cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Трнавæ
Трна́вæ (Trnava, Tyrnau, Nagyszombat) у Словакийы сахар, Трнавæйы крайы административон центр.
Категори:Словакийы сахартæ
Саухалтæ
Саухалтæ (Саухаловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Амаравати
Амаравати (అమరావతి) у сахар Индийы, Андхрæ-Прадешы штаты административон центр.
Категори:Андхрæ-Прадешы сахартæ
Гæрисатæ
Гæрисатæ (Гарисовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Джубгæ
Джу́бгæ (Джубга) у сахарæнгæс посёлок Краснодары крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Краснодары крайы цæрæнрæттæ
Гайттатæ
Гайттатæ (Гайтовы) сты ирон мыггаг.
Уырысби
Уырысби, — у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Цъизæ
Цъизæ (Acalypha australis; Акалифа южная) у дидинæгджын зайæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Бадзай
Бадзай у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Браславы район
Браславы район (Браслаўскі раён, Браславский район) у район Белоруссийы Витебсчы облæсты. Йæ административон центр у Браслав.
Фиппаинæгтæ
*
Тукуман
Тукумáн (Tucumán) у провинци Аргентинæйы. Йæ административон центр у Сан-Мигель-де-Тукуман.
Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Арвы куыдз
Арвы куыдз кæнæ Чысыл Куыдз (Малый Пёс, Canis Minor, CMi) у стъалыгуппар.
Муциатæ
Муциатæ кæнæ Муцъуатæ (Муцуевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Карачев
Кара́чев (Карачев) у сахар Уæрæсейы Брянсчы облæсты, Карачевы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Брянсчы облæсты сахартæ
Бояка
Бояка́ (Boyacá) у департамент Колумбийы. Йæ административон центр у сахар Тунхæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Колумбийы департаменттæ
Кур (Граубюнден)
Кур (Chur, Cuira, Coira, Coire) у сахар Швейцарийы, Граубюндены кантоны административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швейцарийы сахартæ
Æхсæнпъæз
кæнæ æхсæнпъæ, æхсæнпъаз , æхсæнпъа , æхсæмпъæз (Ammi majus; Амми большая) у кæрдæг зайæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Уырысхан
Уырысхан, — у ирон нæлгоймаджы ном.
2022-æм азы июль
Фиппаинæгтæ
Категори:2022-æм азы мæйтæ
Ажен
Аже́н (Agen, Agen) у сахар Францы, Ло æмæ Гароннæйы департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Уырысхан
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Созыр
Созыр, — у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Къуппæг
Къуппæг у зайæгойы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Формосæ
Формосæ:
Унечæ
Уне́чæ (Унеча) у сахар Уæрæсейы Брянсчы облæсты, Унечæйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Брянсчы облæсты сахартæ
Кацантæ
Кацантæ (Кацановы) сты дыгурон мыггаг.
Истори
Кацантæ цæрынц Хъарман-Сындзыхъæуы. Сæ фыццаг мыггаг уыд Милдзыхтæй. Фæстæдæр Милдзихæн йæ фыртты нæмттæй фæзынди мыггæгтæ: Кацантæ, Коцойтæ, Гæлæбутæ.
Литературæ
*
Формосæ (провинци)
Формосæ (Formosa) у провинци Аргентинæйы цæгаты. Йæ административон центр у Формосæ.
Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Дунаевцы
Дуна́евцы (Дунаївці) у сахар Хмельницкийы облæсты Каменец-Подольскийы районы.
Категори:Хмельницкийы облæсты сахартæ
Оперæ
О́перæ (opera) у инструменталон æмæ вокалон музыкæйæ конд чи у æмæ сценæйыл кæй æвдисынц, ахæм егъау музыкалон драмон уацмыс.
* Категори:Музыкалон жанртæ
Банскæ-Бистрицæ
Ба́нскæ-Би́стрицæ (Banská Bystrica, Besztercebánya, Neusohl) у Словакийы сахар, Банскæ-Бистрицæйы крайы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Словакийы сахартæ
Зарайск
Зара́йск (Зарайск) у сахар Мæскуыйы облæсты хуссар-скæсæны. Цæрынц дзы 23,4 мин адæймаджы (2017).
Азæмæт
Азæмæт у ирон нæлгоймаджы ном.
Дзырд Азæмæт равзæрд араббаг æвзаджы. Йæ мидис уыди намыс, кад.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Мон-де-Марсан
Мон-де-Марса́н (Mont-de-Marsan, Lo Mont de Marsan) у сахар Францы, Ландты департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Шатурæ
Шатурæ (Шатура) у сахар Мæскуыйы облæсты Шатурæйы сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Дула
Дула у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Аминæт
Аминæт у ирон сылгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон сылгоймаджы нæмттæ
Игæр
thumb|Адæймаджы игæр Игæр — адæймаджы æмæ цæрæгойты организмы ахсджиаг процесстæ: маст æвзæрды, буарадты баивд кæм цæуы, ахæм орган.
Новозыбков
Новозы́бков (Новозыбков) у сахар Уæрæсейы Брянсчы облæсты, Новозыбковы сахары зылды административон центр.
Игæр
Кæс ноджы
Категори:Цæрæгойты органтæ
Новозыбков
Фиппаинæгтæ
Категори:Брянсчы облæсты сахартæ
Лохтæ
Лохтæ кæнæ Лохатæ (Лоховы, ლოხაშვილი) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Шамони-Мон-Блан
Шамони́-Мон-Блан кæнæ Шамони (Chamonix-Mont-Blanc, Chamônix) у Францы сахар æмæ коммунæ. Ис Уæллаг Савойяйы департаменты. 1924-æм азы Шамонийы уыдысты Зымæгон Олимпиаг хъазтытæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Битолæ
Би́толæ (Битола) у Цæгат Македонийы дыккæгæм стырдæр сахар.
Категори:Цæгат Македонийы сахартæ
Цъироба
(Polygonatum verticillatum, Купена мутовчатая) у бирæазон кæрдæг зайæгой, зынтъырыйы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Хорсенс
Хорсенс (Horsens) у сахар Данийы, Хорсенсы коммунæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Данийы сахартæ
Антилопæтæ
Антилопæтæ кæнæ дзерен (Антилопы) — тутсыкъаджын цæрæгойты цалдæр хуызты иумæйаг ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къуындыхаты Хъасболат
Къуындыхаты Алхасты фырт Хъасболат (райгуырдис 1816-æм азы Хохы Санибайы) уыди подпоручик, хæцыд Шамилы фарс. Куындыхаты Муссæйы кæстæр æфсымæр. Нысангонд æрцыд Цæцæны ныгуылæн хайы наибæй.
Цардафыст
1852-1854 азты наиб Хасбулат Арштинскийы номимæ æрзылд Ирыстоны пысылмон районтыл, уыд Тæгиаты æхсæнады зæххыты, Уæлладжыры, Дыгургомы. Уæд Дыгуры æлдæрттæ Шамилыл иузæрдиондзинадыл ард бахордтой. Йæ Фыдыбæстæмæ куы сыздæхт Хъасболат, уæд ын æппæт уыцы хъуыддæгтæ ныббарстой, фæлæ ист æрцыдысты йæ офицеры цин, стæй йæ зæххытæй 1400 дæсæтины.
Асиат
Асиат кæнæ Асйат — у ирон сылгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон сылгоймаджы нæмттæ
Къуындыхаты Хъасболат
Цардафыст
Къуындыхаты Хъасболаты фыццаг бинойнаг уыд кæсгон кънйазы чызг Насипхан Казиева, йæ дыккаг ус та – кæсгон уæзданы чызг Джан Клишбиева. 1865 азы йæ бинонтимæ алыгъд Туркмæ. Йемæ алыгъдысты йæ дыууæ усы дæр, йæ фырттæ Хъамболат, Бимболат, Мырзабег, Хъази-Мæхæмæт, Иналыхъ, стæй йæ чызджытæ: Чабæхан, Бабух, Газыга, Лана.
