cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маркиз де Помбал
Маркиз разамынд лæвæрдта Лиссабон зæххæнкъуысты фæстæ ногæй рацаразыны куыстытæн.
1921
1921 1921 1921 1921
LavkaLavka
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
1922
1922 1922 1922 1922
Бамако
Бамако уыд рагон Малиаг империйы сæйраг сахар, регионы базарадон, ахуырадон æмæ пысылмон дины центр. XIX æнусы Малиаг импери фæцауд, æмæ та уæд ардæм æрбацыдысты францаг салдаттæ. Бамако сси францаг колонийы центр. Уыцы рæстæгæй Бамакойы баззадысты бирæ фенинаг агъуыстытæ — уыдоны ’хсæн Малийы национ библиотекæ æмæ æндæртæ.
Категори:Малийы сахартæ
Болгарийы административон дих
*
1356-æм аз
Амардысты
Категори:1356
Гуым
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы сахартæ Категори:Гуымы районы цæрæнрæттæ
Плиты Зауырбег
Фиппаинæгтæ
Зауырбег Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирон спортсментæ Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
5 августы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1927
1927 1927moi nanca 1927 1927 1927
Бенгалы бакæлæн
Бенгалы бакæлæн кæнæ Бенгалийы бакæлæн ис Индийы фурды цæгат-скæсæны, æхсы Индийы, Бангладешы, Мьянмæйы æмæ Шри-Ланкайы былгæрæттæ.
Оманы бакæлæн
Цæгаты бакæлæн æхсы Ираны былгæрон, хуссары — Оманы (скæсæнырдыгæй) æмæ Араббы Эмиратты (ныгуылæнырдыгæй) былгæрæттæ.
Хъæбæрхор
Хъæбæрхор, (Hordeum, Ячмень) у æфсирон зайæгойты мыггаг.
Цæцæйнаг адæм
Цæцæйнæгтæ кæнæ цæцæн (нохчий) сты Цæгат Кавказы цæрджытæ (вайнахаг адæмтæй иу), Цæцæны бындурон адæм. Уыдон дзурынц цæцæйнаг æвзагыл. Цæцæйнæгтæ сты пысылмæттæ.
1362-æм аз
Амардысты
Категори:1362
Бухарест
Фиппаинæгтæ
Категори:Румынийы сахартæ
476-æм аз
Амардысты
Категори:476
Новочебоксарск
2008 азы дыууæ сахары баиу кæныны тыххæй референдум уыд, фæлæ уыцы референдумы новочебоксарскаг адæм иукæныны ныхмæ схъæлæс кодтой.
1363-æм аз
Амардысты
Категори:1363
Без границ (организаци)
Истори
Проект æрхъуыды кодта немыцаг амалиуæгдар, компани Siemens-ы раздæры топ-менеджер Тобиас Райзнер. Йæ цæрæн бынат Уæрæсемæ куы раивта, уæд ам бындур æрæвæрдта программон ифтонг чи кæны, ахæм компанийæн. Цы æфтиаг иста уыцы фирмæйы куыстæй, уымæй райдыдта æввонг кæнын проект «Без границ». Уымæ хауы алыхуызон программæтæ инвалидтæн æххуыс кæнынæн. Проекты фыццаг «хъæбул» уыд сайт bezgraniz.com. Уый фæстæ конд уыд «Культурон центр «Без границ». Йæ генералон директор сси Янина Урусова. Культурон центр æмæ йæ мадзæлтæ иу æмæ дыууæ хатты не систы алыхуызон уæрæсеон æмæ æхсæнадæмон социалон амалхъомады æмæ хæрзгæныны премиты хицау. Æппæты кадджын хорзæх — преми «Серебряный Лучник», The Moscow Times Awards, «Рунеты преми», Елена Мухинæйы номы преми, «Сделано в России» æмæ андæртæ. 2015 азы мартъи мæйы центры дыууæ проекты — фестиваль «Без границ – буар, æхсæнад, культурæ» æмæ айвадон-публицистикон акци «Акрополь: мæ буар куыд ссардтон» — дыууæ дæр бацахстой бынæттæ фыццаг æртыны куыд хуыздæр проект националон программæйы «Хуыздæр социалон проект Уæрæсейы».
Bezgraniz Couture
Центр аразы æхсæнадæмон дарæсы конкурс Bezgraniz Couture - адæмæн цыбыр фадаттимæ. Уый у фыццаг ахæм конкурс дунейы. Бындур йын æрывæрдтой Янина Урусова, Тобиас Райзнер и Гудрун Вайсс-Даннхольц. Конкурсы сæйраг нысан — бамбарын кæнын куыд ахсджиаг у дзыллон кæнын дарæс инвалидтæн. Проект саразы равдыстытæ æхсæнадæмон модæйы къуыриты, зæгъæм Mercedes-Benz Fashion Week – ы.
Ручъы тъунел
Ручъы тъунел (Рокский тоннель) у тъунел Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны ’хсæн. Тъунелы дæргъ у 3730 метры. Тъунелыл цæуы Транскамы фæндаг.
1935
1935 1935 1935
Ускюдар
thumb|right|300px|Ускюдар thumb|right|300px|Ускюдар [[Стамбул (ил)|провинци Стамбулы картæйыл]] Ускюдар (Üsküdar) — район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Азийы хайы.
22 октябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Новороссийск
Рельеф
Сахар йæхи адаргъ кодта амфитеатры хуызы Цемесы наулæууæны алфамбылай 25 км дæргъæн, скæсæн æмæ хуссарырдыгæй лæууынц Стыр Кавказы хæхтæ, цæгатырдыгæй та — Навагиры рæгъ (йæ бæрзонддæр хох у 447 м). Хæхтæ сахары хъахъхъæнынц уазал уæлдæфæй, кæцы æрбацæуы континентырдыгæй.
Дменис
Дменис у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Лæууы цæугæдон Чысыл Леуахийы былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1367-æм аз
Амардысты
Категори:1367
Гомелы облæст
Гомелы облæст (Гомельская вобласць) у Белоруссийы хуссар-скæсæны административон иуæг. Йæ сæйраг сахар у Гомель (бæстæйы дыккаг стырдæр сахар).
Облæсты ис æвзалы, нефт æмæ торфы гуырæнтæ.
Ручъы ком
Ручъы ком кæнæ Рукъгом‎ у ком Хуссар Ирыстоны цæгаты. Ис Цъалагомы.
Уæсæг (хох)
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
1946
1946 1946moi nanca 1946 1946 1946
Папей
Категори:Исландийы сакъадæхтæ
1370-æм аз
Амардысты
Категори:1370
Гнугъы хох
Гнугъы хох, бынæттон цæрджытæ хонынц æй Сау хох (ქნოღო, Гнуг) у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны; Дзауы, Цхинвалы æмæ Ленингоры районты арæнтæ кæм æмбырд кæнынц, уым. Хохы бæрзæнд у 3284 метры.
1371-æм аз
Амардысты
Категори:1371
Хъороты Дауыт
Хъороты Гигойы фырт Дауыт (райгуырдис 1890-æм азы Хуссар Ирыстоны Ерманы хъæуы — амардис 1924-æм азы 10 декабры) у ирон фыссæг æмæ драматург.
Гуджаратаг æвзаг
Зындгонд индиаг политик Махатмæ Гандийы мадæлон æвзаг уыдис гуджаратаг.
Манагуæ (департамент)
Манагуæ (Departamento de Managua) у Никарагуæйы департаменттæй иу. Йæ фæзуат у 3672 км², цæрынц дзы 1 млн 380 мин адæймаджы (2005 азы сфыстмæ гæсгæ). Департаменты сæйраг сахар у Манагуæ.
Цывзы
thumb|right|300px|Цывзы Цывзы, вариант: агъыркы, (Красный перец) у хъацæн, иуæй-иу зайæгойты хусгонд дыргътæ.
Сомото
Сомото (нысан кæны «хъæзты ком») у Никарагуæйы сахар, департамент Мадрисы сæйраг сахар (1936 азæй). Сомотойы цæры 40 мин адæймаджы.
Категори:Никарагуæйы сахартæ
Дыгурон диалект
Диалектæн ис йæхи фысгæ нормæ, аив литературæ æмæ периодикон мыхуыр. Дыгурон диалектыл ахуыр кæнынц Æрæфы æмæ Дыгуры районты райдайæн скъолаты ахуырдзаутæ.
Дыгурон æвзаг 1937-æм азы
Советон Цæдисы 1937-æм азы онг дыгурон хицæн æвзагыл нымадтой, уыдысты дзы чингуытæ æмæ сæрмагонд дыгурон алфавит. 1937-æм азы журнал «Революция и национальность»-ы 5-æм номыры рацыд уац «Против буржуазно-националистической клеветы», йæ автор Бæдоаты Хъ. . Уыцы мыхуырон раныхас арæзт уыд Х.М. Мугуевы ныхмæ, дæрæн кодта йæ уац «Социалистическая Северная Осетия». Уый та амынд журналы афæдз раздæр фæзынд. Бадоев Мугуевы азымджын кæны æмæ йæ «контрреволюцион буржуазон националистты» æмрæнхъ æвæры йæ уацы Цæгат Ирыстоны æртæ адæмыхатты — ирæтты, дыгурæтты æмæ туаллæгты — кæй афыссы, уый тыххæй. Бæдоаты Хъазыбегмæ гæсгæ ирæттæ, дыгурæттæ æмæ туаллæгтæ сты кæрæдзийы æмбарынхъом адæмыхатт æмæ зæгъы, кæй никæй бон суыдзæн (Мугуевы ’рдæм дзырдæппарæн) «иумæйаг» адæмыхатты æмæ литературон æвзаджы рæзты раз цæлхдуртæ сæвæрын. Уацы ма, Мугуевы ныхмæ дзурыны аууæты, автор бафтыдта дыгурæтты ныхмæ æнæкомкоммæ, фæрссаг дзырдæппарæнтæ æмæ критикæ:
Какон
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ Библийы
Бешикташ (район)
Категори:Стамбулы районтæ
Хэлси фуд
Архайд
Компани æдзух фæкæны æхсæнадон акцитæ, æрвыст æнæниз царды æгъдауыл, скæны семинартæ æмæ тренингтæ дæсны специалисттимæ. Healthy Food-ы сæргълæууæгтæ Дмитрий Пронин æмæ Мария Колосова сты активон спортсментæ, архайдтой бирæ æппæтуæрæсеон æмæ æхсæнадæмон ерысты триатлонæй, дыууæ дæр хæссынц Ironman-ы ном.
