cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абана
Истори
Æндæр æмæ ’ндæр адæммæ ис гæнæн ссарын абанаты уникалон æмæ сæхиформæ амайæнфæтк ’мæ сæ куыд пайдагæнгæуа. Рагон грекъаг историк Геродоты фыстытæм гæсгæ, сколоттаг (скифаг) знæмты абанатæ уыдысты йуртæты хуызон. Уæллаг кæрæттæй æмбаст, къулгондæвæрд æндзæлмттæ-иу нымæтæй стыхтой, астæуæй та-иу дзы сæвæрдтой стыр цуайнаг йæ мидæг алыхуызон кæрдæджытæ фыцгæдоны, ахæм, æмæ-иу дзы цæхæр дуртæ баппар-баппар кодтой, кæдон-иу развæлгъау дардтой уæларт йуртæ ’ддейæ. Уат-иу фитоницидтæй дзаг умæл пъарæй байдзаг ис, кæцы бактерицидон тæфаг кодта агъуысты мидатмосферæйыл. Хъуыстгонд ма у, скифтæ бæласы цъарæй дæр хæрзархайд кæй кодтой сæ буар сыгъдæг кæнынмæ. Цъар-иу уый размæ афæлмæнтæ кодтой дуртæй. Ахæм гигиеникон процедурæты практикæ цæ æнæнизæй дарта æмæ сæ хызта цæрмнизтæй сæ дæргъафон хæтæнты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Абана
Тама
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Кæрдæджытæ
Хасавюрт
Хасавю́рт (Хасавюрт, Хасав-юрт, Хаси-Эвл) у Уæрæсейы сахар Дагъистаны. Цæрынц дзы 145 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны сахартæ
Темирканов, Юрий Хатуйы фырт
Темирканов Хатуйы фырт Юрий (Темыркъан Юрий; 1938-æм азы 10-æм декабрь, Налцыкк, Кæсæг-Балхъар) — у советон æмæ уæрæсейаг дирижёр, ССРЦ-ы адæмон артист. Ссæдз азты дæргъы фылдæр у Уæрæсейы сгуыхт коллектив Бетъырбухы филармонийы академион симфонион оркестры æнæивгæ разамонæг.
Цардафыст
Ахуыр кодта Ленинграды консерваторийы цур музыкалон скъолайы скърипкæ æмæ альты кълæсты, стæй та ― консерваторийы Илья Мусины оперон-симфонион дирижёрты къласы. Консерватори каст фæуыны азы (1965) Темирканов дебют скодта Ленинграды оперæ æмæ балеты чысыл театры Джузеппе Вердийы «Травиатæ» оперæ сæвæрынæй. Иу азы фæстæ фыццаг бынат ахсы Дирижёрты II-аг Æппæтцæдисон конкурсы Мæскуыйы, æмæ 1968-æм азы райдайы разамынд дæттын Ленинграды филармонийы академион-симфонион оркестрæн. 1976-æм азæй 1988-æм азы онг Темирканов у Кировы номыл оперæ æмæ балеты театры аивадон разамонæг æмæ сæйраг дирижёр. 1987-æм азы уыцы театры оркестримæ уый оперæты «Борис Годунов», «Пиковая дама» и «Евгений Онегин»-ы сарæзты уæлдай ма дæтты концерт Лондоны.
Евгений Мравинскийы мæлæты фæстæ, 1988-æм азы Темирканов сси Уæрæсейы сгуыхт коллектив Бетъырбухы филармонийы академион симфонион оркестры аивадон разамонæг æмæ сæйраг дирижёр. Ацы коллективимæ дирижёр кусы абоны онг.
Темирканов арæх кусы фæсарæйнаг оркестртимæ: 1980-æм азы уый Лондоны бацахста Къаролы филармонион оркестры æрбахонгæ дирижёры бынат, æмæ 1992-æм азæй фæстæмæ 1998-æм азы онг уый уыдис уыцы оркестры сæйраг дирижёр. Темирканов кæимæ куыста, уыцы æндæр коллективты ’хсæн сты Балтиморы симфонион оркестр, Данийы симфонион оркестр æмæ æндæртæ.
2007-æм азæй фæстæмæ Темирканов у сæйраг æрбахонгæ Стыр театры дирижёр.
Темиркановы дирижёрон æрмдзæфы зыны стыр эмоционалондзинад, арфдзинад. Темиркановы репертуары ис Чайковскийы симфонитæ, Стравинскийы балеттæ æмæ æндæр уацмыстæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Налцыччы чи райгуырдис, уыдон Категори:Уæрæсейы дирижёртæ Категори:Дирижёртæ алфавитмæ гæсгæ
Бехъан
Бехъан у Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы хъæу. Хъæуы ис гидроэлектростанцæ, фæлладуадзæн базæ æмæ æрдзæвæрæн.
Литературæ
Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
633-æм аз
Амардысты
Категори:633
Маори (æвзаг)
Маори (Māori кæнæ te reo Māori) у маорийы мадæлон æвзаг, Ног Зеландийы бындурон адæмы. Уый у Ног Зеландийы 2 официалон æвзæгтæй иу.
Категори:Ног Зеландийы æвзæгтæ
Маори (нысаниуджытæ)
Маори:
Фатимæ (фильм)
Фатимæ у, Хетæгкаты Къостайы поэмæ «Фатимæ»-мæ гæсгæ режиссёр Уалыты Владимир кæй систа, уыцы киноныв.
Категори:Гуырдзыстон-фильм
1456-æм аз
Амардысты
Категори:1456
635-æм аз
Амардысты
Категори:635
17 ноябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Туалтæ
Туал, Туалтæ кæнæ Туаллæгтæ, сты ирон адæмы къабаз, Туалгомы чи цæры æмæ урдыгон мыггагæй чи у, уыдон. XX æнусы онг дзырдтой сæхи ныхасæздæхтыл, фæлæ стæй куырттатаг ныхасæздæхтмæ рахызтысты. Туаллаг мыггæгтæ сты Хетæгкатæ, Мамитæ æмæ æндæртæ. Туалтæй уыд Хетæгкаты Къоста дæр.
Ахуыргæндты фылдæры хъуыдымæ гæсгæ, туалтæ æмæ урстуалтæ равзæрдысты уыцы алантæй, кæцытæ рагон туалты цур æрцардысты, семæ схæццæ сты æмæ сын сæ ном райстой. Рагон туалты та бæттынц бынæттон кавгазаг адæмимæ. Ахæм хъуыдыйы ныхмæ ис дзурджытæ, уыдон зæгъынц æмæ рагон туаллæгтæ сæхæдæг ирайнаг адæм уыдысты, скифты кæнæ аланты хай.
Рагон туаллæгтæ бæрæг сты цалдæр равзæрæнæй:
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон адæм Категори:Туалгом
Экажево
Эка́жево (Эккажакъонгий-Юрт) у хъæу Мæхъхъæлы. Цæрынц дзы 25 мин адæймаджы (2009).
Фиппаинæгтæ
Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
636-æм аз
Амардысты
Категори:636
Зæгъойты Алан
Зæгъойты Елызбары фырт Алан (Алан Елизбарович Дзагоев) (райгуырдис Беслæны, 1990-æм азы 17 июны) у Уæрæсейы футболист. Ирыстоны футболон скъолайы хъомылгæнинаг, «ЦСКА»-йы æмæ Уæрæсейы иугонд футболон командæйы æрдæгхъахъхъæнæг.
Карьерæ
Йæ фыццаг тренер — Наниты Юрий.
2002 аз. Ахуыр райдыдта футболистты цæттæгæнæн Тольяттийы центр "Юри Коноплёвы номыл футболы академи"-йы.
2006 аз. Зæгъойты Аланы футболон карьерæ райдыдта командæ "Крылья Советов-СОК"-æн хъазынæй (Димитровград, Ульяновскы облæст). Ацы клубæн уый ахъазыд 37 хатты. Бакъуырдта æхсæз пурти.
Зæгъойты Аланы айстой Уæрæсейы националон балмæ, 2012-æм азы Европæйы чемпионаты хъазынмæ. Уым, Чехийы командæимæ фембæлды, Алан бакодта дыууæ голы, æмæ ссис уыцы хъазты хуыздæр хъазæг, æртыккаг та бакъуырдта 12 июны Польшæйы командæйæн.
2013, 2014 азтæ. Уæрæсейы чемпион ЦСКА-йы сконды.
2014 аз. Хайад райста Дунейы чемпионаты финалон турниры Бразилийы.
Хæрзиуджытæ
Зæгъойты Алан хорзæхгонд æрцыд «Ирыстоны Намысæн» майданæй. Республикæйы разамонæг Мамсыраты Таймураз æй уыцы хæрзиуæджы аккаг скодта, Европæйы Чемпионаты йæхи иттæг хорз кæй равдыста, уый тыххæй.
