cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хъæндæлы
Хъæндæлы кæнæ хъæндæл (Angelica sylvestris, Дудник лесной, Дягиль лесной, Рева) у кæрдæджы мыггаг, сæнчы хуызæн сты йæ сыфтæ. Йæ хус сыфтæ сты æвдадзы хос.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
Шалийы район
Шалийы район (Шалинский район) у район Цæцæны центры. Административон центр — Шали.
Фиппаинæгтæ
*
1832
1832 1832
Уалытæ
Уалытæ (Валиевы; ვალიშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Мыггаджы фыдæл хуынд Уали. Уымæн уыд авд фырты, цард Бырытъаты хъæуы. Лæппуты хуыдтой сæ фыды номæй — Уалытæй. Ацы хъæуæн æлдариуæг кодта Иуане Мачабели. Иу заманы йæ къухæй мард æрцыдысты Уали æмæ йе ’хсæз фырты. Удæгасæй ма дзы аирвæзт иу æфсымæр. Уый алыгъд Зонкъармæ. Уым ракуырдта ус, фæзынд ын цæуæт. Уалытæ Зонкъары бирæ фæцардысты, фæлæ зæхх цух кæй уыдысты, уымæ гæсгæ ралыгъдысты быдырмæ æмæ сырæзт Уалытыхъæу, фæлæ дзы ныр ничиуал цæры, фæлыгъдысты фæйнæрдæм.
Фиппаинæгтæ
*
Сыбыр
frame|right|Сыбыр Уæрæсейы картæйыл Сыбыр (Сибирь) у Уæрæсейы егъаудæр географион регион. Бæстæйы фылдæр хай хауы Сыбырмæ. Уралæй скæсæнырдæм цы бæстæ ис, уый нымад у Сыбырыл, фæлæ иуæй-иу хатт Сыбыр хонынц æрмæст регионы йæ ныгуылæн хæйттæ (Ныгуылæн Сыбыры фæз æмæ Скæсæн Сыбыры уæлвæз).
Сыбыры тæккæ егъаудæр цæугæдæттæ сты Енисей, Ленæ æмæ Обь.
*
Ялова (ил)
Ялова (Yalova ili) у ил (провинци) Турчы ныгуылæны, Мармæр денджызмæ чи æддæмæ хæцы, ахæм æрдæгсакъадахыл. У бæстæйы тæккæ чысылдæр административон иуæг. 1995-æм азы онг уыдис Стамбулы дæлхай.
left|thumb|250px|1999-æм азы 17 августы [[зæххæнкъуысты мысынæн цыртдзæвæн]]
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
1833
1833 1833
888-æм аз
Амардысты
Категори:888
1677-æм аз
Амардысты
Категори:1677
Лыци
Лыци — Хуссар Иры таурæгътæм гæсгæ уым уыд нарты ныхас. Чи зоны, Лæц у, хъæу Куырттаты комы.
Тотрадз
Тотрадз, Тотырадз дæр — Алæгаты мыггаджы иунæг хъайтар Нарты кадджыты, ахсы аккаг бынат нарты номдзыддæр хъæбатырты ’хсæн. Нырма бынтон æрыгон уæвгæйæ, Тотрадз нарты хъæзтыты фæуæлахиз сæ мыггаджы туджджын — фыдзнаг, æппæтæй номдзыддæр нарт — Сосланыл: æд бæх æй систа йæ арцы фындзыл æмæ йæ афтæмæй рахæсс-бахæсс фæкода бонсауизæрмæ. Лæгæй-лæгмæ тохы сæ дыккаг фембæлды рæстæг Сослан, Сатанайы (иннæ вариантты та йæ усы) амындæй фæпайдагæнгæйæ, чъылдымырдыгæй ныццавта æмæ амардта æрыгон Тотрадзы.
Категори:Нарты кадджытæ
Бурдзалæг
Бурдзалæг кæнæ урссындз (Lycium, Дереза) у зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Куыдзы багангæстæ
Бурхъус
Бурхъус у кæрдæджы ном.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Суатъисы дон
Литературæ
Категори:Тырсыгомы цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
10 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Цъоисдон
Цъоисдон (გვიზგა) у цæугæдон Хуссар Ирыстон, Хъæргæнагдоны фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Кировы облæст
Кировы облæст (Кировская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Волгæйы федералон зылды. Йæ административон центр у сахар Киров.
Гипперт, Йост
Йост Гипперт  (//; райгуырдис 1956-æм азы 12 мартъийы Винц-Нидервенигерны — ныр у Хаттинген). Йост у гермайнаг лингвист æмæ кавказолог, Франкфурты Иоганн Вольфганг Гётейы университеты Империаг Æвзагзонынады институы абаргæ æвзагзонынады профессор æмæ фыссæг.
Ваддах аль-Йемени
Ваддах аль-Йемени кæнæ Ваддах аль-Йемени (وضّاح اليمن, йæ райгуырды ном уыдис Абдул Рахман бин Исма’ил аль-Хавлани عبدالرحمن بن اسماعيل الخولاني), амардис 708 азы) уыдис араббаг поэт. Зындгонд сси йæ романтикон æмæ эротикон æмдзæвгæты руаджы. Амардтой йæ калиф аль-Валид I-ы лæгтæ, калифы усмæ æгæр хæстæг кæй уыдис, уый тыххæй. Йемены Ваддах у национ поэт.
Гипперт, Йост
Цардафыст
thumb|Бернард Оуттиер, Йост Гипперт, Винфрид Бёдер 1972-æм азы каст фæци Эссены Лейбницы номыл гимназ (Leibniz-Gymnasium). 1972-æм азæй 1977-æм азмæ Марбург æмæ Берлины университеты абаргæ æвзагзонынад, индиаг иртасын, япойнаг иртасын æмæ китайаг иртасын ахуыр скодта. Ахуыры фæстæ 1977-æм азы йæ диссертаци мыхуыры рауагъта. Йæ темæйы диссертаци уыдис Индоевропæйаг æвзагты инфинитивон формæ дæттыйнаги синтаксис.
Кировы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Гипперт, Йост
Цардафыст
1997-æм азы Сулхан-Саба Орбелианийы номыл Тбилисы педагогон университеты кадджын профессор сси.
Æддаг æрмæг
Категори:Германы ахуыргæндтæ Категори:Иранисттæ Категори:Хаттингены чи райгуырдис, уыдон
Ваддах аль-Йемени
Ваддахы иу æмдзæвгæ у ахæм:
Литературæ
Категори:Араббаг поэттæ Категори:Йемены поэттæ
Абайты Васо
Абайты Иваны фырт Васо (райгуырдис 1900-æм азы 15 декабры (2-æм декабры) Къобы — амардис 2001-æм азы 18 мартъийы Мæскуыйы) уыдис зынгæ, ирон æмæ æндæр ирайнаг æвзæгтæ иртасæг. Йæхæдæг йæ ном фыста Вассо, иуæй-иу текстты æмбæлы вариант Уасо.
Цардафыст
1925-æм азы каст фæцис Ленинграды университеты æхсæнадон зонæдты факультет. 1928-æм азы каст фæцис аспирантурæ. 1928-1930 азты куыста Советон Цæдисы зонæдты академийы Кавказы историон-археологион институты. 1930-æм азæй куыста Зонæдты Академийы Æвзагзонынады институты сахар Ленинграды, 1950-æм азæй — Мæскуыйы. 1962-æм азы ссис филологион зонæдты доктор (æнæ диссертаци, «йæ куыстыты иумæйаг уæзæй»), 1969-æм азы та — профессор.
1964-æм азы Абайты Васойæн радтой Хетæгкаты Къостайы номыл преми.
1981-æм азы Васойæн радтой Советон Цæдисы паддзахадон премийы лауреаты ном. Зындгонд иртасæг уыдис Стыр Британи æмæ Ирландийы Азийы паддзахадон æхсæнады кадджын уæнг 1966-æм азæй.
Абайты Васо амардис 2001-æм азы 18 мартъийы Мæскуыйы. Ныгæд æрцыдис Дзæуджыхъæуы, Иры Мады Майрæмы аргъуаны кæрты, Хетæгкаты Къостайы ингæны цур.
Фиппаинæгтæ
Васо Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Ирон æвзаг иртасджытæ Категори:Ирон ахуыргæндтæ Категори:Уæрæсейы лингвисттæ Категори:Советон Цæдисы лингвисттæ Категори:Иранисттæ Категори:Советон Цæдисы паддзахадон премийы лауреаттæ Категори:Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреаттæ Категори:Компаративисттæ Категори:Этимологтæ
Мелилья
Мели́лья (Melilla, مليلية) у Испанийы автономон сахар æмæ порт Африкæйы цæгаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы автономон æмбалæдтæ Категори:Испанийы сахартæ
889-æм аз
Амардысты
Категори:889
Плитæ
Плитæ (Плиевы, ფილიშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Боржомы районы Сырххъæуы цæрæг Плиты Абейы радзырдмæ гæсгæ, Плитæ æмæ Дзантиатæ иу мыггаг сты. Дзомагъы цы Плитæ цардис, уыдоны хуыдтой Дзантиатæ. Плитæ сæхицæн тугæй хæстæг мыггаг хуыдтой Уæрдæсонты. Плиты сылгоймæгты æрæджыйы онг дæр ма Уæрдæсонтæ хуыдтой. Æвæццæгæн, Плитæ Уæрдæсонтæй равзæрдысты.