Критикæ
Агентад «Инвесткафе»-йы аналитик Дарья Пичугина нæ нымайы проект æцæг бизнесыл, фылдæр альтруистон хъæппæрисыл:
Фиппаинæгтæ
Категори: Социалон амалхъомад Уæрæсейы
1376-æм аз
Амардысты
Категори:1376
Калотæ
Литературæ
*
498-æм аз
Амардысты
Категори:498
Гæззаты Валери
2011-æм азæй футболон клуб «Аланийы» президент.
1378-æм аз
Амардысты
Категори:1378
Саратов
Фиппаинæгтæ
Категори:Саратовы облæсты сахартæ
Мæлæтæй æфхæрд
thumb|left|500px|Мæлæтæй æфхæрд нырыккон дунейы. Легендæ:
Заокский
Цæрджыты нымæц у 6652 адæймаджы (2006 азы бæрæггæнæнтæм гæсгæ).
Экономикæ
Заокскийы сæйраг куыстуæттæ сты: ÆАÆ «Резон» (кæнынц дзы резинæ къахыдарæс), маргъдарæн фабрикæ, хъæды хæдзарад, типографи.
1963
1963 1963moi nanca 1963 1963
Заокский
Экономикæ
Поселокмæ хæстæг, Окайы цæугæдоны былгæрон ис фæлладуадзæн хæдзар «Велегож», стæй цалдæр фæлладуадзæн базæйы. Уым хæстæджыты ма ис бирæ æмбæлæдтæ.
Зды
Цæгат Ирыстоны завод «Электроцинк» уадзы зды — 2008-æм азы здыйы раконд уыдис 26,2 мин тоннæйы.
Социалон информацийы агентад
Истори
2009-æм азы агентад сæххæст кодта конференци «НКО-йæн æууæнчы фæуæлдæркæнынад: уæрæсейаг æмæ ’хсæнадæмон фæлтæрæн».
Зехъо
Зехъо (Жеко) у Арыхъхъы рæгъты æрхытæй иу. Ис хъæу Кæрдзыны цур.
504-æм аз
Амардысты
Категори:504
Мыкагъатæ
Мыкагъатæ (Мукаговы) сты ирон мыггаг.
Хайнань
Xайна́нь (海南; пиньинь Hǎinán) у сакъадах æмæ провинци Китайы хуссары.
Сувæ
Категори:Фиджи
Североморск
Фиппаинæгтæ
Категори:Мурмансчы облæсты сахартæ
1385-æм аз
Амардысты
Категори:1385
Березники
Фиппаинæгтæ
Категори:Пермы крайы сахартæ
Сталин, Иосиф Виссарионы фырт
Сталин Виссарионы фырт Иосиф (æцæг мыггаг у Джугашвили) — советон паддзахадон æмæ политикон архайæг, большевикты партийы æмæ советон хицауады сæргълæууæг, Советон Цæдисы Хъæбатыр, Социалистон Фæллойы Хъæбатыр, генералиссимус. Æцæгæй, 1920-ты кæронæй æмæ йæ амæлæты бонмæ уыдис иунæгон æлдариуæггæнæг. Сталин райгуырдис 1879 азы 21 декабры Гуры сахары (Гуырдзыстон) æмæ амардис 1953 азы 5 мартъийы Мæскуыйы.
Нахушев, Черим Хачимы фырт
Бинонтæ
Йæ бинойнаг у Лианæ Нахушева (ус ракуырдта 2004-æм азы) æмæ сын ис чызг æмæ лæппу.
Хъырымы тæтæр
Хъырымтæтæйрæгты фылдæр хай цæрынц Хъырымы æрдæгсакъадахыл (260 минмæ æввахс), стæй ма цæрынц Турчы, Узбекистаны (150 минмæ æввахс), Румынийы (24 мины), Болгарийы (3 мины), Уæрæсейы. Турчы цы хъырымтæтæйрæгтæ цæрынц, уыдоны нымæц бæлвырд бæрæг нæу, уымæн æмæ уыцы паддзахады æппæт цæрджытæ нымад сты туркæгтыл æмæ уый охыл этникон сконды бæрæггæнæнтæ мыхуыргонд нæ цæуынц.
Махъоты Алихан
Хъæбатыры ном мысгæйæ
Махъоты ном хæссы Цыколайы уынг. Ирыстоны ис Махъоты номыл турнир уæгъдибар хъæбысхæстæй.
Сочи
Фиппаинæгтæ
Категори:Краснодары крайы сахартæ Категори:Сау денджызы курорттæ
1984
1984 1984moi nanca 1984 1984
Золойтæ
Золойтæ (Золоевы, Aydoğan, Ayhan ) сты ирон мыггаг.
Филологи
*
Хъелы фæз
Хъелы фæз у Хуссар Ирыстон (Урстуалтæ, Дзимыргом) æмæ Гуырдзыстоны (Хъудыком).
Цæгат Ирыстоны фольклор
Кæс: Хуссар Ирыстоны фольклор.
Гергиты Валери
Гергиты (Джерджиты) Абисалы фырт Валери у Марияйы театры сæргълæууæг, аивадон разамонæг, Уæрæсейы адæмон артист, паддзахадон премиты лауреат, дунейы зынгæдæр дирижёртæй иу. 2007-æм азæй фæстæмæ Гергиты Валери у Лондоны симфонион оркестры сæйраг дирижёр.
Æндæр архайд
У Уæрæсейы Президентон Советы архайæг культурæ æмæ аивады хаххыл.
Карчыкъах
Карчыкъах (Viscum, Омела), бæлæсты зæнгтыл, къабузтыл цы чысыл паразитон æнусонцъæх къутæр разайы, уый.
Сунжæ (цæугæдон)
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Мæхъхъæлы цæугæдæттæ Категори:Цæцæны цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
524-æм аз
Амардысты
Категори:524
Хъорсеу
Хъорсеу (Корсеу) у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу.
1992
1992 1992moi nanca 1992 1992 1992
Хъæлдзæг пренык
«Хъæлдзæг пренык» (Весёлый пряник) — уæрæсейаг хойраджы компани. У кæрдзынфыцæн Тольяттийы, имбирджын печенийы фыццаг ахадæг Уæрæсейы.
Истори
Компани бындурæвæрд æрцыд 2010-æм азы Самарæйы облæсты бухгалтер Сания Фёдоровайæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы компанитæ Категори:Социалон амалхъомады организацитæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Балкайнаг æрдæгсакъадах
Балканская паўвыспа Península Balcánica Balkan Balkanskaginn คาบสมุทรบอลข่าน
Рубцовск
Рубцо́вск (Рубцовск) у сахар Уæрæсейы Алтайы крайы. Цæрынц дзы 139,5 мин адæймаджы (2021).
Болгарийы хъæубæстæты номхыгъд
Болгарийы хъæубæстæ
Категори:Болгарийы административон дих Категори:Номхыгъдтæ бæстæмæ гæсгæ
Уæгъдибар дебют
«Уæгъдибар дебют» (Вольный дебют) — социалон æмæ коммерцион проект. У театр-студи, кæцыйы хъазынц раздæры ахæстытæ.
Бæллицмæ къахдзоныгътæ
Архайд
Организаци сывæллæтты ахуыр кæны хæххон къахдзоныгъон спортæй. Æппæт сты церебралон параличæй, аутизмæй, Дауны синдромæй рынчын æмæ æндæр æнæниздзинады цыбыр фадæттимæ адæмæн. Йæ хуызæн методикæтæй раджы пайда кæнынц иннæ хурныгулæн бæстæты, йæ мидис уый мидæг и æмæ адæймаджы магъз æмæ буар, æнахуыр уавæрты æвæрд, хъуамæ æмрæстæджы райдайой кæнын бирæ ног хæслæвæрды æнахуыр тагъд, кæрæдзийы тынг рæвдз ивгæйæ. Фæхуыздæр вæййынц гуырыконд æмæ координаци, æрхæгты цырддзинад фæфылдæр вæййы, фæкъаддæр вæййынц спазмæтæ, уазалбацыдмæ адæймаг хъæдтыхæй дæр лæууы, хи тыхтыл уырнындзинад фæфылдæр вæййы æмæ сæхицæн аргъ кæнын райдайынц.
