cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Астæуккаг Захъхъор
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мæтатык
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
РЦИ — Аланийы базарады сгуыхт кусæг
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы базарады сгуыхт кусæг» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй базарады къабазы æппынкъаддæр 15 азы чи бакуыста, паддзахадон, кооперативон æмæ хицæн адæймæгты базарады уыцы дæсны кусджытæн базарады кусæндæтты райрæзты, базарады хуызтæ æмæ мадзæлттæ нывыл кæныны адæмæн лæггадкæнынады бæрзонд къæпхæнæн фадæттæ саразыны æмæ кадртæ цæттæ кæныны хъуыддаджы æнтыстдзинæдты тыххæй.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
Æрчъи
Æрчъи — йæ бын рæхсæнтæй быд кæмæн у, ахæм къахыдзаума цармæй (хохы цæрæг ирæттæм).
Кæс ноджы
Категори:Къахыдарæс
Хасково
Ха́сково (Хасково) у хуссар Болгарийы сахар, Хасковойы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 81 449 адæймаджы.
1244-æм аз
Амардысты
Категори:1244
Мавритани
Маврита́ни (موريتانيا) у паддзахад Африкæйы ныгуылæны.
*
Нескёйпстадюр
Нескёйпстадюр (Neskaupstaður) у сахар Исландийы скæсæны. Цæрджыты нымæц: 1534 адæймаджы (2005).
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
Бузала
Бузала (ბუზალა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Стыр Леуахийы галиу былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мессинæйы донкъубал
Мессинæйы донкъубал (Stretto di Messina, Strittu di Missina) у Сицилийы скæсæн былтæ æмæ Калабрийы хуссар былты ’хсæн донкъубал. Донкъубалы тæккæ нарæгдæр раны уæрх у 3,1 км, Мессинæйы сахары æввахс та — 5,1 км. Мессинæ (Сицили) æрдæгсакъадахы сахартæ Виллæ-Сан-Джованни æмæ Реджоимæ (Калабри) баст у быранвæндаджы фæрцы.
Категори:Донкъубалтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Италийы географи Категори:Зæххастæуы денджыз
Сефардаг æвзаг
Сефардаг æвзаг кæнæ ладино (גﬞודﬞיאו־איספאנייול) у ромайнаг æвзæгтæй иу. Йæ бындур ын сси рагон кастилиаг (испайнаг) æвзаг æмæ иврит. Ладино уыд сефардты дзуттаг æвзаг.
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ Категори:Дзуттаг адæм
Зонкъар
Зонкъар у ирон хъæу, цæрынц дзы 20 хæдзары.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Уалытæ, Чсиатæ, Къудухтæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гæбултæ
Гæбултæ кæнæ Габултæ (Габуловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Ереда
Ереда (ერედა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
РЦИ — Аланийы зонады сгуыхт архайæг
Дæттынц æй зонæдты докторы ахуыргонд къæпхæн кæмæ ис, зонадон-иртасæн институтты азмæ кусæндæтты, уæлдæр скьолаты, стæй зонадон-куыстадон иугæндты уыцы кусджытæн уæлдай пайдайагдæр зонадон куыстыты, зæрдиаг зонадон-практикон æмæ зонадон-популяризаторон архайды, стæй зонадон кадртæ æмæ дæсны специалистты цæттæ кæныны тыххæй.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
Куыдзы мæнæргъы
Ацы зайæгойæн йæ гагаты дон ныллæдарынц æмæ дзы хъæдгом сæрдынц.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Пизæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Тосканæйы сахартæ
Кристиансанн
Кристианса́нн (Kristiansand) у сахар Норвегийы, Вест-Агдеры административон центр, Хуссар Норвегийы стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы сахартæ
Гæбулты Георги
Гæбулты Борисы фырт Георги (райгуырдис 1988-æм азы 4 сентябры Мæздæджы) у «Анжи»–йы (Махачкала) футболист, Уæрæсейы фæсивæды иугонд футболон командæйы хъазæг, Гæбулты Владимиры ’фсымæр.
Уæрæсейы Премьер-лигæйы акодта 36 матчы, бакъуырдта 5 голы.
Фиппаинæгтæ
Георги Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ Категори:ФК «Анжийы» хъазджытæ Категори:Мæздæджы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирон спортсментæ Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
1860-æм аз
Амардысты
Категори:1860
Рубин (ФК)
Рубин у Хъазаны футболон клуб. Къорды бындурæвæрд æрцыди 1958 азы. Йæ сæйраг тренер у Курбан Бердыев. Клубы президент у Валерий Сорокин. Къорды капитан у Леонид Слуцкий.
Спортфæз
Спортфæз «Централон» у къорды стадион цæуы дзы 26920 адæймаджы.
Æддаг æрмæг
http://rubin-kazan.ru/main/
Категори:Футболон клубтæ
Къаматтаг
Къаматтаг — бæгæны уагъд куы фæвæййы, уæд ма, цъæлыл дон ауадзгæйæ, цы мæгуырау мырæг райсынц, уый. Кодтой йæ, фыццаг бæгæныйæ цы цъæл баззади, уымæй. Цъæл-иу афтæ бирæ нал уыд æмæ йæ дыккаг хатт фыхтой къаддæр аджы. Уый-иу куырдадзы конд уæлфæдзæхстон къонайы рæхысыл нæ ауыгътой, фæлæ уæлæмхасæн хъæдын дæлрæхысыл. Гуыбаты Ф. æрмæджытæм гæсгæ къонайы сæрмæ ауыгъд дæлрæхыс хуынди къама. Æвæццæгæн, ацы дзырдæй равзæрд къаматтаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бæгæны
Хуссар Китайы денджыз
Хуссар Китайы денджыз у æрдæгæхгæд денджыз Хуссар-Скæсæн Азийы, æрдæгсакъадах Индокитай æмæ сакъадæхтæ Калимантан, Палаван, Лусон æмæ Тайваны ’хсæн. Хауы Австрали-Азийы зæххастæуы денджызы бассейнмæ, Индийы æмæ Сабыр фурдты ’хсæн.
Йæ фæзуат у 3 537 289 км², иууыл арфдæр ран — 5560 м.
Уæлцъар доны температурæ февралы вæййы цæгаты 20 °С, хуссары та 27 °С, августы температурæ схизы 28–29 °С-мæ æгас фæзуатыл. Доны цæххы бæрц у 32-34 ‰. Сæрдыгон æмæ фæззæджы арæх вæййы тайфунтæ.
Китайæ, Японæй æмæ Уæрæсейæ Сингапуры донкъубалмæ чи цæуы, уыцы наутæ Хуссар Китайы денджызы сæ цыд аразынц Сæйраг денджызвæндагыл. Ацы фæндаг у тæккæ цыбырдæр æмæ æдасдæр. Сæйраг денджызвæндагыл наудзугæнджытыл цы фактортæ æндавы, уыдонæй сæйрагдæр у муссонтæ, стæй сæ тынг хъыгдарынц тайфунтæ.
Хуссар Китайы денджызы стырдæр бакæлæнтæ сты Тонкины (Бакбо) æмæ Сиамы бакæлæнтæ. Дынджыр сакъадах — Хайнань.
Денджыз хъæздыг у биологон ресурстæй. Амалиуæджы кæсæгтæ сты тунец, сельдь, сардинтæ æмæ æнд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ *
РЦИ — Аланийы физикон культурæ æмæ спорты сгуыхт кусæг
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы физикон культурæ æмæ спорты сгуыхт кусæг» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Украинаг Википеди
thumb|Украинаг Википедийы логотип Украинаг Википеди (Украї́нська Вікіпе́дія) у украинаг æвзагыл Википеди.
РЦИ — Аланийы физикон культурæ æмæ спорты сгуыхт кусæг
Категори:Хæрзиуджытæ *
Украинаг Википеди
Æрвитæнтæ
Категори:Википедийы хайæдтæ Категори:Украинаг æвзаг
Хаситæ (хъæу)
Хаситæ кæнæ Хаситыхъæу у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Зруггомы.
