cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Финнаг ном
Мыггаджы ном
Финнаг уæздæттæн уыдис шведаг равзæрды мыггæгтæ, уыдонæй бирæтæ сæхицæн райстой финнаг нæмттæ. Афтæ нывгæнæг Axel Gallen сси Аксели Галлен-Каллелæ, поэт Einar Lönnbohm сси Эйно Лейно, Финляндийы æвдæм президент Юхо Паасикиви раздæр уыд Johan Hellsten.
Ссылки
Категори:Финлянди Категори:Нæмттæ
Пехлеви (нысаниуджытæ)
Пехлеви:
Газæ
Газæ (غزة) у Газæйы Секторы сахар (Палестинæйы паддзахад).
Кайнарджа (хъæубæстæ)
Кайнарджайы хъæубæстæ у Болгарийы Силистрæйы облæсты административон иуæг. Хъæубæстæйы сконды ис 15 цæрæнуæтты, кæцыты цæрынц 5872 адæймаджы (2005 азы барæггæнæнтæм гæсгæ); администраци бады хъæу Кайнарджайы.
Хъæу Кайнарджа зындгонд у бирæ бæстæты уымæн æмæ дзы 1774 азы Осмайнаг æмæ Уæрæсейаг империты минæвæрттæ сæ къухтæ æрфыстой Кючук-Кайнарджайы фидыды бадзырдыл. Уыцы бадзырды фæстиуæгæн Ирыстон Уæрæсейы скондмæ бацыд æмæ дзы фыццаг станицæтæ æмæ фидæрттæ фæзындысты.
thumb|290px|Кючук-Кайнарджайы бадзырды мысæн фæйнæг Кайнарджайы
1767-æм аз
Амардысты
Категори:1767
Хъарасу
Хъарасу кæнæ Хъарачу, Хъарачо (Комарово) у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Пехлевиаг æвзаг
Пехлевиаг æвзаг (пехлеви, астæуккаг персайнаг æвзаг) у ирайнаг æвзæгты хуссар-ныгуылæн къорды мард æвзаг. У рагон персайнаг æвзаджы фæдон æмæ нырыккон персайнаг æвзаджы развæдгæнæг. Сасанидты империйы пехлевиаг æвзаг æппæт имерийыл ахæлиу. VII æнусы фæстæ, Иран араббæгтæ куы байстой, уыцы рæстæгæй пехлевиаг æвзаг хъахъхъæдтой зороастризмы æхсæнæдтæ Иран æмæ Индийы.
Пехлевиагау фыссынæн пайда кодтой дыууæ фыссынадæй, сæ дыууæ дæр арамейаг графикæйыл арæзт:
Пехлевиаг æвзаджы рагондæр ссардтытæ сты Парсы хицауиуæггæнджыты згъæрæхцайыл фыстытæ (нæ эрæйы агъоммæ II æнус).
Литературæ
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Арцеу
Арцеу у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гойатæ, Хъазитæ, Бациатæ, Хуыбиатæ, Болататæ, Цæриатæ, Сиукъатæ, Уалытæ, Хуыбылтæ, Кокойтæ, Цæндиатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1062-æм аз
Амардысты
Категори:1062
Раройы хох
Раройы хох у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Раройы цур.
Ног Зеланди
Ног Зеланди (New Zealand, Aotearoa) у сакъадахон паддзахад хуссар Океанийы, Стыр Британийы кæддæры колони.
Раройы хох
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Ног Зеланди
*
Бирæгъы зæнг
Бирæгъы зæнг, (Hypericum, Зверобой) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Монтеррей
Монтерре́й (Monterrey) у Мексикæйы сахар, Нуэво-Леоны штаты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Хъуылаты Елхъан
Хъуылаты Владимиры фырт Елхъан (райгуырдис 1935-æм азы 12 февралы Æрыдоны — амардис 2002-æм азы) у зындгонд ирон зарæггæнæг, театры артист æмæ композитор.
Елхъаны æртæ сывæллоны — Алан, Ася æмæ Агуындæ — иууылдæр систы оперæйы зарæггæнджытæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Цæгат Ирыстоны зарæггæнджытæ Категори:Æрыдоны чи райгуырдис, уыдон Елхъан
Джерси
right|thumb|300px|Джерси Дже́рси (Jersey) у сакъадах Ла-Манш донкъубалы æмæ Стыр Британийы коронæйы хицауиуæг. Уый у Нормандийы сакъадæхты хай.
Категори:Стыр Британи *
1063-æм аз
Амардысты
Категори:1063
Коперник, Николай
Коперник райгуырдис æмæ амардис Пруссийы. Уæды рæстæджы (1466-æм азæй) уыцы бæстæ уыдис Польшæйы къаролады провинци. Коперник уыдис полиглот æмæ полимат — физик, антикон дуг иртасæг, тæлмацгæнæг, дипломат æмæ экономист, уыдис ын каноникон барады докторы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Польшæйы ахуыргæндтæ Категори:Астрономтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:1473-æм азы чи райгуырдис, уыдон
1768-æм аз
Амардысты
Категори:1768
Гæздæнты авд æфсымæры
мини|300px|Гæздæнты æфсымæртты монумент Гæздæнты авд æфсымæры (Семь братьев Газдановых) уыдысты Фыдыбæстæйы Стыр хæсты тохгæнджытæ. Авд æфсымæры дæр, Сырх æфсады рæнхъыты хæцгæйæ, хæсты быдыры фæмардысты. Ирыстоны сын стыр кад кæнынц.
Сæ нæмттæ уыдысты: Мæхæмæт, Дзæрæхмæт, Хадзысмел, Махарбег, Созырыхъо, Шамил æмæ Хасанбег.
Мысæн
Сæ райгуырæн Быдыры Дзуарыхъæуы, Дзæуджыхъæуæй Алагирмæ фæндаджы цур, Гæздæнты æфсымæрты номарынæн амад ис монумент. Монументы ис авд æфсымæры, уæлæрвтæм тæхгæ хърихъуппытæй æвдыст, æмæ, йæ рæбыны, сæ саударæг мад. Цыртдзæвæн амад у Расул Гамзатовы «Хърихъуппытæ» æмдзæвгæмæ гæсгæ. Дзуарыхъæуы сæйраг уынг æмæ æфсымæртæ цы скъолайы ахуыр кодтой, уыдон хæссынц Гæздæнты Авд æфсымæры ном, Гæздæнты æфсымæрты уынг ис Дзæуджыхъæуы дæр. Се скъолайы ма ис мысæн уат авд цухъхъаимæ.
Æддаг æрмæг
* Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Категори:Быдыры Дзуарыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Хъырымаг-тæтæйраг æвзаг
thumb|Хъырымаг-тæтæйраг æвзаджы ахæлиу Хъырымаг-тæтæйраг æвзаг (Qırımtatar tili, Къырымтатар тили) кæнæ хъырымаг æвзаг (Qırım tili, Къырым тили) у Хъырымы тæтæйрæгты æвзаг, хауы тюркаг æвзæгтæм.
Ныры официалон фыссынал у латинаг алфавиты бындурыл, туркаг фыссынады æнгас.
Хъырымаг-тæтæйраг æвзагыл дзурынц 250 мин адæймаджы бæрцы Хъырымы. Æндæр регионты цы дзурджытæ цæрынц, уыдоны нымæц бæлвырд зындгонд нæу.
Æвзаджы ис æртæ диалекты: хуссар былгæроны диалект, быдыры диалект æмæ астæуккаг диалект. Хъырымы тæтæйрæгты фылдæр хай дзурынц астæуккаг диалектыл, уый у литературон нормæйы бындур.
Æддаг æрмæг
Категори:Тюркаг æвзæгтæ Категори:Украинæйы æвзæгтæ Категори:Хъырымы æвзæгтæ
Ход (Хуссар Ирыстон)
Ход у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бекъойтæ, Ходтæ, Кокойтæ, Къæбултæ, Тыбылтæ, Джиотæ, Тасойтæ, Гæбæратæ, Тедетæ, Хацыртæ, Мæлдзыгатæ, Гоцъитæ, Цхуырбатæ, Лалытæ, Хъабантæ, Козатæ, Чилæхсатæ, Бæзатæ.
Холыст
Холыст (Холст) у посёлок Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
1968-æм азæй фæстæмæ Холыст у кусджыты посёлок.