Аргъгæндтæ
Светланæ Воловец, медицинон зонæдты доктор, Инвалидты медикон-социалон реабилитацийы Зонадон æмæ практикон центры сæргълæууæг
28 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1402-æм аз
Амардысты
Категори:1402
Къуымæлдон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
1403-æм аз
Амардысты
Категори:1403
Дагом
Дагом хуыссы Уæлладжыры комы, Хъæриуы хохы рæбын. Дагом нымад у рагон ирон хъæутыл. Ныр ма дзы баззадис цалдæр хæдзары цæрæг. Ис дзы мæсгуытæ æмæ иннæ историон фенддæгтæ.
Хърихъупп
Категори:Мæргътæ
Кардифф
Фиппаинæгтæ
Категори:Уэльсы сахартæ
Мытищи
Истори
Фыццаг хатт Мытищийы хъæуы тыххæй ской чындæуыд 1460-æм азы (XIX æнусæй — Стыр Мытищи). Сахары ном равзæрди дзырд «мыта»-йæ (вариант — «мытная пошлина»). Афтæ хуынди, цæугæдæттæ Яузæ æмæ Клязмæйы ’хсæн ахизæнвæндагыл (волок) цæуæг адæм цы хъалон фыстой, уый.
Зонад
Мытищийы ис кæнгæ фæскъæутты зонадон-иртасæн иститут (ЗИИ), бæрцытæбарæн радиогарзæгты ЗИИ (НИИ измерительных радиоприборов). Уыдонæй уæлдай ма дзы кусы Хъæды Мæскуыйы паддзахадон университет, Фæлхасадон кооперацийы Мæскуыйы университет, медицинон училище, машинæаразæн колледж æмæ æндæр ахуырдæттæ.
Культурæ
Культурон кусæндæттæй зынгæдæртæ сты Куклаты театр «Огниво», драмæ æмæ комедийы театр «ФЭСТ», Историон-аивадон музей, нывты галерей, спортивон-ирхæфсæн комплекс «Ихын аренæ „Мытищи“».
Транспорт
Сахары автовагзалæй арæзт æрцыди автобусты маршруттæ Мытищийы районы, стæй æндæр районты цæрæнрæттæм.
Гомель
2008-æм азы райдианмæ Гомелы уыдис 126 индустрион куыстуаты, уыдонæй 49 (38,9 %) — паддзахадон исбоны. Куыстуæттæ цы продукци уадзынц, уый у машинæтæ (47,4 %), хойрæгтæ (18 %), хъæдырмæг (5,1 %) æмæ æндæр. Стырдæр куыстуæттæ сты «Гомсельмаш», ЗЛиН, базарадон мигæнæнты завод, вагæттæ цалцæггæнæн завод æмæ æндæртæ.
Бурдидин
Бурдидин, бурдидинæг кæнæ хæфсыкъах, баййа, хурхæтæны бур дидинæг (Ranunculus, Лютик) у кæрдæг зайæгойты мыггаг. Зайæгойы ис маргджын тæнгъæд.
1405-æм аз
Амардысты
Категори:1405
540-æм аз
Амардысты
Категори:540
2009
2009 2009 २००९ 2009
98-æм азы фæлтæр
98-æм азы фæлтæры минæвæртты фылдæр хай райгуырдысты 1864 æмæ 1875 азты ’хсæн.
Стъарапол
Географи
Абоны Стъараполы мидæг ис 530 уынджы, кæцыты иумæйаг дæргъ у 700 километрæй фылдæр. Ис дзы 28 мин амаддзаджы, уыдонæй 23,8 мины цæрынц адæймæгтæ. Сахары ис 149 ахуыргæнæндоны, уыдонæй 20 уæлдæр ахуырад дæттынц. Уымæй йеддæмæ сахары ис фондз музейы, дыууæ театры æмæ 219 фенддаджы (архитектурон, историон æмæ культурон бынтæ).
Якутаг
Якутаг:
Андалуси
Фиппаинæгтæ
*
Саламанкæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы сахартæ
Франкфурт-Майныл
Франкфурт-Майныл (Frankfurt am Main) у Германы сахар, паддзахады фæндзæм стырдæр сахар.
Горький Хостел
Горький Хостел
Компани бындурæвæрд æрцыд 2011-æм азы Дæллаг Новгороды æвзонг амалиуæгдартæ Екатеринæ Смирнова æмæ Вячеслав Архипов — регионалон нысаниуæджы фæсивæдон оргинизациты разамонджытæй, Дæллаг Новгороды европæйаг хуызы фыццаг аслам уазæгдзæрæны баконд кæцытæ сфæнд кодтой. Ацы хостелæн равзæрстой сахары центры Стыр Покровскæй уынджы агуыст. «Горький Хостел»-ы ном райстой Максим Горькийæ номæн, Дæллаг Новгород бирæ рæстæг кæимæ ассоциацигонд уыд.
Уынал
Уынал:
Сургут
Сургут (Сургут) у Уæрæсейы сахар Ханты-Мансийы автономон зылды, уыцы зылды стырдæр сахар. Цæрынц дзы 387,2 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ханты-Мансийы автономон зылды сахартæ
Уæллаг Зæрæмæг
Уæллаг Зæрæмæг (Верхний Зарамаг) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Адайыкомыдоны былыл.
Ахметъайы муниципалитет
Ахметъайы муниципалитет (ახმეტის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны цæгат-скæсæны. Йæ административон центр у Ахметъа.
Чантуриа, Гиорги
Гиорги Чантуриа (1959—1994) — зындгонд гуырдзиаг политик.
1990-æм азы уый, Гамсахурдиаимæ баиу кæнгæйæ, фæуæлахиз и æвзæрстыты (хъæлæсты 54%). Фæлæ авторитаризммæ тырнæг Гамсахурдиа нал цыди йæ рагон æмбалы зæрдæмæ — æмæ 1991-æм азы Чантуриа ацыд оппозицимæ.
Унамуно, Мигель де
Мигель де Унамуно-и-Хуго (Miguel de Unamuno y Jugo; райгуырдис 1864-æм азы 29 сентябры, Бильбаойы — амардис 1936-æм азы 31 декабры, Саламанкæйы) уыдис испайнаг философ, фыссæг, æхсæнадон архайæг, «98-æм азы фæлтæры» зынгæдæр минæвар.
548-æм аз
Амардысты
Категори:548
Гидроэлектростанцæ
Цæмæй ГЭС-ы куыст ахадгæ уа, уымæн хъæуы æххæст кæнын дыууæ сæйрагдæр æууæлы: ГЭС аразынæн ахъаззаг у нарæг комы рельеф (уымæй донуаты фæзуат чысылдæр вæййы, стæй донмарæн дæр цыбырдæр).
Талнах
Фиппаинæгтæ
Категори:Норильск
557-æм аз
Амардысты
Категори:557
Уайт, Эллен
Фиппаинæгтæ
Категори:Æвдæм боны адвентисттæ Категори:Мейны чи райгуырдис, уыдон Категори:Калифорнийы чи амардис, уыдон
Æхсинæг
Ирон мифологи
Æхсинæг — æхсыргъуыз рæсугъд бæлон.
Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университет
thumb|300px|Университетмæ сæйраг бацæуæн Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университет (ЦИПУ) у Цæгат Ирыстоны уæлдæр ахуырадон уагдæттæй иу. 2016-æм азæй йæ ректор у Огойты Алан.
Бæлон
Бæлон (бирæон нымæц: бæлæттæ),  — æхсинджыты бинонадмæ чи хауы, ахæм маргъ.
Турчы сахарты номхыгъд
* Категори:Сахарты номхыгъдтæ
Кокосы зети
Уатон температурæйы уæвгæйæ зети вæййы хъæбæр урс массæйы хуызы. 40 градусмæ йæ куы стæвд кæнай, уæд фесты рухсдзыд хъæмпхуыз бур тæнгъæд.
Черкесаг адæм
Цæгат Кавказæй цы адæмтæ алыгъд — кæсæг, хъæрæсейæгтæ, черкесæгтæ, ирæттæ, цæцæн, мæхъхъæл, дагъистайнæгтæ — уыдоны се ’ппæты дæр Турчы хонынц иу адæмыхатт — черкестæ.
Зæнджиатæ
Зæнджиатæ (Зангиевы) сты ирон мыггаг.
Дюссельдорф
Дю́ссельдорф у сахар Германы ныгуылæны, Цæгат Рейн-Вестфалийы сæйраг сахар.
Хъазахъхъаг адæм
Хъазахъхъаг адæм, хъазахъхъ дæр (казаки, козаки) у скæсæйнаг славяйнæгты субэтникон къорд, Уæрæсейы империйы кæддæры ахджиаг номдарад æмæ сурзæххон æфсæдты хуыз. Уыдон цæрынц Скæсæн Европæ æмæ Уæрæсейы хуссар быдырты æмæ Хъазахстаны.
Мальмё
Мальмё (Malmö) у Швецийы æртыккæгæм стырдæр сахар (Гётеборг æмæ Стокгольмы фæстæ).
Охриды Сыгъдæг Клименты базæ
Охриды Сыгъдæг Клименты базæмæ хæстæг, уыцы иу бакæлæны былгæроныл, лæууы испайнаг станцæ Хуан Карлос I дæр.
Елойтæ
Елойтæ (Елоевы, ელოშვილი ) сты ирон мыггаг.
Хъæрæсейаг-балхъайраг æвзаг
Зындгонддæр балхъайраг поэтты ’хсæн сты Казим Мечиев (1859—1945) æмæ Хъайсын Кулиев (1917—1985). Кулиевы æмдзæвгæтæ ирон тæлмацы цыдысты мыхуырæй.
568-æм аз
Амардысты
Категори:568
Елойтæ (Ленингоры район)
Елойтæ (ელოიანი, [елоиани]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Пармæ
Пармæ (Parma, Pärma, Parma) у сахар Италийы, Пармæйы провинцийы административон центр.