Цардысты дзы Хаситæ.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Зруггомы хъæутæ
Дæллаг Захъхъор
Дæллаг Захъхъор у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Лехурагомы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Хурджын был
Хурджын был (Слънчев бряг) у Болгарийы Бургасы облæсты егъаудæр змисджын пляжы дæргъмæ курортон комплекс, ис дзы 200 уазæгуæттæй фылдæр. Административон æгъдауæй у Несебыры хъæубæстæйы сконды. Хурджын былæй хуссарæрдæм у сахар Несебыр, цæгатæрдæм та — сахар Свети-Влас.
1246-æм аз
Амардысты
Категори:1246
Хурджын был
Галерей
Категори:Болгарийы курорттæ Категори:Сау денджызы курорттæ
Зæронд Бæтæхъойыхъæу
Зæронд Бæтæхъойыхъæу, хуыдтой ма йæ Бæдайы хъæу дæр (Старый Батако) у хъæу Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы.
Æрвитæнтæ
Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Алыккатæ
Алыккатæ (Аликовы) сты ирон мыггаг.
Хайленд
Ха́йленд (Highland, Hieland, Roinn na Gàidhealtachd) у Шотландийы стырдæр зылд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Шотландийы зылдтæ
РЦИ — Аланийы сгуыхт дохтыр
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы сгуыхт дохтыр» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй медицинон, курортон, спортивон æмæ æндæр кусæндæтты æппынкьаддæр 15 азы чи бакуыста, практикон архайдæй адæмы æнæниздзинад хъахъхъæнынады кьабазы чи фесгуыхт, профессионалон куыст æххæст кæнгæйæ, уæлдай стырдæр профессионалон дæсныдзинад æмæ удуæлдайдзинад чи равдыста, практикон уагæй кусæг æппæт кьабæзты, ахæм дæсны дохтыртæн.
Линц
Линц (Linz) у сахар Австрийы, федералон зæхх Уæллаг Австрийы административон центр.
РЦИ — Аланийы сгуыхт дохтыр
Категори:Хæрзиуджытæ *
1861-æм аз
Амардысты
Категори:1861
Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
thumb|right|300px|Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Хуссар Ирыстоны ис бирæ хæххон цæугæдæттæ.
Цæугæдæтты номхыгъд (донæфтæнæй):
← Галиу фæрсагдон
→ Рахиз фæрсагдон
Къуар
Рион
Картæтæ
*
Чъециаг
Чъециаг (ჩაჩინაგი, [чачинаги]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы. Ис Хъорнисгомы.
Бенвенист, Эмиль
Эмиль Бенвенист (Émile Benveniste; райгуырдис 1902-æм азы 27 мартъийы Алеппойы — амардис 1976-æм азы 3 мартъийы Парижы) уыдис францаг лингвист, XX æнусы зынгæдæр æвзагзонджытæй иу. Индоевропеистикæ, лексикон æмæ грамматикон семантикæ, æвзаджы иумæйаг теори, типологийы тыххæй кустыты автор.
Чъециаг
Этимологи
Чъециагæй схуыдтой, чъецийы сыджыт дзы кæй ис, уый тыххæй.
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бенвенист, Эмиль
Цардафыст
Эмиль Бенвенист райгуырдис Алеппойы сахары (уæды заман уыдис Османты империйы сконды) сефардаг уидæгтæ кæмæн уыдис, уыцы дзуттаг бинонты ’хсæн. Эмилы фыды фæндыдис цæмæй йæ фырт суыдаид раввин, æмæ хæрзхъæд динон ахуырад райсынæн арвыста йæ Марсельмæ. Уым лæппу базонгæ ис зынгæ лингвист-индолог Сильван Левиимæ æмæ уый рекомендацимæ гæсгæ араст ис ахуыр кæнынмæ Парижмæ.
1922–1923 азты хыгъдлæвæрды та хъусын кæны, Бенвенист, дам, дипломон куыст бахъахъхъæдта согъдаг æвзаджы иу хайæ, Готьойæн раиртасын чи нæ бантыстис, уымæй. Ныхас цæуы, «Согъдаг грамматикæйы тыххæй этюд», зæгъгæ, уымæн йæ дыккаг томыл — ахъаззаг куыст у, Бенвенист кæронмæ ахæццæ кодта номдзыд иранист Ренэ Готьойы фыдæбон (ахуыргонд йæхæдæг фæмардис Фыццаг дунеон хæсты). Профессор Антуан Мейейы разамындæй студент, стæй та аспирант æмæ кандидат Эмиль Бенвенист иранистикæ æмæ абаргæ грамматикæ ахуыр кодта 1926 азы онг. Уый фæстæ аз, йæ æфсæддон хæс куы ахицæн кодта, уæд ссис Уæлдæр иртасæн куыстыты институты кафедрæйы сæргълæууæг. Ацы бынат ын ныууагъта Антуан Мейе. 1937 азы Бенвенисты равзæрстой «Колледж де Франс»-ы профессорæй. Уæдмæ йæ уарзон ахуыргæнæг Антуан Мейе æгас нал уыд (амардис афæдз раздæр). Кафедрæйы сæргъы Бенвенист фæцис, цалынмæ йæ æвирхъау низ не ’рцахста, уæдмæ: 1969 азы йæ æндзыгниз ныццавта æмæ фезмæлынхъом дæр нал уыди æмæ дзурынхъом дæр.
Парижы Лингвистон æхсæнады æмæ Азиаг æхсæнады раздæры фыццаг нымæрдар, бирæ бæстæты академиты æмæ æхсæнадты кадджын уæнг профессор Эмиль Бенвенист амардис Версалы 1976-æм азы 3 октябры, авд азы дæргъы æгомыг фæуæвгæйæ æмæ стыр хъизæмæрттæ февзаргæйæ.
Хайбавæрд зонадмæ
Кæд зонады алы къабæзты удуæлдайæ фæкуыста, уæддæр Эмиль Бенвенист фыццаджы-фыццаг уыдис номдзыд иранист æмæ ирайнаг (стæй индоирайнаг) æвзагзонынады дæсны. Йæ куыстыты егъау номхыгъды ахадгæ бынат ахсынц иранистикæимæ баст уацтæ, чингуытæ. Ирайнаг темæ йæ удæн уæлдай адджын кæй уыд, уый бæрæг дары йæ цардвæндагыл кæрæй-кæронмæ. Йæ фыццаг чиныг дæр согъдаг æвзаджы тыххæй хуымæтæджы нæ ныффыста. Уый фæстæ фæзындысты æндæр куыстытæ дæр, уыдонæн сæ бæллиццагдæртæй иу — «Ирон æвзаджы тыххæй очерктæ» (1959). Автор иттæг хорз зоны, цæй тыххæй фыссы, уый, æвзары йæ лыстæггай, биноныгæй. Æмæ скифты, сæрмæтты, аланты æмæ Евразийы иннæ ирайнаг цæугæцардгæнæг адæмты бынтæ чи иртасы, уыцы ахуыргæндты дисы æфтауынц Бенвенисты бирæ зонæнтæ.
Йæ ацы кустæн стыр аргъ скодта зындгонд æвзагзонæг Абайты Васо дæр :
Ацы чиныг (стæй канд ацы чиныг нæ — «Согъдаг æвзаджы грамматикæйы тыххæй этюд» куы ныффыста, уæдæй фæстæмæ иудадзыг йæ хъус дардта ирон æвзагмæ) стыр ахъаз фæци ирон адæмы æвзаджы истори, рагон культурæ æмæ мифологи иртасыны хъуыддаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы лингвисттæ Категори:Индоевропеисттæ Категори:Æвзаджы историктæ Категори:Иранисттæ Категори:Индологтæ Категори:Ирон æвзаг иртасджытæ Категори:Алеппойы чи райгуырдис, уыдон
1247-æм аз
Амардысты
Категори:1247
Хуссар Норвеги
Хуссар Норвеги, Сёрланн (Sørlandet) у Норвегийы 5 регионтæй иу.
