cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1489
1489 १४८९ 1489
1517-æм аз
Амардысты
Категори:1517
Арташес I
Арташес I (Արտաշես Առաջին Բարեպաշտ) уыдис Сомихы паддзах нæ эрæйы агъоммæ I-II æнусты. Йæ æлдариуæджы дуг уыдис нæ эрæйы агъоммæ 190-æм азæй 160/159-æм азы онг.
1504-æм аз
Амардысты
Категори:1504
Льюльяйльяко
Льюльяйлья́ко (Llullaillaco) — архайæг вулкан Централон Андты, Чили æмæ Аргентинæйы арæнтыл. Цъупп æмбæрзт у митæй æмæ цъититæй.
Муглæ (ил)
Му́глæ кæнæ Мулæ (Muğla ) у провинци (ил) Турчы хуссар-ныгуылæны.
Невадо-Трес-Крусес
Æрвитæнтæ
Категори:Андтæ Категори:Андты хæхтæ Категори:Андты вулкантæ Категори:Аргентинæйы хæхтæ Категори:Чилийы хæхтæ
Сьеррæ-Невадæ-де-Лагунас-Бравас
Аргентинæйы арæнтыл.
Ушак (ил)
Ушак (Uşak) у провинци (ил) Турчы ныгуылæны.
1495-æм аз
Амардысты
Категори:1495
Тэгу
Тэгу́ (대구 ) у Хуссар Корейы стырдæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 2 518 467 адæймаджы (2014).
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Вильсон, Вильям
Категори:Стыр Британийы журналисттæ Категори:Стыр Британийы тренертæ
Дамгъæ
thumb|Гуырдзиаг дамгъæтæ thumb|Тайаг дамгъæтæ Дамгъæ у алфавитон фыссынады символ, ныхасы мыртæ чи амоны, ахæм. Дамгъæйæ хъауджыдæр иероглиф нысан кæны исты хъуыды.
Иордан
Иордан у дунейы тæккæ ныллæгдæр дон, денджызы æмвæзадæй бирæ ныллæгдæр кæлы æмæ æфты Мард денджызмæ.
Тетрадзе, Омари
1987-1989 азты хъазыд Тбилисы «Динамо»-йы. 1995-1996 азты та — Дзæуджыхъæуы «Алани»-йы (æмæ уыимæ сси Уæрæсейы чемпион 1995-æм азы). «Алани»-йы ма ногæй ахъазыдис 2002-æм азы сезоны.
1505-æм аз
Амардысты
Категори:1505
Фальсо-Азуфре
Фальсо-Азуфре (Falso Azufre) — вулкан Аргентинæ æмæ Чилийы арæнтыл.
Норилсчы индустриалон институт
Норилсчы индустриалон институт (уырыс. Нори́льский индустриа́льный институ́т) у дунейы тæккæ цæгатаг ахуыргæнæндæттæй иу. Лæууы сахар Норилсчы, Полярон зиллаччы фæстæ.
Институты бындур æвæрд æрцыд 1961 азы.
Хъæууон хæдзарад
Индустрийæ хъауджыдæр хъæууон хæдзарады куыст æнгом баст у æрдзы тыхтимæ, зæхх у йæ сæйраг кондады фæраз.
Ныртæккæ сурзæххы дæсæм хайы бæрц хуымгæнд у, 24% та сты хизæнтæ.
Мысыр
Фиппаинæгтæ
* Категори:Нарты кадджыты географи
Æрыдон (сахар)
Истори
1964-æм азы Æрыдонæн радтой сахары ном.
Ирон æвзаг æмæ SMS
Æцæг SMS-тæ латинаг алфавитæй фыст
Кæд Мæскуыйы цæрыс, уæддæр ирон æвзаг ма ферох кæн!
Норрботтен (лен)
Норрбо́ттен (Norrbottens län, Norrbottena leatna) у лен Швецийы цæгаты. Уый у паддзахады æппæты стырдæр лен (фæзуатмæ гæсгæ). Йæ централон сахар у Лулео.
Автодор (футболон клуб)
Разамынд
Дохтыр — Зæнджиаты Аслан.
Киев
Киев (Київ) у Украинæйы сæйраг сахар, бæгъатыр сахар. Киев уыд Рагон Уырысы сæйраг сахар.
Кордон-дель-Азуфре
Æрвитæнтæ
Категори:Андтæ Категори:Андты хæхтæ Категори:Андты вулкантæ Категори:Аргентинæйы хæхтæ Категори:Аргентинæйы вулкантæ Категори:Чилийы хæхтæ Категори:Чилийы вулкантæ
Неджефабад
Неджефабады райгуырдсты аятолла Хосейн-Али Монтазери, æмæ профессор Мостафа Моинæ.
Цымыдисаг зонинæгтæ
Неджефабад хъуыстгонд у йæ гранаттæй.
Сау денджыз
Сау денджызы, 150 метры арфдæр æмвæзадыл дон у сондонгуыр хъæстæ. Уый тыххæй дзы æрфдойнаг цæрæгойтæ нæ цæрынц.
Благоевграды облæст
Цæрджытæ
2011 азы бæрæггæнæнтæм гæсгæ 330 адæймаджы бæрцæй болгайрæгтæ сты 88,55 %, туркæгтæ — 6,0 %, цигайнæгтæ та — 3,43 %.
1519
1519 १५१९
1525-æм аз
Амардысты
Категори:1525
1526-æм аз
Амардысты
Категори:1526
Акотанго
Вулкан у астæуккаг æмæ æппæты бæрзæндтæр къорд стратовулканты астæу, уыдон æрбынат кодтой Боливи æмæ Чилийы арæнтыл. Къорды ном хуыйны Невадос-де-Кимсачатæ æмæ ма дзы ис цъуппытæ Умаратæ æмæ Серро-Капуратæ. Вулкан тынг хæлддзаг у, фæлæ лавæйы лæбырд йæ цæгатаг фахсыл морфологион æгъдаумæ гæсгæ æрыгоныл нымад цæуы, æнхъæл сты æмæ Акотанго архайдта Голоцены периоды.
Тырсыйы къахыр
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Куырттаты ком Категори:Тырсыгом
1529-æм аз
Амардысты
Категори:1529
1532
1532 १५३२ 1532
Зайæгойтæ
Зайæгойтæ (Plantae) сты биологион паддзахад.
Элахийе
Категори:Тæхран
1536-æм аз
Амардысты
Категори:1536
Меккæ
Фиппаинæгтæ
*
Самбиат
Самбиат у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Златоуст
Златоу́ст у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты. Цæрынц дзы 190,3 мин адæймаджы, 98 адæмыхатты минæвæрттæ (уырыссæгтæ — 85,4%, тæтæйрæгтæ — 6,7%).
Эдзойы Республикæ
Эдзойы æфсæддон разамынды бирæ уыдис францаг уынаффæгæнджытæ. Се ’хсæн сæйраг уыдис Жюль Брюне. Кæд æмæ сæйраг къамандыгæнæг уыдис япойнаг Отори Кэйсукэ, уæддæр, цы 4 бригадыл дихгонд æрцыдис æфсад, уыдоны сæргъы лæууыдис фæйнæ иу францаг афицеры.
Генуяйы бакæлæн
Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Италийы бакæлæнтæ
Джиддæ
Джиддæ (جدة‎‎) у сахар Сауды Араббы ныгуылæны, Сырх денджызы былгæрон. Цæрджыты нымæц — 3,4 милуан адæймаджы (2005).
1548
1548 १५४८ 1548
1550
1550 १५५० 1550
Королёв (сахар)
thumb|right|200px|Королёвы бацæуæн
Битъына
Битъына кæны тынг адджын тæф. Пайда дзы кæнынц парфюмерион æмæ кулинарон заводты, кæнынц уымæй нуазынæн цай дæр.
Æрджынарæг
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны географи Категори:Нарты кадджыты географи Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Тахойтæ
Тахойтæ (Тахоевы) сты ирон мыггаг.
Видины облæст
Видины облæст (Област Видин) у Болгарийы облæст бæстæйы Цæгат-Ныгуылæн регионы. Æмарæн у Серби æмæ Румыниимæ, йæ цæгаты цæуы Дунай — Хуссар Европæйы ахсджиагдæр транспортон фæндæгтæй иу (Рейн — Майн — Дунай). Видин у, Дунайы цыдмæ гæсгæ куы цæуай, Болгарийы фыццаг цæугæдоны порт.
Рихитæ
thumb|Мексикæйаг рихиджын лæг Рихитæ сты, иуæй-иу лæгтæ кæй дарынц, ахæм хъуынтæ уæлдæр былыл, фындзы бын.
Рихитæ культурæйы
Цалдæр культурæйы, уыдонимæ ирон адæмы традицион культурæйы дæр, рихитæ сты лæджы статусы æвдисæн.
Бехеште-Захра
Уæлмæрдты цæгат хайы ис Имам Хомейнийы номарæн (мемориалон) комплекс æмæ мавзолей. Бехеште-Захрайы уæлмæрдты ныгæд æрцыдысты Пысылмон революцийы, стæй Иран æмæ Иракы ’хсæн хæсты бирæ архайджытæ æмæ хъайтартæ — Мохаммад Али Раджаи, Мохаммад Джавад Бахунар, Махмуд Талегани æмæ æндæртæ.
Димитровград (Уæрæсе)
Димитровград у сахар Уæрæсейы Ульяновсчы облæсты. Цæрынц дзы 128,0 мин адæймаджы.