Сивыраутæ
Сивыраутæ уыдис ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы. 1944-æм азы Сивырауты цæрджытæ алыгъдысты Цæгат Ирыстонмæ.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хъалæгатæ.
Литературæ
Категори:Тырсыгом Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Тамаджын
Тамаджын кæнæ Габутæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Къуыдаргомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1457-æм аз
Амардысты
Категори:1457
637-æм аз
Амардысты
Категори:637
Славяйнæгтæ
Славяйнæгтæ (Славяне, рагон сл. — Словѣнє, Славяне, Слов’яни, Славляне, Славяни, Словените, Словени, Slaveni, Slovani, Słowianie, Slované, Slovania, Słowiónie, Słowjenjo, Słowjany) сты Европæйы стырдæр этно-æвзагон иумæйагдзинад.
Гехаркуник
Гехаркуни́к (Գեղարքունիքի մարզ) у облæст (марз) Сомихы скæсæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы марзтæ
639-æм аз
Амардысты
Категори:639
Къуындыхаты Бечыр
Къуындыхаты Муссæйы фырт Бечыр (Bekir Sami Kunduh; райгуырдис 1864-æм азы Хохы Санибайы — амардис 1932-æм азы) уыди Турчы республикæйы фæсарæйнаг хъуыддæгты фыццаг министр 1920-æм азы 3-æм майæ 1921-æм азы 8-æм майы онг.
Цардафыст
Райгуырдис Хохы Санибайы хъæуы, у Уæрæсейы æмæ Турчы инæлар Къуындыхаты Муссæйы фырттæй иу.
Куыста Турчы минæварады Уæрæсейы нымæрдарæй, Меджлисы депутатæй.
Ныгæд æрцыд Стамбулы.
Цæгат Ирыстон
Цæгат Ирыстон, дыгур. Цæгат Иристон (официалон ном у Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани; уырыссагау Республика Северная Осетия — Алания) у Уæрæсейы республикæ, Кæсæг-Балхъар, Цæцæн, Мæхъхъæл æмæ Стъараполы крайы ’хсæн. Цæгат Ирыстоны сæйраг сахар у Дзæуджыхъæу.
Республикæйы Сæргълæууæджы хæстæ рæстæгмæ æххæстгæнæг у Сергей Меняйло.
Этимологи
Ирыстоны ном арæзт у Ирон адæмы æмбырдгæнæн ном æмæ фæсæфтуан -стон-æй, æмæ нысан кæны Иры бæстæ, ома ирон адæмы бæстæ. Ир-æн арынц цалдæр равзæрæны. Бирæ иртасджытæ дзурынц æмæ Ир рацыдис рагон ирайнаг arya æмæ aryana-йæ. Фæлæ Абайты Васойы хъуыдымæ гæсгæ кавказаг субстратæй ист у. -стон та у бæстæамонæн фæстæфтуан, æмæ цæуы рагон индоевропæйаг уидаг *stā--йæ, кæцы нысан кодта «лæууын».
Истори
Цалдæр хатты ирон адæм хæцыдысты уæрæсейаг æфсадимæ Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны XIX æнусы фыццаг хай. Уæддæр официалон уæрæсейаг историографимæ гæсгæ бирæтæ нымайынц, Ирыстон Уæрæсейы скондмæ кæй бацыдис барвæндæй. Владикавказ (иронау Дзæуджыхъæу) уыдис фыццаг Уæрæсейы фидарты ’хсæн Цæгат Кавказы.
1921-æм азы Ирыстон сси Хохаг советон республикæйы хай. 1936-æм азы Цæгат Ирыстон сси Цæгат Ирыстоны Автономон Советон Социалистон Республикæ (ЦИ АССР).
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты афон Цæгат Ирыстоны фылдæр хай уыдис оккупацийы. Фашисттæ пырхгонд æрцыдысты Дзæуджыхъæумæ хæстæг.
Административон дих
Цæгат Ирыстон дих кæны 8 районыл æмæ республикæйы дæлбарады сахар (Дзæуджыхъæу).
Цæгат Ирыстоны цæрæнуæттæ
Цæгат Ирыстоны ис 6 сахары, 7 посёлочы, 94 хъæууон администрацийы, 209 хъæуы (уыдонæй 26 æдзæрæгтæ).
Цæрджытæ
2021-æм сфысты гæсгæ ирæттæ сты 68.1% республикæйы цæрджытæй. Цæрынц дзы уырысс (18.9%), мæхъхъæл (3.8%), хъумыхъхъ (2.8%), сомих (1.8%), гуырдзы (1.0%), æмæ чи 1% цæрджытæй къаддæр сты, ахæм къордтæ.
Национ ахуырад
Ирыстоны ахуырады истори ног заманты райдыдта Мæздæджы ирон скъолайæ. Уыцы скъола байгом императоры барамындмæ гæсгæ 1764 азы 21 сентябры æмæ фæкуыста XVII æнусы 90-æм азты онг. Ирон скъолайы байгомыл ныхас райдыдта, Ирыстон Уæрæсеимæ баиу кæныны тыххæй тæрхæттæ куы цыди, уæд — 1749–1752 азты Бетъырбухы. Ирон сабиты ахуырыл бафтауын фæлвæрдтой Ирыстоны дины хъуыддæгтæгæнæг къамисы уæнгтæ, Мæздæджы скъола байгом кæныны размæ дæр.
Литературæйы æвдисæнтæ куыд дзурынц, афтæмæй Мæздæджы скъола ирон адæмы культурон царды сахадыдта куыд ахсджиаг фæрæз национ рухсад рæзыны æмæ национ фыссынады равзæрды хъуыддæгты. Мæздæджы скъолайы ахуыр ирон æвзагыл кæй цыд, уый фæахъаз ирон абетæ саразынæн. Мæздæджы алчер Гай æмæ сауджын Павел Генцауров (Хъесаты) сарæзтой ирон фыссынады системæ аргъуанты славяйнаг графикæйы бындурыл. Фыццаг ирон чиныг — цыбыр катехизис — джиппы уагъд æрцыди 1798 азы.
Фиппаинæгтæ
*
Абайты Бекызæ
Абайты Хъырымы фырт Бекызæ (райгуырдис 1916-æм азы Сыбайыхъæуы — амардис 1943-æм азы) уыдис ирон поэт.
Цардафыст
Абайты Бекызæ райгуырдис Хуссар Ирыстоны Сыбайыхъæуы зæхкусæджы хæдзары. 1920-æм азы йæ ныййарджытæ ралыгъдысты Цæгат Ирыстонмæ æмæ æрцардысты Ногиры. Ам лæппу бакастис авдазон скъолайы. Уый фæстæ афтыдис Тырсыгоммæ æмæ куыста ахуыргæнæгæй Окрохъанайы райдайæн скъолайы. Уыциу рæстæг фæсаууонмæ ахуыр кодта Калачы педагогон скъолайы.
1939-æм азы Бекызæйы акодтой Сырх Æфсадмæ. 1943-æм азы æнæбæрæгæй фесæфтис хæсты быдыры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ Категори:Хуссар Ирыстоны поэттæ Бекызæ Категори:Сыбагомы чи райгуырдис, уыдон
Фаддеевы сакъадах
Фаддеевы сакъадах (Фаддеевский, Фаддеев арыыта) у Ног Сыбыры сакъадæхтæй иу. Административон æгъдауæй у Якутийы хай. Сакъадахы фæзуат у 5300 км². Сакъадах у æдзæрæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы сакъадæхтæ
640-æм аз
Амардысты
Категори:640
Камышин
Камышин у сахар Волгограды облæсты. Æфсæнвæндагон хахх «Тамбов — Камышин»-ы фæстаг станцæ.
Сахары цæрынц 118,5 мин адæймаджы (2008).
Фиппаинæгтæ
Категори:Волгограды облæсты сахартæ
Бунгейы зæхх
Бунгейы зæхх (Земля Бунге, Бунге сирэ) у Ног Сыбыры сакъадæхтæй иу. Административон æгъдауæй у Якутийы хай. Сакъадахы фæзуат у 6200 км². Сакъадах у æдзæрæг.
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы сакъадæхтæ
Хедмарк
Хе́дмарк (Hedmark) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — Хамар.
Веронæ
Веронæ (Verona, Verona) у сахар Италийы цæгаты, регион Венетойы. Цæрынц дзы 263 мин адæймаджы.
Сахар лæууы цæугæдон Адиджейыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венетойы сахартæ
642-æм аз
Амардысты
Категори:642
1459-æм аз
Амардысты
Категори:1459
Акерсхус
А́керсхус (Akershus) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке) хуссар-скæсæны.
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Ломбарди
Ломба́рди (Lombardia, Lumbardia) у регион Италийы цæгаты. Италийы цæрджыты æхсæзæм хай цæрынц Ломбардийы.