Фюльке
Категори:Норвегийы административон дих
Назгæрдæг
Назгæрдæг кæнæ мохъогæрдæг (Equisetum; Хвощ) — цилты хайады чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг.
Хæрыны хъоло
Хæрыны хъоло (Rheum, Ревень) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Назгæрдæг
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хæрыны хъоло
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Пушту
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ Категори:Афгъанистаны æвзæгтæ
Уæллаг Захъхъор
Уæллаг Захъхъор у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Лехурагомы.
Арахъхъ
Арахъхъ кæнæ тæбыны дон, цуанон æвзаг (дыгурон диалект): цъæхцъиргæ — исты халсарæй (мæнæу, нартхор, цæхæра æ.æ. ахæмтæй) кæнæ дыргъæй кæй фæуадзынц, ахæм алкоголон нозт.
Ирон мифологи
Таурæгътæм гæсгæ, ирон адæмы арахъхъ кæнын хæйрæджытæ сахуыр кодтой. Уый тыххæй иу таурæгъ афтæ зæгъы: «иуахæмы Хуыцау уæларвцæрджытæн бахæс кодта алы мыггаг нозтытæ скæнын. Иутæ дзы сфыхтой бæгæны, иннæтæ скодтой сæн, Уацилла та — ронг. Дæлимонтæ хи хъæппæрисæй (уымæн æмæ сын Хуыцау ницы бахæс кодта) скодтой арахъхъ. Хуыцау дзы куы сахуыста, уæд æй ронджы фæстæ банымадта хуыздæр нозтыл. Хуыцау сын сæ нозтæн ахæм стыр аргъ кæй скодта, ууыл хæйрæджытæ тынг бацин кодтой æмæ уайтагъд ирон адæмы арахъхъ уадзын ацахуыр кодтой».
Фиппаинæгтæ
Категори:Карз нозтытæ Категори:Ирон хæринæгтæ
Фарераг æвзаг
Фарераг æвзаг (føroyskt mál; кæнæ ) у фарераг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 75 000 — 85 000 адæймаджы. Фареры сакъадæхты цæрджытæй 98% зонынц фарерагау.
Фарераг æвзаг у рагон норвегиаг сакъадахон æвзагæй цы æртæ æвзаджы баззади, уыдонæй иу (æндæр дыууæ сты мард норнаг æмæ исландиаг æвзæгтæ).
Джоджора
Джоджора, Джеджора кæнæ Стырдон, Леты хъæуы æй хонынц Цъала (ჯეჯორა) у Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны цæугæдон. Йæ дæргъ у 45 км.
Фарераг æвзаг
Фареры сакъадæхты университет бахъары фарераг æвзаджы æрвылазон сæрдыгон курс:
thumb|left|350px|Фарераг дзырдуат
Категори:Гермайнаг æвзæгтæ
Нæзы
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хихджын зайæгойтæ Категори:Бæлæстæ
Цæгат Македони
Цæгат Македо́ни (Северна Македонија, Maqedonia e Veriut), официалон ном — Цæгат Македонийы Республикæ (Република Северна Македонија, Republika e Maqedonisë së Veriut) у паддзахад Хуссар Европæйы, Балканы æрдæгсакъадахыл. Йæ сæйраг сахар у Скопье.
thumb|300px|right|Македонийы картæ
*
Кедигора
Кедигора (ქედიგორა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
1249-æм аз
Амардысты
Категори:1249
Тæтæйраг æвзаг
Тæтæйраг æвзаг (татар теле, татарча) у тæтæйраг адæмы æвзаг, хауы тюркаг æвзæгты къордмæ. Æрмæст Уæрæсейы дзурынц ыл 5,3 милуан адæймаджы (2002).
Мингай тæтæйрæгтæ цæрынц АИШ, Финлянди, Герман æмæ æндæр бæстæты; дард бæстæты дæр хъахъхъæнынц сæ мадæлон æвзаг.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Тюркаг æвзæгтæ Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
РЦИ — Аланийы æнæниздзиад хъахъхъæнынады сгуыхт кусæг
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы æнæниздзиад хъахъхъæнынады сгуыхт кусæг» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй æнæниздзинад хьахьхьæнынады оргæнты æнаиппæй æппынкъаддæр 15 азы чи бакуыста, дзæбæхгæнæн-профилактикон, санитарон-эпидемийы ныхмæ, афтечы æмæ æнæниздзинад хъахъхъæнынады æндæр кусæндæтты уыцы разамонджытæн æмæ дæсны кусджытæн, провизортæн, астæуккаг æмæ кæстæр медицинон æмæ фармацевтикон хайады кусджытæн кадртæ цæттæ кæныны хъуыддаджы æнтыстдзинæдты тыххæй.
Ном «РЦИ – Аланийы сгуыхт дохтыр» фидаргонд кæмæн у, кадджын ном «РЦИ – Аланийы æнæниздзинад хъахъхъæнынады сгуыхт кусæг» радтынмæ ахæм кусджыты не ’вдисынц.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
Тироль (зæхх)
Тиро́ль (Tirol) у федералон зæхх Австрийы ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Инсбрук.
Фиппаинæгтæ
Категори:Австрийы зæххытæ
Тироль
Тироль (Tirol; Tirolo; Tirolis):
Гæбулты Владимир
Гæбулты Борисы фырт Владимир (райгуырдис 1983-æм азы 19 октябры Мæздæджы) у Цæгат Ирыстоны физкультурæ æмæ спорты министр, раздæры футболист. Мæздæггаг футболист Гæбулты Владимир хъахъхъæдта Дзæуджыхъæуы «Аланийы», Краснодары «Кубаны», Пермы «Амкары» æмæ Мæскуыйы «Динамойы» кад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы спорты сгуыхт мастертæ Владимир Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:Мæздæджы чи райгуырдис, уыдон Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ Категори:ФК «Анжийы» хъазджытæ Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Ирон спортсментæ Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
Елисейы галуан
thumb|right|300px|Елисейы галуан
Елисейы галуан (Palais de l'Élysée) у Францы Республикæйы президенты резиденци Парижы (VIII-æм зылд, Фобур Сент-Оноре, 55-æм хæдзар, Елисейы быдыртæм хæстæг). Елисейы галуаны ма вæййы Францы министрты уынаффæдоны рабæдтытæ. Æрвылаз 14 июлы изæры галуаны дыргъдæтты арæзт цæуы бæрæгбонтæ Францы республикæйы боны кадæн.
Галуан сарæзта архитектор Арман-Клод Молле 1718–1722 азы граф Эврёйæн. Арæзт у Регентады стильмæ (style Régence) гæсгæ.
1753-æм азы графы амæлæты фæстæ агъуыст балхæдта Людовик XV æхсин де Пампадурæн, уый куы фæзиан 1764-æм азы, уæд галуаны хицау систы къаролы дард хæстæджытæ. Наполеон Фыццаджы заман галуанæй фыццаг хатт спайда кодта хицауад. 1816-æм азы йæ балхæдта Людовик XVIII.
1848-æм азы йæ скодтой Дыккаг республикæйы президент Луи Наполеон Бонапарты резиденци, фæлæ 1852-æм азы лæг рахуыдта йæхи император æмæ резиденцийæн райста, Тьюильрийы паддзæхтæн цы хæдзар ис, уый. Елисейы галуан та императоры барамындмæ гæсгæ рацарæзта архитектор Лакруа 1853–1867 азты æмæ уæдæй нырмæ агъуысты фæлгонц у æнæивгæ.