Халоныкъах
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1556
1556 १५५६
Туг исын
Туг исыны æгъдау рагон Иры
Алы мыггаджы уæнгтæ дæр хъуамæ кæрæдзийæн æххуыс кодтаиккой, кæрæдзийы хъахъхъæдтаиккой, исчи-иу æндæр мыггæй искæй куы бафхæрдта, уæд-иу уыцы мыггаджы уæнгтæй алчи дæр уыцы хъуыддаг æнкъардта æмæ йæ зæрдæмæ хаста хи бафхæрды хуызæн. Ирон æгъдæутты æмбырдгонды (1836) фыстæуы:
Гогебашвили, Яков Симоны фырт
Цардафыст
Яков Гогебашвили амардис 1912-æм азы. Баныгæдтой йæ пантеон Мтацъминдайы.
Бирдженд
Категори:Хуссар Хорасаны сахартæ
Шахрестан
Шахрестан ( — šahrestân) у, остантæ кæуыл дихгонд вæййынц, Ираны ахæм чысыл административон иуæг. Шахрестантæ та сæхæдæг дихгонд цæуынц бахшитыл. Æдæппæтæй Ираны ис 324 шахрестаны.
Нар
Ирыстоны алчидæр зоны, Нары Хетæгкаты Къоста кæй райгуырдис, уый. Ис дзы Къостайы тыххæй музей дæр. Алы аз дæр Къостайы гуырæнбоны Ирыстоны алы рæттæй Нармæ ссæуынц бирæ адæм.
1562
1562 १५६२ 1562
Джуно (Аляскæ)
Джу́но (Juneau) у Аляскæйы сæйраг сахар.
Майрæмадаг
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Википеди
thumb|Википедийы логотип Википеди (Wikipedia) у æнгомæй ивгæ бирæвзагон сæрибар энциклопеди. Йæ бындурæвæрæг æмæ æххуысгæнæг у æнæкомерцион Викимедийы Фонд. Йæ 23 милуан уацы ныффыстой æппæт дунейы волонтёртæ. Йæ уацты фылдæр ивынæн гом сты.
Шахадæ
Шахадæйы текст
Транслитераци:
Октябрьский (сахар)
Октя́брьский у сахар Уæрæсейы Башкортостаны. Цæрынц дзы 114,1 мин адæймаджы.
1578
1578 १५७८ 1578
Ираны административон дих
2004-æм азы тæккæ стырдæр остан Хорасан фæдих чынди æртæ останыл. Йæ территорийы чысыл хай та бацыди остан Йезды скондмæ.
Остантæ сты административон-территориалон дихы уæлдæр æмвæзады иуæгтæ. Уыдонæй дæлдæр æмвæзадыл сты шахрестантæ (æдæппæтæй 324 шахрестаны). Шахрестантæ та дихгонд цæуынц районтыл (бахш) — æдæппæтæй 740 бахшы.
Хуыбецтæ
Хуыбецтæ кæнæ Хуыбежтæ (Хубецовы, Хубежовы, Хубежашвили, Хубежты) сты ирон мыггаг.
Хъызылбаштæ
1502-æм азы хъызылбаштæ ныддæрæн кодтой паддзахад Ак-Коюнлу æмæ сфидар кодтой Ираны сæргъы сæ сих Исмаил Сефевийы. Уыцы сих та радта знæмæн ном «шахсевантæ» (ома «сахуарзджытæ»). Уыцы ном уыдон хæссынц ныронг. Скæсæн Ираны хъызылбашты къорд та бахъахъхъæдта сæ раздæры ном.
Адæймаг
Кæс ма
*
Цæхдзыд мæр
Цæхдзыд мæр кæнæ хæрæн, цæхбын зæхх (солончак) у ахæм мæр, йæ уæллаг сывæлдæгты йын цы æнцонтайæн цæххытæ ис, уыдоны бирæйы бæрцы охыл фылдæр зайæгойтæ, галофиттæй фæстæмæ, кæм нæ зайынц.
Ла-Корунья
Ла-Корунья кæнæ А-Корунья (La Coruña, A Coruña) у сахар Испанийы цæгаты. Ис Галисийы.
1602
1602 1602 १६०२
Æрчъынарет
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1566-æм аз
Амардысты
Категори:1566
Мыдыбындз
Мыдыбындз, дыгуронау: мудбиндзæ (Apis mellifera) у пайдахæссæг саск, адæймагæн дæтты мыд, мыдадз æмæ æндæр буаргъæдтæ.
Габровойы облæст
Ахсджиаг экономикæйы къабаз у туризм дæр. Цуан кæнынмæ æмæ историон фенддæгтæ фенынмæ æрбацæуынц бирæ адæм.
1567-æм аз
Амардысты
Категори:1567
69-æм аз
Амардысты
Категори:69
Бремен
Бре́мен (Bremen) у сахар Германы цæгат-ныгуылæны.
1611
1611 1611 १६११ 1611
Хæдарцатæ
Хæдарцатæ кæнæ Хæдæрцатæ (Хадарцевы) сты ирон мыггаг.
Айлартæ
Айлартæ (Айларовы) сты ирон мыггаг.
Пелитæ
Пелитæ (Пелиевы, Пелишвили) сты ирон мыггаг.
1616
1616 1616 १६१६
Мао Цзэдун
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы революционертæ Категори:Китайы политиктæ Категори:Китайы коммунисттæ Категори:Маоизм Категори:Марксисттæ Категори:Хунаны чи райгуырдис, уыдон
Ног Бæтæхъойыхъæу
Фиппаинæгтæ
Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Провинстаун
Фиппаинæгтæ
Категори:Массачусетсы сахартæ
Болгарийы растуырнæг еклези
Уырнджыты нымæц у 8 милуан адæймаджы бæрц, сæ фылдæр — болгайрæгтæ.
Хъазахтæ
Хъазахтæ у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Цæрæг дзы нал ис.
Мегрели æмæ Уæллаг Сари
*
1626
1626 1626 १६२६
Гæккуыритæ
Гæккуыри,, уозрекаг ныхас. гæнгур (Lacertilia, Ящерицы) у хилджыты дæлкъорд. Гæккуыритæн хæстæг сты кæлмытæ дæр, фæлæ классификацийы сæ радих кæнынц сæрмагонд дæлкъордмæ.
Къумбултæ
Мыггæгтæ
Багъайти фæсте ба Къумбулти гъæуи цардæнцæ муггæгтæ: Батотæ, Боллотæ, Беппотæ, Бичегкутæ, Гæмостæ, Гегкитæ, Дæгуйтæ, Сабайтæ, Сагетæ, Сехъотæ, Таматæ, Тахъазтæ, Хачиртæ, Хъаиртæ æма Цъеутæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ Категори:Дыгуронау фыст
Хæрисдон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Куырттаты комы цæугæдæттæ
Астана
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазахстаны сахартæ
1637
1637 1637 १६३७
Зæххастæуденджызон бæстыхъæд
Географи
Амынд зонæты æдде иуæй-иу ран æмбæлы ма, зæххастæуы бæстыхъæдмæ хæстæг чи у, ахæм микроклимат. Сурзæххыл заххæастæуденджызон бæстыхъæд, уæрхад куыд уæлдæр кæны, афтæ рахизы фурдон (океанический) æмæ денджызгæроны (приморский) бæстыхъæдтæм.
Холихед
Холихед (Holyhead, Caergybi) у сахар Уэльсы цæгаты.
Чорум (ил)
Чорум (Çorum) у ил (провинци) Турчы цæгаты.
Категори:Турчы провинцитæ
1585-æм аз
Амардысты
Категори:1585
Хæлуарæгæнгæстæ
Фиппаинæгтæ
*
Ногхъæу (Хъæрæсе-Черкес)
Ногхъæу  (Акъ Къала, Новый Карачай) у посёлок Хъæрæсе-Черкесы Хъæрæсейы районы. Ис Лабæйы хъæуы бакомкоммæ, Хъобаны донæн йæ фаллаг фарс.
Байбурт (ил)
Категори:Турчы провинцитæ
791-æм аз
Амардысты
Категори:791
Ловечы облæст
Цæрджытæ
Облæсты цæрджытæ 2008 азы 15 июлмæ уыд 159 878 адæймаджы. Сахар Ловечы йеддæмæ, облæсты ма ис æндæр авд сахары — Априлци (3188 цæрæджы ), Летницæ (4246 цæрæджы ), Луковит (10 257 цæрæджы ), Тетевен (11 213 цæрæджы ), Троян (24 399 цæрæджы ), Угырчин (2920 цæрæджы ), Ябланицæ (2955 цæрæджы ). Уыимæ ма Ловечы облæсты территорийыл 142 хъæуы ис.
Хæлуарæг
Категори:Хæлуарæгæнгæстæ
Уæртджын хæфс
Фиппаинæгтæ
Категори:Хилджытæ
Кырджалийы облæст
Политикæ
Болгайраг Адæмон æмбырды (парламенты) Кырджалийы облæсты депутаттæ сты фондз, уыдонæй алчидæр туркаг адæмыхаттæй: Уыдонæй Али æмæ Доган æвзæрст сты фыццаг хатт, æндæртæ раздæры æрсидтыты дæр æвзæрст уыдысты.
