cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Черчесты Алан
1984 азы каст фæцис Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты филологион факультет. 1985 азы бацыдис аспирантурæмæ, фæсарæйнаг литературæты историйы кафедрæмæ (МПУ), æмæ уым ныффыста йæ кандидатон диссертаци дзыллон культурæ æмæ беллетристикæйы райхалинаг фарстатыл.
Фæстæдæр ссис филологион зонæдты кандидат, МПУ-йы докторант, дунеон аивадон культурæйы кафедрæйы доцент Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты (ЦИПУ). 1990-1998 азты кастис лекцит ЦИПУ-йы; 1995 азы та — АИШ-ы штат Индианæйы университеты; куыста æхсæнадæмон хайады сæргълæууæгæй Цæгат Ирыстоны зонадон центры (1995-1997 азты). У Дзæуджыхъæуы æрбынатуæвæг Цивилизацийы институты бындурæвæрæг, стæй, йæ институт кæй уадзы, уыцы зонадон альманахы сæйраг редактор.
Уымæй уæлдай ма у бирæ зонадон публикациты автор; Германы, АИШ-ы æмæ Норвегийы цалдæр фыссæджы æмæ иртасæджы стипендиты стипендиант.
Йæ фæстаг романы тыххæй Черчесы-фырт ссис Аполлон Григорьевы премийы лауреат. Уымæй уæлдай ма роман номинацигонд уыд премийыл «Националон бестселлер».
Черчесы-фырт йæ прозаикон йæ уацмыстæ мыхуыр кæны 1990 азæй куыд Цæгат Ирыстоны, афтæ Уæрæсейы журналты: «Новый мир» (Ног дуне), «Волга», «Россия» (Уæрæсе), «Владикавказ», «Знамя» (Тырыса). Тæлмац кæны прозæ англисаг æвзагæй.
Черчесты Аланы цалдæр уацмысы тæлмацгонд æрцыдысты немыцаг æвзагмæ.
Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Уæрæсейы фысджытæ Категори:Зындгонд ирæттæ Алан Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Миссури
Миссури (Missouri):
Хъæдурхуызтæ
Хъæдурхуызтæ кæнæ хъæдургъуыз зайæгойтæ, хъæдуронтæ (Fabaceae кæнæ Leguminosae, Бобовые) сты дыхайон зайæгойты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойты бинонæдтæ *
Задæлеск
Задæлеск, дыгуронау Задæлескæ:
574-æм аз
Амардысты
Категори:574
Горга
Горга у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Дзимыргомы.
Цардысты дзы Битъæртæ.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Шверин
Швери́н (Schwerin, Suerinum, Squirsina, Zuarina) у сахар Германы цæгаты, Мекленбург — Раззаг Померанийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мекленбург-Раззаг Померанийы сахартæ
1428-æм аз
Амардысты
Категори:1428
Мантуя
Ма́нтуя (Mantova, Mantoa, Mantua, Mantua) у сахар Италийы цæгаты. Æрбынат кодта регион Ломбардийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ломбардийы сахартæ
575-æм аз
Амардысты
Категори:575
Курсчы облæст
Ку́рсчы облæст (Курская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Централон федералон зылды. Облæсты административон центр у Курск.
Тихвин
Тихвин (Тихвин) у Уæрæсейы Ленинграды облæсты сахар Бетъырбухæй скæсæнырдæм, Тихвины районы административон центр. Сахары статус 1773-æм азæй. Тихвины цæрынц 61,2 мин адæймаджы (2007-æм азы).
Курсчы облæст
Облæсты ис саумæрон зæххытæ æмæ æфсæнæрзæты егъау гуырæн — Курсчы магнитон аномали.
Тихвин
Сахар лæууы цæугæдон Тихвинкæйы дыууæ былтыл. У ахсджиаг æфсæнвæндаджы æлхынцъ, æрлæууынц дзы бирæ пассажирон поездтæ Бетъырбухæй Урал æмæ Сыбырмæ.
Тихвинмæ бирæ туристтæ фæцæуынц йæ рагон хæдзæрттæ æмæ аргъуантæ фенынмæ. Тихвины ис лæгты моладзандон дæр (1560-æм азæй).
Курсчы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Тихвин
Сахары ис рагон æмæ ногдæр сыхтæ. Нырыккон хæдзæрттæ дзы æндæр сахарты æнгæс сты — æфсæнбетонæй конд бирæуæладзыгон хæдзæрттæ (уыдонæй бæрзонддæры и 14 уæладзыджы).
Æддаг æрмæг
Категори:Ленинграды облæсты сахартæ
1429-æм аз
Амардысты
Категори:1429
576-æм аз
Амардысты
Категори:576
Лунд
Лунд (Lund []) у сахар Швецийы Сконейы провинцийы. Йæ ном нысан кæны «къох».
Лунды цæрынц 82 800 адæймаджы (2010). Уыимæ ма ис цалдæр мины студенттæ.
Куыд уырныдæуы, сахар фæзынди 990-æм азы, ацы зæхх Данийы сконды ма куы уыд, уæд. Фæстæдæр сахар сси чырыстон дины парахат кæныны артдзæст, ам уыд архиепископы бадæн æмæ Лунды кафедралон аргъуан (1103-æм азы амад).
Лунды университет кусын байдыдта 1666-æм азы æмæ ныртæккæ у Скандинавийы стырдæр университеттæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сконейы цæрæнрæттæ Категори:Швецийы сахартæ
Тобольск
Тобольск (Тобольск) у Уæрæсейы сахар, Сыбыры рагондæр сахартæй иу. Йæ бындур æвæрд æрцыд 1587 азы. Цæрынц дзы 100 мин адæймагæй фылдæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тюмены облæсты сахартæ
Тбилисы метрополитен
thumb|220px|Метромæ бацæуæн. Станцæ [[Тависуплебис моедани (метройы станцæ)|«Тависуплебис моедани» (Сæрибардзинады фæз)]] Тбилисы метрополитен (თბილისის მეტროპოლიტენი) у Гуырдзыстоны сæйраг сахар Тбилисы (Калачы) метрополитены системæ. Уый скуыста 1966-æм азы 11 январы æмæ 2007-æм азмæ йæ скондмæ хауынц хæххыты 26,3 км æмæ 22 станцæйы.
Глдани-Варкетилийы хахх (19,6 км)
! # !! Ном !! Бындурæвæрд !! тип
Сабурталинийы хахх (6,8 км)
! # !! Ном !! Бындурæвæрд !! тип
Æртыккаг хахх
! # !! Ном !! Бындурæвæрд !! тип
Æддаг æрмæг
Категори:Метрополитентæ бæстæмæ гæсгæ Категори:Тбилисы транспорт
26 январы
26 январы, иронау тъæнджы мæйы 26-æм бон — азы 26-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1430-æм аз
Амардысты
Категори:1430
578-æм аз
Амардысты
Категори:578
577-æм аз
Амардысты
Категори:577
Ирон национ ахуырады концепци
Ирон адæмон ахуырады концепци (Концепция осетинского национального образования) у, ЮНЕСКО-йы дæлбазыр Цæгат Ирыстоны педагогтæ ахуыры æппæт къæпхæнтæн кæй сарæзтой, уыцы ахуырадон программæты æмдзыгуыр.
Концепцийы нысæнттæ
Ирон национ ахуырады концепци райстæуыд Цæгат Ирыстоны ахуырад æмæ зонады министрадæй 2004-æм азы 23 апрелы. Концепцийы нысан у Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны территоритыл ахуырадон системæйы ног хуызы сарæзт ахуырады бирæвзагон бындурыл. Концепци хъуамæ райсой РЦИ—А æмæ РХИ-йы ахуырадон уагдæттæ, уый сфæлварыны фæстæ. Концепцийы автортæ сты Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты профессортæ Хъамболты Тамерлан, Бзарты Руслан æмæ Алинæ Левитская.
Концепцийы бирæвзагондзинады тыххæй
Полилингвалон ахуыры моделæн ис дыууæ варианты: ирон-уырыссаг æмæ уырыссаг-ирон.
Дзадзитæ
Дзадзитæ кæнæ Жажитæ, Джаджитæ, Зажитæ , Зазитæ (Дзадзиевы, Жажиевы) сты ирон мыггаг.
Ирон национ ахуырады концепци
Концепцийы бирæвзагондзинады тыххæй
Фыццаг вариантмæ (ирон-уырыссаг) гæсгæ райдайæн кълæсты ахуыртæ хъуамæ райдайой мадæлон æвзагыл, уырыссаг ахуыр хъуамæ цæуа куыд ахуыргæнæн предмет. Фæлæ алы урочы дæр ахуырдзау базоны ног терминтæ уырыссагау дæр. Стæй æртыккаг къласæй райдайгæ, уроктæ сабыргай райдайынц дæттын дыууæ æвзагыл: ирон æмæ уырыссагау.
