты Вахтангы фырт Джемал (райгуырдис 1948-æм азы Гуырдзыстоны Боржомы районы Сырххъæуы) у Хуссар Ирыстоны Республикон рынчындон диагностикæйы кабинеты сæрдар. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу.
Мæй
Ныртæккæ Уæрæсейы æмæ æндæр бæстæтæй фылдæры цы къæлиндарæй пайда кæнынц, уый хурон къæлиндар у æмæ дзы мæйы дæргъ у дзырдгонд æмгъуыд — 31, 30, 29 кæнæ 28 боны.
Цоритæ
Равзæрд
Цориты мыггаг равзæрд Цорæты мыггагæй. Цардысты Гæлиаты (Цирохсы), Уæллагкомы зылды. Уым чызджытæй чидæр йæ мыггаг Цорæты бæсты схуыдта Цоритæй.
Къæбысты Георгий
Къæбысты Георгий у Хуссар Ирыстоны политик, куыста информаци, бастдзинад æмæ дзыллон коммуникациты паддзахадон комитеты сæрдарæй. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу.
Карчы базыр
Карчы базыр у кæрдæджы ном.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Вьетнамы хæст
Дыккаг дунеон хæсты агъоммæ Вьетнамы территори уыд Францы Индокитайы колонийы хай. 1944-æм азы Вьетнам сси Японы дæлбар территори. Хæст куы фæци, уæд бынæттон патриоттæ бæстæйы хæдбардзинадыл хæцын райдыдтой. Уæд Франц рарвыста Вьетнаммæ экспедицион корпус æмæ хуссар Вьетнамы территоритæ фæстæмæ баиста. Уыцы хæст адаргъ и 1954-æм азмæ. 1954-æм азы фæрстæ бафыстой Женевæйы фидыд, кæцымæ гæсгæ цæгат Вьетнам сси хæдбар Вьетнамы Демократион Республикæ.
Угандæ
*
Омало (Тушети)
Омало (ომალო) у хъæу Гуырдзыстоны. Ис Тушеты.
Горет
Горет у Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы хъæу.
Кучы сакъадæхтæ
thumb|250px|right|Сакъадах [[Атиуы былгæрон къæдзæхтæ]] thumb|250px|right|Атолл [[Аитутакийы лагунæ]] thumb|250px|right|Тропикон хъæд thumb|right|250px|Кучы сакъадæхты æвзæгтæ thumb|250px|Кучы сакъæдæхты парламент (кæддæры уазæгдон)
* Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ
Охриды Сыгъдæг Климент
Охриды Климент (840-æм азмæ хæстæг — 916-æм азы 27 июлы) у славяйнаг рухстауæг, кириллон алфавит чи æрхъуыды кодта, уыцы лæг.
Хъаиртæ
Æддаг æрмæг
*
Куритибæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ Категори:Бразилийы штатты сæйраг сахартæ
Хуыцау
Хуыцау — зæхх сфæлдисæг, уæларвцæрæг, фенæн кæмæн нæй, ахæм сæйраг бардуаг ирон мифологийы. Арæх æй хонынц Хуыцæутты Хуыцау дæр, уымæн æмæ иннæ ирон бардуæгтæ — дзуæрттæ йæ дæлбар уыдысты. Уæларвбæсты цæргæйæ, Хуыцау зоны, зæххыл цыдæриддæр цæуы, уый. Арв æмæ зæххы ’хсæн йæ рæстаг лæг у Уастырджи.
Тæсойты Дмитрий
Дмитрий Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Бедойтæ
Æрвитæнтæ
[https://www.youtube.com/watch?v=3Gum0PdgXu0 Индира Тедеева. Бедоевы.]
Белинский, Виссарион Григорийы фырт
Виссарион Григорийы фырт Белинский (1811-æм азы 30 майы (11 июны), фидар Свеаборг, Финляндийы Стыр кънйазад — 1848-æм азы 26 майы (7 июны), Бетъырбух) — уырыссаг фыссæг, литературон критик, публицист, философ-западник.
1148-æм аз
Амардысты
Категори:1148
Кириллон алфавит
Фиппаинæгтæ
Категори:Алфавиттæ
Этимологи
Этимологи (рагон грекъаг дзырдтæй «дзырды æцæг нысаниуæг» æмæ  «зонад») у, дзырдтæ æмæ морфемæты равзæрд чи иртасы, æвзагзонынады уыцы къабаз. Хицæн дзырдæн йæ равзæрды гипотезæ дæр арæх хонынц «этимологи» — зæгъæм, «уыцы дзырдæн грекъаг этимологи и», «ирайнаг бындурыл уыцы дзырдæн этимологи ссарæн нæй» æмæ афтæ дарддæр.
Къуыри
Къуыри, у рæстæг барыны иуæг, бонæй фылдæр, мæйæй къаддæр. Къуырийы авд боны ис.