Истори
thumb|left|300px|Морæхуыз сты, [[Топханейы бадзырдмæ гæсгæ Туркмæ чи бахауыдысты, уыцы зæххытæ]] Кырджалийы облæст уыд автономон Скæсæн Румелийы сконды, цалынмæ 1886-æм азы нæ бацыд Османты империйы сæйраг зæххытæм Топханейы бадзырдмæ гæсгæ. Фæстæдæр хæдбар Болгарийы паддзахад уыцы зæххытæ фæстæмæ райста XX æнусы райдиан Балканы хæстыты фæстиуæгæн.
1657
1657 1657 १६५७ 1657
Цат
Цат (ჩათა, Чачхох) у хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Йæ бæрзæнд у 4098,6 м.
Сталины преми
1955
Категори:Премитæ Категори:Советон хæрзиуджытæ *
Елхот
Фиппаинæгтæ
Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ
Къадз
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Мæргътæ
Монтанæйы облæст
Цæрджытæ
2008 азы 15 июлмæ облæсты цæрынц 164 338 адæймаджы. Монтанæйы сахары йеддæмæ, облæсты ис ма æндæр авд сахары: Берковицæ (14729 цæрæджы ), Бойчиновци (1706 цæрæджы ), Брусарци (1391 цæрæджы ), Вылчедрым (4086 цæрæджы ), Выршец (6645 цæрæджы ), Лом (26708 цæрæджы ), Чипровци (2122 цæрæджы ). Уыимæ ма Монтанæйы облæсты территорийыл лæууынц 121 хъæуы.
Гроднойы облæст
Гроднойы облæст (Гродзенская вобласць; Гродненская область) у облæст Белоруссийы цæгат-ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Гродно.
Кастамону (ил)
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
1595-æм аз
Амардысты
Категори:1595
Ботаникæ
*
Океани
*
1596-æм аз
Амардысты
Категори:1596
Кёльн
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Рейн-Вестфалийы сахартæ
Реуазтæ
Реуазтæ (Ревазовы, რევაზოშვილი) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Биологи
Биологи (бердзенаг дзырдтæ βίος æмæ λόγος-æй, ома «царды иртасынад») у удæгас æрдз чи иртасы, ахæм зонад. Биологи ахуыр кæны дун-дунейы фæлдисондты конд, сæ равзæрд, сæ бирæкæнынад æмæ сæ рæзт.
Мумбаи
Мумбаи райрæзтис, авд хицæн сакъадахыл цы кæсагахсджыты цæрæнрæттæ уыдис, уыдонæй. Гуджараты сах сакъадæхтæ радта португайлæгтæн 1534-æм азы декабры, уым фæзынди европæйæгты фыццаг колони Индийы.
Цæрджытæ
Бомбейы цæры 13,6 милуан адæймагæй фылдæр. Йæ алфамбылай цы чысылдæр цæрæнрæттæ и, уыдонимæ уыцы нымæц 23 милуанмæ схæццæ æмæ сси дунейы цыппæрæм стырдæр сахарон агломераци (Токио, Нью-Йорк æмæ Мехикойы фæстæ).
Дин
Сæ динмæ гæсгæ бомбейæгтæ сты индуисттæ (68%), пысылмæттæ (17%), буддисттæ (4%), чырыстæттæ (4%) æмæ æндæртæ. Сахары ис XVIII æнусы сомихаг аргъуан дæр.
Искандер, Фазиль Абдулы фырт
1979 азы Фазиль Искандер архайдта æнæцензурæ альманах «Метрополь»-ы (мыхуыргонд дзы æрцыдис йæ уацау «Стыр сексы чысыл гигант»).
Булаты дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Бады ком
801-æм аз
Амардысты
Категори:801
Перничы облæст
Облæсты фæзуат у 2392 км². Хæххон облæст у, рæстæмбис бæрзæнд — 720 м.
Перничы облæст æмарæн у
14 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Уарцъе
Истори
Горийæ фæндаг цæуы Уарцъегомы доны галиу былтыл Уарцъемæ. Фыццаг хъæу, Худисæны, цардысты Ногъайтæ фараст хæдзарæй. Азæй азмæ къаддæргæнгæ цыдысты æмæ ма дзы баззад дыууæ хæдзары. Сæ цуры Дзанайтæ æмæ Годжыцатæ цардысты цæгаты, Фырæты хъæуы. Фалдæр, Магалийы та дзæвгарæй — Годжыцатæ. Ацы хъæуы цæрæг Годжыцаты Къæбер уыдис Туалгомы зынгæ куырд. Йæ арæзт кард хъеллау кодта бирæ ацæргæ лæгты фæрстыл. Йæ конд цæфхæдтæ бирæ бæхты ныфсхаст кодтой ихтыл хъалцыд кæнынмæ. Йæ арæзт дзывыры æфсæныл хуымы сыджыт нæ хæцыд, дурыл цъула нæ кодта.
Брытъиаты Елбыздыхъо
Зындгонд цитатæтæ
Зæрдæ фæсæттынæн дæс цæфæй иу лæгъз ныхас хуыздæр у.
Трабзон (ил)
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Дзалгъæнæ
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Маргджын зайæгойтæ
Мощёная
Фиппаинæгтæ
Категори:Волыны облæсты цæрæнрæттæ
Харири, Рафик
Мæлæт
2005 азы 14 февралы, аль-Харири Бейруты туризмы кварталты йæ хæдтулгæйы куы цыдис, срæмыгъта бомбæ. Уыцы срæмыгъдæй дзыхъмард фесты Рафик аль-Харири æмæ, йемæ чи цыдысты, уыдонæй цалдæр адæймаджы.
Хуссар Джорджи æмæ Хуссар Сандвичы сакъадæхтæ
*
808-æм аз
Амардысты
Категори:808
1609-æм аз
Амардысты
Категори:1609
Аксарай (ил)
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Порту
Фиппаинæгтæ
Категори:Португалийы сахартæ
1611-æм аз
Амардысты
Категори:1611
Джусойты Нафи
Цардафыст
Джусойты Нафи райгуырдис 1925-æм азы 27 февралы Къуыдаргомы, Ногхъæуы ныры Дзауы районы.
Сфæлдыстад
Нафийы зонадон-иртасæн куыстытæ бирæ сты, фæлæ хицæн чингуытæй рацыд мыхуыры цалдæр монографийы: «Коста Хетагуров» (1958), «Сека Гадиев» (1958), «Елбаздуко Бритаев» (1963), «Арсен Коцоев» (1964), «Цомак Гадиев» (1965), «Александр Кубалов», «Гино Бараков», «Созур Баграев», «Нигер» (1992), «Грис Плиев» æмæ æндæртæ. Мыхуыры рацыдис дыууæ томæй «История дореволюционной осетинской литературы», «Советон ирон литературæйы истори»-йы дыууæ томы æмæ монографи «Ирон романы равзæрд».
1702
1702 1702 १७०२ 1702
Шуя
1722-агæм аз, Персимæ цæугæйæ, Шуямæ æрбацыд Пётр I. Таурæгъмæ гæсгæ, ам паддзах цыдæр низæй йæхи сдзæбæх кодта æвдадзы Мадымайрæмы иконæйы æххуысæй, æмæ уый фæстæ Пётры æрфæндыд уыцы иконæ Бетъырбухмæ ахæссын. Бынæттон цæрджытæ, дзуары сурæтæн стыр аргъ чи кодта, зæрдиагæй куырдтой паддзахы, цæмæй ма ахастаид Мадымайрæмы сурæт, æмæ паддзах уыдонимæ сразы ис.
Сыгъдæг Хъизæмаргæнæг Григори
Йæ ном хæссы Ереваны уынгтæй иу — Григор Лусаворичы уынг (Գրիգոր Լուսավորչի փողոց). Дзæуджыхъæуы сомихаг аргъуан у Григорийы кадæн.
Разграды облæст
Разграды облæст (Област Разград) у Болгарийы цæгат-скæсæны облæст. Йæ административон центр у сахар Разград (38 177 цæрæджы ).
Фиппаинæгтæ
*
Гуандун
Фиппаинæгтæ
*
Печ (Венгри)
Фиппаинæгтæ
Категори:Венгрийы сахартæ
Киров, Сергей Мироны фырт
Киров Мироны фырт Сергей (Сергей Миронович Киров), зындгонд революционер, советон хицауады архайæг. Йæ æцæг мыггаг уыдис Костриков, Киров та — йæ журналистон фæсномыг. Райгуырдис 1886-æм азы 27-æм мартъийы, амардис 1934-æм азы 1-æм декабры.
1615-æм аз
Амардысты
Категори:1615
16 апрелы
16 апрелы, иронау — хуымгæнæны мæйы 16-æм бон — азы 106-æм бон (даргъ азы 107-æм бон).
Кумух
Фиппаинæгтæ
Категори:Лакаг районы цæрæнрæттæ
Эскишехир (ил)
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Русейы облæст
Русейы облæст (Област Русе) у Болгарийы Цæгат-Централон регионы облæст. Йæ административон центр у сахар Русе (168 048 цæрæджы ).
1618-æм аз
Амардысты
Категори:1618
Кубачи
Фиппаинæгтæ
Категори:Дахадаевы районы цæрæнрæттæ
Альдровандæ
Альдровандæ кæнæ дзынгахор (Aldrovanda — итайлаг ахуыргонд Альдровандийы мыггагмæ гæсгæ) у саскхор зайæгойты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1619-æм аз
Амардысты
Категори:1619
819-æм аз
Амардысты
Категори:819
Лакаг адæм
Лакæгтæ, Уæрæсейы империйы хуыдтой сæ хъазхъуымыхъхъ (лак, лакцы) сты Кавказы цæрджытæ, сæ фылдæр хай цæры Дагъистаны Лакаг районы æмæ Кулийы районы. Лакæгтæ дзурынц лакаг æвзагыл.