Францы регионтæ
Регион (région) у Францы административон-территориалон иуæг.
Стырком
Стырком (დიდხევი, [дидхеви]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Холыст
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Стырком
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Украинаг адæм
Украинæгтæ (українці) сты славяйнаг адæм, Украинæйы бындурон адæм. Сæ фылдæр цæрынц Украинæйы, Уæрæсейы ис 2,943 милуаны украинаджы (2002). Стыр украинаг диаспорæтæ ма ис АИШ, Канадæ æмæ Бразилийы.
XX æнусы онг украинæгтæ нымад уыдысты уырыссаг адæмы дæлкъордыл, Уæрæсейы империйы хуыдтой сæ «чысылдæр уырыс» (малороссы), сæ хином та уыдис «русинтæ» (русини). Европæйы, уæлдайдæр Австри-Венгрийы, æрæх сæ хуыдтой «рутентæ».
Украинæгтæ сарæзтой хъæздыг æмæ хигъæдон национ культурæ. Сæ динмæ гæсгæ сты чырыстон (уыдонæй фылдæр — цалдæр растуырнæг еклезиты уæнгтæ), бирæтæ сты атеисттæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Славяйнæгтæ Категори:Украинæйы адæмтæ Категори:Уæрæсейы адæмтæ
1064-æм аз
Амардысты
Категори:1064
Скæсæныславяйнаг æвзæгтæ
[[Ныв:Slavic europe.png|thumb|275px|right|
]]
Скæсæныславяйнаг æвзæгтæ
Категори:Славяйнаг æвзæгтæ
1065-æм аз
Амардысты
Категори:1065
1769-æм аз
Амардысты
Категори:1769
Сан-Марино
Сан-Мари́но (San Marino) у Европæйы чысыл паддзахæдтæй иу. left|thumb|Сан-Маринойы картæ
*
Къароладон Прусси
Къароладон Прусси (Königliches Preußen; Prussia Regalis; Prusy Królewskie, Prusy Polskie) — Польшæйы къаролады провинци 1466 азæй 1772 азы онг. Уыцы провинцимæ хаудтой Померели, Кульмерланд, Помезани, Гданьск (Данциг), Торунь (Торн) æмæ Эльблонг (Эльбинг).
Кæс ноджы
Категори:Польшæйы истори
1066-æм аз
Амардысты
Категори:1066
Миноуг, Кайли
Ка́йли Энн Мино́уг (Kylie Ann Minogue, 1968-æм азы 28 майы, Мельбурн, Австрали) у австралиаг зарæггæнæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Австралийы зарæггæнджытæ Категори:Мельбурны чи райгуырдис, уыдон
Лимбург (Бельгийы провинци)
Лимбург (Limburg) у провинци Бельгийы. Æрбынат кодта Фламандийы регионы скæсæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы административон дих
1067-æм аз
Амардысты
Категори:1067
Калининскæй
Калининскæй (Калининский) у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Дион, Селин
Фиппаинæгтæ
Категори:Канадæйы зарæггæнджытæ Категори:Квебечы провинцийы чи райгуырдис, уыдон
Уæллаг Фыййагдон
Уæллаг Фыййагдон кæнæ Фыййагдон, Хохы Фыййагдон (Верхний Фиагдон) у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Куырттаты комы æрзæткъахджыты посёлок, комæн йæ административон центр.
1970 азы дзы царди 2,8 мин адæймаджы, 2005 азы та — мин адæймаджы бæрц.
Уæллаг Фыййагдонæй хуссарырдæм лæууы Алайнаг нæлгоймæгты моладзандон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Куырттаты ком Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
1770-æм аз
Амардысты
Категори:1770
Халиско
Халиско (Jalisco) у Мексикæйы штат. Сæйраг сахар — Гвадалахарæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Хъырымы Автономон Республикæ
Хъырымы Автономон Республикæ у Украинæйы автономи, ахсы Хъырымы æрдæгсакъадахы фылдæр хай. Йæ сæйраг сахар у Симферополь.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Украинæйы административон дих
Иль-де-Франс
Иль-де-Франс (Île-de-France — «Францы сакъадах») у Францы 18 регионтæй иу. Йæ сæйраг сахар у Париж.
Фиппаинæгтæ
*
Сьеррæ-Леоне
Сьеррæ-Леоне у паддзахад Ныгуылæн Африкæйы, Атлантикон фурды былыл. Йæ сæйраг сахар у Фритаун.
*
1069-æм аз
Амардысты
Категори:1069
1070-æм аз
Амардысты
Категори:1070
Берула
Берула (ბერულა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
1771-æм аз
Амардысты
Категори:1771
Берула
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хуыбылтæ (Хубулури), Касатæ, Мамитæ, Чилæхсатæ, Козатæ, Кокойтæ, Къæбултæ.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Чегем (цæугæдон)
Чегем (Чегем, Шэджэм, Чегем) у цæугæдон Кæсæг-Балхъары. Йæ дæргъ у 103 километры. Цæрæк у Баксаны фæрсагдон.
Галерей
Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
28 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Оттавæ
Отта́вæ (Ottawa) у Канадæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Онтариойы сахартæ
Сент-Хельер
Цæрджыты нымæц: 28 300 адæймаджы (2001).
Фиппаинæгтæ
Категори:Джерси
Си-Эн Тауэр
Си-Эн Тауэр (CN Tower «Canada’s National») уыди дунейы тæккæ бæрзонддæр амаддзаг 1975 азæй 2007 азмæ. Мæсыгæн йæ бæрзæнд у 553,33 метры. Абон CN Tower у Торонтойы символ.
Си-Эн Тауэр у Останкинойы телемæсыгæй 13 метры бæрзонддæр.
Категори:Амаддзæгтæ Категори:Торонто
Уæрсæджы хох
Уæрсæджы хох у, Даредзанты Амран абон дæр цы хохы лæгæты бастæй лæууы, уый.
Фиппаинæгтæ
Категори:Даредзанты таурæгътæ
Алхасен
Алхасен (ახალშენი, [ахалшени]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
1071-æм аз
Амардысты
Категори:1071
1772-æм аз
Амардысты
Категори:1772
Обама, Барак
Барак Хуссейн Обама II (Barack Hussein Obama II ;, Гонолулу, Гавайи, АИШ) — Америкайы Иугонд Штатты нырыккон президент (2009-æм азы 20 январæй). Сабырдзинады Нобелы премийы лауреат (2009-æм аз). Фыццаг афро-америкаг президент АИШ-ы.
Категори:АИШ-ы президенттæ Категори:Сабырдзинады Нобелы премийы лауреаттæ Категори:Гонолулуйы чи райгуырдис, уыдон
Хорватаг адæм
Хорватæгтæ (Hrvati) сты хуссар славяйнæгтæ, Хорватийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц хорватаг æвзагыл.
1072-æм аз
Амардысты
Категори:1072
29 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Хæрисыдон
Хæрисыдон, дыгуронау: Хæресидон кæнæ Бор дорти лæхцорæн у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Æрæфы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Тельман (Цæгат Ирыстон)
Тельман у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Queen
Queen у номдзыд бритайнаг рок-къорд. Йæ хайджынтæ сты Фредди Меркьюри (1946-1991, вокал), Брайан Мэй (гитарæ), Джон Дикон (бас-гитарæ), Роджер Тэйлор (барабантæ).
.je
.je у Джерсийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
Queen
Фиппаинæгтæ
Категори:Рок-къордтæ
.je
je Категори:Джерси
Дзæуджыхъæу (аэропорт)
Дзæуджыхъæуы аэропорт (Аэропорт «Владикавказ») у Цæгат Ирыстоны граждайнаг аэропорт Беслæнæй скæсæнæрдæм.
Æддаг æрмæг
Категори:Уæрæсейы аэропорттæ Категори:Цæгат Ирыстоны транспорт
30 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Фæскъахыр
Фæскъахыр у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Саджилзазы цур.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Къуыдаргом
.im
.im у Мэн сакъадахы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
im
Хъуынджын дугъысыф
Хъуынджын дугъысыф (Plantago arenaria; Подорожник песчаный, Подорожник шероховатый) у иуазон кæрдæг зайæгой, дугъысыфы хуыз.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
1073-æм аз
Амардысты
Категори:1073
1773-æм аз
Амардысты
Категори:1773
1074-æм аз
Амардысты
Категори:1074
Гаглойты Зинæ
Гаглойты Дауыты чызг Зинæ (Гаглоева Зинаида Давидовна ; райгуырдис 1922 азы 28 ноябры Гуры районы Чъваребы хъæуы — амардис 2009 азы 5 июны Цхинвалы) уыдис зындгонд этнограф æмæ, историон зонæдты доктор, бирæ зонадон куыстыты автор.