Хъотайты Алан
Цардафыст
Каст фæци ХИПИ-йы филологон факультет 1994-æм азы. Зоны ирон, уырыссаг æмæ гуырдзиаг æвзæгтæ.
Хъотайты Шотайы фырт Аланæн ис бинойнаг. Хъомыл кæны чызг æмæ лæппуйы.
Цæгат Зæхх
1926-æм азы 11 январы Николай II-ы Зæххæн радтой ног ном — Цæгат Зæхх. 1931—1933 ссардæуыдысты Цæгат Зæххы сконды чи сты, уыцы хицæн сакъадæхтæ, æмæ сын радтой ныры нæмттæ: Пионер, Комсомолец, Большевик, Октябры Революцийы, Шмидты. Цесаревич Алексейы сакъадахæн радтой ног ном: Чысыл Таймыр.
Зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæ
Сакъадах Большевичы чысыл къордгæй хизынц хъæддæг цæгатаг сагтæ, ис дзы урс æрсытæ дæр, цæгатаг рувæстæ æмæ леммингтæ.
Аффикс
Аффикс у грамматикон кæнæ дзырдаразæг нысаниуæг кæмæн ис, дзырды уыцы хай: разæфтуан (префикс дæр йæ хонынц), фæсæфтуан (постфикс дæр), кæрон (флекси дæр). Аффикстæ дзырды бындурмæ афтаугæйæ ног дзырдтæ аразынц.
Трансильвани
Цæрджытæ
Цæрынц дзы румынæгтæ (74,69%), венгриæгтæ (19,60%), цигайнæгтæ (3,39%), немыц (0,73%) æмæ сербæгтæ (0,1%).
Этимологи
Трансильвани у калькæ венгриаг номæй Erdély (равзæрæггаг номæй Erdő-elve «хъæдты фæстæ»). Афтæмæй Трансильвани = Trans (фæстæ/фале) + sylva (хъæд).
Болгарийы сахарты номхыгъд
Курорттæ æнæ сахары статус
Болгарийы курорттæй цалдæрæн сахары статус нæй æмæ сæ нысан кæнынц дамгъæ «к»-йæ (ома курорт) кæнæ дывæр «к»-йæ («курортон комплекс»). Ахæм бынæттæй зындгонддæр сты:
Æрвитæнтæ
* Категори:Номхыгъдтæ бæстæмæ гæсгæ
1153-æм аз
Амардысты
Категори:1153
Гуырдзыстоны мад
thumb|225px|Гуырдзыстоны мады статуй Гуырдзыстоны мад (ქართლის დედა [картлис деда]) у Гуырдзыстоны сæйраг сахар Тбилисы мидæг монумент, уыцы сахары символтæй иу. Статуйы бæрзæнд у 20 метры.
Кубæ
Кубæ (Cuba, официалон ном у Кубæйы Республикæ (República de Cuba), æнæофициалон ном у Сæрибардзинады Сакъадах) у Карибы денджызы сакъадахы паддзахад. Кубæйы ном Советон Цæдисы æмæ уый фæстæ Уæрæсæйы Федерацийы дæр фыццаджы у Сæрибардзинады Сакъадах æмæ, уыцы бæстæйы ном фæхъусгæйæ, цæстыты раз æрлæууынц Фидель Кастройы æмæ Че Геварайы нæмттæ æмæ сурæттæ.
Газет
Газет у гæххæтын рауагъд ног хабæртты тыххæй. Газеттæй сæ фылдæр хай цæуы æрвылбон кæнæ та къуырийы дæргъы иу хатт. Мыхуыр чындæуы аслам гæххæтыл.
Эдинбург
Категори:Шотландийы сахартæ
Сæкæрниз
Фиппаинæгтæ
Категори:Эндокринологи Категори:Низтæ
Чавес, Уго
Цардафыст
2009-æм азы 10 сентябры, Мæскуымæ официалон балцы рæстæг, Уго Чавес фехъусын кодта, йæ бæстæ Хуссар Ирыстоны æмæ Абхазы хæдбардзинад «уыциу бон» кæй банымайдзæн, уый тыххæй.
Фæтдзатæ
Фиппаинæгтæ
*
Камбоджæ
*
Икъатæ
Равзæрд
Дыгуры коммæ Икъатæ æрбалыгъдысты Уæлладжыры комæй, Æрхоны хъæуæй. Уыдысты æртæ ’фсымæры уым кæимæдæр фæтуджджын сты æмæ алыгъдысты Дыгуры коммæ, æрцардысты Дымты хъæуы. Ардыгæй æртæ æфсымæрæй иу алыгъд Махческмæ, иннæ та — Доныфарсмæ, стæй та — Лескенмæ, пысылмон дин райста. Иннæ дыууæ æфсымæры баззадысты чырыстонтæй.
Герб
thumb|Цæгат Ирыстоны герб Герб (herb, уый та немыцаг дзырдæй Erbe — бынтæ) у паддзахадон символтæй иу.
