cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хаджеты Таймураз
Тæлмацгæнæджы куыст
Зæрдиагæй архайдта поэт, æндæр адæмты сфæлдыстадимæ ирон чиныгкæсæджы базонгæ кæныныл дæр — тæлмац кодта дунейы æмæ Уæрæсейы поэтты уацмыстæ.
Баия-Бланкæ
Баия-Бланкæ (Bahía Blanca) у Аргентинæйы сахар, Буэнос-Айресы провинцийы хуссар-скæсæны.
2-æм аз
Амардысты
Категори:2
Баия-Бланкæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
2-æм аз
Амардысты
0er
1510-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Псху
Псху (Ҧсҳәы) у хъæу Абхазы Сухумы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сухумы районы цæрæнрæттæ
Годжысатæ
Годжысатæ кæнæ Годжыцатæ (Гогичевы, Гогичаевы, გოგიჩაშვილი, გოგიჩაიშვილი) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Декабрь
Декабрь, ирон ном цыппурсы мæй (December) у мæйтæй иу, ноябрь æмæ январы ’хсæн.
Категори:Мæйтæ
Нанитæ
Нанитæ (Наниевы, Нанишвили, Наниташвили) сты ирон мыггаг.
Вани
Вани (ვანი) у сахар Гуырдзыстоны ныгуылæны, Ванийы муниципалитеты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Имереты сахартæ
Нанитæ
Равзæрд
Раджы кæддæр Сажилзазы хъæуы — хауы Дзауы районмæ — царди лæг, йæ ном уыд Кошой. Кошойæн уыд цыппар фырты: Бæза, Нани, Нартых æмæ Диакъон. Уыдон нæмттæй рацыдысты мыггæгтæ: Бæзатæ, Нанитæ, Нартыхтæ æмæ Диакъонтæ. Нанийæн уыд фырттæ: Бошо, Буда, Доле, Хъарадзау æмæ Базыр. Долейæн амард йæ фырт, йæ чындз йæхи бар нæ уыд, афтæмæй баззад, фæлæ æгъдау домдта, цæмæй йæ цæгатмæ ацыдаид. Йæ цæгаты йын райгуырд фырт, схуыдтой йæ Къуылых, чи зоны, йæ мад къуылых кæй уыд, уымæ гæсгæ. Лæппу йæ лæджы кармæ куы схæццæ, бинонты хицау куы ссис, уæд йæ мыггаг рауад йæ номæй — Къуылыхтæ. Афтæмæй æввахс хæстæг æрвадæлтыл нымац цæуынц Бæзатæ, Нанитæ, Нартыхтæ, Диакъонтæ æмæ Къуылыхтæ. Нанитæ бындуронæй цардысты Начърепайы (Дзауы район).
Фиппаинæгтæ
*
Согн-ог-Фьюране
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Гнасур
Гнасур у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Джиголатæ.
3-æм аз
Амардысты
Категори:3
Гнасур
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1520-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Сири
Сири кæнæ Сам (æнæхъæн ном — Сирийы Араббаг Республикæ; الجمهورية العربية السورية, al-Jumhūrīyah al-ʻArabīyah as-Sūrīyah) у паддзахад Ныгуылæн Азийы. Цæрынц дзы 19 милуан адæймагæй фылдæр. Уыдонæй æрдæгæй фылдæр сты суннитон пысылмæттæ, ис ма дзы куыд шииттæ, афтæ чырыстон диныл хæст адæм дæр (цæрджытæй 10%).
2011-æм азæй Сирийы цæуы мидхæст. Паддзахады зæххытæ дих кæнынц цалдæр къорды, уыдонæй иу у афтæ хуынд Пысылмон паддзахад. Сирийы ма архайынц алыхуызон паддзахæдты хотыхджын тыхтæ, уыдоны ’хсæн Уæрæсейы хæстон тæхджытæ дæр (хæцынц официалон хицауады фарс).
мини|рахиз|300px|«Аллах хъахъхъæны Сири». Плакат президенты сурæтимæ [[Дамаск (сахар)|Дамасчы]] мини|300px|Егъау мæзджыт Дамасчы
Фиппаинæгтæ
*
Брытъиатæ
Брытъиатæ (Бритаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Штири
Штири:
Æлвас
Æлвас (Festuca, Овсяница) у, æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
4-æм аз
Амардысты
Категори:4
0er
1540-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
5-æм аз
Амардысты
0er
Штири (зæхх)
Штири (Steiermark, Steiamårk, Štajerska) у федералон зæхх Австрийы хуссар-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Грац.
Катти Сарк
thumb|220px|«Катти Сарк» 2005 азы январы «Катти Сарк» (Cutty Sark) у зындгонддæр цайы клипертæй иу, нæ рæстæгмæ чи баззад, ахæм иунæг клиппер. Саразтой йæ 1869 азы Шотландийы сахар Дамбартоны. Ныр лæууы Гринвичы, Лондонмæ ’ввæхс, (Стыр Британи). «Катти Сарк» уыдис йæ рæстæджы тагъддæр наутæй иу, йæ бон уыдис Австралийæ Стыр Британимæ 67 бонмæ схæццæ уын.
2007 азы 21 майы реставрацийы рæстæг «Катти Сарк» арты хай баци. Фонд «Катти Сарк»-ы сæргълæууæг Ричард Дот куыд фехъусын кодта, легендарон науæн рацаразæн нал и.
Æддаг æрмæг
Категори:Наутæ
1530-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Байаты Гаппо
Байаты Гаппо (райгуырдис 1869 кæнæ 1870-æм азы Ольгинскæйы — амардис 1939-æм азы Берлины) уыд Ирыстоны æхсæнæдон æмæ культурон архайæг, адвокат æмæ чиновник, рухстауæг, фыссæг æмæ тæлмацгæнæг.
1911-æм азæй 1920-æм азы онг куыста Дзæуджыхъæуы сæргълæууæгæй.
Революцийы фæстæ ацыдис Тбилисмæ, стæй 1921-æм азы Германмæ. Берлины ма уагъта иронау чингуытæ, амыдта ирон æвзаг Берлины университеты студенттæн.
Байаты Гаппойы ном хæссы Дзæуджыхъæуы уынгтæй иу.
Сæрд
Сæрд у азы афонтæй хъармдæр иу. Цæуы уалдзæджы фæстæ æмæ фæззæджы рæзмæ. Сæрды хурхæтæны дæргъы бонтæ сты дæргъдæр æмæ æхсæвтæ цыбырдæр.
Æххæстдзыд у æртæ мæйæ: Цæгаты æрдæгтымбылæджы — июнь, июль æмæ августæй, Хуссары та — декабрь, январь æмæ февралæй.
Астрономон сæрд
Зæххы уæлцъары сезонон ивддзинæдты аххосджын сты планетæйы Хуры алывæрсты æрзылды афæдзон æмгъуыд æмæ йæ зилгæ-зилыны сæмæны акъул орбиталон фæзоймæ абаргæйæ.
Астрономийы позицийæ сæрд у — период сæрдыгон хурхæтæн æмæ фæззыгон бонæмиасады ’хсæн. Цæгат æрдæгкъорийы цæуы 20 (21) июнæй — 22 (23) сентябырмæ, Хуссар æрдæгкъорийы та 21 (22) декабрæй — 20 (21) мартъимæ.
Цæгаты æрдæгтымбылæджы сæрд вæййы 93,6 бонмæ ’ввахс, Хуссары æрдæгтымбылæджы — 89,0 боны.
Бæстыхъæды сæрд
Æндæр ’мæ ’ндæр географон ронæгты, Хур æмхуызон кæй нæ рухс кæны Зæххы цъар, уымæн сæрды сезон хицæн кæны зымæджы онæй алыхуызон къæпхæнты. Уæрхады фæфылдæримæ стырдæр кæны уæлдай рухсбонты дæргъæн сæрд æмæ зымæджы, максимумтæм сæххæсгæ вæййы йæ полюстыл, Хур-иу æрдæг аз кæм нæ аныгуылы.
Категори:Азы афонтæ *
Сент-Люси
Сент-Люси (Saint Lucia) у сакъадахон бæстæ Карибы денджызы.
*
Солиаг адæм
Солиаг (солыйаг) адæм кæнæ солы (хинæмттæ — аварал, магӀарулал) у Дагъистаны стырдæр адæм. Уыдон дзурынц солиаг æвзагыл, уырнджытæн сæ фылдæр хай сты пысылмæттæ.