Гаглойты Роберты фыды хо.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны ахуыргæндтæ Категори:Гуры муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон Категори:Цхинвалы чи амардис, уыдон Зинæ
Рязаны облæст
Ряза́ны облæст (Рязанская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Централон федералон зылды. Облæсты административон центр у Рязань.
Фиппаинæгтæ
*
Таррагонæ
Таррагонæ у сахар æмæ муниципалитет Каталонийы, Таррагонæйы провинцийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Каталонийы сахартæ
Даллас
Даллас (Dallas) у стыр сахар АИШ-ы хуссары, Техасы. Цæрынц дзы 1,3 млн адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Техасы сахартæ
Хасселт
Хасселт (Hasselt) у сахар Бельгийы цæгат-скæсæны, Лимбурджы провинцийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы сахартæ
1075-æм аз
Амардысты
Категори:1075
Лимбург
Лимбург:
Тиранæ
Тира́нæ (Tiranë, Tirana) у Албанийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Албанийы сахартæ
Хуырджыны хох
Хуырджыны хох у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Саджилзазы цур.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Къуыдаргом
Дананг (аэропорт)
Æхсæнадæмон аэропорт Дана́нг (Sân bay quốc tế Đà Nẵng) у Дананджы сахары æхсæнадæмон аэропорт.
Категори:Вьетнамы аэропорттæ Категори:Дананг
1774-æм аз
Амардысты
Категори:1774
Ирландиаг адæмон музыкæ
thumb|right|250px|Ирландиаг музыканттæ Ирландиаг адæмон музыкæ у ирландиаг адæмы традицион музыкæ. У бирæхуызон: авдæны æмæ фынджы зарджытæ, цадæг инструменталон композицитæ æмæ рог кæфтытæ, æмæ дзы дзæвгар бынат ахсы ритм æмæ мелодийы нюансты æмæ вариациты пайдакæнынад. Традицион ирландиаг кафты музыкæ йæхимæ ’фтауы рилтæ (сæ музыкалон бæрц у 4/4), джигæтæ (сæ тæккæ арæхдæр бæрц у 6/8 ) æмæ хорнпайптæ. XIX-æм æнусæй райдайгæйæ Ирландийы мидæг популярон сси полькæ, кæцыйы æрбахастой кафыны ахуыргæнджытæ æмæ Европæйæ чи æрыздæхтысты, уыцы салдæттæ. Сеты кæфтытæ æнхъæлгæйæ кафынц Ирландийы XVIII-æм æнусæй фæстæмæ. Уымæй фæстæдæр куыд шотландиаг  страспейы кафты вариант Ирландийы фæзынди мазуркæ.
XX-æм æнусы райдыдта ирландиаг традицийы ногæй æвзæрынад: популярон систы аккордеон æмæ концертинæ, æххæст кодтæуыдысты ирландиаг степы æмæ кейлийы кафыны ерыстæ, кæцыты арæх талас кодтой ахуырадон системæ æмæ патриотон организацитæ. Популярон сси шан-нос (sean-nós, «зæронд стиль»), зарджытæ æмæ кæфтыты зæронд стильмæ гæсгæ цагъд.
Белфасты артистты фестивалы 1792-æм азы Эдвард Бантинг сцæттæ кодта традицион ирландиаг мелодиты æмæ зарджыты фыццаг æмбырдгонд, кæцы рауагъта 1796-æм азы. Томас Мур, ирландиаг поэт, арæх пайда кодта Бантингы куыстытæй йæ зынгæ æмбырдгонд «Ирландиаг Мелодитæ»-йы, кæцы фыццаг рауагъд æрцыдис 1807-æм азы.
Ирландиæгты АИШ-мæ иугуыр эмиграцийы руаджы, ирландиаг музыкæ разагъды сси Америкæйы, уырдыгæй та — дунейы æппæт рæтты ; гастрольты чи уыдысты, уыцы музыканттæ, сæхи радæй, сæ цæгъдыны стильмæ æфтыдтой проамерикæйаг ивддзинæдтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирландийы музыкæ
1076-æм аз
Амардысты
Категори:1076
Исахъыхъæу
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Черноярскæй
Черноярскæй (Черноярский) у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Чолакова, Христинæ
thumb|Христинæ Чолакова Христинæ Чолакова (райг. 1971 азы 17 декабры Карнобаты) уыд Болгарийы Сливены облæсты сæргълæууæг (областен управител) 2004-æм азæй 2009-æм азы онг. Каст фæци юридикон факультет, дæсниад «Барад».
Кусын райдыдта Сливены облæсты тæрхондæтты. 2001 азæй фæстæмæ снысан æй кодтой облæсты сæргълæууæджы хæдивæгæй. 2004 азы сæргълæууæджы хæстæ æххæст кодта, 2004 азы 20 майы сси облæсты сæргълæууæг официалон æгъдауæй. 2009-æм азы 19 августы обæсты ног сæргълæууæг сси Марин Каврыков (р. 1953-æм азы).
Чолакова политик ма куы уыди, ахуыр кодта Грекъ, Герман æмæ Францы.
Моймæдзыд у, хъомыл кæны дыууæ сывæллоны.
Категори:Болгарийы политиктæ Категори:Бургасы облæсты чи райгуырдис, уыдон
Тархъы шамхалад
Тархъы шамхалад (Таркийы шамхалад) у феодалон æлдарад историон Дагъистаны цæгат-скæсæны. Йæ сæйраг сахар уыдис Тарки.
Тархъы шамхалад фæзындис XV-æм æнусы, хъуымыхъхъæгтæ кæм цардысты, уыцы ран. Уый уыди Хъазхъуымыхъхъы шамхалады дæлбар, фæлæ 1642-æм азы Хъазхъуымыхъхъæй ахицæн ис.
Тархъы шамхалад æмæ Дагъистаны æндæр территоритæ Уæрæсейы империйы скондмæ бацыдысты 1813-æм азы Гюлистаны фидыды бадзырдмæ гæсгæ. 1867-æм азы шамхалад æппæрст æрцыдис, йæ бæсты та арæзт æрцыдис Дагъистаны облæсты Темыр-Хъан-Шурайы зылд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны истори
1077-æм аз
Амардысты
Категори:1077
Болгайраг æвзаг
Болгайраг æвзаг (български език, IPA ) у болгайраг адæмы мадæлон æвзаг. Уый у хуссар къорды славяйнаг æвзаг. Дзурынц ыл 9 милуан адæймаджы (æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ — 11 милуанæй фылдæр ).
Болгарийы мидæг болгайраг æвзаг «бирæцентрон» æвзагыл нымад у — ис ын, дам, æртæ литературон формæйы: болгайраг, македойнаг æмæ банатаг. Сыхагон Македонийы сæхи æвзаг нымайынц хицæн æвзагыл, кæд æмæ болгайраг æвзагмæ тынг хæстæг у, уæддæр.
Алфавит
Болгари уыд кириллон алфавитæй фыццаг пайдагæнæг паддзахад. Рагондæр кириллон фыст болгайраг паддзах Самуилы бардзырдмæ гæсгæ конд у 993-æм азы, ссардтой йæ Македонийы XIX æнусы кæрон.
Болгайрагау фыстæуы кириллон алфавитæй, уырыссаг абетæйæ хъауджыдæр болгайраг алфавиты нæй дамгъæтæ Ё, Э, Ы (ома, алфавиты раст 30 дамгъæйы ис); дамгъæ Ъ та нысан кæны хъæлæсон мыр, ирон /ы/-мæ хæстæг. Мæнæ уыцы алфавит æмæ йæ дамгъæты транскрипци:
600px|Болгайраг клавиатурæ. Хъæлæсонтæ галиуырдыгæй, æмхъæлæсонтæ — рахизырдыгæй
Хицæндзинæдтæ
thumb|Рагон болгайраг æвзаджы дæнцæг, [[глаголицæйæ фыст. X-XI æнус]] Болгайраг æвзаг иннæ славяйнаг æвзæгтæй цæмæй хицæн кæны:
Нырыккон болгайраг æвзаг лæууы адæмон æвзаджы бындурыл, стыр тæваг ын дардта аргъуаны славяйнаг æвзаг (рагон болгайраг дæр æй хонынц), стæй уырыссаг литературон æвзаг. Уый тыххæй болгайраг æвзаг, йæ лексикæмæ гæсгæ, уырыссаг æвзагмæ у хæрз хæстæг, кæд æмæ иу æвзæгты дæлкъорды не сты, уæддæр.