Ганновер
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæллаг Саксонийы сахартæ
Лураг адæм
Ивгъуыд заманты уыдысты фылдæр фосдарæг цæугæцардгæнджытæ, фæлæ фæстагмæ адæмы фылдæр хай ныууагътой цæугæ цард æмæ райдыдтой кæнын зæххы куыст.
Категори:Ираны адæмтæ Категори:Ирайнаг адæмтæ
Датæ Туташхиа
«Датæ Туташхиа» (დათა თუთაშხია) у гуырдзиаг фыссæг Чабуа Амирэджибийы историон роман. Фыст æрцыдис 1973–1975-æм азты, 1976-æм азы та йæ автор ратæлмац кодта уырыссаг æвзагмæ.
Зæрæда
Зæрæдадыг. дзырд у, бур кæнæ сырх дидинджытæ кæуыл зайы, ахæм зайæгой.
Бильбао
Бильба́о (Bilbo, Bilbao) у сахар Испанийы, Баскæгты Бæстæйы стырдæр сахар.
1726
1726 1726 १७२६
Рæзбын
Рæзбын кæнæ Рæзбун («дыргъджын») уыд хъæу Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы.
Заманхъул
Заманхъул кæнæ Арыхъхъ, раздæры ном: Бердыхъæу (Заманкул, тюркаг æвзæгтæй «æвзæр цад») у Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы хъæу. Заманхъулы цæрджытæй сæ фылдæр сты пысылмæттæ.
Заманхъулы амал кæнынц суар.
Æхсæртæггаты Зивæг
Литературæ
Категори:Æхсæртæггатæ Категори:Нарты кадджытæ
Мисьонес (провинци)
Экономикæ
Хъæууон хæдзарад (мате, цитрустæ, тамако, пырындз, къофи), хъæдырмæджы куыст (ладан, эвкалипт, кедр). Туризм.
Макартур, Дуглас
Фиппаинæгтæ
Категори:Корейаг хæст Категори:Инæлартæ Категори:Литл-Рочы чи райгуырдис, уыдон
Хæнæз
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Адырхатæ
*
Гуыркъо
thumb|right| Гуыркъо кæнæ гыркъо, къуыдар. къуыркъо, тулдзбæласыл цы дыргъ зайы, уый.
Софияйы сахары облæст
Облæст цы территори ахсы, уый фæзуат у 1344 км².
Софияйы сахары облæст æмарæн у
Цæрджытæ
Облæсты цæрынц 1 170 842 адæймаджы.
Сивас (ил)
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Хуссар Америкæ
Хуссар Америкæ у Зæххы континенттæй иу, Панамæйы зæхкъубалæй баст у Цæгат Америкæимæ. Йæ фæзуат у 17,84 млн км2, цæрджыты нымæц — 438 милуанæй фылдæр. Континенты скæсæн фарс у Атлантикон фурд, йæ ныгуылæн фарс та — Сабыр фурд. Йæ былгæрæттæ сты лæгъз, æрмæст континентæн йæ хуссары сты бирæ бакалæнтæ æмæ сакъадæхтæ.
Стерлитамачы район
Экономикæ
Районы экономикæйы тыхджындæр къабæзтæ сты хор тауын, хурмæзилæг, картоф æмæ халсартæ рæзын кæнын. Дарынц дзы стур, хуытæ æмæ мæргътæ.
Ленины проспект (Стерлитамак)
Кæс ноджы
Категори:Стерлитамак Категори:Ленины номыл объекттæ
Спрингфилд (Иллинойс)
Фиппаинæгтæ
Категори:Иллинойсы сахартæ
1747
1747 1747 १७४७
Велуантæ
Велуантæ (ველიანთა) у хохы цъупп Гуырдзыстоны (Хуссар Ирыстоны арæныл).
Куыдзвæдæг
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
14 мартъийы
Цаутæ
thumb|«Рæстдзинад»-ы фыццаг номыр
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1751
1751 1751 १७५१
Хъæддаг куыдз
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Куыдзхуызтæ
Тасмани
Фиппаинæгтæ
*
Бингёль (ил)
Бингёль (Bingöl ili, Sukê Çolik/Çolig, Parêzgeha Çewlîgê) у ил (провинци) Турчы скæсæны.
Лимасол
Категори:Кипры сахартæ
Губайы район
Губайы район (Quba rayonu, Къуба район) у Азербайджаны районтæй иу, паддзахады цæгаты. Районы административон центр у сахар Губа.
Стъæлха
Пайда
Рæзынгонд хуызты сыфтæ салаттæм бæззынц.
Аминон
Литературæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Нарты кадджытæ
Хуссар Ирыстоны хæст (2008)
2008-æм азы 8 августы Уæрæсейы æфсад æрбацыдис Хуссар Ирыстонмæ æмæ ссæрибар кодта йæ сæйраг сахар, стæй Республикæйы алы район дæр (уыимæ Ленингоры район, кæцыйæн йæ фылдæр хай хæсты агъоммæ Республикæйы хицæуады дæлбар нæ уыдис).
Хими
Химион иртасæнты сæр у химион элементтæ æмæ баиугæндтæ, стæй алыхуызон химион реакциты цæуыны закъæттæ.
Химийы истори
Нæ эрæйы агъоммæ V-æм æнусы Эмпедокл рæгъмæ рахаста ног теори. Философмæ гæсгæ бындурон элементтæ сты дон, зынг, уæлдæф æмæ сыджыт. Нæ эрæйы агъоммæ IV-æм æнусы Платон цы ахуырад рæгъмæ рахаста, уымæ гæсгæ уыцы элементтæй алкæмæн дæр уайы хицæн хуыз æмæ, элементы миниуджытæ бæрæг чи кæны, атомы ахæм сæрмагонд рæстфарс тыгъдадджын фигурæ (правильная пространственная фигура): зынгæн уайы сырх хуыз æмæ тетраэдр, донæн — æрвцъæх хуыз æмæ икосаэдр, зæххæн — кæрдæгцъæх хуыз æмæ гексаэдр, уæлдæфæн — бур хуыз æмæ октаэдр. Платон куыд зæгъы, афтæмæй, раст уыцы «агуыридурты» комбинацитæй арæзт у æгас æрмæгон (материалон) дуне. Ацы теори йæхимæ райста æмæ дзы пайда кодта Аристотель дæр.
Бындурон æмбарынæдтæ
Згъæртæ æмæ æнæзгъæртæ
Ион
Хими иртасы уыцы процесстæ æмæ дæтты сын характеристикæ куыд макромасштабы (буаргъæдты макробæрцтæ иртасгæйæ), афтæ микромасштабы дæр (ома атомон-молекулярон æмвæзадыл).
Ис ахæм зонæдтæ, хими æндæр æввахс æрдзиртасæг зонæдтимæ баиууы фæрцы чи сæвзæрди. Зæгъæм, биохими, биоорганикон хими, геохими, радиацион хими, фотохими æмæ æндæртæ.
Ерæдзыпп
Ерæдзыпп кæнæ йерæдзыпп — раджы заманы стыр кадджын чи уыдис, ахæм сампалджын топп.
Липецчы облæст
Липецчы облæст (Липецкая область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Липецк.
Жиронæ
Жиро́нæ (Girona), Херо́нæ (Gerona) у сахар Каталонийы, Жиронæйы провинцийы сæйраг сахар.
Гозо
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1768
1768 1768 १७६८
Лекъуан
Лекъуан (ლეკოვანი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы, ис Цъипорæй Бендеры ’хсæн.
Æрсных
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1646-æм аз
Амардысты
Категори:1646
Байыком
Истори
1922—1925 азты Байыкомы цæрджытæ алыгъдысты быдырмæ.
Эрзинджан (ил)
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Стара-Загорæйы облæст
Стара-Загорæйы облæст (Област Стара Загора) — облæст Болгарийы централон хайы, ацы бæстæйы 28 облæстытæй иу, йæ фæзуатмæ гæсгæ 5-æм. Сæйраг сахар — Стара-Загорæ, цæрджытæ — 371 917 адæймаджы (2008 азы 16 июнмæ гæсгæ).
850-æм аз
Амардысты
Категори:850
Чиныг
Чиныг, дыгуронау: киунугæ у гæххæттын сыфты быд, кæцытыл фыссынц кæнæ мыхуыр кæнынц тексттæ. Нырыккон чингуытæ электронон хуызы дæр вæййынц.
Фыццаг мыхуыргонд чиныг ирон æвзагыл уыд «Цыбырæй катехизис», кæцы фæзынд 1798 азы Мæскуыйы.
Уый дæр кæс:
Свердловсчы облæст
Свердсловчы облæст кæнæ Свердловы облæст у Уæрæсейы Федерацийы субъект Астæуккаг Уралы. Цæрынц дзы 4,3 млн адæймаджы. Облæсты административон центр у Екатеринбург (раздæры ном — Свердловск).
Фыс
Уæрыкк кæнæ уæр — фысы лæппын.
Ветлугæ (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæллаг Новгороды облæсты сахартæ
Гагаузи
Фиппаинæгтæ
*
1778
1778 1778 १७७८
Ветлугæ (цæугæдон)
Категори:Кировы облæсты цæугæдæттæ Категори:Костромайы облæсты цæугæдæттæ Категори:Дæллаг Новгороды облæсты цæугæдæттæ Категори:Марий Элы цæугæдæттæ
Хуыджыры
Хуыджыры кæнæ Хуыджер у æрсытæ æмæ хъæддагхуыты бардуаг, Æфсатийы кæстæр æфсымæр.