Гавар (сахар)
Гава́р (Գավառ) у сахар Сомихы, Гехаркуничы сæйраг сахар.
Категори:Сомихы сахартæ
643-æм аз
Амардысты
Категори:643
Ног аз
Ног аз — бæрæгбон, бæрæггонд цæуы тынг бирæ адæмыхатты æхсæн, цы къæлиндартæй пайда кæнынц уыдонмæ гæсгæ аллы хуызон рæстæджы æмæ аллы хуызон æгъдæуттæй бæрæггонд æрцæуы дунейы аллы рæтты. бæрæг æй фæкæнынц фæстаг бон зæронд азæн куы фæцæйивгуыйы æмæ ног азы фыццаг бон куы рацæйлæууы уæд. Ног азы бæрæггæныны æгъдау уыдис нырид Месопотамийы 3 мин азы нæ эрæйы агъоммæ.
Категори:Бæрæгбæттæ Категори:Къæлиндар
Хъæцмæзтæ (хъæу)
Хъæцмæзтæ уыдис хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Къуыдаргомы.
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уырыхъæу
Уырыхъæу у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Куырттаты комы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Белеккатæ, Бызыккатæ, Гагитæ, Къозатæ, Налдыхъуатæ, Хъарацатæ, Хъулатæ, Цехъойтæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
644-æм аз
Амардысты
Категори:644
Бæлас
Бæлас у стыр бирæазон зайæгой. Кæд дырыс барæггæнæн уымæн нæй, асджын бæлас хъуамæ уа 6 м бæрзæндæн, æндæр уыцы зайæгой бæлас нæу. Мидæгæй бæлас у хъæдын, ис ын æрмæст иу зæнг.
Цалдæр балæсты мыггаджы зайынц миназы фылдæр. Ис 100 м фылдæр кæмæн сæ бæрзондзинад у, ахæм бæлæстæ дæр.
Бæлæстæ зайынц иугай æмæ къордгай. Бæлæсты къордты нæмттæ сты: хъæд, къох (чысылгомау хъæд), хæрисбын (хæристы къорд) æмæ æндæртæ.
Бæлæсты мыггæгтæ
æмæ æндæртæ.
*
Эрзурум
Эрзурум (Erzurum; Կարին) у сахар Турчы цæгат-скæсæны, Эрзурумы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Лæгъзцъити
Лæгъзцъити (ლაღზწითი) у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 3877 метры.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Тырсыгомы хæхтæ
645-æм аз
Амардысты
Категори:645
Аташехир
thumb|right|300px|Аташехир [[Стамбул (ил)|провинци Стамбулы картæйыл]] Аташехир (Ataşehir) у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Азийы хайы, фæндæгтæ 0-2 æмæ 0-4 тигъыл.
Аташехир у престижон район, ис дзы хъæздыг бирæуæладзыгон хæдзæрттæ (кондоминиумтæ).
Категори:Стамбулы районтæ
1460-æм аз
Амардысты
Категори:1460
Садон
Садон у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Садонгомы. Садоны сæрмæ ис хæххон хъæу Ход.
Истори
Бындурæвæрд æрцыдис 1862-æм азы.
Цардысты дзы Битартæ, Бесолтæ, Мердентæ, Алибегтæ, Рæмонтæ, Дзуццатæ, Габысатæ, Цыдатæ, Магкæтæ, Катаутæ, Икъатæ, Арсæгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Калевалæ
Ка́левалæ  у карелаг æмæ финаг адæмты эпос. Ис дзы 50 кадæджы.
Эпос адæмон кадджыты бындурыл мыхурмæ бацæттæ кодта дохтыр Элиас Лённрот XIX æнусы фыццаг æрдаг. Иугонд эпосы фæзынд сси тынг æхсызгон хъуыддаг финаг национ идейæйы рæзтæн.
Эпосы сæйраг хъайтар у дæсны зарæггæнæг Вяйнямёйнен.
Æддаг æрмæг
Категори:Литературон уацмыстæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Финляндийы фольклор Категори:Финляндийы литературæ Категори:Карелийы литературæ
Адидже
А́дидже (Adige, []; Àdexe, Adis, Etsch, Athesis) у цæугæдон Италийы цæгаты. Йæ дæргъ у 410 километры, бассейны фæзуат — 12 100 км². Цæугæдоны былыл лæууы сахар Веронæ.
Категори:Италийы цæугæдæттæ
Долидзе
Долидзе сты гуырдзиаг мыггаг.
Зындгонд адæймæгтæ уыцы мыггагæй
Категори:Гуырдзиаг мыггæгтæ Категори:Долидзе
Измит
Измит (İzmit, Νικομήδεια) у сахар Турчы, Коджаелийы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
646-æм аз
Амардысты
Категори:646
Бускеруд
Бу́скеруд (Buskerud) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — Драммен.
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Муром
Му́ром (Муром) у сахар Владимиры облæсты скæсæны, Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 119,4 мин адæймаджы (2008), цæрджыты нымæцмæ гæсгæ у облæсты æртыккаг стырдæр сахар. Ахсджиаг æфсæнвæндаджы æлхынцъ Мæскуыйæ Хъазанмæ хаххыл.
Сахар лæууы цæугæдон Окайы галиу былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Владимиры облæсты сахартæ
Дисиджын
Дисиджын уыдис хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ис Чысыл Леуахийы комы.
Уппланд
Уппланд (Uppland) у Швецийы историон провинци.
Дисиджын
Этимологи
Хъæуы ном зайæгойы номæй цæуы: «диси» бирæ кæм ис, ахæм бынат.
Уппланд
Категори:Швецийы провинцитæ
Дисиджын
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
647-æм аз
Амардысты
Категори:647
649-æм аз
Амардысты
Категори:649
648-æм аз
Амардысты
Категори:648
1461-æм аз
Амардысты
Категори:1461
Ныгуылæн Грекъ
Ныгуылæн Грекъ (Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας) у облæст (перифери) Гречъы ныгуылæны.
Категори:Гречъы периферитæ
Урк (Нидерландтæ)
Урк (Urk) у Флеволанды сахар æмæ муниципалитет.
650-æм аз
Амардысты
Категори:650
651-æм аз
Амардысты
Категори:651
1462-æм аз
Амардысты
Категори:1462
Магкотæ
Магкотæ (Магкоевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Къуындыхаты Муссæ
Куындыхаты Алхасты фырт Муссæ (Musa Kunduh Paşa; 1818-æм аз, Хохы Саниба — 1889-æм аз, Эрзерум) — Уæрæсейы инæлар-майор, Турчы дивизион инæлар.
Цардафыст
Муссæ райгуырдис 1818-æм азы уалдзæджы, ирон æлдар Алхасты бинонты. Уый уыди йæ фыдæн йæ фæндзæм фырт. Муссæйыл дыууадæс азы куы цыдис, уæд æй райстой Бетъырбухмæ куыд амынæт, уым каст фæцис Павлы æфсæддон училище. Сси корнет Кавказы Хицæн корпусы сконды чи уыди, уыцы кавалерийы цур. Николай Фыццагимæ чегъре цыдис йæ Цæгат Кавказы балцы. 1841-æм азы сси капитан.
Хъырымы хæсты рæстæджы Муссæ, дæлбулкъон уæвгæйæ, разамынд лæвæрдта хохаг бæхджын полкæн, кæцыимæ Фæскавказы архайдта туркæгты ныхмæ операцийы. Фæстæдæр сси булкъон.
1850-æм азты райдайæны нысангонд æрцыдис Терчы облæсты Ирыстоны æфсæддон зылды сæргълæууæгæй, стæй та Цæцæны зылды сæргълæууæгæй дæр. 1860-æм азы райста инæлар-майоры цин.
Хорзæхтæ
У Сыгъдæг Гиуæргийы IV-æм къæпхæны, Сыгъдæг Владимиры I-аг къæпхæны бантимæ, Сыгъдæг Аннæйы I-аг, II-аг æмæ III-аг къæпхæнты кавалер, Сыгъдæг Станиславы II-аг къæпхæны кавалер, ноджы ма уымæн уыди Австрийы Леопольды кавалерийы дзуар.
Мухадзыртæ
Куындыхаты Муссæ амидин кодта пысылмон ирæтты, цæцæйнæгты æмæ карабулакæгты Туркмæ алидзынмæ. 1865-æм аз мартъийы райдайæны фондз мин хохæгтæ, сæ сæргъы Къуындыхайы-фырт афтæмæй, араст сты Туркмæ. Арвыкомы фæндагыл, стæй Гуырдзыстоны зæххытыл фæцæугæйæ 22-æм июны ныххæццæ сты Хъарсмæ. Уыимæ Туркмæ ацыдысты йæ фырттæ Аслæмбег æмæ Бечир, йе ’фсымæртæ Афæхъо æмæ Хъасболат.