Кæд тюркаг дзырдтæ болгайраг æвзагæй барæй-иу аивтой, уæддæр дзы бирæ баззадис, уыимæ арæх дзырдтæ дæр (зæгъæм маса «фынг» у туркаг дзырд).
Фиппаинæгтæ
* Категори:Славяйнаг æвзæгтæ Категори:Болгарийы æвзæгтæ Категори:Молдавийы æвзæгтæ Категори:Украинæйы æвзæгтæ
1078-æм аз
Амардысты
Категори:1078
Тарки
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны цæрæнрæттæ
Тувалу
Тува́лу (Tuvalu) у сакъадахон паддзахад Сабыр океаны. Йæ сæйраг сахар у Фунафути.
Астраханы облæст
Астраханы облæст (Астраханская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Хуссар федералон зылды. Облæсты административон центр у Астрахань.
Фиппаинæгтæ
*
Суринам
Республикæ Суринам (Suriname, Republiek Suriname) у паддзахад Хуссар Америкæйы. Цæрынц дзы 472 мин адæймаджы бæрц.
Суринамæн ис арæнтæ Гайанæимæ ныгуылæны, Францы Гвианæимæ скæсæны æмæ Бразилиимæ хуссары. Цæгаты та — Атлантикон фурды былгæрон.
Суринам у Хуссар Америкæйы тæккæ чысылдæр паддзахад. Цæрджыты фылдæр хай цæрынц фурдмæ хæстæг, егъау фæзуат хуссары у æдзæрг хъæдтæ æмæ саваннæ.
Суринам экватормæ хæстæг у, æмæ уый тыххæй дзы ис тропикон бæстыхъæд. Уæлдæфы температурæ бонæй-бонмæ, сезонæй-сезонмæ, зæгъæн ис, æмæ нæ ивы. Афæдзы дæргъы ис дыууæ къæвдаджын сезоны: декабрæй февралмæ æмæ апрелæй августы астæумæ.
frame|right|Суринамы картæ thumb|right|Президенты галуан
Фиппаинæгтæ
*
Папутра
Папутра кæнæ Папутрайы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Къозыдоны фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Къозы ком
Муссолини, Алессандрæ
Алессандрæ Муссолини (Alessandra Mussolini; райгуырдис 1962-æм азы 30 декабры) у Бенито Муссолинийы цыппæрæм фырт Романойы чызг, нырыккон италиаг консервативон политик. Зындгонд сси йæ дæрзæг комментаритæй. Зæгъæм, 2007-æм азы ноябры уый загъта æппæт румынæгтæ фыдгæнджытæ сты, зæгъгæ.
Йæ артисты карьерæ байдыдта 1970-æм азты, Софи Лоренæн бавæййы, æмæ уымæн, йæ хæстæджы æххуысæй.
1992-æм азы æвзæрст æрцыд парламентмæ Италийы социалон змæлдæй, уый та нымад у неофашистон организацийыл. Неополы мэры бынатмæ æвзæрстыты дæр хайад иста, фæлæ фембылды. 2001-æм азы телеуынынады алæвæрд исыны рæстæг Алессандрæ нæмын райдыдта æмбар фадæтты министр Катя Беллиллойы, уыимæ ма йæ схуыдта «фыдуынд коммунист», кæцы «уадз æмæ Кубæйы цæра».
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы политиктæ Категори:Италийы зарæггæнджытæ Категори:Ромы чи райгуырдис, уыдон
Нул
Нул (ნული) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы. Сыхагон хъæу Аунеуимæ кодта иу гуырдзиаг анклав Хуссар Ирыстоны. Гуырдзыстоны хицауад йæ дæлбар территоритыл цы сфыст скодта 2002-æм азы, уымæ гæсгæ хъæуы цардысты 507 адæймаджы, уыдонæй 94% гуырдзиæгтæ. 2008-æм азы Августаг хæсты агъоммæ цæрджыты раластой Гуырдзыстонмæ.
1079-æм аз
Амардысты
Категори:1079
Нул
Фиппаинæгтæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Герман
Герман (Deutschland), официалон æгъдауæй Германы Федеративон Республикæ (Bundesrepublik Deutschland), у Астæуккаг Европæйы федералон парламентон республикæ. Бæстæйы ис 16 зæххы, æмæ йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у Берлин. Герман ахсы 357 021 квадратон километр æмæ у Европæйы стырдæр бæстæтæй иу. 82 милуан цæрæгимæ у Европæйы Цæдисы цæрæгджындæр бæстæ. Герман у Европæйы стырдæр политикон æмæ экономикон тых.
Герман у Европæйы Цæдисы бындурæвæрджытæй иу æмæ хауы Евро æмæ Шенгены зонæмæ. Уый йеддæмæ хайад исы ахæм æхсæнадæмон организациты, куыд ИНО, G7, НАТО æмæ æнд. Рæстæгæй рæстæгмæ исы хайад ИНО-йы Æдасдзинады Ныхасы.
Истори
Дыккаг дунеон хæсты фæстиуæгæн 1990-æм азы 18 мартъийы агъоммæ Герман уыдис дыууæ паддзахады: ГФР æмæ ГДР. Кæс Германы иугонд.
Демографи
Германы стырдæр сахартæ сты Берлин (3424,7 мин адæймаджы), Гамбург (1773 мин), Мюнхен (1315 мин) æмæ Кёльн (996 мин).
Германы цæрджытæй 6 милуаны бæрц дзурынц уырыссагау, уыдонæй 3 милуаны бæрц сты Советон Цæдисæй ралидзгæ адæм (уæрæсейаг немыц æмæ сæ бинонтæ).
Фиппаинæгтæ
*
1 апрелы
1 апрелы, иронау хуымгæнæны мæйы 1-æм бон — азы 91-æм бон ( 92-æм бон).
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1080-æм аз
Амардысты
Категори:1080
1776-æм аз
Амардысты
Категори:1776
.es
.es у Испанийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
es
Гривенская
Гри́венская (Гривенская) у Краснодары крайы станицæ. Цæрджыты нымæц: 4,7 мин адæймаджы (2006).
Фиппаинæгтæ
Категори:Краснодары крайы цæрæнрæттæ
Эслёв
Эслёв (Eslöv) у сахар Швецийы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сконейы цæрæнрæттæ Категори:Швецийы сахартæ
1081-æм аз
Амардысты
Категори:1081
Сынтыйы аргъуан
Сынтыйы аргъуан (Сынты клиса; Сентинский храм) у чырыстон аргъуан, кæцы арæзт æрцыдис X æнусы райдианы, ныры Хъæрæсе-Черкесы зæххыл. Бынат ахсы цæугæдон Тебердайы галиу былыл, Карачаевскæй 18 км хуссарырдæм.
Литературæ
Категори:Кавказы истори Категори:Уæрæсейы аргъуантæ
22 июны
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
.pt
.pt у Португалийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
pt
Лимбург (Нидерландтæ)
Лимбург (Limburg) у провинци Нидерландты хуссары. Йæ сæйраг сахар у Маастрихт.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты провинцитæ
Ватикан
Ватикан (, Stato della Città del Vaticano) у дунейы æппæты гыццылдæр паддзахад, йе ’ппæт территори у Ромы сахары мидæг.
*
1082-æм аз
Амардысты
Категори:1082
Лæппынæгтæ
Лæппынæгтæ (Лапинаговы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Дани
Паддзахад йæ фæзуатмæ гæсгæ (43 094 км²) дунейы ахсы 130-æм бынат. Цæрынц дзы 5 397 640 адæймаджы (2004).
Данийы тæккæ стырдæр сахар у Копенгаген, уый дæр паддзахады сæйраг сахар у.
Данимæ хауы дунейы стырдæр сакъадах — Гренланди.
Йæ интернеты домен у .dk.