1781
1781 1781 १७८१
Хъисын фæндыр
Кæс ноджы
Категори:Ирон мифологи Категори:Хъисджын инструменттæ Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Галбындз
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ
Башкираг адæм
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Тюркаг адæмтæ
Уæлладжырæгтæ
Категори:Ирон адæм Категори:Уæлладжыргом
1790
1790 1790 १७९०
Тунджели (ил)
Провинцийы бæстыхъæд у континенталон, зымæг дзы вæййы карз æмæ митджын, сæрд та — тæвд æмæ хус.
Галерей
Категори:Турчы провинцитæ
Гæдидымæг
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Трагикомеди
Стыр советон энциклопедимæ (3-æм рауагъд) гæсгæ «трагикомеди у, трагеди æмæ комедийы миниуджытæ кæм æмбынат кæнынц, ахæм драмæйы хуыз».
Уæлладжыргом
Географи
Уæлладжыргом райдыдта Алагиры сæрмæ æмæ фæци Буроны.
Уæлладжыры æхсæнад
Уæлладжыры æхсæнад у Цæгат Ирыстоны æхсæнадæй иу. Уæлладжырæгты скæсæйнаг сыхæгтæ сты куырттатæгтæ, ныгуылæйнаг сыхæгтæ — дыгур, сæ хуссайраг сыхæгтæ та — туалтæ. Уæлладжыры æхсæнад Ирыстоны нымад уыдис æппæты рагондæр æхсæнадыл. Адæмон таурæгътæм гæсгæ, иннæ ирон æхсæнадты бындурæвæрджытæ сты Уæлладжыры æхсæнадæй рацæугæ. Фыдæлты таурæгътæм гæсгæ, фæстæдæр æгас Ирыстоныл чи апырх æмæ йæ алы къуымты чи æрцарди, уыцы рагфыдæлтæ рацыдысты ирон адæмы рагфыдæл Ос-Бæгъатырæй æмæ хæссынц йæ фыртты — Сидæмон, Цæразон, Хъусæгон, Цъæхилон æмæ Æгъуызы нæмттæ.
Нас
Насы æппытæй ма нырыккон медицинæ пайда кæны. Адæймаг дзы фервæзы уаццаг хуыз гуыбыны кæлмытæ — бычья цепень, свиная цепень, карликовая цепень æмæ широкий лентец кæй хонынц, уыдонæй.
Уастырджи
Æмткæй райсгæйæ, Уастырджийæн нартимæ хорз ахастдзинæдтæ ис, семæ фæбады нарты куывды. Нарты кадджыты Уастырджи арæх фæзыны сылгоймæгты фæливæджы хуызы дæр. У номдзыд Нарты кадджыты хъайтар Сатанайы фыд.
Гукка
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
Шумены облæст
Шумены облæст (Област Шумен) у Болгарийы Цæгат-Скæсæйнаг регионы облæст. Йæ сæйраг сахар у Шумен.
863-æм аз
Амардысты
Категори:863
Сакъитæ
Сакъитæ (Сакиевы) сты дыгурон мыггаг.
Парагвай
Парагвайæн ис арæнтæ Боливиимæ, Аргентинæ æмæ Бразилиимæ.
1661-æм аз
Амардысты
Категори:1661
Дзерантæ (хъæу)
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Къозонтæ, Джиотæ, Гуыцмæзтæ, Бицъотæ, Икъотæ, Уалытæ, Дзасохтæ, Турмантæ, Æлбортæ, Плитæ, Джабитæ, Боцитæ, Тедетæ, Кæркуыстæ, Харебатæ, Саулохтæ, Дзерантæ, Дзæгъиатæ, Цхуырбатæ, Цыбыртæ.
Хъæриуы дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Куырттаты комы цæугæдæттæ
1662-æм аз
Амардысты
Категори:1662
Балыкесир (ил)
Категори:Турчы провинцитæ
Зæдтæ æмæ дауджытæ
Нарты кадджытæ зæдты æмæ дауджыты æвдисынц зæххон цæрджыты хуызы. Нартмæ кæсынц знаджы цæстæй æмæ 'се хсæн цæуы æнæбанцайгæ тох. Сæ адзал ссарынц нарты адæмæй бирæты къухæй, уæлдай цагъд та сын кæны нарты Батырадз. Зæдтæ æмæ дауджытæ Батырадзы мæлæты, стæй та нартæн се 'гасы сæфты дæр чысыл аххосджын нæ уыдысты.
Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет
Университеты ректор у техникон зонæдты кандидат, профессор Тедеты Вадим.
Ахуыргæнæндоны сырæзт æмæ фыццаг азтæ
Хуссар Ирыстоны уæлдæр ахуырад райрæзыны хъуыддаг райдыдта, ирон адæмы историйы фыццаг педагогон институт бакæнынæй.
ХХ æнусы 20-æм азты, куыд уæды Советон Цæдисы алы рæтты, афтæ Хуссар Ирыстоны дæр райдыдтой ирон адæмы монон царды бындурон ивддзинæдтæ, уæды барæнтæм гæсгæ йæ куыд хуыдтой, афтæ, ома «культурон революци», принципиалон æгъдауæй ног формæ райста скъолаты ахуыры ног системæ, райтынг ис иумæйагахуырадон скъолаты арæзтад рæзгæ фæлтæрæн, культурон уагдæттæ, адæмæн кæсын-фыссын бацамоныны пункттæ.
Урухская
Уру́хская у станицæ Стъараполы крайы Гуымы районы. Лæууы цæугæдон Золкæйы былыл.
Ямболы облæст
Облæсты ис цыппар сахары — Ямбол, Стралджæ, Елхово æмæ Болярово — æмæ 105 хъæуы.
Фиппаинæгтæ
*
Мусы мæлдзыг
Мусы мæлдзыг (Paederus) у хъæндилты мыггаг.
Кæсæн дур
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Сахълæу
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Виктори (Сейшелтæ)
Категори:Сейшелты сахартæ
Дзебысатæ
Фиппаинæгтæ
*
Остравæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Морави-Силезийы крайы сахартæ
Чертхъотæ (хъæу)
Чертхъотæ:
Зруджы Майрæм
Истори
Зæгъæн ис уый, æмæ Майрæмы арæзтадæн цы диссаджы рæсугъд бынат равзæрстой, уый æрдзон фадæттæм гæсгæ бынтон æнæаипп нæ разынд. Майрæмы быны Зруггомы дон йæхи цавта æмæ цæвы цæгатварс къæдзæхыл. Чи зоны, фæстагмæ доны рахиз был цы стыр дуртæ разынди, уыдон арæзтады рæстæджы зæххы бынæй сæ риутæ дардтой доны цæвæнмæ, æмæ сыл дон фæтых уыдзæн, уый æнхъæл ничи уыдис. Фæлæ дон, азæй азмæ йæхицæн сæрибар фæндаг агургæйæ, бахсыдта дурты рахиз фæрстæ æмæ байгом кодта йæхицæн уæрæх фæндаг. Уый фæстæ арфæй-арфдæр къахта Майрæмы бын, слæмæгъ ын кодта йæ бындур, бафтыдта йæ тæссаг уавæры. Иу ахæмы фæцудыдта йæ цæгатварс сис, аскъуыдтæ ис йæ цар. Фæстæдæр аргъуаны агъуыстæй Хозитæ скодтой Майрæмы кувæндон æмæ алы аз дæр хосгæрдæнты рæстæг, 28 августы, йæ быны кодтой стыр куывд. Уайтагъд Зруджы æппæт цæрджытæ, уый фæстæ Туалгомы, Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны хъæутæй цæуын байдыдтой Майрæмы бынмæ. Кувæндон фыццаг Зруджы цæрджытæ хуыдтой Хозиты Майрæм, фæстæдæр Зруджы Майрæм, стæй та Зруджы зæрин Майрæм.
1666-æм аз
Амардысты
Категори:1666
1814
1814 1814moi nanca 1814
Тыбауы хох
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Гутнатæ
Равзæрд
Гутынатæ Дзывгъисмæ Уæлладжыры комæй æрбалыгъдысты. Уыдон, дам, уыдысты æртæ æфсымæры: Гутын, Тома æмæ Дзанти. Цуаны цыдысты æмæ Дзанти загъта, æз, дам, цæрæнбæстæ ссардтон æмæ уырдæм лидзын. Афтæмæй уый Дзывгъисæй Хъобанмæ алыгъд. Тома дæр загъта: уæдæ æз дæр ссардтон бæстæ æмæ лидзын. Афтæмæй уый та Къорамæ алыгъд. Гутын та Дзывгъисы цæргæйæ баззад.
Касу
Касу у зайæгойы ном.
873-æм аз
Амардысты
Категори:873
1817
1817 1817 1817
Æхсон уæйыг
Кæс ноджы
Категори:Даредзанты таурæгътæ Категори:Мифологион уæвджытæ
Себеттæ
Фиппаинæгтæ
*
Коджаели (ил)
Коджаели (Kocaeli ili) у ил (провинци) Турчы ныгуылæны.
Наруаны дон
Наруаны доны былыл лæууынц Къоб æмæ Ухат.
