cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мыртазты Барис
Мыртазты Алхæсты фырт Барис (райгуырдис 1917-æм азы Заманхъулы — амардис 1996-æм азы) у ирон поэт æмæ публицист.
Цардафыст
Куыста газеттæ «Рæстдзинад» æмæ «Æрыгон большевик»-ы редакциты, Цæгат Ирыстоны чиныгуадзæны, бæстæзонæн музейы, чиныгуарзджыты æхсæнады.
Барисы фыццаг æмдзæвгæтæ мыхуыры фæзындысты 1939 азы. Рауагъта 20 чиныджы бæрц.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Барис
Нантер
Нанте́р (Nanterre) у коммунæ Францы, Парижы горæтгæрон, О-де-Сены департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Кременчуг
Кременчу́г (Кременчук) у сахар Украинæйы Полтавæйы облæсты.
Категори:Полтавæйы облæсты сахартæ
Кæрдзын (хæринаг)
Кæрдзын — нартхор кæнæ хъæбæрхоры ссадæй конд хæринаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон хæринæгтæ
Варсит
Варсит (кайт. Варситӏ, ) у хъæу Дагъистаны Кайтаджы районы. Хъæуы цæрынц 245 адæймаджы (2010 азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Кайтаджы районы цæрæнрæттæ
Æфсирдидинонтæ
Æфсирдидинонтæ (Poales, Злакоцветные) сты зайæгойты къорд.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Будзитæ
Будзитæ кæнæ Буджитæ (Будзиевы, Буджиевы, Будиевы, Буджиашвили) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Катаутæ
Катаутæ (Катаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггаджы хистæртæ куыд дзурынц, уымæ гæсгæ, дам, Адырхаты, Гергиты, Катауты æмæ Хуыдæлты мыггæгты фыдæлтæ уыдысты иу артæй байуаргæ, цардысты Уæлладжыры комы. Катаутæ æмæ Хуыдæлтæй сæ иутæ сæ зæххытæ ауæй кодтой Æрхоны æмæ Дыгургоммæ алыгъдысты. Катаутæй цыппар æфсымæры балыгъдысты Фæснæлмæ. Худæлты Мæхæмæт та цæрæнбынатæн равзæрста Фæрæскъæттæ. Фæснæлы хъæумæ балыгъдысты Катауты Ерекъинийы фырттæ: Гус, Мæрзабек (Мæлек), Сланбек æмæ Кудзæг.
Фиппаинæгтæ
*
Верхоянск
Верхоя́нск (Верхоянск, Верхоянскай) у сахар Якутийы, Верхоянсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Якутийы сахартæ
2018-æм аз
Амардысты
*
Чехойты Сæрæби
Чехойты Шамилы фырт Сæрæби (райгуырдис 1916-æм азы Бадыхъæуы — амардис 1969-æм азы) у ирон поэт.
Цардафыст
Чехойты Сæрæби райгуырди Цæгат Ирыстоны Бадыхъæуы. 1925 азы йæ бинонтæ ралыгъдысты быдырмæ æмæ æрцардысты Бæрæгъуыны хъæуы. Сæрæби скъола каст куы фæци, уæд бацыди Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институтмæ. Диплом райста 1939 азы.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты уыд йæ райдайæнæй йæ кæронмæ. Фæци цалдæр цæфы. Хæстæй куы сыздæхт, уæд куыста ахуыргæнæгæй, скъолайы директорæй, куклаты театры директорæй, æндæр бынæтты. 1947 азы йæ æнаххосæй æрцахстои, æмæ ахæстоны фæбадти 1954 азы онг.
Сæрæбийы уацмысты æххæстдæр æмбырдгонд рухс федта 1993 азы Дзæуджыхъæуы, йæ ном: «Æргом зæрдæ».
Бодо
Бодо у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Базилæнмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Фæсфидар
Фæсфидар:
Гуыбетæ
Гуыбетæ (Губиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Цинуатæ
Цинуатæ (Цинуаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Божами
Божами (ბოჟამი) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты.
О-де-Сен
О-де-Сен (Hauts-de-Seine) у чысыл департамент Францы. Йæ административон центр у Нантер.
Перисатæ
Перисатæ кæнæ Персатæ (Перисаевы, Персаевы, Перисашвили) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Цадуаты ком
Цадуаты ком у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Бады комы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ Категори:Бады ком
Ашты
Ашты у хъæу Дагъистаны Дахадаевы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дахадаевы районы цæрæнрæттæ
Медиевистикæ
Медиевистикæ (арæзт у medius — астæуккаг æмæ aevum — дуг, æнус, зæгъгæ, ахæм дзырдтæй) у Астæузаман иртасæг историон зонады къабаз. Астæузаман чи иртасы, уыцы ахуыргæндтæ хуыйнынц медиевисттæ.
XX æнусы медиевистикæ политикон цаутæ афтæ æнувыдæй нал иртæста, фæлæ йе ’нгом аздæхта астæузаманы адæймаджы цард æмæ уыцы дуджы экономикæмæ.
Æддаг æрмæг
*
Арденнтæ (департамент)
Арде́ннтæ (Ardennes) у департамент Францы. Йæ административон центр у Шарлевиль-Мезьер.
Фиппаинæгтæ
*
Цъагъвери
Цъагъвери (წაღვერი) у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы, ис дзы æфсæнвæндагон станцæ æмæ, рауджытæ бынтон дзæбæх кæмæн не сты, уыдонæн курорт.
Цардысты дзы Хуыбиатæ, Уалытæ, Джыгкайтæ, Гаглойтæ, Кæркуыстæ, Джангобегтæ, Турмантæ, Дзæгъиатæ, Костæ, Будзитæ, Санахъотæ, Годжыцатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Серов (сахар)
Серо́в (Серов) у сахар Свердловсчы облæсты цæгаты, Серовы сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Фæсфидар (ком)
Фæсфидар у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Бады комы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ Категори:Бады ком
Берёзæ (сахар)
Берёзæ (Бяроза) у сахар Белоруссийы Бресты облæсты, Берёзæйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бресты облæсты сахартæ
Гæдыджын (хох)
Гæдыджын у хохы цъупп Хъуды комы. Ис Ганисмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Хъуды ком Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Сартæ (департамент)
Фиппаинæгтæ
*
Темуртæ
Темуртæ (Темуровы) сты дыгурон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Джызойтæ
Джызойтæ (Гизоевы, Гизошвили) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Худуц
Худуц у хъæу Дагъистаны Дахадаевы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дахадаевы районы цæрæнрæттæ
Джызымтæ
Джызымтæ (Гозюмовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Лейми
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Карнобат
Карнобат (Карнобат) у сахар Болгарийы Бургасы облæсты. Йе ’мном хъæубæстæйы административон центр. Цæрджыты нымæц — 18621 адæймаджы. Сахарæй Бургасмæ у 43 км.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бургасы облæсты сахартæ
Дзабайтæ
Дзабайтæ (Джабаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Къодотæ
Къодотæ (Кодоевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Раджы рæстæджы Къодотæ цардысты Уæлладжыры комы Стыр Мызуры фарсмæ Ксурты. Низæй фæцагъды сты, æрмæст ма сæ аирвæзт сæ чындз, Гæлиаты хъæуккаг Битуты чызг — Багъæгуассæ. Чындз рацыд йæ цæгатмæ. Хуыцауæн куывта, цæмæй йын фырт райгуырдаид. Йæ цæгаты дæр адæм низæй цагъды кодтой. Багъæгуассæ æрцарди Цирохсы. Райгуырд ын фырт — Дзаса. Дзаса слæг ис, раскъæфта Охъазты чызджы. Охъазтæ рафæдис кодтой, уæд Багъæгуассæ йæ сæрбæттæн систа æмæ бахатыд, цæмæй йын йæ лæппуйы ма амарой. Охъазтæ фæстæмæ аздæхтысты. Къодотæ фæстæмæ смыггаг сты.
