cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Итум-Кали
Итум-Кали (Итон-Кхаьлла) у хъæу Цæцæны, Итум-Калийы районы административон центр. Лæууы цæугæдон Аргъуныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Итум-Калийы районы цæрæнрæттæ
Тырсыгом
Тырсыгом кæнæ Тырсы (თრუსოს ხეობა, Трусовское ущелье) у ком Гуырдзыстоны. Ис Хъазыбеджы районы. Тырсыгомы хъæусовет уыдис Абанайы хъæуы.
Йæ алыварс сты: хурыскæсæнырдыгæй — Хиуы ком, хурныгуылæнырдыгæй — Урстуалтæ, цæгатæрдыгæй — Куырттаты ком, Дæргъæвсы ком, хуссарырдыгæй — Хъудыком, хуссар-хурыскæсæнырдыгæй — Къоб.
Тырсыгомы ис Таранджелозы кувæндон.
Фиппаинæгтæ
*
Мэн (сакъадах)
Мэны сакъадах (The Isle of Man, Ellan Vannin) у Стыр Британийы коронæйы хицауиуæг, Англис, Ирланди, Шотланди æмæ Уэльсы ’хсæн. Мэн дунейы зæронддæр парламент (тинвальд) ис (979 азæй). Мэн у оффшорон зонæ.
*
Мидхæст
thumb|220px|«Сымах цæмæй æфсады не стут?» [[Деникины Бархи æфсæддонты армийы агитацион плакат. Уæрæсейы мидхæст, 1917—1922]] Мидхæст (мидæгон хæст, мидбæстон хæст, граждайнаг хæст) у хæсты ахæм хуыз, иу бæстæйы цæрджытæй кæрæдзийы ныхмæ къордгай куы хæцынц æппæт бæстæ кæнæ йæ хицæн регионы æлдариуæгыл, кæнæ паддзахадон политикæ ивыныл. Уый у карз тох, арæх паддзахадон æфсад дæр дзы архайы. Мидхæсты рæстæг дыууæ хæцæг фарсы кæрæдзийы ныхмæ тыхмитæ аразынц, ома, исты паддзахад йæ сабыр цæрджыты бындзагъд куы кæны, уый мидхæст хонæн нæу. Афтæ чысылдæр быцæутæ («змæстытæ») дæр мидхæсты бæрæггæнæнæй æдде сты.
1945-æм азæй фæстæмæ мидхæстыты фæмардысты 25 милуан адæймагæй фылдæр, милуанты сæ цæрæнбынæттæй ралидзын бахъуыди. Мидхæсты аххосæй бæстæ æрцæуы экономикон къуырцдзæвæнмæ; Анголæ, Бирмæ æмæ Угандæ кæддæр уыдысты хорз фидæны бæстæтыл нымад.
Мидæг быцæуæн йæ тынгад, иуæй-иу ахуыргæндтæм гæсгæ, хъуамæ уа 1000 мард адæймаджы, цæмæй йæ «мидхæст» рахонæн уа, иннæ ахуыргæндтæ та бæлвырд кæнынц: æппынкъаддæр 100 адæймаджы хъуамæ амардтаиккой фæйнæ хæцæг фарсмæ. Æндæр критерий у 1000 мард адæймаджы мидхæсты иу азы дæргъы: уыцы критерий у, Суданы дыккаг мидхæсты цы милуангай адæм фæмардысты, уыдонæй æрмæст чысыл хай, фæлæ ахæм критеримæ гæсгæ мидхæстытæ нæ уыдысты нæдæр Цæгат Ирландийы быцæу, нæдæр Африкæйы Национ Конгрессы тох апартеиды ныхмæ.
1000 мард адæймаджы афæдзы дæргъы критеримæ гæсгæ, 1816 азæй 1997 азмæ дунейы цыдысты 213 мидхæсты, уыдонæй 104 1944-æм азы фæстæ. Нырыккон дунейы, 2007-æм азы уавæрмæ гæсгæ, мидхæстыты амæттаг сты 20 бæстæйы.
Лæппутæ фылдæр рæстæг скъолайы куы ахуыр кæнынц, адæмæн фылдæр æфтиæгтæ куы ис æмæ бæстæйæн экономикон рæзт куы и, уæд къаддæр кæны мидхæсты риск.
Мидхæсты цæвиттонтæ: æмæ æндæртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæст
Вахайнаг æвзаг
Вахайнаг кæнæ вахаг æвзаг (Х̌ик зик / x̌ik zik) у Памиры адæмтæй иу — вахайнæгты æвзаг. Æмбæлы Таджикистан æмæ Афгъанистаны ’хсæн арæны фæйнæфарс, цæугæдон Пянджы уæллаг кæлæны былтыл (историон провинци Ваханы территорийыл), стæй Пакистаны цæгатаг районты æмæ Скæсæн Памиры китайаг хайы (Синьцзян-Уйгуры автономон район). Æппæт дзурджыты нымæц у 50–75 мин адæймаджы (2005), уыдонæй Таджикистаны цæры 10–20 мин адæймаджы, Афгъанистаны 9–15 мины, Пакистаны — 20–30 мины, Китайы — 2–10 мины.
Вахайнаг æвзаг скæсæн-ирайнаг æвзæгты мидæг йæхæдæг аразы хицæн къорд. Ваханы фæиртасæн ис дыууæ ныхасыздæхты: уæллаг æмæ дæллаг. Китайы вахайнаг æвзагæн ис уæллаг ныхасыздæхты миниуджытæ. Пакистаны цæгаты цæрæг вахайнæгтæн ис хицæн ныхасыздæхт.
Пакистаны вахайнаг æвзагæй пайдагонд цæуы райдиан скъолайы ахуыры (латинаг алфавит). Пакистаны ма радиойæ вæййы алæвæрдтытæ вахайнаг æвзагыл.
Литературæ
Категори:Памираг æвзæгтæ Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Æнæкæрон къуырцдзæвæн
«Æнæкæрон къуырцдзæвæн» (уырыссагау «Бесконечный тупик») у нырыккон уырыссаг фыссæг, историк æмæ публицист Дмитрий Галковскийы философион роман. Ныффыста йæ 1985–1988 азты. 1990-æм азты райдианы романы скъуыддзæгтæ ныммыхуыр кодтой цалдæр дæс журнал æмæ газеты. Фæлæ алыхуызон политикон æмæ идеологион аххосæгтæм гæсгæ чиныг æнæхъæнæй рауадзын рауагъдæдтæ нæ разы кодтой. Фыссæгæн йæхи загъдау, уацмыс мыхуыры рауадзын не сразы сты æдæппæтæй 20 рауагъдадмæ æввахс. Фæлæ фæстагмæ мыхуыргонд æрцыдис 1997-æм азы (тираж — 500 экземпляры), æцæг официалон мыхуыры нæ, фæлæ «самиздаты» хуызы. Дыккаг хатт æй рауагъдæуыд 1998-æм азы (тираж — 2000 экземпляры). Уый дæр уыдис «самиздатон» рауагъд. Чиныг мыхуыры рауадзыныл куыд архайдта, æппæт уыдæтты тыххæй автор йæхæдæг радзырдта сæрмагонд уацы. Фæстаг (æртыккаг) рауагъд мыхуыры рацыдис 2008-æм азы.
«Æнæкæрон къуырцдзæвæн»-æн ис вазыгджын структурæ. Роман фыст у гипертексты хуызы. Цымыдисаг у, уацмыс фæлдыст кæй æрцыдис электронон гипертекстты фæзынды бирæ раздæр.
Роман «Æнæкæрон къуырцдзæвæн» арæзт у эссейæ (йæ сæргонд радта романæн йæ ном) æмæ эссейæн фыст 949 фиппаинагæй. Романы сæйраг хай у эссе нæ, фæлæ уыцы фиппаинæгтæ. Чиныг равзæрди фыссæджы боныгæй. Алы фиппаинаджы мидæг ис æрвитæнтæ иннæ фиппаинæгтæм, уыцы фиппаинæгты та — æрвитæнтæ аннæ фиппаинæгтæм, æмæ афтæ дарддæр. Афтæмæй чиныгкæсæг чиныг кæсгæйæ цæуы æрвитæнтæм гæсгæ иу фиппаинагæй иннæ фиппаинагмæ æмæ арфдæр ныгъуылы уацмысæн йæ къуырфытæм. Æмæ уый тыххæй автор йæ чиныг схуыдта «Æнæкæрон къуырцдзæвæн» («Бесконечный тупик»), ома кæрон скæнæн кæмæн нæй, фæуæн кæмæн нæй ахæм къуырцдзæвæн (къуымау), лабиринт, «тупик». Уацмысы номы ма ис фæсномыг, аллегорион хъуыды. Уыцы хъуыды æвæрд ис романæн йæ мидисы. Цыбырæй зæгъгæйæ, эссе æмæ фиппаинæгты сæйрагдæр темæтæ сты Уæрæсе, уырыссаг истори, культурæ æмæ литературæ. «Æнæкæрон къуырцдзæвæн» у номдзыд уырыссаг культурæйы аллегорион ном. Автор йæ чиныг фысгæйæ, чиныгкæсæг та чиныг кæсгæйæ ныгъуылынц уырыссаг культурæйы æгæрон фурды. «Æнæкæрон къуырцдзæвæн»-ы тæккæ æмбæлагдæр нæмттæ сты Розанов, Достоевский, Ленин, Набоков, Гоголь, Чехов æмæ æндæртæ.