Литературæ
Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Ирон мифологи
*
Дыгур (мыггаг)
Дыгур (Дигуровы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Мæгъæлда
Мæгъæлда кæнæ мæгъæлдаг, мæгъæлдæг, саукъоппа (Agrostemma, Куколь) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
1826
1826 1826
Æхсæнадон фæлтæр
Æхсæнадон фæлтæр (сословие) – хонынц ахæм æхсæнадон къордтæ, кæдон кæрæдзийæ хицæн кæнынц, традицион æхсæнады сын хуымæтæг барад (æгъдæуттæ) цы бартæ æмæ хæстæ ныффидар кодтой, уыдонæй.
Сайфиддин Мирзозода
Сайфиддин Мирзозода, Таджикистаны Зонæдты Академийы уæнг. Уый сарæзта ягънобаг æвзагæн сæхи фыссынад таджикаг фыссынады бындурыл. Кæд ягънобаг æвзаг чысыл у, уæддæр йæ ахуыр кæнынц ягънобаг хъæуты сывæллæттæ фыццаг къласæй цыппарæм къласмæ, ис ыл сæрмагонд ахуыры чингуытæ.
Быдарты дон
Быдарты дон, рагон ном: Урсдон (ბიდარა) у цæугæдон Гуырдзыстоны Хиуы, Терчы фæрсагдон.
Æртæ къухы
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Мухаммед Али Раджаи
Мохаммед Али Раджаи (райгуырдис 1933 азы 15 июны — фæмардис 1981 азы 30 августы) уыди Ираны дыккаг президент. Æвзæрст æрцыд 1981-æм азы 2 августы. Уый размæ куыста президент Банисадры хицауады сæрдарæй. Мартъийæ августмæ ма уыди фæсарæйнаг хъуыддæгты министр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ираны политиктæ Категори:Ираны президенттæ Категори:Казвины чи райгуырдис, уыдон
Хергъума
Хергъума у хохы цъупп Гуырдзыстоны Тырсыгомы. Йæ бæрзæнд у 3291,4 м.
Къусбын
Къусбын (Hyoscyamus; Белена) у маргджын зайæгойты мыггаг.
Йæ тауинæгтæй йын хос кæнынц дæндæгтæн.
9 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Лыци
Фиппаинæгтæ
Категори:Нарты кадджытæ
Суатъисы дон
Суатъисы дон у цæугæдон Гуырдзыстоны Тырсыгомы, Терчы фæрсагдон.
Багдад
Бирæ культурон хæзнатæ басыгъдысты Багдады, 2003 азы хæсты рæстæг сахар арты амæттаг куы баци, уæд. Уыдоны ’хсæн Националон Библиотекæйы рагон чингуытæ. Багдады зоопарчы цы 700 цæрæгойы цардысты, уыдонæй æгасæй баззæд æрмæст 35 — æндæртæ давд æрцыдысты кæнæ та стонгæй амардысты, æнæцæстдардæй куы баззадысты.
Болгари
Истори
Симеоны фæндыд Византийы импери фехалын æмæ йæ сæргъы слæууын. Фæлæ йæ къухы нæ бафтыд, йæ амæлæты фæстæ та йæ дыккаг фырт Петр йæхи импери фехæлдта. Болгари къаннæг кæнын байдыдта, ууыл Византи æмæ венгриæгтæ куы уæлахиз кодтой, уæд. Фæстаг тыхджын басаст уыд Киевы кънйаз Святославы балц — Игоры фырт Святослав байста суанг болгайраг сæйраг сахар дæр. Уæдæй фæстæмæ Болгари нал уыдис хæдбар, йæ сæйраг хай (нырыккон Болгари) бацыдис Византийы империйы скондмæ.
Æрмæст XII æнусы, 1185—1187 азты растады фæрцы, Болгари ногæй сси хæдбар паддзахад. Болгарийы Дыккаг паддзахады дуг уыди 1187-æм азæй 1396-æм азы онг, йæ ног сæйраг сахар уыд Тырново. Уыцы паддзахадæн дæр бирæ бантыст: паддзах Калояны рæстæг Болгари сси Балканы æрдæгсакъадахы тыхджындæр паддзахад, уый æнтыстджынæй тох кодта, дзуархæсджытæ Византийы бындурыл цы Латинаг импери сарæзтой, уый ныхмæ.
Битъæртæ
Фиппаинæгтæ
*
1836
1836 1836moi nanca 1836
Советскæй (Мæздæджы район)
Советскæй (Советский) у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Къахетæгтæ
Къахетæгтæ (კახელები) сты гуырдзиаг адæмы этнографион къорд. Цæрынц Гуырдзыстоны Къахеты.
Ртищево
Ртищево у сахар Уæрæсейы Саратовы облæсты, Саратовæй 214 километры цæгат-ныгуылæнырдæм. Цæрынц дзы 43,3 мин адæймаджы.
Шеффилд
Шеффилд (Sheffield) у сахар Стыр Британийы. Ис Хуссар Йоркширы, цæугæдон Доны былтыл.
Хъантемыратæ
Хъантемыратæ (Кантемировы, Kandemir ) сты ирон мыггаг.
Липарийы сакъадæхтæ
Сæрды къуыри æртæ хатты сакъадæхтæм Неаполæй цæуы быран, уый фæстæ ацæуы Милаццомæ (Сицили) æмæ рараст вæййы фæстæмæ. Уымæй уæлдай ма сакъадæхтæм æрвылбон Мессинæйæ цæуынц катертæ.
Ирон адæм
Кæм цæрынц
Венгрийы XIII æнусæй цæрынц ясаг адæм, сæ равзæрдмæ гæсгæ сты ирон. Кæд се ’ппæт дæр нал дзурынц иронау, уыдоны ’хсæн рæзы национ хиæмбарынад, æмæ фидар кæнынц Ирыстонимæ бастдзинæдтæ.
Торонто
Торонто (Toronto) у Канадæйы æппæты стырдæр сахар æмæ Онтариойы административон центр, Онтарио цады былтыл. Йæ бæстыхъæд у континенталон.
Лигурийы денджыз
Лигу́рийы денджыз (этимологи: Ронæйы цæугæдоны тæрфы чи царди, уыцы рагон знæмы ном уыди лигуртæ) у, сакъадæхтæ Корсикæ, Эльбæ æмæ Генуяйы бакæлæны донбылты ’хсæн чи ис, Зæххастæуы денджызы уыцы хай.
1843
1843 1843
1845
1845 1845
Дублин
Дублин (Baile Átha Cliath, Dublin) у Ирландийы сæйраг сахар.
Хобарт
Хо́барт (Hobart) у сахар Австралийы, Тасманийы сæйраг сахар.
Хатай (ил)
Хатай (Hatay) у ил (провинци) Турчы хуссары.
Æхсар
Æхсар Нарты кадджытæм гæсгæ
Уыдон-иу æхсæв Нарты цæхæрадоны иумæ хъахъхъæдтой æвæджиау фæткъуы бæласы иунæг сыгъзæрин фæткъуы, адæмæн æлутон хос чи уыд æмæ бахъахъхъæнын кæй нæ фæрæзтой, уый. Æфсымæртæ йæ хъахъхъæнгæ та хъуамæ кодтаиккой радыгай. Æмбисæхсæвмæ — Æхсæртæг, уырдыгæй бонмæ — Æхсар. Æхсæвæр куы бахордтой, уæд ын Æхсæртæг загъта:
19 декабры
19 декабры, иронау цыппурсы мæйы 19-æм бон — азы 353-æм бон ( 354-æм бон).
Сеара
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы штаттæ
Æддагхъæу
Æддагхъæу у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Цъæйы сыхтæй иу. Ис Цъæйы комы.
Æфсин
Æфсин — ирон адæммæ къонайы артдзæсты сылгоймаг бардуаг.
Ахмадинежад, Махмуд
Махмуд Ахмадинежад (1956-æм азы 28 октябры Араданы) у Ираны Пысылмон Республикæйы æстæм президент (2005 азы 3 августæй — 2013 азы 3 августы онг). Президент суæвыны агъоммæ уыдис Тæхраны мэр.
Уый аивта иуæй-иу либералон реформæтæ. Фæтагъд кодта Ираны аппон программæйы рапарахат. Холокосты зындгонддæр нæгæнджытæй у.
905-æм аз
Амардысты
Категори:905
Танжер
Танжер (طنچة) у сахар æмæ порт Мароккойы цæгаты.
Къуымбил
Уæдæ æлвыст у, къуымбил куы бапирай, фатдзæгъдæнæй йæ куы схæццæ кæнай æмæ йæ куы æлвисай, пирæнгæмттæй, уæд уый.
Иу таг сæхъисæй лыстæг æлвыст æмæ иу таг та къуымбилæй ставддæр æлвыст иумæ куы стухай (къуымбилæй), уæд уыцы дзаума вæййы рæсугъд, уымæн æмæ къуымбилæй тæбын ис мидæгæй, сæхъисæй хъуынтæ та фæлæууынц раст æддæмæ. Æрмæст сæхъис тагъд уайы æмæ йæ тагъд-тагъд æхсын нæ хъæуы. Бийын та йæ хъæуы уæгъд цæстæй.
Сæхъисæн ис ставд æлвисæн дæр, цæмæн дæ хъæуы, уымæ гæсгæ. Сæхъисы æлвыст иу тагæй æхснудæн нæй, уæд фæстæмæ хæлгæ кæны æмæ аскъуыйы йæ хал. Æхснудæн ис дыууæ кæнæ æртæ тагæй.