Литературæ
*
Касабуртæ
Касабуртæ у хох Тырсыгомы. Ис Мынайы хъæумæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Фæсфидар (хох)
Фæсфидар у хох Цæгат Ирыстоны. Ис Бады комы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Анты
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Черноморск
Черномо́рск (Чорноморськ; 2016-æм азы агъоммæ  — Ильичёвск, Іллічівськ) у сахар æмæ порт Украинæйы Одессæйы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Одессæйы облæсты сахартæ
Вакъе (Къаспы муниципалитет)
Вакъе (ვაკე) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ванч (хъæу)
Ванч (Ванҷ; ) у хъæу Таджикистаны Хæххон Бадахшаны автономон облæсты, Ванчы районы административон центр.
Дзилебки
Дзилебки у хъæу Дагъистаны Дахадаевы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дахадаевы районы цæрæнрæттæ
Бобиньи
Бобиньи́ (Bobigny) у сахар æмæ коммунæ Францы, Парижы горæтгæрон, Сенæ-Сен-Денийы департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Донджынтæ
Донджынтæ (Донченты-хох) у хохы цъупп Цæгат Ирыстон. Хохы бæрзæнд у 4192 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Черкесты геноцид
Черкесты геноцид Уæрæсейы империйы ’рдыгæй уыдис уый мидæг æмæ æнӕхъӕн адӕмы хӕттыты бындзарӕй скъуыйын кодтой, этникон æгъдауæй сæ басыгъдæг кодтой, сӕ фыдӕлты уӕзӕгӕй сӕ фӕхауӕдздзаг кодтой, черкесæгты фæсырдтой.
Уæрæсейы сагъæстæм гæсгæ, геноциды фæстæ рамардис — 400 000 адæймаджы. Иннæ ратæдзæнтæ дзурынц — 800 000—1 500 000 черкесæгтæ рамардис (75% къаддæр нæ æппæт адæмæй).
Фиппаинæгтæ
Категори:Кавказы истори Категори:Кавказы хæст Категори:Геноцидтæ
Финистер
Финистер (Finistère, Penn-ar-Bed) у департамент Францы ныгуылæны. Йæ административон центр у Кемпер.
Бархане
Бархане (Бархане) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Кондопогæ
Кондопогæ (Kondupohju, Kontupohja, Kondopog) у сахар Карелийы, Кондопогæйы районы административон центр. Лæууы Онегæйы цады былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Карелийы сахартæ
Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаджы техникум
Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаджы техникум (Владикавказский техникум железнодорожного транспорта) кусы 1902-æм азæй, афтæмæй у Цæгат Кавказы зæронддæр ахуыргæнæндæттæй иу. Техникумы цæттæ кæнынц, æфсæнвæндаджы чи кусы, алыхуызон ахæм специалистты.
Техникум ныртæккæ у, Ростов-Доныл цы фæндæгты паддзахадон университет ис, уый филиал.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæуджыхъæу Категори:Цæгат Ирыстоны ахуырад
Понедельник, Виктор Владимиры фырт
Ви́ктор Влади́миры фырт Понеде́льник (райгуырдис 1937-æм азы 22 майы, Ростовы-Доныл, УСФСР, ССРЦ) — советон футболист, 1960-æм азы Европæйы хъалацы «сызгъæрин голы» хицау. Советон Цæдисы спорты сгуыхт мастер (1965).
Цардафыст
Виктор Понедельник райгуырдис Ростовы-Доныл, йæ футболы карьеры райдыдта хæстон училищейы куы ахуыр кодта, уæд (ныртæккæ ацы училище у М. И. Неделины номыл ракетон тыхты хæстон институт).
1956-æм азы Понедельник хъазын райдыдта ростоваг футболон клуб «Торпедо»-йы сконды, уый архайдта Советон Цæдисы кълас «Б»-йы, æмæ дзы бакуырдта æртæ голы фонд хъазты дæргъы. Сезоны фæстиуæгæн командæ райста 12-æм бынат. 1957-æм азы йæ ном раивтой «Ростсельмаш»-ыл.
1959-æм азæй Понедельник хъазыди хæстонты клубы, ныры «СКА» (Ростов-Доныл). Уый уыдис йæ дебют кълас «А»-йы.
1966-æм азы уыдис мæскуыйаг «Спартак»-ы командæйы, фæлæ иу хъазт дæр нæ хъазыдис, афтæмæй раздæхтис ЦСКА-мæ æмæ йæ карьерæ каст фæци.
Æмткæй райсгæйæ 1956-æм азæй 1966-æм азы онг Понедельник хайад райста Советон Цæдисы чемпионаты 217 хъазты, бакуырдта 86 голы, иугонд командæйы сконды та бакуырдта 20 голы.
Йæ карьерæ куы фæцис, уæд Понедельник райдыдта кусын тренерæй «Ростсельмаш»-ы (1966—1969). 1969-æм азы фæстæ йæ фыды хуызæн спортивон журналист сси.
Фиппаинæгтæ
Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Категори:Уæрæсейы журналисттæ Категори:Советон Цæдисы футболисттæ Категори:Википеди:Викирардтæй йæ ратæдзæнтæ чи исы, ахæм уацтæ
Ереды трагеди
Ереды трагеди æрцыд 1991 азы 18 мартъийы Ереды хъæуы цур Хуссар Ирыстоны хæсты рæстæджы (1991—1992). Гуырдзиаг гарджын тыхтæ уæд хъизæмæртты фæстæ удгасæй баныгæдтой 12 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны истори
Момчилград
Фиппаинæгтæ
Категори:Кырджалийы облæсты сахартæ
Англисаг революци
Англисаг революци, зынгдонд у ноджы, куыд Англисы мидхæст (English Civil War) советон историографийы хуыдтой йæ Англисы буржуазон революци — 1640—1660 æзты цыд Англисы абсолютон монархийæ буржуазон республикæмæ хизыны процесс, кæцы фæцис протектор Кромвелы мардимæ æмæ монархийы реставрацийæ.
Революци райста конфликты формæ (æххæстгæнæг æмæ закъондæттаг хицауæдты ’хсæн).
Категори:Стыр Британийы истори
Хортитæ
Хортитæ (Хортиевы) сты дыгурон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Кунки
Фиппаинæгтæ
Категори:Дахадаевы районы цæрæнрæттæ
Мелён
Мелён (Melun) у коммунæ Францы, Сенæ æмæ Марнæйы департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Ньюкасл (Австрали)
Ньюка́сл (Newcastle) у сахар Австралийы Ног Хуссар Уэльсы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ног Хуссар Уэльсы сахартæ
Морбиан
Морбиан (Morbihan, Mor-Bihan) у департамент Францы ныгуылæны. Йæ административон центр у Ван.
Фиппаинæгтæ
*
Цæгат Кавказы имамат
Цæгат Кавказы имама́т уыдис пысылмон теократион паддзахад Цæгат Кавказы территорийы (1829 азæй 1859 азмæ). Райрæзт имам Шамилы рæстæджы. Мюридизмы ратæдзæн. Сæйраг сахар: Ведено.
Тæтаонтæ
Тæтаонтæ (Татаоновы, Татоновы) сты дыгурон мыггаг.
Цæгат Кавказы имамат
Кавказы хæсты фæстиуæгæн имаматы зæххытæ (цæцæн æмæ солы кæм цæрынц, уыдон) бацыдысты Уæрæсейы империйы скондмæ.