Уæрæсейы бирæ зынгæ критиктæ æмæ литературæ иртасджытæм гæсгæ «Æнæкæрон къуырцдзæвæн» у XX æнусы уырыссаг литературæйы тæккæ ахсджиагдæр æмæ ахадгæдæр уацмыстæй иу.
Æрвитæнтæ
Категори:Литературон уацмыстæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уырыссаг литературæ Категори:Чингуытæ алфавитмæ гæсгæ
Цопанатæ
Равзæрд
Цопанæн цыппар лæппуйы райгуырд: Дзабо, Хъариа, Дзæгъæсхъо, Тæтæр. Уыдонæн сæ фыд загъта, алчи дæр уæ йæхицæн мыггаг скæнæт. Тæтæратæ æмæ Хъариатæ хицæн мыггæгтыл фыссын райдыдтой сæ цоты, иннæтæ, Цопантæй баззадысты. Ацы мыггагыл ма ис таурæгъ, уымæ гæсгæ Цопанты мыггаг равзæрд Уæлладжыры комы Æрхоны Ос-Бæгъатыры фырт Цæразоны къабазæй — Елдзартæй. Елдзарæн уыд дыууæ фырты: Цопан æмæ Айдарухъ. Æфсымæртæ Уæлладжыры комы фæтуджджын сты æмæ сæ мыггаг раивтой, скодтой йæ сæ хистæр æфсымæр Цопаны номыл — Цопантæ, зæгъгæ. Æрбалыгъдысты Дыгургоммæ. Айдарухъ Стыр Дыгуры æрцард æмæ йæхи хуыдта Цопантæй. Цопанæн Къæмынты хъæуы райгуырд фырт — Болат. Болатæн дæр Хъараты чызгæй райгуырд фырт Болатыхъо. Уымæн дæр рацыд зæнæг. Цопантæй бирæтæ алыгъдысты Сындзыхъæумæ, Æрыдонмæ, Цыколамæ, Дзæгъæппарзмæ.
Фиппаинæгтæ
*
23 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Ставангер
Ставангер (Stavanger) у сахар Норвегийы ныгуылæны. Цæрынц дзы 117 315 адæймаджы. Уый у паддзахады нефтон сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы сахартæ
195-æм аз
Амардысты
Категори:195
Уарзиатæ
Уарзиатæ (Варзиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
196-æм аз
Амардысты
Категори:196
Мэнаг æвзаг
Мэнаг æвзаг (Gaelg, Gailck; IPA: кæнæ ) у кельтаг æвзаг.
Категори:Кельтаг æвзæгтæ
Есиатæ
Есиатæ (Есиевы, ესიაშვილი) сты ирон мыггаг.
25 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Есиатæ
Фиппаинæгтæ
*
197-æм аз
Амардысты
Категори:197
Тита
Тита у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Тлигомы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Тлигом
198-æм аз
Амардысты
Категори:198
Тæрхъус
Этимологи
Тæрхъус = дæргъ + хъус.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Воар
Воар (Vágar) у Фареры сакъадæхты æртыккæгæм стырдæр сакъадах (Стреймой æмæ Эстуройы фæстæ). Сакъадахыл цæрынц 2 890 адæймаджы. Йæ фæзуат у 176 км².
Паддзахады иунæг аэропорт ис Воары сакъадахыл.
Категори:Фареры сакъадæхтæ
1911-æм аз
Нобелы преми
Категори:1911
199-æм аз
Амардысты
Категори:199
Саджил хох
Саджил хох у хох Хуссар Ирыстоны Урстуалты.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Колтур
Ко́лтур (Koltur, Kolter, Kolterø) у Фареры сакъадæхты гыццыл сакъадах. Сакъадахыл цæрынц 2 адæймаджы.
Категори:Фареры сакъадæхтæ
26 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Тъехтæ
Тъехтæ (Теховы, ტეხაშვილი) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
200-æм аз
Амардысты
Категори:200
Уырд
Уырд,  у тугдзых цæрæгойты хуыз.
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Зеленчукская
Зеленчу́кская (Зеленчукская) у станицæ Хъæрæсе-Черкесы, Зеленчукскаяйы районы административон центр.
Челдытæ
Челдытæ ( Челдиевы, Чельдиевы , Гелдиевы , გალავანაშვილი , გელდიშვილი ) сты ирон мыггаг.
Таурæгъмæ гæсгæ, Челды Згъилмæ æрбафтыд Уæлладжыры комы Нæзыджынæй. Уым бынтон æрæджыйы онг цардысты йæ хæрз æрвадæлтæ Мызоктæ æмæ Хъуппетæ. Челдыйæ Згъилы равзæрд Челдыты стыр мыггаг. Уырдыгæй афтгæ сты Хуссар Иры, Къуыдаргомы Надарвазы цы Челдытæ цард, уыдон дæр.
Фиппаинæгтæ
*
Нартхор
Нартхорæй кæнынц ссад, уыцы ссадæй та — кæрдзын кæнæ иуæй-иу ран нозт дæр. Зæгъæм, Никарагуæйы цæрджытæ нартхоры ссадмæ бафтæуынц какао, сæкæр, корицæ æмæ дон — стæй дзæбæхæй фæцымынц уыцы нозт (пинол хуыйны) цайы хуызæн.
Нартхор иры царды
Нартхор — ирон адæм æй æмбарынц, цы амоны — «Нарты хор-хæринаг». Ирон пецы йæ куы сфыцай, уымæй адджындæр хæринаг скæнæн нæй.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хор Категори:Æфсирджынтæ
Зассеты Виктор
Викторæн баззадис иунæг фырт.
Цъæхилтæ (рагон ирон мыггаг)
Цъæхилтæ сты ирон мыггаг. Ирон таурæгътæм гæсгæ рагон ирон адæм уыдысты фондз мыггаджы: Сидæмонтæ, Цæразонтæ, Æгъуызатæ, Кусæгонтæ, Цъæхилтæ.
Мыггæгтæ
Арсæгтæ, Бубатæ, Бзыккатæ, Баскатæ, Бутатæ, Бурдзиутæ, Бурдзинтæ, Гуыбутæ, Габысатæ, Гæлуатæ, Гасинтæ, Готцотæ, Гъæргинтæ, Зассетæ, Зæнджиатæ, Карсантæ, Кусуатæ, Маккатæ, Мæрзойтæ, Мсойтæ, Мердентæ, Нартыхътæ, Нанитæ, Сæлбитæ, Слантæ, Себеттæ, Сохитæ, Санайтæ, Сугъаратæ, Теблойтæ, Теджиатæ, Торозтæ, Хохайтæ, Хастатæ, Хъæрджынтæ, Хъариатæ, Хуыгатæ, Хацъæгтæ, Хъаратæ, Хъулатæ, Цъæхилтæ, Цытджытæ, Челæхсатæ.
Улюкаев, Алексей Валентины фырт
Улюкаев Валентины фырт Алексей (райгуырдис 1956-æм азы 23 мартъийы Мæскуыйы) — Уæрæсейы паддзахадон архайæг, ахуыргонд-экономист. Уæрæсейы Централон банчы сæрдары фыццаг хæдивæг (2004-æм азæй). Экономикон зонæдты доктор.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы экономисттæ
Цъхъалтъубо
Цъхъалтъубо (წყალტუბო) у сахар Гуырдзыстоны ныгуылæны, Цъхъалтъубойы муниципалитеты административон центр; лæууы Кутаисæй цæгат-ныгуылæнырдыгæй 9 километры æддæдæр.
Цæры дзы 11 281 адæймаджы (2014 аз).
Сахары ис æфсæнвæндаджы станцæ.
Цъхъалтъубо у бальнеологион курорт. Йæ бындур æрæвæрдæуыд 1926-æм азы. Йæ сæйраг æрдзон дзæбæхгæнæн фактор у, сæ физикон-химион миниуджытæм æмбал зын ссарæн кæмæн ис, ахæм термалон (33–35 градусы) суардæттæ.
Советон заман курортæн уыди æппæтцæдисон статус, арæзт дзы æрцыди цалдæр дынджыр санаторийы. Сахары ис футболон клуб «Самгурали». Йæ бындур æрæвæрдæуыд 1945-æм азы.
Инфраструктурæ
Цъхъалтъубойы курорт саразыны фыццаг проект конд цыди 1932–40 азты (архитектор — Н. П. Северов). 1950–51 азты генералон пъланмæ гæсгæ (архитектортæ И. Заалишвили и В. Кедиа) курорт хъуамæ арæзт цыдаид схемæйы хуызы.
ССР Цæдисы фехæлды агъоммæ Цъхъалтъубойы куыстой цалдæр комбинаты æмæ заводы.