Ксуис
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Уазæгтæ, Дудайтæ, Къудухтæ, Болататæ, Жажитæ, Хуыбиатæ, Æлбортæ, Гатыгкотæ, Гуыззыттатæ.
Дзæнхъадур
Химион формулæ: SiO2
Цъон
Æрвитæнтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Черчесты Алан
Йæ уацмыстæ фыссы уырыссаг æвзагыл. Ныффыста радзырдтæ «Æмæ æрцæудзæн сæрд…» («И будет лето»), «Гæмæх сакъадах» («Голый остров»), уацау «Къæвда — иунæг фæндаггон» («Дождь — одинокий прохожий») æмæ романтæ «Цæрæгыл реквием» («Реквием по живущему») æмæ «Дымгæйы цыртыл дидинджытæй быд зиллакк» («Венок на могилу ветра»).
Курсчы облæст
Облæст фæзындис 1934-æм азы реформæйы фæрцы, фæстæдæр йæ территори бирæ фæкъаддæр ис (фен картæ). thumb|left|300px|Курсчы облæсты территорийы ивд
Тихвин
Тихвин цы ран лæууы, уым цы цæрæнран уыди, уый тыххæй фыццаг кой фыст æрцыд 1383-æм азы (хъæдын аргъуан дзы сарæзтой, æмæ уый тыххæй).
Тбилисы метрополитен
Станцæтæ се скусыны датæмæ гæсгæ
{| border="2" align="center" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align: left; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 88%;"
Ирон национ ахуырады концепци
Концепцийы бирæвзагондзинады тыххæй
Концепцийы бындурон хъуыды уый мидæг ис, æмæ ирон национ скъола арæзт цæуы бирæвзагондзинад æмæ бирæкультурондзинады принциптыл. Программæмæ гæсгæ ахуыры æвзæгтæ сты ирон æмæ уырыссаг, кæй ахуыр кæнынц, уыцы æртæ æвзаджы та сты: ирон, уырыссаг æмæ фæсарæйнаг. Концепцимæ гæсгæ ирон национ скъолайы модель арæзт цæуы ахæм принципыл æнцайгæйæ: «Ирыстон — Уæрæсе — дуне». Моделы нысан у ахуыргæнинæгтæн бауарзын кæнын Уæрæсейы культурæ, уый фæрцы та — дунейы адæмты культурæ. Уымæй уæлдай æхсджиагдæр нысæнттæй иу у хъахъхъæнын ирон æвзаг, куыд паддзахадон.
Цыппæрæм къласы та уырыссаг æвзаг ноджы фæфылдæр вæййы. Фæндзæм къласы ахуыры предметтæ сæ фылдæр райдайынц уырыссагау, фæлæ аст предметы ахуыр цæуынц иронау суанг скъолайы кæронмæ: ирон æвзаг, ирон литературæ, нываивад, музыкæ, дунеон аивадон культурæ, Ирыстоны истори, Ирыстоны географи æмæ ирон адæмы традицион культурæ.
580-æм аз
Амардысты
Категори:580
1432-æм аз
Амардысты
Категори:1432
582-æм аз
Амардысты
Категори:582
Севры фидыд
thumb|320px|Турчы дихгонд Севры фидыдмæ гæсгæ. Æрмæст бурбын фæз баззæдид Турчы Севры фидыд (Сабырдзинады тыххæй Севры бадзырд дæр; Sevr Antlaşması) уыд Версаль-Вашингтоны системæйы фидыдтæй иу, къухтæ йыл æрæвæрдтой Францы сахар Севры Антантæйы паддзахæдтæ (æмæ уыдонимæ чи хæцыдысты, уыдон) иу фарсæй æмæ Османты империйы хицауад — иннæ фарсæй.
Литературæ
Категори:Азийы истори Категори:Европæйы истори Категори:Фидыды бадзырдтæ
1435-æм аз
Амардысты
Категори:1435
Хельголанд
Хельголанд кæнæ Гельголанд (Helgoland) у Германы сакъадах Цæгат денджызы.
Первоуральск
Первоура́льск (Первоуральск) у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты. Цæрынц дзы 132,7 мин адæймаджы (2005).
1436-æм аз
Амардысты
Категори:1436
Къаспы денджыз
Къаспы денджызы былтыл цы сахартæ и, уыдонæй стырдæр у Азербайджаны сæйраг сахар Баку.
Саракаев, Ибрагим-Бек
Цардафыст
Йæ литературон æмæ публицистон уацты уæлдай ма мыхуыргонд æцыдысты, уыцы азты Саракаев цы стыр историон-философон иртасæн куыстытæ ныффыста, уыдон дæр: «Мюридизм», «Суд и казнь Шамиля» æмæ æндæртæ. 1910-æм азты райдианы ма мыхуырæй рацыдысты Ибрагим-Бечы стыр аивадон-документалон куысты: «По трущобам Чечни» (1913) æмæ «Чечня и пленение Шамиля» (1914). Цæцæны историйы мидæг уыдон уыдысты фыццаг ахæм чингуытæ, кæм цæцæйнаг йæхæдæг равдыста йæ адæмы цард. Ацы уацмысты ирдæй раргом ис Саракаевы фыссыны дæсныдзинад.
Шота Руставели
Йæ цардвæндаджы тыххæй
Шота амарди гуырдзиаг моладзандоны Иерусалимы. Гуырдзиаг митрополит Тимофей (XVIII æнус), гуырдзиаг паддзæхтæ Иерусалимы кæй сарæзтой, уыцы сыгъдæг Дзуары аргъуаны-иу федта Руставелийы ныв æмæ йæ ингæны цырт. Фæлæ ацы версийы йеддæмæ иртæсджытæн ис бирæ æндæртæ, зæгъæм ахæм: Руставели, кæд æмæ Тамары уарзта, уæддæр хæстæг бакодта кæцыдæр Нинойы æмæ йæ чындзæхсæвы хæд фæстæ райста хæслæвæрд Тамарæй — фæтыхгонд шахæй лæвæрд цыдæр персайнаг поэмæ гуырдзиаг æвзагмæ ратæлмац кæнын. Æмæ Шота ацы хæслæвæрд куы сæххæст кодта, уæд ын цы хорзæх раттын хъавыдысты, ууыл бавдисæн кодта. Æмæ дыууæ къуырийы фæстæ йæ ссардæуыд æгуысæр мардæй. Æнæуый ис бирæ айхуызæн таурæгътæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзиаг поэттæ
592-æм аз
Амардысты
Категори:592
Къуссу
Мыггæгтæ
Къуссуй гъæуи цардæнцæ: Æвсæнтæ, Бичегкутæ, Гæлитæ, Гасантæ, Гогутæ, Дадтетæ, Дзилитæ, Къесатæ, Къелойтæ, Къулитæ, Майрæнсаутæ, Надгерийтæ, Сосрантæ, Таймазтæ, Темуртæ, Хъантемуртæ, Хъарабугъатæ, Хъалабегтæ, Цæргæсатæ, Цопантæ, Чегатæ æма Чихтистæ.
Нæ фидæн (фонд)
Истори
2008-æм азæй Фонд кæны æппæтуæрæсеон проектты ерыс «Социалон амалиуæгдар». Равзары хуыздæр социалон проекттæ æмæ цын хцайы фæрæзтæй баххуыс кæны. Фыццаг социалон амалхъомады проект, кацыйæн радих кодтой финансон æххуыс, уыд компани «Доспехи». Уый аразы ортопедон системæтæ чъылдымы магъзы зиан чы баййæфта, уыцы адæмæн. Уыдонæн радтой 9,5 милуан сомы æххуыс (4 милуаны сомы æнæфидгæ, 5,5 милуан сомы та æнæпроцентон хæсы хуызы дыууæ азмæ). 2015-æм азмæ конкурс куыста авд азы æмæ уыцы рæстæгмæ æнæпроцентон хæстæ радтой 133 проекттæн 47 Уæрæсейы регионтæй.
Санта-Крус-де-Тенерифе
Санта-Крус-де-Тенерифе (Santa Cruz de Tenerife) у сахар Испанийы, Канары сакъадæхтыл.
594-æм аз
Амардысты
Категори:594
Baisikeli Ugunduzi
Базар
Дæлсахарайы Африкæйы цæрынц, сæ арвылбоны мызд велосипедæй чи фæкусы, ахæм 5 милуан адæймагæй фылдæр. Уыдон иуæй-иу хатт сæ æфтиаджы цыппæрæм хай сафынц бахъуаджы хæйттæм, арæхдæр — камерæтæм. Традицион камерæйы аргъ у æртæ доллæрмæ ’ввæхс, «милелейы» аргъ та у дæс доллæры, фæлæ йæ бон у фондз азмæ цæуын.
Доййаты Саханджери
Цардафыст
1929-æм азæй Доййы-фырт куыста Цæгат Ирыстоны облæсты, партийы обкомы, газет «Рæстдзинад»-ы. 1937–1963-æм азты та уый куыста Цæгат Ирыстоны чиныгуадзæны тæлмацгæнæгæй, редакторæй, сæйраг редакторæй.