Дзадзитæ
Фиппаинæгтæ
*
Ирон национ ахуырады концепци
Концепцийы бирæвзагондзинады тыххæй
Полилингвалон модель саразæг Хъамболты Тамерланмæ гæсгæ «''æнæмæнг скъоладзаутæ ахæм системæйы ахуыргæнгæ, сæ мадæлон æвзаг базондзысты бындуронæй æмæ йæ æцæг литературон формæйæ. Англисаг æвзаг дæр ацы варианты ахуыр кæндзысты иронау''». («Рæстдзинад», 2010 азы 18 мартъи)
Дыккаг вариант (уырыссаг-ирон) та арæзт у афтæмæй, цæмæй йæ мадæлон æвзаг чи нæ зоны, уыцы сывæллæттæ сæ ахуыртæ райдайой уырыссагау, ирон æвзаг ахуыргæнгæйæ куыд ахуыры предмет. Фæлæ уырыссагау ахуыргæнгæйæ, ацы сывæллæттæ хъуамæ базоной алы предметты терминтæ иронау дæр.
Концепци райсыныл куысты тыххæй
2003-æм азы ноябрæй фæстæмæ РЦИ—А-йы ахуырад æмæ зонады министрадæй арæзт æрцыди Концепцийы программæтæ сæххæст кæныны фыццаг этапты цæттæгæнæн куыст. 2004-æм азы мартъийы Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты базæйыл байгом чындæуыд зонадон-методикон лаборатори, фæстæдæр та — Бирæвзагон ахуырады ЮНЕСКО-йы кафедрæ, кæцы у райдайæн скъолайы æппæт предметтæ, ахуырычингуытæ æмæ программæтыл куыст организацигæнæн зонадон-методикон центр. Уый фæрцы хъуамæ сæвзæра мадæлон æвзаг ахуыр кæныны ног уавæр. 2005-æм азы апрелы арæзт æрцыд педагогты ногæй бацæттæ кæныны пълан. 2005-æм азы июнæй фæстæмæ кусын райдыдтой эксперименталон кълæстæ кæм гомгонд æрцыдысты, скъолайы размæйы ахæм ахуырадон уагдæттæ æмæ скъолаты педагогон кадртæ ногæй цæттæ кæныны курсытæ. ЮНЕСКО-йы кафедрæ райдыдта аразын скъолайы размæйы бирæвзагон ахуыры системæ. Ирыстоны Концепци 2008-æм азы аккагыл банымадта УФ-йы ахуырад æмæ зонады министр Фурсенкойæ куыд универсалон æмæ нырыккон уавæртæн дзуаппдæттæг куыст. Æнæуый Фурсенко æнхъæл у, Концепцийы сæйраг элементтæ ахуырадон системæйы реформæты бындур кæй суыдзысты.
Литературæ
[http://ironau.ru/kambolovtt.html Хъамболты Тамерлан. Æвзаджы уавæр æмæ æвзагон политикæ Цæгат Ирыстоны: истори, ныры рæстæг, фидæн/ Монографи ]
Æрвитæнтæ
Категори:Ирыстон Категори:Ахуырад
Хъæрджынтæ
Хъæрджынтæ, дыгуронау Гъæргинтæ (Каргиновы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Кан (Норманди)
Кан у сахар æмæ коммунæ Францы цæгаты, Дæллаг Нормандийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нормандийы сахартæ
Тогойтæ (хъæу)
Тогойтæ (თოგოიანი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Дзимыргомы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
PT Sans
PT Sans (ПТ Санс) у, лæварæй хæлиугонд чи цæуы, ахæм компьютерон æнæуыгард (рубленный, без засечек) шрифт. Йæ саразæг у фирмæ ПараТайп. Ацы шрифт бæззы иронау фыссынæн дæр.
мини|left|[[Уæрæсейы сомы æнæофициалон символ. ПТ Сансы гарнитурæ]] Шрифтыл куыст бафыста Уæрæсейы Федерацийы Мыхуыр æмæ дзыллон коммуникациты федералон агентад. Уыцы агентады сæйрагдæр нысан уыд, Уæрæсейы æппæт æвзæгты символтæ кæй сконды уой, ахæм шрифт саразын æмæ йæ адæмæн радтын.
Æрвитæнтæ
Категори:Сæрибар шрифттæ
Канзас-Сити
Канзас-Сити (Kansas City):
24 январы
24 январы, иронау тъæнджы мæйы 24-æм бон — азы 24-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
579-æм аз
Амардысты
Категори:579
1431-æм аз
Амардысты
Категори:1431
Дæллаг Задæлеск
Дæллаг Задæлеск (Нижний Задалеск) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Канзас-Сити (Миссури)
Канзас-Сити (Kansas City) у сахар АИШ-ы, штат Миссурийы стырдæр сахар. Цæрынц дзы 480 мин адæймаджы (2009).
Лæууы цæугæдон Миссурийы былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Миссурийы сахартæ
Тольятти
Толья́тти (Пальмиро Тольяттийы номыл, 1964-æм азы онг — Стъарапол) у Уæрæсейы сахар Самарæйы облæсты, уыцы облæсты дыккаг стырдæр сахар. Цæрынц дзы 720,3 мин адæймаджы (2009).
Фиппаинæгтæ
Категори:Самарæйы облæсты сахартæ
Хъасара
Хъасара (კასრისხევი) у нарæг Тырсыгомы. Ис Четырсæй Окрохъанайы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы кæмттæ
Росток
Ро́сток (Rostock) у сахар æмæ порт Германы цæгаты, Мекленбург-Раззаг Померанийы стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мекленбург-Раззаг Померанийы сахартæ
Гуылæры æфцæг
Гуылæры æфцæг у æфцæг Цæгат Ирыстоны, Дыгургомы.
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Монсон
Монсон (Monzón) у сахар Испанийы. Ис Арагоны автономон æмбæлады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы сахартæ
Копейск
Копе́йск у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты. Цæрынц дзы 147,6 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Аранин, Роман Анатолийы фырт
Аранин Роман Анатолийы фырт (райгуырд 1970-æм азы сусæны мæйы фыццæгæм бон, Саратовы облæсты) – уæрæсейаг æрымысæг, компани Observer-ы генералон директор. Уый кусы инвалидтæн реабилитацион техникæ аразыныл æмæ цалцæг кæныныл. У калининграды инвалидты æхсæнадон организаци «Ковчег»-ы сæргълæууæг. Тæхгæ гарзæгтæ кæй уарзы, уый тыххæй йыл сывæрдтой фæсном «адæймаг-хæдтæхæг».
Цардафыст
Роман Аранин райгуырд 1970 азы хæстон тæхæджы бинонты. Каст фæци Харьковы Грицаевы номыл тæхджыты хæстон авиацийы училище. Службæ кодта Алма-Атайы хæстон тæхæгæй.
1997-æм азы æд бинонтæ алыгъд Калининградмæ. Куыста куыд бизнесмен(йæ фыццаг фирмæ уæй кодта сантехникæ æмæ къуластæрæнтæ). 2004-æм азы Аранин рахауд 30 метры бæрзæндæй æмæ йæ рагъыстæг тынг цæф фæци. Хауд уымæн рауад, æмæ парапланы купол уыд æнæрæвдз. Мæйæ фылдæр уыд реанимацийы. Уыд æххæстæй парализгонд. Афæдзы рдæг йæ бон уыд æрмæст цæстытæй æмæ цæсгомы хæцæфтæй тæлфын. Цалдæр азы фæстæ йæ æнæниздзинад зынгæ фæхуыздæр, уымæн æмæ архайдта физкультурæйæ. Фæлæ йæ къух æмæ æнгуылдзтæ уæддæр тæлфын нæ райдыдтой. Аварийы фæстæ Аранины бахъуыд инвлидон къаласкæ. Инженер Борис Ефимовимæ иумæ æрхъуыды кодтой алкæмцæуæг къаласкæйы модель. Фыццаг ахæм къаласкæ уыд конд Тайваны заводы. Фæстæдæр уый бындурыл Роман Аранин райдыдта йæ амалиуæгдары архайд. 2010-æм азы бындур æывæрдта компани Observer-æн æмæ райдыдта кæнын къаласкæтæ уæйæн. Фыццыд дæс къаласкæйæн æлхæнджыты ссардта Уæрæсемæ цæттæйæ ласт куы нæ уыдысты, уымæй бирæ раздæр(кæнгæ цæ уæддæр кодтой Азийы). Уый æдде, компани райдыдта уæй кæнын тренажертæ, сæрмагонд ленк чи кæны, ахæм коляскæтæ æмæ æндæр дзаумæттæ цыбыр фадæттимæ адæмæн. 2012-æм азы компанийы æрзылд 20 милуан сомæй фылдæр фæци. Уыцы аз Роман Аранин райста журнал «Генеральный директор»-ы сæйраг преми. Конкурсы хатцæгтæм(архайдта та дзы 3000 амалиуæгдарæй фылдæр) Аранинæн радтой преми 3 милуан сомы. 2013-æм азы сси æппæтуæрæсеон конкурс «Бизнес-успех-2013» финалист. 2014-æм азы сси конкурс «Социальный предприниматель»-ы уæлахиздзаутæй иу. 2000-æм азты Аранин бындур æрывæрдтæ инвалидты æхсæнадон организаци «Ковчег»-æн. Æртæ азы уыд Калининграды сæргълæууæджы æхсæнадон совет уæнг. Калининграды амалиуæгдар арæзта æртæ боны чи цыд ахæм курсытæ архитектортæн æнæарæн фалдзус куыд хъæуы кæнын. Фæлæ курсытæ фæкъуыхцы сты. Аранины фæнд бынæттон архитектортæ ницæмæ бадардтой.