Æрдзон уавæртæ
Сахар лæууы Колхидæйы дæлвæзы скæсæйнаг къуылдымджын кæроныл, цæугæдон Цъхъалтъубойы атагъайы. Сахармæ цæгат-скæсæнырдыгæй æнгом хæстæг сты Стыр Кавказы Самгуралы æфцæджы къабæзтæ.
Сахары алфамбылай цы къуылдымтæ ис, уыдоныл зайынц сыфтæрджын хъæдтæ (тулдз, тæрс, фатхъæд) æмæ æнусонцъæх цъыхырытæ. Курорты парчы зайы субтропикон флорæйы зайæгойты 100 хуызы.
Цъхъалтъубойы бæстыхъæд у субтропикон уымæл. Зымæг у фæлмæн æмæ саузым. Январы рæстæмбис температурæ у +5 C°. Сæрд дзы вæййы тынг хъарм æмæ хурджын, августы рæстæмбис температурæ у +24 C°.
Фиппаинæгтæ
Категори:Имереты сахартæ Категори:Цъхъалтъубойы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Памираг æвзæгтæ
Памираг æвзæгтæ сты, скæсæн-ирайнаг æвзæгты хуссар къордмæ чи хауы æмæ Памиры адæмтæ кæуыл дзурынц, æвзæгты уыцы ареалон къорд. Æмбæлынц Ныгуылæн Памиры (Хæххон Бадахшан). Ацы бæстæ уæрст у Таджикистан, Пакистан, Китай æмæ Афгъанистаны ’хсæн.
Сконд
Цæгат памираг æвзæгтæ:
Хуссар памираг æвзæгтæ:
Шугънанаг-рушанаг æвзæгтæ:
Æддаг æрмæг
*
Калугæйы облæст
Калугæйы облæст (Калужская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Калугæ. Облæст æмарæн у ацы субъекттимæ: Мæскуыйы облæст, Тулæйы облæст, Брянсчы облæст, Смоленсчы облæст, Орёлы облæст.
Облæсты 46 % æмбæрзт у хъæдæй. Хъæууон хæдзарады зæххытæ та сты 1350 мин га (æмвæзады 44 %), уыимæ хуымгонд зæххытæ — 32 %.
Облæсты индустрийы сæйрагдæр къабаз у згъæры куыст æмæ машинæарæзтад (æппæт индустрион раконды 42,7 %, 2004-æм азы). Облæсты ис фæсарæйнаг компаниты заводтæ: Volkswagen (2007-æм азæй), PSA Peugeot Citroën, Volvo Cars (2009-æм азæй ), Samsung Electronics.
Фиппаинæгтæ
*
Липовайнæгтæ
thumb|right|300px|Липовайнæгты дины церемони Липовайнæгтæ (Липоване, Lipoveni) сты рагон дины фæдонтæ (староверы) мыггагæй уырыссаг. Уыдон цæрынц Румыни (сæ фылдæр хай уым), Болгари æмæ Украинæйы. Нымæцæй сты 30-100 мин адæймаджы.
Категори:Уырыссаг адæм Категори:Славяйнæгтæ
Араббаг æвзаг
Араббаг æвзаг (اللغة العربية, al-luġa al-ʿarabiyya) у Азийы æмæ Цæгат Африкæйы æвзаг. Æдæппæт дзурджыты нымæц: 260—323 млн.
Литературон формæ у иумæйаг, фæлæ фылдæр адæм сæ хуымæтæг царды дзурынц бынæттон диалекттыл. Утæппæт диалектыл чи дзуры, уыцы этникон къордтæ иугæнæг фактортæй иу у исламы традици.
мини|галиу|300px|Араббаг æвзаджы ахæлиу. Кæрдæгхуыз сты бæстæтæ, кæцыты араббаг у иунæг официалон æвзаг; æрвхуыз — кæцыты у официалон æвзæгтæй иу
*
Габутæ
Габутæ кæнæ Гæбутæ  (Габуевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Зассеты Уасил
Зассеты Никъалайы фырт Уасил, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг Хуссар Ирыстоны Уахтъанайы хъæуæй.
Хъæбатырæй тох кодта немыцæгты ныхмæ, уыд 65-æм æхсæг дивизийы 311-æм æхсæг полчы развæдсгарæг. Хайад иста Ленинграды облæсты карз тохты æмæ 1942-æм азы 1 ноябры хъæбатырæй фæмард. Ныгæд ис Ленинграды облæсты.
Уасилы æртæ æфсымæрæй æрмæстдæр иунæг Герсан æрыздæхтис сæхимæ удæгасæй.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Уасил Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон
Винницæ
Ви́нницæ (Вінниця) у сахар Украинæйы, Винницæйы облæсты административон центр.
202-æм аз
Амардысты
Категори:202
Уациллайы къуылдым
Уациллайы къуылдым у хох Хуссар Ирыстоны Цъалагомы.
Чъиатура
Лæууы цæугæдон Хъæргæнагдоны былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Имереты сахартæ
Хъоротæ
Хъоротæ (Короевы) сты ирон мыггаг.
*
Кастро (Чили)
Кастро (Castro) у сахар Чилийы. Ис Чилоэйы сакъадахыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чилийы сахартæ
203-æм аз
Амардысты
Категори:203
Цалка
Tsalka
Блуфилдс
Блуфилдс (Bluefields, Bluefields) у Никарагуæйы сахар, Атлантикон Хуссары сæйраг сахар, Москитон былгæроны стырдæр цæрæнран æмæ Карибы денджызыл Никарагуæйы ахсджиагдæр порт. Блуфилдсы цæры 45 547 адæймаджы (2005). Сахар лæууы Блуфилдсы бакæлæны былыл, цæугæдон Эскондидойы денджызмæ æфтæныл.
Бёвур
Бёвур (Bøur, []; Bø) у фарераг хъæу сакъадах Воары ныгуылæны.
Блуфилдс
Блуфилдсмæ бæстæйы æндæр регионтæй нæй æрбацæуæн, хæдтæхæг кæнæ науыл йеддæмæ. Никарагуæйы цæрджытæй сæ фылдæр кæм цæры, уыцы ныгуылæн регионтæ æмæ Карибы былгæроны ’хсæн ис тар тропикон хъæд æмæ цъымаратæ.
Дам-думтæм гæсгæ, Блуфилдсы экономикæ у кокаины транспортировкæимæ баст. Кокаин фæхæссынц-иу Колумбийæ АИШ-мæ, тагъддзу чысыл бæлæгъты. Арæнгæстæ ахæм бæлæгъмæ куы балæбурынц, уæд наркотикласджытæ сæ голлæгтæ денджызмæ аппарынц. Денджызы гуылфæнтæ фæхæссынц уыцы «хæзнатæ» Москитон былгæроны ’рдæм, Блуфилдсы регионмæ. Иу килограммы аргъ у 3500 доллæры, бынæттон хъæуккаг, иу ахæм зынаргъ голлаг ссаргæйæ, йе ’нæхъæн цардæн æхца бакусы.
204-æм аз
Амардысты
Категори:204
Блуфилдс
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы сахартæ Категори:Никарагуæйы порттæ
Псковы облæст
Псковы облæст (Псковская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Псков.
Саг
Саг (бирæон нымæц: сагтæ, сæгтæ) у дысæфтæгон цæрæгойты бинонад.
Цуанон æвзагыл: пыхцысæр, сæрджын, сион, синджын, сыкъаджын, хъæлсы, цыбыркъæдзил, лæзæгджын, уæздæн, куырсаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дысæфтæгонтæ
205-æм аз
Амардысты
Категори:205
Мичинес
Ми́чинес (Mykines; []) у Фареры сакъадæхты ныгуылæндæр сакъадах. Сакъадахыл цæрынц 19 адæймаджы. Йæ фæзуат у 10 км².
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Бьюд
Бьюд (Bude, Bud) у гыццыл сахар Корнуоллы цæгаты. Цæрынц дзы 9 242 адæймаджы (2001).
Категори:Англисы сахартæ Категори:Корнуоллы сахартæ
Днепр (сахар)
Днепр (Дніпро, Днепр; 2016-æм азы агъоммæ — Днепропетровск) у сахар Украинæйы, Днепропетровсчы облæсты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Днепропетровсчы облæсты сахартæ
206-æм аз
Амардысты
Категори:206
Сæгуыт
Сæгуыт у дысæфтæгон цæрæгой сагты бинонадæй.
Категори:Дысæфтæгонтæ
Зассеты Владимир
Зассеты Никъалайы фырт Владимир (Ладикъо), Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг Хуссар Ирыстоны Уахтъанайы хъæуæй.
Хæстмæ ацыдис 1941-æм азы. Уыд пулемётæй æхсæг. Иу тохы рæстæджы уый йæхæдæг скуынæг кодта 111 фашисты, ацы хъæбатырдзинады тыххæй йыл фыстой, цы æфсæддон хайы службæ кодта, уыцы æфсæддон хайы газеты. Йæ ныййарджытæм Ладикъо фæстаг фыстæг æрæрвыста 1943-æм азы, уый фæстæ уый æбæрæг сæфт фæкодта.