Æрвитæнтæ
*
1834
1834 1834moi nanca 1834
Сывылдзджын
Сывылдзджын кæнæ Сывылджджын:
Гæлгæт
Гæлгæт у зайæгой æмæ йæ уидагбыны ном.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уидагбынтæ
Адана (ил)
Адана (Adana) у ил (провинци) Турчы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Багдад
Багдад, вариант: Багъдад (بغداد) у Ирачы стырдæр æмæ сæйраг сахар. Цæрынц дзы 8,1 милуан адæймаджы, араббаг дунейы дыккаг стырдæр сахар. Сахар лæууы цæугæдон Тигрыл.
Рæхыс
Рæхыс — къонайы рæхыс, фыдæлтыккон ирон хæдзары æнæмæнг чи хъуыдис æмæ уыдис, ахæм дзаума. Ирон адæмы зондахасты рæхыс иу кодта, бинонты иудзинадыл æмæ фарныл дзурæг чи уыд, уыцы æртдзæст — къонайы тыххæй цыдæриддæр æмбарынадæй уыдис, уыдон иууылдæр. Къонайы рæхыс (йæхицæн уыдис аудæг дзуар Сафа) æрмæст хæдзары дзаумайы функцийæ уæлдай ма ирон адæмы царды æххæст кодта ахсджиаг социалон функцитæ дæр, æмæ уыцы хъуыддаг уæлдай ирдæй зындис чындзæхсæвы æмæ æвгъæды фæткы, стæй туджджынты фидауын кæныны æгъдæутты.
Багдад
Багдадæй 90 километры хуссарырдæм лæууы рагон Вавилоны хæлддзæгтæ.
Рæхыс
«Къона æмæ рæхыс, — фыста Хетæгкаты Къоста, — алы иронæн дæр сты æппæты зынаргъдæр æмæ кувынаккаг».
Къонайы рæхыс адавын кæнæ йæ дуармæ раппарын нымад цыдис стыр æфхæрдыл æрмæст бæрæг бинонтæн нæ, фæлæ æгас мыггагæн дæр; ахæм хъуыддаг-иу туг расайдта.
Багдад
Этимологи
Кæд æмæ араббаг сахар у рагзаманæй, йæ номы фæзынд баст у ирайнаг æвзæгтимæ. Астæуккаг персайнаг æвзаджы уыд вазыгджын дзырд bag «хуыцау» + dād «лæвæрд», ома «хуыцауы лæвæр», «хуыцау кæй балæвæр кодта». Æндæр персайнаг верси у дзырдбаст Bāgh-dād «лæвæрд дыргъдон». Бынаты ацы ном фæзынди пысылмон заманы агъоммæ.
Рæхыс
Категори:Ирон адæм
Багдад
Этимологи
762 азы 30 июлы араббаг калиф Аль-Мансур ног сахары бындур сæвæрдта, уый арæзта ног сахар цæмæй уый уа йæ империйы сæйраг сахар. Йæхæдæг йæ сахар хуыдта мадинат ас-салям «сабырдзинады сахар».
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирачы сахартæ Категори:Мегаполистæ
Есы комы дон
Есы комы дон у цæугæдон Гуырдзыстоны Тырсыгомы, Терчы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Æрдызты хъæу
Æрдызты хъæу кæнæ Æрдызт у Астæуккаг Къозы сых. Цардысты дзы Гæджитæ, Жæхойтæ, Козатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ Категори:Къозы ком
Болгари
Болгари кæнæ Болгар (България) у европæйаг паддзахад, Балканы æрдæгсакъадахыл, Сау денджыз æмæ Дунайы былтыл. Болгари у Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг.
Арæнты æдæппæт дæргъ у 2245 км, уыдонæй 1181 км — сурзæххыл, 686 км — цæугæдæттыл æмæ 378 км денджызы. Автофæндæгты дæргъ 36 720 км, æфсæнвæндæгтæ — 4 300 км.
Истори
Болгарийы территорийы рагондæр цæрджытæ уыдысты фракиаг адæм. Нæ эрæйы агъоммæ I æнусмæ фракиаг зæххытæ бафтыдысты Ромы империйы скондмæ, равзæрдис дзы дыууæ провинцийы — Фраки (Thracia) æмæ Мизи (Moesia, Мизия, Мёзи). Уыцы иу рæстæг денджызгæрон фæзындиc грекъаг колонитæ, уыдонæй фракиæгтæ байстой грекъаг æвзаг.
395-æм азы Ромы импери куы фехæлдис, уыцы дыууæ провинцийы бацыдысты Скæсæн Ромы империмæ. Нæ эрæйы VII æнусæй, Адæмты стыр гоцы (ралыгъды) рæстæг, бæстæмæ лидзын байдыдтой хуссайраг славяйнæгтæ. Тагъд рæстæджы уыдон сассимиляци кодтой фракиæгты.
Уыцы рæстæг Азовы денджызы цур фæзындис Стыр Болгари (Фанагори уыдис йæ сæйраг сахар) — рагболгайраг адæмы фыццаг паддзахад, цалдæр тюркаг адæмы иу чи бакодта, ахæм. Рагболгайрæгтæ цæугæцард кодтой, æмæ нырыккон адæмтæй бирæтæн ис уыцы рагон знæмты тæваг. Уыцы паддзахад бирæ нæ ахаста, йæ фыццаг хан Кубрат куы амардис, уыимæ йæ ханад дæр ныддихтæ. Кубраты фырттæй иу, Аспарух, ныгуылæнырдæм ацыдис æмæ фæс-Днепры æмæ, бынæттон славяйнæгты æмцæдисæй, 681-æм азы сарæзта дзы ног болгайраг паддзахад — историографийы йæ хонынц Болгарийы Фыццаг паддзахад. Дунайы донæфтæны ног паддзахадæн бантыст фæуæлахиз уæвын суанг Византийыл, æмæ уæдæй Византийы импери болгайрæгтæн фыста хъалон. Ног паддзахады сæйраг сахар сси Плискæ (нырыккон Болгарийы Шумены облæсты у).
Болгарийы Фыццаг паддзахады цардысты рагболгайрæгтæ, славяйнæгтæ æмæ фракиæгтæ. Уыдон иу адæм систы (славяйнаг болгайрæгтæ кæнæ хуымæтæджы болгайрæгтæ) æмæ байдыдтой дзурын славяйнагау.
IX æнусмæ Болгарийы скондмæ бацыд Авайраг каганаты зæххытæ.
865-æм азы онг Болгарийы хицауиуæггæнджытæ хуындысты хантæ. Борис Фыццæгæмы рæстæг та паддзахад византиæгтæй райста чырыстон дин, уæдæй фæстæмæ хицауиуæггæнджыты титул уыди кънйаз (княз) кæнæ та паддзах (цар). Паддзах Симеон I куы хицауиуæг кодта (893—927), паддзахады тых йæ тæмæны уыд, йæ арæнтæм бахауд егъау фæзуаты зæххытæ (кæс картæйыл), сæйраг сахар сси Преслав (раздæры муртаттаг сæйраг сахары бæсты). Паддзах Симеоны рæстæг культурæ дæр райтынг, фæзындысты славяйнаг æвзагыл фыст чингуытæ.
XIV æнусы кæрон болгайраг зæххытæ бахаудысты Османты империйы скондмæ. Болгар цы цалдæр растады скодтой, уыдон иууылдæр ссæст æрцыдысты.
Æрмæст 1878-æм азы, Сан-Стефанойы фидыдæй, райдыдта ног хæдбар Болгарийы истори. 3 мартъийы, Сан-Стефанойы бадзырдыл къух æрфыссыны бон, Болгарийы бæрæгбон кæнынц куыд нацийы ссæрибары бон.
Сан-Стефанойы бадзырд куы фидаргонд æрцыдис, уайтагъд 3 мартъийы Александр II бардзырд радта, цæмæй æппæт Болгарийы скуса рæстæгмæ уырыссаг хицауад. Уыцы хицауады сæйраг нысан уыд бæстæ хæдбардзинадмæ бацæттæ кæнын. Уæлдар хицауады сæргъы слæууыдис импарторы комиссар кънйаз Дондуков-Корсаков. Рæстæгмæ администрацийы кусыны æмгъуыд (дыууæ азы) Берлины бадзырдмæ гæсгæ фæцыбырдæр кодтой фараст мæйы онг.
1879-æм азы 16 апрелы Бындурæвæрæг æмбырд Тырновойы сахары сфидар кодта Болгарийы конституци (зындгонд у куыд «Тырновойы конституци»). Болгарийы Кънйазад сси Европæйы сæрибардæр паддзахæдтæй иу, уыдис дзы бынæттон хиуынаффæйад, парламент æмæ бирæпартион системæ.
Уыцы-иу рæстæг Болгарийы зæххытæй стыр хай баззадис Османты империйы инæлар-губернаторад Скæсæн Румели (йæ административон центр уыд Пловдив) — кæд дзы разамынд лæвæрдта болгайраг Александр Богороди, уæддæр уыдис осмайнаг провинцитæй иу. 1885-æм азы сентябры Скæсæн Румелийы адæм сыстадысты османты хицауиуæджы ныхмæ.