Тæтаонтæ
Фиппаинæгтæ
*
Славянск
Славя́нск кæнæ Сла́вянск (Слов’я́нськ) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Цæгат Кавказы имамат
Категори:Кавказы хæст Категори:Кавказы истори
Хаханты Алыксандр
Хаханты Соломоны фырт Алыксандр (ალექსანდრე სოლომონის ძე ხახანაშვილი, 1866 — 1912) у педагог,, , зындгонд скæсæнзонæг, Лазаревты скæсæн æвзæгты институты профессор.
Цардафыст
Хаханты Соломоны фырт Алыксандр райгуырдис 1866-æм азы Гуры сауджыны хæдзары, йæ фыд амыдта гуырдзиаг æвзаг æмæ чырыстон дин Гуры училищейы. Фыццаг ахуыр кодта, йæ фыд кæм куыста, уыцы училищейы, фæстæдæр каст фæцис Тбилисы фыццаг гимназ сыгъзæрин майданимæ æмæ Мæскуыйы университеты историон-филологон факультет, йæ дипломон куыст Византиаг æхсæнады тыххæй афтæ хæрзхъæд уыдис æмæ æрыгон ахуыргондæн радтой æвзист майдан.
1899-æм азæй уыцы-иу факультеты кастис лекцитæ гуырдзиаг истори æмæ литературæйæ, куыд приват-доцент, афтæ йæ амæлæты бонмæ. 1900-æм азæй Мæскуыйы университеты дæр куыста, уым дæр кастис лекцитæ.
Хаханы-фыртæн йæ сæйргадæр куыстыл нымад у «Очерки по истории грузинской словесности» (4 рауагъды, Мæскуы, 1895, 1897, 1902, 1906) — уый у дзургæ æмæ фысгæ литературæйы афæлгаст рагзамантæй XVIII æнусы онг. Йе ’мдуг гуырдзиаг фысджыты тыххæй уагъта бира уацтæ журналты («Русская мысль», «Жизнь», «Кавказский вестник» æмæ æндæрты).
Мыхуырæй уагъта гуырдзиагау фыст уацмыстæ дæр — уыдоны ’хсæн «Следы народной поэзии в грузинской летописи» æмæ «Крепостное право в Грузии до присоединения её к России» (Тифлис, 1890), уыцы чингуыты цæуы, кæмæй ахуыр кодта, уыцы ахуыргæндты фæдыл — В. И. Герье, П. Г. Виноградов, В. О. Ключевский æмæ В. Ф. Миллер.
Уарзта археологон куыстытæ дæр — хайад райста, 1886-æм азы цы гуырдзиаг фыстытæ ссардæуыд Мæскуыйы археологон æхсæнады экспедицийы рæстæг, уыдон иртасыны.
Бацархайдта Хаханы-фырт Руставели уырыссаг æвзагыл джыппæй рауадзыны хъуыддаджы дæр, иртæста рагон гуырдзы æмæ гуырдзиаг аргъуанты истори дæр. Францусагау рухс федтой йæ куыстытæ «Φυσιολογος en traduction géorg.» (II., 1898); «Histoire de Géorgie» (II., 1900); «La situation des arméniens dans le royaume de Géorgie» («Journ. Asiat.», 1898, март-апр.); немыцагау: «Ueber den gegenwärtigen Stand der grusinischen Philologie» и «Grusisches Bruchstück der Kalilag u. Dimnag» («Wiener Zeitschr. f. d. Kunde d. Morgenl.», VII и XIV т.).
Хаханы-фырт уыд Брокгауз æмæ Ефроны энциклопедион дзырдуаты автортæй иу.
Хæрзæрыгонæй амардис 1912-æм азы рæуджыты низы аххосæй, 48 азы йыл куы цыдис, уæд. Ныгæд æрцыдис Тбилисы, Мтацъминдайы пантеоны фысджытæ æмæ æхсæнадон архайджытимæ.
Фиппаинæгтæ
Алыксандр Категори:Гуры чи райгуырдис, уыдон Категори:Уæрæсейы публицисттæ Категори:Картвелологтæ
Моргуаты Жаннæ
Моргуаты Жаннæ (райгуырдис 1962-æм азы Дзæуджыхъæуы) у Цæгат Ирыстоны сæйраг æвзарæн къамисы сæрдар 2016-æм азæй. Йæ кандидатурæтæ адарддæр кодтой сæйраг æвзарæн къамисы уæнгтæ 2021-æм азы 9 декабры.
Моргуаты Жаннæ каст фæци Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты историон факультет, йæ дæсниадмæ гæсгæ у историк, истори æмæ æхсæнадзонæны ахуыргæнæг. 1984-2010 азты куыста æхсæнадзонæны ахуыргæнæгæй аивæдты училищейы. 1990-æм азтæй куыста социалон службæты дæр, уыд Фæстерчы районы социалон лæггæдты иумæйаг центры директор (1998-2016). У Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы цæрджыты социалон хъахъхъæнынады сгуыхт кусæг.
Фиппаинæгтæ
Жаннæ Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ Категори:Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты рауагъдонтæ
Кумамото
Кумамо́то (熊本市) у сахар Японы, Кумамотойы префектурæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Анже
Анже́ (Angers ) у сахар Францы, Мен æмæ Луарæйы департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Танты (Дагъистан)
Танты у хъæу Дагъистаны Акушайы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Акушайы районы цæрæнрæттæ
Бит
Бит (ирон банысан: бит; æхсæнадæмон: bit; binary digit — дыууæгонд нымæц; ноджы куыд: bit — хай, мур) — информацийы барæн иуæг. Информацийы 1 бит — символ æви сигнал, кæцы дыууæ нысан исы: иу æви хицæн, о æви нæ.
Категори:Информацийы барынады иуæгтæ
Хамишк
Хамишк (Хамишк) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Сармаково
Сармаково (Сармаково, Сэрмакъ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Золкæйы районы.
Варчæ
Ва́рчæ (Уарча, ვარჩა) у хъæу Абхазы Гулрыпшы районы.
Сармаково
Фиппаинæгтæ
Категори:Золкæйы районы цæрæнрæттæ
Варчæ
Категори:Гулрыпшы районы цæрæнрæттæ
Иннополис
Иннопо́лис у сахар Уæрæсейы Тæтæрстаны. Сахары ис сæрмагонд экономикон зонæ «Иннополис».
Тези
Тези (თეზი) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты.
Иннополис
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Тези
Фиппаинæгтæ
Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Уазæ (департамент)
Уа́зæ (Oise, Oése) у департамент Францы. Йæ административон центр у Бове.
Фиппаинæгтæ
*
Сенæ æмæ Марнæ
Се́нæ æмæ Ма́рнæ (Seine-et-Marne) у департамент Францы. Йæ административон центр у Мелён.
Фиппаинæгтæ
*
Узген
Узге́н (Өзгөн) у Хъиргъизы сахар, Ошы облæсты Узгены районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъиргъизы сахартæ Категори:Ошы облæсты цæрæнрæттæ
Юрбаркас
Ю́рбаркас (Jurbarkas, Jorbarks) у сахар Литвайы, Юрбаркасы районы административон центр. Цæрынц дзы 12,9 мин адæймаджы (2010).
Мен æмæ Луарæ
Мен æмæ Луа́рæ (Maine-et-Loire, Maine e Léger) у департамент Францы. Йæ административон центр у Анже.
Фиппаинæгтæ
*
Тярш
Тярш (Тярш, Тӏаьрш) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Тракай
Тра́кай (Trakai) у сахар Литвайы Вильнюсы зылды, Тракайы районы административон центр. Цæрынц дзы 5400 адæймаджы (2019).