Владимиры æртæ æфсымæрæй æрмæстдæр иунæг Герсан æрыздæхтис сæхимæ удæгасæй.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Владимир
Батумы ботаникон парк
thumb|right|250px|Сау денджызы уынд паркæй Батумы ботаникон парк (бæласдон) (ბათუმის ბოტანიკური ბაღი) у Гуырдзыстоны стырдæр ботаникон парк, йæ фæзуат у 111 га. Ис Батумæй 9 км æддæдæр, æфсæнвæндаджы станцæ Кæрдæгцъæх сынæджы (Зеленый мыс) цур.
United Fruit Company
United Fruit Company («Дыргъты иугонд компани») уыд егъау америкаг корпораци, тропикон дыргъты уæйгæнæг АИШ æмæ Европæйы.
Итум-Калийы район
Итум-Калийы район (Итум-Калинский район, Итон-Кхаьллан КIошт) у район Цæцæны хуссары-ныгуылæны.
Хъугомы сæр
Хъугомы сæр у хох Хуссар Ирыстоны Урстуалты.
United Fruit Company
Компани фæзындис 1899-æм азы. Йæ дæлбар уыдысты Латинаг Америкæйы цалдæр паддзахады, уыдоны хицауæдтæм-иу фыста гæртæмттæ хуыздæр фадæттæ райсынмæ.
Хъугомы сæр
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Батумы ботаникон парк
Гуырдзыстоны Советон тыхбар куы сфидар ис, уæддæр парк дарддæр рæзыд. ССР Цæдисы хицауады 1925-æм азы 30 июлы уыннафæмæ гæсгæ Батумы ботаникон парк нымад æрцыд, Сау денджызы былгæрон субтропикон культурæтæ (цайгæрдæг, цитрусонтæ æмæ æнд.) чи рæзын кæндзæн, паддзахады уыцы бындурон зонадон уагдоныл.
thumb|right|250px|[[Дзелква]]
United Fruit Company
Æндæр компанимæ (AMK) баиу уæвыны фæстæ хуынди United Brands Company, стæй 1984 азы сси нырыккон Chiquita Brands International.
Итум-Калийы район
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæцæны районтæ
207-æм аз
Амардысты
Категори:207
United Fruit Company
Категори:Компанитæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Латинаг Америкæ
Айкидо
thumb|Айкидойы зыввытт "Кокю-нагэ" Айкидо (合気道, удимæ фидауыны фæндаг) у япойнаг тохы дæсниад æмæ философион дунемæбакастты æмдзыгуыр. Йæ бындурæвæрæг у Морихэи Уэсиба. Айкидокæтæ (айкидо чи ахуыр кæны, уыцы адæм) дарынц гуырымыхъхъ кимоно æмæ хаттæй-хатт хакамæ.
Кæс
Категори:Спорт
Батумы ботаникон парк
XXI æнусы райдианы парчы уыди 9 флористон хайады:
Парчы цардæгас зайæгойты коллекцийы ис 5 мин хуыз, мыггаг æмæ формæйæ фылдæр, уыимæ бæлæстæ æмæ цъыхырыты 2 мин хуызмæ æввахс.
Парчы ис 5 зонадон хайады:
Батумы ботаникон парк раздæр уыди Гуырдзыстоны зонæдты академийы дæлбар, фæлæ 2006-æм азæй у хæдбар уагдон.
Категори:Батум Категори:Ботаникон парктæ
208-æм аз
Амардысты
Категори:208
Тыва
Тыва (официалон ном у Тывайы Республикæ; Тыва Республика, Республика Тыва, Тува) у Уæрæсейы республикæ Скæсæн Сыбыры, лæууы Красноярсчы край, Хакаси, Буряти, Иркутсчы облæст æмæ Алтайы Республикæйы ’хсæн, хуссары æмæ скæсæны та — Монголимæ арæн. Тывайы сæйраг сахар у Кызыл.
Республикæйы хицауады сæрдар у Кара-оол Шолбан.
Тывайы æмæ Скæсæн Сыбыры æппæты бæрзонддæр хохы цъупп у Монгун-Тайгæ.
Административон дих
400px|left|thumb|Тувайы административон дих Республикæйы ис 17 районы æмæ 5 сахары.
Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 317 056 адæймаджы, уыдонæй 51,22% цæрынц сахарты. Националон сконд 1959-2002 азмæ гæсгæ:
Фиппаинæгтæ
*
Мичинес (хъæу)
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Дзуццаты Хадзы-Мурат
Дзуццаты Арæнбеджы фырт Хадзы-Мурат (райгуырдис 1935-æм азы 1 январы Хуссар Ирыстоны Хъорнисы — амардис 2000-æм азы 1 июны Дзæуджыхъæуы) уыдис зынгæ ирон поэт, литературон критик, публицист æмæ æхсæнадон архайæг.
Йæ цард
1952-æм азы сыгъзæрин майданимæ каст фæцис Хъорнисы астæуккаг скъола æмæ ахуыр кæнынмæ бацыдис Мæскуыйы А.М. Горькийы номыл Литературон институтмæ, каст æй фæцис 1957-æм азы.
Сомоса
Сомоса уыд, Никарагуæйы 1936 азæй 1979 азмæ æлдариуæг чи кодта, уыцы мыггаг.
Браззавиль
Браззави́ль (Brazzaville) у Республикæ Конгойы сæйраг сахар, Африкæйы стырдæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 1,8 млн адæймаджы бæрц (2014 азы). Браззавиль лæууы цæугæдон Конгойы былгæрон, сахар Киншасæйы комкоммæ.
Сомоса
Мыггаджы æртæ диктатортæ уыдысты:
Браззавиль
Сахары ном сæвæрдтой францаг иртасæг Пьер Браззайы номыл (фр. Pierre Brazza).
Сомоса
Мыггаджы равзæрд
Куыд рабæрæг, афтæ диктаторты фыдæлтæй иу уыд Анастасио Бернабе Сомоса, къæрных æмæ марæг. Йæ фæсномыг уыд Анастасио Авд кæлмæрзæны, уый тыххæй æмæ, дам, кæлмæрзæнтæ дюжины ’рдæг дæр фаг не сты йæ къухæй туг ныссæрфынæн. Фæстæдæр, 1849-æм азы уыцы тыхгæнæджы æрцахстой æмæ йæ цæджындзыл ауыгътой.
Дзуццаты Хадзы-Мурат
Йæ цард
1970-æм азы Дзуццаты Х.-М. бахъахъхъæдта кандидатон диссертаци Гуырдзыстоны ССР Зонæдты Академийы Ш. Руставелийы номыл гуырдзиаг литературæйы историйы институты ахæм темæйыл: «Фыдыбæстæйы Стыр хæст ирон советон поэзийы». Диссертаци Дзуццайы-фырт бахъахъхъæдта ирон æвзагыл.
Сомоса
Мыггаджы равзæрд
Уыцы фыдгæнæджы дыууæ фырты — Луис æмæ Анастасио — кæмдæр фæрынчын сты сифилисæй. Низ сæ мæгъзтæ куы хордта, афтæмæй иу хылы рæстæг кæрæдзи фехстой дамбацатæй, сæ дыууæ дæр уыцы цæфтæй амардысты.
Дзуццаты Хадзы-Мурат
Йæ цард
1957 азæй 1959 азмæ куыста Хуссар Ирыстоны рауагъдады редакторæй. 1959 азæй 1972 азмæ куыста Уанеты З. Н. номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн институты кæстæр зонадон кусæгæй. 1972 азæй 1985 азы январьмæ та ацы институты хистæр зонадон кусæгæй. 1985-1986 азты уыд зонад-иртасæн институты ахуыргонд нымæрдар. 1986 азы кæрон æвзæрст æрцыдис Хуссар Ирыстоны фысджыты цæдисы бæрнон нымæрдарæй. Уый фæстæ куыста газет «Хуссар Ирыстон»-ы редакторы хæдивæгæй стæй та – редакторæй. 1994 азы июлы мæйы газет «Хуссар Ирыстон»-ы редактор суæвгæйæ раздæхта газетæн йæ фыццаг ном – «Хурзæрин» (1924 азы 1 январы фыццаг ирон паддзахадон газет Хуссар Ирыстоны рацыдис ахæм номимæ).
Сомоса
Мыггаджы равзæрд
Сæ иуы фырт, уый дæр Анастасио, сифилисæй рынчын райгуырд. Уый тыххæй хъомысджын адæймаг дзы нæ рауæд æмæ йæ цард фæци сæрмагонд рынчындоны. Уыцы лæгæй райгуырд Анастасио Сомоса Гарсиа, Сомосаты диктаторты династийы бындурæвæрæг.
Дзуццаты Хадзы-Мурат
Йæ цард
1995 азæй 2000 азмæ ома йа царды фæстаг бонмæ куыста Республикæ Цæгат Ирыстон—Аланийы фысджыты цæдисы журнал «Мах дуг»-ы поэзи æмæ драматургийы хайады сæргълæууæгæй.
Сомоса
Фиппаинæгтæ
* Категори:Никарагуæ
Дзуццаты Хадзы-Мурат
Йæ цард
1961 азæй уыд Советон Цæдисы Фысджыты цæдисы уæнг. 1987 азы та йæ критикон уацты æмбырдгонд «Рæстæг æмæ литературæйы» руаджы сси Хетæгкаты Къостайы премийы лауреат.