Бангкок
Бангкок (กรุงเทพมหานคร, ) у Таиланды сæйраг сахар, уыцы бæстæйы стырдæр сахар æмæ экономикæйы артдзæст.
Болгари
Истори
1886-æм азы 24 мартъийы Стамбулы фидаргонд æрцыд Топкапыйы бадзырд. Уымæ гæсгæ Скæсæн Румели æмæ Болгарийы Кънйазад баиу сты ног болгайраг паддзахады сконды. Топкапыйы бадзырдмæ гæсгæ Скæсæн Румелийы хуссары чысыл хай, уыимæ сахар Кырджали, баззадис Османты империйы. Уыцы зæххытæ Болгарийы скондмæ бацыдысты XX æнусы райдиан, Балканы хæстыты фæстиуæгæн.
Бангкок
Тайаг æвзагыл хуины Крунг Тхеп Маха Накхон кæнæ Крунг Тхеп — раздæры йæ бынаты уыд цæугæдоны чысыл порт Аюттхайæ, фæлæ уый бынсыгъд скодта æмæ йæ бынаты Таиланды сæйраг сахарæн йæ бындур æвæрд æрцыд 1782-æм азы.
Болгари
Истори
Фыццаг æмæ Дыккаг Дунеон хæсты Болгари тох кодта Германы фарс, цалынмæ йæ советон æфсад байстой, уæдмæ.
Этникон сконд (2008)
Болгарийы сæйраг этникон къордтæ сты ахæм: уыимæ ма дзы цæрынц грекъæгтæ, дзуттæгтæ, каракачайнæгтæ, румынæгтæ, сомихæгтæ, украинæгтæ, черкесæгтæ.
Бангкок
Фиппаинæгтæ
Категори:Таиланды сахартæ Категори:Мегаполистæ
Болгари
Этникон сконд (2008)
Болгарийы официалон дискурсы бæстæйы æппæт цæрджыты дæр болгайраг адæм хонынц. Кæд æмæ бирæ сыхаг паддзахæдтимæ абаргæйæ Болгарийы адæмтæ сабыр цард кæнынц, куыд æппæт Балканы æрдæгсакъадахыл, афтæ Болгарийы дæр иу адæм иннæйы æфхæрыны цаутæ-иу æрцыдысты — уыдонæй фæстаг туркаг адæмы болгаризаци («Сæндидзын кæнынад» 1984—1989 — Възродителен процес). Уыцы процессы фæстиуæгæн мингай туркæгтæ ралыгъдысты Турчы европæйаг хаймæ, уыдонæй бирæ ныр дæр Болгарийы гражданинтæ баззайынц, иуæй-иутæ раздæхынц райгуырæн бынатмæ.
Энергетикæ
Болгарийы ис архайгæ атомон электростанцæ Козлодуймæ æввахс, йæ хъомыс у 3760 мегаватты. Цæуы ног атомон электростанцæйы арæзтад (2000 мегаватты), Дунайы былгæрон Беленейы районы.
Хуссар регионты ахсджиаг у гидроэлектростанцæты бавæрд, æдæппæт сты 87. Сæ иумæйаг хъомыс у 1980 мегаватты. Цæуы æртæ ног гидроэлектростанцæйы арæзтад: «Горна Арда» — 160 МВт; «Среден Искър» — 93 МВт æмæ «Цанков камък» — 90 МВт.
Хъæууон хæдзарад
Болгари у дунейы ахсджиагдæр хъæууон хæдзарады бæстæтæй иу, ахсы бæрзонд бынæттæ иуæй-иу хойрæгты хуызты кондады: анис (дунейы 6-æм), æхсынæн (11-æм), мæнæргъы (13-æм), тамако (15-æм), чили цывзы (18-æм), сæгъы æхсыр (20-æм) æмæ æндæртæ.
Туризм
Туризм у Болгарийы ахсджиагдæр экономикон къабæзтæй иу. Хорз æууæлтæ туризмæн ис денджызы былгæрон æмæ хæххон регионты. 2007-æм азы дæргъы бæстæмæ фæсарæнæй æрбацыдис 7 725 мин адæймаджы, уыдонæй 4 218 мины — сæ фæллад уадзынмæ æмæ фенддæгтæ фенынмæ. Туристтæн сæ фылдæр хай æрбацыдис Грекъ (760,3 мин), Румыни (699,6 мин) æмæ Германæй (466 мин). Уæрæсейаг туристты нымæц уыцы иу аз уыд 205,8 мин адæймаджы.
Административон дих
Административон æгъдауæй Болгари дихгонд у 28 облæстыл. Облæстыты сконды сты хъæубæстæтæ, хъæууон хъæубæстæтыл вæййынц ма кметæдтæ, сахаронты та — районтæ кæнæ сыхтæ.
Сахартæ
Болгарийы дæс стырдæр сахары сты:
Ирыстонимæ бастдзинад
Болгарийы ис Дзæуджыхъæуы æфсымæрон сахартæй иу (1962-æм азæй). Кæс Кырджали. Советон Цæдисы фехæлды фæстæ дыууæ сахары ’хсæн официалон бастдзинæдтæ бахуыссыдысты.
Фиппаинæгтæ
*
Битъæртæ
Битъæртæ кæнæ Битъæрагонтæ (Битаровы) сты ирон мыггаг.
1835
1835 1835
890-æм аз
Амардысты
Категори:890
11 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1678-æм аз
Амардысты
Категори:1678
891-æм аз
Амардысты
Категори:891
Ростовы облæст
Ростовы облæст (Ростовская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Хуссар федералон зылды. Йæ административон центр у Ростов-Доныл.
Незлобная
Незло́бная у станицæ Стъараполы крайы Гуымы районы. Лæууы Подкумочы цæугæдоны галиу былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуымы районы цæрæнрæттæ
12 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
892-æм аз
Амардысты
Категори:892
1837
1837 1837 1837
Маскат
Маскат (مسقط) у Оманы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оманы сахартæ
Къахетæгтæ
Категори:Гуырдзиаг адæм Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ
Хурхæтæн (хох)
Хурхæтæн кæнæ Хурхæтæны хæхтæ у хохы цъупп Гуырдзыстоны Тырсыгомы. Йæ бæрзæнд у 3352 м.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Ртищево
Сахары баззад, XIX æнусы арæзт чи ’рцыдысты, ахæм амаддзæгтæ. Уыдоны ’хсæн — æфсæнвæндагон вагзал Ртищево-I. XX æнусы райдиан аразт æрцыд Александр Невскийы мысæн аргъуан (йæ къам фен).
Фиппаинæгтæ
Категори:Саратовы облæсты сахартæ
Ветлугæ
Ветлугæ:
Кабул
Кабу́л (کابل, Kābul) у Афгъанистаны сæйраг сахар. Цæрынц дзы 4,2 милуан адæймагæй фылдæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Афгъанистаны сахартæ
1838
1838 1838
Шеффилд
Категори:Англисы сахартæ
893-æм аз
Амардысты
Категори:893
1839
1839 1839 1839
1679-æм аз
Амардысты
Категори:1679
Урс арс
Урс арс (Ursus maritimus) у стыр тугдзых цæрæгой, арсы хуыз.
Категори:Æрсытæ
Хъантемыратæ
Хъантемыратæй иуæй-иу зындгонддæр адæймæгтæ:
Æрвитæнтæ
*
Медресе
thumb|right|250px|[[Медресе Шердор — Самарканды æртæ зындгонддæр медресейæ иу, арæзт æрцыдис 1619—1636 азты]] Медресе (مدرسة, дзырдæй-дзырдмæ «ахуыргæнæндон») у скъолайы ном пысылмон бæстæты.
Медресеты ахуыр кæнынц араббаг æвзаг, Хъуыран æмæ йæ æмбарынгæнæнтæ, хадистæ, калам (динон ныхас), шариат, дины истори, стæй иуæй-иу æндæр иумæйаг ахуырады предметтæ.
Октябры революцийы агъоммæ Уæрæсейы дæр куыстой медресетæ, цæрджытæй сæ фылдæр пысылмон диныл хаст кæм уыдысты, уыцы регионты.
Категори:Ахуырад Категори:Пысылмон дин
Дрезден
Дре́зден (Dresden, Drježdźany) у Германы сахар, Саксонийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Саксонийы сахартæ
Анталья (ил)
Антáлья (Antalya) у ил (провинци) Турчы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
31 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
894-æм аз
Амардысты
Категори:894
Липарийы сакъадæхтæ
Липа́рийы сакъадæхтæ (иуæй-иу хатт Эолийы сакъадæхтæ) (Isole Eolie), зæгъгæ, афтæ хуындæуы Сицилийæ цæгатырдыгæй Тиррены денджызы чи ис, уыцы сакъадæхты къорд. Уыдонæй æхсæз иумæ сты коммунæ Липари, æвдæм сакъадахыл æрбынат кодтой коммунæтæ Санта-Мария, Мальфæ æмæ Ринелья.
Æппæт сакъадæхтæн ис вулканон равзæрд. Стромболийы сакъадахыл ис, ныртæккæ дæр иудадзыг активон чи у, ахæм вулкан (у сакъадахы æмном). Липари æмæ Вульканойы сакъадæхтыл æмбæлынц фумаролæтæ.
Липарийы сакъадæхтæм хæссынц:
Липарийы сакъадæхтæ хаст сты ЮНЕСКО-йы хæзнадонмæ.
1840
1840 1840
Липарийы сакъадæхтæ
*
Пицундæ
Пицундæ (Пиҵунда, ბიჭვინთა) у сахар Абхазы Гагрæйы районы.
Категори:Абхазы сахартæ
895-æм аз
Амардысты
Категори:895
Ирон адæм
Ирон адæм (ир, ирæттæ, ) cты цæгат-скæсæйнаг ирайнаг æвзагыл дзурæг адæмыхатт, сæ фылдæр хай цæры Ирыстоны (Хуссар æмæ Цæгаты дæр). Ирæттæ дзурынц ирон æвзагыл, уыдонæй сæ фылдæрæй дæр сты дывзагон (зонынц ма уырыссаг æвзаг, цалдæр раны та — гуырдзиаг кæнæ туркаг).
Ирон æвзаг дих кæны дыууæ диалектыл: ирон æмæ дыгурон. Уыдоныл дзурæг адæмы хонынц ир æмæ дыгур.
Ирæттæ равзæрдысты ирайнаг цæугæцардгæнæг знæмæй, алантæй, кæцытæ гуннты ныббырсты фæстæ æрбынат кодтой Кавказы æмæ дзы сарæзтой тыхджын æстæузаман паддзахад, Алани. XIV æнусы, Тамерланы ныббырсты фæстæ, сæ баззайæггагтæ дарддæр хæхтæм алыгъдысты, æрцардысты Кавказы хæхты хуссар æмæ цæгат фæрстыл æмæ райдийæн радтой нырыккон ирæттæн.
Этноним
Иу версимæ гæсгæ дзырд «ирон» рацыди дзырд «арийон»-æй (, ārya, aryien — «уæздан»). Фæлæ номдзыд иранист Абайты Васо ацы гипотезæимæ разы нæ уыд, уымæ гæсгæ ныхасæй "арийон" цыдис ирæтты фыдæлты хином — "аллон", ныхæстæ та "Ир" æмæ "Ирон" цæуынц цыдæр рагон Кавказаг топонимæй. Цасдæр иртæсджыты хъуыдымæ гæсгæ дзырд "Ир" цæуы рагон ирайнаг ныхасæй "uira", авестиаг "vira", кæцы нысæн кæны "лæг" кæнæ "хъайтæр" нырыкон ирон æвзагыл. Ацы ныхас ис æндæр скæсæйнаг ирайнаг æвзагты дæр, зæгъæм согъдиаг "wyr" æмæ ягънобаг "vir".
Ирон адæмы æндæр субэтникон къорд, дыгурæттæ, сæхи ирæттæй нæ хонынц æмæ сæ хином у афтиддæр дигорæнттæ. Ныхасы Дигор кæнæ Дыгур рагондæр кой у Сомихаг географийы "Ашхарацуйц" æмæ фыст дзы у куыд "Аш-Тикор". Абайты В.-мæ гæсгæ ныхас Дигор дæр кавказаг топонимæй цæуы æмæ йæ уидæг Диг рæвзæрдис кæсгон адæмы этнонимæй — Адыгэ.
Ирæтты этноним æндæр æвзæгтыл
Æндæр æвзæгтæй фылдæрыл ирæтты хонынц «осетины», «ossetians». Уый рацыди, «ოსეთი», зæгъгæ, уыцы гуырдзиаг дзырдæй []. Гуырдзиаг "осети" та цæуы уидыгæй "ос" кæнæ "ас", афтæ алайнагты ходтой сæ сыхæг адæмыхаттæй бирæтæ. Уымæй дæр цæуы рагон уырыссаг азгайфыстытæй ныхас "яс", монгойлаг ныхас "ас" (кæс асуд дæр) æмæ æндæртæ. Нырыккон ирон æвзаджы ацы уидыг баззадис куыд балхъайраг адæмы æндæр ном, æссон. Æвæццагæн афтæ у уый тыххæй, æмæ нырыккон Балхъары территорийы раджы цæрдысты ирон знæмтæ, балхъайрæгтæ та сæ уырдыгæй æддæмæ ассыдтой, фæлæ сæ ном ацы территоримæ баст баззадис.
Кæм цæрынц
Цæрджыты æппæтуæрæсейаг сфыстмæ гæсгæ (2010), Уæрæсейы цæрынц 528 мин ироны. Уæлдайдæр бирæ сты ацы регионты:
Хуссар Ирыстоны цæрджытæй фылдæр хай сты ирæттæ.
Гуырдзыстоны 2002-æм азы сфыстмæ гæсгæ цардысты 38 мины бæрц ирæттæ.
Турчы цæрынц 20-36 мин ироны — XIX æнусы Османты империмæ чи ралыгъдысты, уыцы пысылмон ирæтты байзæддæгтæ.
Ирон диаспорæтæ ма ис Францы, Канадæйы (Торонто) , АИШ-ы.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Хуссар Ирыстоны адæмтæ Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ Категори:Турчы адæмтæ Категори:Ирайнаг адæмтæ
Десхуа
Десхуа кæнæ Децхуа (მნაისისწყალი) у цæугæдон Гуырдзыстоны Тырсыгомы, Терчы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Подкумок
Подку́мок (Подкумок) у цæугæдон Цæгат Кавказы, Хъуымы фæрсагдон. Йæ дæргъ у 160 километры.
Категори:Стъараполы крайы цæугæдæттæ Категори:Хъæрæсе-Черкесы цæугæдæттæ
1841
1841 1841
1680-æм аз
Амардысты
Категори:1680
Торонто
Торонтойы стыр ирон диаспорæ ис.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Мегаполистæ
1842
1842 1842
896-æм аз
Амардысты
Категори:896
Загреб
За́греб (Zagreb ) у Хорватийы сæйраг сахар æмæ паддзахады æппæты стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хорватийы сахартæ
Лигурийы денджыз
Æхсы Франц, Монако æмæ Италийы былтæ.
Денджызы фæзуат у 15 000 км², рæстæмбас æрфад — 1 200 м. Донбылтæ фылдæр сты тыхуырдыг æмæ къæдзæхджын, кæмдæрты ис змисджын пляжтæ.
Сæйраг порттæ: Генуя, Савонæ, Специ (Итали), Ниццæ (Франц).
Категори:Зæххастæуы денджызы денджызтæ
Кæлдæф
Кæлдæф, (Герань лесная ) у кæрдæджы ном.
Зайы къæдзæх рæтты. Йæ донæй йын æхсынц хъæдгом кæнæ та йыл æй сæвæрынц.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1681-æм аз
Амардысты
Категори:1681
897-æм аз
Амардысты
Категори:897
17 декабры
17 декабры, иронау цыппурсы мæйы 17-æм бон — азы 351-æм бон ( 352-æм бон).
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Сон Джэ-ги
Сон Джэги (, 1967-æм азы 11 сентябры Тэгуйы — 2013-æм азы 26 июлы) уыдис хуссаркорейаг бархъахъхъæнæг æмæ æмбæстон активист, либерализм æмæ антифеминизмы философ. 2008-æм азы бындур æрæвæрдта «Корейы нæлгоймæгты ассоциацийæн».
2013-æм азы 26 июлы амæрдта йæхи хидæй гæпп кæнгæйæ.
Категори:Политиктæ алфавитмæ гæсгæ
898-æм аз
Амардысты
Категори:898
1844
1844 1844
Хæдтæхæг
thumb|220px|Хæстон хæдтæхæг стæхы сæрмагонд науæй Хæдтæхæг у, уæлдæфæй уæззаудæр чи у æмæ уæддæр йæ базырты фæрцы тæхынæн чи бæззы, ахæм машинæ. Фыццаг хæдтæхæг стахти 1903-æм азы 17 декабры Америкæйы Иугонд Штатты, скодтой уыцы машинæ æфсымæртæ Райт; сæ хæдтæхæджы фыццаг тахт дæргъвæтин нæ уыд — æрмæст 59 секунды.
Виктори (Британийы Колумби)
Виктори (Victoria) у сахар Канадæйы, Британийы Колумбийы провинцийы сæйраг сахар.
Хæдтæхæг
Сæ уæзмæ гæсгæ хæдтæхджытæ дих кæнынц цыппар къорды:
Виктори (Британийы Колумби)
Фиппаинæгтæ
Категори:Британийы Колумбийы сахартæ
Хæдтæхæг
Фиппаинæтгæ
*
Æфцæджы дзуар
Æфцæджы дзуар – тызмæг хæххон дуаг, кæмтты æмæ æфцджыты æлдар.
Йæ зæрдæйы уагимæ баст уыдис хæхбæсты фарн. Алы комы дæр Æфцæджы дзуары номыл уыдис цалдæргай кувæндоны дуры цæндтæ. Фæндаггон адæм дзуары бынмæ хастой æртæ чъирийы, арахъхъ, фæлæ арæхдæр æвæрдтой мысайнаг – лыстæг æхца кæнæ хъуымацы гæппæлтæ. Бастой-иу сæ дзуармæ хæстæг къутæртыл кæнæ чысыл бæласыл.