Фиппаинæгтæ
Хъасболат Категори:Хохы Санибайы чи райгуырдис, уыдон Категори:Турчы ирæттæ
Хухуй
Хухуй (Jujuy) у провинци Аргентинæйы цæгаты. Йæ административон центр у Сан-Сальвадор-де-Хухуй.
Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Тласкалæ (штат)
Тласка́лæ кæнæ Тлакска́лæ (Tlaxcala) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Тласкалæ-де-Хикотенкатль.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Цæнцъхæли
(Schisandra, Лимонник) у æнусонцъæх кæнæ сыфтæркалæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Почеп
По́чеп (Почеп) у сахар Уæрæсейы Брянсчы облæсты, Почепы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Брянсчы облæсты сахартæ
Агуй-Шапсуг
Агу́й-Шапсу́г (Агуй Шапсыгъэ, Агуй-Шапсуг) у хъæу Краснодары крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Краснодары крайы цæрæнрæттæ
Сунис
Сунис кæнæ Сæна у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Белоруссийы административон дих
Административон æгъдауæй Белорусси сконд у ахæм:
Фиппаинæгтæ
*
Дудахъ
Дудахъ (Otis tarda, Дрофа) у мæргъты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Мæргътæ
Докучаевск
Докуча́евск (Докучаєвськ, Докучаевск) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Бæрæзгатæ
Бæрæзгатæ (Баразговы) сты ирон мыггаг.
Истори
Бæрæзгатæ Дзуарыхъæуæй сты. Се ’рвадæлтыл нымайынц Цопанаты, кæддæр, дам, сæхæдæг дæр Цопанатæй уыдысты. Цопанæн йæ фырт, кæнæ фырты фырт хуынд Бæрæзг, æмæ уымæй рацыд ног мыггаг. Хатт сæ сæ фыды номæй Садилатæ дæр фæхонынц.
Ржев
Ржев (Ржев) у сахар Уæрæсейы Тверы облæсты. Цæрынц дзы 59,8 мин адæймаджы (2017).
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
Езетхан
Езетхан у ирон сылгоймаджы ном.
Морелос
Морелос (Morelos) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Куэрнавакæ.
Тарнизыхос
Тарнизыхос (Paris, Вороний глаз) у бирæазон зайæгойты мыггаг.
Морелос
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Тарнизыхос
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Маргджын зайæгойтæ
Уæллаг Савойя
Уæллаг Саво́йя (Haute-Savoie, Nauta Savòia, Hôta-Savouè) у департамент Францы скæсæны. Йæ административон центр у Анси.
Жаннæ
Жа́ннæ у сылгоймаджы ном, йæ равзæрдмæ гæсгæ у францаг (Jeanne).
Гудзареты ком
Гудзареты ком (გუჯარეთის ხეობა) у ком Гуырдзыстоны. Ис Боржомы районы.
Севск
Севск (Севск) у сахар Уæрæсейы Брянсчы облæсты, Севсчы районы административон центр.
Гудзареты ком
Хъæутæ
Категори:Гуырдзыстоны кæмттæ
Абитæ
Абитæ кæнæ Абиатæ (Абиевы) сты ирон мыггаг.
Анапæ
Ана́пæ (Анапа) у курортон сахар Уæрæсейы Краснодары крайы Сау денджызы былгæрон. Цæрынц дзы 75,4 мин адæймаджы (2017), сæ нымæц рæзы.
Абитæ
Фиппаинæгтæ
*
Анапæ
Анапæ у климатологон æмæ бальнеологон курорт, зындгонд у куыд сывæллæтты дзæбæхгæнæн.
Нагутни
Нагутни у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы. Хъæу кæны дыууæ дихы — Дæллаг Нагутни æмæ Уæллаг Нагутни кæнæ Абитæ.
Анапæ
2011-æм азы сахар райста «Хæстон намысы сахар»-ы кадджын ном.
Нагутни
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Севск
Фиппаинæгтæ
Категори:Брянсчы облæсты сахартæ
Анапæ
Географи
Анапæ æрбынат кодта Краснодары крайы ныгуылæны, Сау денджызы былгæрон. Мæскуыйæ у 1500 км дард, Краснодарæй — 190 км, Сочийæ — 360 км. Анапæ лæууы Стыр Кавказ æмæ Таманы æрдæгсакъадахы ’хсæн.
Сæрдыгон рæстæг денджызæй æрбацæугæ дымгæ фенцондæр кæны бынæттон цæрджыты цард. Анапæйы змисджын пляж у æппæт Уæрæсейы зындгонд, тæнæг дон хорз схъарм вæййы, йæ температурæ схизы 25 °C онг. Зымæг вæййы асæст, фæлæ хъарм, иуæй-иу хатт уазал дæр вæййы.
Сахары ууылты цæуы Анапкæйы дон æмæ Сау денджызмæ бакæлы.
Анапæмæ хæстæг Кавказы хæхтæ бæрзонд не сты, 200 метрæй ныллæгдæр (уый тыххæй дымгæ хæрдмæ не схизы æмæ къавдатæ нæ цæуынц, уымæй бæстыхъæд у хус, зæххастæуденджызон типы). Хæхтæ сты хъæдæй æмбæрзт.
Истори
Анапæйы бынаты рагзаманы цардысты синдаг адæм, сæ сахар хуындис Синдикæ. Боспоры паддзахадмæ куы бацыдис, уæд æндæр номæй сси хъуыстгонд — Горгиппи, зæгъгæ. Горгиппийæн йæ хуыздæр заман уыдис III æнусы онг, фæстæдæр варварты къухæй дæрæнгонд æрцыдис.
Хъуыбады
Хъуыбады, — у ирон нæлгоймаджы ном.
Анапæ
Истори
XIV æнусы Анапæйы бынаты фæзындис генуэзаг колони Мапа. Генуйæгтæ дзы сарæзтой фидар гæнæх, уый ссарæн ис йæ рæстæджы географион картæтыл.
Хъуыбады
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Анапæ
Истори
1475-æм азы, султан Мехмед II Тыхгæнæг Османты империйы æлдæриуæг куы кодта, Кафæмæ цæуæг Гедик Ахмед-пашайы æфсад байста Анапæйы фидар дæр æмæ дзы ныууагъта туркæгты гарнизон.
1641-æм азы туркаг фыссæг Эвлия Челеби бабæрæг кодта Анапæ æмæ йæ цыбыр афыст ныууагъта. Куыд фыста, афтæмæй Анапæйы фидар лæууы бæрзонд бынаты, фæлæ гарнизон дзы кæй нæ уыд, уый аххосæй цалдæр хаты стыгъд æрцыдис Доны хъазахъхъæй. Анапæйы наулæууæн стауы, Челебимæ гæсгæ 1000 науы дзы сæвæрæн ис æдасæй. Фидары алфамбылай цы адæм цæры, уыдон хоны шефаки — уыдон, дам, бирæ не сты, фæлæ хъалон фидынц æрмæстдæр тыхæй æмæ аразынц змæстытæ. Челебийы хъуыдымæ гæсгæ, фидары гарнизон фаг куы уа, уæд паддзахады бон уаид черкесæгты уисæны дарын.
Историк Ф. К. Бруны хъуыдымæ гæсгæ черкесаг знæм шегаки (хегайки) сахар байсыны агъоммæ чырыстон уыдис, уымæн æвдисæн сты туркаг фыссæг Хаджа-Хальфайы ныхæстæ, уый фыста шегаки, дам, йæ рæстæджы онг (XVII æнусы) чырыстон диныл хаст уыдысты.