Категори:Париж
Ом, Георг Симон
Георг Симон Ом (райгуырдис 1789-æм азы 16-æм мартъийы – амардис 1854-æм азы 6-æм июлы) уыдис зынгæ немыцаг физик æмæ математик. Йæ царды фылдæр хай арвыста электрондых иртасгæйæ, æмæ йе стырдæр æнтыст ссис Омы закъон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Германы физиктæ Категори:Физиктæ алфавитмæ гæсгæ
Гермайнаг æвзæгтæ
240px|thumb|right|Гермайнаг æвзæгтæ Европæйы {{legend|#9cff00|Нидерландаг}} {{legend|#38ff00|Дæллаг немыцаг}} {{legend|#00d200|Централон немыцаг}} {{legend|#008000|Уæллаг немыцаг}} {{legend|#ff8811|Англисаг}} {{legend|#ffbb77|Фризаг}} {{legend|#0000ff|Скæсæйнаг Скандинаваг}} {{legend|#00ffff|Ныгуылæн Скандинаваг}} Гермайнаг æвзæгтæ сты индоевропæйаг æвзæгты дæлкъорд, дзурынц сыл 550 милуан адæймаджы Евразийы бирæ бæстæты.
Скæсæны-гермайнаг дæлкъорд
Цъиуæй-бæдулæй скæсæны-гермайнаг дæлкъорды æвзæгтæ скæсæны-гермайнаг дæлкъорд мард у. Чи зоны, уый хæстæг скандинваг дæлкъорды тыххæй сты.
Категори:Гермайнаг æвзæгтæ
Алеу
Алеу (ალევი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
РЦИ — Аланийы адæмы социалон хъахъхъæнынады сгуыхт кусæг
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы адæмы социалон хъахъхъæнынады сгуыхт кусæг» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй адæмы социалон хъахъхъæнынады кьабазы æппынкъаддæр 15 азы чи кусы, адæмы социалон хъахъхъæнынады системæйы кусæндæтты æмæ кусджыты уыцы дæсны кусджытæн адæмæн социалон æххуысæн æмæ сæ пенсион æфсисадæн, хæрзаудæндзинады алыхуызон хуызтæн фадæттæ аразыны хъуыддаджы адæмы социалон хъахъхъæнынады ахсджиагдæр къабæзты зонадон иртасынадон куыстыты райрæзты тыххæй.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
1250-æм аз
Амардысты
Категори:1250
Сырхæхсырæг
Сырхæхсырæг кæнæ цъиукъуымæл у кæрдæг зайæгой. Ацы кæрдæг дæр йе ’ддаг бакастæй у æхсыргæрдæджы хуызæн, у æхсырджын, сырх, кæнæ та вæййы бурсырхгонд, зайы бæрзонд уазал рæтты. Фысгæсгæ йæ хæрынц адджынæн, кæнынц æй басыл. Уый фысгæстæн у сæ фыццаг хос тъæнгтæ æмæ ахсæн риссыны рæстæджы, хос дзы кæнынц хъæдгомæн. Фосы хъæдгом куы скæлм вæййы, уæд æй æхсынц уый донвыхæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Электрондых
Электрондых кæнæ электр, электрад у ахæм физикон фæзындты æмбырд, кæцытæ цæуынц электрон ифтонгты тыххæй. Электрондых дæтты ахæм зындгонд эффекттæ, куыд арвæрттывд, электромагнитон индукци, электрон ток æмæ æндæртæ. Уый йеддæмæ электрондых дæтты фадат электромагнитон тæмæн аразын æмæ исын.
Фиппаинæгтæ
*
Джиотæ
Джиотæ (Джиоевы, ჯიოშვილი , ჭიოტაშვილი , ჟიოშვილი ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Франц
thumb|320px|Францы къам космосæй. Август, 2002 Франц, дыгур. Пра́нгæ (France) у Ныгуылæн Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис, Стыр Аст æмæ НАТО-йы уæнг.
Франц уыдис дунейы стырдæр æмæ хъомысджындæр паддзахæдты ’хсæн XVII æнусæй фæстæмæ. XVIII-XIX æнусты Франц сарæзта егъау колонион импери — Францы дæлбар уыдис Африкæйы фылдæр хай, хуссар-скæсæйнаг Ази æмæ иуæй-иу æндæр территоритæ. Йæ раздæры колониты политикæмæ Франц ныр дæр стыр тæваг дары.
Туристты ’хсæн Франц у дунейы тæккæ популярондæр бæстæ — æрвылаз бæстæмæ æрцæуы 82 милуан адæймаджы. Францы ис хæххон æмæ денджызон курорттæ, бирæ историон æмæ аивадон фенддæгтæ.
Франц уыд Европæйы Цæдисы бындурæвæрæг бæстæты ’хсæн, æмæ фæзуатмæ гæсгæ у Цæдисы стырдæр паддзахад.
Ямбол
Ямбол (Ямбол) у Болгарийы Хуссар-Скæсæйнаг регионы сахар цæугæдон Тунджæйы фæйнæфарс, Ямболы облæсты административон центр. Цæрджыты нымæц у 83 584 адæймаджы (2008-æм азы декабры). Ямбол у регионы стырдæр сахартæй иу.
Франц
Франц у аппон паддзахад — ис æм атомон хæцæнгæрзтæ (ракетæты хæцæнсæртæ дæр), стæй атомон электростанцæтæ. Йæ аппон хæцæнгæрзты фæстауæрц у дунейы æртыккæгæм стырдæр. Фыццаг аппон фæлтæрæн Франц сарæзта 1960-æм азы 13 февралы Алжиры.
Ямбол
Ямболæй Сау денджызы былгæронмæ у 77 километры. Сахары бæстыхъæд у æхсæн континенталон. Июлы рæстæмбис температурæ у 23,2 °C, январы — 0,2 °C.
Фондзсæдæйы уынаффæдон (Франц)
Фондзсæдæйы уынаффæдон (Conseil des Cinq-Cents), зæгъгæ, афтæ хуындæуыд Францы закъæттæуадзæг æмбырды палатæтæй иу 1795–1799-æм азты.
Франц
Географи
Франц ахсы Ныгуылæн Европæйы стыр хай. Уыимæ æмарæн у Бельги, Люксембург, Герман, Швейцари, Итали, Монако, Андоррæ æмæ Испаниимæ. Арæнтæ бирæ рæтты цæуынц хохы цъуппытыл (Альпæтæ æмæ Пиренейтыл). Францы бæрзонддæр хох у Монблан (4 810 м).
Ямбол
Политикон ситуаци
Ямболы хъæубæстæйы кмет (сæргълæууæг) у Георги Иванов Славов (1965-æм азы гуырд, Æмбæстæгтæ Болгарийы европæйаг рапарахат кæнынмæ — ГЕРБ), æвзæрстыты фæстиуæгмæ гæсгæ.
Фондзсæдæйы уынаффæдон (Франц)
Республикæйы III азмæ (1795) Францы конституцимæ гæсгæ Уынаффæдон уыди бинаг палатæ; йæ сконды уыди, департаментты æвзарæн æмбырдтæ æртæ азмæ кæй равзарынц æмæ 30 азы кæуыл сæххæст, уыцы 500 уæнджы.
Франц
Географи
Францæн ис фæсденджызон территоритæ дæр — Хуссар Америкæйы, Карибы денджыз æмæ Океанийы (Францы Полинези).
Ямбол
Фенддæгтæ
Ямболы баззад Болгарийы иунæг агъуыст базар (безистен). Уыцы бæстыхай арæзт æрцыд 1509-æм азы.
Мальдивтæ
Мальдивтæ, официалон ном у Мальдивты Республикæ (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ) у паддзахад Индийы фурды.
Ямбол
Фенддæгтæ
Ямболы ис дыууæ стыр парчы.
Франц
Истори
Францы ном равзæрдис латинаг дзырд Francia-йæ, кæцы дзырдæй-дзырдмæ нысан кæны «франкæгты бæстæ», «франчыстон».
Ямбол
Фиппаинæгтæ
Категори:Болгарийы сахартæ
Фондзсæдæйы уынаффæдон (Франц)
Фондзсæдæйы уынаффæдоны рабæдтытæ арæзт цыдысты Тюильрийы. Хистæрты уынаффæдон куыста хицæнæй — раздæр Манежейы, уый фæстæ Бурбоны галуаны. Фондзсæдæйы уынаффæдон æвзæрста президенты æмæ нымæрдары, æппын фылдæр мæйы æмгъуыдмæ. Уынаффæдон фæкуыста суанг 18–19 брюмеры (1799-æм азы) фæфæлдæхты онг.