Литературæ
Категори:Ирон уырнынæдтæ Категори:Дауджытæ
Сывылдзджын (Гуырдзыстон)
Сывылдзджын (ხოშატიანი; [хошатъиани]) у гыццыл сыхгонд, кæройнаг хай ирон хъæу Хошатъаны, кæцы ма йæхæдæг та у Арешпераны хъæуы хай, Гуырдзыстоны Лагодехы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Тедетæ, Бестаутæ, Сопойтæ, Хъотайтæ, Харебатæ, Хъæцмæзтæ, Багатæ, Джиотæ, Цæбитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ Категори:Къахеты ирæттæ
Бурдур (ил)
Бурдур (Burdur) у провинци (ил) Турчы хуссар-ныгуылæны.
Категори:Турчы провинцитæ
Сунжæ (Мæхъхъæл)
Сунжæ (2016-æм азы онг — Орджоникидзевская) у Мæхъхъæлы сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæхъхъæлы сахартæ Категори:Мæхъхъæлы Сунжæйы районы цæрæнрæттæ
899-æм аз
Амардысты
Категори:899
1682-æм аз
Амардысты
Категори:1682
1846
1846 1846
Форталезæ
Фортале́зæ (Fortaleza [] «фидар») у Бразилийы сахар æмæ муниципалитет, штат Сеарайы сæйраг сахар, ахсджиаг порт. Цæрынц дзы 3,4 милуан адæймагæй фылдæр, уымæй Форталезæ у Бразилийы цыппæрæм стырдæр сахар. Сахар лæууы Атлантикон фурды былгæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ Категори:Бразилийы порттæ Категори:Бразилийы штатты сæйраг сахартæ
18 декабры
18 декабры, иронау цыппурсы мæйы 18-æм бон — азы 352-æм бон ( 353-æм бон).
Фиппаинæгтæ
Категори:Бонтæ
Силези
Силези (Śląsk, Slezsko, Schlesien, Ślůnsk, Schläsing) — историон бæстæ Централон Европæйы. Стырдæр сахартæ: Вроцлав, Катовице.
Фæткъуыджын (хъæу)
Фæткъуыджын (Фаткуджын ) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Силези
Категори:Силези
Фæткъуыджын (хъæу)
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сараево
Сараево (Sarajevo, Сарајево, Sarajevo) у Босни æмæ Герцеговинæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Босни æмæ Герцеговинæйы сахартæ
Дублин
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирландийы сахартæ
Хобарт
Фиппаинæгтæ
Категори:Тасманийы сахартæ
Архипелаг
Архипелаг у кæрæдзимæ æввахс æвæрд денджызон сакъадæхты къорд. Сакъадæхтæн вæййы иумæйаг равзæрд (континентон, вулканон, кораллон) æмæ æмхуызон геологон сконд. Иуæй-иу архипелагтæн сæ сакъæдæхтæн ис фæйнæхуызон равзæрд.
Этимологи
Дзырд «архипелаг» арæзт у дыууæ грекъаг дзырдæй: arche — райдиан, сæрæвæрд и pelages — денджыз. Дзырд Αρχιπέλαγος райдианы нысан кодта, æрмæст Эгейы денджызы цы сакъадæхты къорд уыди, уыдон.
Стырдæр архипелагтæ
*
900-æм аз
Амардысты
Категори:900
Советскæй (Æрæфы район)
Советскæй (Советское) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Æвастхъæр
Æвастхъæр — адæймаджы æнкъарæнтæ æмæ зæрдæйы уаг цы ныхасы хай æвдисы, уый. Æвастхъæртæ хауæнтæм гæсгæ нæ ивынц, фæрстытæн дзуапп нæ дæттынц, нæ вæййынц хъуыдыйады уæнгтæ. Ирон æвзаджы æвастхъæртæ сты додой, тæхуды, оххай æмæ æндæртæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Ныхасы хæйттæ
Хатай (ил)
Уый йеддæмæ ма кæс: Хатайы паддзахад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
1847
1847 1847
Æхсар
Æхсар — Æртæ Нартæй иу – æхсарджын æмæ зонынджын мыггаг Æхсæртæггатæй, Уæрхæджы фырт, Æхсæртæджы халдих фаззон, йæ кæстæр.
Æхсар Нарты кадджытæм гæсгæ
Æхсар райгуырдис фыццаг кæркуасæны, Æхсæртæг та — дыккаг кæркуасæны, Бонвæрноны скастмæ. Уæрхæг йæ лæппуты райгуырды боны фарнæн скодта нæртон куывд сырды фыдæй. Æрхуыдта уæларвæй Куырдалæгоны, фурдæй — Донбеттыры, Нартæй та — Борæйы æмæ æндæрты. Дыууæ фаззоныл буц нæмттæ сæвæрдта уæларв Куырдалæгон. Æхсар æмæ Æхсæртæг та сыл уымæн сæвæрдта, æмæ Æхсар, хистæр æфсымæр, уыд æхсарджын, Æхсæртæг та, кæстæр æфсымæр — Æхсарæй æхсарджындæр. Номæвæрæджы лæварæн Куырдалæгон радта Уæрхæгæн удæвдз йæ куырдадзы фæтыгæй, болат æндонæй арæзт. Уайтагъд айрæзтысты Æхсар æмæ Æхсæртæг: бон рæзтысты уылынг, æхсæв та – уыдисн. Сарæзтой сæхицæн фаттæ æмæ æрдынтæ æмæ арвыл маргъ тæхын нæ уагътой — æрмийæ-иу æй æрæппæрстой. Айхъуыст дунейыл, зæгъгæ, Нарты Уæрхæгæн рахъомыл хъæбатыр фырттæ.
Æхсар сразы ис æмæ æрхуыссыд. Æмбисæхсæв фехъал ис æмæ дзуры Æхсæртæгмæ;
Бичерахты Лазæр
Бичерахты Федыры фырт Лазæр (1882-æм азы 15 ноябры, Бетъырбух — 1952-æм азы 22 июны, Дорнштадт, Герман) уыдис ирон равзæрды уæрæсейаг æфсадфæтæг, Фыццаг дунеон хæсты æмæ Уæрæсейы мидхæсты æрхайæг.
Цардафыст
Бичерахты Лазæр райгуырдис 1882-æм азы 15 ноябры, дыгурон равзæрды хъазахъхъаг афицеры бинонты. Каст фæци фыццаг æцæг ахуырдон Бетъырбухы æмæ Алексейаг хæстон ахуырдон Мæскуыйы. Службæ кодта фыццаг Хæххон-Мæздæггаг полчъы (1911-1915). 1915-1918 азты лæггад кодта инæлар Баратовы экспедицион корпусы Персы æмæ уыди Терчы хъазахъхъаг балы сæргълæууæг. Хорзæхджын æрцыд Сыгъдæг Георгийы 4-æм æмæ 3-æм къæпхæны ордентæй, Георгийы хæцæнгарзæй æмæ Сыгъдæг Владимиры 4-æм къæпхæны орденæй æд бант æмæ æхсæргардтæ.
Астæуккаг Хурыскæсæн
Астæуккаг Хурыскæсæн (, الشرق الأوسط, Orta Şərq, המזרח התיכון, Rojhilata Navîn, Orta Doğu) у Азийы бæстæты къорды иумæйаг ном. Уыцы къордмæ хауынц Æввахс Хурыскæсæн бæстæтæ стæй иуæй-иу æндæр: Афгъанистан, Пакистан. Афтæ дæр вæййы æмæ æрмæст уыцы æртæ паддзахады тыххæй зæгъынц «Астæуккаг Хурыскæсæн».
Хур (ирон мифологи)
Хур кæнæ Хурзæрин, Хурты Хурзæрин — уæларвцæрæг дзуар ирон мифологийы. Ис ын бинонтæ, уыимæ цалдæр чызджы. Хуры хæларæй цæры иннæ уæларвцæрджытимæ æмæ иу цасдæр рæстæг-нартимæ дæр; нартæй иуæй-иутимæ хæстиуæг дæр кæны: йæ чызг Ацырухс — рæсугъд у разагъды нарт Сосланы бинойнаг. Хур Нарты Батырадзы тохы рæстæг уæларвцæрджытимæ, Хуыцауы амындмæ гæсгæ, фæстæгты фарс фæцис, æмæ, цы тæвд скодта, уымæй Батырадзы болат буар атадис. Хуры бадзырдмæ гæсгæ Балсæджы цалх амардта Сосланы — йæ чызджытæй иуы бафхæрæджы: чызджы фæндыд Сосланы бинойнаг суæвын, фæлæ Сослан разыйы дзуапп нæ радта.
1848
1848 1848
Бичерахты Лазæр
Цардафыст
1918-æм азы райдианы Персы сарæзта англисæгтæн лæггад чи кодта, ахæм бал иу мин адæймаджы бæрцæй. 1918-æм азы июлы ацы бал порт Энзелийы фæстæ денджызæй Бакумæ рацыдис æмæ туркаг-азербайджайнаг æфсадæй горæт чи хъæхъхъæдта, уыцы æфсады скондмæ бацыди.