Солиæгты нымæц (2002) — 1,04 млн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны адæмтæ Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ
6-æм аз
Амардысты
Категори:6
0er
Хъалмыхъхъ
Хъалмыхъхъ, Хъалмыхъхъы Республикæ (Хальмг Таңһч, Республика Калмыкия) у субъект Уæрæсейы Федерацийы.
Фиппаинæгтæ
*
Лйайы рагъ
Лйайы рагъ у хохы рагъ Цæгат Ирыстоны, Цмийаг комæй Гуыркъуымтыкомы ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ Категори:Гуыркъуымтыком
1550-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
1560-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Шотланди
thumb|right|250px|Гæнах Стерлинг thumb|right| [[Гуккайы дидинæг у Шотландийы символ]] Шотланди (Scotland, Scotland, Alba) уыдис Цæгат Европæйы хæдбар къаролад. Абон Шотланди у Стыр Британийы автономон хай. Йæ сæйраг сахар у Эдинбург.
Æвзæгтæ
Шотландийы ис æртæ официалон æвзаджы: англисаг, шотландиаг гэлаг, англо-шотландиаг.
Шотландийы чи райгуырд, уыцы зындгонд адæм
*
7-æм аз
Амардысты
Категори:7
0er
Магкаты Зурапп
Ирон минæварад
Магкаты Зурапп æрцыд Бетъырбухмæ ирон адæмы фыццаг минæварады разамонæгæй. Минæварады уыдис фондз лæджы. Куырттаты комæй — Дзывгъисаг Батыр, Дыгургомæй — Бадилаты Созырыхъо æмæ Кази (Хъази), Уæлладжыры комæй — захъайаг Хъесаты Еба (Хетæгкаты Елисей) æмæ зæрæмæггаг Магкаты Зурапп. Сæ фæндаг уыд Хъызлар æмæ Астраханыл, уырдыгæй Мæскуы æмæ Бетъырбухмæ.
Фиппаинæгтæ
Зурапп Категори:Дæллаг Зæрæмæджы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ
Исландийы музыкæ
Традицион исландиаг музыкæ у дины музыкæ. Чырыстон гимнты йеддæмæ ис дзы бирæ адæмон зарджытæ трольтæ, эльфтæ æмæ æндæр сусæг удгоймæгты тыххæй.
*
Дæллаг Къоркъула
Дæллаг Къоркъула у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Алани (футболон клуб)
Футболон клуб «Алани» (Спартак Дзæуджыхъæу) у Дзæуджыхъæуы футболон клуб. Клуб бындурæвæрдæуыд 1921-æм азы. Йæ уæвæны даргъ клубæн бирæ алыхуызæн нæмттæ уыдис, се ’хсæн уыдысты «Юнитас» (1921-1923), «Автомобилист» (1984), «Спартак-Алани» (1995—1996, 2003), фæлæ æппæтæй зындгонд сси йæ номæй «Алани», кæцыйы дардта 1996—2002, 2004—2005 æмæ 2007—2016 азты, стæй 2021-æм азæй фæстæдæр.
Дæллаг Къоркъула
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Алани (футболон клуб)
1995-æм азы бацахста фыццаг бынат Уæрæсейы футболон чемпионаты, 1992 æмæ 1996 æзты дзы райста дыккаг бынат. Уыдис 2010/2011-æм азты Уæрæсейы футболон хъалацы финалист, райста дзы дыккаг бынат. 1994-æм æмæ 1995-æм азты райста фыццаг бынат Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Президентон хъалацы: 1994-æм азы фæуæлахиз кодта португайлаг «Боавиштайыл», 1995-æм та — «Атлетико Мадридыл».
Ныртæккæ хъазы Уæрæсейы профессионалон футболон лигæйы (Фыццаг дивизионы), 2018-æм азæй йæ сæйраг тренер сси Гæззаты Юри.
Истори
1921-æм азы бындурæвæрд æрцыд футболон къорд — «Юнитас». Байгом æй кодтой дыууæ бритайнаг коммунисты Армстронг æмæ Кэмпбелл.
Уæрæсейы фæлтæр (1992—н.р.)
1995 азы рамбылдта Уæрæсейы футболон чемпионат. 1996 азы бацахста дыккаг бынат, фæлæ фæхæрд и алы æхсæнадæмон ерысы.
2005 азы бацахста 15æм бынат, æмæ æрхызти фыццаг дивизионмæ. 2007-2009 азты хъазыди фыццаг дивизионы. 18 февралы 2010 азы бахызти Премьер-лигæмæ. 2010 сезоны хатцæгмæ гæсгæ, фæстæмæ æрхызт фыццаг дивизионмæ.
2011-æм азы январы клубы президент сси Гæззаты Валери, 1994-1999 æзты сæйраг тренер чи уыдис, уый, тренер та сси йæ фырт — Гæззаты Владимир. Цымыдисаг у уый, æмæ Гæззаты Владимир раздæр никуы нæ уыдис нæ дæр футболон тренер, нæ дæр хъазæг — 1997-1998 æзты Аланийы дыккаг составы хъазта, фæлæ тагъд рæстæджы фæстæ йæ спортивон карьерæ фæкæрон и.
Гæззаты Владимиры разæмындыл клуб Уæрæсейы футболон хъалацы финалист сси, фæлæ дзы ЦСКА-йæн фæхæрд и.
2011-æм азы сентябры «Аланийы» тренертæй иу ссис Пагæты Артур. Уый ацы командæйы сконды 1995 азы ссис Уæрæсейы чемпион. Артур фæстаг рæстæджы куыста тренерæй Дæллаг Новгороды командæ «Волгæйы» сконды. Дзæуджыхъæуккæгты сæйраг тренер Гæззаты Владимиры ныхæстæм гæсгæ, Пагæты Артур у æцæг профессионал. «Тынг æхсызгон мын у, Артур нæм тренерæй кæй æрбацыд, уый. „Аланийы“ иууыл æнтысджындæр азтæ баст сты йæ номимæ», — загъта Гæззаты Владимир.
2012-æм азы ноябрæй 2013-æм азы июнмæ клубы тренер ноджы дæр сси Гæззаты Валери. Фæлæ ацы сезон клуб фехалдта æмæ райста 16-æм (фæстæг) бынат Премьер лигæйы. Уый фæстæ клуб æрдæг азы бахъазта Фыццаг дивизионы, фæлæ стæй финансон зындзинадтыл сæмбæлдта. Дейвидас Шемберасы ныхæстæм гæсгæ клубы хъазджытæн фондз мæйы даргъ куыстмыдз нæ цыдис, клуб та не рбатахтис сезоны фæстæг хъазтмæ Владивостокмæ.
2014-æм азы 10 февралы клубы цастдарæн совет стæрхон кодта, Уæрæсейы чемпионатæй клуб айсын кæй хъæуы, уый, уый тыххæй æмæ йæм миллиарды ас хæс æрæмбырд и. 2014-æм азы июны клуб ногæй рацæрæзтæуыд йæ дублы бындурыл æмæ хъазын байдыдта Дыккаг дивизионы "Хуссар" къорды.
2016-æм азы Республикæйы хицауад стæрхон кодта, клуб фехалын кæй хъæуы, уый, æмæ йæ бындурыл рацæрæзта клуб "Спартак-Дзæуджыхъæу", хъазнадон финанскæнынадимæ. Генералон директор сси Секъинаты Юрий. Клубæн йæ зæронд номæй "Алани" пайда кæныны бар нал ис, уый тыххæй ацы юридикон номыл æгæр бирæ финансон хæстæ æмæ тæрхонон исктæ ис.
2018-æм азы клубы сæйраг директоры æмæ сæйраг тренеры бынат райста Гæззаты Юрий. Ныртæккæ клуб дарддæр хъазы Дыккаг дивизион "Хуссар" къорды æмæ æхсы дзы 13-æм бынат.
Спортфæз
thumb|right|200px|Спортфæз "Спартак" Республикон спортфæз «Спартак» у Аланийы стадион — арæзт æрцыд 1962 азы, цæуы дзы 32 464 адæймаджы.
Титултæ
Уæрæсейы Чемпион: 1995
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны футболон клубтæ Категори:ФК «Алани»
Рио-Гальегос
Рио-Гальегос (Río Gallegos) у Аргентинæйы сахар, Сантæ-Крусы провинцийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Британийы импери
Британийы импери (British Empire) уыдис историйы æппæтæй стырдæр паддзахад.
thumb|left|150px|Ус-къарол Елизаветæ I. thumb|400px|right|Бритайнаг импери [[1897 азы.]]