Мыггаджы герб
Категори:Паддзахадон символтæ
Тулдз
Тулдз, (Quercus) у бæлас тæрсыты бинонадæй. Тулдзы æрдзон ареал у Цæгаты æрдæгтымбылæг ромыл бæстыхъæдимæ.
Шенгены бадзырд
Иумæ уыцы паддзахæдтæ хонынц Шенгены зонæ.
Хъæрæпина
Хъæрæпина кæнæ Хъарапина (ყარაფილა, Хъарапила) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл.
Капур, Шахид
Фиппаинæгтæ
Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Индийы актёртæ Категори:Делийы чи райгуырдис, уыдон Категори:1981-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Гал (газет)
Категори:Абхазы периодикон мыхуыр
Камерун
Бæстæ хонынц «Африкæйы миниатюрæ», уый тыххæй æмæ тынг алыхуызон у æрдзæй, культурæйæ, ландшафтæй. Ис дзы денджызы былгæрæттæ, æдзæрæгран, саваннæ, къæвда-хъæдтæ, хæхтæ. Бæстæйы бæрзонддæр хох у Камеруны хох (4040 м).
1816-æм аз
Амардысты
Категори:1816
Сæмæны бæстæтæ
Категори:Дыккаг дунеон хæст
Теладжын
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1817-æм аз
Амардысты
Категори:1817
Монастъер (Цхинвалы район)
Монастъер (მონასტერი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Европæйы Цæдис
Европæйы парламент
Европарламентмæ фæстаг æвзæрстытæ уыдысты 2004-æм азы. Парламенты æмбырдтæ вæййынц Брюссель æмæ Страсбурджы. Æдæппæт депутатты нымæц у 754.
Кæс ноджы
*
Саджилзаз
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Джомолунгмæ
Æрвитæнтæ
Категори:Непалы хæхтæ Категори:Китайы хæхтæ Категори:Тибет Категори:Гималайтæ
Дæллаг Норманди
Фиппаинæгтæ
Категори:Норманди Категори:Францы историон регионтæ
Цыхт
«Сывæллоны» æвзагыл — дзыкки.
Доминиканæйы Республикæ
Доминиканæйы Республикæ (República Dominicana) кæнæ Доминиканæ у Карибы денджызы паддзахад.
Дерсу Узала
thumb|right|Дерсу Узала Дерсу Узала (райгуырдис 1849 азы — амардис 1908 азы) уыдис нанайаг цуанон. Йæ цард-цæрæнбонты фæцардис тайгайы. Хæдзар ын никуы уыдис æмæ цардис куы гом арвы бын, куы халагъуды.
Цымыдисаг факттæ
Категори:1849-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:1908-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Нанайæгтæ
Ли Хунчжан
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы паддзахадон архайджытæ Категори:Хэфэйы чи райгуырдис, уыдон
Пловдив
Истори
Туркаг дæлбариуæг уæвгæйæ сахар (турк ын радтой ног ном — Фелибе, македойнаг паддзах Филиппы номæй) сси базарады артдзæст. Ам рапарахат болгайраг ныхмæлæуд дæр. 1878-æм азы азы Пловдив сси æрдæгхæдбар провинци Скæсæйнаг Румелийы сæйраг сахар, цалынмæ уыцы бæстæ 1885-æм азы Болгарийы скондмæ нæ бæци растады фæстиуæгæн, уæдмæ. Уыцы цау Болгарийы историографимæ бацыдис куыд Баиугæнд (Съединение).
Культурæ æмæ фенддæгтæ
Уæрæсейы зындгонд у, 1954-æм азы Пловдивы Бунарджичы обауыл кæй сæвæрдтой æмæ йæ бæрзæнд 11 метры кæмæн у, уыцы монумент «Алёшæ». Монумент сæвæрдтой, Дыккаг дунеон хæсты рæстæг Болгарийы чи фæмарди, уыцы советон салдæтты кадæн. Монумент Константин Ваншенкинæн радта зарæг ныффысыны идейæ — уымæй фæзынди уыцы хæсты тыххæй уырыссаг æвзагыл популярондæр зарджытæй иу — «Алёшæ» (уырыссагау). Зарæджы фæстаг рæнхъытæ сты ахæм: «Хохы сæр лæууы Алёшæ, Болгарийы уырыссаг салдат». 1989-æм азы онг уыцы зарæг уыд Пловдивы гимн, ныр дæр бынæттон хистæр цæрджытæй бирæтæ йæ зонынц.
Æфсымæрон сахартæ
Пловдивæн ис æфсымæрон ахастытæ 21 сахаримæ :
1175-æм аз
Амардысты
Категори:1175
Бæззаты Саурмæг
Категори:Ирыстоны сауджынтæ Категори:Рустауы чи райгуырдис, уыдон Саурмæг
1821-æм аз
Амардысты
Категори:1821
Хуссар Ирыстоны цæрджытæ
Ирон æвзаг
Ирон æвзаджы иртæстытæ цæуынц Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты.