cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эрикссон, Лейф
Цардафыст
Лейф Эрикссон райгуырд Исландийы, Сырхсæр Эричы хæдзары, кæцыйы рарвыстой Норвегийæ æгас мыггагимæ. 982 азы Эрикы бинонтæ фæлыгъдысы Исландийæ дæр, сæхи тудджынтæй хизгæйæ. Лейф йæ фыды бинонтимæ æрбынат кодта Гренландийы ног колониты. Лейфæн ма уыди дыууæ æфсымæры, Торвалд æмæ Торстейн, æмæ хо Фрейдис. Ракуырдта Торгуннайы æмæ цын уыди иу лæппу — Торкелл Лейфссон.
Кызылордайы облæст
*
Эрикссон, Лейф
Цардафыст
Йæ Америкæмæ балцы размæ скодта уæййагон экспедици Норвегимæ. Ам Лейф саргъуыйын кодта йæхи Олаф Трюгвассонæн, Норвегийы паддзахæн æмæ киеваг къниаз Владимиры ивгъуыд хъан. Олафы фæзмынгæ, Лейф æрласта чырыстон алчеры Гренландимæ æмæ йæ саргъуыдта. Йæ мад æмæ бирæ гренландæгтæ райстой чырыстон дин, фæлæ йæ фыд, Сырхсæр Эрик, баззад фыдæлты диныл хæцтæй. Фæстæмæдзæугæйæ Лейф аирвæзын кодта науыхæлд иййæфт, исландаг Ториры, æмæ йæ уый фæстæ схуыттой «Амондджын Лейф».
Куы æрхæццæ ис, уæд Гренландийы сæмбæлди норвегиаг Бйарни Херйолфссоныл, кæцы йын радзырдта, кæй федта ныгуылæны дард денджызы мидæг зæххы кæронхæххытæ.
Иу-1000-æм азы Лейс Эрикссон къордимæ 35 лæгæй, аленк кодта науыл, кæцы балхæдта Бйарнийæ. Гом дзы æрцыдысты америкæйæг донгæрæтты æртæ регионы: Хеллуланд (æвæццæгæн, Баффины Сакъадах), Маркланд (хъуыдытæм гæсгæ — æрдæгсакъадах Лабрадор) æмæ Винланд, сæнæфсир дзы парахатæй кæй зади, уый тыххæй (æвæццæгæн Ньюфаундленды былгæрæттæ уыдысты, нырыккон бынат Л’Анс-о-Медоузы цур). Уым ма скодтой цалдæр хъæууаты, кæдоны æрзымæг кодтой.
Куы та æрцыдис Гренландимæ, Лейф радта йæ нау йе ’фсымæр Торвалдмæ. Уый йыл йæ бæсты хъуамæ ацыдаит Винланд иртасынмæ. Фæлæ йе экспедици æнæнтыстад баййæфта: скандинавтæ сæмбæлдысты «скрелингтимæ» — цæгатамерикон знæмтимæ æмæ семæ тохы Торвалд фæмард.
Исландаг таурæгътæм гæсгæ, Эрик æмæ Лейф куырмдзыд нæ кодтой балцы, фæлæ-иу бындурæвæрдæй ахæм æвдисæнты ныхæстыл, куыд Бйарни, кæцы федта æбæрæг зæххытæ горизонтыл. Уымæ гæсгæ, Америкæ 1000 азæй раздæр дæр уыдаит гом, фæлæ йæм æрмæст Лейф скодта æххæстаргъ экспедици Винланды донгæрæтты, радта йын ном, æрхызти йæ былтæм æмæ ма йæ колонизацикæнынмæ дæр хъавыди. Лейф æмæ й’ адæмы ныхæстæй, кæдон сты бындурон скандинавæг сагæтæн Сырхсæр Эрик æмæ гренландæгтыл, уыдысты нывгонд Винланды фыццаг картæтæ.
Категори:Исландийы бæлццæттæ
Лондринæ
Лондринæ (Londrina — «Чысыл Лондон») у муниципалитет Бразилийы. Ис Паранайы штаты.
Кокуитлам
Кокуитлам (Coquitlam) у сахар Канадæйы ныгуылæны, Британийы Колумбийы провинцийы. Уый у Ванкуверы горæтгæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Британийы Колумбийы сахартæ
Даргъдзæуаг гæдыбæлас
Даргъдзæуаг гæдыбæлас кæнæ урс гæдыбæлас, (Populus tremula; Осина) у гæдыбæласы хуыз.
Стыр Зæруæг
Стыр Зæруæг, дыгур. Стур Зæруæг у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Уæллагкомæй Скъæтты комы ’хсæн.
Даргъдзæуаг гæдыбæлас
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Стыр Зæруæг
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Урсдон (Къозы ком)
Урсдон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Къозыдонйы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Къозы ком
Лыткарино
Лытка́рино (Лыткарино) у сахар Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 59,9 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Хетæгтæ
Фиппаинæгтæ
*
Дорогобуж
Фиппаинæгтæ
Категори:Смоленсчы облæсты сахартæ
Лывзгæрдæг
Лывзгæрдæг, дыгур. фæлергæрдæг (Actinidia kolomikta, Актинидия коломикта) у бирæазон къутæр лианæ.
Стыр комы дон
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Стыр ком
Стыр ком у ком Хуссар Ирыстоны. Ис Чеселтгомы.
Тростянец (сахар)
Тростянец (Тростянець) у сахар Сумыйы облæсты Ахтыркæйы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сумыйы облæсты сахартæ Категори:Ахтыркæйы районы цæрæнрæттæ
Сиракьюс
Си́ракьюс (Syracuse) у Нью-Йорчы штаты сахар.
Хуы
Хуы, дыгурон ху (Sus domesticus) у дысæфтæгон цæрæгой. Хæдзары йæ дарынц йæ дзидза æмæ цармы тыххæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дысæфтæгонтæ Категори:Хуыдарынад
Хуссар Ирыстоныл 40 азы
Хуссар Ирыстоныл 40 азы у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Ис Чеселтгомы Зикъарайы ’фцæджы фарсмæ. Йæ бæрзæнд у 3600 м.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Чеселтгом
Баффины Зæхх
Ба́ффины Зæхх (Baffin Island, ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ, Qikiqtaaluk) у Канадæйы цæгатон сакъадах, провинци Нунавуты (Канадæйы Арктикон архипелаг), регион Кикиктанийы.
Баффины Зæхх у Канадæйы стырдæр сакъадах æмæ фæндзæм дунейыуæттæй сæ фæзуатæй абаргæйæ (507 451 км²), фæлæ йыл йæ тызмæг æмæ зын уавæрты тыххæй цæры æрмæст 11 æрзæйы бæрц адæймаджы.
Географи
Сакъадахы стырдæр цæрæн бынат у Икалуит, Нунавуты провинцийы сæйраг сахар.
Скæсæн æмæ цæгат-скæсæнырдæм Баффины Зæххæй та ис планетæйы стырдæр сакъадах — Гренланди. Дыууæ сакъадахы сты Девисы донхуыйæн æмæ Баффины бакæлæнæй дихгонд. Хуссарырдæм дзы у Гудзоны донкъубал, кæцы дих кæны сакъадах æмæ Квебечы провинцийы, хуссар-ныгуылæнырдыгæй та ис Гудзоны бакæлæн æмæ Нунавуты континенталон хай. Ныгуылæн æмæ цæгатырдыгæй Баффины Зæхх у лыстæг донхуыйæнтæй дихтæгонд Канадæйы арктикон архипеладжы æндæр сакъадæхтимæ.
Сакъадахыл ис бирæ нуазыны цæдтæ, дыууæ дзы сты егъæуттæ — Неттиллинг (5542 км²) æмæ Амаджуак (3115 км²). Геологион æгъдауæй, Баффины Сакъадах у Канадæйы уарты скæсæн кърайы дарддæрдзу, ууыл цæуынц Арктикон Кардильертæ. Сакъадахы бæрзонддæр цъупп у хох Один (2147 м), цъус ныллæгдæр — хох Асгард (2015 м). Сакъадахы централон хай у æдзæрæнау, хæххон æмæ тызмæг. Цæрджытæ æппæтбæрцы ’ввахсмæ цæрынц донбылтыл, иу-цалдæр зонадон экспедицийы едтæмæ, кæдоны æрдзы æгайнагдзинад æмæ йæ йæ раиртасæн адæймаджы тæфаг минималон кæм у, уым, сайынц сæхимæ.
Истори
Сакъадах хæссы бритайнаг бæлццон Уильям Баффины ном. Уый уыд фыццаг, чи æрфыста сакъадахы хабар 1616-æм азы, æмæ нымад у, цыма Баффин уыди фыццаг европæйаг, кæцы йæ байгом кодта. Фæлæ Гренландийы байгомы моментæй, йæ ныгуылæнырдыгæй, алы картæтыл æдзух æвдыстой æндæр ’мæ ’ндæр ас æмæ нæмттимæ сакъадах.
«Мификон» сакъадах уыди æви ма Баффины Зæхх чидæр байгом кодта раздæр — нырма бæрæг нæу.
1576-æм азы, сакъадахы хуссар хайы уæлнауæй æрхызтызты бритайнæгтæ, Мартин Фробишеры экспедициимæ, кæцы ма байгом кодта йæ номхæссæг донкъубал. Англисæгты фæлвæрдæй бынæттон эскимостимæ сцæдис уæвынæй ницы рауади конфликтæй дарддæр, кæцыйы бритайнæгтæй фæхъуыди 5 лæджы æмæ аборигены уацары бакæнгæ.
Фробишеры фæстæдæр экспедицитæ 1577 æмæ 1578 æзты хастой ам сыгъзæринкъахæнтæ скæныны нысан. Уый охыл, Фробишер-Бейы цур чысыл хъæу бындурæвæрд æрцыд, шахтæтæ къахт æмæ сæрмагонд агъуысттæ, æрзæт æнхъæвзынмæ æмæ йæ æфснайдæй дарынмæ. Фæлæ Англисмæ 1578 азы цы «зæрин згъæрдур» нылластой, уый йе ’взæрсты пирит куы разынит, æуый фæстæ англисæгты ленчытæ Баффины сакъадахмæ рæстæгмæ æрурæды сты.
Категори:Канадæйы сакъадæхтæ
Пялинг
Пялинг (Пхьалинг) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Дзержинский (сахар)
Дзержи́нский (Дзержинский) у сахар Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 52,8 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Беруни (сахар)
Истори
Кят уыди Хорезмы сæйраг сахар. Кяты райгуырдис Хорезмы зынгæ ахуыргонд Аль-Бируни.
Фиппаинæгтæ
Категори:Узбекистаны сахартæ
Агуаскальентес (штат)
Агуаскалье́нтес (Aguascalientes) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Агуаскальентес.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Къæбæлты æфцæг
Къæбæлты æфцæг у æфцæг Хуссар Ирыстоны. Ис Чеселтгомы.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Чеселтгом
Айнæгхил
Айнæгхил кæнæ сырхбазыр къулылылхил (Tichodroma muraria, Стенолаз) — сырддонцъиухуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм маргъ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Рочестер (Нью-Йорк)
Ро́честер (Rochester) у Нью-Йорчы штаты сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нью-Йорчы сахартæ
Тернополы облæст
Тернополы облæст (Тернопільська область, Тернопольская область) у облæст Украинæйы ныгуылæны. Административон центр — Тернополь.
Саракташы район
Фиппаинæгтæ
Категори:Оренбурджы облæсты районтæ
Тернополы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Сан-Луис-Потоси
Сан-Луис-Потоси (San Luis Potosí):
Хуытæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Дысæфтæгонтæ
Ельск
Ельск (Ельск) у сахар Белоруссийы Гомелы облæсты, Ельсчы районы административон центр.
Сетуртæ
Сетуртæ (სეთურნი, [сетурни]) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хады комы.
Сонæ æмæ Луарæ
Сонæ æмæ Луарæ (Saône-et-Loire) у департамент Францы скæсæны. Йæ административон центр у Макон.
Департамент ахсы кæддæры провинцитæ Бургунди æмæ Брессы зæххытæ.
Фиппаинæгтæ
*
Сан-Луис-Потоси (штат)
Сан-Луи́с-Потоси́ (San Luis Potosí) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Сан-Луис-Потоси.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Лæхурæджы хох
Лæхурæджы хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Уæллагкомæй Уæлладжыргомы ’хсæн. Йæ бæрзæнд у 2711,5 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Гъар
Гъар (ღარი) у хъæу Гуырдзыстоны Оны муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Василевичи
Василе́вичи (Васілевічы) у сахар Белоруссийы Гомелы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гомелы облæсты сахартæ
Наманган
Наманга́н (Namangan) у Узбекистаны дыккæгæм стырдæр сахар, Наманганы облæсты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Узбекистаны сахартæ
Морæдæндагон
Морæдæндагон (Sorex, Бурозубки) — зæхкъахджыты бинонадмæ чи хауы, ахæм чысыл цæрæгойтæ мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Волыны облæст
Волыны облæст (Волинська область, Волынская область) у облæст Украинæйы цæгат-ныгуылæны. Административон центр — Луцк.
Фиппаинæгтæ
*
Фалер
Фалер кæнæ балер, хъулон кæсаг , (Форель) — æргъайонты бинонадмæ чи хауы, ахæм кæсæгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæгтæ
Йонкерс
Фиппаинæгтæ
Категори:Нью-Йорчы сахартæ
Цимлянск
Цимля́нск (Цимлянск) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты, Цимлянсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Спам
Спам (spam) — коммерцион кæнæ æндæргъуыз рекламон æрвыстытæ постмæ, кæнæ та e-mail-мæ, адæммæ, кæдоны хъæугæ дæр нæ кæны.
Æппæтфæткон нысан "спам"-æй, уырыссагаудзур адæм фыццаг райдыдтой электронон фыстæджыты æрвыстытæ хонын. Нæ разбадзургæ æрбафысттæ уацты уысмон æмивды системæты (дæнцæгæн, ICQ) хуындæуынц SPIM.
Дунейы поцтаты трафичы спамы бæрц у иу-80% (2011 азы).
Ныхасы равзæрд
Æппæтвыццаг, «SPAM»-ныхас фæзынди 1936 азы æмæ æмбæрсты цыд, куыд SPiced hAM (судзаг цæхджын хуыйыфыд) æмæ уыди Hormel Foods Corporation-компанийы, дзидзайы консервты товарон нысан — хуыйæ конд судзаг тахынæджы фаршы.
Дыккаг дунеон хæсты фæстæ дзы баззади дунейы фæстауæрцтæ, кæдоны фæцарызтой хæсты рæстæджы ифтонгкæнынмæ канд америкæйаг салдæтты нæ, фæлæ ма ленд-лизы программæйы цæдисонты. Цæмæй уыппæт фæстæуæрцæй фервæзой (кæцы ма мæлæты æвæд дæр нал уыди) Hormel Foods скодтой йæхиформæ рекламон кампани. Алы аслам дуканийы, алы къуымæй, автобустыл æмæ трамвайтыл, газеттæй æмæ витринитæй дæр, кæй зæгъын æй хъæуы. Уымæй уæлдай ма йæ радиойæ дæр трансляци кодтой йæ рекламæ. Адæм дзы фæсæлæт сты, цыбыр ныхасæй.
Категори:Интернет
Уæллаг Франкони
Уæллаг Франко́ни (Oberfranken, Obafrankn) у Баварийы административон зылд. Йæ административон центр у сахар Байройт.
Категори:Бавари
Тымбылсæр хъусой
Тымбылсæр хъусой (Phrynocephalus mystaceus, Ушастая круглоголовка) у гæккуыриты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хатлоны облæст
Хатлоны облæст (Вилояти Хатлон) у облæст Таджикистаны хуссар-ныгуылæны. Йæ административон центр у Бохтар.