Астæуккаг Хурыскæсæн
Астæуккаг Хурыскæсæн дырыс термин нæу, æмæ уый тыххæй уымæй пайда кæнынц суанг африкаг паддзахæдтæй дыууæйæн: Мысыр æмæ Суданæн. Араббаг кæнæ пысылмон бæстæтæ иугæнæг термин кæй у, афтæ дæр зæгъæн нæй, уый тыххæй æмæ Ливи (араббаг у) кæнæ Бангладеш (пысылмон у) Астæуккаг Хурыскæсæны бæстæтыл никуы нымайынц.
901-æм аз
Амардысты
Категори:901
Астæуккаг Хурыскæсæн
Термин критикæ кæнынц куыд æгæр европæйаг, уый тыххæй æмæ уыцы регион Европæйæ у скæсæн, фæлæ æндæр паддзахæдты цæстæнгасæй у ныгулæн кæнæ хуссар. Араббаг æвзагыл ис, æндæр æвзæгты дæр чи спайдачындæуыд, дыууæ ахæм термины: Магриб (Цæгат Африкæйы араббаг паддзахæдтæ) æмæ Машрихъ («скæсæн», Азийы араббаг паддзахæдтæ).
Хур (ирон мифологи)
Фиппаинæгтæ
Категори:Нарты кадджытæ Категори:Ирон мифологи
Бичерахты Лазæр
Цардафыст
Хайæд иста Бакуйы коммунæйы хицæуады раппæрсты (1918-æм азы 31 июлы) æмæ Центрокаспийы Диктатурæйы хицæуады æрæвæрæны. Уый фæстæ Лазæр снынан уыд æфсæдты сæйрæг командæгæнæгæй. Августы райдийæны Бакумæ рацыдис инæлæр Денстервилы чысыл англисаг бал.
1683-æм аз
Амардысты
Категори:1683
Æхсар
Æхсар Нарты кадджытæм гæсгæ
Фæлæ йæ Æхсæртæг сыстын нæ бауагъта — фæтæригъæд кодта йæ хуыссæгхъæлдзæг æфсымæрæн æмæ хуыснæг æртæ æхсинæджы уый федта, уый сæ фехста фатæй. Стæй цæф маргъы фæдыл цæуын дæр уый сфæнд кодта, йæ туджы æртæхтимæ зæлдаг кæлмæрзæны. Æхсар дæр йæмæ араст ис. Фæлæ денджызы был фæхицæн вæййынц æмæ ам æвæстагæй йæ мæлæт æрцæуы йе ’фсымæры къухæй, Æхсæртæг ыл йæ ус Донбеттырты чызг Дзерассæйы бафхæрынæй кæй фæдызæрдыг, уый фыдæй. Афтæмæй та Æхсар уыд уæздан æмæ æгъдауыл хæст. Дзерассæимæ-йæ чындзимæ иумæ мусонджы æхсæвы куы баззадысты, уæд æм йе ’ргом нæ лæвæрдта, кæд æй уый Æхсæртæг æнхъæл уыд, уæддæр. «Хуыссын афон куы æрцыд, уæд Æхсар йæ нымæт Дзерассæйы бын бакодта, Æхсæртæджы нымæт та сæ уæлæ ныккодта æмæ цæмæй кæрæдзимæ хæстæг нæ уыдаиккой, уый тыххæй йæ кард фелвæста æмæ йæ сæ дыууæйы астæу нывæрдта», — зæгъы кадæг.
Бичерахты Лазæр
Цардафыст
Туркаг-азербайджайнæг æфсæдтæ Бакумæ цæуын куы райдыдтой, уæд Бичерахы-фырт йæ балимæ фæстæмæ Дагъистанмæ ацыдис, æмæ уым райста Дербент æмæ Петровск-Порт (нырыккон Махачкала). 1919-æм азы январы Бичерахы-фырты бал Батуммæ арвыстой æмæ 1919-æм азы апрелы йæ ауагътой. Йе сконд æмæ мулк УХХТ-ы баххæст кæнынмæ арвыстой.
Æхсар
Литературæ
Категори:Æхсæртæггатæ Категори:Нарты кадджытæ Категори:Нарты хъайтартæ
Бичерахты Лазæр
Цардафыст
1920-æм азы фæсарæнмæ алыгъдис Стыр Британимæ. 1928-æм азæй цардис Германы.
19 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Топонимикæ
Топонимикæ (бердзенаг дзырдтæй τόπος (topos) «бынат» æмæ ὄνομα (ōnoma) «ном») у зонад, кæцы иртасы географион нæмтты (топонимты) равзæрд, нысаниуæг æмæ нырыккон уавæр. Топонимикæ у æртæ зонады синтез: географи, истори æмæ лингвистикæ.
Южно-Курильск
Южно-Курильск у посёлок Уæрæсейы, Сахалины облæсты. Æрбынат кодта Кунаширы сакъадахыл (Курилы сакъадæхтæ).
Астæуккаг Хурыскæсæн
Фиппаинæгтæ
Категори:Ази
Южно-Курильск
Фиппаинæгтæ
Категори:Сахалины облæсты сахартæ
Топонимикæ
*
Бичерахты Лазæр
Цардафыст
Амардис 1952-æм азы Дорнштадты, Ульмы цур.
Фиппаинæгтæ
Лазæр Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Уæллаг Ацабет
Уæллаг Ацабет (ზემო აჩაბეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Æфсæрон
Æфсæрон — сохъыр уæйыг. Нарты кадджыты цæры уæлхох ран.
Адæмон сфæлдыстад иртасджытæ йæ хонынц авдсæрон. Æвæццæгæн, растдæр уыдзæн, йæ ном ын æфсæримæ куы бабæттæм, уæд. Ома, стыр æфсæрджын. Куыд фæсохъыр, уый тыххæй та нын бæлвырд дзуры кадæг «Батрадз æмæ Сохъыр уæйыг Æфсæроны фырт Алæф». Йæ фырт хъал Алæф Нарты симдмæ цæуынвæнд куы скодта, цон хорз фæсимон, фæхынджылæг кæнон Нарты фæсивæдæй æмæ сын сæ дзаумæттæ схæссон, зæгъгæ, уæд ын афтæ зæгъы:
Литературæ
Категори:Нарты кадджытæ
902-æм аз
Амардысты
Категори:902
Алеуты сакъадæхтæ
Алеуты сакъадæхтæ (Aleutian Islands) у 150 сакъадахы рæгъ Сабыр фурды цæгаты. Сакъадæхтæй сæ фылдæр сты къæдзæхджын, сæ бæрзонддæр хох та у вулкан Чикалдин (2703 м).
Сеара
Сеара́ (Ceará) у штат Бразилийы цæгат-скæсæны. Штаты сæйраг сахар у Форталезæ.
11 сентябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Алеуты сакъадæхтæ
1867-æм азы Алеуты сакъадæхтæй сæ фылдæр хай (уæрæсейаг Беринджы æмæ Æрхуы сакъадæхты йеддæмæ) фесты Америкæйы Иугонд Штатты дæлбар территори (ныр сты штат Аляскæйы хай).
Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ Категори:Аляскæйы сакъадæхтæ
1684-æм аз
Амардысты
Категори:1684
Æддагхъæу
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Цъæйы ком
1849
1849 1849 ई सं १८४९ 1849
Ономастикæ
Ономастикæ (бердзенаг дзырдæй ὀνομαστική «ном дæттыны дæсныйад») у лингвистикæйы къабаз, кæцы иртасы нæмттæ æмæ сæ истори.
Ономастикæ дихкæнæн ис мæнæ ахæм дисциплинтыл:
*
Мивдисæг
Мивдисæг у предметы архайд æвдисæг ныхасы хай. Йæ сæйрагдæр морфологион миниуджытæ сты хуыз, афон, здæхæн æмæ цæсгом. Хъуыдыйады уæнгтæм гæсгæ арæхдæр вæййы зæгъинаг.
Категори:Мивдисæг
Фæндыр
Фæндыр музыкалон инструменты ном у. Вæййы цалдæр хуызы:
Раджы заманы дыууадæстæнон, хъисын æмæ дала фæндырыл æмбæлыд цæгъдын æрмæстдæр нæлгоймæгтæн. Сылгоймаджы бар уыд хъандзал фæндыр.
Æфсин
Уый аудыны фæрцы зынг нæ хуыссы къонайы артдзæсты. Бинонты хъæрмуд, цæрдхуыздзинад, цардбæллондзинад æмæ суанг сæ фæрныгад дæр уымæй аразгæ у. Уый номæй нæлгоймаг фырбуцæн хоны йæ цардæмбалы.
Литературæ
Категори:Ирон уырнынæдтæ Категори:Дауджытæ Категори:Бардуæгтæ
904-æм аз
Амардысты
Категори:904
903-æм аз
Амардысты
Категори:903
Ыспарта (ил)
Ыспарта́ (Isparta) у ил (провинци) Турчы хуссар-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Ахмадинежад, Махмуд
Йæ адæмы хаттмæ гæсгæ Ахмадинежад у талышаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ираны политиктæ Категори:Ираны президенттæ
Манамæ
Мана́мæ (المنامة, Al-Manāmah) у сакъадахон паддзахад Бахрейны сæйраг сахар, Персы бакæлæны порт. Цæрынц дзы 155 мин адæймаджы, æппæт паддзахады цæрджытæй цыппарæм хай.