*
1777-æм аз
Амардысты
Категори:1777
Юкон
Ю́кон (Yukon, Yukon) у территори Канадæйы цæгат-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Канадæйы провинцитæ æмæ территоритæ
Могилёв
Могилёв (Магілёў) у сахар Белоруссийы скæсæны, Могилёвы облæсты административон центр.
Эйлер, Леонард
Леонард Эйлер (Leonhard Euler) уыдис швейцайраг, немыцаг æмæ уæрæсейаг математик æмæ механик, уыцы зонæдты иртасынмæ бындурон бавæрд чи ныккодта, уый. Уыдис 850 куыстытæй фылдæр автор математикон анализ, дифференциалон геометри, нымæцты теори, æххæстон хыгъдытæ, æрвон механикæ, математикон физикæ, оптикæ, баллистикæ, музыкæйы теори æмæ бирæ æндæр фадгуыты. Уыдис Бетъырбухы, Берлины, Турины, Лиссабоны æмæ Базелы зонæдты академиты академик, Парижы зонæдты академийы фæсарæйнаг уæнг.
Леонард Эйлеры хистæр фырт, Иоганн Альбрехт, уыдис зынгæ математик æмæ физик.
1083-æм аз
Амардысты
Категори:1083
Эйлер, Леонард
Фиппаинæгтæ
Категори:Базелы чи райгуырдис, уыдон Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон Категори:Уæрæсейы математиктæ Категори:Швейцарийы математиктæ Категори:Уæрæсейы астрономтæ Категори:Швейцарийы астрономтæ Категори:Физиктæ алфавитмæ гæсгæ
Уезура
Уезура кæнæ Уезурийы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Джоджорайы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Хслит
Хслит, Æхслит дæр (სხლითი, [схлити]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Елбайты цъай
Елбайты цъай кæнæ Елбаты цъай, дыгуронау Елбайти цъай (Елбаево) у цъай (хутæр) Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Хслит
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Елбайты цъай
Литературæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Кишинёв
Кишинёв (Chişinău, ) у Молдавийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Молдавийы сахартæ
1084-æм аз
Амардысты
Категори:1084
Курганы облæст
Облæсты сæргълæууæг у Вадим Шумков.
Административон дих
350px|left|thumb|Курганы облæсты административон дих Курганы облæсты ис 24 районы æмæ 9 сахары.
Фиппаинæгтæ
*
Сиракузæ
Сиракузæ (Siracusa, Sarausa) у сахар Италийы хуссары, Сицилийы. Уый у провинци Сиракузæйы административон центр.
Сахар лæууы рагон грекъаг колонийы бынаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сицилийы сахартæ
1085-æм аз
Амардысты
Категори:1085
.me
.me у Черногорийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
me
Барбадос
Барбадос (Barbados) у сакъадахон паддзахад Карибы денджызы.
Финлянди
Финля́нди, дыгур. Суо́ми (Suomi, Finland) у паддзахад Европæйы цæгаты, Европæйы Цæдис æмæ Шенгены бадзырды паддзахæдтæй иу. Скæсæны Финлянди æмарæн у Уæрæсеимæ, цæгат-ныгуылæны — Швециимæ, цæгаты — Норвегиимæ. Хуссар æмæ ныгуылæны йæ былтæ æхсы Балты денджыз. Финляндийы сæйраг сахар у Хельсинки, уый дæр у бæстæйы стырдæр сахар.
.ua
.ua у Украинæйы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
ru
.yu
.yu у Югославийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен. Ныртæккæ Сербийы паддзахадон домент у .rs, Черногорийы домен у .me.
Финлянди
Финлянди фаг стыр паддзахад у, йæ фæзуатмæ гæсгæ у Европæйы æстæм (дунейы 64-æм). Финлянди у дунейы дыккаг æнтыстджындæр паддзахад, йæ хæстон, социалон, экономикон æмæ политикон бæрæггæнæнтæм гæсгæ.
.yu
yu
Сау къæдзæхтæ
Сау къæдзæхтæ у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Цъоны цур.
Финлянди
2023-æм азы агъоммæ Финлянди уыди Европæйы Цæдисы иунæг уæнг, Уæрæсеимæ арæн кæмæн ис, фæлæ НАТО-мæ чи нæ бацыди, ахæм. 2023-æм азæй Финлянди у НАТО-йы уæнг.
Финлянди Скандинавийы бæстæ нæу, фæлæ скандинаваг культурæмæ у хæстæг, стæй уыцы иу регионы лæууы — уый тыххæй пайда кæнынц терминæй Фенноскандинави (ома Норвеги, Швеци æмæ Финлянди кæй ахсы, уыцы регион).
1086-æм аз
Амардысты
Категори:1086
Финлянди
Истори
Адæм æрцардысты Финляндийы æртæ фарсæй. Финно-угойраг знæмттæ æрбацыдысты Уралы ’рдыгæй æмæ бæстæмæ бацыдысты Карелийы зæхкъубал æмæ Финляндийы донбакæлæныл. Астæузаман уыцы территори уыд куы Новгороды, куы Швецийы дæлбар.
1581-æм азæй Финляндийæн уыд стыр кънйазады статус (Швецийы дæлбар). Уæрæсейы æмæ Швецийы ’хсæн хæсты фæстæ 1809-æм азы Финляндиаг стыр кънйазад æххæстæй бацыд Уæрæсейы империмæ. Империйы Финляндимæ уыд егъау автономи: шведаг æмæ финнаг æвзаг баззадысты йæ официалон æвзæгтæ, уыдис ын бар йæхи æхца (финляндиаг маркæ) уадзын æмæ афтæ дарддæр. 1892-æм азы финнаг æвзаг официалон æгъдауæй сси шведаг æвзагимæ æмбар.
Сау къæдзæхтæ
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Къуыдаргом
Уайтхорс
Уайтхорс (Whitehorse) у Канадæйы сахар, Юконы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Канадæйы сахартæ
Мæскуыйы дизайн æмæ технологиты паддзахадон университет
Мæскуыйы дизайн æмæ технологиты паддзахадон университет (Московский государственный университет дизайна и технологий (МГУДТ)) у, рог индустрийы специалистты фыццаг уадзын чи райдыдта, уыцы университет. Йæ ректор у Валерий Белгородский.
Йæ бындурæвæрды истори
1916-æм азы ныртæккæйы Дмитрий Менделеевы номыл Уæрæсейы химион-технологион паддзахадон университеты арæзт æрцыд Цæрмын дзаумæтты технологийы кафедрæ.
1930-æм азы ацы университетæн рардæуыд ног ном — Мæскуыйы рог индустрийы политехникон институт. 1937-æм азы йæ раивтой Мæскуыйы рог индустрийы технологион институтæй. Ахæм ном йæм уыд 1992-æм азы онг. Уымæй фæстæмæ уый ногæй фендæрхуызон уыд æмæ йæхицæн райста академийы статус — Мæскуыйы рог индустрийы падзахаддон академи. 1999-æм азы йын радтой университеты статус æмæ дзы байгом ис дизайны институт (2002).
Уддевалла
Уддевалла (Uddevalla) у сахар Швецийы. Ис Вестрæ-Гёталанды провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Мæскуыйы дизайн æмæ технологиты паддзахадон университет
МДТПУ-йы филиалттæ
Иу филиал байгом ис Новосибирсчы — НТИ.
Категори:Уæрæсейы университеттæ
Финлянди
Истори
1906-æм азы Финлянди скусын кодта æвзарыны æппæтиумæйаг бар (сылгоймæгтæн дæр), дунейы фыццаг бæстæты ’хсæн.
1917-æм азы декабры Финлянди расидти йæ паддзахадон хæдбардзинад, æмæ большевикон хицауад уыцы хæдбардзинадыл сразы. 6 декабры ныр дæр барæг кæнынц куыд национ бæрæгбон — Хæдбардзинады бон. Уый фæстæ, куыд Уæрæсейы, афтæ Финляндийы дæр цыдис карз мидхæст — рамбылдтой дзы «урсытæ».