Тæлмацгæнæджы сфæлдыстад
Саламджери тæлмац кæнын райдыдта 1943-æм азы, Цæгат Ирыстоны театры кусгæйæ. Театрæн уый ратæлмац кодта пьесæтæ «Ныббырст» («Нашествие»; автор Л. Леонов), «Сабыр горæт» (1944, Нела Балаш), Островскийы «Æнæ аххосæй аххосджынтæ» («Без вины виноватые»; 1949), «Арвы нæрын» («Гроза»; 1949) æмæ «Æхсидгæ зæрдæ» («Горячее сердце»; 1950), А. Гайдары уацау «Скъола», А.Кононовы радзырдтæ «Чапаевы тыххæй», Г. Гулиайы уацау «Уалдзæг Сакены», Б. Житковы радзырдты чиныг «Цытæ-иу æрцыд», В.И. Ленины тыххæй радзырдты æмбырдгонд «Любимый народом» (1964).
Швецийы административон дих
Ленты номхыгъд
*
Эрфурт
Фиппаинæгтæ
Категори:Тюрингийы сахартæ
Уæрæсе
Цæдтæ
Байкал у дунейы арфдæр цад, стырдæр æрдзон æдзæхх донуат. Ладогæйы цад у Европæйы стырдæр æдзæхх цад.
Бенгайлаг æвзаг
Истори
Æвзаджы рагондæр дуг уыдис X—XII æнусты. XIX æнусы кæронмæ, Бенгайлаг сæндидзæны рæстæг, фæзынди ног бенгайлаг æвзаг, адæмон ныхасмæ хæстæгдæр чи уыд, ахæм. Инди æмæ Пакистан дины критеримæ гæсгæ дихгонд куы ’рцыди, уæд Бенгалийы скæсæны (Скæсæн Пакистан, стæй Бангладеш) бенгайлаг æвзаджы фæзындысты йæхи хицæндзинæдтæ, дзæвгар фылдæр дзы пайда кæнынц араббаг æмæ персайнаг дзырдтæй.
Бенгайлаг æвзаг æмæ маратхаг æвзаджы баззад, санскритæй чи фæзындысты, фылдæр ахæм дзырдтæ.
602-æм аз
Амардысты
Категори:602
604-æм аз
Амардысты
Категори:604
Сатъат
Сатъат у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Мамысонгомы.
Истори
Сæ хуымзæххытæ — Æддаг хъугом, Къапиты цæгат, Лыстæг адаг æмæ Цæргæсты хуымтæ — сæ алыварс. Цæргæсты ададжы дон æмæ Бобайы суадон — сæ цуры, Мамысонгомы дон — сæ быны. Куырæйттæ — хæстæг.
Туаты сæрвæт. Ракъадаг, Пушы ком, Авдæнуæттæ, Гæмæхтæ æмæ Хæйрæджджын адаг — сæ хосгæрст æмæ сæ фосхизæнтæ.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Туатæ, Къæбыстæ, Уалытæ, Харебатæ, Цæргæстæ.
Нарьян-Мар
На́рьян-Мар (Няръяна мар) у сахар Уæрæсейы, Ненны автономон зылды административон центр.
Бирæгъ
Бирæгъ кæнæ хуымæтæджы бирæгъ, фæныкхуыз бирæгъ, Тутыры куыдз (Canis lupus) у хъæддаг сырд, йæ уæз вæййы 50-80 кг æмæ йæ дæргъ вæййы 160 см.
Бакыркёй
Категори:Стамбулы районтæ
Цъамад (Цæгат Ирыстон)
Цъамад у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Хуыссы Хъæриуы хохы цур, Уæлладжыргомы. Хъæуы ис мæсгуытæ, зæппæдзтæ, дзуæртты кувæндæттæ. Цъамадмæ хæстæг археологтæ ссардтой рагон аланты æмæ хъобайнаг культурæйы ныггæндттæ.
Цъамады ис æртæ мæсыджы: хъæуы мæсыг, Бицъоты мæсыг æмæ Хъайттаты гæнах.
Фыццаг дунеон хæст
Хæст райдыдта 1914-æм азы 28 июлы, Сараевойы амарды фæстæ. Хайад дзы райстой Стыр Британи, Франц, Итали, Уæрæсе æмæ АИШ иурдыгæй æмæ «централон хъомыстæ» — Герман, Австри-Вегри, Османты импери æмæ Болгари.
Мёльндаль
Мёльндаль (Mölndal) у сахар Швецийы хуссар-ныгуылæны, лен Вестрæ-Гёталанды, историон провинци Вестергётланды. Сахар æрбынат кодта Гётеборджы 7 км æддæдæр.
613-æм аз
Амардысты
Категори:613
Хозиты Яков
Сфæлдыстад
Хозиты Яков архайдта критикæ æмæ литературæйы зонадыл, кодта хрестоматитæ ирон литературæйæ скъолатæн. Кæд бирæ нæ фæцардта, уæддæр стыр ном йæхицæн скодта ирон литературæйы историйы.
Аланья
Категори:Турчы сахартæ Категори:Турчы курорттæ
Джибути
Истори
Джибутийы стырдæр адæмтæ сты афар æмæ сомали (иссæ), уыдоны ’хсæн фыдахаст стыхджын, æмæ 1992 азæй 1994 азмæ се ’хсæн уыдис хæстæмбæлдтытæ (Афары сыстады номæй дæр зындгонд сты). Хæстæн кæрон счындис бадзырды фæрцы, фæлæ бадзырды фæстæ дæр, суанг 2001 азы онг уыдис тыхмитæ.
Уæрæсейы гидроэлектростанцæты номхыгъд
Гидроэлектростанцæтæ, 10—100 МВт хъомыс
** Аразынц ма йæ.
Ирак
Ира́к (العراق, ), официалон ном у Ирачы Республикæ (جمهورية العراق, ) у паддзахад Ныгуылæн Азийы. Ирачы сæйраг сахар у Багдад.
Мæстæдон
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Æмбалты Цоцко
Цардафыст
Цоцко райгуырдис 1871 азы Æрыдоны. Каст фæцис дины семинар 1891 азы. Семинар каст чи фæцис, уымæн уыдис бар ахуыргæнæджы кæнæ сауджыны куыст кæнын. Цоцко равзæрста рухсады куыст.
Эшера
Эшера аив бынат у, уырдыгæй зыны Сау денджызы уæрхад. Эшерайы хъæуы XIX æнусы йæ дачæ сарæзта зындгонд нывгæнæг Василий Верещагин. Советон дуджы та хъæуы уыдис Советон Цæдисы централон олимпаг базæ.
Донецчы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Цæгат Ирыстоны чысылдæр ГЭС-тæ
Цæгат Ирыстоны чысылæр ГЭС-тæ — сæ хъомыс 25 МВт къаддæр кæмæн у, ахæм гидроэлектростанцæтæ Цæгат Ирыстоны территорийыл. Хæххон рельефы фæрцы Цæгат Ирыстонæн ис егъау гидроэнергийы потенциал — 22,7 млрд кВт·с. Уыцы потенциалæй пайда кæнынц цалдæр чысылдæр æмæ растæмбис электростанцæйы (растæмбистыл нымад сты Эзмийы ГЭС Теркыл — 45 МВт æмæ Зæрæмæджы ГЭС-ты комплекс Æрыдоныл — проектмæ гæсгæ 352 МВт).
Сиддхартха Гаутама
Сиддхартха Гаутамæ у буддизмы сæйраг архайæг. Йæ уадзæндзырдтæ (уырыс. изречения) æмæ ахуыргæнинæгтимæ дзымандытæ (диалогтæ) систы буддистон канон — «Трипитакайы» бындур, арæзт та æрцыдис нæ эрæйы агъоммæ I æнусы.
Буддæйы цард
Нырыккон буддизмы цы тексттæ æрфидар сты, уыдонмæ гæсгæ Сиддхартха Гаутамæ райгуырдис сахар Капилавастумæ æввахс бынаты (лæууы Непалы; ныр уыцы бынаты лæууы кувæндæтты бæстыхæйтты баст Лумбини) майы мæй æххæст цы æхсæвы уыд уæд кшатрион Шакьяйы. Йæ райгуырæн бон у бæрæгбон буддистон бæстæты (Весак).
Буддæ уæлæргом кодта (уырыс. подчеркивать) хуыцау кæй нæу. Буддæ — зондамонæг уыцы фæлдисондтæн кæдон снысан кодтой ацы фæндагыл ацæуын æмæ Райхъалдзинадмæ бацæуын æмæ базонын æцæгдзинад æмæ бæлвырдад куыд сты афтæ.
Иордани
thumb|300px|right|Иорданийы провинцитæ
Курчалой
Фиппаинæгтæ
Категори:Курчалойы районы цæрæнрæттæ
Алжир
Уæрæсеимæ бастдзинæдтæ
Советон Цæдис Алжирæн стыр æххуыс кодта 1955-æм азæй фæстæмæ. Алжиры хæс Уæрæсейæн уыдис 4,7 миллиард доллары бæрц, 2006-æм азы уыцы хæс Алжирæн барст æрцыдис — ахæм уынаффæ скодта Уæрæсейы президент Владимир Путин, Алжирмæ бæлцы куы уыд, уæд. Советон хæстæ барыны хабар баст у уæрæсейаг хæцæнгæрзтæ æлханыны стыр бадзырдимæ (контракты аргъ у 7 миллиардæй фылдæр), стæй та, Алжир раздæр Украинæ æмæ Белоруссийæ цы 36 хæдтæхæджы балхæдта, уыдоны модернизацийы тыххæй бадзырдимæ.
631-æм аз
Амардысты
Категори:631
Абана
Абана (ирон æвзагмæ æрбафтыдис гуырдзиаг «абано»-йæ; ацы культурон термины сæрысуадон у кæнæ латинаг balneum, кæнæ βαλανέιον; æндæр нæмттæ банæ, бани ) у, дон æмæ тæвдгонд уæлдæфæй (туркаг æмæ ромаг абанаты) кæнæ дондæфæй (уырыссаг æмæ финнаг абанаты) хи буар æхсынæн арæзт чи у, ахæм агъуыст.