Фиппаинæгтæ
*
Велиж
Фиппаинæгтæ
Категори:Смоленсчы облæсты сахартæ
Тинуыры
Тинуыры (Glis glis, Соня-полчок) у æхсынджыты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Фæсдаргъомы дон
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
Цу
Цу (津市) у сахар Японы, Миэйы префектурæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Дордонь (цæугæдон)
Дордонь у æрбафæйлыд æмæ афæйлыд кæмæн вæййы, ахæм стæм цæугæдæттæн сæ иу. Йæ тæрф у рæсугъд æмæ райдзæст адæмæн, уый тыххæй дзы у хæрзпарахат туризмы индустри.
Дордоныл амад департаменттæ æмæ сахартæ:
Дордоны фæрсагдæттæ:
Категори:Францы цæугæдæттæ
Кæнгæ дур
Кæнгæ дур — нывæфтыд зæрдылдарæн амад дур-цырт, ныв сыл кодтой алыхуызон фыстытæ, цардуаджы дзаумæттæ (мигæнæнтæ), уæлæдарæс, фæлындæнтæ, хæцæнгарз, бæх æмæ æнд.ах., ома, рагзаманты мардимæ зæппадзы кæнæ ингæны цыдæриддæр æвæрдтой, уыцы предметты хуызтæ. Ирыстонæн йæ фæзбæсты æмбæлынц зианы къуыпнывтæ кæуыл ис, ахæм цыртдзæвæнтæ. Нывæфтыд цыртытæ аразыны зынгæдæр дæснытæ уыдысты Заманхъуйлаг нывæфтауджытæ, цыртытæ кæнынмæ сæм цыдысты Ирыстоны бирæ хъæутæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон этнографи
Тамаулипас
Тамаули́пас (Tamaulipas) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Сьюдад-Виктори.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Миллерово
Ми́ллерово (Миллерово) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты, Миллеровойы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Джексон (Миссисипи)
Джэ́ксон (Jackson) у Миссисипийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Миссисипийы сахартæ
Бургунди — Франш-Конте
Бургунди — Франш-Конте (Bourgogne-Franche-Comté) у регион Францы. Йæ сæйраг сахар у Дижон.
Ферганайы облæст
Фергана́йы облæст (Farg‘ona viloyati) у облæст Узбекистаны скæсæны. Йæ административон центр у Фергана.
Фиппаинæгтæ
*
Игуанæхуызтæ
Игуанæхуызтæ (Iguania, Игуанообразные) сты хæрвæгонты дæлкъорд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сакатекас
Сакатекас:
Корчулæ
Ко́рчулæ (Korčula, Κορκυρα Μελαινα, Corcyra Nigra, Curzola) у сакъадах Адриатикон денджызы, Хорватийы хуссар хайы, Далмацийы донбылы цур.
Истори
Сакъадахы истори йæ бынтæй ацæуы арф рагонады. Ссардтой дзы неолиты дуджы обæуттæ, финикийаг хъæутæ, раггрекъаг колонийы хæдзаруæттæ. VIII æнусы сакъадахмæ, куыд æгас Далмацийы донгæронмæ æрбайрвæзтысты славяйнаг знæмтæ. Фæлæ уæддæр йæ цæрджыты фылдæр суанг фæстаг астæузаманты онг, уыди ромайнаг æвзагджын.
XII—XV æнусты дæргъы, Корчулæ бирæ хæттыты хызти къухæй къухмæ. Къухдариуаг ыл кодтой бынæттон славяйнаг кънйазтæ, Венеци, Венгри, Генуя, уыдис ын хæдбары цыбыр рæстæг, уыдис Дубровничы республикæйы дæлбар, цалынмæ 1420 азы бæстон не сси венецийæгты. Корчулæйы хæдбардзинады заманы 1214 азы рауагъдæуыд, афтæ схонгæ, Корчулайы уагæвæрд - сакъадахы статус снысангæнæг æмæ историйы хъуыстгонд, куыд Далмацийы юридикон документты зæронддæртæй, закъæтты ’мбырд.
Бынæттон традицимæгæсгæ раст Корчулæйы гуырд уыди номдзыд бæлццон Марко Поло 1254-æм азы. 1298-æм азы сакъадахы цур схæцыдысты Генуяйы æмæ Венецийы флоттæ, генуяйæгты уæлахизæй фæуæвгæйæ. Марко Поло, дам, гæнæни, уыдаит венецийæгты ’вварс, уацары ахст æрцыд æмæ аластæуыд Генуямæ, кæм дзы, ахæстоны бадгæйæ, фæдиктытæ кодта чиныг йæ балцыты тыххæй.
1797-æм азы Венецийы республикæ дихгонд æрцыд Франц æмæ Габсбургты империйы æхсæн. Корчулæ Габсбургты фæци, фæлæ наполеойнаг хæстыты заманы 1806 азы сакъадах бацахстой францæгтæ æмæ уыди Францы империмæ хаст. 1807 азы Корчулæ уыди фæстæмæ ист черногориæгты æмæ уырыссаг флоты цæдисæй, Д. Н. Сенявины дæлкомандæдзыдæй. Уæддæр, фæсхæст, 1815 азы Корчулæ Далмацийы донгæронимæ байсты ис Австримæ.
1918-1921 æзты сакъадах соккупаци кодтой итайлæгтæ, Фыццаг дунеон хæсты фæстæ сси Югославийы хай. Дыккаг дунеон хæсты та йæ фæстæмæ итайлæгтæ бацахстой. Лыстæг Пелешацы донкъубалыл та ацыди арæн, куыд астæузаманты, фæлæ Венеци æмæ Дубровничы республикæйы ’хсæн нæйы, фæлæ Итали æмæ усташаг Хæдбар паддзахад Хорвати. Сакъадахыл активон архайд кодта антифашистон партизанон змæлд æмæ 1943 азмæ партизантæ быны контролмæ райстой Корчулæйы. Гермайнаг фашистты цыбыр æрбабырсты фæстæ, 1944 азы уыди бæстон сæрибар.
Хæсты фæстæ Корчулæ бахызти Хорватийы скондмæ, кæцы уыди СФРЮ-йы републикæтæй иу. Югославийы ныппæрхы фæстæ сакъадах сси хæдбар Хорватийы хай.
Категори:Хорватийы сакъадæхтæ
Сакатекас (штат)
Сакатéкас (Zacatecas) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Сакатекас.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Арабули
Арабули (არაბული) сты гуырдзиаг мыггаг.
Равзæрд
Куыд амонынц таурæгътæ, афтæмæй Арабулты мыггаг рацыд Хевсуреты бæстæй.
Категори:Гуырдзиаг мыггæгтæ
Ровнойы облæст
Ровнойы облæст (Рівненська область) у облæст Украинæйы цæгат-ныгуылæны. Административон центр — Ровно.
Белово
Бело́во (Белово) у сахар Уæрæсейы Кемеровойы облæсты, Беловойы сахары зылды административон центр.
Ровнойы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Белово
Фиппаинæгтæ
Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
Гогочъури
Гогочъури (გოგოჭური) сты гуырдзиаг (хевсураг) мыггаг.
Зындгонд адæм
Категори:Гуырдзиаг мыггæгтæ
Абырджыты æвзаг
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон этнографи Категори:Ирон æвзаг Категори:Кавказы сусæг æвзæгтæ
Гардон
Гардон кæнæ Гар, Гард дæр (Gardon) у цæугæдон Францы хуссары. Гары департамент дæр хæссы доны ном.
Гардоны дæргъ у 133 км йе ’ппæты даргъдæр фæрсагдон «С.Жуаны Гардонимæ» (фр. Gardon de Saint-Jean). Йæ гуырæн ис Севеннты хæхты, фæуы та, Ронæмæ бакæлгæйæ (йæ рахиз фæрсагдонмæ), коммунæ Бокеры цур. Кæцыдæр фæрсагдæттæ дæр ын «Гардон» хуыйнынц.
Категори:Францы цæугæдæттæ
Саниба (бардуаг)
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи
Цзиньхуа
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Дæллаг Франкони
Дæллаг Франко́ни (Unterfranken, Untafrankn) у Баварийы административон зылд. Йæ административон центр у сахар Вюрцбург.
Категори:Бавари
Оран
Ора́н (وهران — Wahran) у Алжиры стырдæр сахартæй иу, Ораны вилайеты административон центр. Сахары цæрынц 1,56 млн адæймаджы.
Категори:Алжиры сахартæ
Каменск-Шахтинский
Ка́менск-Шахти́нский (Каменск-Шахтинский) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Чъинчъараули
Категори:Гуырдзиаг мыггæгтæ
Юрга
Юрга́ (Юрга) у сахар Уæрæсейы Кемеровойы облæсты, Юргайы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
Даиаури
Даиаури (დაიაური) сты хевсураг мыггаг.
Агамонтæ
Агамонтæ (Agamidae, Агамовые) сты гæккуыриты бинонад.
Даиаури
Зындгонд адæм
Категори:Гуырдзиаг мыггæгтæ
Хуымæтæджы бæрзбынызокъо
Хуымæтæджы бæрзбынызокъо (Leccinum scabrum, Подберёзовик обыкновенный) у, Boletaceae-йы бинонадмæ чи хауы, ахæм зокъоты хуыз.
Агамонтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хуымæтæджы бæрзбынызокъо
Категори:Зокъотæ алфавитмæ гæсгæ
Чырæ
Чырæ — адæм кæнæ æндæр исты уæзæгтæ ласын. Дзæуджыхъæуы, Мæздæджы æмæ хæстæг хъæуты цæрджытæ ацы куыст арæх кодтой. Ирон адæм чырæ арæхдæр ластой, сæхæдæг дæр æмæ-иу кусæг фос дæр хъæууонхæдзарадон куыстытæй æвдæлон куы уыдысты, уæд. Чырæ ласын æрмæст уæззау куыстыл нымад нæ цыд, фæлæ ма уыдис тæссаг куыст дæр. Чырæ ластой рæстæмбис кары бацæугæ фидар æмæ тыхджын лæгтæ; æрыгон фæсивæды чырæ ласынмæ стæм хатт уагътой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны истори
Демидов (сахар)
Деми́дов (Демидов) у сахар Смоленсчы облæсты, Демидовы районы административон центр.
Коканд
Кока́нд (Qo‘qon) у рагон сахар Узбекистаны Ферганайы облæсты.
Категори:Ферганайы облæсты сахартæ
Ивано-Франковсчы облæст
Ивано-Франковсчы облæст (Івано-Франківська область, Ивано-Франковская область) у облæст Украинæйы ныгуылæны. Административон центр — Ивано-Франковск.
Фиппаинæгтæ
*
Чжуанаг
Чжуанаг:
Зæгъойты æфцæг
Зæгъойты æфцæг у хох æмæ æфцæг Хуссар Ирыстоны. Ис Къозы комы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Къозы ком
Тайчжоу (Чжэцзян)
Тайчжо́у у Китайы сахары зылд. Ис Чжэцзяны провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Сæлхæйы рæсугъд
Сæлхæйы рæсугъд кæнæ Сæлхийы рæсугъд — ирон адæмон кадджыты хъайтар. Хъару æмæ лæгдзинадæй йæхицæн ном чи скодта, уыцы хъайтартæй бирæтæ хъавынц Сæлхæйы рæсугъд ракурынмæ. Йæ диссаджы фæндыры цагъдæй Сæлхæйы рæсугъд йæ зæрдæ чи фæцагайдта æмæ йæхицæн æмбалæн кæй равзæрста, уый Донбеттыртимæ тохы мæлæтдзаг цæф фæвæййы. Сæлхæйы рæсугъд йæ уарзон йæ хъæбысы ахицæн, стæй уый дæр йæ уарзоны ингæныл йæхи амары. Сæлхæйы рæсугъды кадæг адæмы хорз кæй зыдтой, ууыл дзурæг сты ахæм æмбисæндтæ: «Раст Сæлхæйы рæсугъды хуызæн у», «Сæлхæйы рæсугъд цы кæныс!» «Уындæй Сæлхæйы рæсугъды цæрмыстыгъд бакодта» æмæ æнд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи
Урс хуыргарк
Урс хуыргарк (Lagopus lagopus; Белая куропатка) у маргъ. Зымæгон йæ сисвæлыст у урс, сæрдыгон — бурбын-мыдхуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Сан-Мигель-де-Тукуман
Сан-Миге́ль-де-Тукума́н (San Miguel de Tucumán) кæнæ Тукума́н (Tucumán) у Аргентинæйы сахар, Тукуманы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Кесон-Сити
Ке́сон-Си́ти (Lungsod ng Quezon, Quezon City, Ciudad Quezón) у Филиппинты сахар. Æрбынат кодта Лусоны сакъадахыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Филиппинты сахартæ
Бирюч (сахар)
Бирюч (Бирюч) у сахар Белгороды облæсты, Красногвардейскоейы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Белгороды облæсты сахартæ
Китайаг
Китайаг:
Эбан
Эбан  (Эбана) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Æхсон
Æхсон кæнæ схон, , æддор, æтдор у хæххон дуры мыггаг.
Карсон-Сити (Невадæ)
Карсон-Сити (Carson City) у Невадæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Невадæйы сахартæ
Красноармейск (Мæскуыйы облæст)
Красноарме́йск (Дзержинский) у сахар Мæскуыйы облæсты Пушкинойы сахары зылды. Цæрынц дзы 26,3 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Хъабагъуаты дон
Хъабагъуаты дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Змисджыны комы доны фæрсагдон. Кæлы Алагиры æмæ Дыгуры районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Уæздан саг
Уæздан саг кæнæ сæрбæрзонд саг  — сагты бинонадмæ чи хауы, ахæм къайсæфтæгджын цæрæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Куед
Куед (ქვედი, [кведи]) у хъæу Гуырдзыстоны Оны муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хамхи
Хамхи (Хамхи) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Гусалтæ
Гусалтæ (Гусаловы) сты ирон мыггаг.
*
Дзуары дон
Папутра у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Папутрайы фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Къозы ком
Шваби (зылд)
Шва́би (Schwaben, Schwobm) у Баварийы административон зылд. Йæ административон центр у сахар Аугсбург.
Категори:Бавари
Мæирбег
Мæирбег у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Гусойтæ
Гусойтæ (Гусоевы) сты ирон мыггаг.
*
Хоккайдо (префектурæ)
Хокка́йдо (北海道) у Японы префектурæ. Йæ административон центр у Саппоро.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы префектурæтæ
Лора, Джильмар
Ка́рлос Джильма́р Ло́ра Сааве́дра (Carlos Jhilmar Lora Saavedra; райгуырдис 2000-æм азы 24 октябры Лимæйы) у перуйаг футболист, Перуйы иугонд командæйы хъахъхъæнæг.
Ломоносов (сахар)
Ломоно́сов (1948-æм азы агъоммæ — Ораниенба́ум, Oranienbaum) у Бетъырбухы горæтгæрон Балты денджызы был.
Калмантæ
Фиппаинæгтæ
*
Лора, Джильмар
Фиппаинæгтæ
Категори:Перуйы футболисттæ
Ломоносов (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Бетъырбухы горæтгæрæттæ
Сычъитыдон
Сычъитыдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Тæмисчъы доны фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ
Мыстымарг
thumb|right|250px|Мыстымарг Мыстымарг кæнæ мысты марг (Arsenicum — "As") у элементты периодон системæйы 33-æм химион элемент, æрдæгзгъæр.
Маргилан
Маргила́н (Marg‘ilon) у сахар Узбекистаны Ферганайы облæст.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ферганайы облæсты сахартæ
Тæгъз
Тæгъз:
Корочæ
Коро́чæ (Короча) у сахар Белгороды облæсты, Корочæйы районы административон центр.
Нигде
Нигде (Niğde, ) у сахар Турчы, Нигдейы провинцийы административон центр.
Берд (сахар)
Берд (Բերդ) у сахар Сомихы Тавушы облæсты.
Нигде
Категори:Турчы сахартæ
Лениногорск (нысаниуджытæ)
Лениногорск:
Амураг тигр
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Корриентес
Корриентес (Corrientes) у Аргентинæйы сахар, Корриентесы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Милдзыхты Аслан
Милдзыхты Аслан у Цæгат Ирыстоны арæзтад æмæ архитектурæйы министр 2022-æм азы январæй.
Риддер
Ри́ддер (Риддер; 2002-æм азы онг — Лениного́рск) у сахар Скæсæн Хъазахстаны облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Скæсæн Хъазахстаны облæсты сахартæ
Милдзыхты Аслан
2020-æм азы Арæзтады проектты паддзахадон экспертизæйы республикон кусæндоны директоры хæдивæгæй куыста.
Фиппаинæгтæ
Аслан Категори:Цæгат Ирыстоны министртæ
Берд (сахар)
Категори:Сомихы сахартæ
Хæмпæлгæрдæджытæ
Хæмпæлгæрдæг (бирæон нымæц: хæмпæлгæрдæджытæ) кæнæ амахос, дыгурон вариант бугъгæрдæг — хъæууон хæдзарады культурæты хортыдты зайæгойтæ, кæцытæ тынг хъыгдарынц хорз тыллæг райсынæн.
Шоани
Шоани (Шоани) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Хæмпæлгæрдæджытæ
Литературæ
*
Шоани
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Тæгъз (хими)
Тæгъз (селитра) — иуæй-иу минералты тривиалон ном, пайда дзы кæнынц хъацæнæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нитраттæ (минералтæ) Категори:Минералтæ
Вязьмæ
Вя́зьмæ (Вязьма) у сахар Уæрæсейы Смоленсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Смоленсчы облæсты сахартæ
Бырынкъ (науаразын)
Бырынкъ кæнæ сетæнвадæн — науы раззаг хай.
Фиппаинæгтæ
Категори:Науаразын
Хъабанты хъæу
Хъабанты хъæу, дыгур. Хъабанти гъæу (Кабаново) — раздæры хъæу Ирыстоны, ныры Ерохъæйы хъæуы сых.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны цæрæнрæттæ
Дæллаг Бавари
Дæллаг Бава́ри (Niederbayern, Niedabayern) у Баварийы административон зылд. Йæ административон центр у сахар Ландсхут.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бавари
Тепсарыхъо
Тепсарыхъо у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Посадас (сахар)
Посадас (Posadas) у Аргентинæйы сахар, Мисьонесы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Строитель (сахар)
Строи́тель (Строитель) у сахар Белгороды облæсты, Яковлевойы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Белгороды облæсты сахартæ
Гудаутæйы район
Гудаутæйы район (Гәдоуҭа араион) у Абхазы район. Йæ административон центр у Гудаутæ.
Категори:Абхазы районтæ
Гелдерланд
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты провинцитæ
Цъæх мæга
Цъæх мæга, (Коростель) у чысыл маргъ. Йæ буары дæргъ у 27—30 сантиметры бæрц, йæ уæз та — 80—200 г.
Зайцев, Виктор Иваны фырт
Виктор Иваны фырт Зайцев (Виктор Иванович Зайцев), советон партион кусæг, Дзæуджыхъæуы горæххæсткомы сæргълæууæг 1955-æм азы октябрæй 1959-æм азы ноябры онг. Ацы бынаты куы куыста, уæд сахары байгом ис Китайаг фæз (фæстæдæр йæ ном аивтой æмæ уый сси Революцийы фæз).
Категори:Дзæуджыхъæуы зындгонд адæм
Мюльхайм-ан-дер-Рур
Мю́льхайм-ан-дер-Рур (Mülheim an der Ruhr, Mölm) у сахар Германы Цæгат Рейн-Вестфалийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Рейн-Вестфалийы сахартæ
Кривой Роджы район
Кривой Роджы район (Криворізький район, Криворожский район) у район Украинæйы Днепропетровсчы облæсты. Йæ административон центр у Кривой Рог.
Фиппаинæгтæ
*
Дзитойтæ
Дзитойтæ (Дзитоевы) сты ирон мыггаг.
*
Сырхы бæрзонд (Æрæфы район)
Сырхы бæрзонд, дыгур. Сурхи бæрзонд у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 1470,2 м.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Цæрвæхсидæн
Цæрвæхсидæн — нæлхæ фыцгæйæ, бынтæй цы дзыкка акæнынц луарæны ссадимæ, уый.
Литературæ
Категори:Ирон хæринæгтæ
Байцаты Владислав
Байцаты Барисы фырт Владислав (Байцаев Владислав Борисович; райгуырдис 1990-æм азы 17 августы Дигорайы) у дыгурон хъæбысæйхæцæг, Европæйы чемпион (2018), 2011 æмæ 2013 æзты Европæйы чемпионаты призёр, Уæрæсейы Федерацийы спорты сгуыхт мастер.
Владислав Категори:Дигорайы чи райгуырдис, уыдон Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Сухумы район
Сухумы район (Аҟәа араион) у Абхазы район. Йæ административон центр у Сухум.
*
Сальтæ
Са́льтæ (Salta) у Аргентинæйы сахар, Сальтæйы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Горакхпур
Категори:Уттар-Прадешы сахартæ
Уæллаг Бавари
Уæллаг Бава́ри (Oberbayern, Obabayern) у Баварийы административон зылд. Йæ административон центр у сахар Мюнхен.
Волочиск
Волочи́ск (Волочиськ) у сахар Хмельницкийы облæсты. Ис Хмельницкийы районы.
Категори:Хмельницкийы облæсты сахартæ
Цæгат Брабант
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты провинцитæ
Бурæмæдз
Бурæмæдз, вариант булæмæдз — ирон адæмон сфæлдыстады диссаджы æндадзæг буарад, сасм.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нарты кадджытæ
Мюльхайм
Мю́льхайм (Mülheim, Mühlheim):
Побединское
Побединское (Побединское, Победински) у хъæу Цæцæны Грознайы районы.
Хилагы ’взаг
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Побединское
Фиппаинæгтæ
Категори:Грознайы районы цæрæнрæттæ
Кастамону
Кастамону́ (Kastamonu, Κασταμόνου) у сахар Турчы, Кастамонуйы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Мюльхайм-ам-Майн
Фиппаинæгтæ
Категори:Гессены сахартæ
Ярцево
Фиппаинæгтæ
Категори:Смоленсчы облæсты сахартæ
Каменскоейы район
Каменскоейы район (Кам'янський район, Каменский район) у район Украинæйы Днепропетровсчы облæсты. Йæ административон центр у Каменское.
Фиппаинæгтæ
*
Хъæды мæга
Хъæды мæга (Вальдшнеп) у чысыл маргъ. Йæ буары дæргъ у 33—38 сантиметры бæрц, йæ уæз та — 210—460 г.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Дренте
Дренте (Drenthe) у Нидерландты провинци. Йæ административон центр у Ассен.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты провинцитæ
Сьюдад-Дарио
Сьюдад-Дарио (Ciudad Darío) у сахар Никарагуæйы Матагальпæйы департаменты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы сахартæ
Ткуарчалы район
Ткуарчалы район (Тҟәарчал араион) у Абхазы район. Йæ административон центр у Ткуарчал.
Категори:Абхазы районтæ
Явæ
Я́вæ (Jawa, ꦗꦮ Jawa, ᮏᮝ Jawa) у стыр сакъадах Индонезийы. Сакъадахы фæзуат у 132 023 км2.
Категори:Индонезийы сакъадæхтæ Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ Категори:Индийы фурды сакъадæхтæ
Кук, Джеймс
Джеймс Кук (James Cook; 1728-æм азы 27 октябры, Мартон, Йоркшир, Англис — 1779-æм азы 14 февралы, Гавайийы сакъадах) у англисаг хæстон денджыздзау, иртасæг, картограф æмæ фыццакæнæг, Къаролады æхсæнады уæнг æмæ Къаролады денджызон æфсæддон флоты капитан. Æртæ хатты сраздзог Дунеон океаны раиртасыны экспедициты, се ’ртæ дæр уыдысты зæххалварсонтæ. Ацы экспедициты заманы скодта цалдæр географон ссардтæ. Лæмбынæггаст скодта æмæ сæ картæтыл ныссурæтта, йæ агъоммæ Ньюфаундленды æвзæрзонгæ хæйттæ æмæ Канадæйы скæсæны донбылты, Австрали, Ног Зеланди, Цæгат Америкæйы ныгуылæн донгæрæтты, Сабыр, Индийы æмæ Атлантикон фурдты. Кук картографийыл бирæ рæстæг кæй хардз кодта, уый тыххæй йе скæнгæ картæты фылдæр, сæ дырысад æмæ аккуратадæй, бирæ æзтыдæргъы уыдысты сæрты н’ ахизгæ, æмæ бирæ дæсазты, суанг XIX æнусы æмбисмæ, æххуыс кодтой денджыздзаутæн.
Зыдтой йæ куыд быхсон лæгæй æмæ лымæн ахастуагæй бынæттон цæрджытимæ. Йæхиформæ революцигонд скодта денджызбалцы, куы сахуыр ис ахæм тæссаг æмæ арæх-уæрæх низимæ хæцын, куыд цинга. Йæ мæлæтад ын уыцы хосы фæрцы фурдбалцты скуынæг кодтой. Йæ балцы уыдис зындгонд денджыздзуты æмæ иртастджыты æгас плейадæ, зæгъæм, Джозеф Бэнкс, Уильям Блай, Джордж Ванкувер, Джордж Диксон, Иоганн Рейнголд æмæ Георг Форстер.
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджыздзаутæ Категори:Йоркширы чи райгуырдис, уыдон
Цицыр
Категори:Мæргътæ
Дзалмæн
(Beckmannia eruciformis) — æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгой.
Фиппаинæгтæ
*
Беринг, Витус
Ви́тус Ионассен Бе́ринг (Vitus Jonassen Bering; уырыссагау æй хуыттой Иван Иваны фырт Беринг; райгуырдис 1681-æм азы 12 августы, Хорсенсы, Данийы — фæхъуыди 1741-æм азы 8 декабры, Беринджы сакъадахы) — денджыздзау, уырыссаг флоты афицер, капитан-командор. Йæ равзардæй данийаг адæмыхаттæй у.
Андиаты Тебæ
Андиаты Тебæ (Тепсарыхъо), йæ аргъуыды чырыстон ном та Фёдор (райгуырдис 1860-æм азты Андиатыхъæуы) — ирон кадæггæнæг.
Лялах
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Беринг, Витус
1725-1730 æмæ 1733-1741 æзты армдар уыди Фыццаг æмæ Дыккаг экспедициты Камчаткæмæ. Ацыд Чукоткæ æмæ Аляскæйы ’хсæн хуыйæндоныуылтыл (фæстæдæр æй Беринджы донкъубал схуыттой), бахæццæ ис Цæгат Америкæмæ æмæ Алеуты сакъадæхтæм. Беринджы номæй схуыттой сакъадах, донкъубал æмæ денджыз Сабыр фурды цæгаты, афтæ ма Командоры сакъадæхтæ дæр. Археологийы Сыбыры цæгат-скæсæн хай, Чукоткæ æмæ Аляскæ дæр (кæдон, дам, ныр куыд хъуыдыуæйы, рагзаманты æмиу кодтой зæххы тæлмæй), арæх фæхуындæуынц иумæййаг термин Беринги, зæгъгæ.
Андиаты Тебæ
Каст фæци хæххон дыууæкъласон скъола. Уымæн ма уыди цыппар æфсымæры. Сæ сæйраг куыст уыд фосдарын æмæ хуымкæнын. Хохы зæххъуаг кæм уыдысты, уымæ гæсгæ-иу быдыры зæхджынтæй лæскъ райстон зæхх хизæнтæн дæр æмæ нартхоры хуымтæн дæр.
1907—1910 азты Тебæйæн бантыст Дзæуджыхъæуы хæдзар саразын æмæ уым æрцардис.
Йæ фырт Барис райгуырдис 1911-æм азы Дзæуджыхъæуы.
Беринг, Витус
Цардафыст
Витус Беринг райгуырдис 1681 азы Данийы. 1703 азы фæци кадетты корпус Амстердамы, уыцы азы ма бахызт уырыссаг службæмæ, дæлпоручичы чины, Ост-Индимæ балцы фæстæ, æмæ службæ кодта Уæрæсейы Балтийаг флоты, Стыр Цæгатон хæсты афон.
1707 аразмæуыд поручикы онг. 1710 азы акондæуыд Азовы флотмæ, аразмæ та йæ кодтой капитан-лейтенанттæм, командæ кодта снауæ «Мункер»-æй.
1710-1712 службæ кодта Азовы флоты æмæ уырысимæ хæцыд Турчы ныхмæ.
1712 акондæуыд Балтийаг флоты, 1715 азы 4-рæнхъы капитан сси.
1713 Выборджы ракуырдта Аннæ Кристинæйы, бынæттон бюргерты чызджытæй иуы. Беринг йæ райгуырæн бæстæйы фæстаг хатт 1715 азы уыди æмæ йæм уый фæстæ никуыуал ныздæхти.
1716 азы 4 рæнхъы капитан Витус Беринг командæ кодта нау «Пёрл»-æй. 1717 3 рæнхъы капитан сси. 1719 азы армдардта нау «Селафаил»-ыл. 1720 йæ фæци 2 рæнхъы капитан, æрмдарæг уыди нау «Мальбург»-ы, стæй — «Лесное»-йы. 1724 ссæрибардзыд ис службæйæ йæхи фæндæй æмæ та фæстæдæр фæстæмæ æрбаист, куыд «Селафаилы» командир 1 рæнхъы капитаны чины.
Фиппаинæгтæ
Категори:Данийы чи райгуырдис, уыдон Категори:Денджыздзаутæ
Уæллаг Пфальц
Уæллаг Пфальц (Oberpfalz, Obapfoiz, Owerpfolz) у Баварийы административон зылд. Йæ административон центр у сахар Регенсбург.
Категори:Бавари
Сарагосæ (провинци)
Сараго́сæ у провинци Испанийы Арагоны. Йæ административон центр у Сарагосæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Арагоны провинцитæ
Ног Аквитани
Ног Аквитани (Nouvelle-Aquitaine, Nòva Aquitània) у регион Францы хуссар-ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Бордо.
Калач-Доныл
Кала́ч-Доныл (Калач-на-Дону) у сахар Уæрæсейы Волгограды облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Волгограды облæсты сахартæ
Пуэрто-Наталес
Пуэрто-Наталес (Puerto Natales) у сахар Чилийы. Ис Магальянес æмæ Чилийы Антарктикæйы регионы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чилийы сахартæ
Куйбадæн
у зайæгойы ном.
Тамаджыны дон
Тамаджыны дон:
Куйбадæн
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Багъæрбаз
(Carabidae, Жужелицы ) — хъæндилты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ Категори:Дыгурон дзырдтæ
Оверэйссел
Оверэ́йссел (Overijssel, Oaveriessel) у Нидерландты провинци. Йæ административон центр у Зволле.
Категори:Нидерландты провинцитæ
Нетешин
Нете́шин (Нетішин) у сахар Хмельницкийы облæсты. Ис Шепетовкæйы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хмельницкийы облæсты сахартæ Категори:Шепетовкæйы районы цæрæнрæттæ
Оффенбах-ам-Майн
Фиппаинæгтæ
Категори:Гессены сахартæ
Родос
Ро́дос (Ρόδος, Rhodus) у Гречъы сакъадах. Ис Эгейы денджызы.
Категори:Гречъы сакъадæхтæ
Матагальпæ (департамент)
Матага́льпæ (Matagalpa) у Никарагуæйы департамент. Йæ административон центр у сахар Матагальпæ.
Категори:Никарагуæйы департаменттæ
Триполи (Ливан)
Три́поли (طرابلس, Ṭarābulus) у сахар Ливаны, порт Зæххастæуы денджызы былгæроныл.
Категори:Ливаны сахартæ
Тумаг
Тумаг (Тумги) (ТӏумагI) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Кетчум
Фиппаинæгтæ
Категори:Айдахойы сахартæ
Коростышев
Коросты́шев (Коростишів) у сахар Украинæйы Житомиры облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Житомиры облæсты сахартæ
Утрехт (провинци)
У́трехт (Utrecht) у Нидерландты провинци. Йæ административон центр у Утрехт.
Санторини
Сантори́ни кæнæ Ти́рæ (Θήρα []) у вулканон сакъадах Эгейы денджызы.
Категори:Гречъы сакъадæхтæ
Рудня (сахар)
Ру́дня (Рудня) у сахар Смоленсчы облæсты, Рудняйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Смоленсчы облæсты сахартæ
Тамаджыны дон (Æрæфы район)
Тамаджыны дон, дыгуронау Тамагинидон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Къæрæугомы доны галиу фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Матагальпæ
Матага́льпæ (Matagalpa) у сахар Никарагуæйы, Матагальпæйы департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы сахартæ
Шепетовкæйы район
Шепетовкæйы район (Шепетівський район) у район Хмельницкийы облæсты. Йæ административон центр у Шепетовкæ.
Токмак (Украинæ)
Токма́к (Токмак) у сахар Украинæйы Запорожьейы облæсты. Ис Пологийы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Запорожьейы облæсты сахартæ Категори:Пологийы районы цæрæнрæттæ
Хæхты æхсæнадæмон бон
Хæхты æхсæнадæмон бон (Иугонд Нациты Организацийы æзвæгтыл International Mountain Day, Día Internacional de las Montañas, 国际山岳日, Международный день гор, Journée internationale de la montagne) у, 2003-æм азæй 11 декабрæй кæй бæрæг кæнынц, ахæм æхсæнадæмон бæрæгбон.
Хæхтæ ахсынц дунейы цæппæрæм хай æмæ сты æдзæх доны ахсджиаг ратæдзæн. Хохы экологи хъахъхъæнын у тынг хъæугæ хъуыддаг дунейы алы ран дæр.
Æддаг æрмæг
Категори:Хæхтæ Категори:Бæрæгбæттæ
Гирети
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Бæмбæггаг
Бæмбæггаг кæнæ бæмбæгбæлас (Gossypium, Хлопчатник) у зайæгойты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Миконос
Ми́конос (Μύκονος) у Гречъы сакъадах. Ис Эгейы денджызы.
Категори:Гречъы сакъадæхтæ
Мундзух (хох)
Мундзух (მექეთი) у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 2685 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Чуднов
Чу́днов (Чуднів) у сахар Украинæйы Житомиры облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Житомиры облæсты сахартæ
Тускъатæ
Тускъатæ (Тускаевы) сты дыгурон мыггаг.
Ванкувер (Вашингтон)
Ванкувер (Vancouver) у Вашингтоны штаты сахар.
Тускъатæ
Истори
Иу таурæгъмæ гæсгæ, Тускъатæ, Лагкутæ æмæ Дзансолтæ æрвадæлтæ сты — Тускъа, Лагку æмæ, дам, Дзансол уыдысты æфсымæртæ. Фæлæ ис æндæр таурæгъ дæр, уый куыд амоны, афтæмæй ацы æртæ лæджы кæрæдзийæн тугхæстæджытæ не сты. Лагку, дам, у Стыр Дыгураг, рагон алантæй, Тускъа кæцæй æрбафтыд Стыр Дыгурмæ, уый ничи зоны. Дзансол æрбафтыд Дыгурмæ Уæлладжыры комæй. Ацы æртæ лæджы ам кæнгæ æфсымæртæ загътой кæрæдзийæ. Устытæ æрхастой, фæзынд сын цæуæт, сæ мыггæгтæ сæ нæмттæм гæсгæ рахуыдтой. Афтæмæй Стыр Дыгуры фæзынд мыггæгтæ: Тускъатæ, Лагкутæ æмæ Дзансолтæ.
Тускъаты мыггаджы равзæрды тыххæй ма ис ноджы иу таурæгъ. Ацы таурæгъмæ гæсгæ, дам, кæцæйдæр æртæ æфсымæры æрлыгъди Кетмæ. Ам се æцæг мыггаджы ном хъæуы цæрджытæн не схъæр кодтой, кæцæй ралыгъдысты, уый дæр нæ загътой. Æфсымæртæ асæй уыдысты стыр, буарæй ставд, æмæ сæ хъæуы цæрджытæ уымæ гæсгæ схуыдтой Тускъатæ. Цасдæр рæстæджы фæстæ Тускъатæ иннæ Кетонтимæ алыгъдысты Мæздæджы районмæ — Мусхъæумæ. Тускъаты æртæ æфсымæрæй иу — Айдарухъ пысылмон дин райста æмæ алыгъд Цыколамæ. Айдарухъ æмæ йе ’ртæ фырты: Баса, Илас æмæ Хаджумар нымад цæуынц Тускъатæй, Цыколайы чи цæры, уыдон фыдæлтыл.
Ванкувер (Вашингтон)
Фиппаинæгтæ
Категори:Вашингтоны сахартæ
Тускъатæ
Литературæ
*
Наргъы дон (Æрæфы фæрсагдон)
Наргъы дон, дыгуронау Наргъи дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрæфы галиу фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Барсуки
Барсуки́ (Буро-КIале, Барсуки) у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Хæдзарон тæрхъустæ
Хæдзарон тæрхъустæ — тæрхъусонты бинонадмæ чи хауы, ахæм иуæй-иу мыггæгты иумæйаг ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Жиздрæ (сахар)
Жи́здрæ (Жиздра) у сахар Калугæйы облæсты, Жиздрæйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Калугæйы облæсты сахартæ
Беллинсгаузен, Фаддей Фаддейы фырт
Фадде́й Фадде́йы фырт Беллинсга́узен (Фабиан Готлиб Беньямин фон Беллингсгаузен (Fabian Gottlieb Benjamin von Bellingshausen; 1778-æм азы 9 сентябры Эзелы сакъадах — 1852-æм азы 13 январы Кронштадт) у уæрæсейаг денджыздзау, адмирал, Антарктидæйы фыццакæнæг. Рацыди балтийаг немыцы æлдæрттæй.
10 азыкконæй бахауд Кадетты денджызон корпусмæ Кронштадты.
1795, æхсæз азы фæстæ, Беллинсгаузен райста йæ фыццаг флотон чин — гардемарин сси. Фидæн азы Англисы донбылтæм фурдбалц скодта. 1797 азы йæ смичман кодтой (фыццаг афицерон чин флоты) æмæ йæ снысан кодтой Ревелы эскадрæмæ. Эскадрæйы наутыл цыди 1803 азмæ.
1803 азы Иван Крузенштерны науты экипажтæ агурын райдыдтой, цæмæй ацыдаиккой фыццаг уæрæсейаг зæххалварсоны. Балтийаг флоты ахуырдоны сæйраг директор, вице-адмирал Ханыков Пётр Иванович, кæй дæлкъухдариуæджы Беллинсгаузен уыдис цалдæр балцы, бауынаффæ кодта Беллинсгаузены-фырты нау «Надеждамæ» айсын.
1803-1806 æзты Фаддей хайад иста Уæрæсейы науты фыццаг зæххалварсон ленкады слуп «Надеждайыл», Крузенштерны дæлбар. Фæсбалц æй аразмæ кодтой капитан-лейтенанты чинмæ.
1809 азы кампанийы командæ кодта корвет «Мельпомена»-йæ, 1812-1816 фрегат «Минервæ»-йæ, 1817-1819-мæ та фрегат «Флорæ»-йæ.