Фæстæдæр Советон Цæдис Финляндийы ныхмæ райдыдта хæст æмæ дзы тыхæй райста бирæ зæххытæ (ныр Карели æмæ Ленинграды облæсты хæйттæ сты). Дыккаг дунеон хæсты рæстæг Финлянди Германы фарс æрлæууыд (финн æй хуыдтой Дарддæргæнæн хæст) æмæ та ногæй фембылды и. 1944-æм азы Финлянди хæстæй рацыд, æмæ дзы Советон Цæдисмæ ноджы цалдæр гæппæлтæ бафтыдтой (Петсамойы регион, уырыссагау та — Печенгæ, ныр Мурмансчы облæсты). Уый йеддæмæ Финляндийы бахъуыд немыцы ныхмæ схæцын (Лапландийы хæст) æмæ контрибуцитæ дæр фидын.
Хæст куы фæци, Финляндийы къухы бафтыд Советон Цæдисимæ хорз бастдзинад саразын, уый бæстæйы экономикæйæн дæр фæахъаз кодта: рапарахат машинæаразæн, гæххæттуадзæн æмæ полиграфион индустри. Уыцы æнтыстытæ Финляндийы уæды президенты Урхо Кекконены (Urho Kekkonen) сгуыхтдзинадыл нымад сты. Кекконен йæ бынаты куыста 25 азы дæргъы.
Æрдз
Финлянди у, бирæ сакъадæхтæ æмæ бирæ цæдтæ кæм ис, ахæм бæстæ. Ис дзы 190 мин цады бæрц, уыдон ахсынц Финляндийы территорийы 9%. Цадтæ кæрæдзиимæ сты баст æмæ уымæй сты егъау цады системæ. 36 къанауы æмæ 48 шлюзы фæрцы уыцы системæ у наудзон. Къанаутæй ахсджиагдæр у Саймæйы къанау, уый Саймæйы цад Финляндийы бакæлæнимæ бæтты.
Финляндийы æртæ сахары — Маарианхаминæ, Уусикаупунки æмæ Ханкойы — ’хсæн ис сакъадахджын регион, финнагау хуыйны Saaristomeri «Архипеладжы денджыз». Уыцы регион у дунейы стырдæр архипелаг: йæ сакъадæхты нымæц бæлвырд зæгъæн нæу, уый тыххæй æмæ уыцы нымæц тынг баст у, сакъадах цы хонæм, уыимæ. Сæ фæзуат иу квадратон километрæй фылдæр кæмæн у, 257 ахæм сакъадæхы дзы ис. Гектары ’рдæгæй фылдæр та — 18 мины бæрц. Ис ма бирæ чысылдæр сакъадахы. Уыимæ абарынмæ, егъау Индонезийаг архипеладжы ис 13-18 мин сакъадахы).
Архипеладжы стырдæр сакъадæхты ’хсæн ис хорз бастдзинад: хидтæ, бырантæ, зымæгон ихын фæндæгтæ.
Кæд цæгатаг бæстæ у, уæддæр Финляндийы бæстыхъæд æппын карз нæу. Бетъырбухимæ абаргæйæ, Хельсинкийы температурæ вæййы цалдæр градусы хъармдæр. Уый у Атлантикон фурды тавæг.
Экономикæ
Финляндийы дыууæ атомон электростанцæйы ис (цыппар реакторы), уый æмæ æндæр аххосты фæрцы ацы бæстæ ахсы Европæйы Цæдисы фыццаг бынат (Францимæ) электрон тыхы аргъмæ гæсгæ (ома, тæккæ асламдæр электрон тых у Финлянди æмæ Францы). Электрон энергийы 5—17% Финлянди æлхæны Уæрæсейæ.
Финляндийы цыппор стырдæр компанитæ сты: Nokia, Stora Enso, Neste Oil, UPM-Kymmene, Kesko, SOK, Metsäliitto, Outokumpu, Metso, Tamro, Fortum, Sampo, Kone, Elcoteq, Rautaruukki, Wärtsilä, YIT, Varma, Cargotec, SanomaWSOY, Kemira, Ilmarinen Keskinäinen Eläkevakuutusyhtiö, TeliaSonera Finland, Luvata International (former Outokumpu Copper), Huhtamäki, Finnair, Lemminkäinen, HKScan, Onvest, RTF Auto, Tieto, Ahlstrom, Konecranes, Valio, ABB, Itella, Amer Sports, Teboil, Elisa æмæ Myllykoski.
Фиппаинæгтæ
*
Бенетице
Бенетице (Benetice) у чысыл хъæу Чехийы, сахар Светла-над-Сазавоумæ хæстæг.
Уарыпп
Уарыпп кæнæ Уæрпп, Уарп:
1779-æм аз
Амардысты
Категори:1779
1087-æм аз
Амардысты
Категори:1087
1088-æм аз
Амардысты
Категори:1088
Шведаг адæм
Шведæгтæ (svenskar) сты Швецийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц шведаг æвзагыл. Бирæ шведæгтæ цæрынц Финлянди, АИШ æмæ Канадæйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы адæмтæ
Ирландийы музыкæ
thumb|250px|Музыкалон къорд [[U2]] Ирландийы музыкæ — у иугуыр æмбарынад, кæцыйæ пайда кæнынц Ирландийы сакъадахы фæлдыст алыхуызон музыкæ фæнысан кæнынмæ.
Истори
Ирландиаг музыканттæ разагъды уыдысты Европæйæн йæ алыран дæр XII-æм æнусæй фæстæмæ. Ног дуджы тæккæ зынгæдæр ирландиаг музыкант уыдис къуырма фæндырдзæгъдæг Турлаф O’Каролан (1670—1738), кæцы сфæлдыста 200 композицимæ ’ввахс, сæйрагæй, йæхи сæрылхæцгуытæн. Йе сфæлдыстадæй дзæвгар хай публикацигонд æрцыди Дублины 1720-æм азы. Йæ музыкæ, кæцы Турлаф О’Каролан барæй фæндырæн ныффыста, абоны онг дæр æппæт дунейы цæгъдынц. Кæмдæр ацы рæстæджы æвæрд æрцыд арвылазыккон фестиваль Фейш, кæцы фæлдыстæуыди уадындзæй зарыны аивад хъахъхъæнынæн æмæ талас кæнынæн.
Ирландиаг адæмон музыкæ
Ирландиаг адæмон музыкæ у бирæ алыхуызон: авдæны æмæ фынджы зарджытæ, цадæг инструменталон композицитæ æмæ рог кафтытæ, æмæ дзы дзæвгар бынат ахсы ритм æмæ мелодийы нюансты æмæ вариациты пайдакæнынад. Традицион ирландиаг кафты музыкæ йæхимæ ’фтауы рилтæ (сæ музыкалон бæрц у 4/4), джигæтæ (сæ тæккæ арæхдæр бæрц у 6/8 ) æмæ хорнпайптæ. XIX-æм æнусæй райдайгæйæ Ирландийы мидæг популярон сси полькæ, кæцыйы æрбахастой кафты ахуыргæнджытæ æмæ Европæйæ чи æрыздæхтысты, уыцы салдаттæ. Сеты кæфтытæ æнхъæлгæйæ кафынц Ирландийы XVIII-æм æнусæй фæстæмæ. Уымæй фæстæдæр куыд шотландиаг страспейы кафты вариант Ирландийы фæзынди мазуркæ. XX-æм æнусы райдыдта ирландиаг традицийы ногæй æвзæрынад: популярон систы аккордеон æмæ концертинæ, æххæст кодтæуыдысты ирландиаг степы æмæ кейлийы кафыны ерыстæ, кæцыты арæх талас кодтой ахуырадон системæ æмæ патриотон организацитæ. Популярон сси шан-нос (sean-nós, «зæронд стиль»), зарджытæ æмæ кафтыты зæронд стильмæ гæсгæ цæгъдынад.
Садовæй
Садовæй (Садовый) у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Кампора-Сан-Джованни
Ка́мпора-Сан-Джова́нни (Campora San Giovanni, Campura San Giuvanni, Campura Santu Janni) у хъæубæстæ, порт æмæ коммунæ Амантейы хай Козенцæйы провинцийы (Итали). Лæууы Тиррены денджызы былгæрон.
Ирландийы музыкæ
Классикон музыкæ
Музыкæйæн йæ классикон хуызтæ Ирландийы бæрæг нæ уыдысты XVIII-æм æнусы агъоммæ. Пианист Джон Филд, уырыссаг композитор Михаил Глинкайы ахуыргæнæг, уыди фыццаг ирландиаг композитор, кæцы райста æппæтдунеон разыдзинад йæхи ноктюрнты руаджы; уый нымад у куыд Фредерик Шопены разфæзынæг. Майкл Уильям Балф разагъдыдзинад райста йæ оперæ «Богемæйаг чызджы» руаджы. Тæккæ зынгæдæр ирландиаг солистты 'хсæн уыдис концертон æмм оперæйон тенор Джон Маккормак.