Observer
Цалдæр азы куы рацыд уæд Роман Аранины куыстуат зынгæ фæуæрæх и. Компанийы гарзæгтæ фæзындысты Екатеринбурджы, Челябинскы, Южно-Сахалинскы, Владивостокы, Оренбурджы æмæ æндæр сахарты аэропортты. Цалдæр регионты амалиуæгдар байгом кодта къаласкæтæ кæм цалцæг кæнынц, ахæм æрмадзтæ. Иууæй иу барæггæнæнтæм, компани Observer Уæрæсейы фыццаг райдыдта цалцæг кæнын электрокъаласкæты джойстиктæ. Уымæй уæлдай, компанийы гарзæгтæ уыдысты æвæрд цалдæр æхсæнадон пляжты Зеленограскы æмæ Пионерскы – уыдон уыдысты сæрмагонд шезлонгтæ æмæ дзаумæттæ ивæн бынæттæ инвалидтæн. 2014-æм азæй куыстуат фæнд кæны уадзын уæрæсеон асинтæцæуæн. Уæрæсейы уый уыд уникалон продукци. 2015-æм азы бæрæггæнæнтæм куыстуаты куыстой цалдæр дæсойы адæймажы, уыдонимæ цыбыр фадæттимæ адæм. Фирмæйы конд дзаумæттæ уыд балхæнын алы бæстæты – Литвайы, Ног Зеландийы, Аргентинæйы, Германы, Польшæйы æмæ æндæрты.
Сæ сæйрагдæр æнтысттыл компанийы нымайынц Дзиндзийы музейы лифт-платформæ кæй сарæщтой, уый. Музей æрбынат и историкон бæстыхайы, уый тыххæй дзы нæй аразын лифт. Лифт уыд «тъыст» лæсгæрхуыз асинты.
Аранины къаласкæ
Романом Аранин æмæ Борис Ефимов цы инвалидон æлектрокъаласкæтæ æрхъуыды кодтой, уыдоны мидæгæй ис гироскоп, кæцы аивы уæзы центр уæлæмæ кæнæ бынмæ цæугæйæ. Уый фæрцы, къаласкæйы чи бады, уы дзы хаугæ нæ ракæны. Къаласкæтæ сты алкæмцæуæг. Ис дзы схизын асинтыл, цæуын змисыл æмæ зынцæуæн рæтты. Иууæй иу модельтæ стырындз фæййынц 20 километры сахат. Ис цын фæтк дæттын куыд къухæй æмæ улæфты фæрцы (хæтæл дзыхы даргæйæ), афтæ æндæр буары хæйттæй. Аранины ныхæстæм гæсгæ, йæ бизнес тынг баст у паддзахадимæ, кæцы инвалидтæн дæтты хца къаласкæтæ æлхæнынæн. Паддзахад хорз куы фæкæсы инвалидтæм – уæд къаласкæты уæй фæфылдæр вæййы.
Архайды критикæ
Банка «Уралсиб»-ы адæмы ресурсты службæйы сæрдар Мария Афонина схуыдта Роман Аранины куыст социалон амалхъомад æмæ тох сæ бар цæрын куыд хуымæтæг адæймаг æмрæстæджы.
Телеканал «ОТР»-ы уацхæссæг сбарста Аранины къаласкæ хорз квадроциклимæ, æрмæст инвалидтæн конд.
Роман Аранины къаласкæты аргъ у цалдæр сæдæ мин сомы. Сеппæт зынаргъдæр кæны 700 мин сомы. Уæдæ иннæтæ цы электрокъаласкæтæ кæнынц Уæрæсейы, уыдонæн сты бирæ асламдæр.
Интернеты компани иу æмæ дыууæ хатты не сси æвзæр раныхæсты объект, уымæн æмæ уæй кодтой французаг къаласкæтæ Tiralo, кæцыты ис ленк кæнын доны. Адæмы ныхæстæм гæсгæ, уый у миниуæг, адæм сæ фырхъалæй æрра кæй кæнынц, уый.
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы Категори:Саратовы облæсты чи райгуырдис, уыдон Категори:Уæрæсейы амалхъом адæм
581-æм аз
Амардысты
Категори:581
25 январы
25 январы, иронау тъæнджы мæйы 25-æм бон — азы 25-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1433-æм аз
Амардысты
Категори:1433
Уæллаг Задæлеск
Уæллаг Задæлеск (Верхний Задалеск) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Бæрз
Бæрз, (Betula) у бæласы мыггаг. Бæрзы æрдзон ареал у Цæгаты æрдæгтымбылæг.
Хуызтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
583-æм аз
Амардысты
Категори:583
1434-æм аз
Амардысты
Категори:1434
Орёлы облæст
Орёлы облæст (Орловская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Орёл.
Иры рагъ
Иры рагъ (ხარულის ქედი) у хохы рагъ Хуссар Ирыстоны, Цхинвалы район æмæ Ленингоры районы ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Париж
Париж (Paris) у Францы сæйраг сахар, уыцы бæстæйы ахсджиагдæр экономикæ æмæ культурæйы артдзæст. Сахар æрбынат кодта цæугæдон Сенæйы былгæрæтты, Францы цæгаты.
Сахары тынг бирæ фенддæгтæ ис, бирæ туристтæ æрбацæуынц уырдæм æрвылаз. Зындгонддæр фенддæгтæ сты Лувр æмæ Эйфелы мæсыг.
XX æнусы Парижы æрцардысты, Октябры революцийы фæстæ Уæрæсейæ чи ралыгъди, уыдонæн сæ фылдæр. Уыцы лигъдæтты хонынц урс эмиграци.
Ахуырдзинад æмæ зонад
thumb|200px|left|[[Сорбоннæ]] Авторитетджындæр Францы ахуыры уагдæттæ сты сæ сæйраг сахары. Париж фыццаг бынат ахсы дунейы студентон сахарты рейтинджы.
Сорбоннæ, Парижы зынгонддæр университет, бындур æрæвард æрцыдис 1257-æм азы Роберы де Сорбон фæрцы, цæмæй цалдæр дæсой мæгуыр студентты сахуыр кæной теологи. Тагъд рæстæджы университет сси Францы егъаудæр ахуыры уагдон. Сорбоннæйы алыварс сæвзæрд Номдзыд Латинаг квартал. thumb|200px|Овалон зал [[Францы националон библиотекæйы рагон агъуысты]] Парижы ноджы дæр сты Коллеж де Франс, Политехникон скъола, Бæрзонддæр нормалон скъола, Католикон институт, Хохы институт æмæ Управленийы националон институт.
Фиппаинæгтæ
*
Адана
Адана (Adana) у сахар Турчы хуссары, Аданайы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы сахартæ
584-æм аз
Амардысты
Категори:584
Арарат (нысаниуджытæ)
Арарат:
585-æм аз
Амардысты
Категори:585
Гуымы Хъæрмæдон
Гуымы Хъæрмæдон кæнæ Гумы хъæрмæдон (Пятигорск) у Уæрæсейы сахар, Стъараполы крайы хуссары, Минеральные Водыйы агломерацийы. Цæрынц дзы 145,8 мин адæймаджы (2017). 2010-æм азы январæй Гуымы Хъæрмæдон у Цæгат Кавказы федералон зылды центр.