Анапæ уыдис цагъайрæгтæ уæй кæныны æртдзæст, суанг мæ XIX æнусы дæр фембæлæн дзы уыдис уырыссаг уацайрæгтыл.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг курорт бынтон дæрæн æрцыдис.
Фиппаинæгтæ
Категори:Краснодары крайы сахартæ Категори:Сау денджызы курорттæ
Иннландет
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы фюльке
Мичоакан
Мичоака́н (Michoacán), официалон ном у Мичоакан-де-Окампо (Michoacán de Ocampo) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Морели.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Арсы гага
Арсы гага кæнæ арсы хъус (Arctostaphylos, Толокнянка) у чысыл къутæрты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Алуштæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъырымы сахартæ
Анси
Анси́ (Annecy, Èneci, Anecí) у Францы сахар, Уæллаг Савойяйы департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Мехико (штат)
Ме́хико (Estado de México) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Толука-де-Лердо.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Мальоркæ
Мальо́ркæ (Mallorca, Mallorca) у Испанийы сакъадах.
Категори:Испанийы сакъадæхтæ
Кæрдæгхуыз гæккуыритæ
Кæрдæгхуыз гæккуыритæ (Lacerta, Зелёные ящерицы) сты гæккуыриты мыггаг.
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Бурцъиухуызтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Диксон (Красноярсчы край)
Ди́ксон у Цæгат Ихджын фурды порт. Ис Уæрæсейы Красноярсчы крайы цæгаты. Диксон у Уæрæсейы æппæты цæгатдæр цæрæнран.
Фиппаинæгтæ
Категори:Красноярсчы крайы цæрæнрæттæ Категори:Уæрæсейы порттæ
Десногорск
Десного́рск (Десногорск) у сахар Уæрæсейы Смоленсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Смоленсчы облæсты сахартæ
Тæлтæг гæккуыри
Тæлтæг гæккуыри (Lacerta agilis, Прыткая ящерица) у гæккуыриты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Колумби (Хуссар Каролинæ)
Колумби (Columbia) у сахар АИШ-ы, Хуссар Каролинæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Каролинæйы сахартæ
Дахран
Этимологи
Ацы дзырд персайнаг æвзагæй цæуы: Tähran — «Тегеран».
Фиппаинæгтæ
Категори:Царм (хъуымац)
Кальмиусское
Фиппаинæгтæ
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Сырддонцъиухуызтæ
Сырддонцъиухуызтæ (, Воробьинообразные) сты мæргъты къорд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Шикулей
Шикуле́й (Шикулей, Шыкъулей) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.
Тамбовское (Кæсæг-Балхъар)
Тамбо́вское (Тамбовское, Тамбовкэ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Рыльск
Рыльск (Рыльск) у сахар Уæрæсейы Курсчы облæсты, Рыльсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Курсчы облæсты сахартæ
Лохты Владимир
Лохты Иосифы фырт Владимир (райгуырдис 1924-æм азы, Пичъиджыны — амардис 2002-æм азы, Мæскуыйы) — уыдис советон æнæлегал развæдсгарæг, КГБ-йы булкъон.
Цардафыст
Лохты Владимир райгуырдис Хуссар Ирыстоны Знауыры районы Пичъиджыны хъæуы 1924-æм азы 22-æм декабры. 1942-æм азæй 1947-æм азмæ службæ кодта мидхъуыддæгты министрады æфсæдты дивизийы взводы командиры курсант æмæ æххуысгæнæгæй. Демобилизацийы фæстæ 1948-æм азы апрелы онг куыста Знауыры райкомы инструкторæй. 1953-æм азы тынг хорз нысæнттыл каст фæцис Азербайджаны паддзахадон университеты юридикон факультет. 1952-æм азы 4-æм курсы студент уæвгæйæ, Азербайджаны коммунистон партийы Ворошиловы райкомы рекомендацимæ гæсгæ, службæ кæнынмæ ист æрцыд паддзахадон æдасдзинады органтæм. Владимир йæхи равдыста цæсгомджын æмæ инициативон кусæгæй, агентурæимæ куысты фæлтæрддзинад райсгæйæ. 1957-æм азы цæттæдзинад цыд паддзахадон æдасдзинады комитеты развæдсгарæг-æнæлегалы куысты фæдыл. Йæ сæрмагонд æмæ хъуыддагон миниуджытæ сбæрæг кæныны нысанæн æрвыст æрцыд Мæскуымæ æмæ уым дæр йæхи равдыста æрмæстдæр æвæрццагæй. 1958-1959 азты Владимир цард Астæуккаг Азийы советон республикæтæй сæ иуы, цыран æххæст кодта йæ зонындзинæдтæ фæсарæйнаг æвзагæй йæ куысты тыххæй. 1960-æм азæй 1962-æм азмæ уыд командировкæйы фæсарæйнаг бæстæтæй сæ иуы. Йæ балцы рæстæджы æххæстæй базыдта бынæттон æвзаг æмæ йæ зонындзинæдтæ скодта уыцы къæпхæны онг, цæмæй йæхи æвдыстаид цæрæнбонты ацы бæстæйы чи фæцард, ахæм адæймагæй.
Ирон развæдсгарæг йæ цардæй ахицæн 2002 азы. Æфсæддон кадимæ ныгæд æрцыд Троекуровойы уæлмæрдты.
Фиппаинæгтæ
Владимир Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Цъæззиуы ком
Цъæззиуы ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Алагиры районы.
Углич
Фиппаинæгтæ
Категори:Ярославлы облæсты сахартæ
Невшехир
Невшехир (Nevşehir) у сахар Турчы, Невшехиры провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Осиатæ
Осиатæ (Осиаевы, Осиашвили, Оситашвили, Осиаури) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Раннерс
Ра́ннерс (Randers) у сахар Данийы, Раннерсы коммунæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Данийы сахартæ
Сантарен
Сантарен кæнæ Сантарем (Santarém):
Гатутæ
Гатутæ (Гатуевы) сты дыгурон мыггаг.
Бакъоты хох
Бакъоты хох у хохы цъупп Кавказы. Ис Хилачъы комы. Йæ бæрзæнд у 3505 м.
Гатутæ
Зынгæ адæм
*
Бакъоты хох
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Хилачъы ком
Мачъарцхъали
Мачъарцхъали (მაჭარწყალი) у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы. Ис Гудзареты комы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Санахъотæ, Плитæ, Костæ, Слантæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ананиндеуа
Ананиндеуа (Ananindeua) у Бразилийы сахар æмæ муниципалитет. Ис Парайы штаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ
Æнæкъайсæфтæгджынтæ
Æнæкъайсæфтæгджынтæ (Perissodactyla) сты плацетарон æхсырæйхæсджыты къорд. Къорды ис æртæ нырыккон бинонады: бæхтæ (Equidae), тапиронтæ (Tapiridae) æмæ сыкъафындзонтæ (Rhinocerotidae).
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Фридек-Мистек
Фри́дек-Ми́стек (Frýdek-Místek, Friedeck-Mistek) у сахар Чехийы Морави-Силезийы крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Морави-Силезийы крайы сахартæ
Къозойтæ
Къозойтæ кæнæ Къзойтæ (Кзоевы) сты ирон мыггаг.
Ивелин
Ивелин (Yvelines) у департамент Францы. Йæ административон центр у Версаль.
Фиппаинæгтæ
*
Шанлыурфæ
Шанлыу́рфæ (Şanlıurfa) у сахар Турчы, Шанлыурфæйы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Цъугкитæ
Цъугкитæ (Цугкиевы) сты дыгурон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Кросно
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæлкарпаты воеводæйады сахартæ
Фидараты Тамарæ
Фидараты Хазбийы чызг Тамарæ у Цæгат Ирыстоны джазон æмæ эстрадон зарæггæнæг, РЦИ — Аланийы адæмон артисткæ. Кусы республикæйы культурæйы министрады хайады сæргълæууæгæй.
Йæ æрыгон бонтæ арвыста Хъазахстаны, уым службæ кодта йæ фыд. Йæхæдæг куыд радзуры, уым йæ мады æмбал Галинæ Брунс чызджы самидин кодта музыкæйыл.
Чысыл Терк
Чысыл Терк (Малый Терек, Тэрч цӏыкӏу) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Фидараты Тамарæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Цæгат Ирыстоны зарæггæнджытæ Категори:РЦИ — Аланийы адæмон артисттæ Тамарæ
Дзигойтæ
Дзигойтæ кæнæ Зигойтæ (Дзигоевы) сты ирон мыггаг.
Æргъиуджын кæфтæ
Æргъиуджын кæфтæ (Chondrichthyes, Хрящевые рыбы) сты кæсæгты кълас.
Дзигойтæ
Фиппаинæгтæ
*
Маликъитæ
Маликъитæ (Маликиевы) сты дыгурон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Коллинг
Коллинг (Kolding, ) у сахар Данийы, Коллинджы коммунæйы административон центр.
Категори:Данийы сахартæ
Млаше
Млаше (მლაშე) у хъæу Гуырдзыстоны Душеты муниципалитеты.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Елхъантæ, Чертхъотæ, Мамсыратæ, Черкезтæ, Бедойтæ, Дзанайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Габысаты мæсгуытæ
Габысаты мæсгуытæ — мæсгуытæ Цæгат Ирыстоны Куырттаты комы, Цымытийы сæрмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны мæсгуытæ Категори:Куырттаты ком Категори:Габысатæ
Куыртта
Куыртта — ирон таурæгъмæ гæсгæ уыдыс куырттатæгты рагфыдæл.
Кæс ноджы
Категори:Ирыстоны истори Категори:Куырттаты ком
Чъырамад
Чъырамад уыдис хъахъхъæнæн амаддзаг (кулдуар) Уæлладжыргомы. Лæууы Бызы комкоммæ Æрыдоны рахиз былыл. Ам бадтысты Урсдоны цæрджытæ (Цъæхилтæ) æмæ цæуæг адæмæй истой фæндагыл цæуæггаг хъалон.
Литературæ
Категори:Ирыстоны истори Категори:Уæлладжыргом
Марицæ (цæугæдон)
Марицæ (Марица, Εβρος, Meriç, Hebrus) у цæугæдон Балканы æрдæгсакъадахы.
Наньнин
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Марицæ (цæугæдон)
Категори:Болгарийы цæугæдæттæ Категори:Гречъы цæугæдæттæ Категори:Турчы цæугæдæттæ
Арсыхъус
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сырхсæрдидин
Сырхсæрдидин (Anacamptis pyramidalis, Анакамптис пирамидальный) у бирæазон кæрдæг зайæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Фос-ду-Игуасу
Фос-ду-Игуасу́ (Foz do Iguaçu) у Бразилийы муниципалитет. Ис Паранайы штаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ
Хъарцатæ
Хъарцатæ уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Нарæй Фæрæскъæтты ’хсæн.
Литературæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Тæга
Тæга — ирон таурæгъмæ гæсгæ уыдыс Тæгиаты рагфыдæл.
Таурæгътæ
Иу таурæгъмæ гæсгæ, Хæкъуынайы хохы сæр кæнæ та Уæлæсыхы кæддæр цардысты дыууæ æфсымæры — Тæга æмæ Куыртта.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны истори Категори:Тæгиаты æхсæнад
Чермен
Чермен, у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Заводское (Кæсæг-Балхъар)
Заводско́е (Заводское, Заводскэ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Агуыбе
Агуыбе у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Алыккаты мæсыг
Алыккаты мæсыг ис Цæгат Ирыстоны Дæргъæвсы комы, Дæргъæвсы зæппæдзты сæрмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны мæсгуытæ Категори:Дæргъæвсы ком Категори:Алыккатæ
Тарн (департамент)
Тарн у департамент Францы хуссары. Йæ административон центр у Альби.
Фиппаинæгтæ
*
Аурангабад
Аурангабад:
Цюаньчжоу
Цюаньчжо́у (рагон араббаг æмæ европæйаг ном — Зайтун) у сахары зылд Китайы, Фуцзяны провинцийы стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Хуымæтæджы шимпанзе
Хуымæтæджы шимпанзе́ (Pan troglodytes) у приматты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Дарджилинг
Дарджилинг:
Фатехпур-Сикри
Фиппаинæгтæ
Категори:Уттар-Прадешы сахартæ
Аурангабад (сахар, Махараштрæ)
Аурангаба́д (औरंगाबाद, Aurangabad, औरंगाबाद) у сахар Индийы, Махараштрæйы штаты.
Категори:Махараштрæйы сахартæ
Уациллайы хох
Уациллайы хох у хохы цъупп Кавказы. Ис Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы. Хохы бæрзæнд у 2781,4 метры.
Кæс ноджы
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Виаман
Виаман (Viamão) у Бразилийы муниципалитет. Ис Риу-Гранди-ду-Сулы штаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ
Хазби
Хазби у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Вайле
Ва́йле (Vejle, ) у сахар Данийы, Хуссар Данийы регионы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Данийы сахартæ
Гагадыргъ
Гага кæнæ гагадыргъ — къутæрджын кæнæ кæрдæг зайæгойты гыццыл дыргъ.
*
Саукуыдз
Саукуы́дз у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Урожайное (Кæсæг-Балхъар)
Урожа́йное (Урожайное, Абей къуажэ, Урожайнэ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Узунæг
Узунæг у дзуар Цæгат Ирыстоны. Ис Уæхъæцы хъæуы сæрмæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Ирон мифологи
Уанкъа
Уанкъа у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Къоста (ном)
Къоста у ирон нæлгоймаджы ном.
Æхсымæрзæ
Æхсымæрзæ (Leptopus chinensis, Арахна колхидская, Лептопус колхидский ) у къутæр, зайы Гуырдзыстоны æмæ Краснодары крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Куырттайы мæсыг
Куырттайы мæсыг кæнæ Куыртта æмæ Тæгайы мæсыг ис Цæгат Ирыстоны Куырттаты комы, Уæлæсыхы. Мæсыджы бæрзæнд у 15 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны мæсгуытæ Категори:Куырттаты ком
Ананур
Ананур (ანანური) у хъæу Гуырдзыстоны Душеты муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Æхсарбег
Æхсарбег у ирон нæлгоймаджы ном.
Мæскуы (цæугæдон)
Мæскуы (Москва, Москва-река) у Центрон Уæрæсейы цæугæдон, Окайы галиу фæрсагдон. Йæ дæргъ у 473 км.
Категори:Мæскуыйы облæсты цæугæдæттæ Категори:Мæскуыйы цæугæдæттæ Категори:Смоленсчы облæсты цæугæдæттæ
Кашиас-ду-Сул
Каши́ас-ду-Сул (Caxias do Sul) у Бразилийы муниципалитет. Ис Риу-Гранди-ду-Сулы штаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ
Æппæтдунеон истори
Æппæтдунеон истори у æхсæнад æмткæй райсгæ куыд парахат кæны æмæ цавæр иумæйаг зæкъонбæрцæдтæ кусынц дунейы алы къумы дæр, уый иртасæг зонад. Историон процесс фæзындис, адæмы æхсæнад куы фæзындис, гъе уæд. Дихгонд цæуы хронологион периодтыл.
Дзыллæтæ парахат кæнынц дыууæ хуызы: цадæггай æмбырд кæнынц ногдзинæдтæ кæнæ та скæнынц революцион раивд иу дугæй иннæмæ.
Неолиты хъæууон хæдзарады революци рапарахат кодта фыццаг биноныг цæрæг цивилизацитæ, кæцытæ рахызтой цæугæцардгæнæг фос дарынæй хуым кæнынмæ. Ацы цивилизацитæ фæстæдæр сарæзтой фыссынад æмæ байдыдтой зонд фæлтæрæй фæлтæрмæ дæттын материалон фыстыты хуызы. Уымæй фæзындысты алыхуызон дысныйæдтæ, куысты дихкæнынад æмæ социалон кълæстæ.
Хицæн цæрæнрæтты ’хсæн бастдзинæдтæ куы фидар кодтой, уæд фæзындысты фыццаг сахартæ, паддзахæдтæ æмæ империтæ. Се ’хсæн стынг и ерыс.
Рагон Ромы импери фехæлды фæстæ Европæй райдыдта Астæузаман.
XV æнусы Иоганн Гутенберг мыхуыркæнынад æрымысыдис, æмæ уымæй егъау раивд скодта, кæцыйæ байдыдта Астæузаманæй рахызт Ног дугмæ, Сæндидзæнмæ, зонадон-техникон революцимæ. Мыхуыркæнынадимæ баст ис ног нацийы концепци дæр, фæзындысты национ паддзахæдтæ æмæ национализм.
Литературæ
*
Глухов
Фиппаинæгтæ
Категори:Сумыйы облæсты сахартæ Категори:Шосткæйы районы цæрæнрæттæ
Мадурай
Мадура́й (மதுரை) у сахар Индийы, Тамилнады штаты, Мадурайы зылды административон центр.
Категори:Тамилнады сахартæ
Геуæрги
Геуæрги у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Байсонгъуртæ
Байсонгъуртæ кæнæ Байсонгъуыртæ (Байсонгуровы, Байсангуровы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Миккели
Ми́ккели (Mikkeli, S:t Michel) у сахар Финляндийы, Хуссар Савойы регионы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Финляндийы сахартæ
Таррагонæ (провинци)
Тарраго́нæ (provincia de Tarragona, província de Tarragona) у провинци Каталонийы. Йæ административон центр у Таррагонæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Каталонийы провинцитæ
Дзæрæх (ном)
Дзæрæх у ирон нæлгоймаджы ном.
Ирбег
Ирбег у ирон нæлгоймаджы ном.
Алхъацатæ
Алхъацатæ кæнæ Æлхъацатæ (Алкацевы) сты ирон мыггаг.
Ирбег
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Алхъацатæ
Фиппаинæгтæ
*
Дзанкистæ
Дзанкистæ кæнæ Занкистæ (Дзанкисовы, Занкисовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Интернациональное (Кæсæг-Балхъар)
Интернациона́льное (Интернациональное, Интернационалнэ) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Мачератæ (провинци)
Мачера́тæ (Provincia di Macerata) у провинци Италийы. Ис Маркейы регионы. Йæ административон центр у Мачератæ.
Категори:Маркейы провинцитæ
Дзæрæгъæстæ
Дзæрæгъæстæ (Дзарагасовы) сты ирон мыггаг.
Хуссар Ирыстоны сахарты номхыгъд
Хуссар Ирыстоны сахартæ:
Дзæрæгъæстæ
Фиппаинæгтæ
*
Хуссар Ирыстоны сахарты номхыгъд
Фиппаинæгтæ
*
Æссонтæ
Æссонтæ (Ассоновы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Тепик
Тепик (Tepic) у сахар Мексикæйы, Наяриты штаты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Сæрæби
Сæрǽби у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Шосткæ
Шо́сткæ (Шостка) у сахар Украинæйы Сумыйы облæсты, Шосткæйы районы административон центр.
Асуан
Асуа́н (أسوان []; Ⲥⲟⲩⲁⲛ []; Συήνη) у сахар Мысыры, Асуаны провинцийы административон центр.
Шосткæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Сумыйы облæсты сахартæ Категори:Шосткæйы районы цæрæнрæттæ
Асуан
Фиппаинæгтæ
Категори:Мысыры сахартæ
Килис
Кили́с (Kilis, Kilîs) у Турчы сахар, Килисы провинцийы административон центр.
Мату-Гросу
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы штаттæ
Килис
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы сахартæ
Льейдæ (провинци)
Лье́йдæ (Lleida, Lhèida), Ле́ридæ (Lérida) у провинци Каталонийы. Йæ административон центр у Льейдæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Каталонийы провинцитæ
Стыр уыгæрдæнтæ
Стыр уыгæрдæнтæ у къуылдым Цæгат Ирыстоны. Ис Дæллаг Зæрæмæджы цур, Æрыдон æмæ йæ галиу къабаз кæм баиу сты, уым.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Ризæджы хос
Ризæджы хос (Artemisia absinthium, Полынь горькая) у бирæазон кæрдæг, скъæлдзойы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Бæтмантæ
Бæтмантæ (Батмановы) сты дыгурон мыггаг.
Истори
Таурæгъмæ гæсгæ, раджы рæстæджы Æхсæуы цард Сарахъатæй Муд, зæгъгæ. Муды хистæртæ нымайынц Сарахъатæн сæ фыццаг фыдæлыл. Мудæн уыд фырт — Гус. Цæйдæр тыххæй Муды амардтой Бадилатæ, йæ фырты та йын Сыбырмæ ахæссын кодтой. Фæстæмæ куы ’рыздæхт, уæд æй Сарахъатæ нал бауагътой сæ мыггагыл ныффыссын, афтæмæй æнæ мыггагæй куыста хъæуæн хъомгæсæй. Фос хизæггаг ын алы хæдзар дæр лæвæрдта бæтманы дзаг нартхор, адæм æм дзырдтой бæтманы номæй, афтæмæй Сарахъати Гусийы мыггаг ссис Бæтмантæй. Гус Чырыстонхъæуы ракуырдта ус, райгуырд сын фырттæ: Сандыр, Дзæппо, Дрис. Уыдон æмæ сæ цæуæт дæр сæхи фыссынц Бæтманты мыггагыл.
Литературæ
*
Цæра
Цæра у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Марьинкæ
Ма́рьинкæ (Мар’їнка, Марьинка) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Акведук (хъæу)
Акведу́к (Акведук, Акуэдук) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Датитæ
Датитæ (Датиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Мысост
Мысост у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Куыдзæгтæ
Куыдзæгтæ (Кудзаговы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Аслæнбег
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Наярит
Наяри́т (Nayarit) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Тепик.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Аслæмбег
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Кучитæ
Кучитæ (Кучиевы) сты ирон мыггаг.
Замосць
За́мосць (Zamość, рагон уырыссаг нæмттæ: Замость, Замостье, Замосцье, Замосьце) у сахар Польшæйы Люблины воеводæйады.
Кучитæ
Фиппаинæгтæ
*
Замосць
Категори:Люблины воеводæйады сахартæ
Цоколатæ
Цоколатæ (Цоколовы, Цоколаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Цзилинь (сахар)
Цзили́нь у сахары зылд Китайы. Ис Цзилины провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Гояс
Гоя́с (Goiás) у штат Бразилийы. Штаты сæйраг сахар у Гояни.
Пара (Окайы фæрсагдон)
Пара́ (Пара) у цæугæдон Тамбовы облæсты æмæ Рязаны облæсты, Окайы рахиз фæрсагдон. Йæ дæргъ у 192 км.
Категори:Тамбовы облæсты цæугæдæттæ Категори:Рязаны облæсты цæугæдæттæ
Мараньян
Маранья́н (Maranhão) у штат Бразилийы цæгаты. Штаты сæйраг сахар у Сан-Луис.
Гуынатæ
Гуынатæ (Гунаевы) сты ирон мыггаг.
Мараньян
Фиппаинæгтæ
*
Гуынатæ
Фиппаинæгтæ
*
Намюр
Намю́р (Namur, Nameûr, Namen) у сахар Бельгийы. Ис Валлонийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы сахартæ
Сонгуыты ком
Сонгуыты ком, дыгуронау Сонгути ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.
Литературæ
Категори:Дыгургом Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Бæстыбары хох
Бæстыбары хох у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Урстуалты.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Магеллан, Фернан
Ферна́н (Ферна́ндо) Магелла́н (Магальяйнш) (Fernão de Magalhães, Fernando (Hernando) de Magallanes , Ferdinandus Magellanus; райгуырдис 1480 азы 20 ноябры, Саброзæйы, Португалийы облæст Траз-уж-Монтиш — амардис 1521 азы 27 апрелы Мактаны сакъадахыл, ныртæккæ у Филиппинты паддзахады) уыдис португайлаг æмæ испайнаг денджызы цæуæг. Уый разамынд кодта, фыццаг зæххыалыварс балц чи ракодта, уыцы къордæн. Ссардта Хуссар Америкæйы хуссары, фæстæдæр йæ ном хæссын чи байдыдта, уыцы донкъубал (Магелланы донкъубал), Сабыр фурды цæугæйæ ссардта Марианаг сакъадæхтæй æртæ, фæстæдæр та — Филиппинаг сакъадæхтæй цалдæр (уыдонæй стырдæр сты Самар, Минданао æмæ Себу).
Магеллан фæмард тохы Филиппинаг сакъадæхтæй иуыл, карды цæфæй. Йе ’мбæлццонтæ цыдысты дарддæр æмæ Испанимæ раздæхтис æртæ науæй æрмæстдæр иунæг нау — «Виктория». Науыл баззадысты æрмæстдæр æстдæс бæлццоны.
Магелланы экспедици равдыста, Зæхх къори кæй у, уый, æмæ цас у йæ ас. Уымæй Магеллан сси Стыр географион ссардтыты дуджы зындгонддæр архайджытæн сæ иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Стыр географион ссардтыты дуг Категори:Испанийы зындгонд адæм Категори:Португалийы зындгонд адæм Категори:Португалийы чи райгуырдис, уыдон Категори:1521-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Денджыздзаутæ
Кахун
Кахун (Къэхъун) у хъæу Кæсæг-Балхъары Æруаны районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æруаны районы цæрæнрæттæ
Тршинец
Трши́нец (Třinec, Trzyniec) у сахар Чехийы Морави-Силезийы крайы.
Чильпансинго-де-лос-Браво
Чильпансинго-де-лос-Браво (Chilpancingo de los Bravo) у сахар Мексикæйы, Герреройы штаты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Эльбурган
Фиппаинæгтæ
Категори:Абазайы районы цæрæнрæттæ
Карсантæ
Карсантæ кæнæ Карсанатæ (Карсановы, ქარსანაშვილი, ქარსანიშვილი) сты ирон мыггаг.
Æрвитæнтæ
*
Дзоцъитæ
Дзоцъитæ (Дзоциевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Скон
Скон у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Насик
Категори:Махараштрæйы сахартæ
Гатетæ
Гатетæ (Гатеевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Клязьмæ
Кля́зьмæ (Клязьма) у цæугæдон Уæрæсеы, Окайы стырдæр галиу фæрсагдон. Йæ дæргъ у 686 км.
Категори:Мæскуыйы облæсты цæугæдæттæ Категори:Владимиры облæсты цæугæдæттæ Категори:Ивановойы облæсты цæугæдæттæ Категори:Дæллаг Новгороды облæсты цæугæдæттæ
Дзугкойтæ
Дзугкойтæ (Дзугкоевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Чески-Тешин
Чески-Тешин (Český Těšín, Czeski Cieszyn) у сахар Чехийы Морави-Силезийы крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Морави-Силезийы крайы сахартæ
Бубаты хох
Бубаты хох у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Урсдзуары комæй Дзомагъгомы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Дзомагъгом Категори:Урсдзуары ком
Цзямусы
Цзямусы́ у сахары зылд Китайы. Ис Хэйлунцзяны провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хэйлунцзяны сахартæ
Иры цъупп
Иры цъупп у хох Тырсыгомы, Хъæдласæнмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Хъосæг
Хъосæг у хизæнуат Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Бызæй Тæмисчъы астæу.
Льейдæ
Лье́йдæ (Lleida, ), Ле́ридæ (Lérida ) у сахар Каталонийы, Льейдæйы провинцийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Каталонийы сахартæ
Антверпен (провинци)
Антве́рпен (Antwerpen, Anvers) у провинци Бельгийы. Æрбынат кодта Фландрийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы административон дих
Акапулько
Акапу́лько, æххæст ном у Акапулько-де-Хуарес (Acapulco de Juárez) у сахар Мексикæйы, Герреройы штаты стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Куяви-Померанийы воеводæйад
Куяви-Померанийы воеводæйад (Województwo kujawsko-pomorskie) у воеводæйад (административон иуæг) Польшæйы цæгаты. Йæ административон центр у Быдгощ.
Фиппаинæгтæ
*
Кара-Паго
Ка́ра-Паго́ (Къарапагва) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы Абазайы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Абазайы районы цæрæнрæттæ
Джимитæ
Джимитæ (Джимиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Хъæрæсе (ном)
Хъæрæсе у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Кочысатæ
Кочысатæ (Кочисовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Лазартæ
Лазартæ (Лазаровы, ლაზარაშვილი) сты ирон мыггаг.
Мыггаджы равзæрд
Рагзаманты Уæлладжыры комы цардысты дыууӕ ӕфсымӕры – Лазар ӕмӕ Ӕлбор. Фӕтуджджын сты ӕмӕ сӕ фыды хӕдзарӕй фӕцыдысты. Ӕлборы йӕ хъысмӕт ахуыдта Кавказы хохы рагъы иннӕ фарсмӕ — Хуссар Ирыстонмæ, уым Ӕлборӕй рацыд Ӕлборты мыггаг, сты Лазартимӕ ӕрвадӕлтӕ. Лазар та ӕрбынат кодта Цӕгат Ирыстоны Куырттаты комы. Уым сӕвӕрдта бындур хъӕуӕн, фӕстӕдӕр ӕй схуыдтой Хохы Къора.
Æддаг æрмæг
*
Куыцыри
Куыцыри у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Цæлыкк (ном)
Цæлыкк у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Сурат
Сура́т (સુરત, Surat) у сахар Индийы Гуджараты, Сураты зылды административон центр. Цæрынц дзы 4,4 милуан адæймаджы (2011).
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуджараты сахартæ
Камæ
Ка́мæ (Кама, Кам, Кама, Чулман) у Уæрæсейы европæйаг хайы стырдæр цæугæдæттæй иу, Волгæйы стырдæр фæрсагдон. Камæйы дæргъ у 1805 км. Бассейны фæзуат — 507 мин км².
Категори:Удмуртийы цæугæдæттæ Категори:Кировы облæсты цæугæдæттæ Категори:Пермы крайы цæугæдæттæ Категори:Башкортостаны цæугæдæттæ Категори:Тæтæрстаны цæугæдæттæ
Змæстдон
Змæстдон кæнæ Змæст дон, Æзмæст дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Барселонæ (провинци)
Барсело́нæ  у провинци Каталонийы. Йæ административон центр у сахар Барселонæ.
Змæстдон
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Барселонæ (провинци)
Фиппаинæгтæ
Категори:Каталонийы провинцитæ
Маматæ
Маматæ (Мамаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Фламандаг Брабант
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы административон дих
Дзылыхтæ
Дзылыхтæ, дыгуронау Дзилихтæ (Дзилиховы) сты дыгурон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Немæн (нысаниуджытæ)
Немæн:
Орлова (сахар)
Орлова (Orlová, Orłowa, Orlau) у сахар Чехийы Морави-Силезийы крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Морави-Силезийы крайы сахартæ
Сухон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Дуррес
Ду́ррес (Durrësi), æндæр нæмттæ сты: Дирра́хий (Δυρράχιο), Драч, Дура́ццо (Durazzo) у сахар Албанийы, Дурресы зылды административон центр.
Померанийы воеводæйад
Померанийы воеводæйад (Województwo pomorskie) у воеводæйад (административон иуæг) Польшæйы цæгаты. Йæ административон центр у Гданьск.
Дуррес
Категори:Албанийы сахартæ
Керетаро
Кере́таро (Querétaro) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Сантьяго-де-Керетаро.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Кубинæ (Хъæрæсе-Черкес)
Куби́нæ (Кубина, Къвбина) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы Абазайы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Абазайы районы цæрæнрæттæ
Тайчжун
Тайчжу́н у Тайваны стырдæр сахартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тайваны сахартæ
Байхъултæ
Байхъултæ (Байкуловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Сауы ком
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Мæрдæнциан
Мæрдæнциан у къуылдым Цæгат Ирыстоны. Ис Æрхоны комы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ Категори:Æрхоны ком
Шартр
Шартр (Chartres) у Францы сахар, Эр æмæ Луары департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Кванджу
Кванджу́ (광주 ) у Хуссар Корейы стырдæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 1 477 780 адæймаджы (2014).
Махъотæ
Махъотæ (Макоевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Тæкъотæ
Тæкъотæ (Такоевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Табор (сахар)
Та́бор (Tábor) у сахар Хуссар Чехийы крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чехийы сахартæ
Нагпур
Нагпу́р (नागपूर), Nagpur) у сахар Индийы Махараштрæйы штаты, Нагпуры зылды административон центр. Цæрынц дзы 2,4 милуан адæймаджы (2011).
Категори:Махараштрæйы сахартæ
Тамуэрт (Австрали)
Тамуэрт (Tamworth) у сахар Австралийы Ног Хуссар Уэльсы.
Течиатæ
Течиатæ (Течиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Дæллаг Зджыд
Дæллаг Зджыд (Нижний Згид) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Зджыды цардысты дзы Цæгæратæ, Æгъуызартæ, Габолатæ.
Арнем
А́рнем (Arnhem, ) у Нидерландты сахар, Гелдерланды провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты сахартæ
Вадодарæ
Вадо́дарæ (વડોદરા, Vadodara) у сахар Индийы Гуджараты, Вадодарæйы зылды административон центр. Цæрынц дзы 1,8 милуан адæймаджы (2011).
Категори:Гуджараты сахартæ
Чьяпас
Чья́пас (Chiapas, Chiyapan) у штат Мексикæйы хуссары. Штаты сæйраг сахар у Тустла-Гутьеррес.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Атырау
Атыра́у (Атырау) у сахар Хъазахстаны ныгуылæны, Атырауы облæсты административон центр.
Тлюстенхабль
Тлюстенха́бль (Лъэустэнхьабл) у сахарæнгæс посёлок Уæрæсейы Адыгейы. Ис Теучежы районы.
Дегъуатæ
Дегъуатæ сты ирон мыггаг.
Æрвитæнтæ
*
Атырау
Категори:Хъазахстаны сахартæ
Герат
Гера́т у Афгъанистаны сахар, Гераты провинцийы административон центр.
Тлюстенхабль
Фиппаинæгтæ
Категори:Адыгейы цæрæнрæттæ
Гар (департамент)
Гар у департамент Францы хуссары. Йæ административон центр у Ним.
Фиппаинæгтæ
*
Телæхъуртæ
Телæхъуртæ кæнæ Телекъуртæ (Телакуровы) сты дыгурон мыггаг.
Герат
Категори:Афгъанистаны сахартæ
Констанц
Ко́нстанц (Konstanz ) у сахар Баден-Вюртемберджы, Констанцы районы административон центр.
Скагеррак
Йæ уæрх у 80—90 километры бæрц, йæ дæргъ та — 240 километры, æрфад у 700 метры.
Кæс ноджы
Категори:Донкъубалтæ алфавитмæ гæсгæ
Тэджон
Тэджо́н (대전 ) у Хуссар Корейы стырдæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 1 512 189 адæймаджы (2017).
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Гавайи (сакъадах)
Гава́йи кæнæ Стыр сакъадах (Big Island) у АИШ-ы сакъадах, Гавайийы сакъадæхтæй иу.
Категори:Гавайийы сакъадæхтæ Категори:АИШ-ы сакъадæхтæ
Сен-Мало
Сен-Мало́ (Saint-Malo, Sant-Maloù) у Францы сахар. Ис Иль æмæ Вилены департаменты цæгаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бретаны сахартæ
Понежукай
Понежукай (Пэнэжьыкъуай) у хъæу Уæрæсейы Адыгейы, Теучежы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Адыгейы цæрæнрæттæ
Каттегат
Кæс ноджы
Категори:Донкъубалтæ алфавитмæ гæсгæ
Гавайийы сакъадæхтæ
Гавайийы сакъадæхтæ (Hawaiian Islands, mokupuni o Hawaiʻi) у 24 сакъадахы къорд Сабыр фурды.
* Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ
Лейден
Ле́йден (Leiden, ) у Нидерландты сахар. Ис Хуссар Голландийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты сахартæ
Дзугатыхъæу
Дзугатыхъæу кæнæ Дзугатæ, Дзугаты къуылдым , Уæллаг Дзомагъ , Уæллагхъæу (ზემო ჯომაღა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Дзомагъгомы.
Мамыттæ
Мамыттæ кæнæ Мамыттатæ, Мамытатæ (Мамитовы) сты ирон мыггаг.
Охотск
Охо́тск (Охотск) у кусæг посёлок Хабаровы крайы, Охотсчы районы административон центр.
Дзугатыхъæу
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзугатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Охотск
Фиппаинæгтæ
Категори:Хабаровы крайы цæрæнрæттæ
Кирсанов
Кирса́нов у сахар Тамбовы облæсты, Кирсановы районы административон центр. Цæрынц дзы 16 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тамбовы облæсты сахартæ
Джергатæ
Джергатæ кæнæ Гергатæ (Гергауловы, Гергаевы) сты ирон мыггаг.
Охотæйы денджыз
Охотæйы денджыз (Охотское море, オホーツク海 Ohōtsuku-kai, Лам‘ин ӄыӽ) у Сабыр фурды денджыз, æрдæгсакъадах Камчаткæ, Сахалин æмæ Курилы сакъадæхты ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уæрæсейы денджызтæ Категори:Японы денджызтæ
Джергатæ
Фиппаинæгтæ
*
Мамыттæ
Равзæрд
Зæрæмæджы æппæты разæй Мамыттæ æрцардысты. Кæмдæр хос карстой æмæ сæ иу аг цыхцыры бын бавæрдта. Агмæ кæлмытæ ныббырыдысты. Уыдон талынджы æрцыдысты уыгæрдæнæй, кусарт акодтой, аджы йæ бафтыдтой æмæ йæ сфыхтой. Хæринагæй куы бахордтой, уæд фæцагъды сты. Æрмæст ма дзы фервæзт иу сывæллон. Уый уыди йæ мады хъæбысы. Мад та барысчъи дардта æмæ дзидза нæ хордта. Уый руаджы уыдон аирвæзтысты. Зæрæмæджы ничиуал и, уый куы базыдтой, уæд æм Нузалæй балыгъдысты Азаутæ æмæ Фидаратæ.
Ус лæппуйы йæ цæгатмæ фæхаста — Цъæймæ, æмæ йæ уым схъомыл кодта. Йæ ном лæппуйæн Мамытт хуынди. Мамытт куы байрæзт, уæд абырæг рауад. Кæсæгæн адæм уæй кодта. Цы бинонтæ-иу уæй кодта, уыдонæн-иу сæ уæлкъæсæр хæмыцырихийы гуцъула сæвæрдта. Иу хæдзары уæлкъæсæр та Мамытт хæмыцырихи авæрдта. Уыдонæн сæ ног чындз уынгмæ ракаст. Уый кæрдæг федта, æмæ йæ хæдзары бинонтæн загъта. Бинонты хистæр хæмыцырихийы цъылын йæхи уæлкъæсæр сæвæрдтой Мамыттæн. Æмæ изæрæй кæсæг Мамыттæн йæхи бинонты ахастой. Уæд Мамытт Цъæйæ ралыгъд Зæрæмæгмæ. Уыцы лæгæй рацыд Мамытты мыггаг.
Шаосин
Шаоси́н у сахары зылд Китайы. Ис Чжэцзяны провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Синалоæ
Синало́æ (Sinaloa) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Кульякан.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Хинди
Хи́нди (हिन्दी, हिंदी) у индоариаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Индийы цæгаты æмæ астæуы. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 490 милуаны бæрц.
Сувон
Суво́н (Suwon-si) у сахар Хуссар Корейы цæгат-ныгуылæны. Цæрынц дзы 1 170 878 адæймаджы (2013).
Хинди
Категори:Индийы æвзæгтæ Категори:Индоариаг æвзæгтæ
Сувон
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Фæрдыгдон
Фæрдыгдон уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Куырттаты комы.
Мыггæгтæ
Фæрдыгдоны цардысты Арбиатæ, Гуыбыратæ, Сокатæ, Тотратæ, Цереккатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Веронæ (провинци)
Веро́нæ (Provincia di Verona, Provincia de Verona) у Венетойы провинци. Йæ административон центр у Веронæ.
Категори:Венетойы провинцитæ
Сасиатæ
Сасиатæ (Сасиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Фонтенбло
Фонтенбло́ (Fontainebleau) у коммунæ Францы. Ис Сенæ æмæ Марнæйы департаменты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Нинбо
Нинбо́ у сахар Китайы. Ис Чжэцзяны провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Ровиго (провинци)
Рови́го (Provincia di Rovigo, Provincia de Rovigo) у Венетойы провинци. Йæ административон центр у Ровиго.
Категори:Венетойы провинцитæ
Цомахъ (ном)
Цомахъ, вариант Цомахъхъ у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Саулохтæ (хъæу)
Саулохтæ кæнæ Саулохтыхъæу, Хуссар у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Згъуыбиры хай.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Чанша
Чанша́ у сахары зылд Китайы, Хунаны провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Соннам
Сонна́м (, Seongnam-si) у сахар Хуссар Корейы цæгат-ныгуылæны. Цæрынц дзы 994 271 адæймаджы (2012).
Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Хуртиси
Хуртиси (ხურთისი) у хъæу Гуырдзыстоны Хъазыбеджы муниципалитеты. Ис Хиуы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Дзугатæ
Дзугатæ (Дзугаевы, ჯუღაშვილი, ძუღაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Кьявари
Кьявари (Chiavari) у коммунæ Италийы. Ис Лигурийы. Лæууы Лигурийы денджызы былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лигурийы сахартæ æмæ хъæутæ
Сугъаратæ
Сугъаратæ (Сугаровы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Цицикар
Цицика́р у сахары зылд Китайы. Ис Хэйлунцзяны провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хэйлунцзяны сахартæ
Ла-Рош-сюр-Йон
Ла-Рош-сюр-Йон (La Roche-sur-Yon) у сахар Францы, Вандейы департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Ровиго
Рови́го у сахар Италийы, Ровигойы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венетойы сахартæ
Теучежы район
Теучежы район (Теучежский район, Теуцожь район) у район Адыгейы. Йæ административон центр у Понежукай.
Фиппаинæгтæ
*
Турчы цæрджытæ
Турчы цæрджытæй сæ адæмыхаттмæ гæсгæ фылдæр хай сты туркæгтæ. Хъæуы ацы фарстайы фæбæрæг кæнын, Турчы Республикæйы сæвзæрды размæ, 1923-æм азы размæ амы цыæрджытæн сæ хином уыдис османтæ. Мустафа Кемаль разæрæвæрдта ном «турк», республикæйы ном та «Туркаг» уымæн æмæ уыцы ном тюркагæвзагон адæмыхæттыты æнгомдзинадæн фæпайда уыдаид. Турчы Республикæйы равзæрды рæстæджы йæ адæмы нымæц бæрæггонд уыдис куыд 12 532 мин адæймаджы. Æдæппæт бæстæйы арæзт уыдис адæмы 12 сфысты. 1927-æм азæй Турчы цæрджыты нымæц фæфылдæр ис 4,4 хатты, уыимæ æрмæст 1950-æм азæй 1985-æм азмæ — 2,5 хатты. Цæрджыты тагъд рæзт (2005-æм азы фæуæлдæр сты 70 милуанæй) у бæстæйы ахсджиаг проблемæ, турк бирæгæйттæй кусынмæ цæуынц фæсарæнмæ.
Мазовийы воеводæйад
Мазовийы воеводæйад (Województwo mazowieckie) у воеводæйад (административон иуæг) Польшæйы. Йæ административон центр у Варшавæ.
Турчы цæрджытæ
Цæрджыты райуæрст Турчы территорийыл у тынг æнæмбæрц. Бæстæйы тæккæ адæмарæхдæр регионтæ сты Мармæр æмæ Сау денджызты былгæрæттæ, æмæ, Эгейы денджызмæ цы районтæ æввахс сты, уыдон дæр. Тæккæ фылдæрнымæцджын сахар цæрджытæм гæсгæ у Стамбул, тæккæ æдзæрæгдæр район — Хаккяри. Бæстæйы никуы цыдис адæмы сфыст национ скондмæ гæсгæ, уый йеддæмæ ма фылдæр цæрджытæ, сæ равзæрдмæ нæкæсгæйæ, фыццаджыдæр нымайынц сæхи туркæгтыл, уый фæстæ та æрхъуыды кæнынц сæ равзæрд. Афтæ курдæгты фылдæр хай сæхи схонынц «догулу» — адæймаг бæстæйы скæсæнæй, фæлæ сæ мадæлон æвзаг та схонынц курдаг. Этносты нымæц, æввахсæй дæр тынг зын нымайын у. Бæрæггæнæнтæ сты тынг алыхуызон, фæлæ, æвæццæгæн, ис зæгъæн æмæ курдæгтæ бæстæйы сты 20 милуаны бæрц æмæ цæрынц йæ территорийы алы рæтты, æрмæст скæсæны, куыд раздæр, афтæ нæ.
Мазовийы воеводæйад
Административон дих
*
Турчы цæрджытæ
Стыр у Турчы Цæгат Кавказæй рацæуджыты нымæц, хонынц сæ иумæйаг номæй «черкестæ». Сæ æрдæгæй фылдæр сты адыгъе, ноджы ма ис ирæттæ, абхазæгтæ, цæцæн, хъæрæсейæгтæ, абазæгтæ. Сæ иумæйаг нымæц алыхуызон бæрæггæнæнтæм гæсгæ æнкъуысы 3-4 милуан адæймаджы астæу.