Йе сфæлдыстад
Йæ фыццаг æмдзæвгæтæ мыхуыры фæзындысты цыппæрдæс азы йыл куы цыдис, уæд. Ирон литературæйы йын ис йæхи сæрмагонд æрмдзæф, йæ поэзийы дарæнбæстагон публицистон здæхт ирдæй кæй зыны æмæ асинтæй æмдзæвгæвæрдæй кæй фыста, уый тыххæй йæ хонынц «ирон Маяковский».
1956-æм азы рацыдис йæ фыццаг поэтикон чиныг «Фыццаг ныхас». Уый фæстæ фæзындысты «Романтикæ», «Рæстæджы дымгæ», «Къæвдайы кафт», «Фæдисы æртытæ», «Азты æфсарм», «Азæй азмæ», «Удæгасæй удæгасдæр», сабитæн фыст æмдзæвгæтæ æмæ поэмæтæ.
Дзуццаты Хадзы-Мурат ныффыста бирæ литературон-критикон æмæ публицистон монографион-иртасæн куыстытæ: Дзуццайы-фырт у ирон поэзи æмæ прозæйы тыххæй бирæнымæц зонадон куыстыты автор.
Йæ амæлæты фæстæ рацыдис йæ поэтикон чиныг «Дыууæ дуджы астæу».
Дзуццайы-фырт ирон æвзагмæ ратæлмац кодта бирæ уацмыстæ уырыссаг, белоруссаг, сомихаг, гуырдзиаг æмæ æндæр æвзæгтæй.
Дзуццаты Х.-М. кодта стыр æхсæнадон куыст дæр. Хуссар Ирыстон уæззау уавæры куы уыд, уæд стыхджындæр йæ публицистон сис. Уыд ирон æвзаг æмæ ирон адæмы æнæфæцудгæ сæрхъуызой. Йæ куыст, йе сфæлдыстад, йæ цард æнæхъæнæй дæр здæхт уыд ирондзинадæн лæггад кæнынмæ æмæ Ирыстоны рухс сомбонмæ.
70 азы юбилей
Категори:Ирон критиктæ Категори:Ирон поэттæ Хадзы-Мурат Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ
Пагæтæ
Фиппаинæгтæ
*
Сент-Остелл
Сент-Остелл (St Austell, Sen Ostell) у Корнуоллы сахар. Цæрынц дзы 22 658 адæймаджы (2001).
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы сахартæ Категори:Корнуоллы сахартæ
209-æм аз
Амардысты
Категори:209
Уырыс
Уырыс нысан кæны:
Фыййагдон
Фыййагдон кæнæ Фиййагдон, Фиййаджы дон, Фыййаджы дон (Фиагдон) у Цæгат Ирыстоны цæугæдон. Йæ дæргъ у 74 километры. Куырттаты комы сæйрагдæр дон у. Кæлы Алагиры районы, Горæтгæроны районы, Æрыдоны районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ Категори:Куырттаты комы цæугæдæттæ
Вьентьян
Вьентьян (ວຽງຈັນ) у Лаосы сæйраг сахар.
210-æм аз
Амардысты
Категори:210
Вьентьян
Фиппаинæгтæ
Категори:Лаосы сахартæ
Нузал
Нузалы цардысты Мзоктæ, Алæджыхъотæ, Тотитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Сæгъ
Сæгъ у дысæфтæгон цæрæгой, хæдзарон фос.
Сæгъы лæппыны ном у сæныкк.
Категори:Хæдзарон фос Категори:Дысæфтæгонтæ
Зассеты Герсан
Зассеты Никъалайы фырт Герсан (райгуырдис 1918-æм азы Знауыры районы Уахтъанайы хъæуы — амардис 1999-æм азы) у Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг.
Герсанæн йæ хæстон фæндаг райдыдта 1942-æм азы Цæгат Кавказæй, Дзæуджыхъæуæй, æмæ ныххæццæ Скæсæн Пруссимæ (ныры Калининграды облæст æмæ Польшæйы цæгат-скæсæн).
Йæ хæстон сгуыхтдзинæдты тыххæй Герсан хорзæхджын æрцыд «Фыдыбæстæйы хæсты» фыццаг къæпхæны орденæй, «Сырх Стъалыйы» орденæй, «Æхсардзинады тыххæй» майданæй, «Кавказ хъахъхъæныны тыххæй» майданæй, «Кёнигсберг сисыны тыххæй» майданæй, «Германыл фæуæлахизы тыххæй» майданæй, бирæ юбилейон майдантæй.
Зассеты Герсан Ирыстонмæ æрыздæхтис Фыдыбæстæйы Стыр хæсты дыккаг къорды инвалидæй. Йæ цард баиу кодта Пухаты Женяимæ æмæ сын райгуырд дыууæ лæппу æмæ æртæ чызджы. Куыста Ожорайы хъæуы скъолайы ахуыргæнæгæй.
Герсаны æртæ æфсымæры къухы нæ бафтыдис хæстæй æрыздæхын.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Категори:1918-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон Герсан
211-æм аз
Амардысты
Категори:211
Сомихы дон
Сомихы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Дзомагъдоны фæрсагдон.
Сан-Диего
Сан-Диего (San Diego) у сахар АИШ-ы хуссар-ныгуылæны, Калифорнийы. Цæрынц дзы 1,42 млн адæймаджы (2017).
Лæууы Сабыр фурды былгæроныл, Мексикæйы арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Калифорнийы сахартæ
Дзугаты Георги
Дзугаты Георги (райгуырдис 1911-æм азы Дзугатыхъæуы — амардис 1986-æм азы) — ирон поэт æмæ фыссæг, æхсæнадон архайæг.
Цардафыст
Дзугаты Георги райгуырдис 1911 азы Дзомагъы комы, Дзугатыхъæуы. Йæ фыд – Дзугаты Хасæхъо, йæ мад – Плиты Асинет. Уыдонæн уыди авд хъæбул – цыппар лæппу æмæ æртæ чызг.
1923-æм азы Дзомагъы хъæуы бакодтой райдиан скъола, цыран Георги стырæй райдыдта ахуыр кæнын (12 аздзыдæй). Хъæуы скъолæйы каст фæуыны фæстæ уый йæ ахуыр адарддæр кодта Сталиниры педтехникумы, кæцыйы 1935 азы каст фæци. Уый фæстæ кусын байдыдта газет «Коммунисты» (стæй «Советон Ирыстоны») редакцийы. Кусыны параллелонæй уый йæ ахуыр адарддæр кодта Сталиниры пединституты æвзаг æмæ литературæйы факультетыл. Институты каст фæуыны фæстæ уый ноджы газеты редакцийы фыстæджыты хайады хистæрæй куыста, фæстæдæр та – бæрнон нымæрдарæй куыста.
1939-æм азы Дзугаты Георгимæ æрсидтысты æфсадмæ. Æмæ йæ æфсадæй 1941 азы арвыстой Стыр Фыдыбæстæйон хæстмæ. Уым уæззау цæфæй поэт бахаудта знаджы къухмæ. Уацарæй Георги ралыгъдис æмæ фæстæмæ йе фсæддон хаймæ æрцыди.
1945 азы, ноябры мæйы демобилизацийы рацыдис. 1946 азæй уый кусын райдыдта журнал «Фидиуæджы» редакцийы, литретурон редакцийы къухдариуæгæй. Уый фæстæ Георги бирæ азты дæргъы фæкуыста журналы редакторæй.
Сфæлдыстад
Æмдзæвгæтæ фыссын Георги скъолайы ма куы ахуыр кодта уыцы заманы райдыдта. Уымæн мыхуыры рацыд æмдзæвгæты æмæ радзырдты бирæ æмбырдгонд. 1938 азы латинаг алфавитыл мыхуыры рацыд йæ фыццаг чиныг «Хуры тын». 1954 азы та – йе мдзæвгæты æмæ поэмæты æмбырдгонд «Уацмыстæ». 1956 азы мыхуыры рацыд сабитæн аргъæуттæ æмæ радзырдты æмбырдгонд. Уыцы азы рацыд йæ поэтикон æмбырдгонд «Хæлæрттæ». 1957 азы Дзугаты Георги мыхуыры рауагъта ирон таурæгъты æмбырдгонд. Ноджы цалдæр æмбырдгонды: «Зæрдæйы дæгъæл» (1959 аз); поэмæтæ, радзырдтæ, роман «Карды комыл» (1964 аз); «Сыгъзæрин суадон», 1961 азы мыхуыры рацыд Георгийы æмдзæвгæты æмбырдгонд «Æвзæрст уацмыстæ». 1970 азы рацыд «Мæйрухс æхсæвтæ». 1979 азы мыхуыры рацыд йæ поэмæ «Цæргæсы хæтæнтæ». Уыцы азы ма рацыд йæ поэтикон æмæ прозаикон уацмысты æмбырдгæндтæ æмæ бирæ æндæр.