Садовæй
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Ирландийы музыкæ
Популярон музыкæ
thumb|150px| thumb|left|140px|[[Майкл Флэтли]] XX-æм æнусы Ирландийы арæх рапарахат уыди рок-музыкæ. Тæккæ зынгæдæр Ирландийы рок-къордтæ систы My Bloody Valentine, U2, Thin Lizzy æмæ The Cranberries. Æнæуый фæзынди адæмон музыкæ æмæ кафтытæм интерес дæр. Фæзындысты бирæ фолк-музыкалон коллективтæ: Cruachan, Clannad, The Chieftains, The Dubliners, Planxty. Стыр æнтыст ахсы ахæм коллективты кафты шоутæ: Lord of the Dance, Feet of Flames æмæ Майкл Флэтлийы Celtic Tiger, Riverdance æмæ Колина Данны Dancing on Dangerous Ground æмæ Джин Батлер, кæцытæн сæ бындур у традицион ирландиаг кафт. Культурæ æмæ æгъдæуттæм цæст дарынц популярон æмæ альтернативон музыкæйы ирландиаг минæвæрттæ: The Corrs, Шинейд О’Коннор, Энийæ (Энья Патриша Ни Бреннан), йæ хо Мойæ Бреннан (Майрæ Филомена Бреннан), Ронан Китинг, Тара Блейз, Брендан Перри.
1965-æм азæй фæстæмæ Ирланди архайд исы Зарыны ерыс Евроуынæны æмæ æмæ йæ рамбылдта авд хатты, уый нымады æртæ хатты радгай.
Ким Чен Ын
Ким Чен Ын  (райг. 8 январы 1982, 1983 кæнæ 1984-æм аз, Пхеньян) — цæгаткорейаг политикон, паддзахадон, æфсадон æмæ партийы архайæг. Бæрзонддæр разамонæг, КАДР-ы партийы, армийы æмæ адæмы лидер,Корейаг адæмон армийы Бæрзонддæр Сæйрагкъамандыгæнæг. Ким Чен Иры æртыккаг фырт, йæ официалон бындар. .
Ергнет
Ергнет (ერგნეთი) у хъæу Гуырдзыстоны Гуры муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ненны автономон зылд
Ненны автономон зылд (Ямалы-Ненёцие автономной окрук) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Цæгат-Ныгуылæн федералон зылды цæгаты. Йæ административон центр у Нарьян-Мар (19 820 ад.).
Зылды сæргълæууæг (губернатор) у Игорь Фёдоров.
Фиппаинæгтæ
*
Маастрихт
Маастрихт (Maastricht, ) у сахар Нидерландты хуссары, Лимбурджы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты сахартæ
1089-æм аз
Амардысты
Категори:1089
Саукъæдзæхты дон
Саукъæдзæх(т)ы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Хъæргæнагдоны фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Къроз (Цхинвалы район)
Къроз (კროზა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уттар-Прадеш
У́ттар-Праде́ш (उत्तर प्रदेश — «Цæгаты бæстæ»; اتر پردیش; Uttar Pradesh) у Индийы цæгаты штат, йæ цæгат арæн у Индийы арæн Непалимæ. Штаты сæйраг сахар у Лакхнау, стырдæр сахар — Канпур. Æндæр стыр сахартæ сты Агрæ, Алигарх, Айодхья, Варанаси (Бенарес), Горакхпур. Цæрджыты нымæц у 166 млн адæймаджы — уымæй у Индийы штатты ’хсæн стырдæр.
Уттар-Прадеш у дунейы стырдæр административон иуæг цæрджыты нымæцмæ гæсгæ, æрмæст фондз паддзахады цæрджыты нымæц у Уттар-Прадешæй стырдæр: АИШ, Бразили, Индонези, Китай æмæ Инди йæхæдæг.
thumb|left|[[Тадж Махал. Агрæ. 2004-æм азы конд къам]]
Штат Уттар-Прадеш иттæг ахсджиаг у Индийы культурæйæн — сахар Варанаси (Бенарес дæр æй хонынц) у индусаг уырнджытæн табуйаг. Сахар Агрæйы та лæууы дунейы зындгонддæр амаддзæгтæй иу — мавзолей Тадж Махал.
Нырыккон хиндийы литературон формæйы бындур сси, Уттар-Прадешы ныгулæны цы хариболийы диалектыл дзурынц, уый.
Уттар-Прадешы зæххыл XIX æнусы уыдис бритайнаг провинци Агрæ æмæ Ауды кънйазад. 1858-æм уыдон иугонд æрцыдысты, уæдæй фæстæмæ хуыдтой сæ «Агрæ æмæ Ауды иугонд провинцитæ», 1902-æм азæй та хуымæтæджы «Иугонд провинцитæ». Инди хæдбар куы сси, уæд штатæн радтой йæ ныры ном (йæ уæды сконды нырыккон Уттаракханды штаты зæххытæ дæр уыдысты).
Фиппаинæгтæ
*
Шарлоттаун
Шарлоттаун (Charlottetown) у Канадæйы сахар, провинци Принц Эдуарды сакъадахы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Канадæйы сахартæ
Сæрмæттæ
Сæрмæттæ (Σαρμάται, Sarmatae) уыдысты ирайнаг æвзагыл дзурæг цæугæцардгæнæг знæмтæ, скифаг культурæтæй иу, ирон адæмы рагфыдæлтæ.
Бæрæг сæрмæттаг знæмты ’хсæн уыдысты: аорстæ, языгтæ, сирактæ, алантæ, роксолантæ.
Геродотмæ гæсгæ нæ эрæйы агъоммæ V æнусы сæрмæттæ цардысты Донæй скæсæнырдæм. Рагон грекъаг автортæ дис кодтой, сæрмæтаг устытæ хæцынхъом кæй уыдысты, ууыл.
Иуæй-иу ахуыргæндтæм гæсгæ гунты бабырсты фæстæ рагастæузаманы сæрмæтты стыр хай славяйнаг культурæ æмæ æвзаг райстой. Сæрмæттæм чи бавæййы, ахæм иу къорд — ома алантæ — баззадис Цæгат Кавказмæ ’ввахс быдырты æмæ дзы сарæзтой Аланийы паддзахад.
Литературæ
*
Бенин
Бенин (République du Bénin) у паддзахад Ныгуылæн Африкæйы. Цæрынц дзы 60 адæмыхаттæй фылдæр. thumb|right|250px|Бенины административон дих
*
Испайнаг ном
thumb|350px|Испанийы популярондæр нæмттæ провинцимæ гæсгæ. Гарсиæ (García) у уыдонæй зынгæ популярондæр Куыд æндæр католиктæн, афтæ испайнæгтæн дæр ис бирæ нæмттæ дæттыны традици. Зæгъæм, поэт Рубен Дариойæн æцæгæй дыууæ номы уыди — Феликс Рубен (Félix Rubén).
Иуæй-иу сылгоймæгтæн разыны уымæй дæргъвæтиндæр мыггæгтæ. Зæгъæм, Хоуп Портокарреро Дебайле де Сомосæ де Бальдокки йе ’ххæст номы фæстаг мыггаг райста, дыккаг хатт моймæ куы цыди, уæд.
Никарагуæйаг революционер Карлос Фонсека Амадор, бонджын лæг Карлос Амадоры æддæкъайадон фырт, йæ мады цытæн йæ мыггаг фыды мыггагæй раздæр фыста. Уымæй зындгонд фæци куыд Карлос Фонсека (испайнаг текстты цыбыргондæй фыссынц иу ном æмæ æрмæст фыды мыггаг).
Фыд æмæ мады мыггæгты ’хсæн иуæй-иу хатт фыссынц бæттæг y «æмæ»: Хосе Ортега-и-Гассет (José Ortega y Gasset). Фæлæ уый нымад у зæронд традицийыл.