Категори:Историон бæстæтæ
Джедзæ
Джедзæ кæнæ сылгоймаджыхос (, Trigonella procumbens, Пажитник простёртый) — хъæдурхуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хъæдурхуызтæ
1570-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Самур
Саму́р, вариант: Самыр (Самур, ЧӀвехер вацӏ, Samurçay,, Самыр) у цæугæдон Дагъистаны хуссары. Йæ дæргъ у 213 километры.
8-æм аз
Амардысты
0er
Пиренейы æрдæгсакъадах
Пиренейы æрдæгсакъадах (йе ’ндæр ном — Ибери, Иберийы æрдæгсакъадах; порт., исп., галис., астур. Península Ibérica, Iberiar penintsula, península Ibèrica, péninsule Ibérique, Iberia Paeninsula) у æрдæгсакъадах Европæйы хуссар-ныгуылæны. Йæ былтæ æхсынц Зæххастæу денджыз, Атлантикон фурд æмæ Бискайы бакæлæн.
Пиренейы æрдæгсакъадах у, Европæйы цы æртæ стырдæр æрдæгсакъадахы (Пиренейы, Апеннины æмæ Балканы) ис, уыдонæй тæккæ хуссардæр æмæ ныгуылæндæр.
Ныртæккæйы заман Пиренейы æрдæгсакъадахыл æрбынат кодтой ахæм паддзахæдтæ: Испани (фæзуаты 85%), Португали, Андоррæ, Франц æмæ, Стыр Британийы дæлбар чи у, уыцы Гибралтар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Испанийы географи Категори:Португалийы географи
1580-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Ивановойы облæст
Ивановойы облæст (Ивановская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Централон федералон зылды. Йæ административон центр у сахар Иваново.
Тромс
Тромс (Трумс) (Troms, Romssa) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Йæ административон центр уыд сахар Тромсё.
Ивановойы облæст
Облæсты фæзуат у 23 900 км², ома Уæрæсейы облæстыты ’хсæн чысылдæртæй у. Цæрынц дзы 1073 мин адæймаджы, сæ фылдæр хай — уырыссæгтæ.
Тромс
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Ивановойы облæст
Бæстыхъæд у ромыл континенталон.
Фиппаинæгтæ
*
Бьорк
Бьорк (Бьорк Гудмундсдоттир, Björk Guðmundsdóttir райгуырд 21 ноябры 1965 азы Рейкьявичы) у исландиаг зарæггæнæг, композитор, актрисæ æмæ музыкалон продюсер. Бьорк у зындгонд йæ экстенсивон вокал, йæ музыкалон стиль æмæ эксцентрон дарæсы фæрцы. Йæ музыкæ у альтернативон рок, электроникæ, трип-хоп, эксперименталон музыкæйы схæццæ.
Ном
Исландиагау björk нысан кæны бæрз.
Захъайы хъоло
Захъайы хъоло (Аконогонон альпийский, Горец альпийский, Таран альпийский) у кæрдæг зайæгойты хуыз.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
9-æм аз
Амардысты
Категори:9
0er
Америкæйаг баба!
«Америкæйаг баба!» (American Dad!) у америкæйаг комедион мультсериал, Underdog Productions æмæ Fuzzy Door Productions-æй рауадзгæ 20th Century Fox-ы заказæй.
«Америкæаг баба!» у америкæйаг бинонты цардæвдисæн сатирикон мултипликацион сериалы ирд минæвар. Сюжет райхæлы Смит-бинонты алыварс, кæдон сты цыппарæй, уымæй уæлдай ма иу дзурæг кæсаджы æмæ æрцæуæгæй.
«Хуссар Паркау», ацы сериал дæр йæ мидгаст здахы алыхуызон хицæндзинæдтæм поп-культурæйы, политикæйы, дины æмæ ма æхсæнады кæцыфæнды арæх æмбæлæг темæтæм. Сериалы арæх хъуысынц рæхойныхæстæ нырыккон æхсæнадыл æмтгæй æмæ юмор, кæцы æвдисы америкæйаг æхсæнад хицæнæй.
Фыццаг пилотон рауагъд суæвыд АИШ-ы 2005 азы 6 февралы, Fox каналыл, 1 майæ та регулардзыд кæнын райдыдта тæккæ дæр «Гриффинты» фæстæ.
Сериалы персонажтæ хицæн кæнынц сæхиформæ логикон хъуыдыйæ. Сæ архæйдтæ та арæхдæр схонæн вæййынц абсурдонтæ. Афтæ ма дзы хайад исынц: анархисттæ, сауджынтæ, феминисткæтæ, хуыцæуттæ, гейтæ, политиктæ.
Ныры онг «Америкæйаг баба!» æххæст кæны 9 сезоны.
Сериалы сæйраг зарæг
Категори:Мультсериалтæ алфавитмæ гæсгæ
Сардаг æвзаг
Сардаг æвзаг (сардинаг кæнæ сардиниаг) у Италийы сакъадах Сардинийы парахат чи у, уыцы ромайнаг æвзаг.
Сардаг æвзаг равзæрдис, Сардинийы чи æмбæлыдис, латинаг æвзаджы уыцы диалекттæй. Уый тынг раджы æрцыдис хибаргонд æндæр ромайнаг идиомтæй. Сардаг æвзагæн ис ахæм æууæлтæ, бирæ æндæр ромайнаг æвзæгтæй сæ чи хицæн кæнынц.
Ис ын Европæйы цæдисы регионалон æвзаджы статус.
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ Категори:Италийы æвзæгтæ
1590-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Германы зæххытæ
Зæхх (Land) у Германы административон-территориалон иуæг. Германы ис 16 зæххы.
1600-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Санатæ
Санатæ ( Санаевы, Шанаевы , სანაშვილი , Şanatay ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Гардабан
Гардаба́н (გარდაბანი, Qardabani) у сахар Гуырдзыстоны хуссар-скæсæны, Гардабаны муниципалитеты административон центр. Цæрынц дзы 19 мин адæймаджы бæрц, уыдонæй фылдæр — азербайджайнаг адæмыхаттæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ
Малгæрдæг
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Гаккук
Гаккук кæнæ гакк-гукк, уасæгой , гугукгæнаг , гугук (Cuculidae) у чысыл мæргъты бинонад.
10-æм аз
Амардысты
Категори:10
10er
Саулохтæ
Саулохтæ (Саулоховы, Шавлоховы, საულოხოშვილი, შავლოხოშვილი ) сты ирон мыггаг.
Истори
Таурæгъмæ гæсгæ, мыггаджы фыдæл Саулох цард Цæгат Иры Куырттаты комы. Уым лæг амардта æмæ алыгъд Хуссар Ирмæ. Ам æрцард Уанелмæ æввахс Дзидздзойты хъæуы — Стыр Леуахийы комы. Дзидздзойтæ Саулохы хорз суазæг кодтой, ссис се ’рдхорд, уымæ гæсгæ фæстæдæр Саулохтæ æмæ Дзидздзойтæ сæхи æрвадæлтæ хуыдтой. Цардысты хæларæй, дардтой хорз бæхтæ. Иухатт бæхтæ кæрæдзийы атардтой æмæ Дзидздзойты бæхтæй иу былæй ахауд. Уый фæстæ Саулох сфæнд кодта ардыгæй алидзын, йæ фæндон загъта Дзидздзойтæн æмæ алыгъд Згъубирмæ. Уым хъæуæн йæ рахиз фарс æрцард, фæстагмæ дзы фæзынд Саулохтыхъæу. Саулохы агъоммæ ам цардысты Калмантæ, фæлæ Тырсыгоммæ алыгъдысты.
Дзидздзойтæм уыд иу æнæзæнæг бинонтæ. Уыдон ысхастой кæнгæ лæппу. Лæппу хуынд Хæныг. Лæппу куы байрæзт, уæд бахаудта Згъубирмæ. Бæстæ йæ зæрдæмæ фæцыд æмæ ам æрцард, æркодта бинонтæ, рацыд ын зæнæг. Цот райстой мыггаг сæ фыды номæй — Хæныкъатæ. Хæныкъатæ се ’рвадæлтыл нымайынц Дзидздзойтæ æмæ Саулохты, фæлæ Саулохтæ æмæ Хæныкъаты ’хсæн чызг куырд æрцыд. Саулохтæ уæздан мыггагыл нымад уыдысты, æмæ-иу æндæр мыггæгтæ дæр сæхи Саулохтыл ныффыстой, кæд сын тугæй хæстæг нæ уыдысты, уæддæр. Саулохтæй бирæтæ алыгъд Гуры районмæ Гуырдзыстонмæ æмæ сæхи гуырдзиаг здæхт — Саулохашвилитæ ныффыстой. Згъубиры Саулохтæ уыдысты дыууæ фыдыфырты: Уарихъатæ æмæ Хуымпæгтæ.