Дзугаты Георгийы фыссæнмæ хауы бирæ æмдзæвгæ æмæ радзырд сабитæн, кæцытæ хицæн чингуытæй сты мыхуыргонд. Йæ уацмысты æртæ томæй мыхуыры рацыд 1971 азы. Ацы æртæ томмæ хаст ис уый æппæты хуыздæр уацмыстæ. Дзугаты Георгийы уацмыстæ тæлмац сты æндæр æмæ æндæр æвзæгтыл, се хсæн гуырдзиаг æвзагыл дæр – роман «Сыгъзæрин суадон», поэмæ «Цæргæсы хæтæнтæ», лирикон æмдзæвгæтæ æмæ радзырдтæ сабитæн.
Дзугаты Георгийы æмдзæвгæтæ гуырдзиаг æвзагыл тæлмац æмæ мыхуыр сты æндæр æмæ æндæр æмбæрдгонды. 2013 азы Тбилисы мыхуыры рацыд Дзугаты Георгийы дыууæвзагон, ирон-гуырдзиаг æмбырдгонд, «Ирон романс». Чиныг сарæзта, разныхас, биографион очерк æм бафтыдта æмæ йæ мыхуырмæ бацæттæ кодта Беппиты Наирæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон поэттæ Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Георги Категори:Дзомагъы чи райгуырдис, уыдон
Сæныкк
Кæс ноджы
Категори:Лæппынтæ
212-æм аз
Амардысты
Категори:212
Айи
Айи (Eiði, []; Ejde) у фарераг хъæу Эстуройы цæгат-хурныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Моураутæ
Моураутæ (Моураевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Мамысонгомы цæрæг Моураутæн сæ мыггаджы номы равзæрд баст у гуырдзиаг дзырд «Моурави »-имæ. Ацы дзырд нысан кодта хицауады нысангонд лæг, къухдариуæг кодта гыццылдæр кæнæ стырдæр административон цæрæнбынатæн. Моурауты мыггаг кæй ис, уый ма ууыл дæр дзуры, æмæ Мамысонгомы цæрджытæн ахæм нысангонд лæгтæ кæй къухдариуæг кодтой. Таурæгъмæ гæсгæ, Моураутæ равзæрдысты Дарчиты мыггагæй, уымæ гæсгæ ма сын сæ сылгоймæгты æрæджийы онг дæр Дарчионтæ хуыдтой.
Фиппаинæгтæ
*
Моурау
Категори:Гуырдзыстоны истори
213-æм аз
Амардысты
Категори:213
27 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Москитон былгæрон
Москитон былгæрон (Mosquito Coast) у мискитойаг адæмы номæн хуынд æрдзон бæстæ Централон Америкæйы Карибы денджызы былгæрон. Бирæ рæстæг (1655—1860) æм бритайнаг интерестæ хъахъхъæнæг хицæн паддзахад уыди, фæлæ йæ 1894 азы байста Никарагуæйы хицауад. 1960 азы Æхæснадæмон юстицийы тæрхондон Москитон былгæроны цæгатаг хай радих кодта Гондурасæн. Москитон былгæроны фылдæр хай баззæд Никарагуæйы. Регионы стырдæр сахар у Блуфилдс, Атлантикон Цæгаты автономон регионы центр.
Цæрджытæ
Москитон былгæроны цæрынц Никарагуæйы 118 мин адæймаджы, уыдонæй 57% сты мискито, 22% креолтæ (африкаг-европæйаг къайæдты байзæддæгтæ), 15% метистæ (индейаг-европæйаг), 4% сумойаг адæм (индейаг), 1% гарифунæйаг адæм (индейаг-африкаг), 0,5% чинтæ æмæ 0,5% рамæйæгтæ (индейаг).
Туризм
Блуфилдсæй 70 километры æдде чи сты, уыцы Нартхоры сакъадæхтæ (Корн сакъадæхтæ) æппæлинаг курорт сты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы географи
214-æм аз
Амардысты
Категори:214
Кизилюрт
Кизилюрт (Гъизилюрт) у Дагъистаны сахар, Кизилюрты районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны сахартæ
Гюмри
Гюмри́ (Գյումրի) у Сомихы дыккаг стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы сахартæ
29 февралы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Ног Орлеан
Ног Орлеан (New Orleans, La Nouvelle-Orléans, ) у Луизианæйы стырдæр сахар.
Уæртджын хæфсыты цад
Уæртджын хæфсыты цад (კუს ტბა) у, Тбилисæй хуссар-ныгуылæнырдыгæй æртæ километры дæрддзæгæн, Мтацъминдайы хохы цæгатвахс чи ис, уыцы цад. Ахæм номæй йæ схуындæуыд, раздæр дзы уæртджын хæфсытæ бирæ кæй уыди, уымæ гæсгæ.
Цадмæ кæлы чысыл цæугæдон Варазис-Хевийы (Къуары фæрсагдон) иу дыс. Цад денджызы æмвæзадæй у 686,7 метрæй бæрзонддæр, йæ фæзуат у 0,034 км². Цады иуыл арфдæр раны æрфад у 2,6 м.
Уæртджын хæфсыты цад у тбилисæгтæ æмæ сахары уазджыты уарзон фæлладуадзæн ран, йæ алфамбылай ис нывыл арæзт пляж.
Цадмæ бацæуæн ис автовæндагыл кæнæ канатвæндаджы фæрцы Уæлахизы парчы ’рдыгæй.
Категори:Гуырдзыстоны цадтæ
215-æм аз
Амардысты
Категори:215
Дигора
Дигорæ, Дыгурыхъæу дæр, (Дигора) у Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы иунæг сахар æмæ административон центр.
Хъæуы раздæры нæмттæ: Чырыстонхъæу, дыгуронау: Киристонгъæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны сахартæ Категори:Дыгуры районы цæрæнрæттæ
Уæллаг Зджыд
Уæллаг Зджыд (Верхний Згид) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Уырыссаг адæм
Уырыссаг адæм, уырыс дæр (русские) у скæсæйнаг славяйнаг адæм, сты Уæрæсейы цæрджыты фылдæр хай (80% бæрц). Æдæппæт дунейы ис 146 милуан уырыссаджы, уыдонæй Уæрæсейы — 116 милуаны бæрц. Уыцы нымæц кæны къаддæр.
Уырыссæгты æвзаг у уырыссаг.
Уырыссæгтæ ма цæрынц Украинæйы (11,35 млн), Хъазахстаны (6,23 млн), Узбекистаны (1,65 млн), Белоруссийы (1,34 млн), Хъиргъизы (0,91 млн), Латвийы (0,9 млн), Молдавийы (0,56 млн), Эстонийы (0,47 млн) стæй бирæ æндæр бæстæты. Æдæппæт цæрджыты нымæцæй фылдæр хай уырыс сты Приднестровьейы (30,4 %), Латвийы (27,7 %), Эстонийы (25,6 %), Хъазахстаны (25,1 %).
Уæрæсейы регионты ’хсæн уырыс тæккæ фылдæр хай сты Вологдæйы облæсты (96,56 %). 90% фылдæр кæм сты, ахæм регионты нымæц у 30. Националон республикæты æдæппæт цæрджыты нымæцæй уырыс сты цæрджыты 30-50%, тæккæ къаддæр сты Дагъистан, Мæхъхъæл æмæ Цæцæны (5 % къаддæр).
Уырыс стыр адæм сты, æмæ уый тыххæй дзы разынд цалдæр хицæн субэтникон къорды. Уыдонæй цалдæр сты: æмæ æндæртæ.
Платон
Платон (Πλάτων, райгуырдис нæ эрæйы агъоммæ 428 кæнæ 427 азы, Афинæты — амардис нæ эрæйы агъоммæ 348 кæнæ 347 азы, уыцы иу ран) — рагон грекъаг философ, Сократы ахуыргæнинаг, Аристотелы ахуыргæнæг.
Йæ уацмыстæ æнæхъанæй баззадысты ныры заманы онг, иннæ рагон философты хъауджыдæр.
Литературæ
Категори:Рагон Гречъы философтæ Категори:Афинæты чи райгуырдис, уыдон Категори:Афинæты чи амардис, уыдон
Уырыссаг адæм
Фиппаинæгтæ
Категори:Славяйнæгтæ Категори:Уæрæсейы адæмтæ *
Хадатæ
Хадатæ (Хадаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Хадатæн сæ фыд уыд Хамæза Баслухъы фырт. Хамæзайæн Уæхъæцы райгуырд дыууæ фырты: Хада æмæ Гала. Дыууæ æфсымæры мыггæгтæ скодтой сæ нæмттæм гæсгæ — Хада — Хадатæй, Гала — Галатæй. Галатæ фæстæдæр фæлыгъдысты Мæздæгмæ, Хадатæ та баззадысты Уæхъæцы.
Фиппаинæгтæ
*
Грабовский, Антоний
Анто́ний Грабо́вский (Antoni Grabowski; 1857-æм азы 11 июны, Нове-Добра — 1921-æм азы 4 июлы, Варшавæ) у зындгонд польшæйаг, эсперантойыл чи фыста. Хонынц æй «эсперантойы поэзийы фыд» дæр. Йæ сæйраг дæсныйадмæ гæсгæ уыдис индзылер-химик.