1819-1821 уыди хуссарполарон денджызтæм æрвыст антарктикон зæххалварсон экспедицийы сæрдар, уыдис дзы шлюптæ «Восток» æмæ «Мирный», фæстагæй командæ кодта Михаил Лазарев.
4-æм июны Кронштадтæй рацæугæ, Рио-де-Жанейромæ экспедици æрхæццæ ис 2 ноябры. Урдыгæй Беллинсгаузен сæрæй аздæхти комкоммæ хуссармæ, æмæ, Кукæй гомæрцыд, Хуссар Георгияйы сакъадахы хуссар-ныгуылæн зæххытыл æрзилгæйæ, х.у. иу-56°-мæ ’ввахс, «байгом» кодта маркиз де Траверсейы æртæ сакъадахы, федта Хуссар Сандвичы сакъадæхтæ, ацыд скæсæны х.у. 59°-ыл æмæ дыууæ хатт ахызти ноджы дарддæр, хуссармæ, ихтæ йæ кæййонг дард уагътой, уый онг. 69° х.у.-мæ куы бахæццæ сты 1820 азы 16 январы, экспедици бакодта Антарктикæйы.
Стæй, 1820 азы февралы æмæ мартъийы, шлюптæ адих сты æмæ ацыдысты Австралимæ (порт Джексон, ныры Сидней) Индийы æмæ Хуссар фурдтыл. Австралийæ экспедици ахæццæ ис Сабыр фурдмæ æмæ ма ссардтой цалдæр сакъадахы æмæ атоллы (Скæсæн, Симоновы, Михайловы, Суворовы, Россиянин æмæ а.д.), бауадысты иннæтæм дæр (Разагъд Кънйаз Александыры сакъадах) æмæ фæстæмæ сæздæхтысты Порт-Джексонмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджыздзаутæ Категори:Сааремаайы чи райгуырдис, уыдон
Тутайы калм
Тутайы калм (Bombyx mori, Тутовый шелкопряд) у гæлæбуты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæрвбазырджынтæ
Пологи
Поло́ги (Пологи, Пологи) у сахар Украинæйы Запорожьейы облæсты, Пологийы районы административон центр.
Наксос
На́ксос (Νάξος) у Гречъы сакъадах. Ис Эгейы денджызы.
Категори:Гречъы сакъадæхтæ
Аделантадо
Аделантáдо (adelantado «фыццагдзог») — колониалон Испанийы конкистадоры титул, кæцы-иу къаролæй æрвыстæуыд испайнаг бардарады сæрты, ног зæххытæ иртасынмæ æмæ бацахсынмæ.
Фыццаг фæсденджыз аделантадотæ уыдысты Колумбы хæстæджытæ — йе ’фсымæр Бартоломео æмæ йæ фырт Диего. Биминийы аделантадо уыди Понсе де Леон, Хуссары денджызты — Нуньес де Балбоа, Хъацæнты сакъадæхты аделантадо уыди — Магеллан, Перуйы — Писарро, Чилийы — Диего де Алмагро, Цæгат Америкæйы — Эрнандо де Сото, Флоридæйы — Менендес де Авилйес, Филиппинæты — Лопес де Легаспи.
Категори:Испанийы истори
Белвью (Вашингтон)
Бе́лвью кæнæ Бельвью (Bellevue) у Вашингтоны штаты сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Вашингтоны сахартæ
Южное (сахар)
Ю́жное кæнæ Ю́жный    (Южне, Южное) у сахар æмæ порт Украинæйы Одессæйы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Одессæйы облæсты сахартæ
Иос
Категори:Гречъы сакъадæхтæ
Хурхъæз
Хурхъæз (Bambusa, Бамбук) у, æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм æнусонцъæх зайæгойты мыггаг.
Тæрхъусонтæ
Тæрхъусонтæ (Leporidae) — тæрхъусхуызты къордмæ чи хауы, ахæм цæрæгойты бинонад.
Хурхъæз
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Тæрхъусонтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Цыллæйы калм
Цыллæйы калм (Bombyx, Шелкопряды) у гæлæбуты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæрвбазырджынтæ
Олевск
Оле́вск (Олевськ) у сахар Украинæйы Житомиры облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Житомиры облæсты сахартæ
Белгород-Днестровский
Бе́лгород-Днестро́вский (Білгород-Дністровський) у сахар Украинæйы Одессæйы облæсты, Белгород-Днестровскийы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Одессæйы облæсты сахартæ
Алексеевкæ (сахар, Белгороды облæст)
Алексе́евкæ (Алексеевка) у сахар Белгороды облæсты, Алексеевкæйы районы административон центр.
Пологийы район
Пологийы район (Пологівський район, Пологовский район) у район Украинæйы Запорожьейы облæсты. Йæ административон центр у Пологи.
Плиево
Пли́ево (Пхьилекъонгий-Юрт, Плиево) у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы.
Пологийы район
Фиппаинæгтæ
*
Плиево
Фиппаинæгтæ
Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Тæпситæ
Тæпситæ (Тапсиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Ермолино (Калугæйы облæст)
Ермо́лино (Ермолино) у сахар Калугæйы облæсты Боровсчы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Калугæйы облæсты сахартæ
Пъантъиан (Къаспы муниципалитет)
Пъантъиан (პანტიანი) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Биганатæ, Аулохтæ, Музиатæ.
Цæрджытæ
Хъæуы цæрынц 66 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Подольск (Украинæ)
Подо́льск (Подільськ; 1935-æм азы агъоммæ — Бирзулæ; 2016-æм азы агъоммæ — Котовск) у сахар Украинæйы Одессæйы облæсты, Подольсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Одессæйы облæсты сахартæ
Айдартæ
Айдартæ (Айдаровы, აიდარაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Айдарты фыдæлтæ Дыгургомы Фæрæскъæтты хъæумæ æрбафтыдысты Уæлладжыры комæй, Æрхоны хъæуæй, Æрхонмæ та Туалгомæй, Зруджы хъæуæй бахаудысты.
Литературæ
*
Наргъы дон (Хæрисыдоны фæрсагдон)
Наргъы дон кæнæ Къуссуйы дон, дыгуронау Наргъи дон кæнæ Къуссуй дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Хæрисыдоны галиу фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Цырыхатæ
*
Хиос
Хи́ос (Χίος, Sakız, صاقيز, Chio) у Гречъы сакъадах. Ис Эгейы денджызы.
Категори:Гречъы сакъадæхтæ
Тæрхъусхуызтæ
Тæрхъусхуызтæ (Lagomorpha) — æхсырæйхæсджыты къласмæ чи хауы, ахæм цæрæгойты къорд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Гази-Юрт
Гази-Юрт (ГIаьзе-Коа, Гази-Юрт) у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы.
Малин (Житомиры облæст)
Ма́лин (Малин) у сахар Украинæйы Житомиры облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Житомиры облæсты сахартæ
Гази-Юрт
Фиппаинæгтæ
Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Мелитополы район
Мелитополы район (Мелітопольський район, Мелитопольский район) у район Украинæйы Запорожьейы облæсты. Йæ административон центр у Мелитополь.
Фиппаинæгтæ
*
Кент (Вашингтон)
Кент (Kent) у Вашингтоны штаты сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Вашингтоны сахартæ
Прилеп
При́леп (Прилеп, Прилеп, Pirlepe, Πριλέπια) у Цæгат Македонийы сахар.
Тæлхитæ
Тæлхитæ (Талхиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Microsoft Excel
Microsoft Excel (хуындæ ма у Microsoft Office Excel дæр) — электронон таблицæтимæ кусæн программæ, скондæуы Microsoft корпорацийæ Microsoft Windows-æн, Windows NT æмæ Mac OS-æн. Лæвæры экономикон-статикон хынцæны фадат, графикон инструменттæ æмæ макропрограммады æвзаг VBA (Visual Basic for Application «Visual Basic æфтуантæн»), Mac OS X-ы Excel 2008-ы йеддæмæ. Microsoft Excel хауы Micsrosoft Office-мæ æмæ абоны боны онг Excel у æппæты зындгонд æфтуан дунейы.