Турчы æфсады службæ
Сси Турчы бæстаг, лæвæрд ын æрцыдис пашайы титул æмæ дивизион инæлары бынат.
1877–1878-æм азты уырысы-турчы хæсты рæстæджы лæвæрдта разамынд Турчы кавалерийæн, кæцы дæрæнгонд æрцыдис Хъарсæй скæсæнырдыгæй.
Йæ царды фæстаг азтæ арвыста Эрзерумы, уым фыццаг командæ кодта бынæттон гарнизонæн, стæй та службæйæ хи суæгъд кодта. Ныгæд æрцыдис сахар Эрзерумы Харманлийы мæзджыты цур.
Ноджы ма кæс:
Категори:Уæрæсейы æфсæдты хицæуттæ Категори:Турчы æфсæдты хицæуттæ Категори:Турчы ирæттæ Муссæ Категори:Хохы Санибайы чи райгуырдис, уыдон
Ухат
Ухат (უხათი) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты, Къобы фарсмæ. Ис дзы дыууæ хъæуы: Дæллаг Ухат æмæ Уæллаг Ухат.
Дæллаг Ухаты цардысты Туатæ æмæ Цæболтæ. Уæллаг Ухаты цардысты Туатæ, Кобылтæ, Хъуыссæтæ, Бæтатæ, Уртатæ æмæ Самтæ.
Географи
Лæууы Наруаны доны былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
652-æм аз
Амардысты
Категори:652
653-æм аз
Амардысты
Категори:653
Камбилеевкæ
Географи
Хъæу лæууы цæугæдон Хуымæллæджы доны рахиз былыл, Октябрыхъæуы цур.
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Патрæтæ
Патрæтæ (Πάτρα) у сахар Гречъы ныгуылæны.
Категори:Гречъы сахартæ
Уататы Бимболат
Уататы Зауырбеджы фырт Бимболат (Бибо) (райгуырдис 1939-æм азы 15 мартъийы, Ног Бæтæхъойыхъæуы — амардис 2000-æм азы, Дзæуджыхъæуы) уыдис ирон театр æмæ кинойы актёр.
Цардафыст
Райгуырдис Цæгат Ирыстоны, Ног Бæтæхъойыхъæуы. Скъолайы фæстæ, 1959-æм азы ссис Цæгат Ирыстоны музыкалон-драмон театры артист, уый фæстæ бацыдис Б. Щукины номыл Сценаристтæ æмæ режиссёрты уæлдæр курсытæм. Каст сæ фæцис 1964-æм азы.
1969–1975 азты Бибо уыдис киностуди «Таджикфильм»-ы актёр æмæ телефильмты режиссёр. Æдæппæтæй Уатайы-фырт ахъазыдис 200 ролæй фылдæр.
1994–1998 азты Уататы Бибо уыдис Цæгат Ирыстоны культурæйы министрады сæргъы.
Артисты ном хæссынц Дзæуджыхъæуы æмæ Беслæны уынгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон театры актёртæ Категори:Ирон актёртæ Категори:Киноактёртæ Категори:Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреаттæ Бимболат Категори:РЦИ — Аланийы адæмон артисттæ Категори:Уæрæсейы адæмон артисттæ Категори:Ног Бæтæхъойыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
654-æм аз
Амардысты
Категори:654
Орехово-Зуево
Оре́хово-Зу́ево (Орехово-Зуево) у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты, Орехово-Зуевойы сахары зылды административон центр. Цæрынц дзы 117,9 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Колумбус (Огайо)
Колу́мбус кæнæ Коламбус (Columbus) у сахар Америкæйы Иугонд Штатты, штат Огайойы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 787 033 адæймаджы (2010).
Фиппаинæгтæ
Категори:Огайойы сахартæ
Афьонкарахисар (ил)
Афьонкарахисар  (Afyonkarahisar) у ил (провинци) Турчы ныгуылæны.
Категори:Турчы провинцитæ
Дзуарыхъæу (Гуырдзыстон)
Дзуарыхъæу кæнæ Хъуд у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хъудыкомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Рубайтæ æмæ Самтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъуды ком Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Флеволанд
Флеволанд (Flevoland) у Нидерландты провинци. Уый у паддзахады æрыгондæр провинци. Флеволанды цæрынц 370 656 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты провинцитæ
Фæлвæра
Фæлвæра — ирон адæммæ фосы бардуаг. Йæ æхсæв йын бæрæг кæнынц Алардыйы бæрæгбоны фæстæ, дыццæджы.
Раджы заманы ацы бардуагмæ куывтой сæрмагондæй, кодтой йын кусарт. Кувинæгты ’хсæн ахъаззаг бынат ахста дзыкка.
Нæртон симд
Нæртон симд — рагон ирон дыууæуæладзыгон кафт.
Раджы заманы Ногбоны æртыты алыварс 35-40 аздзыд нæлгоймæгтæ кафыдысты нæртон симд. Фыццаг къорд-иу кæрæдзимæ æнгом балæууыдысты, алчи хæцыд йæ сыхаджы роныл. Нæлгоймæгты дыккаг къорд-иу схызт фыццæгты уæхсчытæм. Адон дæр кæрæдзийы рæттыл хæцыдысты. Уæллаг къорды архайджытæ бынмæ хъæр кодтой: «Бакувут!» Дзуапп сын-иу радтой: «Дæлæмæ æрхаут!» Стæм хатт, цæмæй быннæгты уæхсчытыл уæз тынгдæр æрцæуа, уый тыххæй-иу уæллæгтæ семæ гал систой. Кæй зæгъын æй хъæуы, уый мæстæй марыны тыххæй нæ уыд — ацы кафт бæрæг кодта тыхджындæр æмæ сæрæндæрты.
Зарæггæнгæйæ æгас мæсыг сындæггай зилын райдыдта: уæд рахизырдæм, уæд галиуырдæм.
Нæртон симд кафыдысты сабыргай, заргæ-зарын; хицæн кодта йæ фидауц змæлдæй.
Ацы кафтæй-иу фесты стыр бæрæгбæттæ. Кафыдысты айдагъ иу хъæуы нæ, фæлæ æгас зылды цæрджытæ, нæлгоймæгты нымæц-иу 200 уæлæмæ ахызт.
Рæстæгимæ ивтой кафты миниуджытæ дæр. Кафыны бар æрмæст аслæгтæн нæ, фæлæ фæсивæды сæрæндæртæн дæр лæвæрд æрцыд.
Фæлвæра
Фæлвæрайæн æрмæстдæр-иу цæст ис. Иу афон, дам, Фæлвæра æмæ Тутыр лæууыдысты, фæлмæн ныхæстæ кодтой. Æвиппайды йын Тутыр йæ галиу цæст акъахта.
Категори:Ирон мифологи
Мыкалгабыртæ
Кувæндæттæ
Раздæр ирон адæммæ тынг парахатгонд уыдис бæрæгбон Мыкалгабыр. Цæгат Ирыстоны йæ номыл кувæндон ис Къасарагомы, Хуссар Ирыстоны та Къобеты æмæ Къусджыты хъæуты. Хуссар Ирыстоны Мыкалгабыры стырбон арæзтой Куадзæнæй дыууæ къуырийы фæстæдæр, Уæлладжыргомы та — сентябры æмбисы. Мыкалгабыр ирон адæммæ афтæ кадджын уыдис, æмæ-иу бирæ хатт афæдзы мидæг дыууæ-æртæ хатты скодтой куывдтæ йæ номыл. Нывондæн æргæвстой гал. Уæлладжыры комы Уыналы хъæумæ ’ввахс йæ номыл цы кувæндон ис, уый Галты дзуар дæр, æвæццæгæн, уымæн хонынц. Раджы кæддæр-иу алы хæдзар дæр æргæвста гал. Мыкалгабыры кувæндоны-иу ирон адæм ард хордтой, туджджынты-иу фидауын кодтой.
1463-æм аз
Амардысты
Категори:1463
Нæртон симд
Фæстæдæр кæцыдæр нæртон симды сылгоймæгты фенæн дæр уыд. Æгас мæсыгы алыварс, къухтæ фæйнæрдæм айтындзгæйæ, уæздан кафт кодтой, раст цыма урс цъиутæ уæлæрвты тæхынц, уыйау. Дыккаг уæладзыджы архайджытæ иу бынмæ куы æргæппытæ кодтой, уæд быннæгтимæ-иу зиллаккы алæууыдысты. Уый фæстæ нæлгоймæгтæ сылгоймæгтимæ тымбыл сарæзтой æмæ дарддæр сæ кафты куыст кодтой.
Мыкалгабыртæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи
Нæртон симд
Категори:Ирон кæфтытæ
Хъазиты Мелитон
Хъазиты Резойы фырт Мелитон (райгуырд 1948-æм азы 10 ноябры Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы Ногхъæуы) у зындгонд ирон фыссæг, Республикæ Хуссар Ирыстоны Фысджыты цæдисы сæрдар. Йæ литературон фæсномыг у Роксалан.