Гæбæраты Сергей
Гæбæраты Нестеры фырт Сергей (райгуырдис 1928-æм азы 1 июны, Мугуты хъæуы — амардис 2014-æм азы 9 майы Цхинвалы) — советон хъæбысæйхæцæг уæгъдибар хъæбысæйхæстæй æмæ самбойæ, æхсæнадæмон спорты мастер, ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæстæй чемпион, самбойæ æмæ дунейы чемпионаты уæгъдибар хъæбысæйхæстæй бронзæйы призёр.
Цардафыст
Райгуырди 1928 азы 1 июны Хуссар Ирыстон, Знауыры районы, Мугуты хъæуы зæхкусæг бинонты хæдзары. Йæ сывæллоны бонтæй згъордта, алыхуызон уæзтæ иста. 1950 азы рамбылдта Гуырдзыстоны ерыстæ гирийы спортæй. Гуырдзыстоны æмбырдгонд командæмæ йæ куы райстой, уæд гирийы спорт ныууагъта.
Фæстæдæр сси Вахтанг Кухианидзейы уæгъдибар хъæбысæйхæстæй ахуыргæнинаг. 1952 азы бацахста дыккаг бынат Гуырдзыстоны уæгъдибар хъæбысæйхæст чемпионаты. 1953 азы сси æвзист призёр ССРЦ-йы чемпионат Тбилисы. 1954 азæй ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты æмбырдгонд командæйы уæнг. 1953 азы ССРЦ – Швецийы матчы фæуæлахиз ис Швецийы 11 хатты чемпион æмæ олимпаг хъæзтыты призæр Оле Андербергыл. Сси бронзæйы призёр дунейы чемпионат Токиойы æмæ ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты чемпион Ленинграды. 1955 азы бацахста æртыккаг бынат ССРЦ-йы уæгъдибар хъæбысæйхæсты чемпионаты Минсчы. 1956 азы сси ССРЦ-йы чемпион самбойæ Ленинграды æмæ бацахста æртыккаг бынат уæгъдибар хъæбысæйхæсты ССРЦ-йы адæмы сæрдыгон Спартакиадæйы Мæскуыйы.
1958 азы къухы травмæйы тыххæй Сергей ныууагъта йæ спортивон карьерæ æмæ ацыд тренерон куыстмæ. Уыцы иу аз каст фæци Тбилисы паддзахадон университет.
1-2 июлы 2013 азы Цхинвалы арæзт æрцыд æхсæнадæмон турнир 1954 азы дунеон чемпионаты фыццаг ирон архайæг æмæ призёр, æхсæнадæмон спорты мастер Гæбæраты Несторы фырт Сергейы 85 азы юбилейы кадæн.
Йæ бинонтимæ царди горæт Цхинвалы æмæ уым 2014 азы 9 майы йæ цардæй ахицæн.
Æрвитæнтæ
Категори:Цхинвалы чи амардис, уыдон Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон Категори:Хуссар Ирыстоны спортсментæ Сергей
Соскъитæ
Соскъитæ (Соскиевы) сты дыгурон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Павлодары облæст
Павлодары облæст (Павлодар облысы, Павлодарская область) у облæст Хъазахстаны. Йæ административон центр у Павлодар.
Фиппаинæгтæ
*
Планетæ
Планетæ у æрвон буар, стъалы алывæрсы орбитæйы чи зилы, ахæм, йæ хион гравитацийы тыххæй чи æмдымбыл свæййы, ахæм дынджыр, фæлæ термоаппон реакци райдайын кæмæн гæнæн нæй, ахæм чысыл, æмæ йæ орбитæ планетезимальтæй чи асыгъдæг кодта, ахæм дæр.
* Категори:Астрономион объекттæ
Гордзлейы къæдзæхтæ
Гордзлейы къæдзæхтæ кæнæ Гордзле, Гордзыле — хæхтæ Хъуды комы. Ис Фаллагхъæумæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Хъуды ком Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Зары трагеди
Ирон лигъдæтты фехст Зары фæндагыл. Уыцы æвирхъау хабар æрцыд 1992-æм азы зæрдæвæрæны мæйы 20-æм боны. Лигъдæттæ цыдысты Цæгат Ирыстонмæ Зары фæндагыл Хуссар Ирыстоны змæстыты тыххæй. Уым сæ æрлæууын кодтой гуырдзиаг гарзджын тыхтæ æмæ сæ уым автоматтæй раст фехстой. Колоннæйы ’хсæн уыд фылдæр хистæр кары адæм, сывæллæттæ æмæ сылгоймæгтæ. 36 адæймаджы фæхъуыд.
Цауты цыд
Гуырдзы ирон адæммæ куы расидтысты хæст, уый фæстæ Гуырдзыстонæй райдыдтой лидзын ирон адæм, кæдоны фæстæ гуырдзиаг радикалтæ зылдысты. 20 майы 1992 азы Цæгат Ирыстонмæ лидзынмæ хъавыдысты адæм. Сæ колоннæ конд уыд цалдæр рог æмæ уæргъласæн машинæтæй, кæдон се ’дзаг уыдысты зæрæдтæй, сылгоймæгтæй æмæ сывæллæттæй.
Фæндаг æлхынцъ кæм райдауы гуырдзиаг хъæуты ’рдæм (Чъех æмæ Курта), уым гуырдзиæгтæ сæ æрлæууын кодтой. Удгасæй чи баззад, уыдоны ныхæстæм гæсгæ, гуырдзиæгтæ ницы домæнтæ фехъусын кодтой. Раст æввипайды райдыдтой æхсын. Иу 11-аздзыд лæппуйы буар ссардтой, цы машинæйыл цыд, уырдыгæй 50 метры дард (йæ астæуыл æхст, афтæмæй). Уымæ гæсгæ нæ бон у зæгъын, лæппуйы фæстæ кæй лыгъдысты, уый.
Категори:Хуссар Ирыстоны истори
Тæхгæдон (Дæргъæвсы ком)
Тæхгæдон кæнæ Тæхгæ дон (Малый Зейгалан) у æхсæрдзæн æмæ цæугæдон æмæ Цæгат Ирыстоны Дæргъæвсы комы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æхсæрдзæнтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Цæгат Ирыстоны æхсæрдзæнтæ
Болгар
Бо́лгар (Бу́лгар, Болгар) у сахар Уæрæсейы Тæтæрстаны. Цæрынц дзы 8,2 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Висагинас
Ви́сагинас (Visaginas; 1992-æм азы агъоммæ — Снечкус) у сахар Литвайы скæсæны. Цæрынц дзы 18,3 мин адæймаджы (2010).
Фиппаинæгтæ
Категори:Литвайы сахартæ
Борисовы район
Бори́совы район (Барысаўскі раён, Борисовский район) у район Белоруссийы Минсчы облæсты. Йæ административон центр у Борисов.
Бургъустан
Бургъустан (Боргустанская) у станицæ Стъараполы крайы.
Этимологи
Бургъустан арӕзт у дыууӕ Скифаг дзырдӕй «бор» ӕмӕ «стан», ома «Бурыстон».
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы цæрæнрæттæ
Тур (сахар)
Тур (Tours) у Францы сахар, Эндр æмæ Луарæйы департаменты административон центр.
Туркестаны облæст
Туркестаны облæст, 2018-æм азы онг — Хуссар Хъазахстаны облæст (Түркістан облысы, Туркестанская область) у облæст Хъазахстаны хуссары. Йæ административон центр у Туркестан.