Категори:Францы истори
Франц
Истори
Нырыккон Францы арæнтæ сты рагон Галлийы арæнты хуызæн. Галлийы та цардысты кельтæгтæ. Ромы импери Галлийы йæхи дæлбар бакодта нæ эрæйы агъоммæ фыццæгæм æнусы. Рæстæг цыдис, æмæ Галлийы цæрджытæ се ’взаг раивтой латинагæй (фæстагмæ уымæй равзæрдис нырыккон францаг æвзаг). II æнусæй райдыдта чырыстон дуг, IV æнусмæ чырыстон дин уыд Галлийы сæйраг дин.
1946-æм аз
Нобелы преми
Уыцы аз Нобелы литературон преми райста немыцаг фыссæг Гессе Герман.
Франц
Истори
V æнусæй IX æнусы онг Галли уыд Франкты паддзахады сконды. 843-æм азы, Вердены бадзырдмæ гæсгæ, фæзындис Ныгуылæн Франчы паддзахад нырыккон Францы арæнты мидæг.
1946-æм аз
Нобелы преми
*
Франц
Фиппаинæгтæ
*
Мальдивтæ
*
Джиоты Вероникæ
Джиоты Романы чызг Вероникæ у Уæрæсейы оперон зарæггæнæг, сопрано. У Цæгат Ирыстон — Аланийы сгуыхт артист, Хуссар Ирыстоны сгуыхт артист, æхсæнадæмон конкурсты лауреат. 2006-æм азæй у Новосибирсчы оперæ æмæ балеты театры солисткæ.
Цардафыст
Вероникæ райгуырдис Цхинвалы. 2000-æм азы каст фæцис Дзæуджыхъæуы аивæдты училище. 2005-æм азы каст фæцис Бетъырбухы паддзахадон консерватори.
Йæ мой у Новосибирсчы филармонийы Камерон оркестры сæйраг дирижёр Алим Шахмаметьев.
Фиппаинæгтæ
Вероникæ Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон Категори:РЦИ — Аланийы сгуыхт артисттæ Категори:Хуссар Ирыстоны сгуыхт артисттæ
Лас-Вегас
Фиппаинæгтæ
Категори:Невадæйы сахартæ
Фæзыхъæу (Горæтгæроны район)
Æддаг æрмæг
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ Категори:Дæргъæвсы ком
1863-æм аз
Амардысты
Категори:1863
Ливаро
Ливаро́ (Livarot) у, Нормандийы кæй кæнынц, уыцы цыхтытæй сæ тæккæ зындгонддæр æмæ рагондæртæй иу. XIX æнусы кæроны ливаро уыди уыцы районы тæккæ популярондæр цыхт. Хуыдтой ма йæ «мæгуырты дзидза» уымæн æмæ йын ис бирæ хæрдахъаз (уырыс. питательный) миниуджытæ.
Цыхт ахстой хъуджы æхсыры; ливаро кæныны сезон — уалдзæгæй фæззæгмæ.
Категори:Францы цыхтытæ Категори:Норманди
1252-æм аз
Амардысты
Категори:1252
Тæгæр
Тæгæр (Acer; Клён) у бæлæсты мыггаг, зайы Цæгаты æрдæгтымбылæджы.
Топоними
Ирыстоны ис дыууæ хъæуы Тæгæрдон æмæ Тæгæрджын.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Вест-Агдер
Вест-Агдер (Vest-Agder) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Кристиансанн.
Административон дих
Вест-Агдеры коммунæтæ:
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Айоли
thumb|Айоли Айоли (aïoli кæнæ all-i-oli, ома «нуры-æмæ-оливæйы зети») у майонезы æнгæс соус; кæнынц æй нуры æмæ оливæйы зетийæ.
Елтъура
Елтъура у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Айоли
У тынг популярон Зæххастæуы денджызы цæгат былтыл — Испанийæ Италийы онг (Прованс æмæ Ниццæ нымайгæйæ).
Елтъура
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гобозтæ, Табутæ (Мариамидзе), Сидæмонтæ (Сидамонидзе), Пухатæ, Чертхъотæ, Абайтæ, Сиукъатæ.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Айоли
Категори:Кулинари Категори:Соустæ Категори:Францы соустæ
Ловеч
Ло́веч (Ловеч) у Болгарийы сахар, Ловечы облæсты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ловечы облæсты сахартæ
РЦИ — Аланийы сгуыхт ахуыргæнæг
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы сгуыхт ахуыргæнæг» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй иумæйаг ахуырадон æмæ сæрмагонд скъолаты, сидзæрдæтты, скъолаты-интернатты, райдиан æмæ астæуккаг профессионалон ахуырады ахуыргæнæндæтты æппынкъаддæр 15 азы чи бакуыста, стæй педагогон куысты уæлдай стырдæр æнтыстдзинæдтæ кæй кьухы бафтыд, амынд кусæндæтты уыцы ахуыргæнджытæн, директортæн, стæй директорты хæдивджытæн ахуырадон æмæ хъомыладон куыстæй.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
1978-æм аз
Амардысты
Категори:1978
Четойтыхъæу
Четойтыхъæу (ზაქაგორი) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы. Четойтыхъæу лæууы цæугæдон Суатъисы доны былыл.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Четойтæ.
Фиппаинæгтæ
thumb|left|300px|Четойтыхъæуы мæсгуытæ
Порт-о-Франсэ
Категори:Францы цæрæнрæттæ Категори:Кергелен
Тъбет (Ленингоры район)
Тъбет (ტბეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мехмед II
Мехмед II Байсæг (Фатих) (محمد ثانى, İkinci Mehmet, Fatih Sultan Mehmet), йæ æндæр нæмттæ Мехмед эль-Фатих, Цытджын Магомет, Магомет Байсæг (райгуырдис 1432-æм азы 30 мартъийы, Эдирне — амардис 1481-æм азы 3 майы) — осмайнаг султан (хуындæджер) 1444—1446 æмæ 1451—1481 азты. Мурад II-æмы цыппæрæм фырт.
1453-æм азы байста Константинополь, æмæ уымæй сси зындгонд.
Фиппаинæгтæ
Категори:1432-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Эдирнейы чи райгуырдис, уыдон Категори:Осмайнаг султантæ
РЦИ — Аланийы ахуырады сгуыхт кусæг
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы ахуырады сгуыхт кусæг» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй æлдæр ахуыргæнæндæтты, сывæллæтты рæвдауæндæтты, сидзæрдæтты, æппæт хуызты скъолаты, сывæллæтты æмæ фæсивæды скьолаты, æвзонг натуралистты æмæ техникты станцæты, стæй ахуырады кусджыты дæсныйады къæпхæн уæлдæр кæныны институтты æппынкъаддæр 15 азы чи бакуыста, стæй рæзгæ фæлтæр хъомыл æмаз ахуыр кæныны куысты æнтыстдзинæдтæ кæй къухы бафтыд, амынд кусæндæтты уыцы ахуыргæнджытæн, хъомылгæнджытæн, специаписттæ æмæ кусджытæн.
Ном «РЦИ — Аланийы сгуыхт ахуыргæнæг» фидаргонд кæмæн у, кадджын ном «РЦИ — Аланийы ахуырады сгуыхт кусæг» радтынмæ ахæм кусджыты не ’вдисынц.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
Уисхъæд
Уисхъæд (Acer campestre; Клён полевой) у бæлас, тæгæры хуыз.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
1864-æм аз
Амардысты
Категори:1864
Уæллаг Австри
Уæллаг Австри (Oberösterreich) у федералон зæхх Австрийы цæгаты. Йæ сæйраг сахар у Линц.