Тама
Тама кæнæ тамагæрдæг (Carex hirta, Осока мохнатая) у кæрдæг зайæгой, дзалайы хуыз.
632-æм аз
Амардысты
Категори:632
Чызджыты хох
Чызджыты хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
634-æм аз
Амардысты
Категори:634
Зæгъойты Алан
Карьерæ
2007 аз. Рахызт клуб ЦСКА-мæ. Уым йæ фыццаг хъазт кодта иу афæдзы фæстæ донецкаг "Шахтеры" ныхмæ "Фыццаг каналы хъалацы" фæлгæтты.
Фиппаинæгтæ
Алан Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:Беслæны чи райгуырдис, уыдон Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Ирон спортсментæ
Тамаджын
Цардысты дзы Габутæ.
Славяйнæгтæ
Хуссар
*
638-æм аз
Амардысты
Категори:638
Къуындыхаты Бечыр
Цардафыст
Каст фæци Галатасарайы лицей æмæ политикон зонæдты скъола Парижы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы фæсарæйнаг хъуыддæгты министртæ Категори:Турчы ирæттæ Бечыр Категори:Хохы Санибайы чи райгуырдис, уыдон
Цæгат Ирыстон
Цæгат Ирыстоны цæрæнуæттæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 710 275 адæймаджы, уыдонæй 464 875 цæрынц сахарты.
1458-æм аз
Амардысты
Категори:1458
641-æм аз
Амардысты
Категори:641
Камышин
Камышины æфсымæрон сахар у Опавæ Чехийы.
Хедмарк
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Ломбарди
Фиппаинæгтæ
*
Урк (Нидерландтæ)
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты сахартæ
Къуындыхаты Муссæ
Цардафыст
1846-æм азы æрвыст æрцыдис Варшавæмæ, Польшæйы чи дислокаци кодта, уыцы хохаг кавалерион полкъмæ афицерты æххуырстæн. Кавказмæ куы раздæхтис, уæд архайдта Имам Шамилимæ баныхæсты (уырыс. переговоры).
Камбилеевкæ
Камбилеевкæ (Камбилеевское) у стыр хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Уататы Бимболат
Цардафыст
Амардис Уатайы-фырт 2000-æм азы. Ныгæд æрцыдис Дзæуджыхъæуы Намысы Аллейы.
Дзуарыхъæу (Гуырдзыстон)
Дзуарыхъæуы ис аргъуан — Хъуды Майрæм.
Фæлвæра
Ирон зæдты ’хсæн Фæлвæра у æппæты зæрдæхæлардæр æмæ фæлмæндæр.
Мыкалгабыртæ
Мыкалгабыртæ, — ирон мифологийы у хорарæх æмæ бæркады, фарны бардуаг.
Хъазиты Мелитон
Фыссæджы цард
Уыдис газет «Советон Ирыстон»-ы корректорæй, уацхæссæгæй. Рауагъдад «Ирыстон»-ы редактор, стæй сæйраг редактор. 1976-æм азы ссис Советон Цæдисы Фысджыты цæдисы уæнг. Стæй – фысджыты цæдисты Дунеон æмхæларады уæнг. 1990-æм азæй у Республикæ Хуссар Ирыстоны Фысджыты цæдисы сæрдар. Уыцы иурæстæджы 1994-1995-æм азты уыдис паддзахадон телеуынынады фыццаг директор. 1996-1999-æм азты Республикæйы Парламенты Сæрдары хæдивæг. Ноджы — культурæ, дзыллон информацийы фæрæзтæ æмæ дины фæдыл Комитеты Сæрдар.
Исхаки, Гаяз
Гаязы архайд революцийæ мидхæсты онг
1917 азы 21-æй 31-æм июнмæ уыциу рæстæг цыдис æртæ конгрессы рабæдтытæ: Уæрæсейы пысылмæтты Æфсæддон уынаффæдон, дингæнджыты конгресс æмæ Дыккаг æппæтпысылмон конгресс. Уыцы æртæ конгрессы иумæйаг курултайы сарæзтмæ зынгæ хай бавæрдтой Садри Максуди æмæ Гаяз Исхаки. 1917 азы 23 июны фехъусын чындис Поволжье æмæ Уралы тæтæйрæгты национ-культурон автономи сарæзты тыххæй.
Эмиграци
1934–1938 азты Гаяз Исхаки уыдис балцы Маньчжурийы, Корейы, Японы, Араббы æрдæгсакъадахыл æмæ Финляндийы. Уыцы бæстæты уый архайдта тæтæйраг эмигрантты æнгом кæныныл.
Эсперанто
Фыссынад
Эсперантойы алфавиты ис 28 дамгъæйы: a b c ĉ d e f g ĝ h ĥ i j ĵ k l m n o p r s ŝ t u ŭ v z
Долидзе, Виктор Исидоры фырт
Училище каст куы фæцис, уæд бацыдис Киевы коммерцион институтмæ æмæ ма уыциу рæстæг райдыдта ахуыр кæнын музыкалон училищейы (скърипкæ æмæ композицийы кълæсты). 1917-æм азы каст фæцис училище æмæ сыздæхтис Гуырдзыстонмæ. Уæдæй фæстæмæ йæ цард баст уыдис айдагъ музыкæимæ.
Виктор Долидзе у къорд оперæйы автор. Уыдоны ’хсæн:
Виктор Долидзе амардис 1933-æм азы 24 майы Тбилисы.
Лазтæ
Лазтæ (ლაზები, Lazlar) сты Кавказы адæмтæй иу, цæрынц Турк æмæ Гуырдзыстоны.
Чавоши, Мохсен
Мохсен Чавоши (райгуырдис 1979-æм азы 25 июлы провинци Хорремшехры) у нырыккон ирайнаг композитор æмæ зарæггæнæг.
Дзыкка
Дзыкка фыццаджыдæр фенæн уыд Фæлвæрайы, ирон зæдты фæлмæндæр æмæ зæрдæхæлардæры номыл конд фынгыл.
Мæсыгуат
Мæсыгуат у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Къуыдаргомы. Цæрынц дзы 23 адæймаджы (2015).
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тутыр
Тутыры къуыри уæлдай ком дардтой къуырисæры. Фæссихормæ-иу дон дæр ничи бануæзта. Хистæртæ-иу Ныхасы кодтой таурæгътæ, кæстæртæ хъуыстой, уыцы бон кусгæ ничи кодта.
1469-æм аз
Амардысты
Категори:1469
Мырзаганты Мухарбег
1973 азы уырыссаг æвзагыл рауагъта чиныг «Сборник некоторых нормативных актов, предусматривающих ответственность граждан и должностных лиц за допущенные правонарушения», 1999 азы ирон æвзагыл фæзынд йæ иннæ чиныг «Мырзаганты фыдыуæзæг» Мырзаганты мыггаджы тыххæй.
2007 азы уыдис ирон адæмы æвдæм съезд. Уыцы бонмæ Мырзаганты Махар йе ’мбæлттимæ бацæттæ кодта æмæ мыхуыры рауагъта «Ирон æгъдæуттæ».
Уымæй уæлдай Махар йе ’мкоймæгтимæ зæрдиагæй кусы «Куырттатæ æмæ куырттатæгтæ».
Таджикаг æвзаг
Таджикаг æвзаг æндæр персайнаг æвзаджы здæхтытæй фæиппæрд XV-æм æнусы æмæ уый тыххæй дзы баззадысты, Иран æмæ Афгъанистаны æвзæгты цы грамматикон миниуджытæ фесæфтысты, уыдон. Ираны персайнаг æвзагимæ абаргæйæ, таджикаг æвзагмæ чысылдæр араббаг дзырдтæ бахауди — ирайнаг æвæрды дзырдтæ сты фылдæр. Уæддæр ныры онг Иран æмæ Таджикистаны цæрджытæн сæ кæрæдзийы ныхас æнцонæмбарæн у.
27 июлы
Райгуырдысты
Категори:Бонтæ
666-æм аз
Амардысты
Категори:666
Нæлхæ
thumb|right|250px| Нæлхæ, хуссар ныхасыздæхтыты гарачъи (сливочное масло) — урссагæй конд.
Аларды
Нывонд йын кодтой урс уæрыкк. Куывтой иу: дардæй дæм кувдзыстæм, хæстæг нæм ма ’рбацу, куы ’рцæуай, уæд та хъæлдзæгæй — худгæйæ нæ куыд ныууадзай.
Царв
thumb|right|250px|Царв Царв (топлёное масло) — нæлхæ куы бадон кæнай, уæд дзы рауайы царв. Царвæй сæрдынц чъиритæ.
Касутæ
Куадзæнæй дыууæ къуыри фæстæдæр вæййы Касутæ, хонынц ма йæ Донмæцæуæн бон.
Тымбыл симд
Тымбыл симды нæлгоймæгтæ æмæ сылгоймæгтæ вæййынц æмбæрц. Фыццæгтæ æрхæцынц дыггæгтыл æмæ саразынц зиллакк. Кафт анкъуысы сабыргай, тымбылы архайджытæ симынц уæд галиуырдæм, уæд рахизырдæм. Æнæмæнгæй ацы кафты рæстæг хъуамæ исчи зара.
Ярмут
Категори:Канадæйы сахартæ
Везур
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бæззатæ æмæ Теблойтæ.