Литературæ
*
Ромы республикæ
Ромы республикæ (Res publica Populi Romani) уыдис Рагон Ромы историон дуг (510 нæ э. а. — 27 27 нæ э. а.).
Исафьордюр
Исафьордюр (Ísafjörður) у Исландийы сахар, Ныгуылæнфьордты регионы сæйраг сахар.
Экономикæ
Кæсагдзуан у сахары сæйраг индустри.
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
1610-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
11-æм аз
Амардысты
Категори:11
10er
12-æм аз
Амардысты
Категори:12
10er
Уæллаг Къоркъула
Уæллаг Къоркъула у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Къаспы дæлвæз
thumb|300px|Къаспы дæлвæз спутникæй. 2002-æм азы май Къаспы дæлвæз у, Къаспы денджызы цæгатаг былгæрæттыл чи æрбынат кодта, уыцы дæлвæз.
Географион ран
Къаспы дæлвæзимæ цæгатырдыгæй æмарæн у Иумæйаг Сырт, ныгуылæнырдыгæй — Волгæйы дæлвæз æмæ Ергени, скæсæнырдыгæй — Уралы уæлвæз æмæ Устюрт. Дæлвæзы фæзуат у 200 мин кв. километрмæ æввахс. Денджызы æмвæзадæй у 149 метрæй бæрзонддæр, дæлвæзы хуссайраг хай у фурды æмвæзадæй дæлдæр (−28 м).
Къаспы дæлвæз у лæгъз уырдыгаив уæлцъар: куыдхæстæгдæр денджызмæ, афтæ цадæггай къул кæны. Дæлвæзыл ис цалдæр къуылдымы — Индеры хæхтæ, Стыр Богдо, Чысыл Богдо æмæ æндæртæ.
Къаспы дæлвæзыл кæлынц ахæм цæугæдæттæ: Урал, Волгæ, Терк, Хъуым æмæ æндæртæ. Чысыл цæугæдæттæ (Стыр æмæ Чысыл Узень, Уил, Сагиз) сæрдыгон бахуыскъ вæййынц æмæ фæхицæнтæ вæййынц цалдæр агауыл. Уыдонæй та рауайы цадтæ — Камыш-Самарæйы цадтæ, Сарпины цадтæ.
Геологион сконд
Къаспы дæлвæз кæм æрбынат кодта, уым ис цалдæр дынджыргомау тектоникон структурæйы (Къаспы синеклизæ, Ергенийы фæхæрд, Ногъайы æмæ Терчы къуырфытæ).
Бæстыхъæд æмæ зайæгойтæ
Бæстыхъæд у хус, континенталон. Рæстæмбис температурæ: январы −14° цæгаты, æмæ −8° хуссары (денджызгæрон); июлы та уыцы рæтты: +22°, +23°. Баддзæгтæ: хуссар-скæсæны — 150–200 мм, цæгат-ныгуылæны — 350 мм-ы онг. Арæх вæййы хус дымгæтæ.
Къаспы дæлвæзы арæх æмбæлынц цæхдзæстытæ.
Экономикон ахадындзинад
Дæлвæзæй пайдагонд цæуы хизæнуатæн.
Волгæ-Ахтубæйы поймæйы дарынц бахчатæ, кæнынц дыргъ æмæ халсары куыст.
Дæлвæзы цы Къаспы нефтгазджын провинци ис, уым амал кæнынц нефт æмæ æрдзон газ. Цадты та амал кæнынц цæхх (Баскунчак, Эльтон æмæ æнд.).
Санкт-Пёльтен
Санкт-Пёльтен (Sankt Pölten, St Pölten) у сахар Австрийы, федералон зæхх Дæллаг Австрийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Австрийы сахартæ
Гриффинтæ
Гриффинтæ (Family Guy) — америкайæг анимацигонд ситком, Сет Макфарлейны конд Fox Broadcasting Company-йæн. Сюжеты астæу ис æнæрæмстмæ бинонтæ Гриффинтæ: ныййарджытæ Питер æмæ Лоис, сæ сывæллæттæ Крис, Мег æмæ Стьюи, афтæмæй ма Брайан дæр — куыдз антропоморфон миниуджытимæ. Ситкомы архайд цæуы Куаходжы, æрымысгæ горæтгæрон Провиденсы, Род-Айленды штаты. Мультфильмы юморы фылдæр хай у ’вдыст, ахæм, «балыгтæй», зæгъгæ, кæдонæн сæ фылдæр сюжетмæ ницы бар дарынц æппындæр æмæ алыхуызон пысмил æмæ дайуаг темæтыл джидзæгтæ хæддарынц, куыд: политикæ, цагъайрад, æнæбондзинад, феминизм, фырнард æмæ æнд.
«Гриффинты» хъуыды Макфарлейнмæ нырма колледжы фæзынди, фæлæ йæ йæ сæххæст кæнынмæ равдæлд æрмæстдæр йæ фыццаг анимацион проектты «Ларрийы Цард» æмæ «Ларри ’мæ Стив»-ы фæстæ. Рацарызта цын сæ сæйраг нывгоймæгты, Ларри æмæ йæ куыдз Стивы, Питыр æмæ Брайанмæ, куыд уайынц, афтæ. 1988-æм азы Сет видеоист скодта 7-минут пилотон эпизод æмæ йæ равдыста телеканал Fox-ы сæргълæуджытæн, кæдоны зæрдæмæ фæцыди æмæ йын фæндаджы бар раттой. Ситком фæцис æртæ сезоны æмæ йæ 2002-æм азы сæхкæдтой. Фæлæ «Гриффинтæ» DVD-ыл иттæг хорз уæй кæй цыдысты æмæ ма сæ уæллейау рейтингтæ Adult Swim блочы æвдисгæйæ, цæ аивын кæнын кодтой сæ хъуыдытæ æмæ та сериал сæндидзыд 2004-æм азы.
Сериал 16 хатт уыди номхуынд Праймтайм премимæ «Эмми» (рамбылдта-иу æй 4 хатты) æмæ 11 хатт преми «Энни»-мæ, кæцыйы рамбылдта 3 хатты. 2009-æм азы уыди номхуынд «Эмми»-премимæ, категори «Хуыздæр комедион сериал»-ы. 1961-æм азы «Флинстоунты» фæстæмæ та уыцы номинацийы уыди анимацигонд проект. «Гриффинтæ» иу æмæ дыууæ хатт нæ уыди культон сериалыл нымад, кæд æмæ-иу æмафон йæ фыдгой дæр кодтой, зæгъæм, «Симпсонтимæ» æнгæсы тыххæй.
Категори:Мультсериалтæ алфавитмæ гæсгæ
Скæсæн Норвеги
Скæсæн Норвеги, Э́стланн (Østlandet, Austlandet) у Норвегийы 5 регионтæй иу.
Фюльке
Категори:Норвегийы административон дих
Курус
Курус (куруш; kuruş) у Турчы æвзист æхцайы традицион ном. Курустæ уагъд цыдысты 1687-æм азæй фæстæмæ, ныгуылæн бæстæты та сæ хуыдтой пиастртæ.
Ныртæккæ 1 курус = 0,01 турчы лирæйы.
Хъамбердиаты Мысост
Хъамбердиаты Бимболаты фырт Мысост (райгуырдис 1909-æм азы Кæрдзыны хъæуы — амардис 1931-æм азы 5 декабры) у ирон поэт.
Ирон литературæйы Хъамбердиаты Мысосты ном цыбыр рæстæгмæ ферттывта. Хуыцауæй йын лæвæрд уыд цыбыр цардвæндаг — 22 азы.
Мысост райгуырд Ирыстоны Кæрдзыны хъæуы 1909-æм азы мæгуыр зæхкусæг лæджы хæдзары. Хуыздæр цардагур йæ бинонтæ фæцыдысты Донбассмæ, фæлæ фæстæмæ ноджы зындæр уавæры сыздæхтысты. Мысост зæрдæргъæвд лæппу уыд, æмæ Октябры революцийы фæстæ йын ахуыры фадæттæ фæци: Мæздæджы реалон скъола, Æрыдоны скъола-коммунæ, Мæскуыйы аивæдты рабфак. Мысост дæсны уыд иронау дæр æмæ уырыссагау дæр. Йæ фыццаг æмдзæвгæтæ фыссын райдыдта сывæллонæй, æмæ йын 18 азы карæй джиппы уагъд æрцыд уацмысты æмбырдгонд «Цин». Хетæгкаты Къостайау, Мысосты æмдзæвгæтæ дыууæ æвзагыл дæр уыдысты æнæаипп.