Сахары экономикон бындур у йæ финансты къабаз, кусынц дзы 200 финансон куыстуатæй фылдæр.
Категори:Бахрейны сахартæ
Авестæйы æвзаг
Авестæйы æвзаг у, фыстыты чи баззади, уыцы ирайнаг æвзæгтæй сæ тæккæ рагондæр. Æвзагæй пайда кодтой зороастризмы табугæнæн гимнтæ фыссынæн (уыцы гимнты æмбырдгонд ном хуыйны Авестæ, æвзаджы ном дæр амæй цæуы).
Авестæйы тексттæ фыссынæн пайдагонд цыди, арамейаг тагъдфыстæй чи равзæрди, ахæм хицæнхуызон авестæйаг алфавит.
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Дзындзалæг
Дзындзалæг,, дзиндзалæг, дзиндзала, дзиндзалуг, дзозагæ, цъанта (Capsella, Пастушья сумка) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
Танжер
Фиппаинæгтæ
Категори:Мароккойы сахартæ
Къуымбил
thumb|250px|Австралиаг къуымбилдæттæг фыстæ фосдарынадон равдысты, 2005 Къуымбил, у ахсджиаг æрмæг, фасынц кæнæ æлвынынц æй фыстæй æмæ сæгътæй.
Кахраманмараш (ил)
Кахраманмараш (Kahramanmaraş) у ил (провинци) Турчы хуссары.
Къуымбил
Ирон адæмы истори нын куыд амоны, афтæмæй ирон адæмы рагфыдæлтæ — скифтæ, сæрмæттæ æмæ алантæ — кодтой цæугæ цард. Фæстагмæ сæ байзæддæгтæ æрбынат кодтой Кавказы хæхты хуссар æмæ цæгат фæрстыл. Кодтой зæххы куыст, дардтой фос, цыдысты æххуырсты æмæ кодтой цуан дæр. Сæ царды сæм иууыл пайдайагдæр фæкастис фос дарын, уæлдайдæр та лыстæг фос: фыстæ, сæгътæ.
Кахраманмараш (ил)
Категори:Турчы провинцитæ
Къуымбил
Уымæ гæсгæ ирон сылгоймæгтæ раджы райдыдтой къуымбилы куыст кæнын: пирын, æлвисын, къуыбылой тухын, æхснудын, цъында кæнын æмæ тынтæ уафын. Кодтой цухъхъатæ, басылыхътæ, куырæттæ.
Малайы архипелаг
Малайы архипелаг у дунейы тæккæ егъаудæр архипелаг. Йе сконды ис Стыр Зонды (Большие Зондские), Чысыл Зонды, Молуккы, Филлиппинты æмæ бирæ чысыл сакъадæхтæ (фæлæ архипелагмæ нæ хауы, Океанимæ хаст чи у, уыцы Ног Гвиней).
Къуымбил
Уæззау уыд сæ куыст сылгоймæгтæн, уæлдайдæр та нæзы цырагъы рухсмæ.
IAST
IAST (International Alphabet of Sanskrit Transliteration) у æхсæнадæмон стандарт санскриты мыртæ фыссынæн. Сфидар æй кодтой 1912 азы.
Къуымбил
Къуымбилæй тын уафынæй дарддæр ма ирон сылгоймæгтæ быдтой къæбæлтыл дæр. Уыдис ахæм сылгоймæгтæ, æмæ-иу бон иу фæлыст цъындатæ абыдта. Къуымбилæй быд дзаума стæгнизæн пайда у, адæймагæн йæ син кæнæ йæ уæраг куы фæриссы, уæд уымæн. Къуымбил цас дæрзæгдæр уа, уыйас хуыздæр у. Раздæр ма фысы царм дардтой сæ быны гобаны бæсты дæр.
IAST
Категори:Алфавиттæ
Къуымбил
Æппæт уæлæдарæс кодтой фылдæр къуымбилæй, тинтычъи æмæ сæхъисæй. Сæхъис æмæ тинтычъи фасынц æмæ æлвынынц сæгътæй. Сæгъæй тинтычъи фастой хъæдын, ставддæндаг сæрвасæнæй. Фасын та хъæуы хуыскъ сæгъ, кæнæ нæл сæгъ. Заинаг сæгъæн тæссаг у фефтауынæй.
Малайы архипелаг
Архипеладжы стырдæр сакъадæхтæ сты Калимантан æмæ Суматрæ. Тæккæ адæмарæхдæр сакъадах у Явæ. Малайы архипелагыл æрбынат кодтой ахæм паддзахæдтæ: Индонези, Малайзи (йæ иу хай), Бруней, Скæсæн Тимор.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сакъадæхты къордтæ алфавитмæ гæсгæ
Къуымбил
Ирон адæм раджы дæр æлвыстой æмæ ныр дæр æлвисынц фарсыл æмæ къусы. Къуымбил, тинтычъи, сæхъис æлхуыйыл тыхтæй хуыйны æлвыст. Æлвыстытæ сты лыстæг, ставд æмæ астæуккаг æлвыст. Къуымбилæй ставд æлвисын хъуыдис зæнгæйттæн. Астæуккаг æлвыст та хъæуы къуымбилæй уæлæдарæс æмæ цъындатæ бийынæн, лыстæг æлвисын та — тынтæ уафынæн.
Фæлæ ма ис тынг лыстæг æлвыст дæр, кæлмæрзæнтæ бийынæн. Кæлмæрзæнтæ фæбийынц тинтычъийæ. Фæлмæнхъуын кæлмæрзæн сæгъы хъуынæй. Ахæм хъуын æлвыстимæ фæтухынц, иу таг лыстæг хуыйæн æндах æмæ иу таг та пуховкæйæ æлвыстæй. Уæд вæййы хорз, кæннод тынг уайаг у. Æндæр исты дзаумæттæ дæ куы хъæуа, уæд та йæ æлвисын хъæуы ставддæр æмæ йæ тухын хъæуы дыууæ тагы иумæ. Фæлæ та уæддæр æндахимæ тыхт куы уа, уæд хуыздæр у, фылдæр лæууы.
Тинтычъи къусы æлвисæн æлхуыйыл у æнцондæр æлвисæн. Фарсыл æлвисгæйæ, скъуыйаг у йе ’ндах, уымæн æмæ йæ уæдæртт дæр уæззау у.
Æлвыстытæ тухгæ-тухын куы аскъуыйой, уæд цы æлвыст аскъуыйа, уый балхынцъ кæнын фæхъæуы фæстæмæ скъуыд кæрæтты. Скъуыд кæрæттæй иу кæрон иуырдæм, иннæ кæрон та иннæрдæм æмæ сæ афтæмæй райдай фæстæмæ тухын. Фæлæ йæ æгæр цъуппытыл куы балхынцъ кæнай, куырм æлхынцъ, уæд цъындабыды æмæ тынуафты дæр æвзæр разыны.
Къуымбилы цонг æлвисгæ-’лвисын куы аскъуыйа, уæд æй баиу кæнын фæхъæуы къуымбилæн йæхицæй. Æлвыст цæмæй ма аскъуыйа, уый тыххæй йæ æмхуызон хъæуы æлвисын. Стæй æлвыст цæмæй æмхуызон уа, уый тыххæй йæ аразын хъæуы, къуымбилыл кæм хæцыс, уыцы къухы хилтæй. Къуымбил къухы хилтæй æгæр куы фелхъивай, уæд æлвысты хал æвиппайды фæлыстæг вæййы æмæ аскъуыйы тæбыны хал (æлвысты хал). Фæлæ къуымбилæй æлвысты халмæ æмхуызон куы уадзай, уæд æлвыст рацæуы æмхуызон.
Къуыбылæйттæ куы стухæм, уæд сæ уый фæстæ та фæхъæуы æхснудын, ома, кæрæдзийыл тухын. Æхсныст тæбынæй цы сбийай, уый лæууы фылдæр.
Къусы æлвыст цы ирон сылгоймæгтæ кæнынц, уыдон æхснудгæ дæр къусы кæнынц, фæлæ уый зындæр куыст у, уымæн æмæ йæ фылдæр раскъуын-баскъуын фæхъæуы тæбыны. Стыр къуыбылой куы æхснудай, уæд æй æхснудын хъæуы дзарайыл. Раздæр, стæм ирон хæдзарæй дарддæр, алкæмæн дæр уыдис æхснудæн дзара. Фæлæ куыд фæстагмæ сæфын райдыдтой дзара æмæ тынуафæн мигæнæнтæ дæр. Æрмæст ма æлхуыйтæ æмæ уæдæрттытæ фенæн ис стæм хæдзары, уый дæр ацæргæ сылгоймæгтæм. Афтæмæй та фæсмæй конд дзаума у хъармдæр æмæ æнæниздæр.