Тур (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Туркестаны облæст
Фиппаинæгтæ
*
Лихославль
Лихосла́вль (Лихославль) у сахар Тверы облæсты, Лихославлы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Зæйкæлæн (хох)
Зæйкæлæн у хохы цъупп Цæгат Ирыстон. Хохы бæрзæнд у 4244 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Цъеракви
Цъеракви (წერაქვი) у хъæу Гуырдзыстоны Марнеулы муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Марнеулы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Баткен
Категори:Хъиргъизы сахартæ
Псыхурей
Псыхуре́й (Псыхъурей) у хъæу Кæсæг-Балхъары Пахсæны районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пахсæны районы цæрæнрæттæ
Адага
Адага (кайт. Адагъа, ) у хъæу Дагъистаны Кайтаджы районы. Хъæуы цæрынц 163 адæймаджы (2010 азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Кайтаджы районы цæрæнрæттæ
Скæсæн Хъазахстаны облæст
Скæсæн Хъазахстаны облæст (Шығыс Қазақстан облысы, Восточно-Казахстанская область) у облæст Хъазахстаны скæсæны. Йæ административон центр у Усть-Каменогорск.
*
Æфсæндур
Æфсæндур, дыг. Æфсæндор у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Стыр Дыгуры сæрмæ.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
28 августы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
4 августы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Удомля
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Жанхотеко
Жанхотеко (Жанхъуэтекъуэ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Пахсæны районы.
Тъусреб
Тъусреб (ტუსრები) у хъæу Гуырдзыстоны Гуры муниципалитеты.
Жанхотеко
Фиппаинæгтæ
Категори:Пахсæны районы цæрæнрæттæ
Тъусреб
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Саяногорск
Саяного́рск (Саяногорск, Наа сойан тура) у сахар Хакасийы. Сахар лæууы цæугæдон Енисейы цæугæдоны галиу былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хакасийы сахартæ
Атырауы облæст
Атырауы облæст (Атырау облысы, Атырауская область) у облæст Хъазахстаны ныгуылæны. Йæ административон центр у Атырау.
*
Паликир
Палики́р (Palikir) у Микронезийы Федеративон Штатты сæйраг сахар.
Категори:Микронезийы Федеративон Штаттæ Категори:Океанийы сæйраг сахартæ
Ныгуылæн Двина (сахар)
Ныгуылæн Двина́ (Западная Двина) у сахар Тверы облæсты, Ныгуылæн Двинайы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Баткены район
Баткены район (Араван району) у район Хъиргъизы Баткены облæсты. Йæ административон центр у Баткен.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баткены облæсты районтæ
Ландтæ (департамент)
Ландтæ (Landes, Lanas) у департамент Францы. Йæ административон центр у Мон-де-Марсан.
Фиппаинæгтæ
*
1 ноябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Марнеулы муниципалитет
Марнеулы муниципалитет (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Марнеули.
*
Сонгуыты цъити
Сонгуыты цъити, у цъити Цæгат Ирыстоны. Ис Уæллагкомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Огъуаты Алан
Ис ын бинонтæ, хъомыл кæны фондз сывæллоны.
Æддаг æрмæг
Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Уæрæсейы экономисттæ Категори:ЦИПУ-йы ректортæ Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæ Алан
Нелидово
Нели́дово (Нелидово) у сахар Тверы облæсты, Нелидовойы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Уæллаг Куркужин
Уæллаг Куркужин (Верхний Куркужин, Ипшэ Къулъкъужын) у хъæу Кæсæг-Балхъары Пахсæны районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пахсæны районы цæрæнрæттæ
Токмак (Хъиргъиз)
Токмок (Токмок) у сахар Хъиргъизы Чуйы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъиргъизы сахартæ
2 ноябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Жуазейру
Жуазейру (Juazeiro) у муниципалитет Бразилийы, Баияйы штаты цæгаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ
Тъехты хох
Тъехты хох (Техта) у хохы цъупп Цæгат Ирыстон. Хохы бæрзæнд у 3132 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Буинск (Тæтæрстан)
Буи́нск (Буинск, Буа) у сахар Тæтæрстаны, Буинсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Ла-Шо-де-Фон
Ла-Шо-де-Фон (La Chaux-de-Fonds) у Швейцарийы сахар. Ис Невшателы кантоны цæгаты.
Куба-Таба
Куба́-Таба́ (Къуэбэ-Тэба) у хъæу Кæсæг-Балхъары Пахсæны районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пахсæны районы цæрæнрæттæ
Одноклассники (социалон хыз)
«Однокла́ссники» (OK.ru) — уырыссаг социалон хыз, къухдариуæг ыл кæны Mail.ru Group. 2019-æм азы бабæрæгты нымæцмæ гæсгæ у цыппæрæм Сомихы, фæндзæм Азербайджаны , æхсæзæм Казахстаны , æвдæм Украинæ йы , 21-æм — дунейы. Проект 2006-æм азы 26-æм мартъийы сфæлдыстæуыд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон хызтæ Категори:Мæскуыйы компанитæ Категори:ИТ-компанитæ Категори:Рунет Категори:Ирнет Категори:Уæрæсейы сайттæ Категори:Хуссар Ирыстоны хæдбардзинад банымайгæ сайттæ
Цъагъвли
Цъагъвли (წაღვლი) у хъæу Гуырдзыстоны Хашуры муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хашуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Подпорожье
Подпоро́жье (Подпорожье) у сахар Ленинграды облæсты, Подпорожьейы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленинграды облæсты сахартæ
Сæуæссæ
Нарты Сæуæссæ — ирон Нарты кадджытæм гæсгæ Нартæй сæ фыццаг, ацы дунейы чи фæзынд, уый.
Нарты кадджытæн сæ фыццаг кадæг райдайы, Зынджыбардуаг Хуыцауæн Сæуæссæйы куыд сфæлдысын кодта, ууыл тæурæгъæй. Кадæгмæ гæсгæ Зынджыбардуаг райдыдта арт кæнын, æмæ артæн йæ фæздæг арвмæ цыд æмæ дзуæртты хъыгдардта. Дзуæрттæ йыл смæсты сты, æмæ рацыдысты хъаст кæнынмæ Галæгонмæ. Галæгон артыл сдымдта, фæлæ арт ноджы тынгдæр сцырдта æмæ Зæххы цъар судзын байдыдта. Уый фæстæ дзуæрттæ рацыдысты Хуыцаумæ, æмæ йæ бафæрстой, цæмæй Зынджыбардуагæн исты сарæза. Хуыцау Зынджыбардугæн загъта, цæмæй йæ митæ ныууыдза, фæлæ уый йын ахæм дзуапп радта: мæ цахæрыл, дам, физонджытæ чи кæна æмæ дæумæ чи кува, ахæм адæймаджы куы сывзæрын кæндзынæ, æрмæст уæд ныууадздзынæн дзуæррты хъыгдарын. Хуыцау лæджы сывзæрын кодта, æмæ йæ Зынджыбардуагмæ æрхаста. Зынджыбардуаг йæ арты бахсыста, сæумæдоны йæ ныппарста, æмæ уыцы лæг цъæх æндон феста. Уыцы лæджы Зынджыбардуаг Сæуæссæ ысхуыдта, дунемæ сæуыскастыл кæй фæзынд, уымæн.
Зынджыбардуаг Сæуæссæйæн радта арт кæнынæн мигæнæнтæ æмæ йæ цæрынмæ рарвыста. Уый фæстæ Сæуæссæ цуанмæ фæцыд, æмæ æвæджиауы рæсугъд урс сагыл сæмбæлдта. Саджы Зилгæцады былы онг аййæфта, æмæ уæд саг йемæ дзурын райдыдта: Донбеттырты мад кæй у, æмæ иу чызг æмæ авд фырты йæм кæй ис, уый йын радзырдта, æмæ Донбеттыртæ йæ сæхимæ кæй хонынц, уый дæр. Сæуæссæ Донбеттыртæм рацыд, æмæ дзы сæ иунæг чыдзжы ракуырдта. Чындзæхсæвы фæстæ уыдонæн æртæ фырты райгуырд — Борæ, Дзылæу æмæ Болатбæрзай. Афтæ равзæрдысты Нартæ.