Фиппаинæгтæ
Категори:Австрийы зæххытæ
Исландиаг æвзаг
Исландиаг æвзаг (íslenska) у исландиаг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 320 000 адæймаджы. thumb|left|350px|Исландиаг текст
Инвернесс
Инверне́сс (Inverness, Inbhir Nis) у сахар Шотландийы цæгаты, Хайленды административон центр.
Исландиаг æвзаг
*
Инвернесс
Категори:Шотландийы сахартæ
Маршаллы Сакъадæхтæ
Маршаллы сакъадæхтæ (Republic of the Marshall Islands) у сакъадахон республикæ Сабыр фурды.
*
Вышлова, Ольгæ Александры чызг
Вышлова Ольгæ Александры чызг (райгуырдис 1946-æм азы 30 ноябры), у зындгонд журналист, 1990-2010 азты газет «Северная Осетия»-йы сæйраг редактор, Уæрæсейы Федерацийы культурæйы сгуыхт архайæг.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны журналисттæ Категори:1946-æм азы чи райгуырдис, уыдон
1253-æм аз
Амардысты
Категори:1253
Рутулаг адæм
Рутулæгтæ (мыхаІбыр) сты Цæгат Кавказы цæрджытæ, Дагъистаны бындурон адæм. Уыдон дзурынц рутулаг æвзагыл. Рутулæгтæ сты пысылмæттæ.
Категори:Кавказы адæмтæ Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Дагъистаны адæмтæ
Коцты Станислав
Коцты Яковы фырт Станислав (райгуырдис Куртайы хъæуы 1954-æм азы 7 апрелы ) у Хуссар Ирыстоны V æвзæрсты парламенты сæрдар.
Цхинвалы астæуккаг скъола №6 каст фæуыны фæстæ ахуыр кодта Хуссар Ирыстоны паддзахадон педагогон институты истори æмæ англисаг æвзаджы факультеты. 1978-æм азæй амыдта Уæрæсейы истори пединституты студенттæн. 1991-94 азты ахуыр кодта Бакуйы Политологи æмæ социалон иртасæнты институты.
1989-æм азы кусын байдыдта партийы Хуссар Ирыстоны обкомы — партийы контролы комитеты, стæй та идеологийы хайады.
1990-æм азæй 1999-æм азы онг уыдис Хуссар Ирыстоны информаци æмæ мыхуыр министр.
1993-æм азы мартъийæ ныры онг у Хуссар Ирыстоны коммунистон партийы разамонæг.
Æвзæрст æрцыдис республикæйы парламентмæ цалдæр хатты: I, III, IV æмæ V æвзæрстыты депутат. 1999-2004 æмæ 2009-æм азæй фæстæмæ у парламенты сæрдар (2004-2009 уыцы бынаты куыста Гасситы Знауыр).
Фиппаинæгтæ
Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Станислав Категори:Цхинвалы районы чи райгуырдис, уыдон Категори:Хуссар Ирыстоны парламенты депутаттæ
Вологдæйы облæст
Вологдæйы облæст (Вологодская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Вологдæ, облæсты стырдæр сахар та — Череповец (310 минæй фылдæр ад.).
Хæдтулгæ
thumb|Рог хæдтулгæ «Рено» thumb|Дунейы бæстæтæ, иу мин цæрджытæн цас хæдтулгæйы хауы, уыцы нымæцмæ гæсгæ Хæдтулгæ (машинæ дæр, туркаг дыгурон вариант у уæрдун ) у, йæхи тыхæй чи цæуы, ахæм транспортон фæрæз.
Хæдтулгæйы ис мидсудзгæ змæлынгæнæг (кæнæ электрон змæлынгæнæг), гуыффæ, уыромæн æмæ афтæ дарддæр.
Автомобиль, машинæ, хæдтулгæ — цæлхытыл моторджын уæрдонæг, адæмы ласынæн пайдадзыд, кæцы ма хæссы йæхи мотор, кæнæ енджин. Йæ нысаны фылдæр æмбарынгæнæнтæ куыд амонынц, уымæ гæсгæ хæдтулгæтæ сты арызт фыццаджы дæр фæндæгтыл цæуынæн, хъуамæ цын уа бадæнтæ иуæй асты онг адæймагæн, цыппар цæлхон вæййы йæ типикон хуыз, æмæ уа амад фыццагдæр адæмы, уый фæстæ та алы хæрзтæ ласынмæ.
Разград
Ра́зград (Разград) у Болгарийы сахар, Разграды облæсты административон центр. Цæрджыты нымæц у 38 259 адæймаджы.
Хæдтулгæ
1886 аз цæуы нымад нырыккон автомобилы райгуырæн азыл, Benz Patent-Motorwagen, гермайнаг æрымысæг Карл Бенцæй срауадзгæ. Моторджын уæрдон тагъд фæивдта цæрæгойтæй-æфтыгъд ласæнты, уæлдайдæр та машинæтæ куы систы æнцонæфтæн бирæ адæмæн æмæ ма 1908-æм азы модель Ford Model T-йы фæзынды фæстæ, гъеуæд.
Разград
Фиппаинæгтæ
Категори:Разграды облæсты сахартæ
Есенин, Сергей Александры фырт
Есенин Александры фырт Сергей  (Есенин Сергей Александрович); райгуырдис 1895-æм азы 21 сентябры (3 октябры) Константиновойы хъæуы Рязаны губернæйы — амардис 1925-æм азы 28 декабры Бетъырбухы) у зындгонд уырыссаг поэт.
Есенины ном мысгæйæ
Есенины ном хæссынц Рязаны Паддзахадон Университет æмæ тагъд поезд «Мæскуы — Рязань».
Фиппаинæгтæ
Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Уырыссаг поэттæ Категори:Уæрæсейы поэттæ Категори:Уæрæсейы фысджытæ Категори:Рязаны облæсты чи райгуырдис, уыдон
1254-æм аз
Амардысты
Категори:1254
Картли
thumb|Картли Картли (ქართლი) у историон регион Гуырдзыстоны центры.
1865-æм аз
Амардысты
Категори:1865
Торнтон, Биг Мамæ
Вилли Мэй Торнтон (Willie Mae Thornton), фæсномæй зындгонддæр куыд Big Mama — у зарæггæнаг, зардджыты автор ’мæ ’ххæстгæнæг блюз æмæ ритм-энд-блюзы стильты. Райгуырдис 1926-æм азы 11 декабры Монтгомерийы, Алабамæйы. Музыкæимæ базонгæ ис баптистты аргъуаны, йæ фыд кæм уыди сауджын, йæ мад та дзы зæлхоры зарыд. Йæхæдæг дæр æмæ йе ’хсæз хо ’мæ æфсымæры дæр иттæг æрæджийауæй райдыдтой зарын. Стыр Мамæ цагъта цалдæр инструментыл, фæлæ уæлдай дæсны æмæ йæ уарзондæр инструмент та уыди былвæндыр (harmonica). Торнтон йæ рæстæджы нымад цыди «здыхст» æххæстгæнæгыл: нæлгоймæгты пысултæ-иу дардта, дымтта, нуæзта æмæ ма афтæмæй (Allmusic-ы ныхæстæ ’рхæсгæйæ) «никæмæй дæлдæр æвæрдта йæхи, æгæр-мæгуыр ма дзы джиранкатæ, хъæз аразгæйæ, иу иннæйы фæдыл куы райдыдтой æзгъæлын, йæ кæддæры хъомысджын фигурæйæ». 1984-æм азы Стыр Мама уыди хуынд Блюзы Кады Залмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:АИШ-ы зарæггæнджытæ Категори:Монтгомерийы чи райгуырдис, уыдон
Hardknox
Hardknox у биг-бит æмæ брейк-битдзæгъдæг музыкалон къорд Стыр Британийæ æмæ йе сконд у дууæ адæймагæй — Стив Проктор æмæ Линди Лейтонæй. Æрбатымбыл сты 1996-æм азы æмæ-иу сæрæй кодтой ремикстæ, афтæмæй ма цалдæр сингылы дæр ныффыстой. 1999-æм азы та рауагътой сæ фыццаг æмæ, хъыгагæн, фæстаг альбом.