Кæс ноджы
Категори:Фосдарынад
Миногон
Миногон у, предметы миниуæг, æууæл цы ныхасы хай æвдисы, уый. Грамматикон категоритæй йын ис бæрцбарæн, æрд (ирон æвзаджы нæй), нымæц æмæ хауæн. Дзуапп дæтты фæрстытæн: ''цавæр? цы хуызæн? кæцы? цахæм?''
Хъуыдыйады мидæг миногон арæхдæр вæййы бæрæггæнæн æмæ зæгъинаджы номон хай.
Категори:Ныхасы хæйттæ
Вроцлав
Вроцлав (рагон уырыс. — Бреславль; Wrocław, Breslau, Wrocłow, Brassel, Vratislavia, Wratislavia) у сахар Польшæйы, Силезийы историон сæйраг сахар.
Таурæгъмæ гæсгæ сахары бындур сæвæрдта чехаг кънйаз Вратислав, уымæн йæ рагон латинаг ном дæр — Вратиславиа (Vratislavia). Вратислав æлдариуæг кодта 915—921 азты.
1241-æм азы сахар байстой æмæ фехæлдтой мангол.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæллаг Силезийы воеводæйады сахартæ
Мынагом
Мынагом, цæугæдон Десхуа кæм кæлы, уыцы ком Тырсыгомы.
Мыггæгтæ
Мынагомы цардысты Хъуыссæтæ, Цæболтæ, Кокайтæ, Касатæ, Кæсойтæ, Сухитæ, Гутнатæ æмæ Абайтæ.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы кæмттæ
Республикæ Хуссар Ирыстоны Сæудæджерадон-индустрион палатæ
Республикæ Хуссар Ирыстоны Сæудæджерадон-индустрион палатæ, РХИ-йы СИП (Торгово-промышленная палата Республики Южная Осетия, ТПП РЮО) у Хуссар Ирыстоны нæкоммерцион оганизаци.
2016-æм азы 10 мартъийæ йæ президент у Джуссойты Василий.
Фиппаинæгтæ
*
907-æм аз
Амардысты
Категори:907
Урс цæхæра
Урс цæхæра, урс къуымбыл кæнæ хыдыр булкъ (Brassica napobrassica, Брюква) у дыууæазон зайæгой, къабускайы мыггаджы хуыз.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Гагуатæ (хъæу)
Гагуатæ уыдис хъæу Тырсыгомы, Мынайы хъæумæ хæстæг. Ныртæккæ æдзæрæг у. Цардысты дзы Абайтæ æмæ Кокайтæ. 1944-æм азы хъæуы цæрджытæ алыгъдысты Цæгат Ирыстонмæ.
Литературæ
Категори:Тырсыгом
Дæллаг Ацабет
Дæллаг Ацабет (ქვემო აჩაბეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
908-æм аз
Амардысты
Категори:908
Уæрццы мæнæу
Уæрццы мæнæу (Briza, Трясунка) — æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм иуазон кæнæ бирæазон зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Килис (ил)
Килис (Kilis) у ил (провинци) Турчы хуссары.
Категори:Турчы провинцитæ
Медицинæ
Медицинæ (арæзт у латинаг ныхасæй medicus «хосгæнæг, дзæбæхгæнæг»), у зонадон æмæ практикон къабаз, здæхт у æнæниздзинад бахъахъхъæнын æмæ фидар кæнынмæ, рагфæдзæхстмæ æмæ низтæ хос кæнынмæ.
Медицинæйы зынгæ адæм Гиппократ, Гален, Ибн Сина, А. Везалий, У. Гарвей, Парацельс, А. Паре, Т. Сиденхем.
*
Мазари-Шариф
Маза́ри-Шари́ф (, Mazâr-e Šarif, Мазори Шариф — «сыгъдæг зæппадз») у Афгъанистаны цыппæрæм стырдæр сахар, ис паддзахады цæгаты.
Категори:Афгъанистаны сахартæ
Мадрид
Мадрид (Madrid) у Испанийы сæйраг сахар æмæ йæ æппæты стырдæр сахар. Цæрынц дзы 3,3 милуан адæймаджы (2020). Ис паддзахады центры.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Мегаполистæ
Стромболи
Стро́мболи (Stromboli, Stròmbuli) у къаннæг вулканджын сакъадах Тиррены денджызы (Сицилийæ цæгатырдыгæй); ис йыл активон вулкан.
Вулкан иудадзыг у активон æмæ хъуыстгонд у, сакъадахы бирæ рæттæй, стæй йæ алфамбылай денджызæй фенæн кæмæн ис, йæ уыцы арæх вæййаг чысыл скæлдтыты фæрцы.
Категори:Липарийы сакъадæхтæ Категори:Италийы вулкантæ
1687-æм аз
Амардысты
Категори:1687
909-æм аз
Амардысты
Категори:909
Сент-Луис
Лæууы цæугæдон Миссисипи былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Миссурийы сахартæ
910-æм аз
Амардысты
Категори:910
Сан-Франциско
Сан-Франциско (англисагау San Francisco) у АИШ-ы зынгæдæр сахартæй иу. Лæууы штат Калифорнийы, Сабыр фурды былыл. Сахары цæрынц 815 358 адæймаджы, уымæй у штаты цыппæрæм стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Калифорнийы сахартæ
Самарканд
Самарка́нд (Samarqand; Самарқанд) у Узбекистаны дыккаг стырдæр сахар.
Категори:Узбекистаны сахартæ
Мерсин (ил)
Мерсин (Mersin ili) у провинци (ил) Турчы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Мали
Мали (République du Mali) у Африкæйы паддзахад. Цад Нигеры былгæрон. Сæйраг сахар у Бамако. Историйы сахар Тимбукту, у Малийы цæгаты.
Малийы цæрынц 16 милуан адæймагæй фылдæр.
*
Катовице
Катови́це (Katowice, Katowicy, Kattowitz) у сахар Польшæйы хуссары, Силезийы воеводæйады сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Силезийы воеводæйады сахартæ
Зокъотæ
Зокъотæ кæнæ къозотæ, сокъотæ (Fungi) у удæгас æрдзы паддзахад. Ис сæм, куыд зайæгойты, афтæ цæрæгойты миниуджытæ дæр.
Фиппаинæгтæ
*
Бицъитæ
Бицъитæ (Бициевы) сты ирон мыггаг.
Кæс ноджы
*
Маламар
Маламар (Apium, Сельдерей) у, аууондархуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уидагбынтæ
Джоджитæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Талышаг адæм
Талышæгтæ сты Фæскавказы цæрджытæ (ирайнаг адæмтæй иу), сæ фылдæр хай цæры Азербайджан æмæ Ираны. Уыдон дзурынц талышаг æвзагыл. Талышæгтæ сты пысылмæттæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Азербайджаны адæмтæ Категори:Ираны адæмтæ Категори:Ирайнаг адæмтæ
911-æм аз
Амардысты
Категори:911
1688-æм аз
Амардысты
Категори:1688
Нымæцон
Нымæцон у, предметты нымæц кæнæ рæнхъæвæрд цы ныхасы хай æвдисы, уый. Дзуапп дæтты фæрстытæм ''Цалæм? Цал? Цас?''
Этимологийы цæстæнгасæй нымæцонтæ сты, æппын къаддæр чи ивы, ахæм дзырдтæ. Цæвиттон, ирайнаг æвзæгты нымæцонтæ баззадысты иухуызон.
Категори:Ныхасы хæйттæ
Ягънобаг адæм
1970-1971 азты советон Таджикистаны хицауад ягънобæгты тыхæй æрцæрын кодтой Узбекистаны арæнмæ хæстæг быдыры (Зафарабод). Уымæй фехæлди сæ царды уаг, ягънобæгтæй бирæ амарди тарниз æмæ фыргуыстæй. Фæстæдæр ягънобæгтæн фæстæмæ цæуыны бар радтой, фæлæ 300 адæймагæй фылдæр фæстæмæ нæ раздæхтысты Ягънобы коммæ. Ягънобы комы уавæр у зын: уыцы ран электрон тых нæй, нæй дзы хорз фæндæгтæ дæр, уым чи цæры, уыдонæн æрмæст натуралон хæдзарадæй цæрæн и. Ягънобæгты стырдæр цæрæнран у Зафарабод.
Фиппаинæгтæ
Категори:Таджикистаны адæмтæ Категори:Ирайнаг адæмтæ
Фаррохзад, Форуг
Форуг Фаррохзад (1935-æм азы 5 январы, Тæхран — 1967-æм азы 14 февралы) — ирайнаг поэтессæ æмæ кинорежиссёр. Райгуырдис булкъон Мохаммад Багер Фаррохзады бинонты. Скъолайы ахуыр кодта 9-æм къласмæ, уый фæстæ ахуыр кодта нывкæнынад æмæ нывæфтыд хуыд кæнын æрмгуысты скъолайы. 17-аздзыдæй моймæ ацыди зындгонд сатирик Парвиз Шапурмæ. Бинойнагимæ æрцардысты Ахвазы. Иу аз фæстæ райгуырдис йæ иунæг фырт Камьяр.
1954-æм азы йæ лæгæй ахицæн ис æмæ сыздæхти Тæхранмæ. 1955-æм азы рауагъта йæ фыццаг поэтикон æмбырдгонд.