Грабовский зыдта 30 æвзаджы бæрц. Эсперанто сахуыр кодта 1887-æм азы, фыццаг ахуыргæнæн чиныг куы фæзынди, уæд. Грабовский æмæ Заменгофы ’хсæн уыдис фыццаг ныхас эсперантойыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Эсперантисттæ
Ленин, Владимир Ильяйы фырт
Ленин (æцæг ном у Ульянов Ильяйы фырт Владимир; 1870-æм азы 22 апрелы Симбирск, Уæрæсейы импери — 1924-æм азы 21 январы Большие Горки, Мæскуыйы губернæ, Уæрæсейы СФСР) уыд уæрæсейаг политик æмæ æхсæнадон архайæг, философ, Октябры революцийы организатортæй иу, Советон Цæдисы бындурæвæрæг.
Ленины халагъуыд у Ленины музейтæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Коммунизм Категори:Уæрæсейы политиктæ Категори:Уæрæсейы революционертæ Категори:Советон Цæдисы разамонджытæ Категори:Политикон фæсномыгтæ Категори:Советон Цæдисы политиктæ
Абакан
Абака́н (Абакан, Ағбан) у Уæрæсейы сахар, Хакасийы сæйраг сахар.
Цæрджыты нымæц: 169 мин адæймаджы (2001).
Фиппаинæгтæ
Категори:Хакасийы сахартæ
Къуар
Къуар (მტკვარი — [мтъкъва́ри], Kür, Kura; Кура) у Фæскавказы стырдæр цæугæдон. Уый кæлы Сомихы уæлвæзæй Къаспы денджызмæ.
Къуары стырдæр фæрсагдæттæ сты Стыр Леуахи, Чысандон, Аракс, Храми и Алазан.
Категори:Турчы цæугæдæттæ Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ Категори:Азербайджаны цæугæдæттæ Категори:Къаспы денджызмæ кæлæг цæугæдæттæ
Киншасæ
Кинша́сæ (1966-æм азы агъоммæ — Леопольдвиль) у Демократон Республикæ Конгойы сæйраг сахар, цæугæдон Конгойы былыл, Браззавилы комкоммæ. Цæрынц дзы 7,7 млн адæймаджы (2005-æм азы 1 январы).
Бæстæйы официалон æвзаг у францаг, æмæ уый тыххæй Киншасæ нымад у дунейы дыккаг стырдæр францагау дзурæг сахар (Парижы фæстæ). Æцæг цæрджыты фылдæр дзурынц африкаг лингалæйаг æвзагыл, æмæ францаг дзурджыты нымæцмæ гæсгæ, гæнæн ис, æмæ Монреаль у дыккаг стырдæр дунейы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Конгойы Демократон Республикæйы сахартæ Категори:Мегаполистæ
Магъы дон
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Мæхъитæ
Мæхъитæ (Макиевы, Макеевы ; მაყიშვილი) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Мæхъитæн раджы сæ фыдæлтæ цардысты Челиаты, Дзукъаты фыдæлты фарсмæ. Мæхъитæ æмæ Дзукъаты ’хсæн рауадис дынджыр хыл. Мæхъитæй иу фыдыфырт Дзодзитæ Дзукъатæй лæгтæ амардтой. Уый тыххæй уыцы фыдыфырт, Дзодзитæ, ныууагътой сæ бæстæ, сæ хæдзæрттæ, сæ зæххытæ æмæ фæлыгъдысты. Мæхъитæн сæ иннæ фыдыфырттæ Зæгъæгатæ, Токотæ цæуæт ракодтой æмæ баззадысты цæргæйæ Челиаты. Челиаты фыццаг æрцардысты Мæхъитæ, Козатæ æмæ Боботæ. Уый фæстæ Сбайæ ардæм æрбалыгъдысты Абайтæ æмæ Дзукъатæ. Дзукъайæн райгуырд иу лæппу — Хизана. Хизанайæн райгуырд цыппар лæппуйы — Айтег, Дула, Тамаз æмæ Чех. Уыдон амыггаг кодтой æмæ сбирæ сты Дзукъатæ. Козатæ æмæ Боботæ хъыг дардтой Дзукъаты сывæллæтты, æмæ сæ Дзукъатæ фæсырдтой Челиатæй. Баззадысты ма Мæхъитæ. Уæд уыдоны фæсурын дæр сфæнд кодтой. Мæхъитæ уый куы базыдтой, уæд рацыдысты Гаглойтæм Къусджытæм æмæ сын загътой, зæгъгæ, мах уæ уазæг, Дзукъатæ нæ сурынц æмæ нæ бахъахъхъæнут. Æрмыдзыд сæм бакодтой — æз дæ уазæг куы бакæнин мæхи.
Гаглойтæ æрбацыдысты Челиатмæ æмæ бабадтысты Токоты — Мæхъитæй иу фыдыфырты мæсыджы. Дзукъатæ куы рамбырд сты, цæмæй Мæхъиты фæсурой, уæд Гаглойтæ мæсыгæй топп фехстой æмæ сæ Дзукъатæ топпы хъæрæй базыдтой, зæгъгæ, уый Гаглойты топпы хъæр у. Уæд æрлæууыдысты, æмæ сæм Гаглойтæ рацыдысты мæсыгæй æмæ сын загътой: Мæхъитæ мах уазæг бакодтой сæхи æмæ сæ ныууадзут. Мæхъитæ баззадысты Челиаты. Уымæ гæсгæ Мæхъитæ сæхи æрвадæл кæнынц Гаглойтæн.
Ам Урстуалты уæздан мыггагыл нымад цыдысты: Абайтæ, Саулохтæ, Томайтæ, Гаглойтæ, Битартæ, Слантæ, Дзукъатæ, Фæрниатæ. Куывд уа, хæрнæг уа — ацы мыггæгты хистæрты размæ æртæ сæры æвæрдтой. Фæлæ Дзукъа ус куы аскъæфта, уæд уый тыххæй Дзукъаты хистæрты раз дыууæ сæры йеддæмæ нал æвæрдтой.
Фиппаинæгтæ
*
Актёрты студи
Актёрты студи (Actors Studio) у профессионалон актёртæ, театралон режиссёртæ æмæ драматургты организаци. Æрбынат кодта Нью-Йорчы сахары, мæнæ ацы адрисыл: 432 West 44th Street, Манхэттен. Йæ бындур æрæвæрдтой 1947-æм азы 5 октябры Элиа Казан, Шерил Кроуфорд, Роберт Льюис æмæ Аннæ Соколова. 1951-æм азы студийы сæргъы æрлæууыдис Ли Страсберг. Уый йын разамынд лæвæрдта суанг йæ амæлæтмæ 1982-æм азы.
Студи фыццагдæр зындгонд ссис, цы актёрон техникæйы методæй пайда кодта, уый руаджы. Уыцы метод æрхъуыды чындис 1930-æм азты æмæ йæ бындуры уыдис Станиславскийы системæ.
216-æм аз
Амардысты
Категори:216
Актёрты студи
Райдианы студийы уæнгтæ æмбырд кодтой театр «Принцессæ»-йы, фæлæ 1955-æм азы уыдон хи айстой пресвитерон еклезийы раздæры бæстыхаймæ æмæ ныронг бынат кæнынц ам. 1965-æм азы студи Ныгуылæн Голивуды (Калифорни) байгом кодта йæ иунæг филиал — Ныгуылæйнаг актерты студи.
Студийы хъуыстгонд рауагъдонтæ
Йæ бирæазон историйы дæргъы студийы бацархайдтой бирæ номдзыд адæймæгтæ — актёртæ, режиссёртæ, сценаристтæ:
Æрвитæнтæ
Категори:Нью-Йорк Категори:Актерты Организацитæ Категори:Манхэттен
Колытæ
Колытæ (Колиевы) сты ирон мыггаг. Цардысты Туалгомы Лисрийы хъæуы. Уырдыгæй сæ иу хай æрбалыгъд Дыгургоммæ.
27 февралы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Колытæ
Фиппаинæгтæ
*
28 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
217-æм аз
Амардысты
Категори:217
Балтимор
Ба́лтимор (Baltimore) у сахар АИШ-ы скæсæны, Мэриленды стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мэриленды сахартæ
Кунжуты зети
Кунжуты зети у кунжутæй кæй амал кæнынц, ахæм зети.
Вæййы тарбын (сурвых кунжутæй лæмæрст) æмæ урсбын. Кунжуты зетийæ парахатæй пайда кæнынц азиаг кулинарийы (япойнаг, китайаг, корейаг æмæ æнд.).
Индиаг медицинæйы кунжуты зетийæ пайда кæнынц цармы низтæй рынчынты сæрдынæн, стæй массаж кæнынæн.
Категори:Зети
Ирон газетты æмæ журналты номхыгъд
См. также
ru:Средства_массовой_информации_России
*
Чалус
Чалу́с у сахар æмæ порт Ираны цæгаты, провинци Мазендераны. Æрбынат кодта Къаспы денджызы хуссар былгæроныл. У Чалусы шахрестаны административон центр.
Цæрынц дзы 75 мин адæймаджы.
Сахар у популярон курорт, денджызы былгæрон æрбынат кодтой бирæ чысыл сæрмæмулкон фысымуæттæ æмæ дынджыр æвдадзуæттæ.