Стъараполæй Гуымы Хъæрмæдонмæ ис 196 километры. Гуымы Хъæрмæдонæн йе скæсæны æрбынат кодта Цæгат Кавказы стырдæр базар — «Предгорье» (зындгонд у куыд «Людмилæ»).
Гуымы Хъæрмæдонмæ хæстæг у хох Бестау (1401,2 м). Сахары арæны мидæг ис цалдæр хохы, уыдонæй зындгонддæр у Машук (993,7 м).
1903-æм азæй сахары цæуынц трамвайтæ. Ныртæккæ кусынц 8 маршруты, цæуыны мызд у 10 сомы (2010-æм азы 1 январæй).
Севры фидыд
Турчы стыр адæмон æмбырд уыцы фидыд не сфидар кодта, æмæ уымæй райдыдта Турчы хæдбардзинадыл хæст.
Понт
thumb|right|200px|Понт Понт (Πόντος: «денджыз») уыдис бæстæ Чысыл Азийы цæгат-скæсæны, Сау денджызы былгæроныл.
Гуымы Хъæрмæдон
Гуымы Хъæрмæдон зындгонд у йæ уæлдæр ахуыргæндæттæй, æдæппæт сты 17, æмæ дзы ахуыр кæнынц 40 мин студенты бæрц. Æппæты зындгонддæр у Гуымы Хъæрмæдоны паддзахадон лингвистикон университет.
Понт
Категори:Понт
Гуымы Хъæрмæдон
Сахары этникон сконд, 2002-æм азы сфыстмæ гæсгæ, у ахæм:
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы сахартæ
586-æм аз
Амардысты
Категори:586
Хельголанд
Фиппаинæгтæ
Категори:Шлезвиг-Гольштейны цæрæнрæттæ Категори:Германы сакъадæхтæ
Листьев Владислав
Владислав Листев Листьев Владислав Николаевич Wladislaw Nikolajewitsch Listjew Vladislav Listyev Vladislavs Ļistjevs Листьев, Владислав Николаевич Лістьєв Владислав Миколайович
Вестрæ-Гёталанд
Ве́стрæ-Гёталанд (Вестрæ-Ёталанд; Västra Götalands län) у лен Швецийы ныгуылæны. Йæ централон сахар у Гётеборг (паддзахады дыккæгæм стырдæр сахар).
Фиппаинæгтæ
Вестрæ-Гёталанд
Гэлаг лигæ
Гэлаг лигæ (Conradh na Gaeilge, хъуысы афтæ: [], The Gaelic League), зæгъгæ, афтæ хуындæуыдис уыцы организаци, йæ нысан кæмæн уыдис «Ирландийы кæуыл дзурынц, уыцы ирландиаг æвзаг бахъахъхъæнын».
Гэлаг лигæ бындурæвæрд æрцыдис 1893-æм азы 31 июлы Дуглас Хидæй (Douglas Hyde, ирл. Dubhghlas de hÍde). Хид уыдис протестант Френчпаркæй (Frenchpark), Ирландийы графæдтæй иуы.
Лигæйы уæнгтæ чи уыдис, уыцы интеллегенттæ-националисттæ фыццаг хатт райдыдтой уадзын литературæ æмæ газеттæ ирландиаг æвзагыл, æрæвæрдтой бындур «ирландиаг» скъолатæн, гом кодтой кæфтыты сæрмагонд курсытæ. Лигæйы фыццаг газет хуындис «Рухсы цирхъ» (An Claidheamh Soluis).
Лигæйы æххуысы руаджы арæзт æрцыдис Ирландийы Национ университет (1909). Ахуырдоны сконды уыдис Кельтаг археологи, Ирландийы истори, ирландиаг æвзаг æмæ литературæйы кафедрæтæ.
Категори:Организацитæ Категори:Кельтаг æвзæгтæ
Понты грекъ
Понты грекъ кæнæ понтæгтæ (Πόντιοι, Ποντιακός Ελληνισμός, Έλληνες του Πόντου; Pontus Rumları) сты грекъаг адæмы этникон къорд, Понтæй рацæуæггæгтæ.
Категори:Гречъы адæмтæ
Первоуральск
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Аквитани
Аквитани (Aquitaine, Aquitània, Akitania, Aquitania) у Францы 26 регионтæй иу. Йæ сæйраг сахар у Бордо.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы историон регионтæ
Швецийы кронæ
Швецийы кронæ (krona, kr) у Швецийы националон валютæ. ISO 4217 код у SEK. 1 кронæ = 100 эре (öre).
Кронæ зилдухмæ бацыдис 1873-æм азы Скандинавийы валютон цæдисы фæзынды фæстиуæгæн æмæ баивта бæстæйы раздæры валютæ — риксдалер. Дани, Норвеги æмæ Швецийы территорийыл зилдух-иу кодта иумæйаг валютæ суанг Фыццаг дунеон хæсты онг. Уый фæстæ валютон цæдис фехæлдис æмæ йæ раздæры уæнгтæ сæхи валютæтæ уадзын байдыдтой, уыдонæй алчидæр дарддæр йæ кронæ хуыдта, афтæмæй. Кæс Данийы кронæ, Исландийы кронæ, Норвегийы кронæ.
Кæд Швеци Европæйы Цæдисы уæнг у, уæддæр евромæ йæ валютæ нæ раивта.
Категори:Швеци Категори:Кронæтæ Категори:Валютæтæ
587-æм аз
Амардысты
Категори:587
Йозгат
Йозгат (Yozgat) у сахар Турчы центры, Йозгаты провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Зверева, Наталия Иваны чызг
Зверева Наталия Иваны чызг (Наталия Ивановна Зверева) у уæрæсейаг менеджер, фонд «Нæ фидæн»-ы регионалон социалон программæты директор.
Цардафыст
1992-æм азы каст фæци Пайдагæнæн биотехнологийы институт Мæскуыйы, райста дзы экономисты дæсныйад, стæй ахуыр кодта Уæрæсейы экономикон университеты Плехановы номыл. . 1993-æм азæй 1996-æм азы онг куыста акционерон æхсæнад «НИКойл»-ы сæйраг бухгалтеры бынаты, фæстæдæр уыдис Экономикæ æмæ финансты департаменты директор. 2005-2007-æм азты куыста банк «Уралсиб»-ы инвестицион тæссæгты службæйы. 2007-æм азы сси Вагит Алекперовæй арæзт регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-ы сæргълæууæг. Фонд сси Уæрæсейæн йæ сæрмагонд фондты фыццæгтæй иу, кæцы æххуыс кæны инвалидтæ, стыр бинонтæ æмæ сидзæрдæтты хъомылгæнинæгтæн сæхи бизнес саразын. .
2012-æм азæй фæстæмæ у Уæрæсейы Сæудæджерадон-индустрион палатæйы социалон бизнес æмæ амалхъомады рæзты фарстатыл Координацион ныхасы Сæргълæууæджы Хæдивæг. .
Зверевайы уацтæ публикацигонд цыдысты «Эксперт»-ы журналы, «Ведомости»-йы газеты æмæ «Частный корреспондент»-ы дæр. Хайад иста министрты кабинет æмæ Дмитрий Медведевимæ амалгæнджыты фембæлды. . Хорзæхгонд æрцыд «Аргъауæг Даниил Мæскуыйаджы Сыгъд. Аргъуаны фæллойы сæрæппонд»-ы («За труды во славу Св. Церкви Святителя Даниила Московского») майданæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон амалиуæгдартæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Листьев, Владислав Николайы фырт
Листьев Николайы фырт Владислав (райгуырд 1956-æм азы 10 майы Мæскуыйы — амардтой йæ 1995-æм азы 1 мартъийы Мæскуыйы) уыд Уæрæсейы телеуынынады зындгонд журналист, ОРТ-ы фыццаг генералон директор, амалиуæгдар.
Æддаг æрмæг
Категори:Уæрæсейы амалхъом адæм Категори:Мæскуыйы чи райгуырдис, уыдон Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Къаспы денджыз
Къаспы денджыз кæнæ Хъаспы денджыз (, Каспийское море, Hazar deňzi,, Xəzər dənizi) у, цæхджын дон кæмæн ис, ахæм егъау цад Кавказæй скæсæнырдæм. Цады былтæ хауынц фондз паддзахадмæ (Азербайджан, Иран, Туркменистан, Уæрæсе æмæ Хъазахстан). Дунейы стырдæр цад у, æмæ, йæ асы фæрцы, хонынц æй «денджыз».
Къаспы денджызы ныртæккæйы фæзуат у 371 000 км², стырдæр арф — 1025 м, былты дæргъ — 6500—6700 км. Денджызæн йæ скæсæн былгæроны ис стыр, фæлæ тæнæг бакæлæн Кара-Богаз-Гол.