Адæймаг цы рæстæджы райгуыры, уымæ гæсгæ бирæ цæмæйдæрты вæййы æппæт йæ цард, йæ архайд. Хъазиты Резойы фырт Мелитон райгуырдис 1948 азы Джеоргуыбайы мæйы (ноябры) 10-æм бон Цхинвалы районы Ногхъæуы зæхкусæг бинонты æхсæн. Уый уыдис ахæм заман, адæм Фыдыбæстæйы Стыр хæсты фæстæ хæдзарад алывæрсонæй йæ къахыл куы лæууын кодтой. Сабийæ зæрондмæ сын æрулæфт куы на уыдис. Тыхст æмæ стонг рæстæг куы уыдис. Фæлæ сæ ныфсæн кæрон куыннæ уыд.
Йæ фыд
Фыд Резо уыдис Фыдыбæстæйы Стыр хæсты хайадисæг. Мæздæджы сахарæй Ленинграды цурмæ фашистты дæрæнгæнгæ фæцыд къахæй.
1943 азы уæззау цæф фæцис. Фронтмæ ацæуынæн нал сбæззыд. Фæлæ 1946 азы сæрдмæ куыста Уралы æфсæйнаг тайынгæнæн заводы. Куы æрыздæхт уæдæй йæ амæлæты бонмæ та уыдис колхозы, стæй та — совхозы кусæг. Йæ мад Куыдзеты Шено уыд хæдзары æфсин æмæ колхозон. Ныййарджытæ æппæт дæр арæзтой цæмæй сæ бирæ сывæллæттæ слæууыдаиккой ахуыры фæндагыл.
Фыссæджы цард
Мелитон райдайæн скъола каст фæцис Уæллаг Отъреуы хъæуы, æнæххæст астæуккаг скъола – Уæллаг Черейы хъæуы. Астæукаг скъола та — Ксуисы хъæуы 1966-æм азы. Скъолайы фæстæ йæ ахуыр адарддæр кодта Хуссар Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ирон-фæсарæйнаг æвзæгты хайады æмæ йæ каст фæцис 1971-æм азы.
1994-æм азæй кæсы лекцитæ Республикæ Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты ирон литературæйæ.
Йæ иууыл стырдæр бæллиц у иугонд Ирыстон фенын.
Йæ уацмыстæ
Хъазиты Мелитон аивадон уацмыстæ фыссын райдыдта суанг сабийæ. 5-æм къласы ма куы ахуыр кодта, уæдæй фæстæмæ. Йæ уацмыстæ мыхуыр кæнын райдыдта 1985-æм азæй. Мелитон кусы поэзи, прозæ, драматургийы жанрты. Кæны зонадон æмæ тæлмац кæныны куыст. Рауагъта хицæн чингуытæй:
Хъазиты Мелитон сабитæн ныммыхуыр кодта:
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Мелитон Категори:Цхинвалы районы Ногхъæуы чи райгуырдис, уыдон
655-æм аз
Амардысты
Категори:655
Ларс
Ларс:
Дæллаг Ларс
Дæллаг Ларс (Нижний Ларс) у Цæгат Ирыстоны хъæу. Ис Арвыкомы (Дайраны комы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
656-æм аз
Амардысты
Категори:656
Зонгулдак
Зонгулдак (Zonguldak) у сахар Турчы цæгаты, Зонгулдачы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Исхаки, Гаяз
Гаяз Исхаки (Иделле, Гаяз Исхакый; райгуырдис 1878-æм азы 23 февралы, Яуширмайы хъæуы — амардис 1954-æм азы 22 июлы, Анкарайы) уыдис тæтæйрæгты националон змæлды зынгæ архайæг, фыссæг, чиныгуадзæг æмæ политик.
Цардафыст
Гаяз райгуырдис Хъазанмæ æввахс хъæу Яуширмæйы (ныртæккæ у Тæтæрстаны Чистополы районы Кутулушкинойы хъæу). Рацыдис мишарты бинонтæй. Ахуыр кодта сахартæ Чистополь æмæ Хъазаны медресеты. 1899-æм азы бацыдис уырыссаг ахуыргæнджыты скъоламæ Хъазаны. Йæ литературон архайд Гаяз Исхаки райдыдта XIX æнусы кæрон. Йæ фыццаг уацмыс «Радости познания» мыхуырæй рацыдис 1896 азы æмæ уайтагъд ссардта фæндаг чиныгкæсджыты зæрдæтæм.
1905-æм азы революцийы фæстиуæгæн мыхуыры æмæ дзырды сæрибардзинад куы фæзындис, уæд Гаязы литературон архайд уæлдай фæтыхджындæр ис. 1905–1917 азты уый ныффыста йæ аивадон фыстыты фылдæр хай, уыдоны ’хсæн уыдысты романтæ, драмæтæ, радзырдтæ — æдæппæт 30 уацмысмæ æввахс. Йæ уыцы дуджы тыккæ хъуыстгонддæр уацмыстæ сты «Зындон», «Ай цард у?», «Молло Бабай», «Салдат», «Сæнттæ», «Зулейхæ», «Ахуыргæнæг сылгоймаг» æмæ иннæтæ. Йæ классикон драмæтæ «Зулейхæ» æмæ «Ахуыргæнæг сылгоймаг» æвæрдтой сценæйыл суанг 1923 азы онг, цалынмæ советон хицауиуæггæнджытæ нæ базыдтой йæ эмиграци æмæ антибольшевикон архайды тыххæй. Фæстагмæ йæ уацмыстæ мыхуыр кæныны бар нал уыдис. Советон дуджы размæ, стæй цалынмæ советон Уæрæсейы уыдис, уыцы рæстæг цы уацмыстæ сфæлдыста, уыдоны Гаяз фыста тæтæйраг адæмы цардыуаг, зæрдахаст æмæ æгъдæутты тыххæй, æвдыста йе ’мбæстæгты тох падзахы хицауады ныхмæ. Фыссæг йæ адæммæ сидтис рацæуын æфхæрдтытæ æмæ æнæрастдзинады ныхмæ тохмæ.
Революцийы размæ Гаяз цалдæр хатты бадтис ахæстоны. Иуахæмы йæ куы æрцахстой æмæ Архангельсчы облæстмæ ахæссыны агъоммæ фæбадын кодтой, уæд уый цасдæр рæстæг фæцис Польшæйы фидæны премьер-министр Юзеф Пилсудский иу камерæйы. Дыууæ лæджы балымæн сты æмæ-иу арæх цыренæй ныхас кодтой царизмы ныхмæ сæ политикон тохы тыххæй.
Гаязы архайд революцийæ мидхæсты онг
1917 азы майы Мæскуыйы уыдис Пысылмæтты 1-аг æппæтуæрæсеон уанел (уырыс. съезд). Гаяз уыдис, уыцы цау чи цæттæ кодта æмæ дзы активонæй чи архайдта, уыдонæй иу. Уыцы конгрессы райстæуыд азербайджайнаг политик Расул-Задейы резолюци. Уыцы уынаффæмæ гæсгæ федеративон демократон Уæрæсейы мидæг тюркаг пысылмæттæм хъуамæ уа территориалон автономи. Гаяз Исхакийы фæндонмæ гæсгæ конгрессы арæзт æрцыдис Центрон Национ Уынаффæдон. Ацы ногарæзт оргæнæн бабар чындис раздæры империйы тюрк-пысылмон адæмты культурон, национ, динон æмæ политикон фарстатæ лыг кæныны хъуыддаг.
1917 азы 20 ноябры Уфайы сахары уыдис, тæтæйрæгты национ паддзахадондзинадæн бындур чи хъуамæ сфидар кодтаид, уыцы æмбырд. Ам сарæзтæуыд, йе сконды æхсæз къамисы кæм уыдис, ахæм национ разамынд. Гаязæн бабар чындис слæууын æддагполитикон камисы сæргъы. 1918 азы апрелы большевикон æфсæдтæ бацахстой Тæтæр-Башкирийы сахартæ æмæ хъæутæ. Уый фæстиуæгæн ликвидацигонд æрцыдис Национ Разамынд. Гаяз Исхакийы газет «Ил»-ы («Бæстæ») исбон æмæ типографи большевиктæ ратæлæт кодтой. Исхачы бахъуыдис рахизын сусæгкуыстмæ.
Нефтекамск
Нефтека́мск (Нефтекама) у сахар Уæрæсейы Башкортостаны. Цæрынц дзы 131,1 мин адæймаджы (2020).