Йæ мады мыггаг кæмæн æнахуырдæр у, уыдон иуæй-иу хатт уыцы мыггагæй зындгонд свæййынц. Зæгъæм, поэт Федерико Гарсиæ Лоркæ зындгонд у куыд Федерико Лоркæ (Гарсиæтæ æгæр бирæ куы сты) æмæ Испанийы премьер-министр Хосе Луис Родригес Сапатеро — куыд Сапатеро (Родригестæ дæр тынг бирæ сты Испанийы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Нæмттæ Категори:Испайнаг æвзаг
Къæбултæ
Къæбултæ (Кабуловы, Кабулашвили, Кубулашвили) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Таурæгъмæ гæсгæ, Цæразонтæм чи хауд, ахæм æртæ æфсымæры Сиукъа, Къæбул æмæ Цъæхил цардысты Нузалы. Æфсымæртæн сæ кæстæр — Цъæхил уым кæйдæр амардта æмæ сын уым цæрæн кæй нал уыд, уымæ гæсгæ алыгъдысты Хуссар Ирмæ, æрцардысты хохаг хъæу Гудисы. Раздæр ацы хъæу хуынд Худис. Ам æфсымæртæ устытæ ракуырдтой, цæуæты хицæуттæ систы æмæ сæ нæмттæй мыггæгтæ скодтой, афтæмæй фæзынди мыггæгтæ: Сиукъатæ, Къæбултæ æмæ Цъæхилтæ. Хохы сæрмæ уыд сæ дзуар — Мыкалгабыр. Æфсымæртæ Гудисы бирæ рæстæг фæцардысты. Куы сбирæ сты, уæд фæйнæрдæм фæлыгъдысты зæххагур. Къæбултæ алыгъдысты Маралетмæ (Цхинвалы район). Сиукъатæ, Къæбултæ æмæ Цъæхилтæ нымад сты тугæй хæстæг æрвадæлтыл.
Фиппаинæгтæ
*
Загрос
Загрос у нырыккон Ираны тæккæ стырдæр хæххон системæ. Йæ иуæй-иу къæдзæхкъабæзтæ æххæссынц Ирачы территоримæ.
Географи
Загрос адæргъ ис 1500 километрæй фылдæрыл — провинци Курдистаны (Ирачы арæнгæрон) суанг, Ормузы донкъубалмæ, цыран Раззаг Ази æмæ Араббы æрдæгсакъадахы ’хсæн æрмæст 50 км. Хæхтæ айтыгъд сты цæугæдон Тигры дон-дон, стæй Персайнаг бакæлæны æмдæргъ. Загросы бæрзонддæр хох у 4400 метры бæрзæндæн æмæ æрбынат кодта сахар Исфаханмæ хæстæг. Ширазæй хуссардæр загросаг хæхтæ рæстæмбис нымадæй сты уыцы цъуппæй 1000 метры ныллæгдæр.
Геологи
Геологион æгъдауæй Загрос у, Пиренейтæ, Альпæтæ, Карпаттæ, Балканы хæхтæ æмæ Эльбурсау миоцены чи фæзынди, ахæм æвзонг даргъджын хæхты системæ. Скæсæны Загросæй уыцы евразиаг рагъ дарддæр кæнынц Гиндукуш, Каракорум æмæ Гималайтæ. Ацы рагъ цы облæстытыл цæуы, уыдонæн сæ фылдæры арæх сты зæххæнкъуыстытæ.
Чысыл Леуахи
Чысыл Леуахи (პატარა ლიახვი, [патъара лиахви], Малая Лиахва) у цæугæдон Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны, Стыр Леуахийы фæрсагдон.
Йæ дæргъ у 61,11  километры.
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Дзутты автономон облæст
Дзутты автономон облæст кæнæ Дзуттыты автономон облæст (Еврейская автономная область; ייִדישע אווטאָנאָמע געגנט, йидише автономэ гэгнт) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Дард Скæсæны. Йæ административон центр у Биробиджан.
Облæсты сæргълæууæг у Алыксандр Винников.
Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 176 567 адæймаджы, уыдонæй 67,2% цæрынц сахарты. Националон сконд 2002-æм азмæ гæсгæ:
Фиппаинæгтæ
*
1090-æм аз
Амардысты
Категори:1090
.az
.az у Азербайджаны уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
am Категори:Азербайджан
Норвегиаг адæм
Норвегиæгтæ (nordmenn) сты Норвегийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц норвегиагау.
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвеги
Лохоныхох
Лохоныхох (ლოხონი) у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Ис Знауыры районы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
1780-æм аз
Амардысты
Категори:1780
1092-æм аз
Амардысты
Категори:1092
Сычъиласæн
Сычъиласæн у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Мæсыгуатмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Окказионализм
Окказионализм (латинаг миногонæй occasionalis «æрхаугæ, æнæнхъæлгæ, æнæбары æвзæрст») у, литератор æвзаджы дзырдарæзты æгъдæуттæм гæсгæ, кæнæ, æвзаджы цы модельтæ ис, уыдонмæ гæсгæ кæй сарæзта, ахæм индивидуалон-авторон ног дзырдтæ (неологизмтæ). Арæх æмбæлынц аивадон текстты.
Голландиаг адæм
Голландиæгтæ кæнæ нидерландæгтæ (Nederlanders) сты Нидерландты бындурон адæм. Голландиæгтæ дзурынц нидерландаг æвзагыл (гермайнаг æвзæгтæй иу).
Урс денджыз
Денджызы ис зындгонд архипелаг — Соловецы сакъадæхтæ.
Аргвис
Аргвис (არგვიცი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Урс денджыз
Туркаг адæм «Урс денджыз» (Ak deniz) хонынц Зæххастæуы денджыз, фæлæ, Уæрæсейы цæгаты цы Урс денджыз и, уый дæр хонынц «урс» — фæлæ æндæр дзырдæй: Beyazdeniz.
Аргвис
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Урс денджыз
Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Цæгат Ихджын фурды денджызтæ
Белиз
* Категори:Централон Америкæ
Сагъийы къæдзæх
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Хуссар Судан
Хуссар Судан (South Sudan) у Африкæйы паддзахад, дунейы ногдæр паддзахæдтæй иу.
Истори
Дæргъвæтин мидхæсты фæстиуæгæн Хуссар Судан сси Суданы автономи, цалдæр азы фæстæ 2011-æм азы 9-15 январы дзы уыдис хæдбардзинады тыххæй референдум, æмæ 2011-æм азы 9 июлы фæстæмæ сси ног хæдбар паддзахад.
Фиппаинæгтæ
*
Сæрмæтизм
Сæрмæтизмы ахосæй Польшæйы уæздæттæ хицæн кодтой ныгуылæн-европæйаг аристократийæ — сæ дарæс æмæ сæ хи дарыны æгъдау æндæрхуызон уыдис.
Сæрмæтизм йæ тæваг дардта аивадмæ дæр — фæзындис «сæрмæтаг портрет», «сæрмæтаг архитектурæ» æмæ литературæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Польшæйы истори Категори:Польшæйы культурæ Категори:Сæрмæттæ
1093-æм аз
Амардысты
Категори:1093
Уарыпп (цæугæдон)
Уарыпп (Уруп, ) у цæугæдон Цæгат Кавказы, Хъобаны цæугæдоны фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъобаны фæрсагдæттæ Категори:Хъæрæсе-Черкесы цæугæдæттæ Категори:Краснодары крайы цæугæдæттæ
Чемерт
Чемерт (ქემერტი) у Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы хъæу.
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Шамлу, Ахмад
Ахмад Шамлу (райгуырдис 1925-æм азы 12 декабры, Тæхраны — амардис 2000-æм азы 24 июлы, Кереджы) — персайнаг поэт, прозаик, литературон критик æмæ тæлмацгæнæг. Уыди Нобелы премимæ номинанттæй иу. Шамлу у цалдæр поэтикон чиныджы автор. Йæ æрмдзæфы сæйраг миниуæг у урс æмдзæвгæ (ома æнæрифмæ поэзи). Ираны зындгонд сты, нырыккон литературæйы шедевртæй персайнаг æвзагмæ кæй раивта, йæ уыцы тæлмацтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ираны поэттæ Категори:Персайнаг поэттæ Категори:Тæхраны чи райгуырдис, уыдон
Рибис
Рибис кæнæ Рибисы хох (რიბისი) у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Æрбынат кодта Дзауы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Тохъайтæ
Тохъайтæ (Токаевы) сты ирон мыггаг.
1094-æм аз
Амардысты
Категори:1094
Кондратенко
Кондратенко (Кондратенко) у хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