Категори:Музыкалон коллективтæ алфавитмæ гæсгæ
Галæхсæвæр
Галæхсæвæр у ставд зæнгджын хæмпæлгæрдæг. Адæмон медицинæйы йын йæ сыфтæ æвæрдтой хъæдгомыл, кæнæ та йыл йе ссад зæрстой. Йæ донвых ын дардтой риухъæнджынтæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1255-æм аз
Амардысты
Категори:1255
Арскомдон
Арскомдон у цæугæдон Гуырдзыстоны Тырсыгомы, Терчы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ
Стъараполы край
Стъараполы край (Ставропольский край) у Уæрæсейы край, Ростовы облæст, Краснодары край, Хъалмыхъхъ, Дагъистан, Цæцæн, Кæсæг-Балхъар æмæ Хъæрæсе-Черкесы æхсæн. Йæ сæйраг сахар у Стъарапол (364 мин адæймаджы).
Крайы губернатор у Валерий Гаевский (2008-æм азæй). Стъараполы крайы цæрынц 2,7 милуан адæймаджы, уыдонæй сæ фылдæр уырыссæгтæ (70%) æмæ сомихæгтæ (13% æввахс).
Крайы ис хъомысджын электростанцæтæ (Стъараполы ГРЭС — 2400 МВт æмæ Невиномыссчы ГРЭС — 1290 МВт), нефт æмæ æрдзон газы гуырæнтæ, бæзнаг зæххытæ.
Тæхран
Тæхран, Тегеран, Дахран у Ираны сæйраг сахар. Цæрынц дзы 9 милуан адæймагæй фылдæр.
Фæнсиуарæн
Фæнсиуарæн у ран (атагъа) Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы цæгат-ныгуылæны.
Воркута
Воркута́ (Вӧркута) у сахар Уæрæсейы, Комийы цæгат-скæсæны. Цæрынц дзы 61,6 мин адæймаджы (2014).
Хъуыссæтæ
Хъуыссæтæ (Кусаевы) сты ирон мыггаг. Цардысты Мынайы.
Тæхран
Тæхран сси Ираны сæйраг сахар 1795-æм азы.
Хъуыссæтæ
*
Воркута
Фиппаинæгтæ
Категори:Комийы сахартæ
Тæхран
Фиппаинæгтæ
* Категори:Мегаполистæ
1866-æм аз
Амардысты
Категори:1866
Мурси (автономон æмбалад)
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы автономон æмбалæдтæ
Джимара (Цæгат Ирыстон)
Джимара у Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы хъæу.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хъалæгатæ, Берозтæ, Дзанæгатæ, Цорæтæ, Уарзиатæ, Быдтатæ, Бадзалатæ, Безатæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ Категори:Дæргъæвсы ком
Портри
Портри (Port Rìgh, Portree) у Шотландийы гыццыл сахар Скай сакъадахыл (архипелаг Мидæггаг Гебридтæ).
Категори:Шотландийы сахартæ
Тъбет (Дзауы район)
Тъбет (ტბეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Неннаг æвзаг
Неннаг æвзаг самодиаг æвзæгты къордæй у. Дзурынц ыл 25 мин адæймаджы бæрц егъау фæзуатыл: Колы æрдæгсакъадахæй суанг Енисейы донмæ.
Нырыккон неннаг алфавит:
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Арс
Арс (Ursidae) — тугдзых цæрæгойты бинонад.
Фиппаинæгтæ
*
РЦИ — Аланийы адæмон артист
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы адæмон артист» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй, ролтæ хъазыны куысты иттæг стыр æнтыстдзинæдтæ кæй кьухы бафтыд, ахадгæ аивадон фæлгонцтæ, спектаклтæ, кино- æмæ теленывтæ чи сарæзта, Ирыстоны аивады рæзтмæ стыр æвæрæн чи бахаста, адæмы удвæрнон æмæ культурон къæпхæны рæзтæн ахъаз чи кæны, стæй кадджын ном «РЦИ – Аланийы сгуыхт артист», кæнæ аивæдты сгуыхт архайæджы» ном кæмæ ис, театры, телеуынынады, радиохъусынады, цирчы æмæ эстрадæйы ахæм артисттæн æмæ режиссёртæн, оркестрты æмæ ансамблты дирижёртæн, музыканттæн, солисттæн æмæ хормейстертæн.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
Торчынаты Евгени
Торчынаты Алексейы фырт Евгени (райгуырдис 1956 азы 22 августы, Дзæуджыхъæуы — амардис 2003 азы 12 июлы, Бетъырбухы) уыдис уæрæсейаг динзонынады специалист; йæ раиртæстыты сæйраг къабæзтæ уыдысты синологи (китайзонынад), буддологи, Китайы философи æмæ культурæйы истори.
Цардафыст
Евгени райгуырдис 1956 азы 22 августы Дзæуджыхъæуы. Райгуырдæй цъус фæстæдæр йæ бинонтæ ацыдысты цæрынмæ Саратовмæ.
1973-æм азы Торчыны-фырт каст фæцис 67-æм астæуккаг скъола æмæ бацыдис Бетъырбухы паддзахадон университеты скæсæйнаг факультетмæ, китайаг филологийы кафедрæмæ. 1978 азы ссис Дин æмæ атеизмы историйы паддзахадон музейы аспирант. 1981–1984-æм азты уый уыдис уыцы музейы кусæг. 1984 азы Торчыны-фырт райдыдта кусын ССРЦ-йы Зонæдты академийы Скæсæнзонынады институты Ленинграды хайадмæ. Уым ахуыргонд фæкуыста 10 азы.
1994-æм азы Торчынаты Евгени бахъахъхъæдта диссертаци ахæм темæйыл: «Даосизм. Историон-динзонынадон афысты фæлтæрæн». 1998-æм азы уый уыдис БПУ-йы философион факультеты дин æмæ динзонынады философийы кафедрæйы сæргъы. 1999-æм азæй Торчынон уыдисуыцы университеты философион факультеты философи æмæ культурологийы кафедрæйы сæргълæууæг.
Амардис Торчыны-фырт 2003-æм азы 12 июлы.
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы культурологтæ Категори:Уæрæсейы синологтæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Евгени Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
РЦИ — Аланийы адæмон нывгæнæг
Кадджын ном «РЦИ — Аланийы адæмон нывгæнæг» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Стыр Охтæйы уæлмæрдтæ
Стыр Охтæйы уæлмæрдтæ у Бетъырбухы сахары мидæг уæлмæрдты ’хсæн се стырдæр, ахсы 70 гектарæй фылдæр. Ныгæнынц дзы 1773-æм азæй фæстæмæ.
РЦИ — Аланийы адæмон нывгæнæг
Дæттынц æй, нывкæнынады аивадмæ стыр æвæрæн чи бахаста æмæ адæм хорзыл кæй банымадтой, нывкæнынады, скульптурæйы, графикæйы монументалон æмæ декоративон-куыстадон аивады ахæм хъуыстгонд уацмыстæ сфæлдисæг нывкæнынады аивады хъуыстгонддæр архайджытæн, кадджын ном «РЦИ — Аланийы сгуыхт нывгæнæг» радтыны фæстæ.
Стыр Охтæйы уæлмæрдтæ
Стыр Охтæйы уæлмæрдты ныгæд чи ’рцыди, уыдоны ’хсæн сты Цæгат Кавказы историк æмæ этнограф Александр Гадло (1937—2002) æмæ Уæрæсейы фыццаг индолог, бенгайлаг драматургийы цырынгæнæг Герасим Лебедев (1749—1817).
РЦИ — Аланийы адæмон нывгæнæг
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
Стыр Охтæйы уæлмæрдтæ
Уæлмæрдты ис аргъуан æмæ цалдæр цыртдзæвæны (Ленинграды хъахъхъæнджытæн æмæ, Советон Цæдис æмæ Финляндийы ’хсæн хæсты чи фæмард, уыдонæн).