Исхаки, Гаяз
Гаязы архайд мидхæсты рæстæг
1918 азы сæрды Чехословакийы корпусы хæйттæ расырдтой большевикты Волгæйы былтæй æмæ Уралæй. Национ Разамынд ногæй радыдта кусын Уфайы, йæ разамонджытæй иу уыдис Гаяз, афтæмæй. 1918 азы августы Хъазаны сарæзтæуыд тæтæры адæмон æфсад. Фæлæ антибольшевикон ахаст дарæг тæтæйрæгтæ æмæ башкирæгтæ бахаудысты зын уавæрмæ, адмирал Колчак сæм фыдзæрдæ кæй хаста, уый тыххæй. Колчак Разамынды уæнгтæй байста политикон архайд кæныны бар.
Нефтекамск
Фиппаинæгтæ
Категори:Башкортостаны сахартæ
Исхаки, Гаяз
Гаязы архайд мидхæсты рæстæг
Поволжье æмæ Урал большевиктæ фæстæмæ куы бацахстой, уæд Национ Разамынд, йæ сæргъы Исхаки, афтæмæй йæхи айста Сыбырмæ, тæтæйрæгтæ цæрджыты зынгæ хай кæм уыдысты, уыцы Петропавлосчы сахармæ. Уыцы ран Гаяз Исхаки райдыдта уадзын газет «Маяк». 1920 азы, большевиктæ сæ тыхбар Волгæйы былтыл æмæ Уралы бынтон куы ныффидар кодтой, уæд Гаязы бахъуыдис ныууадзын бæстæ.
Эмиграци
Эмиграцийы Гаяз Исхаки фылдæр кодта политикон куыст, фæлæ нæ уагъта йæ литературон архайд дæр. Фæсарæнты кæй ныффыста, уыцы уацмыстæй хъуыстгонддæртæ сты драмæтæ «Дыууæ зынджы астæу» æмæ «Уылæнтыл», романтæ æмæ радзырдтæ «Хъæмæ цæугæйæ», «Фæззæг», «Стыр бæрæгбон» æмæ æндæртæ.
Советон заман Гаяз Исхакийы æхсæнадон-политикон æмæ литературон архайдыл дзурæн нæ уыдис æмæ уый фыдæй тæтæйрæгты фылдæр хай нæ зыдтой йæ ном.
1928 азы Исхаки Берлины райдыдта уадзын журнал «Милли юл» («Национ фæндаг»). Ам анализгонд цыдис большевикты политикæ Тæтæры æмæ Башкирийы республикæты.
Турчы
Фæстæдæр Гаяз Исхаки æрцардис Турчы. Уым уый дарддæр кодта йæ политикон æмæ литературон куыст.
Амардис Гаяз Анкарайы, ныгæд та æрцыдис Эдернекапыйы уæлмæрдты, Стамбулы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæйраг фысджытæ Категори:Тæтæйраг политиктæ Категори:Турчы политиктæ Категори:Турчы фысджытæ Категори:Тæтæрстаны чи райгуырдис, уыдон Категори:Анкарайы чи амардис, уыдон
Эсперанто
Эсперанто (Esperanto) у пълангонд æвзаг.
Эсперанто равзæрдис XIX æнусы, æрымысыдис йæ Варшавæйы цæрæг цæстыты дохтыр Людвик Заменгоф. Пайда дзы кæнынц куыд нациты ’хсæн дзурыны фæрæз. Эсперанто тынг æнцон у ахуыр кæнынæн, уый тыххæй æмæ национ æвзæгтæй хъауджыдæр у адæймаджы æрымысгæ æвзаг. Хуымæтæг (ома æвзæгтæ ахуыр кæнынмæ зæрдæргъæвд чи нæу) адæймаджы бон у эсперантойыл сдзурын 3–6 мæйы фæстæ.
Эсперанто рапарахат иc фыццаг чиныгæй, кæцы мыхуыры рацыдис уырыссаг æвзагыл Варшавæйы 1887-æм азы. Ныртæккæ зæххы къорийы эсперантойыл дзурынц 120 бæстæйы — дзурджытæ æдæппæт сты цалдæр милуаны.
Стыр ахъаз кæмæн уаид эсперанто базонын:
Эсперанто у нейтралон, æндæр æвзæгты бартæ нæ халы. Æцæгæлон национ æвзаг зын сахуыр кæнын зын у, эсперанто та нæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, дунейы адæмтæм эсперантойы раз æмхуызон уавæртæ ис.
Хъуелдаба
Хъуелдаба (ყველდაბა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Эсперанто
Фыссынад
Алы дамгъæ каст у, Æхсæнадæмон фонетикон алфавит куыд амоны, мæнæ ацы дамгъæты йеддæмæ:
Хъуелдаба
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Эсперанто
Æддаг æрмæг
*
Гуиргуина
Гуиргуина (გვირგვინა):
Долидзе, Виктор Исидоры фырт
Виктор Исидоры фырт Долидзе (ვიქტორ ისიდორეს ძე დოლიძე; райгуырдис 1890-æм азы 18 (30) июлы, Озургетийы — амардис 1933-æм азы 24 майы, Тбилисы) уыдис советон гуырдзиаг композитор.
Виктор Долидзе райгуырдис Кутаисы губернæйы сахар Озургетийы, мæгуыр зæхкусæджы бинонты ’хсæн. Ахуыр кодта Тифлисы коммерцион училищейы. 1910-æм азы мандолинæйæ цæгъдджыты ’хсæн конкурсы райста фыццаг преми.
Долидзе æмæ ирон музыкалон культурæ
Виктор Долидзе зынгæ хай бавæрдта ирон музыкалон культурæйы рæзтмæ. Уый æрæмбырд кодта, нотæтæй ныффыста æмæ раиртæста 200 ирон адæмон зарæгæй æмæ кафæн цагъдæй фылдæр. Цы стыр æрмæг бамбырд кодта, уымæй инструментовкæгонд æрцыдысты 36 зарæджы æмæ кафæн мелодийы. Уыдон ма арæх цагътой Дзæуджыхъæуы æмæ Тбилисы арæзт концертты.
Библиографи
Категори:Долидзе Категори:Гуырдзыстоны композитортæ Категори:Советон Цæдисы композитортæ Категори:Гурийы чи райгуырдис, уыдон
Айдын (ил)
Айдын (Aydın) у провинци (ил) Турчы хуссар-ныгуылæны.
Категори:Турчы провинцитæ
Архитектурæ
Архитекту́рæ у арæзтады зонад æмæ аивад.
Рагон ромаг архитектор Витрувий куыд загъта, архитектурæйæн æртæ бындуры сты: фидардзинад, пайда æмæ рæсугъддзинад.
Кæс ноджы
*
1464-æм аз
Амардысты
Категори:1464
1465-æм аз
Амардысты
Категори:1465
657-æм аз
Амардысты
Категори:657
658-æм аз
Амардысты
Категори:658
Ленкораны дæлвæз
Ленкораны дæлвæз кæнæ Талышы дæлвæз (Lənkəran ovalığı) у быдыр Азербайджаны. Æвæрд ис Азербайджаны хуссары, Къаспы денджыз æмæ Талышы хæхты ’хсæн.
Категори:Азербайджан
Лазтæ
Категори:Турчы адæмтæ Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ
Чавоши, Мохсен
У 60 зарæг æмæ 6 альбомæй фылдæры автор.
Ныффыста зæлвæндаг (саундтрек) режиссёр Дариуш Мехрджуи-йы киноныв «Сантури»-йæн.
Категори:Ираны композитортæ Категори:Ираны зарæггæнджытæ Категори:Хузестаны чи райгуырдис, уыдон
Дзыкка
200px|thumb|Дзыкка тæбæгъты Дзыкка у ирон хæринаг. Фæфыцынц æй урссагæй æмæ мæнæуы ссадæй, стæм хатт ма йæм æфтыд æрцæуы ирон цыхт дæр.
Дзыкка фыцыны хуызтæ цалдæр сты. Кæнынц ма йæ нæлхæйы бынтæй дæр: нæлхæ куы батайын кæнынц, йæ царв йын куы сисынц, уæд ма дзы цы бынтæ баззайы, уыдоныл ссад акæнынц æмæ йæ афтæмæй афыцынц.
Ноджы ма кæс
Категори:Ирон хæринæгтæ
1466-æм аз
Амардысты
Категори:1466
24 февралы
24 февралы, иронау æртхъирæны мæйы 24-æм бон — азы 55-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
659-æм аз
Амардысты
Категори:659
Дæйыхъæу
Дæйыхъæу (Даикау) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Æрхоны комы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Лолатæ, Биазыртæ, Хозитæ, Хосатæ, Хъантетæ, Тохтæ, Дзоцъитæ, Сопойтæ, Хлойтæ, Тбойтæ, Гобетæ, Бокотæ, Биджелтæ, Солтантæ, Сохитæ, Садыхътæ, Муритæ, Æчетæ, Заойтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Æрхоны ком
Ризе (сахар)
Ризе (Rize) у сахар Турчы цæгаты, Ризейы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Мæсыгуат
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Теблойтæ.