Хъайттаты Сергей
Хъайттаты Тотырбеджы фырт Сергей (райгуырдис 1920-æм азы 7 ноябры Цъамады — амардис 2010-æм азы 8 мартъийы Дзæуджыхъæуы) у зындгонд ирон фыссæг, драматург.
Цардафыст
1938 азы Уыналы скъолайы аст къласы каст куы фæцис, уæд бацыд педагогон техникуммæ, фæлæ дзы æххæст нæ бакаст – афицерты скъоламæ аивта йæхи.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты хæдразмæ райста афицеры цин æмæ знаг нæ бæстæмæ куы ’рбабырста, уæд фыццаг бонæй фæстæмæ уыди тохы цæхæры. Сси батальоны командир. Сгуыхтæй фæцыд хæстон фæндæгтыл, цалдæр хатты фæцæфтæ. Хорзæхджын у бирæ ордентæ æмæ майдантæй.
Йæ ном дæрдтыл айхъуыст йæ фыццаг уацау «Æнæном обау»-ы фæстæ. Уый мыхуыры фæзынд 1949 азы æмæ сси уæды фæсивæды уарзондæр уацмыстæй иу.
Уæдæй нырмæ ныммыхуыр кодта къорд чиныджы, Ирон театры сценæйы йын сæвæрдтой дзæвгар пьесæтæ – «Таймураз», «Æхсар æмæ Дзерассæ», «Дидинæг æмæ хъама», «Куырдуаты бадæг» æмæ æндæртæ. Йæ драмæ «Мады зæрдæ» та Ирыстонæй уæлдай æвдыстой ссæдз театрæй фылдæр — Советон Цæдисы алы рæтты, стæй Болгарийы.
Йе сфæлдыстады сæрмагонд бынат ахсынц этнографион æрмæджыты бындурыл арæзт чингуытæ «Ирон хабæрттæ» æмæ «Ирон кæлмæрзæн».
Сергей Категори:Ирон драматургтæ Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ Категори:Цъамады чи райгуырдис, уыдон Категори:Дзæуджыхъæуы чи амардис, уыдон
Хъоби
Хъоби (ყობი) у хъæу Гуырдзыстоны Хашуры муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл.
Категори:Хашуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Заинск
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Сари æфцæг
Сари æфцæг (Шаривцек) у æфцæг Кæсæг-Балхъар æмæ Гуырдзыстоны ’хсæн.
Манасы район
Манасы район (Манас району) у район Хъиргъизы Таласы облæсты. Йæ административон центр у Покровкæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Таласы облæсты районтæ
Сари æфцæг
Этимологи
Сари æфцæг = «сари» + «æфцæг».
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæг-Балхъары æфцджытæ Категори:Гуырдзыстоны æфцджытæ
Роскилле
Категори:Данийы сахартæ
Мысака
Мысака кæнæ Мысакайы къуылдым (Мусакай) у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны æмæ Мæхъхъæлы. Йæ бæрзæнд у 872,5 метры.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Мæхъхъæлы хохы цъуппытæ Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Мексимьё
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Къаппа-къуппа (хæрзаудæн хъæппæрис)
Къаппа-къуппа у Цæгат Ирыстоны социалон амалхъомады фыццаг проекттæй иу. Йæ сæйраг нысан у инвалидтæ æмæ пенсиисджытæн баххуыс кæнын. Проектæн йæ бындур сæвæрдта Кусаты Фатимæ, Дзæуджыхъæуы амалиуæгдар æмæ æхсæнадон архайæг.
Проекты фыццаг къахдзæф уыдис шоппертæ (модæмæ гæсгæ хызынтæ) хуыйын (2019-æм азы фæззæджы).
Дрё
Дрё (Dreux) у сахар Францы. Ис Эр æмæ Луары департаменты.
Къаппа-къуппа (хæрзаудæн хъæппæрис)
Æддаг æрмæг
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Дрё
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Балтæ
Ба́лтæ (Балта, Балта) у сахар Украинæйы Одессæйы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Одессæйы облæсты сахартæ
Нурлат
Нурла́т (Нурлат, Норлат) у сахар Тæтæрстаны, Нурлаты районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Дæллаг Куркужин
Фиппаинæгтæ
Категори:Пахсæны районы цæрæнрæттæ
Цæлыккаты Азæ
Астæуккаг скъола каст фæци йæ райгуырæн хъæу Ногхъæуы (1949), стæй ахуыр кодта педагогон институты математикон факультеты æмæ йæ æнтыстджынæй каст фæци 1954-æм азы. Йæ ахуыргæнæджы карьерæ райдыдта Ташкенты, фæстæдæр раздæхтис Ирыстонмæ æмæ бирæ азты фæкуыста Цæгат Ирыстоны педагогон училищейы.
Бинонтæ
Йæ лæг Цæлыккаты Ибрагимимæ Азæ схъомыл кодта дыууæ сывæллоны: йæ фырт Измаил сси программист, йæ чызг Зæлинæ та — дохтыр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæуджыхъæуы чи амардис, уыдон Категори:Цæгат Ирыстоны математиктæ Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджытæ Категори:Быдыры Ногхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Хъахъа
(Lucanus cervus, Жук-олень) — хъæндилты хуыз.
Кукмор
Ку́кмор (Кукмор, Кукмара) у сахар Тæтæрстаны, Кукморы районы административон центр.
Зольское
Зольское (Зольское, Дзэлыкъуэ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Золкæйы районы.
Кукмор
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Славей Златевы номыл астрономон обсерватори
Славей Златевы номыл астрономон обсерватори (Астрономическа обсерватория „Славей Златев“) у Кырджалийы сахары публикон обсерватори, сарæзтæуыд астрономийы тыххæй зонындзинæдтæ парахат кæнынæн. Обсерваторийы бæстыхай æрбынат кодта парк «Простор»-ы цæгаты, Сывæллæтты иугонд комплекс æмæ Сывæллæтты æфсæнвæндагмæ ’ввæхс.
Обсерватори хæссы болгайраг астроном, Кырджалийы кадджын æмбæстаг Славей Златевы ном. Славей Златев сæвæрдта ацы ахуыргæнæнæн йæ бындур, архайдта Болгарийы ахуыргæндты цæдисы Кырджалийы хайады, уыдис Европæйаг астрономон æхсæнады уæнг.
Категори:Кырджали
Хъахъа
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъæндилтæ Категори:Дыгурон дзырдтæ
Рене
Рене (რენე):
Ванс
Ванс (Vence, Vença, Vènço) у коммунæ Францы хуссары. Ис Денджызгæрон Альпæты департаменты.
Гахы район
Гахы район (Qax rayonu, ) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Гах.
Категори:Азербайджаны районтæ
Ванс
Фиппаинæгтæ
Категори:Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы сахартæ
Гугкаты Сергей
Гугкаты Савелийы фырт Сергей (райгуырдис 1912-æм азы Хуымæллæджы, амардис 1966-æм азы 17 сентябры Дзæуджыхъæуы) уыдис СЦКП-йы архайæг, Вагæттæ цалцæггæнæн заводы директор, стæй та Орджоникидзейы (Дзæуджыхъæуы) горкомы фыццаг секретарь.
Мамадыш
Мамады́ш (Мамадыш, Мамадыш) у сахар Тæтæрстаны, Мамадышы районы административон центр.
Гугкаты Сергей
Гугкаты Сергейы ном хæссы Дзæуджыхъæуы уынгтæй иу (Гугкайы-фырты уынг).
Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Категори:Хуымæллæджы чи райгуырдис, уыдон Категори:Дзæуджыхъæуы чи амардис, уыдон Сергей
Балыкчы
Балыкчы (Балыкчы) у сахар Хъиргъизы Иссык-Кулы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъиргъизы сахартæ
Булунгу
Булунгу (Булунгу, Булунг) у хъæу Кæсæг-Балхъары Чегемы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чегемы районы цæрæнрæттæ
Тогойты хъæу
Тогойты хъæу (თოგოიანი, თოგოიანთკარი, Тогоиани, Тогоианткъари) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты. Ис Лехурагомы. Цæры дзы 75 адæймаджы (2014).
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Тогойтæ (Тогошвили), Зозрашвили, Габошвили, Кенкадзе æмæ Джаджишвили.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хернинг
Хернинг (Herning) у сахар Данийы, Хернинджы коммунæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Данийы сахартæ
Нигоза
Нигоза (ნიგოზა) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты.
Цардысты дзы Цæриатæ, Биганатæ, Бедойтæ, Чертхъотæ, Къудухтæ, Сиукъатæ, Музиатæ, Хацыртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Брэнсон, Ричард
Брэнсон ахъазыдис кинойы цалдæр хатты, телесериалты йæхи роль хъазы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лондоны чи райгуырдис, уыдон Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:1950-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Стыр Британийы тæхджытæ Категори:Стыр Британийы амалхъом адæм Категори:Стыр Британийы миллиардертæ
Зетидæттæг зайæгойтæ
Зетидæттæг зайæгойтæ кæнæ сойджын зайæгойтæ, зетион зайæгойтæ , сойдæттæг зайæгойтæ , сойгæрдæг — культурон зайæгойтæ, кæцыты пайда кæнынц зетитæ кæнынæн.
Фиппаинæгтæ
*
Гах
Категори:Азербайджаны сахартæ
Виборг (сахар)
Ви́борг (Viborg) у сахар Данийы, Центрон Ютландийы регионы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Данийы сахартæ
Цыхуырбаты Алан
Цыхуырбаты Алан (райгуырдис 1976-æм азы 16 ноябры Тбилисы) у журналист, блогер æмæ публицист, куыста Цæгат Ирыстоны телеуынынады дæр (кодта дзы «Худгæ мауал кæнут», зæгъгæ, ахæм алæвæрд). Цæры Дзæуджыхъæуы, 2018-æм азæй разамынд дæтты литературон журнал «Дарьял»-æн.
Цыхуырбаты Алан зындгонд куыд музыкант æмæ зарæггæнæг дæр.
2021-æм аз
Амардысты
Категори:2021
Лаишево
Лаишево (Лаишево, Лаеш) у сахар Тæтæрстаны, Лаишевойы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
2020-æм аз
Амардысты
Категори:2020
Сабирабад
Сабирабад (Sabirabad) у сахар Азербайджаны, Сабирабады районы административон центр.
2022-æм аз
Амардысты
Категори:2022
Сабирабад
Фиппаинæгтæ
Категори:Азербайджаны сахартæ
Хъæдхойхуызтæ
Хъæдхойхуызтæ сты мæргъты къорд.
2019-æм аз
Амардысты
Категори:2019
Хъæдхойхуызтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Вардзиа (хъæу)
Ва́рдзиа (ვარძია) у хъæу Гуырдзыстоны Аспиндзæйы муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аспиндзæйы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Кум (сахар)
Кум у сахар Ираны, остан Кумы административон центр. Цæры дзы 1,2 млн адæймаджы (2016). Шиитаг дины ахсджиаг æртдзæст, аятоллатæй сæ фылдæр цæрынцы уым.
Сахар у Тæхранæй 150 км хуссарырдæм, денджызы æмвæзадæй 975 м бæрзонддæр. Сахармæ ’ввæхс ис нефт æмæ газы гуырæнтæ, Ираны ракеттæ фæлварæны полигон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ираны сахартæ
Лениногорск
Лениного́рск (Лениногорск, Лениногорск) у сахар Тæтæрстаны, Лениногорсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Сабирабады район
Категори:Азербайджаны районтæ
Горки (сахар)
Го́рки (Горкі) у сахар Белоруссийы Могилёвы облæсты, Горкийы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Могилёвы облæсты сахартæ
Трир
Трир (Trier,, Tréier) у сахар Германы. Ис Рейнланд-Пфальцы ныгуылæны, Люксембург æмæ Германы тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Рейнланд-Пфальцы сахартæ
Шалон-сюр-Сон
Шалон-сюр-Сон (Chalon-sur-Saône ) у сахар Францы. Ис Бургунди — Франш-Контейы провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ Категори:Сонæ æмæ Луарæйы коммунæтæ
Бустон (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Таджикистаны сахартæ
Кричев
Кри́чев (Крычаў) у сахар Белоруссийы Могилёвы облæсты, Кричевы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Могилёвы облæсты сахартæ
Ныгуылæн Кейп
Ныгуылæн Кейп кæнæ Ныгуылæн Кап (Western Cape, Wes-Kaap, Ntshona-Koloni) у Хуссар Африкæйы Республикæйы провинци.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Африкæйы провинцитæ
Мыдгæрдæг (мыггаг)
Мыдгæрдæг кæнæ лæсыф (Salvia) у бирæазон зайæгойты мыггаг.
Гулистон
Гулисто́н (Гулистон) у сахар Таджикистаны Согъды облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Таджикистаны сахартæ
Торопец
Торо́пец (Торопец) у сахар Тверы облæсты, Торопецы районы административон центр.
Саухох (Дыгургом)
Саухох, дыгурон. Саухонх у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Йæ бæрзæнд у 3245 метры.
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Торопец
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Старицæ (сахар)
Ста́рицæ (Старица) у сахар Тверы облæсты, Старицæйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Речицæ
Ре́чицæ (Рэчыца) у сахар Белоруссийы Гомелы облæсты, Речицæйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гомелы облæсты сахартæ
Бирæкъахонтæ
Бирæкъахонтæ кæнæ цыппоркъахыг, саухъусхилæг (Myriapoda, Многоножки) сты цæрæгойты уæлкълас.
Фиппаинæгтæ
*
Галагайын
Галагайын (Qalaqayın) у хъæу Азербайджаны Сабирабады районы. Цæрынц дзы 7,5 мин адæймаджы (2018).
Категори:Азербайджаны цæрæнрæттæ
Жлобин
Жло́бин (Жлобін) у сахар Белоруссийы Гомелы облæсты, Жлобины районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гомелы облæсты сахартæ
Нурек
Нуре́к (Норак) у сахар Таджикистаны Хатлоны облæсты, Нуречы районы административон центр.
Категори:Таджикистаны сахартæ
Пурт
Пурт у раздæры Стырдоны (Джызæлдоны) æхсæрдзæн (донкъæсæртæ).
Истори
Дæргъæвсгом Хъобангомырдæм фæвæййы æмуырдыг къулæй. 1932-æм азы онг Джызæлдон хауд уыцы къулæй æхсæрдзæнæй. Советон рæстæджы сфæнд кодтой Джызæлдоны тыхæй спайда кæнын. Уый тыххæй къардиуыл сарæзтой донмарæн. Пурт банцад йæ гуыр-гуырæй. Дæргъæвсгомы сæвзæрдис цад. Тбауы хохы бынты ракъæртт кодтой æртæ километры дæргъæн тъунел. Хъобангомы сарæзтой Джызæлдоны ГЭС.
Литературæ
Категори:Æхсæрдзæнтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Цæгат Ирыстоны æхсæрдзæнтæ
Исмаиллы
Исмаиллы́ (İsmayıllı) у сахар Азербайджаны, Исмаиллыйы районы административон центр. Æрбынат кодта паддзахады цæгаты.