Æддаг æрмæг
Мысост Категори:Ирон поэттæ
13-æм аз
Амардысты
Категори:13
10er
Претори
Прето́ри у Хуссар Африкæйы Республикæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Африкæйы сахартæ
1620-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Джырттмæдзæуæг
Джырттмæдзæуæг у кæрдæг зайæгой.
14-æм аз
Амардысты
Категори:14
10er
1630-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Никарагуæйы кордобæ
thumb|500 кордобæйы Никарагуæйы кордобæ у паддзахад Никарагуæйы национ валютæ. Сыгъзæрин кордобæ у 100 сентавойы æмиас. Практикон æгъдауæй пайда кæнынц ахæм банкнотæтæй: Згъæрæхцатæй та: 5 сыгъзæрин кордобæйы æмæ 1 сыгъзæрин кордобæ, 50, 25, 10 æмæ 5 сентавойы.
Категори:Никарагуæ Категори:Валютæтæ
Хадыхъатæ
Хадыхъатæ (Хадиковы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Хадыхъатæ Цъæйы цардысты. Дзалатимæ æрвадиуæг кæнынц. Дыууæ æфсымæры, дам, уыдысты Дзала æмæ Хадыхъ. Хадыхъ Цъæйы лæг амардта, æмæ йын уым цæрæн нал уыд, сыстад æмæ Куырттаты коммæ ралыгъд æмæ Лæцы æрцард.
Фиппаинæгтæ
*
Тæтæйраг адæм
Тæтæйрæгтæ кæнæ тæтæр (татарлар, tatarlar) сты тюркаг равзæрды адæм, дзурынц тæтæйраг æвзагыл. Сæ фылдæр хай цæры Уæрæсейы, Тæтæрстан æмæ Башкортостаны.
Сæ динмæ гæсгæ тæтæйрæгты фылдæр хай сты пысылмæттæ.
Тæтæйраг цæрджытæ 50 минæй фылдæр кæм ис, ахæм Уæрæсейы регионтæ сты:
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Тюркаг адæмтæ
Дæллаг Австри
Дæллаг Австри (Niederösterreich) у федералон зæхх Австрийы цæгат-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Санкт-Пёльтен (1986-æм азæй). Дæллаг Австрийы мидæг, анклавы хуызы, æрбынат кодта паддзахады сæйраг сахар Венæ.
Цæрджытæ
Дæллаг Австрийы цæрджыты нымæц æдзухдæр рæзы йæ централон хайы, Венæйы алфамбылай, регионты Вальдфиртелы æмæ Вайнфиртелы кæрæтты. Санкт-Пёльтен ацы федералон зæххы сæйраг сахар куы сси, уæдæй адæмы бафтыд хорз фиппайд цæуы ацы ран. Цæрджыты фæфылдæры контролæн арæзт æрцыдысты сæрмагонд программæтæ.
Æндæрбæстæгты хай у 6,3 %, ай у Австрийы астæуккаг нымæцæй къаддæр.
Политикæ
Дæллаг Австрийы политикон ландшафт 1945-æм азы фæстæ сæйрагæй ахст цæуы афтиддæр Австрийы адæмон партийæ (ÖVP), хаттæй-хатт абсолютон хъæлæсты нымæцимæ æрцахсы бынæттæ фæткдар оргæнты. Адæмон партийы минæвартæ ацы рæстæг вæййынц зæххы сæрдартæй æвзæрст. Дыккаг хъомысмæ гæсгæ парти — Австрийы социал-демократион парти (SPÖ).
Фенддæгтæ
Дæллаг Австрийы ис цалдæр гæнахы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Австрийы зæххытæ
Украинæ
Украинæ (Україна ) у паддзахад Скæсæн Европæйы. Йæ фæзуат у 603 628 км² (Европæйы фæзуатæй 5,7 %), уымæй у Европæйы дыккаг стырдæр паддзахад (Уæрæсейы фæстæ). Цæрынц дзы 46 млн. ад. (2010).
1640-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Украинæ
Украинæ уыд Советон Цæдисы республикæ.
Бæстæйы президент у Владимир Зеленский.
Туристон цæстæнгасæй Украинæйы цымыдисаг бынаттæ сты Киев, Львов, Каменец-Подольский æмæ Хъырым.
Истори
2022-æм азы 21 февралы Донецчы æмæ Лугансчы Адæмон Республикæты хæдбардзинад банымадта Уæрæсе.
2022-æм азы 24 февралы Уæрæсейы æфсад бацыдис Украинæмæ.
Сахартæ
Украинæйы стырдæр сахартæ сты: Киев (сæйраг сахар), Харьков, Днепр, Одессæ, Донецк, Запорожье, Львов, Кривой Рог, Мариуполь, Луганск, Николаев.
Киев уыд Рагон Уырысы сæйраг сахар.
Цæрджытæ
Националон сконд (2001-æм азмæ гæсгæ) :
Административон дих
Административон цæстæнгасæй Украинæ дихгонд у 24 облæстыл, ис дзы дыууæ сæрмагонд статусы сахары: Киев (бæстæйы сæйраг сахар) æмæ Севастополь. Бæстæйы хуссары æрбынат кодта Хъырымы Автономон Республикæ. Æппæт Украинæйы ис 490 районы, 118 сахарон районы, 22906 цæрæнраны (458 сахары, 884 сахарæнгæс посёлочы æмæ 28564 хъæуы), 10281 хъæусоветы (2006-æм азы 1 майы уавæрмæ гæсгæ).
Фиппаинæгтæ
*
Макао
Мака́о (Macau) кæнæ Аомы́нь у Китайы сæрмагонд административон район. Макао уыд Португалийы колони.
*
15-æм аз
Амардысты
Категори:15
10er
Ныгуылæнфьордтæ
Ныгуылæнфьордтæ кæнæ Вестфирдир (Vestfirðir) сты стыр æрдæгсакъадах æмæ регион Исландийы цæгат-хурныгуылæны.
Категори:Исландийы регионтæ
16-æм аз
Амардысты
Категори:16
10er
1650-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
-стан
–стан (–стон) у бирæ бæстæты нæмттæ кæмæй фæуд кæнынц, ахæм фæсæфтуан. Йæ ратæдзæн у индоевропæйаг уидаг *stā- «лæууын» æмæ персайнаг æвзаджы амоны «бынат, бæстæ». Нырыккон персайнаг æмæ таджикаг æвзæгты ацы фæсæфтуанæй (-истан /-истон) фæпайда кæнынц топонимтæ аразгæйæ.
Ацы дзырдаразæн хай ис бирæ бæстæты æмæ регионты нæмтты, уæлдайдæр Централон Азийы æмæ Индийы субконтиненты. Уымæн ис объективон аххосаг — уым раджы заманты парахатæй пайда кодтой персайнаг æвзагæй.
Ирон æвзаджы æмбæлынц дзырдтæ Ирыстон, Гуырдзыстон æмæ Сомихыстон (арæхдæр Сомих).
Æндæр регионтæ
Категори:Фæсæфтуантæ
Талышы хæхтæ
Талышы хæхтæ ( Kuhāe Tālesh, Talış dağları, ома «талышаг хæхтæ», талышаг адæмы номæй) сты, æхсæнхæххон агаутæй хицæнгонд чи сты, уыцы æртæ къæдзæхы: Сæйраг донхатæн рагъ, Пештары æмæ Буровары рæгътæ. Æрбынат кодтой Азербайджаны хуссар-скæсæны тæккæ кæрон æмæ Ираны арæйнаг районты.
Земочере
Земочере кæнæ Уæллаг Чере (ზემო ქერე) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Валлеттæ
Валле́ттæ (Belt Valletta, Valletta) у Мальтæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мальтæйы сахартæ
Земочере
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Талышы хæхтæ
Сæ дæргъ у 100 км, бæрзонддæр цъуп — 2477 метры (хох Кюмюркёй).
Талышы хæхты скæсæнвахс зайынц субтропикон уæрæхсыфджын хъæдтæ, 600 метры бæрзæндыл сæ раивынц тæрсытæ, уæлхох ран та — уыгæрдæн; хæхты ныгуылæнвæхстыл зайынц ксерофитон æмбæлæдтæ.
Талышы хæхты территорийыл æрбынат кодта Гирканы национ парчы иу хай. Ацы парк сарæзтæуыд 2003-æм азы æмæ дзы зайы кайнозойон эрæйы реликтон хъæд.
Административон æгъдауæй Талышы хæхтæ æвæрд сты Азербайджаны ацы районты: Ленкораны, Леричы, Масаллыйы æмæ Ярдымлыйы.