906-æм аз
Амардысты
Категори:906
1686-æм аз
Амардысты
Категори:1686
Стромболи
Стромболи хауы Липарийы сакъадæхтæм.
Сент-Луис
Сент-Луис (St. Louis) у сахар АИШ-ы, штат Миссурийы. Цæрынц дзы 319 мин адæймаджы (2010).
Джоджитæ
Джоджитæ (ჯოჯიანი, Джоджиани) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Нымæцон
Ирон æвзаджы нымæцонты дыууæ системæйы ис: дæсон æмæ ссæдзон. Цæвиттон, нымæц 25 дæсон системæйы у дыууын фондз, ссæдзоны та — фондз æмæ ссæдз; 40 — цыппор æмæ дыууиссæдз. Кæд ссæдзон системæ адæмы ’хсæн популярондæр уыдис, литературон æвзаджы — ирон мыхуыры æмæ националон ахуырады — фылдæр пайда кæнынц дæсон системæйæ.
Ягънобаг адæм
Ягънобаг адæм (яғнобӣ) сты Таджикистаны цæрæг чысыл адæмыхæттæй иу, дзурынц ягънобаг æмæ таджикаг æвзæгтыл. Ягънобæгты нымæц у 25 мины бæрц, уыдонæй æрмæст 13,5 мин (кæнæ уымæй къаддæр) дзурынц мадæлон æвзагыл.
Хъазы хъæдындз
Хъазы хъæдындз (Gagea) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Баскаг æвзаг
Баскаг æвзагыл дзурджыты нымæц у 800 000 адæймаджы бæрц, сæ фылдæр (700 мин адæймаджы) цæрынц Баскæгты Бæстæйы, уыдонæй фылдæр хай (500 000) та — йæ испайнаг хайы.
Истори æмæ æддаг хæстæгдзинады гипотезæтæ
Баскаг æвзаджы æппæт алыварслæуджытæ сты ромайнаг æвзæгтæ, фæлæ йæхæдæг у ахибаргонд æвзаг æмæ уыцы æвзæгтимæ бастдзинад йын нæй. Уый у, индоевропæйæгты æрцыды онг Европæйы цы æвзæгтæ уыдис, уыдонæн фæстаг баззайæг æвзаг.
Мате
Категори:Нозтытæ Категори:Хуссар Америкæ
LKN
LKN («лица кавказской национальности»; ЛКН) — у мæхъхъæлон музыкалон къорд. Зарынц мæхъхъæлон æмæ уырыссаг æвзæгтыл. Сæ музыкæйы стиль у поп-рок, брит-поп, рок-н-ролл.
Фæрсдзырд
Фæрсдзырд у архайд кæнæ миниуæджы æууæл æвдисæг æнæивгæ ныхасы хай.
Хъелы хох
Хъелы хох у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны.
Миногми
Категори:Ныхасы хæйттæ
Ленингор
Истори
Советон рæстæджы Ленингоры ирон адæм фылдæр кодтой, фыццаг скъола ацы хъæуы уыд æрмæст ирон æвзагыл. Индустриалон куысты æмæ алы æндæрхуызон кусæн бынæты руаджы хъæуы фылдæр адæм фæзынд ирæттæ, гуырдзийæгтæ, сомих, уырыссæгтæ, тæтæйрæгтæ æмæ иннæтæ. 2008 азы хæсты рæстæджы, Ленингоры гуырдзиаг администраци, 1992-2008 азты онг кæцы уыд, фæлыгъд сæ пъалицæимæ, хъæуы баззад фылдæр ирон адæм, гуырдзийæгты фылдæр фæлыгъдысты Гуырдзыстонмæ лигъдæтты статусимæ. Фæлæ аз фæстæ, 2009 азы, фæстæмæ здæхын байдыдтой.
Рыныкъæф
Фæстæдæр 1844-æм азы декабры Ренненкампф йæ бынатæй уагъд æрцыдис æмæ йæ зылын кодтой коррупцийы тыххæй. Фæлæ фæстæдæр уый ногæй бахъуыди империйы Венгриаг кампани æмæ Хъырымы хæсты, йæ цинтæ йын фæстæмæ радтой æмæ ма цалдæр азы дæргъы фæслужбæ кодта. Амардис 67-аздзыдæй.
Æстдæссион саг
Литературæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Мифологион сырдтæ
Æфсати
Æфсати æмæ Ацæмæзы уадындз
Нарты кадджыты Æфсатимæ ис диссаджы сызгъæрин уадындз, балæвар æй кодта разагъды нарты Ацæмæзы фыдæн. Ацæмæз Агуындæйы куы хаста, уæд Æфсати бафыста ирæд – фондзыссæдз афæдздзыд саджы.
Чахкиев, Юсуп Тегалы фырт
1957-æм азы Юсуп Чахкиев раздæхтис Грознамæ, бирæ азты дæргъы куыста мæхъхъæлон газет «Сердало»-йы — тæлмацгæнæгæй, стæй хайады сæргълæууæгæй дæр. 1970-æм азæй 1990-æм азы онг куыста Паддзахадон æмæ хæстон сусæгдзинад хъахъхъæнæг управленийы (цензурæйы) редакторæй.
Сфæлдыстад
Юсуп Чахкиев æмдзæвгæтæ фыста 1935-æм азæй. Йæ уацмыстæ бацыдысты мæхъхъæлон литературæйы хрестоматитæм дæр.
Брно
Брно (Brno, Brünn) у сахар Чехийы хуссары, Хуссар Моравийы крайы административон центр.
Дзгойтæ
Фиппаинæгтæ
*
Тордарсон, Фридрик
Фридрик Тордарсон (Friðrik Þórðarson; 1928 — 2 октябры 2005) уыдис исландиаг лингвист æмæ Ослойы университеты профессор.
Фидархох
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Сатана
Фиппаинæгтæ
Категори:Нарты кадджытæ
Хæмыц
Хæмыц у нарты кадджыты хъайтары ном.
Мæхъхъæлон литературæ
*
Сауджыны тамако
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
Дзæгъæлдзу
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хъилхох
Хъилхох у хохы цъупп Кавказы, Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны арæныл.
Мзиуыдон
Фæрсагдæттæ
Фæрсæрдыгæй йæм хауынц ахæм чысыл дæттæ: Дзамурайы дон, Гæлæутыдон æмæ æндæртæ.
Фаллагхъæу (Тырсыгом)
Фаллагхъæу уыдис хъæу Тырсыгомы, Мынайы хай. Ныртæккæ æдзæрæг у. 1944-æм азы хъæуы цæрджытæ алыгъдысты Цæгат Ирыстонмæ.
Берозтæ
Фиппаинæгтæ
*
Сайнæг æлдар
Категори:Нарты кадджытæ
Алæджыхъотæ
Алæджыхъотæ (Аладжикоевы) сты ирон мыггаг.
Кливленд
Кливленд (Cleveland) у АИШ-ы сахар. Ис Огайойы штаты цæгаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Огайойы сахартæ
Черчесты Станислав
Черчесты Саламы фырт Станислав (райгуырдис 1963-æм азы 2 сентябры, Алагир, Цæгат Ирыстон, ССРЦ) у Уæрæсейы футболон тренер, раздæры советон æмæ Уæрæсейы дуаргæс. Ирыстоны футболон скъолайы хъомылгæнинаг, Советон Цæдисы æмæ Уæрæсейы иугонд футболон командæйы дуаргæс (1990–2002). Уæрæсейы Федерацийы спорты сгуыхт мастер (2003). Уый уыд Мæскуыйы «Спартачы» тренер 2008-æм азы агъоммæ. 2011-æм азы 27 сентябрæй 2013-æм азы маймæ куыста футболон клуб «Терчы» сæйраг тренерæй.
Бичерахтæ
Бичерахтæ (Бичераховы) сты ирон мыггаг.
Шведаг æвзаг
Шведаг æвзаг у Финляндийы дыууæ официалон æвзагæй иу, цалдæр былгæрон коммунæты у сæйраг æвзаг. Шведаг æвзаг уыд ахуырад æмæ культурæйы æвзаг Финляндийы, уый тыххæй финнаг литературæйы классиктæ (зæгъæм, Топелиус) фыстой шведагау — æмæ сæ финляндиаг скъоладзаутæ ныр ахуыр кæнынц финнагмæ тæлмацтæй.
Хъисхъулæг
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ
Ширнак (ил)
Ширнак (Şırnak) у ил (провинци) Турчы хуссар-скæсæны.
Бирæгътыхъæу
Цардысты дзы Бирæгътæ, Гуссалтæ.
Хорватаг æвзаг
Нырыккон Хорватийы стынг и пуризм: паддзахады æххуысæй парахат кæнынц славяйнаг уидыгтæй арæзт ног дзырдтæ sveučilište «æппæтæн-ахуыргæнæндон» (университет, универзитет), nogomet «къах-калгæ» (футбол/къахпорти, фудбал) æмæ афтæ дарддæр. Хицæн хæдбар паддзахæдты дыууæ æвзаджы кæнынц дардæй-дарддæр.
Куырæйттæ (нысаниуджытæ)
Куырæйттæ, иууон нымæц — куырой:
Гуыдиатæ
Истори
Гуыдиатæ равзæрдысты Хъобаны. Уырдыгæй пырх кæнын райдыдтой фæйнæрдæм. Сæ иутæ фæлыгъдысты Хуымæллæгмæ, уырдыгæй та Зилгæмæ слыгъдысты. Иннæтæ та хохы ’рдæм алыгъдысты, Къобы æрцардысты. Уырдыгæй та Окрохъанамæ балыгъдысты. Уым сæ иу лæг амардта, æмæ уырдыгæй фæстæмæ ралыгъдысты Куырттаты комы, Хидыхъусмæ.