Æвзаг
* *
675-æм аз
Амардысты
Категори:675
Фьорд
*
Черкесск
XX æнус
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг сахар байстой немыц, æмæ 1943-æм азы январы онг уыдис оккупацийы.
Цæрджытæ
Сахары мидæг цæрынц 70 адæмыхаттæй фылдæр.
Туттургъан
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уидагбынтæ Категори:Хъацæнтæ (хæринаг)
Зæрдæвæрæн
Ныртæккæ дæр ма кæнынц ацы ритуал.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зианы æгъдæуттæ ирон адæммæ
Хъуым
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы цæугæдæттæ Категори:Хъæрæсе-Черкесы цæугæдæттæ Категори:Дагъистаны цæугæдæттæ Категори:Къаспы денджызмæ кæлæг цæугæдæттæ
1481-æм аз
Амардысты
Категори:1481
Гадаты Лазæр
Цардафыст
1966-æм азы Гадайы-фырт институт каст куы фæцис, уæд æй райстой ССР Цæдисы Нывгæнджыты цæдисмæ.
Нигер (паддзахад)
*
687-æм аз
Амардысты
Категори:687
Дзуарыхъæу (хохы)
Æрвитæнтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Никкола
Никкола у зæххыл адæмы хорздзинадæн цы зайы, уыдоныл аудæг бардуаг. Зæххон адæммæ у тынг хæстæг. Кæд, дам, зæдтимæ цæры, уæддæр, дам, зæххмæ æрцæуы æмæ хуымгæнджытимæ хуым кæны, хосгæрдджытимæ хос кæрды æмæ а.д.
Хуырхæг
Хуырхæг у популярон цæхæрадоны кæрдæг. Хъæздыг у алыхуызон витаминтæй, минералон цæххытæй. Уæдæ дзы урсаг та хæццæ кæны 36,4% онг. Пайда у хæлцтайынад банывылдæр кæнынæн. Буары мидæг туг æнæзынгæйæ тугдадзинтæй куы фæхъары, уæд уый ныууромынæн. Æвдадзы хос у, тугхæппæр чи феппары, геморройæ чи батыхсы, уыцы рынчытæн. Æнцондæр кæны игæры масты гуырынад æмæ йæ æддæмæ ратæры. Хуырхæджы сыфтæн нæ фæразынц бирæ зианхæссæг микробтæ, амары сæ. Уымæ гæсгæ йæ амонынц, низхæссæг микробтæй чи фæхъæстæ, уыцы рынчынтæн. Йæ уидаджы фыхдон фидардæр кæны буары тæккæ лыстæгдæр тугдадзинты. Дзæбæх дзы кæнынц цармы цалдæр хуызы низтæ. Кæй зæгъын æй хъæуы — сæрмагонд хосты æмрæнхъ, иумæ. Йæ сыфтæ æмæ йын йæ хъæд фæхæрынц хомæй, цалынмæ дидинæг нæма ракалы, уæдмæ. Алыхуызон хъацæнтимæ дзы хæринаджы дæснытæ саразынц æвæджиауы хъæрмхуыпп, салаттæ, пюре, чъиритæ, зымæгмæ йæ æрцæттæ кæнынц цæхджынæй, консервгондæй, хусæй. Хуырхæг уæлдай кадджындæр у адæмы цæсты, уымæн æмæ дзы бирæ аирвæзын кодта стонг азты, уæлдайдæр та Фыдыбæстæйы Стыр хæсты фæстæ. Хордтой йæ цæхæрайы фыхæй, ссадимæ хæццæйæ.
Стыр Дыгур
Мыггæгтæ
Устур-Дигорæ, Одола æма Моски гъæути цардæнцæ муггæгтæ: Бегкатæ, Будайтæ, Батæртæ, Бузойтæ, Бурнæцтæ, Биазæртæ, Габетæ, Гегатæ, Гетъотæ, Гобетæ, Гæтдзитæ, Гогатæ, Гæзæутæ, Къургъостæ, Лагкутæ, Лолатæ, Малитæ, Моститæ, Озитæ, Рæмонтæ, Салæгатæ, Скъиатæ, Тургитæ, Тъуритæ, Тæтаонтæ, Тускъатæ, Ужегтæ, Хæмицатæ, Хортитæ, Хуймантæ, Хуадонтæ, Хъодзастæ, Хъарабугъатæ, Цопантæ æма Чихтистæ.
1486-æм аз
Амардысты
Категори:1486
Куырттаты ком
Куырттаты комы хъæуты æрцардысты 169 мыггаджы.
Цъус (хъæу)
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Касаты Таймураз
Ис Таймуразæн бинонтæ, схъомыл кодта дыууæ сывæллоны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ Тайм Категори:Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты рауагъдонтæ
Дзимыргом
Ахуырады проблемæтæ Дзимыргомы
Æндæр ахæм хабар ХIХ æнусы дæр æрцыди. 1863-æм азы Цгъойты хъæумæ æрвыст æрцыд Григорий Церетели. 5 октябры уый фыста Ортъеуы хъæуы сауджын С. Канделакимæ, ома, æрæмбырд кодтон фондз ирон сывæллоны æмæ сæ ахуыр кæнын гуырдзиаг æвзагыл, фæлæ нæй гуырдзиаг дамгъуат. Иуæй ирæтты хъæуæн йæ историон ном аивта, иннæмæй ирон сабиты фыццаг къласæй хъавыд гуырдзиаг æвзагыл ахуыр кæнынмæ. Афтæмæй та Æгъуызаты Иуане йæ дамгъуат æмæ райдайæн кълæстæн ахуыргæнæн чингуытæ ирон æвзагыл 1930-æм азы размæ рауагъта. Педагогикæ рагæй-æрæгмæ афтæ домы, цæмæй сабитæ райдайæн кълæсты ахуыр кæной сæхи мадæлон æвзагыл.
Дзимыргом куыд федзæрæг
Цæмæй ма алыгъдаиккой ацы комбæсты адæм, уый тыххæй районы разамонджытæ æрæджиау, 1960-æм азты райдайæнæй ардæм райдыдтой фæндаг аразын, рухс уадзын. Ацы куыстытæ сæ тæккæ тæмæны куы уыдысты, раст уыцы рæстæджы хицауадæй рацыд ахæм уынаффæ, цæмæй адæм фос мауал дардтаиккой. Бирæ кæмтты адæм сæ царды сæйраг фæрæз фосдарынад кæмæн уыд, уыдон хъæддыхæй рацыдысты ацы уынаффæйы ныхмæ. Дзимыргомы ахæм ничи разынд æмæ районы разамонджытæ уынгæджы кæй нæ фæкодтой. Куы сын сæ фос аслам аргъыл уæй кæнын кодтой колхозæн, куы сын сæм тыхæй байсынæй дæр æртхъирæн кодтой, зæгъгæ, уæлдæр хицауадæй рацæугæ закъон афтæ домы. Дзимирæгтæ дæр ма сæ сæрæн уый зыдтой æмæ бар-æнæбары фæлыгъдысты Цæгат Ирыстоны алы хъæутæм.
Бирæгътæ
Равзæрд
Бирæгъ æмæ Уырым æфсымæртæ уыдысты, цардысты Уæлладжыры комы, Цъамады. Цъамады ныронг дæр ис сæ мæсыг, мæсыгы цур та сæ хуым, æмæ сæ хонынц «Бирæгъты мæсыг», «Бирæгъты хуым». Бирæгъ кæйдæр амардта æмæ Зругмæ алыгъд. Уым уæд цæрæг нæма уыд, хъæд уыд. Ам баззад цæргæйæ. Уырым та баззад Цъамады æмæ йæ номæй рацыд мыггаг — Уырымтæ.
Къабуска
Уæрæсейы дзы зайы цалдæр дæлхуызы, уыдонимæ: кольраби, пекинаг сыфджын, хуызджын, савойаг, брюсселаг, брокколи, сырх æмæ урс къабуска. Сæ арæзтмæ, сæ адмæ гæсгæ дæр уыдон сты фæйнæхуызон. Зæхкусæджы цæхæрадоны дзы хуыздæр æмæ арæхдæр зайы урс къабуска. Адæймагæн æвæджиауы пайда дæтты йæ органикон туагадтæй. Хъæздыг у минералон элементтæй дæр, ис дзы калий, фосфор, йод, марганец, æрхуы, æфсæйнаг æмæ бирæ фитонцидтæ — микробтæ куынæггæнæг буаргъæдтæ.
Кæнынц дзы салаттæ, цæхджынтæ, маринадтæ, хъæбынтæ; æрæвæрынц æй кæсаг æмæ дзидзаимæ, гарнирæн. Ирон æфсинты конд къабускаджынтæ та, æвæццæгæн, æмæ хорз сфидауиккой кæцыфæнды паддзахы фынгыл дæр.
Хуыцауы кувæндон
Куывд фæкæнынц радыгай: цыппæргай хæдзаргай, йæ рад кæмæн вæййы, уыдон раттынц куывдæн фыс. Алы хæдзар дæр æрбахæссы æртæ чъирийы. Лæппу кæмæн райгуыры, кæнæ йæ лæппу балцæй кæмæн сыздæхы, уый кувæндонмæ сæрмагондæй æрбахæссы кусарт.
Кæй зæгъын æй хъæуы, фæкувынц Хуыцаумæ, цæмæй сын æххуыс кæна, йæ хорзæх сæ уа.
Уацилла
Кусæрттагæн-иу аргæвдыны размæ радтой цæхх. Йæ сæр ын-иу куы ралыг кодтой, уæд-иу æй артмæ бадардтой, стæй та-иу æй фæстæмæ бæрзæйыл авæрдтой.