1660-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Хъамбердиатæ
Хъамбердиатæ (Камбердиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
17-æм аз
Амардысты
Категори:17
10er
Мандарин
Мандари́н (Citrus reticulata) у æнусонцъæх дыргъхæссæг бæлас æмæ йæ дыргъты ном. Зайы хуссар бæстæты.
Категори:Бæлæстæ
Цопанаты Дзастемыр
Цопанаты Дзастемыр (1928—2000) — ЦИПУ-йы экономикон факультеты фыццаг декан.
Фиппаинæгтæ
Категори:ЦИПУ Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæ Дзастемыр
1670-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Бургенланд
Бургенланд (Burgenland, Burgnlånd, Gradišće, Gradiščanska, прек. Gradišče, Őrvidék, Hradsko) у федералон зæхх Австрийы хуссар-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Айзенштадт.
Эребру
Эребру́ (Örebro ) у сахар Швецийы, лен Эребруйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Фавр де Вожла, Клод
Клод Фавр де Возла (Claude Favre de Vaugelas, 1585—1650) уыди Францаг академийы «уæнг-бындурæвæрæг», разамынд лæвæрдта академион дзырдуат аразджытæн. Вожла уыди XVII æнусы францаг классицизмы æгъдауæвæрджытæй иу. Клод уыдис Антуан Фавры фырт.
Йæ куыст «Мæ фиппайæнтæ францаг æвзаджы тыххæй»-йы (Remarques sur la langue française, 1647) Вожла тырны францаг æвзаг ссыгъдæг æмæ суæздан кæнынмæ. Йе ’гъдæуттæ Вожла райста, «галуанон æхсæнадмæ» (придворное общество) æмæ «тæккæ зындгонддæр фысджытæм» фæтчиагыл нымад чи уыди, ахæмтæ.
Вожлайы уацмыстæ систы цæвиттойнаг. Суанг Корнель дæр рæстытæ кодта йæ трагедитæ Вожламæ гæсгæ. Клод ма у Квинт Курцийы тæлмацгæнæг — афтæмæй райдыдтой йæ лингвистикон иртасæнтæ. «Фиппайæнтæ» мыхуыры рацыдысты 1884-æм азы.
Уæрæсейы Вожлайы куыстытæ тынг сахадыдтой литературон æвзаджы теоретиктæ Тредиаковский æмæ Ломоносовыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы фысджытæ Категори:Францаг академийы уæнгтæ
18-æм аз
Амардысты
Категори:18
1680-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Гурджаан
Гурджаан (გურჯაანი) у сахар Гуырдзыстоны, Гурджааны муниципалитеты административон центр.
19-æм аз
Амардысты
Категори:19
Грейпфрут
Грейпфрут (Citrus paradisi) у æнусонцъæх дыргъхæссæг бæлас æмæ йæ дыргъты ном. Зайы хуссар бæстæты.
Категори:Бæлæстæ
Къониаты Юри
Къониаты Юри — ЦИПУ-йы юридикон факультеты фыццаг декан.
Фиппаинæгтæ
Категори:ЦИПУ Юри
Абысалтæ
Абысалтæ (Абисаловы, Arpat, Alpsal, Abisal ) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггаг равзæрд Бадилатæй. Абисалы фыд Бадила æмæ йæ дыууæ æфсымæры Туйгъан æмæ Хъуыбадыйы фæрцы Абисалты мыггаг схъæздыг ис, сарæзтой стыр мæсыг, стæй Абисалты фыд йæ цæрæнбынат раивта Астанты фидармæ — Къубусы мæсыгмæ (Мæхческы хъæуæй дыууæ километры æддæдæр).
Литературæ
*
1690-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Цорæты хутор
Цорæты хутор (Цораевский) у хутæр Кæсæг-Балхъары Прохладнæйы районы. Лæууы цæугæдон Баксанёночы рахиз былыл. Цæрынц дзы 122 адæймаджы (2010).
Цорæты хуторы ис кувæндон — Сыгъдæг Уациллайы дзуар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Прохладнæйы районы цæрæнрæттæ
Геклæ
Ге́клæ (Hekla) у вулкан Исландийы хуссары. Йæ бæрзæнд у 1488 м.
Астæузаманы исландиæгты уыцы вулканы хуыдтой «Зындоны кулдуæр». Геклæйы фæстæг скалд уыди 2000-æм азы 28 февралæй 8 мартъийы онг.
Геклæйы уынд у фæлдæхт бæлæгъы хуызæн. Йæ рæгъыл у цалдæр кратеры.
Категори:Исландийы вулкантæ
Цæцæны Республикæ Ичкери
Цæцæны Республикæ Ичкери (Нохчийн Республика Нохчийчоь, Noxçiyn Paçẋalq Noxçiyçö) уыд æнæбанымад паддзахад Цæгат Кавказы.
2007-æм азы 10 октябры ЦРИ-йы президент Доку Умаров, ЦРИ йæ статус кæй раивы, уый фехъусын кодта. Йæ хъусынгæнинагмæ гæсгæ, ЦРИ-йы бæсты ныртæккæ и «Кавказы имараты Нохчийчойы вилайят». Уыцы хабарыл Умаровимæ фæхыл кодта æндæр хирасидт лидер — Ахмед Закаев.
Категори:Историон бæстæтæ Категори:Æнæбанымад паддзахæдтæ Категори:Цæцæны истори
Китай
Китайы официалон ном 1949-æм азæй у Китайы Адæмон Республикæ. Ис дзы æрмæст иу политикон парти — Китайы коммунистон парти.
Китайы адæмтæ
Конституцимæ гæсгæ Китайы ис 56 адæмыхатты, сæ фылдæр сты ханьтæ (92 %).
Китайы стырдæр сахартæ
*
1700-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
20-æм аз
Амардысты
Категори:20
20er
Астатæ
Астатæ (Астаевы) сты ирон мыггаг.
Социалистон Федеративон Республикæ Югослави
Югослави уыд паддзахад Европæйы.
Астатæ
Фиппаинæгтæ
*
Социалистон Федеративон Республикæ Югослави
Категори:Историон бæстæтæ
Дзыбыра
Дзыбыра у хохы хусран æмæ лæбырд бынæтты чи зайы æмæ сырх гагатæ кæуыл зайы, ахæм, мæцкъуыйы хуызæн, ныллæг къутæр.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Гагадыргътæ
Тупунгато
Æрвитæнтæ
Категори:Аргентинæйы хæхтæ Категори:Аргентинæйы вулкантæ Категори:Чилийы хæхтæ Категори:Чилийы вулкантæ Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Андты хæхтæ Категори:Андты вулкантæ
1710-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
21-æм аз
Амардысты
Категори:21
20er
Щецин
Щецин (Szczecin; Stettin) у сахар æмæ порт Польшæйы цæгат-ныгуылæны, Германмæ ’ввахс.
Лæууы цæугæдон Одрæйы былыл.
Фиппаинæгтæ
*
Ардасентæ
Ардасентæ (Ардасеновы) сты ирон мыггаг.
*
Де-Мойн
Де-Мойн (Des Moines )) у сахар АИШ-ы, Айовæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Айовæйы сахартæ
1720-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Фарераг адæм
Фарерæгтæ (Føroyingar) сты Фареры сакъадæхты бындурон адæм скандинавиаг æмæ бритайнаг равзæрдæй. Уыдон дзурынц фарераг æвзагыл. thumb|left|Фарераг чызджытæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Сент-Китс æмæ Невис
Сент-Китс æмæ Невисы Федераци (Federation of Saint Kitts and Nevis) у паддзахад Карибы денджызы.
*
22-æм аз
Амардысты
Категори:22
20er
Габысатæ
Габысатæ кæнæ Габыстæ (Габисовы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггаджы хистæртæ дзырдтой, зæгъгæ, дам, фыдæй-фыртмæ куыд хъуыстам, уымæ гæсгæ Габысатæ, Гъергинтæ, Бутатæ æмæ Сæлбитæ нымад цæуынц Ос-Бæгъатыры фырт Цъæхилы къабæзтæй равзæргæ мыггæгтыл, цардысты Уæлладжыры комы, Стыр Мызуры. Уырдæм та сæ фыдæл слыгъд Куырттаты комы Кадиты хъæуæй. Уæлладжыры комы сын зæххытæ нал фаг кодтой æмæ лидзын райдыдтой Дыгуры коммæ дæр. Уыдонæй, дам, сæ иу уыд Габыс. Уый æрбалыгъд Гæлиаты хъæумæ. Ам ын фæзынд цæуæт дæр.
Фиппаинæгтæ
*
Лайм
Лайм (Citrus × aurantifolia) у чысыл дыргъхæссæг бæлас æмæ йæ дыргъты ном.
Категори:Бæлæстæ
Джиголаты Дауыт
Джиголаты Вадимы фырт Дауыт (Гиголаев Давид Вадимович) у «Аланийы» футболист, дуаргæс. Райгуырдис 1989-æм азы 31 мартъийы.
Дауыт Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ Категори:Ирон спортсментæ Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
Лаос
Лаос (ປະເທດລາວ) у хуссар-скæсæйнаг Азийы паддзахад. Йæ сæйраг сахар у Вьентьян. Бæстæмæ денджызмæ бацæуæн нæй.
right|frame|Лаосы провинцитæ
Цъоза
Цъоза у хæрынæн бæзгæ кæрдæг зайæгой. Уый зайы иу зæнгыл, ис ын чысыл хъуынджынгонд сыфтæ, кæны урс дидинæг. Йæ сыфтæ кæнынц æргом мастад, æмæ йæм фос æхсызгонæй не ’вналынц.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1730-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Гез де Бальзак, Жан-Луи
Цардафыст
Гез де Бальзак уыдис Ангулемы сахары сæргълæууæджы фырт. Ахуыр кодта иезуитты коллежы, фæстæдæр та — Лейдены университеты. Уым Гез æмхиц уыдис Теофиль де Виоимæ. 1621æм азы араст ис Ромы сахармæ кардинал Ла Валеттимæ, куыд йæ нымæрдар, афтæ. Раст Италийы де Бальзак райдыдта кусын йæ зындгонддæр уацмыс — «Фыстæджытыл». 1623-æм азы Паризмæ куы раздæхтис, уæд ссис тынг зындгонд, армдарæн ын кодта, къаролы паддзахадон уынаффæгæнæг æмæ Францы историографæй йæ чи снысан кодта, уыцы Ришельё. Уыди мадам де Рамбуйейы салонмæ цæуаг. Де Бальзак уыдис Францы академийы фыццаг уæнгтæй иу (1634, 28-æм къæлæтджын).
Сфæлдыстад
Йæ «Фыстæджыты» (фр. Lettres, сæ иу хай мыхуыргонд æрцыдис 1624-æм азы, иннæтæ — йæ мæлæты фæстæ) фæрцы Гез де Бальзак тынг бандæвта францаг литературæйыл. Йæ хайбавæрд национ прозæмæ ис абарæн, Малерб поэзимæ цы хай бахаста, уыимæ.
Уымæй уæлдай ма де Бальзак у къорд æндæр уацмысы автор. Уыдоны ’хсæн сты: Людовик XIII-æмы панегирик «Паддзах» (фр. Le prince, 1631), теологион трактат «Чырыстон Сократ» (Le Socrate chrètien, 1652), политикон трактат «Аристипп, кæнæ Кæрты тыххæй» (Aristippe ou De la Cour; мыхуыргонд æрцыдис авторы амæлæты фæстæ, 1658-æм азы), памфлет «Чъебре» (Le Barbon, 1648), латинаг æмдзæвгæты æмбырдгонд «Tres libri carminorum» (1650).
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы фысджытæ Категори:Францаг академийы уæнгтæ Категори:Ангулемы чи райгуырдис, уыдон
Астантæ
Астантæ (Астановы) сты ирон мыггаг.
Литературæ
*
Галаудур
Галаудур у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 3230 метры.
1740-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
23-æм аз
Амардысты
Категори:23
20er
Найроби
Найро́би [] у Кенийы сæйраг сахар æмæ ацы бæстæйы стырдæр сахар цæрджыты нымæцмæ гæсгæ. Æдæппæт дзы цæрынц 4,4 милуан адæймаджы 2019-æм азы сфыстмæ гæсгæ, сахармæ хæстæг цы æндæр цæрæнрæттæ ис, уыдонимæ цæрджыты нымæц дæс милуанмæ схæццæ вæййы.
Найроби æрбынат кодта Кенийы хуссар-астæуккаг хай, лæууы денджызы æмвæзадæй 1795 метры бæрзæндыл (абарынæн Дзæуджыхъæу у уымæй мин метры дæлдæр). Бæрзондыл кæй лæууы, уый тыххæй йæ боныхъæд у ромыл, рæстæмбис температурæ у 22-26 градусы хъарм афæдзы алы мæй дæр. Апрел æмæ майы арæх фæуары къæвда.
Сахары бындур сæвæрдтой бритайнаг колонизатортæ 1899-æм азы, раздæр цъымара кæм уыд, ахæм бынаты, Угандæйы денджызырдæм æфсæнвæндаг куы аразтой, уæд. Тагъд рæстæджы сахар сси Момбасæйæ ахсджиагдæр æмæ Кенийы сæйраг сахары бынат бацахста 1907-æм азы.
Найроби у Африкæ æмæ æппæт дунейы ахсджиагдæр сахартæй иу. Уым ис Иугонд Нациты Организацийы дыууæ дæлхайады — UN Environment æмæ UNON (ИНО-йы Найробийы офис). Кусы дзы ахсджиаг биржæ NSE, Африкæйы цыппæрæм уæйты нымæцмæ гæсгæ. Найробийы кусынц цалдæр университеты, уыдонæй стырдæр æмæ зæронддæр у Найробийы университет, уым ахуыр кæнынц 80 мин студентæй фылдæр.
2021-æм азы Найробийæн радтой Африкæйы хуыздæр сахары кадджын ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кенийы сахартæ
Дедоплисцъхъаро
Дедоплисцъхъаро (დედოფლისწყარო) у сахар Гуырдзыстоны хуссар-скæсæны, Дедоплисцъхъаройы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къахеты сахартæ Категори:Дедоплисцъхъаройы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Æртыккаг Республикæ
Категори:Францы истори
Любек
Любек (Lübeck) у сахар æмæ порт Германы цæгаты, Шлезвиг-Гольштейны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Шлезвиг-Гольштейны сахартæ Категори:Балты денджызы порттæ
1750-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Ходы Æхсарбег
Ходы Æхсарбег у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы архитектурæ æмæ арæзтадон политикæйы министр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ Æхсарбег
24-æм аз
Амардысты
Категори:24
Æхсырæг
Æхсырæг кæнæ æхсыргæрдæг, æхсæвæрæг, æхсæвæртæ, куыдзæхсырæг, куыдзы æхсыр, куыдзæхсыр, (Euphorbia; Молочай) у иуазон кæнæ бирæазон зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хасавюрты район
Хасавюрты район у Дагъистаны районтæй иу. Ис Дагъистаны центры, Цæцæны арæныл. Районы административон центр у Хасавюрт.
Фиппаинæгтæ
*
Гюльмамедов, Дашгын
Дашгын Гюльмамед-оглы Гюльмамедов (დაშგინ გულმამედ–ოკლი გულმამედოვი, райгуырд 1977-æм азы 12 сентябры Качаганийы хъæуы, Марнеулийы районы) у Гуырдзыстоны политик, Гуырдзыстоны азербайджайнæгты национ ассамблейы президент 2002-æм азæй ныры онг, Гуырдзыстон æмæ Азербайджаны æхсæнадон архайæг.
Гюльмамедов домы, цæмæй азербайджайнаг æвзаг уа Гуырдзыстоны официалон æвзæгтæй иу. Цалдæр хатты Гюльмамедов Михаил Саакашвилийы азымы бадардта гуырдзиаг президенты шовинизмхъæстæ политикæ, уæлдайдæр гуырдзыстойнаг азербайджайнæгты бартæ цъист кæныны архайд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны политиктæ Категори:Марнеулы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Дулут
Дулут (Duluth) у сахар АИШ-ы цæгаты, Миннесотæйы штаты стырдæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 84 мин адæймаджы (2009).
Дулут у порт Уæллаг цады былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Миннесотæйы сахартæ
Ладинаг æвзаг
Ладинаг æвзаг (lingaz ladin) у ромайнаг æвзæгтæй иу, ладинæгты æвзаг.
1760-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Ладинаг æвзаг
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ Категори:Италийы æвзæгтæ
Фардзинтæ
Фардзинтæ кæнæ Фарзитæ (Фардзиновы, Фарзиевы ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
25-æм аз
Амардысты
Категори:25
20er
Хуыбиаты Олег
Хуыбиаты Олег у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы исбонадон ахастдзинæдты министр.
Фиппаинæгтæ
Олег Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ
Беджызаты Чермен
Беджызаты Дауыты фырт Чермен (райгуырдис 1898-æм азы 23 декабры Урстуалты Едысы хъæуы — амардис 1938-æм азы) у ирон фыссæг.