660-æм аз
Амардысты
Категори:660
Царахаты Тепсарыхъо
Царахаты Тепсарыхъо, тменыхъæуккаг, Андрей Пастуховимæ 1889-æм азы Сæнайы хохы цъуппмæ чи схызт, уыцы ирон лæг. 1889-æм азы Тепсарыхъойыл цыд 60 азы.
Категори:Альпинизм Тепсарыхъо Категори:Тменыхъæуы зындгонд адæм
1467-æм аз
Амардысты
Категори:1467
661-æм аз
Амардысты
Категори:661
Тутыр
Тутыр, дыгур. Тотур — ирон адæммæ бирæгъы бардуаг, хуыцауæй адæмæн хæрзиуæг курæг, хъахъхъæны адæмы низтæй, фылдæр сын кæны сæ фос. Кæмæ-иу смæсты, уымæн йæ фосмæ уагъта бирæгъты. Йæхæдæг-иу бирæгътæм куы смæсты, уæд сын иу цуанонтæй аирвæзынгæнæн нал уыд.
Бæрæг æй кодтой афæдз дыууæ хатты: уалдзæджы, тæргæйтты мæйы æмæ фæззæджы, рухæны мæйы.
Мархо дарыны бæрæгбон æрцæуы Тутыры бæрæгбонмæ. Ахæссы æнæхъæн къуыри. Хонынц ма йæ Уалдзæжды Тутыр, Стыр Тутыр, Фæззæджы Тутыр.
Адæмон сфæлдыстадмæ гæсгæ, бирæгътæ канд йæ коммæ нæ кастысты, фæлæ ма йын суанг йæ къæхтæ дæр стæрдтой.
Тутырæн-иу нывонд скодтой сæгъ кæнæ цæу. Кусарт кодтой цалынмæ ма рухс у, уæдмæ. Бинонты хистæр-иу скуывта, цæмæй сæ фос бирæгъæй хъахъхъæд уой, фылдæр кæной.
Тутыры бон арæзтой алыхуызон кусæнгæрзтæ. Дзырдтой, уыцы бон цы кусæнгарз саразай, уый уыдзæн фидар. Бæрæгбоны йæ хорæй ничи лæвæрдта-æбæркад уыдзæни афæдзы дæргъы. Чъиритæ кардæй нæ лыг кодтой, Тутыры зæрдæ ныл фæхуддзæн, зæгъгæ.
Фыццаг æртæ боны уыдысты уæлдай кадджын. Уыцы бонты цы загътаис æмæ цы хъуыды кодтаис, уыдон æнæмæнг æххæст кодтой. Туджджынтæ кæрæдзимæ нæ æвнæлдтой, цыфæнды æнæхатыр знæгтæ уыдысты сабыр. Бæрæгбоны цы сывæллон райгуырд, уый нымад уыд амондджыныл.
Тутыры бæрæгбон баст у зæххы, фосдарыны, уалдзæджы куыстытимæ. Ныртæккæ йæ нал кæнынц.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи
1468-æм аз
Амардысты
Категори:1468
Туркаг адæм
Туркæгтæ кæнæ турк (Türkler) сты тюркаг æвзагыл дзурæг адæм, Турчы бындурон адæм.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы адæмтæ Категори:Германы адæмтæ Категори:Болгарийы адæмтæ Категори:Тюркаг адæмтæ
Калет
Калет (ქალეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
663-æм аз
Амардысты
Категори:663
662-æм аз
Амардысты
Категори:662
Ченнаи
Ченна́и кæнæ Ченна́й (1996-æм азы онг — Мадра́с; சென்னை, Chennai) у Индийы хуссары сахар Бенгалы бакæлæны былгæрон, штат Тамилнады административон центр. Ченнай у Индийы цыппæрæм стырдæр сахар — Калькуттæ, Дели æмæ Мумбаийы фæстæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тамилнады сахартæ
Хъелы цад
Хъелы цад (ყელის ტბა) у хæххон цад Хуссар Ирыстоны. Йæ доны уæлцъар у денджызы æмвæзадæй 2920 метрæй бæрзонддæр.
Кæс ноджы
Категори:Хуссар Ирыстоны цæдтæ
Мырзаганты Мухарбег
thumb|right|170px|Мырзаганты Мухарбег Мырзаганты Уанейы фырт Махар райгуырдис 1925-æм азы 8 октябры Куырттаты комы Хæрисджыны хъæуы. У юрист. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты æмæ барадхъахъхъæнæг оргæнты ветеран, Стыр Ныхасы æгъдæуттæ æмæ традициты комитеты сæрдар.
2009 азы уырыссагау фæзындысты йæ мысинæгтæ «Мои воспоминания».
Категори:Мырзагантæ Категори:Хæрисджыны чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирон фысджытæ
664-æм аз
Амардысты
Категори:664
Нанитæ (Хуссар Ирыстон)
Нанитæ кæнæ Начърепа (ნაკრება [накъреба]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Къуыдаргомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Таджикаг æвзаг
Таджикаг æвзаг (забони Тоҷикӣ, иуæй-иу хатт хонынц æй персайнаг æвзаджы диалект — фарси-тоджики) у таджикаг адæмы æвзаг, Таджикистаны паддзахадон æвзаг æмæ Афгъанистаны регионалон æвзæгтæй иу. Уыимæ ма дзурынц ыл Узбекистаны иуæй-иу районты (Самарканд, Бухара æмæ сæ алфамбылай зæххытæ) æмæ Афгъанистаны цæгаты.
Таджикаг æвзаг у ныгуылæйнаг ирайнаг æвзæгтæй иу. Раздæр, куыд регионы культурæйы артдзæстыты æвзаг, уый стыр тæваг дардта, йæ цуры цы æндæр æвзæгтæ уыди, уыдоныл — æппæты зынгæдæр узбекаг æвзагыл æмæ иуæй-иу чысылдæр æвзæгтæм, уыдонимæ, ирайнаг æвзæгтæй ирон æвзагмæ тæккæ хæстæгдæр чи у, уыцы ягънобаг æвзагмæ.
Нырыккон таджикаг алфавит арæзт у кириллон алфавиты бындурыл (1940-æм азæй):
Таджикаг грамматикæйы æрмæстдæр ис дыууæ хауæны: номон æмæ комкоммæйы (иварон) хауæн. Уыцы дыккагæн йæ кæрон у -ро: Рустамро задам «Рустамы ныццавтон». Æппæт æндæр ахастытæ æвдыст цæуынц разæвæрдты фæрцы: китоб «чиныг», аз китоб «чиныгæй», ба китоб «чиныгмæ», чун китоб «чиныгау» æмæ афтæ дарддæр.
Нæмтты бирæон нымæцы кæрæттæ сты -ҳо æмæ -он. Удон номдарты бирæон нымæцы кæрон у -он, кæрон -ҳо фенæн ис алыхуызон дзырдтимæ — удонтæ æмæ æнæудонтимæ. Зæгъæм, иууон нымæцы дзырд асп-æн («бæх») бирæон нымæцы формæ у куыд аспон, афтæ аспҳо дæр. Кæрон -он фенæн ис æнæудон номдартимæ дæр — зæгъæм, буары хæйтты формæтæ сты даст — дастон «арм — æрмттæ», чашм — чашмон «цæст — цæстытæ».
Миногонтæ номдарты фæстæ æвæрд сты (ирон хъуыдыйады дзырдты равæрдæй хъауджыдæр) æмæ номдаримæ баст сты изафеты кæронæй. Китоб «чиныг», китоби хуб «хорз чиныг» — изафеты кæрон -и æвдисы, номдары фæстæ йæ бæрæггæнæн дзырд кæй цæуы, уый. Бирæон нымæцы изафеты кæрон цæуы нымæцæвдисæг кæроны фæстæ: китоб-ҳо-и хуб «хорз чингуытæ».
Миногоны бæрцбарæнтæ сты ахæм:
Цæсгомон номивджытæ сты ахæм: Дыккæгæм цæсгомы номивæг шумо фæзæгъынц иу адæймагæн дæр (уырыссаг æвзаджы куыд у, афтæ).
Таджикаг бындурон лексикæйы тыххæй цыдæртæ базонæн и мæнæ ахæм таблицæйæ:
Литературæ
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ Категори:Таджикистаны æвзæгтæ Категори:Узбекистаны æвзæгтæ Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ Категори:Афгъанистаны æвзæгтæ
11 февралы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Ножай-Юрт
Ножа́й-Юрт (Нажи-Йурт) у хъæу Цæцæны, Ножай-Юрты районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ножай-Юрты районы цæрæнрæттæ
665-æм аз
Амардысты
Категори:665
27 июлы
Райгуырдысты
1936: Къæбысты Зауыр, ирон фыссæг, фыццаг ирон фантастикон романы автор.