.jo
jo
Дзагъина
Æддаг æрмæг
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Пастухов, Андрей Василийы фырт
Сæнайы хох
Цъитийыл схизæнтæ 60 градусæй цæхгæрдæр кæм уыдысты, уым ранæй-рæтты къæпсырты фæрцы уæлæмæ схизæн нæ уыд, æмæ-иу уæд экспедицийы архайджытæ бавнæлдтой ихыл къæпхæнтæ аразынмæ. Денджызы æмвæзадæй 4000 метры уæлдæр бæрзæндыл къæпхæнтæ аразын уыд тынг зын куыст.
1492-æм аз
Амардысты
Категори:1492
Пастухов, Андрей Василийы фырт
Сæнайы хох
Сæнайы хохы цъуппыл Андрей Василийы фырт систа топографион къамтæ, сарæзта метеоиртæстытæ, нывтæ æмæ дзы ныффидар кодта, биноклтæй кæсгæйæ, Дзæуджыхъæуæй æмæ æндæр цæрæн бынæттæй чи зынд, ахæм стыр сырх тырыса. Уыцы аз дзæуджыхъуæккæгтæ бирæ дис кодтой уыцы тырысайыл, фæстæдæр йæ дымгæ атыдта.
Неккар
thumb|left|800px|Неккары цыд Гайдельберджы thumb|left|800px|Цвингенберджы уынд thumb|left|800px|Неккар Неккарштайнахы цур
Категори:Германы цæугæдæттæ
Дамаск
*
Дæллагхъæу (Алагиры район)
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Ленины халагъуыд
thumb|250px|Ленины халагъуыды бынат Ленины халагъуыд у Бетъырбухы æдде музей, Ленин 1917-æм азы сæрды Рæстæгмæ хицауадæй куы æмбæхсти, уыцы цауты тыххæй.
Фаллагхъæу
Фаллагхъæу (ფალაგყაუ) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хъудыкомы.
Ленины халагъуыд
Ныр дæр музейон комлекс у паддзахадæй хъахъхъæд объект.
Горький
Горький:
Батон-Руж
Батон-Руж (Bâton Rouge — «сырх лæдзæг») у Луизианæйы сæйраг сахар.
Хъама
Хъама ирон адæмы царды
Хъама уыд æхсарæууæнк æфтауæн дзаума. Уымæй ард кæй хордтой, уый тыххæй йæ хуыдтой «æрдхæрæны дзаума» дæр. Ирон лæг ард хордта йæ комбæсты йæ хъæубæсты, йæ мыггаджы, йæ кæнгæ æфсымæры, йæ уарзон сылгоймаджы раз. Тынг карзæй йæ ардбахæрд чи нæ сæххæст кодтаид, уый нымад цыд фыдæлты фидар æууæнк халæгыл, комбæсты, хъæу æмæ мыггаджы худинаггæнæгыл æмæ йын уыдон ’хсæн цæрæн нал уыд. Хъоды, кæнæ йын кодтой марыны тæрхон дæр. Ахæм адæймагæй дзырдтой, йе ’ууæнк бахордта, зæгъгæ. Уый-иу фæлыгъд йæ кой, йæ хъæр кæцæй нал хъуыстаид, ахæм бæстæм. Ирон адæм ард хордтой Хуыцауæй, зæдтæй, фосæй, хорæй, сыджытæй, зынгæй. Хъамайæн ирон адæмы ’хсæн уыдис дины нысаниуæг дæр. Дин куыд амыдта, афтæмæй, дам, хæйрæг, дæлимон, бирæгъы дæндагæй фæстæмæ, хъамайæ тынгдæр ницæмæй тæрсы. Цæвиттон, бæлццоныл-иу фæндагыл цæугæйæ кæм баталынг, уым-иу æрыхсæвиуат кодта. Йæ алыварс-иу хъамайы бырынкъæй тымбыл хахх æркодта æмæ сæрибарæй фынæй кодта. Дины амындмæ гæсгæ афтæ хъуыды кодтой, ома, йæ сæрты ницы æрбахиздзæн. Иуæй-иу хъаматы тъæпæнтыл уыд Тутыры бонты арæзт бирæгъы нывтæ.
706-æм аз
Амардысты
Категори:706
Мадизæны дзуар
Мадизæны дзуар — адæм сæхи тынг кæуыл фæдзæхстой, уыдонæй уыд иу. Хуыдтой ма йæ Дагомы Уастырджийы дзуар, Дагомы зæронд Уастырджи. Бæрæгбонмæ цыдис бирæ адæм, суанг ма Балхъарæй дæр.
Гаглойты Владимир
Гаглойты Владимир 1968-æм азы кусын райдыдта журнал «Фидиуæг»-ы сæйраг редакторæй æмæ дзы  фæкуыста  1976-æм азы онг. Уый фæстæ йе ’нæниздзинад фæцудыдта, æмæ уый тыххæй ацыд Мæскуымæ рæстæгмæ цæрынмæ. Фæлæ рынчынæй æнцой нæ лæууыд. Куыста лекторæй, ирон фæсивæдæй Мæскуыйы театралон институты чи ахуыр кодта, уыдонæн кастис лекцитæ ирон æвзаг æмæ литературæйæ.
Сфæлдыстад
Йæ пьесæты фыццаг чиныг мыхуыры рацыдис  1954-æм азы. Хуынгæ дæр кодта «Пьесæтæ», зæгъгæ. Йæ пьесæты дыккаг чиныг та рацыдис 1958-æм азы.
Гаглойты Владимир у мæнæ ахæм прозаикон уацмысты автор: «Дæ амонды тыххæй», «Ныййарæджы кадæг», «Уарзондзинады кадæг», «Иунæджы кадæг», «Æнæбасæтгæ адæм», «Зæрдæйы сагъæстæ», «Адæмæн зæхх у сæ дарæг», трилоги «Дæ амонды тыххæй», «Гъе мардзæ исчи» æмæ бирæ æндæртæ.
Ла-Манчæ
thumb|right|300px|Ла-Манчæ Испанийы картæйыл Ла-Манчæ (La Mancha) у регион Испанийы центры, провинци Кастили — Ла-Манчæйы.
Еврозонæ
Категори:Европæйы Цæдис Категори:Евро
Æгъуызаты Иуане
Æгъуызаты (Гæбæраты) Георгийы (Джæдджийы) фырт Иуане (Уане) (იოანე იალღუზიძე) уыдис ирон фыссæг æмæ рухстауæг. Райгуырдис 1775-æм азы Залдайы (нырыккон Хуссар Ирыстон), амардис 1830-æм азы Тбилисы.
Иерусалим
Иерусали́м (القدس, al-Quds; ירושלים, Yerushaláyim) у дунейы рагондæр сахартæй иу. Иерусалим у æртæ дины артдзæст (иудаизм, чырыстон дин, пысылмон дин).
Кютахья (ил)
Кютахья (Kütahya) у провинци (ил) Турчы ныгуылæны. Эгейы денджызы регионы у, фæлæ денджызмæ бацæуæн ын нæй.
Провинцийы бирæ фенддæгтæ ис. Рагон мæзджыттæ æмæ абанатæ, хъахъхъæд хъæдтæ, тæвд суадæттæ æмæ æндæртæ.
Хидыхъус
Хидыхъус (Хидикус) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Голоты Владимир
Цардафыст
1935 азы журналистты уæлдæр скъола каст куы фæцис, уæд æрыздæхтис йæ райгуырæн Ирыстонмæ. Уæдæй йæ амæлæты бонмæ куыста прессæйы. Къорд азты дæргъы уыдис газет «Коммунист»-ы бæрнон редактор. Рауагъдады директор. Радиоралæвæрды хистæр. Журнал «Фидиуæджы» редколлегийы уæнг. Голойы-фырт уыдис йе схъомылгæнæг партийы æнувыд салдат 1939 азæй фæстæмæ. Æвæстиатæй кусынмæ цыдис, парти йæ кæдæм æрвыста, уырдæм. Цалдæр азы фæкуыста Дзауы районон газет «Дзау»-ы редакторæй.
Голоты Владимирæн мыхуыры рацыд радзырдтæ, уацаутæ æмæ очеркты бирæ æмбырдгæндтæ. Уыимæ хайад иста фысджыты уацмысты иумæйаг æмбырдгæндты. Фыссæг-публицист æппæт йæ цард, йе сфæлдыстадæй æнувыдæй лæггад кодта адæмæн. Йе ’нувыд куысты тыххæй хорзæхджын æрцыдис бирæ кады грамотæтæй æмæ паддзахадон хорзæхтæй.
Голойы-фырт уыд Ирыстоны рагондæр журналисттæй сæ иу. Йæ егъау культурон æмæ аивадон бынтæй арф фæд ныууагъта ирон литературæ æмæ мыхуыры размæцыды хъуыддаджы.
Дзæрæхы ком
Комы стырдæр хъæу æмæ Дзæрæхы районы административон центр у Дзæрæх. Дзæрæхы хъæуы уæлæ кусы ног санаторий «Джейрах» (арæзт æрцыдис 1999-æм азы).
Аль-Махъризи
Аль-Махъризи (йæ æнæхъæн ном уыд Та­ки ад-Дин Абуль-Абба́с А́хмад ибн Али́ аль-Макри́зи (تقى الدين أحمد بن على بن عبد القادر بن محمد المقريزى) уыд араббаг историк, йæ райгуырæн Мысыры истори чи иртаста. Уый амарди 1442-æм азы.