Энтомологи
Энтомоло́ги (ἔντομον — саск + — дзырд, ахуырад) — сасчытæ чи иртасы, уыцы зонад.
Ярославлы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Францы Гвианæ
Фиппаинæгтæ
*
Уæллаг Къоз
Цардысты дзы Зассетæ, Къалатæ.
Куырæйттæ (ком)
Куырæйттæ кæнæ Днуйы ком у ком Цæгат Ирыстоны, Тибæй хуссарырдыгæй.
Моцарт, Вольфганг Амадей
1782-æм азы Моцарт ракуырдта ус, Констанцæ; райгуырдис сын æхсæз сывæллоны.
Мынайы цъити
Литературæ
Категори:Тырсыгомы цъититæ Категори:Гуырдзыстоны цъититæ
Хуссар Ирыстоны фольклор
Хуссайраг фольклор иртасыны цыбыр истори
Хуссар Ирыстоны дзыхы уацмыстæй фыццаг хатт цалдæр сæры мыхуыры рауагъта академик Шифнер 1868-æм азы: зынгæ гуырдзиаг фыссæг Даниил Чонкадзе ныффыста ирон æмбисæндтæ æмæ «Чызгайы зарæг», æмæ сæ Шифнер йæ «Ирон тексттæм» бахаста.
Даредзанты таурæгътæ
Даредзанты таурæгътæ, кæд ирон хуыз райстой, уæддæр Ирыстоны нæ равзæрдысты. Ирон даредзанты эпосы кæрæдзийыл стыхстысты алыхуызон эпизодтæ. Уыцы эпизодтæй иуæй-иутæ рацыдысты рагон гуырдзиаг романæй «Амиран Дареджаниани», иннæ эпизодтæ рацыдысты персæйнаг Рустем, Зохраб, Бижен æмæ Манижайы таурæгътæй.
Нарты эпос Хуссар Ирыстоны
Нарты эпосы ис бæлвырд историон хабæртты æнхъæвзæн: ирон адæм цы бæлвырд историон хæтæнты фесты, уый æвдисынц нарты кадджытæ. Æнусты дæргъы ирон адæм мыггаггай цардысты: æнæаскъуыйгæ æвирхъау тох цыди хицæн мыггæгты ’хсæн; туджы фæдыл мыггæгтæ кæрæдзи цагътой. Уыцы хабæртты нывтæ диссаджы æргом зынынц нарты эпосы. Зынынц Хуссар Ирыстоны нарты кадджыты дæр.
Дины таурæгътæ
Хуссар Ирыстоны цы мифтæ ис, уыдонæй иуæй-иутæ кæнынц дæлимонты кой. Дæлимонтæ — знæгиуæг кæнынц адæймагæн, фыдаудæн ыл кæнынц, фæлæ сæм, хаттæй-хатт, хорздзинæдтæ дæр разыны, рæстырдæм дæр разилынц: иу мифы ус-хæйрæг тынг æххуыс бакодта цуанон Дзамболатæн. Хæйрæджыты стырдæр знаг, уыдонæн сæ мыггаг чи аскъуыдта, уыцы знаг уыд бирæгъ. «Хъилхъусæгæй, дзахырдзастæй уæхи хизут, нæ мыггаг нын уый аскъуыдта», — зæгъы хæйрæджыты зарæг. Зарæг комкоммæ нæ хоны бирæгъы йæ номæй, уымæн æмæ номæн ис магион тых, æмæ комкоммæ ном расайдзæн æцæг бирæгъæн йæхи.
Мæрдты дуне æмæ бæхфæлдисыны фæтк
Куыд хатыди ирон лæг мæрдты дуне, уый хорз æвдисы «бæхфæлдисыны фæтк». Бæхфæлдисыны текст иухуызон нæ уыди. Бæхфæлдисæг цæй бæрц дзырдарæхст уыдаид, уымæ гæсгæ йæ ныхас фæкæны æндæр æмæ æндæр вариацитæй.
Аргъæуттæ
Аргъæутты мыггæгтæй Хуссар Ирыстоны арæхдæр вæййы алæмæт аргъау, ома ахæм аргъау, æнахуыр диссæгтæ кæм æрцæуы. Алæмæт аргъæуттæн и сиу сæйраг миниуæг — сæ нывты гиперболизм. Уыцы аргъæутты сæйраг геройтæ фылдæр хатт ралæууы хуыгæсы фырт; къулбадæг усы фырт, нæуæд æртæ æфсымæрæй кæстæр; йæ ныхмæ рацæуы уæйыг. Хъайтарæн бантысынц йæ диссаджы хъуыддæгтæ алæмæт дзауматы фæрцы: хæдтæхгæ гауыз, гамхуд, алæмæт пурти. Хъайтар вæййы æнæхъуаджы тыхджын, уæйгуытæй тыхджындæр.
Зилгæ
Æрвитæнтæ
Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Иттоккортоормиит
Фиппаинæгтæ
Категори:Гренландийы сахартæ
Сунжæ (хъæу)
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Есетæ (хъæу)
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ресы комы дон
Ресы комы дон (რესისწყალი) у цæугæдон Гуырдзыстоны Тырсыгомы, Терчы фæрсагдон.
Пысылмон уынаффæгæнæн æмбырд
Пысылмон уынаффæгæнæн æмбырд, кæнæ Меджлис ( — Majles-e Showrā-ye Eslāmī) у Ираны пысылмон республикæйы иупалатон парламент. Ис дзы 290 депутаты (2000-æм азы 18 февралы агъоммæ — 270). Ныртæккæ Меджлисы сæрдар у Али Ардашир Лариджани.
Ныртæккæ Меджлисы бынæтты 54% ахсынц консервативон цæдис «Абадгаран»-ы депутаттæ.
Гуырдзиаг æвзаг
Гуырдзиаг æвзаг (ქართული ენა, картули эна) у гуырдзиаг адæмы мадæлон æвзаг, Гуырдзыстоны официалон æвзаг.
Марданты рагъ
Марданты рагъ у хохы рагъ Хуссар Ирыстоны. Ис Къусджытæй Урсдзуары комы ’хсæн.
Адыл-Гирей Кешев
Литературон сфæлдыстад
Йæ цыбыр царды дæргъы Кешев æхсæнадæн уыйас сарæзта, æмæ йæ ном æрлæууыдис XIX æнусы зындгонддæр адыгаг æхсæнадон-политикон архайджыты цур.
Харбин
Фиппаинæгтæ
Категори:Хэйлунцзяны сахартæ
Кучиты Михаил
Кучиты Юрийы фырт Михаил (англисагау Michael Kuchiev) у техникон зонæдты доктор, атомон энергетикæ зындгонд иртасæг.
Цавд
Цавд хуыйны, дыууæ кæнæ фылдæр-уæнгон дзырды йе та дзырдбасты искæцы уæнг хъæлæсы уагæй иртæст куы цæцæуы, уæд уый.
Канадæ
Канадæ у парламентарон системæйыл æрмдаргæ конституцион монархи (къаролад). Ус-къарол Елызаветæ Дыккаг у сæ сæргълæууæг. Канадæ у дунейы æппæтдæр этникон хæццæ æмæ бирæкультурон бæстæйыл нымад, ахæм сси йе стыр иммиграцийы тыххæй, Зæххы къорийы адæмыхаттытæй дзы алыхуызоны ссарæн дæр ис.
Новоалександровск
Новоалекса́ндровск у сахар Уæрæсейы Стъараполы крайы, Новоалександровсчы районы административон центр.
Пакасæрсындз
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Арубæ
Экономикæйы бындурон къабæзтæ сты æртæ: туризм, нефты ракуыст æмæ сындздидинæг рæзынкæнынад.
Фиппаинæгтæ
*
Гуццаты Агуыбе
Гуццаты (Гудцаты) Куыцийы фырт Агуыбе (райгуырдис 1880-æм азы Дзæуджыхъæуы — амардис 1959-æм азы Лондоны) уыдис зынгæ ирон барæг. Уый бирæ куыста фæсарæнты. Фыццаг хатт фæсарæнты уыдис Вильяме Труццийы цирчы труппæимæ 1908-æм азы.
Уый бакуырм ис æмæ амардис Лондоны 1968-æм азы, 88 азы йыл куы цыди, уæд.
Нунавут
Ну́навут (Nunavut, инуктикут: ᓄᓇᕗᑦ) у Канадæйы стырдæр æмæ ногдæр территори (фæзын 1999 азы). Инуктикут, инуиннактун, англисаг æвзаг, францаг æвзаг сты провинцийы официалон æвзæгтæ. Йæ сæйраг сахар амæ йæ стырдæр сахар у Икалуит.
Бæлвырд нымæц
Фиппаинæгтæ
Категори:Нымæцтæ
Рæстдзинад (сусæг къорд)
«Рæстдзинад» — ахæм уыдис, 1949 азы ноябры Цхинвалы цыппар æвзонг лæуппуйы, сæ сæргъы Уанеты Владимир, афтæмæй цы сусæг патриотон организаци сарæзтой, уый ном. Æндæр уæнгтæ уыдысты Джиоты Зауыр, Гæбуты Хазби æмæ Гасситы Лев, фæстæдæр къордмæ бацыдис Бекъойты Георги (Гоги) дæр.