1470-æм аз
Амардысты
Категори:1470
Каталонийы Хицауад
thumb|right|250px|Каталонийы Хицауады галуан Каталонийы Хицауад (Generalitat de Catalunya) у Каталонийы автономон хиуынаффæйады оргæны йæ официалон ном.
Категори:Каталони
Кулиев, Хъайсын Шувайы фырт
Хъайсын Кулиев (Къулийланы Шуўаны жашы Къайсын) уыдис зындгонд асыйаг (балхъайраг). Райгуырдис Уæллаг Чегемы 1917-æм азы 1 ноябры, амардис 1985-æм азы 4 июны.
Ахуыры фæстæ службæ кодта æфсады. Кулиев фронты куы уыдис, 1944-æм азы мартъийы йæ адæмы ралидзын кодтой Хъазахстан æмæ Астæуккаг Азимæ. Демобилизацийы фæстæ Борис Пастернакы æххуысæй Кулиевæн радтой Мæскуыйы цæрыны бар, фæлæ уый йæхи фæндонæй ацыдис Хъиргъизмæ. 1956-æм азы уый раздæхтис Кæсæг-Балхъармæ (æцæг 1957-æм азы онг республикæ хуындис Кæсæджы АССР).
Кулиев уыдис бирæ хæрзиуджытæй хорзæхджын (уыдоны ’хсæн Ленины орден æмæ Фæллойы Сырх Тырысайы дыууæ ордены), цалдæр паддзахадон премийы лауреат.
Хъайсын хæларæй цардис ирон фысджытимæ.
2001-æм азы мыхуырæй рацыдис Кулиевы æмдзæвгæты æмбырдгонд иронау, ратæлмац æй кодта Джусойты Нафи.
Фиппаинæгтæ
Категори:Балхъайраг поэттæ Категори:Чегемы районы чи райгуырдис, уыдон
Дзираскæ
Дзираскæ кæнæ Дзирасгæ у суадон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны суадæттæ Категори:Дыгургом
Нæлхæ
Æхсыртæн сæ сæртæ сисынц. Уыдон сцæгъдынц æмæ сæ схауы нæлхæ. Нæлхæйæ ис чъиритæ сæрдæн, царв скæнæн, дзыкка æ.а.д.
Фиппаинæгтæ
Категори:Урссаг
Аларды
Аларды, — ирон адæммæ фадынæг æмæ цæстыты низы бардуаг. Алардыйы бæрæгбоны размæ иу куывтой Рыны бардуагмæ цæмæй сæ бахъахъхъæна рынæй. Раздæр Рыны бардуаг уыдис ахъаззагдæртæй иу, фæлæ Алардыйы бардуаг у ноджы карздæр.
Рын æмæ цæстыты низ уæлдай æмхицдæр уыдысты сылгоймæгтæм æмæ сывæллæттæм.
Ирыстоны зæххыл йæ номыл ис бира кувæндæттæ. Фæхъыг æй кодтай — дæ сывæллæтты æмæ дæхи хъахъхъæн. Адæм куывтой тæрсгæ-ризгæйæ, сæ сывæллæтты фæдзæхстой.
Сæрмагондæй иу уыди Алардыйы хуымтæ. Уырдыгæй иу цы хор æрæмбырд кодтой, уымæй арæзтой æхсæны куывдтæ. Бæрæгбоны иу ног чындзы ахуыдтой кувæндонмæ, бафæдзæхстой иу æй, цæмæй йын цы цот рацæуа, уыдон цæринаг уой.
Хуыдтой иу æй Сырх Аларды, Рухс Аларды, Сыгъзæринбазыр Аларды æ.а.д.
Ныртæккæйы рæстæджы Аларды у, адæм арæхдæр табу кæмæ кæнынц, уыцы дзуæрттæй иу.
Категори:Ирон мифологи
1471-æм аз
Амардысты
Категори:1471
667-æм аз
Амардысты
Категори:667
Царв
Категори:Урссаг
Урсдзуар
Урсдзуар кæнæ Бакартæ (ბაქართა):
Кочысаты Розæ
Кочысаты Псийы чызг Розæ (райгуырдис 1888-æм азы 12 майы, Ольгинскæйы — амардис 1910-æм азы) уыдис фыццаг ирон сылгоймаг драматург.
Цардафыст
Розæ каст фæцис йæ райгуырæн хъæуы аргъуаны цур дыууæкъласон скъола, уый фæстæ ахуыр кодта сылгоймæгты аздоны (уырыс. приют) Дзæуджыхъæуы. 1901-æм азы цæрынмæ ацыдис, йæ афицер æфсымæр службæ кæм кодта, уыцы Ташкентмæ. Уым чызг бацыдис сылгоймæгты гимназы æртыккаг къласмæ. 1904-æм азы Кочысон сыздæхтис Дзæуджыхъæумæ.
1907-æм азы Розæ мой скодта æмæ фыццаг цардис Лабæйы, стæй та Алагиры æмæ Æрыдоны. Куыста ахуыргæнæгæй Алагиры, Æрыдоны. Амардис 1910 азы.
Сфæлдыстад
Æдæппæтæй Розæ ныффыста æртæ пьесæйы. Уыдонæй тæккæ популярондæр у дыууæактон комеди «Гæды лæг, кæнæ нæ пъырыстыф сæрра». Ацы ныффыстæуыд 1905-æм азы, фыццаг хатт та мыхуыргонд æрцыдис 1907-æм азы журнал «Зонд»-ы. Пьесæ фыст уыдис, «Зæронд ус æмæ лæджы аргъау», зæгъгæ, уыцы ирон аргъауы мотивмæ гæсгæ.
Категори:Ирон драматургтæ Категори:Ирон фысджытæ Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ Розæ Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон
Къæбысты Зауыр
Къæбысты Зауыр (райгуырдис 1936-æм азы 27 июлы Хуссар Ирыстоны Раройы хъæуы — амардис 2014-æм азы 9 сентябры) у ирон фыссæг, ныффыста фыццаг фантастикон роман иронау («Фæстаг маймули», 1977).
Хуссар Ирыстоны культурæйы сгуыхт кусæг, Хуссар Ирыстоны Фысджыты цæдисы уæнг. Мыхуырæй рацыдысты йæ 11 чиныджы, уыдонæй 5 сты романтæ.
Къæбысты Зауыр йæ цардæй ахицæн 2014-æм азы 9 сентябры.
Æддаг æрмæг
Категори:Раройы чи райгуырдис, уыдон Категори:Хуссар Ирыстоны фысджытæ Категори:Ирон фысджытæ Категори:Хуссар Ирыстоны культурæйы сгуыхт кусджытæ Зауыр
Касутæ
Бæрæгбон хъæубæстæ арæзтой иумæ, ацыдис-иу тынг хъæлдзæгæй. Фидæн азмæ-иу равзæрстой куывды фысым, æмæ йын-иу йæ хæдзармæ арвыстой æртæ чъирийы. Уымæй уæлдай ма иу алчи йæ хæдзары скодта æртæ чъирийы, скодтой-иу алыхуызон кастæ, æмæ иу сæ сылгоймæгтæ семæ ахастой доныбылмæ.
Уыцы бон ма иу сылгоймæгтæ ног чындзыты хуыдтой донмæ. Устыты хистæр сæ фæдзæхста хуыцау æмæ зæдтыл, ракуывтой-иу, цæмæй чындзытæн райгуыра авд лæппуйы æмæ иу чызг. Ратабу-иу кодтой, цæмæй дæттæ ма ивылой. Нæлгоймæгтæй доныбылмæ цыдис æрмæст чындзæн йæ къухылхæцæг, æмдзуарджын æмæ хуызисæг. Чындз-иу хъуамæ доныбылæй дон æрбахастаид.
Касутæ мах рæстæджы чысыл айрох, фæлæ ма ис ахæм хъæутæ æмæ мыггæгтæ, кацытæ йæ кæнынц.
Категори:Бæрæгбæттæ Категори:Ирон адæм
Таймазты Владимир
Таймазты Александры фырт Владимир у П. Ф. Лесгафты номыл Бетъырбухы физикон культурæйы паддзахадон университеты ректор, Физикон культурæ æмæ спорты хъуыддæгтыл УФ-йы президенты цур Советы уæнг.
Райгуырдис 1949-æм азы 19 мартъийы, Красноярсчы крайы сахар Кансчы.
Таймазты Владимир у бетъырбухаг ирæтты æмбаладæн йæ Советы 22 уæнгæй иу.
Владимир Категори:Бетъырбухы зындгонд адæм Категори:Ректортæ алфавитмæ гæсгæ
1472-æм аз
Амардысты
Категори:1472
668-æм аз
Амардысты
Категори:668
669-æм аз
Амардысты
Категори:669
670-æм аз
Амардысты
Категори:670