Егъау цадмæ æфтынц 130 цæугæдоны. Уыдонæй стырдæртæ сты Волгæ, Терк (Уæрæсе), Урал, Эмбæ (Хъазахстан), Къуар (Азербайджан), Самур (Уæрæсе æмæ Азербайджаны арæн), Атрек (Туркменистан) æмæ æндæртæ. Волгæ, Урал, Терк æмæ Эмбæ дæттынц, Къаспы денджызмæ афæдзы дæргъы цы дон æфты, уымæй 88—90 %.
588-æм аз
Амардысты
Категори:588
Къаспы денджыз
thumb|250px|Василий Суриковы ныв «Стенькæ Разин»
Фиппаинæгтæ
* Категори:Цæхджын цæдтæ Категори:Азербайджаны цæдтæ Категори:Ираны цæдтæ Категори:Туркменистаны цæдтæ Категори:Уæрæсейы цæдтæ Категори:Хъазахстаны цæдтæ
Саракаев, Ибрагим-Бек
Ибрагим-Бек Саракаев (райгуырдис 1883-æм азы 21 сентябры — амардис 1934-æм азы) уыдис фыццаг цæцæйнаг фысджытæй æмæ публицисттæй иу; цæцæйнаг адæмы традицитæ æмæ фольклоры тыххæй куыстыты автор.
Цардафыст
Райгуырдис 1883-æм азы 21 сентябры Веденойы фидары. XX æнусы райдианы каст фæцис реалон училище Дзæуджыхъæуы æмæ 1902-æм азы араст ис Тбилисмæ. Уым Ибрагим-Бек райдыдта йæ литературон æмæ журналистон архайд. Йæ фыццаг уацмыстæ фæзындысты, уæды заман зындгонд æмæ популярон чи уыдис, уыцы журнал «Кавказ»-ы фæрстыл. 1907 азы Ибрагим-Бек Саракаев æрцардис Дзæуджыхъæуы æмæ райдыдта кусын газет «Терек»-ы. Йемæ иу афон ацы мыхуырон оргæны ма куыста зынгæ революционер-большевик Сергей Киров.
Уыцы азты Саракаев ныффыста «Нохчо», «Чеченец», «Веданхо» æмæ бирæ æндæр уацмыстæ. Мыхуыргонд та æрцыдысты æрмæст 1911–1914 азты. Уыдонæй уæлдай ма уый фыста уацтæ (æдæппæтæй сты 30-æй фылдæр) Цæцæны национ æмæ зæххы фарстатыл, культурæ æмæ ахуырады рæзтыл æмæ æндæр темæтыл. Йæ уацхъуыдты Саракаев æргомæй критикæ кодта, хицæуттæ хæхбæсты цы закъонхæлдтытæ æмæ хæдтыхмитæ аразынц, уыдон.
Фыццаг дунеон хæст куы райдыдта, уæд Ибрагим-Бек бархийæ хи ныффыссын кодта Кавказы бынæттон бæхджын дивизимæ (фæстæдæр зындгонд уыдис куыд «Дикая дивизия») чи хаудис, уыцы Тæтæйраг бæхджын полкъмæ (уырыс. Татарский конный полк Кавказской туземной конной дивизии). Хæсты рæстæг Ибрагим-Бекæн лæвæрд æрцыдис афицеры ном. Фæстагмæ Саракаев баслужбæ кодта дæлбулкъоны чины онг. Æхсардзинад кæй равдыста, уый тыххæй йæ схорзæхджын чындис Сыгъдæг Георгийы ордены IV къæпхæнæй æмæ Сыгъдæг Аннæйы ордены II къæпхæнæй æд кæрдтæ (с мечами).
Хæсты рæстæг Саракаев фыста уысмæй-уысмæн, фылдæр, радзырдтæ æмæ очерктæ, фæлæ, сæ хъæдæй разы кæй нæ уыдис, уый охыл сæ мыхуырмæ лæвæрдта стæм хатт.
Шота Руставели
Шота́ Руставе́ли (შოთა რუსთაველი, райгуырдис 1172-æм азы — амардис 1216-æм азы) — у XII æнусы гуырдзиаг паддзахадон архайæг, поэт, эпикон поэмæ «Стайыцармдарæджы» автор.
Саракаев, Ибрагим-Бек
Советон Уæрæсейы
1917 азы февралы революцийы фæстæ Ибрагим-Бек Саракаев куыста Абдул-Меджид (Тапа) Чермоевы Хохæгты хицауады (Горское правительство).
Шота Руставели
Йæ цардвæндаджы тыххæй
Йæ цардвæндаджы хабæрттæ фаг бæрæг не сты. «Руставели» йæ хонын райдыдтой, æвæццæгæн, уый тыххæй æмæ Шота райгуырди Рустауы хъæуы. Иуæй-иу æвдисæйнæгтæм гæсгæ, уый уыди иу номджын мыггагæй æмæ уыди Рустауы моурауæй дæр. «Стайыцармдарæджы» уый афтæ йæхи тыххæй бæлвырд кæны, цыма уый у месхаг. Ахуыр кодта Гречъы, уый фæстæ сси Тамары хæзнагæс (ууыл амоны 1190-æм азы актыл йæ ард къухæрфыст).
Саракаев, Ибрагим-Бек
Советон Уæрæсейы
Мидхæсты азты, Сергей Кировы рекомендацимæ гæсгæ, Саракаев службæ кодта XI-æм Сырх Æфсады. Уым уыдис къамандыгæнæджы хæдивджытæй иу (ифтонггæныны къабазы). Советон хицауад Цæцæны куы фæуæлахиз ис, уæд кусын райдыдта Цæцæны автономон облæсты милицæйы хицауы хæдивæгæй.
Шота Руставели
Йæ цардвæндаджы тыххæй
Гомеры поэмæтæ, Платоны философи, персайнаг æмæ араббаг литературæимæ зонгæ уæвгæйæ, Руставели йæ царды бонтæ æххæстæй снывонд кодта литературон архайдæн æмæ ныффыста гуырдзиаг астæузаманон литературæйы сæйраг æвдисæйнаг — поэмæ «Стайыцармдарæг».
Саракаев, Ибрагим-Бек
Советон Уæрæсейы
Ибрагим-Бек Саракаев амардис 1934-æм азы. Ныгæд æрцыдис йæ райгуырæн хъæу Веденойы.
Алжиры сахарты номхыгъд
Алжиры сахартæ:
Дзимыры рагъ
Дзимыры рагъ (ლომის-ალევის ქედი — Ломис-Алеуы рагъ), Дзимыргомæй Хъудыкомы ’хсæн цы рагъ ис, уый.
Алжиры сахарты номхыгъд
* Категори:Номхыгъдтæ бæстæмæ гæсгæ
Саракаев, Ибрагим-Бек
Советон Уæрæсейы
Категори:Цæцæйнаг фысджытæ Категори:Уæрæсейы фысджытæ Категори:Веденойы чи райгуырдис, уыдон
Дзимыры рагъ
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Шота Руставели
Поэмæ «Стайыцармдарæджы» тыххæй
Руставелийы поэмæ иртæстой бирæ ахуыргæндтæ, фæмæ ныры онг ма дзы ис бирæ раиртасинаг сусæгдзинæдтæ. Зæгъæм, поэмæйы ссардæуыд цалдæр астæузаманон персайнаг поэмæйы сюжеттæ. Иуæй-иу ахуыргæндтæ æнхъæлынц цыма поэмæйы сæйраг геройы Автандилы сурæты æмбæхсы Дауыт-Сослан, ус-паддзах Тамары мой. Поэмæйы ис ахæм дзырдтæ:
Ацы дæнцæг æвдисы æмæ Дауыт-Сослан, æвæццæгæн, поэмæйы авторыл йæ тæфаг дардта.
[[Ныв:Shota Rustaveli. Le Caucase pittoresque dessine d'apres nature par le prince Gregoire Gagarine. 1847.jpg|thumb|right
Евпатори
Евпатори (Евпатория, Kezlev, Євпаторія, Κερκινίτις) у сахар Хъырымы Сау денджызы былыл. Цæрынц дзы 119 мин адæймаджы. Æрбынат кодта Хъырымы хуссар-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъырымы сахартæ
589-æм аз
Амардысты
Категори:589
Сан-Паулуйы метрополитен
right|370px thumb|right|350px|Сан-Паулуйы метрополитены схемæ Сан-Паулуйы метрополитен (Metropolitano de São Paulo) у Сан-Паулуйы тагъд дæлзæхх дзыллон транспорты системæ.
Категори:Метрополитентæ бæстæмæ гæсгæ Категори:Сан-Паулу
Йёнчёпинг
Йёнчёпинг (Jönköping) у сахар провинци Смоланды, Веттерны былтыл.