Категори:Бетъырбух Категори:Уæлмæрдтæ
Хъаратыхъæу
Хъаратыхъæу (კართსოფელი) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Уртатæ, Булацатæ, Кæлутæ æмæ Къуымæллæггатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тырсыгом Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
1256-æм аз
Амардысты
Категори:1256
Дьюпивогюр
Дьюпивогюр (Djúpivogur) у гыццыл сахар Исландийы скæсæны. Цæрджыты нымæц: 354 адæймаджы (2007).
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
Къæрæугомы цъити
Къæрæугомы цъити кæнæ Къæрæугом (Караугом) у цъити Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Зенит (ФК, Бетъырбух)
Зенит у Бетъырбухы футболон клуб. Къорды бындурæвæрд æрцыди 1925 азы. Йæ сæйраг тренер у Лучано Спалетти. Клубы президент у Александр Дюков. Къорды капитан у Вячеслав Малафеев. Компани Газпром у командæйы генералон спонсор.
Къæрæугомы цъити
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Зенит (ФК, Бетъырбух)
Æддаг æрмæг
Категори:Футболон клубтæ
Нымæткъуы
Нымæткъуы, (Viburnum lantana; Калина гордовина) у зайæгой, мыртгæйы хуыз. Урстуалты йæ хонынц зных, æзных. Æндæр варианттæ сты зныгъ, æзныгъ.
Бырæг
Бырæг (Elytrigia repens, Пырей ползучий) у, æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм бирæазон кæрдæг зайæгой. Уый у æхсадгæрдæджы хуыз.
Нымæткъуы
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Бырæг
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Тотратæ
Тотратæ кæнæ Тотыратæ (Тотровы) сты ирон мыггаг. Цардысты Урстуалты, Ходз æмæ Къабузты хъæуы (ис дзы Тотраты мæсыг).
Равзæрд
Таурæгъмæ гæсгæ, Мамысонгомы Тибы хъæуы царди æртæ æфсымæры: Бага, Джерга æмæ Гамахар. Тибмæ æрбафтыдысты Уæлладжыры комы Цъамады хъæуæй. Тибæй Бага æмæ Джергайы цæуæтæй бирæ алыгъд Хуссар Ирмæ. Гамахары цæуæтæй та — Дыгургоммæ, Урсдоны хъæумæ. Тибы цы Багатæ цард, уыдонæй иу, йæ ном Тотыр, алыгъд Куырттаты коммæ, æмæ уый номæй рацыд Тотраты мыггаг, цардысты Дæллагхъæуы. Дæллагхъæуæй Тотратæй бирæтæ алыгъди Хуссар Ирыстонмæ æмæ æрцардысты Стыр Леуахийы ратæдзæнты, Ходзы хъæуы. Багатæ, Джергатæ, Гамахартæ æмæ Тотратæ хæрз æрвадæлтæ сты.
Æрвитæнтæ
*
1257-æм аз
Амардысты
Категори:1257
Маврикий
Маврикий (Mauritius, Maurice) у сакъадахон паддзахад Индийы фурды.
*
Хихон
Хихон (Gijón, Xixón) у сахар æмæ порт Испанийы цæгаты, Астурийы стырдæр сахартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы сахартæ
РЦИ — Аланийы адæмон фыссæг (поэт)
Кадджын ном «РЦИ – Аланийы адæмон фыссæг (поэт)» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
Камчаткæйы край
Камчаткæйы край (Камчатский край) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Дард Скæсæны.
Фиппаинæгтæ
*
1258-æм аз
Амардысты
Категори:1258
Австрийы административон дих
thumb|right|500px|Австрийы федералон зæххытæ
Австри у федераци, ис дзы 8 зæххы æмæ зæххы статус кæмæн ис, уыцы сахар — Венæ.
Зæххытæ
*
Фæрв
Фæрв, (Alnus; Ольха) у бæлæсты мыггаг.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Мыртгæ
Мыртгæ, (Viburnum, Калина) у къутæр. Мыртгæйы æрдзон ареал у Цæгаты æрдæгтымбылæджы ромыл зонæтæ.
Цъыфджын (хъæу)
Цъыфджын у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Цардысты дзы Уанетæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Психологи
Психологи (Ψυχολογία) у адæймаджы уд æмæ ахаст чи иртасы, ахæм зонад. thumb|[[Роден, Огюст|Родены скульптурæ "Хъуыдыгæнæг"]]
Зынгонд психологтæ
Категори:Гуманитарон зонæдтæ
Хæдзарон фæткъуы
Хæдзарон фæткъуы (Malus domestica; Яблоня домашняя) у фæткъуыбæласы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Кастили æмæ Леон
Фиппаинæгтæ
*
РЦИ — Аланийы сгуыхт нывгæнæг
Кадджын ном «РЦИ — Аланийы сгуыхт нывгæнæг» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй нывкæнынады аивады архайджытæн, театры æмæ кинойы нывгæнджытæн, кьабазы æппынкъаддæр 15 азы бакусæг адæмæн мидисджын аивадон уацмыстæ сфæлдисыны тыххæй, нывкæнынады, скульптурæйы, графикæйы, монументалон æмæ декоративон-куыстадон аивады райрæзты æнтыстдзинæдты тыххæй, стæй куыстуæтты дизайнертæн æмæ нывгæнджытæн дизайны къабазы ахадгæ куысты тыххæй.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ — Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *
1259-æм аз
Амардысты
Категори:1259
Халондзæст
Халондзæст у зайæгойы ном. Ис ын раст лæугæ зæнг. Йæ уидаг у даргь, йæ сыфтæ сты фæтæн бургонд. Зайы йыл сау гагатæ, сты хъæcтæ. Йæ нæмгуытæ-иу ын бацъæл кодтой æмæ дзы стæгнизæй рынчынтæ сæхи сæрстой, кодтой дзы ваннæтæ. Ног лыг æхсадтой уый донæй.
Пакъуысындз
Пакъуысындз у зайæгойы ном. Уый зайы хус ран æмæ саумæры. Куыддæр сзыны, афтæ райдайы къабузтæ уадзын æмæ къутæры хуызæн свæййы, йæ зæнгыл лæгъз бынат нæй, иууылдæр у сындзæй æмæхгæд. Бæрзонд нæ цæуы, йæ къалиуыл дæр зайы бур-сырхгонд дидинæг. Фæззæджы куы базæронд вæййы, уæд йæ дидинæг разыны пакъуыйы хуызæнæй, чысыл тымбылтæй-тымбылтæй йæ дымгæ фæхæссы фæйнæрдæм. Ардыгæй цæуы йæ ном — пакъуысындз.
Халондзæст
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Пакъуысындз
Йæ донвыхæй æхсадтой хъæдгом, нуæзтой йæ тъæнгтæ æмæ ахсæннизы ныхмæ.
1868-æм аз
Амардысты
Категори:1868
Пакъуысындз
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Геологи
Геологи (γη «зæхх» + «дзырд, зонд») у, зæххы цъар куыд фæзынди, куыд ивы æмæ йæ сконды цы у, уый иртасæг зонæдты системæ.
Геологийы къабæзты ’хсæн:
*
РЦИ — Аланийы сгуыхт артист
Кадджын ном «РЦИ — Аланийы сгуыхт артист» у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы паддзахадон хæрзиуæг.
Дæттынц æй, ролтæ хъазыны куысты стыр æнтыстдзинæдтæ кæй къухы бафтыд, мидисджын аивадон фæлгонцтæ, спектаклтæ кино- æмæ теленывтæ чи сарæзта, РЦИ — Аланийы аивады райрæзтæн кæй архайд ахъаз кæны æмæ ацы къабазы æппынкъаддæр 15 азы чи бакуыста, театры, кинойы, телеуынынады, радиохъусынады, цирчы æмæ эстрадæйы уыцы артисттæн æмæ режиссёртæн, стæй оркестрты æмæ ансамблты дирижёртæн, музыканттæ æмæ солисттæн.
Кадджын ном дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ – Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Хæрзиуджытæ *