Ахуыр кодта Гуры (дины ахуыргæнæндон, 1908—1914), стæй Калачы (дины семинар, 1914—1917). 1915 азы, 17 азы ыл куы цыдис, уæд райдыдта фыссын æмдзæвгæтæ.
Чермен активонæй архайдта Хуссар Ирыстоны революцион змæлды, 1918—1920 азты уыд Ручъы парторганизацийы разамонæг. Хуссар Ирыстоны советон хицаудзинад куы æрфидар, уæд куыста бирæ бæрнон бынæтты — уыдонимæ газет «Хурзæрин»-ы редакторæй, зонадон-иртасæн институты директоры хæдивæгæй, Гуырдзыстоны фысджыты цæдисы Хуссар Ирыстоны хайады сæрдарæй, журнал «Фидиуæджы» редакторæй æмæ æндæрты.
Чермены сфæлдыстад бирæвæрсыг у. Ирон литературæйы зынгæ бынат æрцахстой йæ уацаутæ «Бирæгътæ» æмæ «Мæсгуытæ дзурынц», драмæтæ «Чи кæй» æмæ «Октябры тырысайы бын», йæ боныг «Ссыгъди цард», радзырдтæ «Æртæ фæкасты» æмæ «Уад асаста гæды бæлас», очерктæ «Колхæдзарад», «Ихдзагъд» æмæ æндæртæ. Ирон поэзийы аккаг бынат æрцахстой Чермены фыст поэтикон уацмыстæ дæр.
1770-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Вьетнам
Вьетна́м (Việt Nam, ), официалон ном у Вьетнамы Социалистон Республикæ у паддзахад Азийы, Сабыр фурды былгæрон. Йæ цæрджыты нымæц у 87 милуан адæймаджы, уымæй ахсы дунейы 13-æм бынат. Цæрджыты нымæц рæзы афæдз 1%.
Официалон æвзаг: вьетнамаг.
*
Цыбырты Христофор
Цыбырты Тадиозы фырт Христофор уыд Цæгат Ирыстоны педагогон институты директор, стæй, уыцы институт университет куы сси, Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты ректор.
Цардафыст
Цыбырты Христофор райгуырдис 1908-æм азы Хуссар Ирыстоны, Чеселтгомы. 12 азы йыл куы сæххæст, уæд гуырдзиаг меньшевиктæ Хуссарыл арт бандзæрстой, æмæ Христофоры бинонтæ дæр фæлыгъдысты Цæгатмæ, æрбынат кодтой Ногиры. Скъола каст куы фæци, уæд Христоформæ фæзынди Хъобангоммæ Джызæлдоны гидроэлектростанцæйы арæзтадмæ ацæуыны фæнд. Йемæ ахуыдта хъæуы лæппутæй цалдæры. Уыцы аз (1927), арæзтады кусгæйæ, бацыди фæскомцæдисы рæнхъытæм.
1931 арвыстой йæ Мæскуымæ ахуыр кæнынмæ. 1939 азы Христофор æрыздæхт Ирыстонмæ уæлдæр ахуыргонддзинады тыххæй дипломимæ. Уыцы аз скуыста педагогон институты. Хæсты фæстæ ногæй скуыста институты, партийы историйы кафедрæйы. 1946 азы октябры Цыбыры-фыртмæ фæсидтысты партийы Цæгат Ирыстоны обкоммæ æмæ снысан кодтой облæстон партион скъолайы разамонæгæй. 1952 азы апрелы Цыбыры-фырт ракуырдта, цæмæй йæ партийы обком уыцы куыстæй рауагътаид, æмæ ногæй раздæхти педагогон институтмæ. Уыцы аз 30 декабры ССР Цæдисы Уæлдар ахуырады министрады приказмæ гæсгæ уый сси Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл педагогон институты директор.
1953 Цыбырты Христофор сси историон зонæдты кандидат.
1969 азы йæ къухы бафтыд педагогон институты бындурыл паддзахадон университет (ЦИПУ) саразын. Уæд университеты фæзынди дыууæ ног факультеты: экономикон æмæ юридикон.
Христофоры тыххæй Мæхæмæтты Ахуырбег, ЦИПУ-йы уæды ректор, 1998 азы фыста: «Цыбырты Христофоримæ царды фæзилæнтæ æмæ фæхæрдгæнæнты цы бирæ мингай адæймæгтæ фембæлд, уыдон ииуылдæр хорз зыдтой æмæ зонынц, уый кæй уыдис раст, сыгъдæгзæрдæ фæллойгæнæг. Уæлæнгæйтты куыстытæ, ам тъæпп — уым тъæпп никуы уарзта. Цыфæнды хъæугæ хъуыддаджы дæр-иу бавæрдта йæ зонд, йæ зæрдæ, йе ’нæниздзинады къæртт. Уартæ Хъобангомы адæмæн рухс радтыныл удуæлдайæ куы куыста, уæдæй фæстæмæ».
Цыбырты Христофор фæзиан 1975 азы 25 декабры.
Фиппаинæгтæ
Категори:ЦИПУ Христофор Категори:Чеселтгомы чи райгуырдис, уыдон
1780-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Саджыкъах
Саджыкъах у кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
26-æм аз
Амардысты
Категори:26
20er
Иран
Иран (, Irān), официалон æгъдауæй Пысылмон Республикæ Иран (, Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān), у Азийы паддзахад. Ираны цæрджытæй сæ бæстæ рагæй хуыдтой Иран, фæлæ 1935-æм азы онг фæсарæйнæг бæстæты официалон æгъдауæй хуындис Перс. 1935-æм Ираны сах Реза Пехлеви фæсарæйнаг дипломаттæн ракурдта, цæмæй ныхасæй Перс мауал пайда кæной, æмæ йæ бæсты алы ран фыссой бæстæйы хином — Иран.
Цæрынц дзы 66 милуан адæймаджы бæрц.
Ираны сæйраг сахар у Тæхран.
Ираны административон дих
Иран административон æгъдауæй дихгонд цæуы провинцитыл — остантыл. Алы провинцийы сæргъы ис инæлар-губернатор.
Остантæ сты административон-территориалон дихы уæлдæр æмвæзады иуæгтæ. Уыдонæй дæлдæр æмвæзадыл сты шахрестантæ (æдæппæтæй 324 шахрестаны). Шахрестантæ та дихгонд цæуынц районтыл (бахш) — æдæппæтæй 740 бахшы. мини|рахиз|250px|Ираны [[герб 1938 азы купюрæйы]] мини|рахиз|250px|Рагон Иран. Фыццаг паддзахад — [[Элам (сырх нывы у) æмæ сыхаг адæмтæ — перстæ, парфянтæ, мидийæгтæ, касситтæ; æмæ Вавилони æмæ Ассири]]
мини|рахиз|250px|[[Ираны президент Махмуд Ахмадинежад]]
Дыккаг дунеон хæст
Дыккаг дунеон хæстмæ Иран бацыд куыд Германы цæдисон, фæлæ 1941-æм азы (25 августæй 17 сентябрмæ) Советон Цæдис æмæ Стыр Британи сæххæст кодтой иумæйаг хæстон операци (Ирайнаг операци), æнæхъæн бæстæ байстой æмæ уæдæй хæсты кæронмæ Иран антигитлерон коалицийы уæнгыл нымад уыди.
Ираны бацæхсын тынг ахсджиаг уыди, нефты гуырæнтæ цæмæй Германы хай нæ фæуой, стæй Советон Цæдисмæ хæстон техникæ ласынæн фæндаг (хуссар коридор) цæмæй уа, уымæн. Ираны хуссайраг хай хъахъхъæдтой бритайнаг хæстонтæ, цæгатаг та — советонтæ. Операцийæн йæ советон æрдæг пълан кодта фæлтæрд хæстон афицер Фёдор Толбухин, фæстæдæр Советон Цæдисы æмæ Болгарийы хъæбатыры ном кæмæн радтой, уый.
1943-æм азы 28 ноябрæй 1 декабрмæ Тæхраны уыди «Стыр Æртæ»-йы фыццаг конференци. Уымæ æрбацыдысты Ф. Д. Рузвельт, У. Черчилль æмæ Иосиф Сталин. Дыккаг дунеон хæсты рæстæг дыууæ ахæм конференцийы ма уыди — Ялтæ æмæ Потсдамы. Тæхраны конференцийы сæйрагдæр фарста уыди Ныгуылæн Европæйы фронт саразын. Уый йеддæмæ ныхас цыди Иранæн хæдбардзинад раттыныл («Ираны тыххæй деклараци» ).