590-æм аз
Амардысты
Категори:590
Йёнчёпинг
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
591-æм аз
Амардысты
Категори:591
1437-æм аз
Амардысты
Категори:1437
1438-æм аз
Амардысты
Категори:1438
Шлезвиг-Гольштейн
Шле́звиг-Го́льштейн (Schleswig-Holstein) у зæхх Германы цæгаты. Сæйраг сахар — Киль.
Фиппаинæгтæ
*
Къуссу
Къуссу (Кусу) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
1439-æм аз
Амардысты
Категори:1439
593-æм аз
Амардысты
Категори:593
Нæ фидæн (фонд)
Регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»  у æнæкоммерцион организаци, йæ разы æвæры нысан социалон амалхъомад Уæрæсейы парахат кæнын. Финансон æххуысы йеддæмæ, Фонд «Нæ фидæн» дæтты социалон амалиуæгдартæн барадон, консультацион æмæ информацион æххуыс. Фонды штаб-квартирæ ис Мæскуыйы. Йæ сæргълæууæг у Наталия Зверева.
2012-æм азы джеоргуыбайы мæймæ фонд, сæхи бæрæггæнæнтæм гæсгæ, баххуыс кодта 70 социалон амалхъомады проекттæн, кацытæ кусынц Уæрæсейы 36 регионы.
Фонд «Нæ фидæн» у Global Impact Investing Network-ы уæнг.
Фонды бындурæвæрæг Вагит Алекперовы ныхасмæ гæсгæ, куы амæла, уæд компани Лукойлы акцитæ суыдзысты фонд «Нæ фидæн»-ы сæрмулк, уымæ гæсгæ йæ амæлыны фæстæ фонд æхгæд нæ уыдзæн.
Истори
Фонд бындур æвæрд уыд 2007-æм азы уæрæсейаг бизнесмен Вагит Алекперовы хъæппæрисæй. Уый фæдзырдта Наталья Зверевамæ сæргълæууæджы бынатмæ. Сæ нысанты хсæн – дæргъвæтин социалон ахсджиаг чи сты ахæм программæты æмæ проектты реализаци, кацытæ кусынц социалон амалхъомады принциптыл. РБК-йы цæстæнгæсмæ гæсгæ, Фонд «Нæ фидæн» уыд фыццаг сæрмагонд уæрæсеон фонд, кæцы æххуыс кодта аразын хи бизнес инвалидтæн, бирæзæнæгджын бинонтæн, рæвдауæндæтты ахуырдзаутæн, æмæ граждайнаг царды æнæхъæугæ чи баззад, ахæмтæн.
Фонд байгом кодта консалтингон æмæ аутсорсингы центры хызтæ, уым райдайгæ амалиуæгдартæн сæ бон у райсын лæггæдтæ: æххуыс бизнес-пъланы цæттæ каныны, бухгалтерон æмæ юридикон фæсдзыд, фадат аренды исын микроофистæ. «Нæ фидæн»-ы консалтингы æмæ аутсорсингы центртæ кусынц 6 сахары Уæрæсейы: Астраханы, Архангельскы, Волгограды, Калининграды, Дæллаг Новгороды æмæ Пермы.
Фонд уыд социалон амалхъомады скъола Сургуты чи арæзта, уыдонæй иу.
2012-æм азы фонд баххуыс кодта Волгограды облæстæн. Уым тагъд райрæзт социалон амалхъомад. Фонды фæрцы 10 социалон проекты Волгограды облæстæй райстой гранттытæ. Уыцы аз Фонд сарæзта æрвылазон преми «Хæрзгæнæн импульс», Уæрæсейы социалон амалхъомад райрæзтыл æмæ парахат кæныныл йæхи сæрæндæр чи равдиса, уыдонæн. Преми лæвæрд цæуы цалдæр номинацийы (2015-æм азы уыдысты авд).
2012-æм азы æртхъирæны мæйы Хъалмыхъы Экономикæ æмæ базарады министрадимæ иумæ сарæзтой Хъалмыхъы социалон амалхъомады ерыс «Сициалон идейæты армукъа», уæлахиздзаутæн бар уыд архайын конкурс «Социалон амалиуæгдар-2012» дыккæгæм туры.
2013-æм азы сусæны мæйы фонд, организаци «Опора России» æмæ банк «УРАЛСИБ» ныффыстой бадзырд социалон амалхъомадæн æххуысы тыххæй.
2014-æм азы Фонд баххуыс кодта социалон амалхъомадæн Волгограды облæсты, къух арывæрдтой æртæфарсон бадзырды бын фонд «Нæ фидæн», Волгограды облæсты экономикæ æмæ инвестициты министрад, консалтинг æмæ аутсорсингы центр «Нæ фидæн»-ы. Сæхимæ райстой хæс регионы социалон амалхъомадæн аххуыс кæнын.
2015-æм азы Фонд æмæ рауагъдад «Альпина Паблишер» ныммыхуыр кодта æххуысчиныг социалон амалхъомады тыххæй «Сараз æнтыстджын социалон куыстуат».
2015-æм азы 3-æм мартъийы рацыдис каталог «Социалон амалхъомад Уæрæсейы», йæ рауагъдæн баххуыс кодта фонд дæр.
2015-æм азы 19-æм мартъийы рахъæр и фонд æмæ «Бизнесты лидерты æхсæнадæмон форум» иумæ сæ къухтæ арæвæрдтой бадзырды бын. Йæ нысан у социалон амалхъомады менторствæйы райрæзтыл архайын. Бадзырды нысан у хъуыды кæнын æмæ цæ царды уадзын алыхуызон иумæйаг мадзæлттæ. Иннæ нысæнттæ сты дæсныйад ивын æмæ кæрæдзийы инициативæты куыстыл æххуыс кæнын. Фыццаг уал бадзырды хатцæгтæ бафæлвæрдзысты иумæйаг проекты Пермы крайы, фæстæдæр æмгуыстад рапарахат кæндзысты иннæ регионты дæр.
2015-æм азы зæрдæвæрæны мæйы компании «Норникель»-имæ иумæ фонд кæронмæ бакодта 15 бизнес-проектты, сæ нысан у Заполярьейы цæрджыты социалон фарстатæ алыг кæнын.
«Больше чем покупка»
Уæрæсеон социалон амалиуæгдарты товартæ раразмæ канынæн 2014-æм азы Фонд «Нæ фидæн» æмæ компании «Лукойл» иумæ райдыдтой проект «Больше чем покупка» зæгъгæ. Социалон амалиуæгдарты продукци (нымæтæй дзаумæттæ, валинкæтæ æмæ аксессуартæ, фермерон æхсыры продукттæ æмæ сувениртæ) фæзынд бензинкæнæн станциты «Лукойл»-ы дуканиты. Дзаумæттæ уыдысты конд компанитæй «Экокластер», «Æнæхин? Тынг æнæхин», «Хъæлдзæг нымæт», «Помогать легко», «Мастерская Черниковых». Æппæт дзаумæттæ сты сæрмагондæй бæрæггонд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Санта-Крус-де-Тенерифе
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы сахартæ
Одинцово
Одинцо́во у сахар Мæскуыйы облæсты, Одинцовойы сахары зылды административон центр. Цæрынц дзы 138,8 мин адæймаджы (2013).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
1440-æм аз
Амардысты
Категори:1440
Майский (Кæсæг-Балхъар)
Майский у сахар Кæсæг-Балхъары, Майскийы районы административон центр. Цæрынц дзы 27 мин адæймаджы (2010).
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæг-Балхъары сахартæ Категори:Майскийы районы цæрæнрæттæ
Диси
Диси (Agasyllis) у зайæгойты мыггаг.
Хуссар Ирыстоны ис хъæу Дисиджын.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Турчы административон дих
Турк дих кæны 81 провинцийыл (илтæ: iller). Илтæ та дих кæнынц районтыл (илчетæ: ilçeler), районты нымæц у 957.
*
Тюринги
Тюринги (Thüringen), официалон ном у Сæрибар паддзахад Тюринги (Freistaat Thüringen) у зæхх Германы центры. Сæйраг сахар — Эрфурт.
Фиппаинæгтæ
*
Baisikeli Ugunduzi
Baisikeli Ugunduzi у коммерцион социалон амалиуæг, уæй кæны велосипедтæн бахъуаджы хæйттæ Дæлсахарæйы Африкæйы регионы Baisikeli Ugunduzi нысан кæны «ног кæнæ инновацион велосипедтæ» суахилаг æвзагыл. Компанийы бындур æвæрд æрцыдис 2011 азы. Йæ иу бындурæвæрæг — Бен Митчел — у инженер, ныртæккæ ахуыр кæны Мичиганы технологиты университеты, зонæдты кандидаты къæпхæнмæ (PhD). Иннæ бындурæвæрæг у Джон Гершенсон, Мичиганы технологиты университеты профессор. Baisikeli Ugunduzi сæйраг къантор у сахар Киталейы (Кени). Нымад у социалон амалиуæгыл уый тыххæй æмæ базармæ равæры, ласæн велосипедтыл цы адæм архайынц (бодабода сæ хонынц), уыдоны цард фæхуыздæр кæнынæн товартæ.
Æхцаввонгад
Baisikeli Ugunduzi райста 100 мин доллæры фонд USAID-æй. Уый йеддæмæ компани бацахста фыццаг бынат Центрон Мичиганы университет цы ерыс арæзта, уый мидæг, æмæ дзы райста 30 мин доллæры æмæ 10 мин доллæры куыд «тæккæ хуыздæр социалон амалиуæг» (Best Social Venture)
Продукт
Компанийы фыццаг продукт сси эластикон материалæй конд цалхы камерæ, схуыдтой йæ «Милеле» Милеле нысан кæны «æнустæм» суахилаг æвзагыл. Ацы камерæ у хъæбæр æмæ йæ бон нæу ахуынкъ уæвын. Уадзынц æртæ хъæбæрдзинады къæпхæны «милеле» камерæтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон амалхъомад Категори:Кени
Æхсынцъы
Æхсынцъы (Prunus cerasifera, Алыча) у, чылауийы мыггагмæ чи хауы, ахæм бæлас.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
595-æм аз
Амардысты
Категори:595
Самсун
Самсун (Samsun; Σαμψούντα Сампсунда, Αμισός) у сахар æмæ Сау денджызы порт Турчы цæгаты, ил Самсуны административон центр.
Самсуны бынаты цы сахар лæууыд, уый бындурон сæвæрдтой рагон грекъæгтæ нæ эрæйы агъоммæ VI æнусы. Фæстæдæр сахар бацыд Ромаг империйы скондмæ.
Астæузаманы сахар уыд Византийы империйы дæлбар, 1204-æм азæй фæстæмæ та уыд Трапезунды империйы дыккаг ахсджиагдæр сахар. 1261-æм азмæ куы грекъæгтæ дзы æлдариуæг кодтой, куы та сельджукæгтæ. XV æнусы бацы Османты империйы скондмæ.
Æфсымæрон сахартæ
left|thumb|400px|Сахары панорамæ
Категори:Турчы сахартæ
1441-æм аз
Амардысты
Категори:1441
Бенгали
Бенгали (বঙ্গ, Bengal) — Хуссар Азийы цæгат-скæсæны историон бæстæ, йæ цæрджытæй фылдæр сты бенгайлæгтæ, дзурынц бенгайлаг æвзагыл. Абоны дуджы Бенгалийы территори хауы дыууæ паддзахадмæ — Индийы ис хицæн штат Ныгуылæн Бенгали, Скæсæйнаг Бенгали та зындгонд у куыд хæдбар Бангладеш. Регионы стырдæр сахартæ сты Калькуттæ Индийы æмæ, Бангладешы сæйраг сахар чи сси, уыцы Даккæ.
Британийы империйы рæстæг (1947-æм азы онг) иугонд Бенгалийы фæзуат уыд 1 674 279 кв. км. Уыцы территорийы ныртæккæ цæры 210 милуан адæймаджы бæрц. Бенгали у дунейы цæрæгджындæр бæстæтæй иу, цæрджыты æнгомад дзы у 951,3 адæймаджы иу квадратон километрæн.
Категори:Индийы географи Категори:Индийы истори Категори:Бангладешы географи Категори:Бангладешы истори
596-æм аз
Амардысты
Категори:596
Хъаныхъуаты Рæмзи
Хъаныхъуаты Хасаны фырт Рæмзи (Remzi Yıldırım; райгуырдис 1952-æм азы 5 апрелы Конакёзюйы хъæуы — амардис 2020-æм азы 31 декабры) у Культурон æмæ хæрзгæнæг фонд «Алан»-ы Сæрдар. Уый у турчы ирæттæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы ирæттæ Рæмзи
Невинномысск
Невинномы́сск (Невинномысск) у сахар Уæрæсейы Стъараполы крайы. Цæрынц дзы 130,7 мин адæймаджы (2005). Невиномысск у химион индустрийы ахсджиаг центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы сахартæ
Доййаты Саханджери
thumb|190px|Доййаты Саханджери Доййаты Михаилы фырт Саханджери (Николай) (райгуырдис 1900-æм азы Джызæлы — амардис 1982-æм азы 14 июны Дзæуджыхъæуы) уыдис ирон тæлмацгæнæг æмæ литератор.
Цардафыст
Саханджери райгуырдис Джызæлы рæстæмбис цæрæг зæхкусæджы бинонты ’хсæн. Райдиан ахуыр райста приходы скъолайы, уый фæстæ ахуыр кодта реалон училищейы Дзæуджыхъæуы, стæй Стъараполы гимназы. Фæстæдæр азты уый ахуыр кодта Азербайджаны политехникон æмæ Ленинграды хæххон институтты, фæлæ сæйгæ низы фыдæй йын нæ бантыстис кæронмæ ахæццæ кæнын йæ ахуыр.
Доййаты Саханджери амардис 1982-æм азы 14 июны.
Тæлмацгæнæджы сфæлдыстад
Доййы-фырт стыр æргом здахта советон адæмты литературæмæ. Уый ирон æвзагмæ ратæлмац кодта Георгий Гулиайы уацау «Весна в Сакене» (1951), Эфенди Капиевы чиныг «Поэт»-ы цалдæр сæры, украинаг, гуырдзиаг æмæ мæхъхъæлон фысджыты радзырдтæ. Фæсарæйнаг классикæйæ цы уацмыстæ раивта, уыдонæй зынгæдæр бынат ахсы Р. Тагоры роман «Крушение» (1963).
Доййы-фырт ма у аивадон тæлмацы дæсныдзинады, аивадон уацмсты æвзаджы, ирон растфыссынады тыххæй фыст уацты автор. Уыдон мыхуыргонд цыдысты бынæттон газетты æмæ журнал «Мах дуг»-ы.
Æддаг æрмæг
Саханджери Категори:Ирон литератортæ Категори:Джызæлы чи райгуырдис, уыдон Категори:Дзæуджыхъæуы чи амардис, уыдон
1442-æм аз
Амардысты
Категори:1442
Мырзаганты Гицо
thumb|right|200px|Мырзаганты Гицойы цырт Мырзаганты Гицо (1746-1913). Мырзаганты мыггаджы фылдæр-фылдæр фæцард Гицо, йæ цыртдзæвæн æвæрд ис Хилачъы, Цъæззиуы хиды был.
Уый у стыр къæдзæхдур. Фыдæлты ныхæстæм гæсгæ, уыцы дур Гицо æрласта хохæй, куыд æмæ цæмæй, уый ничиуал зоны.
Куыд дзурынц, афтæмæй Гицо уыд куырысдзау, хæйрæджытæй йын уыдис ус. Кæд бæрзонд лæг нæ уыд, уæддæр уыд бæрджын, æмæй йæм дзурын ничи уæндыд.
597-æм аз
Амардысты
Категори:597
Мырзаганты Гицо
Мыггагæн та уыд разамонæг, уынаффæгæнæг. Гицойæн уыд уылынгмæ æввахс даргъ æмæ бæзджын æрфуытæ-æлвынгæ сæ нæ кодта. Куы-иу фæмæсты, уæд-иу æрфгуытæ арц алæууыдысты, æмæ дзы алчидæр тарсти. Гицомæ уыд цавæрдæр уæларвон тых. Фæрсынмæ йæм чи цыд, уыдонæн æххуыс кодта. Гицойы тыххæй баззадис бирæ æцæг хабæрттæ, уыдон фыст сты Мырзаганты мыггаджы чиныджы.
Литературæ
Гицо Категори:Хæрисджыны чи райгуырдис, уыдон
Мæхческ
Мæхческ, дыгуронау Мæхческæ (Махческ) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
598-æм аз
Амардысты
Категори:598
Мæхческ
Географи
Мæхчески гъæу æвæрд æй Тъæпæн Дигори гъæути астæу, Айгомуги донæн æ галеу фарс, æндзæри, Стъонай æрдози алли фарс. Гъæуи астæу ма Хорæфтуйæн æрдигæй Сау хонхæй уайуй минкъийдæр дон — Наргъ. Еци Наргъи дон алли афони дæр фæууй рæсог, уомæ гæсгæ ба си гъæуи цæргутæ пайда кодтонцæ иннæ дæнттæй фулдæр.
Мыггæгтæ
Мæхчески гъæуи цардæнцæ: Баделиатæ, Абисалтæ, Акъотæ, Астантæ, Бебилтæ, Гецатæ, Гæгкутæ, Дзæгойтæ, Дзайнухътæ, Икъатæ, Митцитæ, Нигкотæ, Рæмонтæ, Секъинатæ, Цагъатæ æма Цъеретели.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Æвдæм боны адвентисттæ
Æвдæм боны адвентисттæ, зæгъгæ, афтæ хуындæуы протестантизмы къабæзтæй иу; фæзындис XIX æнусы. Ацы диныхатты характерондæр дыууæ æууæлы сты ахæм: йæ фарсхæцджыты фидарæй уырны, æппæт æнæмæнг æххæстгæнинаг кæй сты (уыимæ сабаты тыххæй ныстуан дæр); адвентистты уырны, Йесойы  рæхджы кæй уыдзæн, уый.
Категори:Æвдæм боны адвентисттæ Категори:Чырыстон дин
Швецийы административон дих
Швеци ис 28 зылды — лентæ (län).
Севр
Севр (Sèvres) у коммунæ Францы, Парижы горæтгæрон. Ис О-де-Сены департаменты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
1443-æм аз
Амардысты
Категори:1443
Эрфурт
Э́рфурт (Erfurt, []) у Германы сахар, Тюрингийы административон центр.
Каталайнаг адæм
Каталайнæгтæ (Catalans) сты Испанийы адæм, Каталонийы бындурон адæм.
Категори:Испанийы адæмтæ
Цъымарайы мæнæргъы
Цъымарайы мæнæргъы (Rubus chamaemorus, Морошка) у, оранжхуыз гагатæ чи дæтты, ахæм бирæазон кæрдæг зайæгой. Зайы цæгат бæстæты.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Гагадыргътæ
28 январы
28 январы, иронау тъæнджы мæйы 28-æм бон — азы 28-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Тюркологи
Тюркологи у тюркаг æвзæгтæ иртасæг зонад. Ныртæккæ уыцы æмбарынадмæ хаст сты цалдæр зонады къабазы, уыимæ филологийы æдде чи ис, ахæмтæ: тюркаг адæмты истори, фольклор, дин æмæ афтæ дарддæр.
Тюркаг æвзæгтыл фыццаг бæстон куыст фæзындис XI æнусы, уый уыдис тюркаг ахуыргонд Махмуд ал-Кашгарийы чиныг «Тюркаг æвзаджы здæхтыты æмбырдгонд» (Kitâbü divân-i lûgat it-Türk).
Категори:Æвзагзонынад *
Чырыстийы æцæг еклези
«Чырыстийы æцæг еклези» (真耶穌教會) у чырыстон уырнджыты хибар къорд, кæцы равзæрд Китайы, Пекины сахары 1917 азы. Йæ сæйраг аргъуан ныртæккæ ис Тайваны сакъадахыл. Нырыккон рæстæджы Чырыстийы æцæг аргъуаны ис 1,5 милуан уырнджыты бæрц алы континентыл, уыдонæн сæ фылдæр китайæгтæ. 1995 азæй ис уыцы аргъуаны хайад Мæскуыйы дæр.
Натлиа кæнынц æрдзон доны — цад кæнæ цæугæдоны — натлиагæнинаджы донмæ æнæхъæнæй тъыссынц. Ис сæм æндæр миниуджытæ дæр, уыдоны ’хсæн глоссолали æмæ сабаты аргъуыц.
Категори:Чырыстон дин
599-æм аз
Амардысты
Категори:599
1444-æм аз
Амардысты
Категори:1444
Уæрæсе
Уæрæсе (Россия), официалон ном у Уæрæсейы Федераци (Российская Федерация) у федералон æрдæгпрезидентон республикæ Евразийы цæгаты. Ныгуылæнæй скæсæнмæ æмарæн у Норвеги, Финлянди, Эстони, Латви, Литва, Польшæ, Белорусси, Украинæ, Абхаз, Гуырдзыстон, Хуссар Ирыстон, Азербайджан, Хъазахстан, Китай, Монголи æмæ Цæгат Корейимæ. Доныл ын ис арæн АИШ-ы штат Аляскæимæ æмæ Японимæ. 17 милуан квадратон километр ахсгæйæ, Уæрæсе у дунейы стырдæр бæстæ. Йæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ та у дунейы фарæстæм. Цæры дзы 142 милуан адæймаджы. Йæ сæйраг æмæ стырдæр сахар у Мæскуы.
Уæрæсе у минералон æмæ энергион ресурсты стырдæр дарæг, нефт æмæ æрдзон газы стырдæр къахджытæй иу.
Цæрджытæ
Æдæппæтæй цæрджыты нымæц у 141 888,9 мин адæймаджы (1 июны 2008), дунейы цæрджытæй 2,13 %. Уыдонæй 4/5 цæрынц бæстæйы европæйаг хайы (Уралимæ). Адæмæй 73% цæрынц сахарты.
Уæрæсейы цæрынц 180 адæмыхаттæй фылдæр, уыдонæй уырыс сты 81,5% (2002-æм азы сфыстмæ гæсгæ).
Ирæттæй сæ фылдæр хай цæрынц Уæрæсейы (Цæгат Ирыстон æмæ æндæр регионты).
Фиппаинæгтæ
*
600-æм аз
Амардысты
Категори:600
Винер-Нёйштадт
Винер-Нёйштадт у Франц-Иосифы зæххы сакъадæхтæй иу. Административон æгъдауæй у Архангельсчы облæсты Денджызгæроны районы хай. Сакъадахы фæзуат у 237 км². Сакъадах у æдзæрæг.
Категори:Франц-Иосифы зæхх Категори:Уæрæсейы сакъадæхтæ
1445-æм аз
Амардысты
Категори:1445
601-æм аз
Амардысты
Категори:601
13 февралы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Цемса
Цемса кæнæ Семса у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Туалгомы.
Истори
Нарæй фæндаг цæуы Гуыркъуымты комы Лйайы доны рахиз фæрсты Семсамæ. Ам цæры цалдæр хæдзары. Йæ рагон цæрджытæ — Балатæ æмæ Беритæ — Нары иннæ цæрджытимæ алыгъдысты быдырмæ.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хетæгкатæ, Балатæ, Еналдытæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
18 февралы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Бенгайлаг æвзаг
Бенгайлаг æвзаг кæнæ бенга́ли (বাংলা, [baŋla]) у бенгайлаг адæмы æвзаг, индоариаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Бенгалийы регионы (Бангладешы æмæ Индийы штат Ныгуылæн Бенгалийы), уымæй фылдæр бенгайлæгтæ цæрынц Индийы штаттæ Ассам, Бихар æмæ Ориссæйы. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 215 милуаны бæрц, уымæй у дунейы 6-æм æмæ Индийы 2-æм стырдæр æвзаг.
Истори
1971-æм азы цы бенгайлаг æвзаджы статусыл тох æрцыди, уымæй райрæзти, Пакистанæй чи ахицæн, уыцы хæдбар Бангладешы паддзахад.
Фыссынад
Бенгайлаг фыссынад у, Индийы æндæр æвзæгты æнгæс, брахмийы фыссынады бындурыл æмæ хуыйны бонгаккхор. Уыцы фыссынадæй пайда кæнынц иуæй-иу æндæр æвзæгтæ — зæгъæм, ассамаг æвзаг.
Æддаг æрмæг
Категори:Индийы æвзæгтæ Категори:Бангладешы æвзæгтæ Категори:Индоариаг æвзæгтæ
Мызур
Мызур кæнæ Мызуры бын, Мызурыбын у æрзæткъахджыты посёлок Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Мызуры лæууы æрзæтдзæбæхгæнæн фабрикæ, «Электроцинк»-æн æрзæт чи цæттæ кæны, уый.
Цæрынц дзы 2,7 мин адæймаджы (2005-æм азы статистикæмæ гæсгæ).
Истори
Кæддæр Стыр Мызур æмæ Мызуры хъæуты алыварс бæрзонд къæдзæхты фæстæ стыр æмæ тæгтæ уæлвæзты, арф æрхыты æмæ хохрæбынты куы сырæзтысты Мызуры приходы хъæутæ, уæд се ’ркомкоммæ Æрыдоны доны тæккæ галиу былыл, къæдзæхты хъæбысы, цалдæр уæрдоны суадзыны фаг цы чысыл уæлвæз уыдис, уый хуыдтой Мызурыбын.