Категори:Азербайджаны сахартæ
Лотиан
Лотиан (ლოთიანი [Лотиани]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Карцухы комы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цæгат Кейп
Цæгат Кейп кæнæ Цæгат Кап (Northern Cape, Noord-Kaap, Mntla-Koloni, Kapa Bokone) у Хуссар Африкæйы Республикæйы провинци.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Африкæйы провинцитæ
Конаково
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Аспиндзæ
Аспи́ндзæ (ასპინძა) у сахарæнгæс посёлок Гуырдзыстоны, Аспиндзæйы муниципалитеты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аспиндзæйы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Тиникъаан
Тиникъаан (თინიკაანი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Карцухы комы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цори
Цори (Цхьори) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Сæрмæттаг дзæнгæрæгой
Сæрмæттаг дзæнгæрæгой (Campanula sarmatica) у дзæнгæрæгойы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Карцухы ком
Карцухы ком кæнæ Карцух, Карчох (ქარჩოხი) у ком Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Чысангомы.
Географи
Карцухы ком райдыдта Цъорцъохы æмæ фæци Елойты хъæуы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Маскевич, Кирилл Андрейы фырт
Маскевич Кирилл Андрейы фырт (Кірыл Андрэевіч Маскевіч; райгуырдис 1998-æм азы 6 мартъийы Борисовы, Белоруссийы) у Белоруссийы хъæбысæйхæцæг, Дунейы хъалацы чемпион (2020), Дунейы чемпионаты æвзист призёр (2021), Европæйы чемпионаты æвзист призёр (2021).
Æрвитæнтæ
Категори:Белоруссийы хъæбысæйхæцджытæ
Белая Церковь
Бе́лая Це́рковь (Біла Церква — «урс аргъуан») у сахар Украинæйы Киевы облæсты, Белая Церковы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Киевы облæсты сахартæ
Зубцов
Зубцо́в (Зубцов) у сахар Тверы облæсты, Зубцовы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Белорецк
Белоре́цк (Белорецк, Белорет) у сахар Башкортостаны, Белорецчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Башкортостаны сахартæ
Скæсæйнаг тæрс
Скæсæйнаг тæрс (Fagus orientalis, Бук восточный) у тæрсы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къæрцгæнджытæ
Къæрцгæнджытæ (Campanulaceae, Колокольчиковые) сты зайæгойты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Урубамбæ
Урубамбæ:
Къозыр
Къозыр — хъазæн къамы хуыз, кæцы, хъазты уагæвæрдмæ гæсгæ, вæййы хистæрыл нымад рард уæрсты, кæнæ алы уæрстыты. Иннæ хуызтæй алы къамы дæр мары.
Уæлхохаг хъæлæрдзы
Уæлхохаг хъæлæрдзы кæнæ хохаг хъæлæрдзы (Ribes alpinum, Смородина альпийская) у хъæлæрдзыйы хуыз.
Бирск
Бирск (Бирск, Бөрө) у сахар Башкортостаны, Бирсчы районы административон центр.
Къозыр
Кæцыдæр хъæзтыты-иу къозыр æвзæрстæуы æнæнхъæлæджы: райуæрсты фæстæ-иу къам систæуы æмæ æрывæрдæуы йæ нывæй хæрдмæ, йæ „хæдонæй“ нæ, фæлæ. Къамтæ иууылдæр кæцы хъæзтыты байуæрстæуынц (дурак, козёл) уым къозыр батъыссынц къалодæйы бын æмæ ист æрцæуы æппæты фæстаг; æндæр хъæзтыты æнæивгæйæ баззайы. Иннæ хъæзтыты, зæгъæм, преферанс, кæнæ тысячайы, къозыр зæгъы хъазджытæй иу.
Уæлхохаг хъæлæрдзы
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къозыр
Категори:Къамтæй хъазтытæ
Бирск
Фиппаинæгтæ
Категори:Башкортостаны сахартæ
Куруш (Хасавюрты район)
Куруш (Цӏийи Къуруш) у хъæу Дагъистаны Хасавюрты районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хасавюрты районы цæрæнрæттæ
Маракана
«Маракана́» (Estádio do Maracanã; официалон ном у «Журнали́шта Ма́риу Фи́лью» (Estádio Jornalista Mário Filho)) — Бразилийы стырдæр футболон стадион, раздæры та — дунейы стырдæр. Æрбынат кодта Рио-де-Жанейройы. У дыууæ клубы хæдзарон стадион («Фламенго» æмæ «Флуминенсе»), хъазы дзы бæстæйы иугонд командæтæ дæр (алы кары). Штаты æндæр клубтæ дæр арæх хъазынц «Маракана»-йы, кæд сæм сæхи стадионтæ ис, уæддæр. «Маракана»-йы цæуынц Кариокæйы Лигæйæн йæ финалон матчтæ дæр.
2014-æм азы дунейы чемпионат футболæй
2014-æм азы дунейы чемпионаты дæргъы стадионы цыдысты 7 хъазты: 4 къорды къæпхæны æмæ 3 плей-офф.
2016-æм азы Олимпиаг хъæзтыты футболон турнир
Ацы стадионы цыдысты Олимпиаг футболон турниры цыппар хъазты — фæйнæ иу æрдæгфинал æмæ сызгъæрин майданты тыххæй хъазт нæлгоймæгтæм æмæ сылгоймæгтæм.
Категори:Рио-де-Жанейройы стадионтæ Категори:Футболон стадионтæ Категори:Футбол Бразилийы
Пъинтæ
Пъинтæ (Пиновы) сты ирон мыггаг.
Фарнаваз I
Фарнаваз I (ფარნავაზ I []) уыдис Иберийы, нырыккон Гуырдзыстоны зæххыл рагон паддзахады, фыццаг паддзах. «Картлис цховреба»-мæ гæсгæ уыдис Картлийы, гуырдзиаг астæузаманы паддзахады, фыццаг хицауиуæггæнæг æмæ Фарнавазидты мыггаджы бындуравæрæг. Астæузаманы ратæдзæнтæм гæсгæ хицауиуæг кодта III æнусы нæ эрæйы агъоммæ: Вахушти Багратионимæ гæсгæ уый уыдысты 302-207 азтæ, Кирилл Тумановмæ гæсгæ 299-234 æмæ Павле Ингорохъвамæ гæсгæ 284-219. Фарнаваз Иберийы хицау кæй сси æмæ йæ паддзахад кæй сыстыр кодта, уый баст уыдис, Стыр Александры Ахеменидты паддзахадыл уæлахизтимæ. Фарнаваз хицауиуæг кодта Селевкидты империйы дæлбарæй.
Цардафыст
Картлис Цховребамæ гæсгæ Фарнавазы фыдæл уыдис Уплос, Картлосы фырты Мцхетосы фырт, чи, йæхæдæг, уыдис зындгонд æмæ тыхджын аст æфсымæртæй сæ иу, адонæн та сæ фыдæл уыдис Таргамос, йæ фыд Тарси, йæ фыды фыд Иафет, Библийы Нойы фырт. Гуырдзиæгтæй фыст равзæрæнтæ чи не сты, ахæмты йæ кой ничи кæны, æмæ уый тыххæй нæй гæнæн сбæлвырд кæнын, æцæгæй фыццаг гуырдзиаг паддзах кæй уыди, уый. Йæ кой баст у таурæгъон миниуджытимæ, æмæ уый тыххæй гæнæн ис, æцæг адæймаджы æмæ йæ цауты рох кæнын куы байдыдтой, уæд Фарнаваз таурæгъон фигурæ сси, æмæ гуырдзиаг азгайфыстыты фæзындис куыд дæнцон разчырыстон паддзах.