Категори:Къаспы денджызы порттæ Категори:Ираны порттæ Категори:Мазендераны сахартæ
Кæрдæгхуыз
thumb|right|250px|Кæрдæгхуыз thumb|right|250px|Кæрдæгхуыз элементтæ кæй тырысатыл ис, уыцы паддзахæдтæ Кæрдæгхуыз (вариант кæрдæггъуыз) кæнæ та цъæх — у цыппар сæйраг хуызтæй иу. Спектры уылæны дæргъ у 500—565 нанометры. Хуызы координатæтæ: RGB HEX — #00FF00.
Кæрдæгхуыз у зайæгойты хуыз, ууыл аххосæг у фотосинтезы пигмент хлорофилл.
Тырысатæ
Кæрдæгхуыз у пан-африкæйаг хуызтæй иу (уыцы хуызтæ сты бур, кæрдæгхуыз æмæ сырх), уый тыххæй уыцы хуыз бирæ африкæйаг паддзахæдты тырысатыл фенæн ис. Кæрдæгхуыз у пысылмон дины символтæй иу — уый тыххæй, цæрджыты фылдæр хай пысылмæттæ кæмæн сты, уыцы паддзахадтæн дæр сæ тырысатæ сты кæрдæгхуыз. Ливийы тырыса у хуымæтæджы æнæисты кæрдæгхуыз хъуымац.
Фиппаинæтгæ
Категори:Хуызтæ
Барнаул
Барнаулы географион координатæтæ сты 53.36667°N, 83.75°W; ома Барнаул лæууы Гамбург, Дублин, Ливерпуль æмæ Самарæимæ иу уæрхадыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алтайы крайы сахартæ
Ингилойæгтæ
250px|thumb| Ингилойæгтæ (ინგილოები) сты, Азербайджаны чи цæры æмæ гуырдзиаг æвзаджы ингилойаг диалектыл чи дзуры, гуырдзиаг адæмы уыцы субэтникон къорд.
XX æнусы райдианы ингилойæгты нымæц уыди 3 мины, 1999-æм азы та, Азербайджаны цы сфыст уыди, уый бæрæггæнæнтæм гæсгæ сæ нымæц у 14900 (сфысты хыгъд æрцыдысты куыд гуырдзиæгтæ).
Цы дин кæнынц, уымæ гæсгæ дих сты чырыстæттæ æмæ суннитон пысылмæттыл. Фыццæгтæ компактонæй цæрынц ацы хъæуты: Ках-Ингилой, Беюк Алатемир, Ках-Баш, Алибекли, Мешабаш, Зегем, Халаф-Тала, Гарамеша æмæ Гымыр Гахы районы, дыккæгтæ — хъæутæ Алиабад æмæ Мосулы (Загаталы район) æмæ Ититалайы хъæуы (Балакены район).
Клаксвик
Клаксвик
218-æм аз
Амардысты
Категори:218
Багъдати
Багъдати (ბაღდათი) у чысыл сахар Гуырдзыстоны Имереты, Багъдатийы муниципалитеты административон центр.
Зындгонд уырыссаг фыссæг Маяковский Владимир райгуырдис уыцы сахары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Имереты сахартæ
Краснодар
Краснода́р (1920-æм азы агъоммæ — Екатеринодар) у сахар Уæрæсейы, Краснодары крайы административон центр. Цæрынц дзы 829,7 мин цæрæджы (2016). Краснодарæй Сау денджызмæ 120 км ис, Азовы денджызмæ — 140 км æмæ Мæскуымæ та — 1300 км. Краснодар æд йæ алфамбылай лæугæ хъæутæ у муниципалон сконд сахар Краснодары мидæг, скондæн ис сахарон зылды статус.
Краснодары сахар у Цæгат Кавказ æмæ Хуссар федералон зылды ахсджиаг экономикон æмæ культурон центр. Хонынц æй Хъобаны сæйраг сахар дæр, æмæ Уæрæсейы Хуссары сæйраг сахар дæр.
РБК куыд фехъусын кодта, 2013-æм азы Краснодар уыдис æппæт Уæрæсейы тæккæ рæзгæ сахар.
Географи
Краснодар æрбынат кодта Скæсæйнаг-Европæйаг быдыры, Хъобаны дæлвæзы, Краснодары крайы астæумæ хæстæг, цæугæдон Хъобаны рахиз фарсыл. Сахары рельеф у сабыр, быдираг, ныллæгдæр кæны цæгатырдæм. Денджызы æмвæзадæй Краснодар у 19-32 м бæрзонддæр.
Краснодар кæм лæууы, уыцы ран зæххæнкъуыстытæй тæссаг у. Тыхджын зæххæнкъуыст сахары никуы уыдис, фæлæ 1978-æм æмæ 2002-æм азты регистрацигонд æрцыдысты 4-5 баллы кæмæн уыд, ахæм зæххæнкъуыстытæ.
Сахары бынат тынг пайдайаг у экономикон цæстæнгæсæй. Сау денджызмæ сахарæй фæндаг у 78 км даргъ.
Бæстыхъæд
Красондар лæууы ромыл бæстыхъæды хуссар арæныл, ис ын континентонæй субтропиконмæ рацæугæ бæстыхъæд (Cfa Кёппены классификацимæ гæсгæ).
Экологи
Краснодары экологи йæ сæрæн нæу. Æппæты актуалон проблемæ у, хæдтулгæтæ цы фæздæг калынц, уый. Сæйрагдæр магистралтæ кæм цæуынц, уыцы рæтты зианхæссæг буаргъæдтæ сты æдас къæпхæнæй фылдæр.
2015 азы кæронмæ алы 1000 краснодайрагмæ хауы 437 хæдтулгæйы, ома Уæрæсейы алы æндæр горæтæй фылдæр (Мæскуыйы мин адæймагмæ ис 417 хæдтулгæйы). Сæрды та хæдтулгæты нымæц рæзы иннæ регионтæй рбацæугæ адæмы руаджы.
Уæддæр Æрдзон ресурсты министрадмæ гæсгæ Краснодары уæлдæф у бæстæйы æртыккаг сыгъдæгдæр (500 мин адæймагæй фылдæр кæм цæры, уыцы сахарты хсæн).
Гидрографи
Сахары ууылты цæуы Хъобаны цæугæдон, Цæгат Кавказы стырдæр дон. Йæ дæргъ у 870 км, бассейны фæзуат та — 57900 км². Цæугæдоны быдираг хайыл ис цалдæр донæвæрæны.
Истори
Ныгуылæн-Кавказаг археологион экспедицийы рардтытæм гæсгæ сахары мидæг ссардæуы меотаг цæрæнраны хæлддзæг, уыцы цæрæнраны адæм цардысты IV-III æнусты нæ эрæйы агъоммæ. Краснодармæ ’ввæхс Хъобаны дон-дон уыдис Боспораг паддахады фидаргонд сахар.
1860 азы Екатеринодар сси Хъобаны облæсты центр. Сахары статус уый райста 1867 азы. Регионмæ æфсæнвæндаг куы бауагътой, Краснодар райрæзти æмæ сси æппæт Цæгат Кавказы ахсджиаг транспортон æлхынцъ.
Мидхæсты рæстæг Екатеринодар уыд Урс Хуссары сæйраг сахар.
1920 азы 17 мартъийы сахар байстой РККА-йы æфсæддонтæ. Хицæуиуæг кæнын байдыдта Хъобаны æххæстгæнæг комитет. Уыцы иу аз Мидхъуыддæгты наркоматы уынаффæмæ гæсгæ сахары ном баивтой Краснодарыл.
1922-36 азты Краснодары бадтис Адыгъейаг автономон облæсты æххæстком дæр, ома сахар Адыгъейы сæйраг сахары роль хъазыди, фæлæ Адыгъейаг облæсты сконды нæ уыдис.
1933 азы скуыста аэропорт «Пашковский».
Цæрджытæ
Советон Цæдис куы фехæлдис, уæд æппæт Уæрæсейы цæрджыты нымæц кодта къаддæр, фæлæ Краснодары цæрджыты нымæц æрмæстдæр рæзы. Сахармæ цæрынмæ æрбацæуынц, Цæгаты чи фæкуыста, уыцы адæм.
Иу кæнæ дыууæ хатты сахары администраци не схъæр кодта, милуан цæрæгæй фылдæр горæты кæй ис, уый. Фæлæ цæрджыты сфыстмæ гæсгæ уыцы нымæц адæм нæма цæрынц Краснодары. .
Националон сконд
2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ:
Имеретæгтæ
thumb|300px|Имеретаг лæгты зæронд къам Имеретæгтæ,, мерет (იმერლები) сты гуырдзиæгты этнографион къорд; цæрынц Гуырдзыстоны ныгуылæйнаг хайы, Имереты, дзурынц гуырдзиаг æвзаджы имеретаг диалектыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ Категори:Гуырдзиаг адæм
219-æм аз
Амардысты
Категори:219
Хъулаты Хъылцыхъо
Хъулаты Дæхцыхъойы фырт Хъылцыхъо райгуырдис Хæтæлдоны, уыд хæстон дохтыр Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг.