cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Че Гевара, Эрнесто
Че Гевара паддзахадон архайæг
Че гевара æнхъæлдта, «æфсымæрон» бæстæтæ йын цыфæнды æххуыс дæр ратдзысты. Фæлæ революцион хицауады министр куы уыди, уæд фæмбæлдты ныхас кодта Китайы æмæ Советон Цæдисы хицауадимæ хæстон æмæ экономикон æххуысы тыххæй, æмæ бафиппайдта куыд æнхъæлдта, афтæ кæй нæу хъуыддаг. Уыцы хабæртты тыххæй загъта йæ хъуыстгонд алжираг раныхасы. Уый уыдис раст тæрхоны ныхас социалистон бæстæты ныхмæ сæ политикæ интернационалон кæй нæу, уый тыххæй. Фаутæ сыл сæвæрдта мæгуырдæр бæстæтæн тыххæй кæй ивын кæнынц товартæ раст империализм дунеон базарты куыд архайы афтæ, уыимæ ма кæй аиуварс кодтой сæхи æмæ кæй не ’ххуыс кæнынц националон сæрибары тохы зæгъæм Конгойæн æмæ Вьетнамæн. Че хорз зыдта Энгельсы хъуыстгонд : «Цас къаддæр у экономикæйы разæнгард, уый бæрц фылдæр тыхми хъæуы ног бæстæарæзтæн». Кæд æмæ 1950-æм æзты райдианы иу хуынджылæгæй йæ фыстæджыты бын æрæвæрдта «Сталин II», уæддæр революцийы уæлахизы фæстæ йæ бахъуыди амонын: «Кубæйы нæй гæнæнтæ сталинаг системæ ныффидар гæнынæн».
Фæстæдæр Че Гевара зæгъдзæн: «Революци куы фæвæййы уæд куыст революционертæ нал фæаразынц. Фæаразынц йæ технократтæ æмæ бюрократтæ. Уыдон та — контревволюционертæ сты».
Че Геварайы фæстаг фыстæг ныййарджытæм
1965-æм азы 1 апрелы «континенталон герильямæ арасты хæдразмæ Че Гевара ныффыста фыстæджытæ йæ ныййарджытæм, йæ цотмæ æмæ Фидель Кастромæ. Фыстæг ныййарджытæм:
Боливи
Че Гевара цы ран ис уый тыххæй дам-думтæ бирæ кодтой 1966—1967-æм æзты. Мозамбичы минæвæрттæ Фрелимойы хæдбардзинады фæдыл змæлды фæхъусын кодтой Чеимæ фæмбæлды тыххæй Дар-эс-Саламы, уым аиуварс кодтой Чейы разæвæрд æххуысы тыххæй сæ революцион проектæн.
Раст разындысты, дам-думтæ Че Геварайы Боливийы партизанты сæргъы чи æвæрдта, уыдон. Фидель Кастройы ныхасмæ гæсгæ боливиаг коммунисттæн æрцыдис зæхх æлхæд базæтæн, уым Че Геварайы амындмæ гæсгæ партизантæ цæттæ кодтой. Геварайы алфемблай Ла-Пасы цы адæм уыди уырдæм сагъд æрцыдис Хайд Тамара Бунке Бидер (хъуыстгонд у фæсномыг «Таня»-йæ дæр), раздæр уыди Штазийы агент. Рене Барьентос фæтарсти хабæрттæй йæ бæстæйы партизантæ кæй æрбынат кодтой, æмæ æххуыс курын райдыдта ЦРУ-йæ. Че Геварайы ныхмæ банысан кодтой архайын барæй партизанты ныхмæ тохгæнын ахуыр ЦРУ-йы къорд.
Геварайы партизанты къорды уыдис 50 архайæджы æмæ архайдта куыд Националон сæрибардзинады æфсад (Ejército de Liberación Nacional de Bolivia). Уыдысты хорз ифтыгъд æмæ цалдæр ныббырсты сарæзтой регулярон æфсæдты ныхмæ район Камрийы зын хæххон уавæрты. Фæлæ сентябры боливиаг æфсад ныппырх кодта растджыты дыууæ къорды æмæ иу раздзоджы фæмардта. Тох тынг æнæхатыр кæд уыди уæддæр иу Че дзæбæх кодта ахст салдæттæй цæф чи уыд уыдоны, фæстæдæр та сæ иууылдæр суадзын кодта. Йæ фæстаг тохы рæстæг, Куебрада-дель-Юройы, Гевара фæцæф, йæ хæцæнгарзыл нæмыг сæмбæлд æмæ нал æхста, йæ дамбацайæ суагъта иууылдæр нæмгуытæ. Цæфæй йæ куы æрцахстой, æмæ йæ скъоламæ куы æрбакодтой (уым ЦРУ сарæзта ахст партизантæн ахæстон) уæд дзы федта цалдæр цæф боливиаг салдаты. Гевара куырдта цæмæй сын аххуыс кæна, фæлæ боливиаг афицер не сразы. Чейæн йæхицæн радтой аспирины таблеткæ.
Ахст æмæ мæлæт
Че Геварайы æрцахсыныл архайдта ЦРУ-йы агент Феликс Родригес. Рæмудзæг схъæр кодта боливиаг æфсæдтæн кæм ис Че Геварайы партизанты бал, æмæ йыл 1967-æм азы 8 октябыры æфсæдтæ æрхъула кодтой, Че Гевара та йæхæдæг ахст æрцыд Куэбрада-дель-Юройы. Родригес куы базыдта Геварайы ахсты тыххæй, уæд уайтагъд фехъусын кодта Ленглимæ ЦРУ-йы штаб-фатермæ штат Вирджинийы.
Барьентос куы базыдта Геварайы ахсты тыххæй уæд уайтагъд дæр æрдомтта цæмæй йæ амарой. Чейы æрбакодтой æрдæгхæлддзаг скъоламæ хъæу Ла-Игерæйы цур, уым æй иу æхсæв фæдардтой. Иннæ бон мард æрцыдис. Марæджы куыст сæххæст кодта боливиаг æфсæдты сержант Марио Теран. Цæмæй официалон верси (ома Че Геварайы æнæ тæрхонæй нæ, фæлæ тохы мидæг амардтой) дызæрдыгхуыз ма зына, уый тыххæй салдаттæн Феликс Родригес нысан радта афтæ æхсын цæмæй зына, Гевара æмæхстыты рæстæг кæй фæмард. Геварайыл уыдис бирæ цæфтæ йæ къæхтыл, фæлæ йæ цæсгом æнæвнæлд хъуамæ баззадаид. Че Геварайæн уыдис фадат цалдæр ныхасы зæгъын мæлæты размæ; дзурынц, загъта йæ марæгæн: «Зонын æй ам мæн амарыны тыххæй дæ. Æхсгæ тæрсаг, афдиддæр адæймаджы амардзынæ». Йæ мард баст æрцыдис вертолётыл æмæ сыхаг хъæу Валлеграндæмæ ласт æрцыдис прессæйæн æвдисынмæ.
Амарды фæстæ Родригес райста Чейы цалдæр дзаумайы, уыдонимæ йæ сахат «Ролекс» дæр, уый фæстæ-иу арæх æппæлыдис журналисттæн ацы сахатæй. Ныр уыцы дзаумæттæй цалдæр æвæрд æсты ЦРУ-йы. Хæстон хирург марды къухтæ куы алыг кодта уæд боливиаг æфсады афицертæ мард аластой абæрæг ранмæ, æмæ йæ фæстæдæр не схъæр кодтой, цы йæ фæкодтой, уый. 15 октябры Кастро радзырдта æхсæнадæн Геварайы мæлæты тыххæй. Геварайы мæлæт нымад æрцыдис уæззау цæфыл социалистон змæлдæн Латинаг Америкæйы, стæй æнæхъæн дунейы дæр. Бынæттон цæрджытæ райдыдтой нымайын Геварайы зæдыл æмæ йæм дзырдтой «San Ernesto de La Higuera», хорздзинæдтæ дзы кургæйæ.
1997-æм азы адæймаджы мард æрцыд ист хæдтæхджыты стæхæн бынаты Валлеграндæйы цурæй, рабæрæг дзы кодтой Че Геварайы мард, æмæ æрвыст æрцыдис Кубæмæ. 1997-æм азы 17 октябры Геварайы æмæ æхсæз æндæр Боливийы хæсты архайæджы мардтæ уыдысты хæстон кадимæ ныгæд барæй арæзт мавзолейы сахар Санта-Кларæйы, йæ рæстæджы кæм рамбылдта тохы.
8 октябыры Кубæйы вæййы Сгуыхт партизаны бон, уæд æссарынц командантæ Че Геварайы ном.
Фицпатричы портрет
Æппæт дунейыл зындгонд Чейы дыууæхуызон портрет анфас, сси революцион романтикон змæлды символ, фæлæ ныр бирæтæм гæсгæ йæ раздæры мидис фæсæфта æмæ сси китч, фæпайда дзы кæнынц революцийæ тынг дард чи сты, ахæм хабæртты дæр. Сарæзта йæ ирландиаг нывгæнæг Джим Фицпатрик 1960-æм азы, кубæйаг къамисæг Альберто Корда цы къам систа, уымæ гæсгæ. Чейы беретыл зыны Хосе Мартийы стъалы, уый бæрæг кодта командантеты, лæвæрд йын æрцыдис Фидель Кастройæ командантейы номимæ.
Альберто Корда йæ къам æхсæнады хæзна не скодта æмæ ма тæрхонмæ дæр лæвæрдта ацы портрет, хъæбæр нозты рекламæйы кæй фæзындис, уый тыххæй.
Хъуыстгонд зарæг Hasta Siempre Comandante («Команданте кæддæриддæр»), фыст æрцыдис Карлос Пуэблайæ бирæтæ куыд хъуыды кæнынц Че Геварайы мæлæты фæстæ нæ, фæлæ нырма йæ царды рæстæг. Тæккæ хъуыстгонддæр у, Натали Кардон цы верси зары, уый.
Чейы сурæт литературæ æмæ поэзийы
Чейы сурæт æрмæст революцион къордты нæ æндæвта, фæлæ ма йæм арæх сæ цæст дардтой литератортæ дæр. Хулио Кортасар ныффыста радзырд «Баиудзинад», уым фыццаг цæсгомæй цæуы радзырд партизантæ цыдæр сакъадахмæ куыд рахызтысты, уыимæ кæд радзырды архайджыты нæмттæ хъуыдыгонд æсты уæддæр дзы базонæн ис кубæйаг революцийы кæцыдæр архайджыты, зæгъæм Кастроты дыууæ æфсымæры. Кæй номæй цæуы дзырд уым та æнцонæй ис базонæн Че Геварайы. Чейы боныгæй цитатæ та хаст æрцыд эпиграфмæ.
Че Гевара фæзыны Виктор Пелевины роман «Generation „П“»-йы.
Советон Цæдисы литератортæ дæр сæ цæст æрдардтой Че Геварамæ. Зæгъæм поэт Дмитрий Павличко, ныр нымад цæуы Украинæйы литературæйы классикыл, ныффыста Кубæйаг революцийы тыххæй æмдзæвгæты цикл. Иу дзы райдайы афтæ:
Хъуыстгонд æсты Евгений Долматовскийы поэмæ «Геварайы къухтæ», «Кубæйаг цикл» Евгений Евтушенкойы. Къорд «Песняры»-мæ ис зарæг «Балладæ Че Геварайыл».
Че Геварайыл сты Ярослав Смеляковы рæнхъытæ:
Фиппаинæгтæ
Категори:Марксисттæ Категори:Революционертæ Категори:Политиктæ Категори:Революционертæ Категори:Партизантæ Категори:Марксисттæ Категори:Кубæйы политиктæ * Категори:Википеди:Хуыздæр статьятæ
Марокко
Маро́кко (المغرب, al-maḡrib, ⴰⵎⵕⵕⵓⴽ) у паддзахад Африкæйы цæгат-ныгуылæны.
*
Ирыстоны Намысæн
Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы майдантæ «Ирыстоны Намысæн» æмæ «Кады Нысан» нымад сты уæлдæр паддзахадон хæрзиуджытыл.
Майдан «Ирыстоны Намысæн»-æй адæмты хорзæхджын кæнынц РЦИ — Аланийы райрæзтимæ, фæллойадон æнтыстдзинæдтимæ, адæмты ’хсæн сабырдзинад, хæлардзинад æмæ æмгуыстад фидар кæныны хъуыддагимæ баст чи у, республикæйы раз уыцы стыр æнтыстдзинæдты, стæй РЦИ — Аланийы адæмы хъахъхъæныны хъуыддагмæ стыр æвæрæн бахæссыны тыххæй.
РЦИ — Аланийы майдан дарынц риуы галиу фарсыл, æмæ адæймагмæ Уæрæсейы Федерацийы æмæ ССР Цæдисы ордентæ æмæ майдантæ кæд ис, уæд æй бафидар кæнынц уыдоны фæстæ.
Майдантæ дæттыны фæтк бæлвырд кæны Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы закъон «РЦИ — Аланийы паддзахадон хæрзиуджыты тыххæй».
Категори:Цæгат Ирыстоны майдантæ
Курилы сакъадæхтæ
Курилы сакъадæхтæ (Курильские острова) сты вулканы сакъадæхты къорд Камчаткæ æмæ Японы ’хсæн. Сты æхсызгон хæстон-стратегикон æмæ экономикон нысаниуæг. Япон претензи хæссы архипеладжы хуссар сакъадахтæмæ.
*
1264-æм аз
Амардысты
Категори:1264
Бикъойтæ
Бикъойтæ (Бикоевы, ბიკოშვილი ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
1871-æм аз
Амардысты
Категори:1871
Калотыхъæу
Калотыхъæу, раздæры ном у Мархат (Калотикау) у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Истори
1914-æм азы Калотыхъæуы цардысты 30 адæймаджы.
Архивтæм гæсгæ, стæй Калоты Георги куыд фыста, афтæмæй Калотæн сæ фыдæлтæ цардысты Куырттаты комы Къорайы. Хъæуæй фæстагдæр 1946-æм азы ралыгъд Дотæ, Нартыхъæумæ. Ныртæккæ ма Калотыхъæуы ис мæсгуытæ æмæ хæдзæртты хæлдзæгтæ.
Заз
Заз, дыгурон диалекты ис ахæм вариант дæр — уртгъели (Taxus baccata; Тис ягодный) у бæлас. Бæласы дæргъ у 10-20 метры бæрц.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хихджын зайæгойтæ Категори:Бæлæстæ
1266-æм аз
Амардысты
Категори:1266
Реком
Реком — хорæрзад æмæ хосарæхы бардуаг, Цæразонты мыггагыл аудæг дзуæрттæй иу ирон мифологийы. Афтæ нымадтой, зæгъгæ, Реком дæтты бирæ хор, бирæ фос, бирæ хос, фосы хизы низтæй, цуаноны кæны фæндараст, адæмы хъахъхъæны фыдбылызхæссæг тыхтæй æмæ алыхуызон низтæй, ома, Реком у, бирæвæрсыг æххуысты хъомыс кæмæ ис, ахæм дзуар. Рекомы сæйраг кувæндон (дзуар) ис Цæгат Ирыстоны Цъæйы комы.
Реком ирон мифологийы æмæ уырнынæдты
Кувæндон Цъæйы комы, равзæрд, Стыр Хуыцау Нарты Батрадзы мардыл цы æртæ цæссыджы æрæппæрста, уыдонæй иуæй. Рекомы Уастырджи дæр. Реком у Ирыстоны æмбал камæн нæй, Иры ахæм кувæндон-агъуыст. Йæ бæрæгбон вæййы алы аз дæр июлы æмæ ахæссы иннабонæй-иннабонмæ (сабатæй-сабатмæ). Дзуарæн нывондæн æрхæссынц бирæ фос (галтæ æмæ нæл фыстæ), скæнынц стыр куывдтæ, æрцæуы сæм тынг бирæ адæм, уыимæ æрмæстдæр нæлгоймаг дзыллæ, уымæн æмæ Реком нымад цæуы Уастырджийы дзуары «артдзæстыл» — центрыл.
Фæстæдæр Рекомы кувæндæттæ фæзынд Цæгат Ирыстоны — Хохы Санибайы, Цымытийы, Дзуарыхъæуы, Гуылæры, Зæрæмæджы; Хуссар Ирыстоны — Ерманы, Едысы, Чеселты, Ходзы, Дзомагъы. Рекомы бæрæгбон кæнынц алы рæстæджыты. Ахуыргонд Цыбырты Людвиг фыссы:
Йæ кувæндоны бынмæ сылгоймаг нæ цыд.
Литературæ
Категори:Бардуæгтæ Категори:Ирон мифологи Категори:Ирон уырнынæдтæ
Дзомагъгом
Дзомагъгом (Дзомагское ущелье) у ком Хуссар Ирыстоны. Ис Цъалагомы.
Æмарæн кæны Рукъгом, Урсдзуаргом, Чеселтгом æмæ Зруггомимæ. Комы сæйраг дон у Дзомагъдон, хауы Стыр Леуахимæ. Дзомагъгомы ма ис ахæм фæрсаг къаннæг кæмттæ: Сомихгом, Губаты ком, Дзæгъæлком, Дземцъынайы ком, Къæйты ком, Къахыры ком, Хæрæны ком, Хъæуы ком, Стыр ком, Магъы ком æмæ æндæртæ.
Æддаг æрмæг
*
Мустыздæх
Мустыздæх, дыгуронау Мостиздæх (Мостиздах) у хъæу Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дыгуры районы цæрæнрæттæ
Криогеникæ
Криогеникæ — ныллæг температурæты хай физикæйы, уæлдай-ныллæг (криогенон) температурæты, алыхуызон буарадты миниуджыты, ивынады фæткбæрцад иртасæг. Уымæй уæлдай ма ацы терминæй хуынд цæуынц технологитæ æмæ куысты апаратон-методикон фæрæзтæ ныллæг температурæты уавæрты.
1971-æм азы Уазалы æхсæнадæмон академи сбæлвырд кодта рекомендаци, кæцымæ гæсгæ криогенон температурæтыл нымад цæуынц температурæтæ Кельвины 120-æй дæлдæр (æрдзон газы конденсацийы температурæ) — 0,7 К-мæ (тæнгъæд гелий вакуумы райсыны температурæ). Алкæцы температурæ 0,3 К-йæ дæлдæр нымад цæуы — фыр-ныллæг температурæтыл æмæ-иу сæ райсынæн спайдауы æруазалкæнæны сæрмагонд метод.
*
Дзæуджыхъæуы трамвай
thumb|right|300px|Фыранчы тыххæй тематикон трамвай thumb|right|300px|Немыцаг граффити Дзæуджыхъæуы трамвайы салоны Дзæуджыхъæуы трамвайы фыццаг хахх скуыста 1904-æм азы 16 августы.
Дидубейы пантеон
Пантеоны ныгæд чи æрцыдис, уыдоны номхыгъд:
Категори:Гуырдзыстоны уæлмæрдтæ
Дзæуджыхъæуы трамвай
Ныртæккæ Дзæуджыхъæуы трамвайы фæндагæн йæ дæргъ у 27,8 км. Хæххытыл кусынц 66 вагоны, уыдонæй ногдæр сты, раздæр скæсæйнаг Германы чи куыстой, уыцы Татра-4Д модельтæ. Уыдонæй 8 сты Лейпцигæй (æрбаластой сæ 1996-æм азы), иу — Шверинæй, иу — Кемницæй, 17 Дрезденæй (2002) æмæ ноджы цалдæр — Магдебургæй (2008).
Разæфтуан
Иуæй-иу æвзæгтæ (зæгъæм, тюркаг æвзæгтæ) æрмæст фæсæфтуантæй пайда кæнынц, разæфтуантæ дзы сты стæм кæнæ бынтондæр нæй. Ирон æвзаг куыд фæсæфтуантæй, афтæ разæфтуантæй пайда кæны.
Дзæуджыхъæуы трамвай
2021-æм азы декабры Дзæуджыхъæумæ æрбаластой ног вагон «Уралтрансмаш»-æй æмæ йæ фæлварын райдыдтой, 2022-æм азы æрбаласдзысты дыууиссæдз ног ахæм вагоны.
Разæфтуан
Мивдисæджы системæйы разæфтуантæ превербтæ дæр хонынц.
Дзæуджыхъæуы трамвай
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы трамвайон системæтæ Трамвай
Разæфтуан
Категори:Аффикстæ
Хъæцлæутæ (хъæу)
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ахтопол
Ахтопол (Ахтопол ) у сахар Болгарийы хуссары, Сау денджызы былгæрон. Уый у Бургасы облæсты Царевойы хъæубæстæйы сконды. Цæрджыты нымæц у 1428 адæймаджы. Ахтопол у болгайраг Сау денджызы былгæроны тæккæ хуссайрагдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бургасы облæсты сахартæ
Фæсæфтуан
Фæсæфтуан (суффикс дæр) у, дзырды мидæг уидаг кæнæ æндæр фæсæфтуаны фæстæ чи лæууы, ахæм морфемæ (нысаниуæгджын хай).
Тæгæрджыны дон
Тæгæрджыны дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Тлидоны фæрсагдон.
Фæсæфтуан
Иуæй-иу æвзæгтæ (зæгъæм, тюркаг æвзæгтæ) пайда кæнынц æрмæст фæсæфтуантæй, разæфтуантæ дзы сты стæм кæнæ бынтондæр нæй. Ирон æвзаг пайда кæны куыд фæсæфтуантæй, афтæ разæфтуантæй дæр.
Тæгæрджыны дон
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Фæсæфтуан
Ирон æвзаджы фæсæфтуанты ’хсæн: -дон (хор-дон), -джын (амонд-джын), -ыг (æгом-ыг) æмæ æндæртæ.
Категори:Аффикстæ
Affixe Affiks
Лйа (хъæу)
Лйа у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу.
Истори
Тъеплейы цъуппы бын, Гуыркъуымты комы рæбинаг хъæу Лйайы цардысты Еналдытæ. Ардæм сырдджын адæгтæ æмæ къæдзæхтæ сæхимæ хуыдтой Нары кæмтты цуанонты. Лйайы доны цъитиджын тæгтæ, карз суар, уазал суадæттæ, хæхты сыгъдæг уæлдæф уыдысты цæрджыты æнæниздзинады хостæ.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Кæрон (æвзагзонынад)
Кæрон (флекси дæр) у, дзырдæн æндæр дзырдтимæ бæтгæйæ (дзырдбасты кæнæ хъуыдыйады мидæг) ивгæ цы хай кæны, уый. Ирон æвзаджы æппæт флекситæ дзырды кæрон вæййынц, уый тыххæй сæ кæрон хонынц.
Кæрз
Кæрз, (Fraxinus; Ясень) у бæлæсты мыггаг.
Кæрон (æвзагзонынад)
Категори:Аффикстæ
Кæрз
Категори:Бæлæстæ Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Моргуатæ
Моргуатæ (Моргоевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Моргуатæ Уæлладжыры комы Бызы цардысты. Кæимæдæр фæтуджджын сты æмæ Хъобанмæ ралыгъдысты. Уым Аспиатæ, Хъаныхъуатæ æмæ Алыккаты уазæг бакодтой сæхи. Фæцардысты цасдæр. Уыдысты æртæ æфсымæры — Дзогъ, Морг æмæ Гагадзи. Куы æрбынæттон сты, уæд уырдыгæй та æрлыгъдысты, Теджыхъæу чи хуынды, уырдæм. Уым аргъуан уыди уæд. Стæй аргъуан сивтой уæлдæр. Уыдон дæр аргъуаны размæ слыгъдысты: Теджыхъæу, Хъаныхъуатыхъæу, Зоратыхъæу, Уæллагхъæу кæнæ Асланджерийыхъæу — гъе, уыцы хицæн сыхтæ сиу сты æмæ сæ рауад Джызæл. Тег ирон лæг уыди, уыцы сыхы цард. Хъæуæн авд азы хъомгæс фæцыд æмæ сых йæ номыл баззад. Хъаныхъуатыхъæу та Хъобанæн сæ кусджытæ уыдысты.
Фиппаинæгтæ
*
1267-æм аз
Амардысты
Категори:1267
Мьянмæ
*
1268-æм аз
Амардысты
Категори:1268
Медзыда
Медзыда кæнæ Меджуда, Медзыдон (მეჯუდა, Меджуда) у цæугæдон Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны, Стыр Леуахийы фæрсагдон.
Йæ дæргъ у 46 километры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Гудович, Иван Василийы фырт
1806-æм азæй службæмæ раздæхти æмæ уыд æфсады командыгæнæг Гуырдзыстон æмæ Дагъистаны. 1809-æм азы уæззау низæй фæрынчын æмæ Кавказæй ралыгъди Мæскуымæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы империйы Паддзахадон советы уæнгтæ Категори:Уæрæсейы сенатортæ Категори:Кавказы инæлар-губернатортæ
Хъыбызтæ
Хъыбызтæ кæнæ Хъибизтæ (Кибизовы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Цардысты Дыгуры. Сæ фыдæл цард хохы Дыгуры, Къаматы. Раздæр сæ æндæр номæй хуыдтой, фæлæ ферох, куыд сæ хуыдтой, уый. Сæ фыдæлæн уыд æртæ фырты: Хъыбыз, Секъина æмæ Къубал. Куы байуæрстой, уæд алчи йæхи номæй скодта мыггаг: Хъыбызтæ, Сечъинатæ æмæ Къубалтæ быдырмæ ралыгъдысты.
Фиппаинæгтæ
*
Дзомагъдон
Дзомагъдон кæнæ Дзомагъыдон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзомагъгомы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Дзодзитæ
Дзодзитæ кæнæ Дзодзиатæ (Дзодзиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Куыдзы багангæстæ
Куыдзы багангæстæ (Solanaceae, Паслёновые) сты зайæгойты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ *
Балеары сакъадæхтæ
Балеары сакъадæхтæ (Islas Baleares, Illes Balears) у испайнаг автономон æмбалад æмæ архипелаг Зæххастæуы денджызы.
Цыппар дынджыр сакъадахы: Майоркæ, Меноркæ, Ибицæ æмæ Форментерæ. Архипелаг у Испанийы автономон æмбалад æмæ провинци Пальмæйы. Официалон æвзæгтæ — каталайнаг æмæ испайнаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы автономон æмбалæдтæ Категори:Испанийы сакъадæхтæ
Магаданы облæст
Магаданы облæст (Магаданская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Дард Скæсæны. Йæ административон центр у Магадан.
Облæсты цæрджыты нымæц у 163 мин адæймаджы (2009), ома 0,35 ад./км². Сахарты чи цæры, уыдон сты фылдæр хай (95,3 %).
1990—2006 азты ног къайæдты нымæц æмæ толахъты нымæц хæстæг уыди: 34.488 æмкъайады æмæ 33.481 толахъы 16 азы дæргъы.
Уæрæсейы цæрджыты сфыстмæ гæсгæ (октябрь 2002) Магаданы облæсты цæрынц мæнæ ацы адæмыхаттыты минæвæрттæ:
Фиппаинæгтæ
*
Хъæцлæутæ
Хъæцлæутæ ( Кацлаовы, Качлаевы , Качлавовы , ყაჩლავაშვილი  , გაჩლავაშვილი , ყაცლავეშვილი , ყაცლავაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Хъæцлæутæ Бадыхъæуæй рацыдысты. Уыдон сты Цæразонтæй. Хъæцлæутæ, Дзитойтæ, Хъæцмæзтæ æрвадæлтæ сты. Се ‘гас дæр уыдысты Хапсæтæй. Хъæцлæутæн сæ мадырвадæлтæ Закатимæ фæтуджджын сты, кæрæдзийы фæцагътой. Уæд Хъæцлæутæ Закатæй сæ маст райсыны тыххæй Закатæн сæ фос фæцагътой, сæхæдæг та Уæллаг коммæ алыгъдысты æмæ Къорайы сæрмæ æрцардысты, уырдыгæй та Урсдонмæ æрлыгъдысты.
Фиппаинæгтæ
*
1873-æм аз
Амардысты
Категори:1873
Хъониатæ (хъæу)
Хъониатæ у хъæууат Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Дæллаг Ручъы хай.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тыхостаты Мурат
frame|right|Тыхостаты Мурат Тыхостаты Эльбрусы фырт Мурат (райгуырдис 1973-æм азы Дзæуджыхъæуы ) у Цæгат Ирыстоны политик, 2010-æм азы 24 декабрæй 2012-æм азы онг уыд республикæйы æхсæнадон æмæ æддаг бастдзинæдты министр [http://news.yandex.ru/yandsearch?rpt=nnews2&grhow=clutop&permalink=tkhostov_murat&text=%28%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B8%20%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D1%85%20%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D0%B9%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%9E%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%8F-%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%7C%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B8%20%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D1%85%20%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D0%B9%20%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BE%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%B8%7C%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B8%20%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D1%85%20%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D0%B9%20%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%8F-%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%7C%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B8%20%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D1%85%20%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D0%B9%7C%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B8%20%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D1%85%20%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D0%B9%20%D1%80%D1%81%D0%BE-%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%7C%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BD%D0%B8%D1%85%20%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D0%B9%29%20 News.Yandex.ru], 2012-æм азæй бирæ азты куыста миграцион службæйы. 2021-æм азы Мураты снысан кодтой Сергей Меняйлойы администрацийы разамонæджы хæдивæгæй.
Хуссар Ирыстоны хæсты агъоммæ уыдис Гуырдзиаг-ирон конфликт æрбæстон кæныны фæдыл Æмхæццæ контролон къамисы Цæгат Ирыстоны хайы æмсæрдар, хæсты фæстæ та архайдта «Женевæйаг дискусситы».
Мурат каст фæци ЦИПУ-йы фæсарæйнаг æвзæгты факультет (1997), 2000-æм азы та каст фæци Цæгат Кавказы паддзахадон службæйы академи. 2011-æм азæй ис æм юристы диплом дæр, райста йæ Дзæуджыхъæуы разамынды институты.
Фæткæвæрд фæндаджы змæлдæн
Фæткæвæрд фæндаджы змæлдæн (цыб: ФФЗ) — фæткæвæрдты æмбырд, фæндаджы змæлды архайджыты (транспортон фæрæзты скъæрджыты, пассажирты, фистæгдзауты æмæ а.д.) хæстæ æрмдарæг æмæ ма фæндаджы змæлды æдасад хизынæн, транспортон фæрæзтæй кургæйæ, техникон домæнтæ.
Туаллæгтæ (мыггаг)
Туаллæгтæ (Туаллаговы) сты ирон мыггаг.
*
Фæткæвæрд фæндаджы змæлдæн
ФФЗ-йы истори
Фæткæвæрд фæндаджы змæлдæн йæ райдийæн исы Лондоны. 10-æм декабры 1868 азы Парламенты раз фæзуатыл æвæрд æрцыд механикон æфсæнвæндагон семафор хуызджын дискимæ. Йе ’рхъуыдыгæнæг — Джон Пик Найт (John Peake Knight) — уыд æвсæнвæндаджы семафорты специалист. Архайæн армонкуыст кодта æмæ йын уыд дыууæ семафорон "базыры". Базырты бон уыд æндæр æмæ æндæр æвæрд цæуын: горизонталон — сигнал "стоп"; æмæ 45 градусмæ тигъгонд - арæхсгай цæуыны бар. Талынджы-иу баиу кодтой зæрæ æмæ сырх хуызтæй æрттивгæ, зилгæ газы фанар. Семаформæ уыд лæугæвæрд æххуырст адæймаг ливрейкондæй, йæ хæс-иу уыд "фат" сисын æмæ æрисын, æмæ-иу фанар дæр аразил-базил кæнын. Фæлæ архайæны техникон реализаци нæ фæбæззыдысты: сисæн механизмы рæхысы хъинц-хъинц-иу ахæм тынг уыди æмæ-иу дзы цуртыдзау бæхтæ схъиуттытæ кодтой æмæ сæ фæстæгтыл стадысты. Дыууæ мæй дæр нæ фæкуыста, афтæмæй 1869 азы 2 январы срæмыгъдта æмæ ма дзы йæ цуры лæууæг пъалицайаг дæр цæфтæ баййæфта.
Нырыккон фæндаджы бæрæгдарты прототиптæ ис схонæн номвæйнæгтæ (табличкæтæ?), кæдоныл æвдыстæуыд чердæм у фæндаджы здæхт цæрæнхъом ранмæ æмæ йæм йæ дæрддзæг. Европæйаг иумæйаг фæндаджы фæткæвæрды змæлды æмбырд райстой 1909 азы, дунеон конференцийыл Парижы, автомобильты нымæцы сфылдæры, тагъдады рæзты æмæ горæтвæндæгтыл змæлды интенсивады тыххæй. Иннæ ахсджиаг санчъех сси "Конвенци фæндæгтыл сигналкæныны иугъæдондзинад бакæныныл" 1931 азы Женевæйы, фæндæгты змæлды сæраппонд Конвенцийыл, кæцыйы, иннæ бæстæты ’хсæн, иста хайад Советон Цæдис дæр.
Фыццаг фæлвæрдтæм горæты змæлдæн ссæрфад кæнынмæ ма бавнæлтта Гай Юлий Цезар, Незаманы Ромы. Йæ бардзырмæ гæсгæ 50-æм азты Ч.А. (Чырыстийы агъоммæ), сахары иуæй-иу уынгтыл райдыдта иуварсон змæлды æгъдау æвæрддзыд. Хуры скастæй æмæ "кусæнбон" фæуынмæ (иу-дыууæ сахат раздæр й’ аныгуылдмæ) хæдласæнты (пъавозкæ?), бæхуæрдæтты æмæ экипажты азмæлд æуцы уынгтыл уыд бархъоды. Æрцæугæ адæм-иу хъуамæ сæ трæнспорт ныууагътаиккой горæтæддæ æмæ фистæгæй змæлыдаиккой Ромыл, кæнæ та паланкин баххуырсгæйæ. Æуцы фæткæвæрдты æххæсткæнынмæ бындурæвæрд æрцыд цæстдарды сæрмагонд куыст, кæцымæ-иу арæхдæр истой ивгъуыд зынгвæдисонты, либертинты (ралхæнгæ цагъайрæгты), хыгъдæй. Ахæм регулацигæнджыты сæйраг хæс-иу уыд, цæутулæн (транспортон) фæрæзты дарджыты хылтæ æмæ хъаугъатæ бахизынæй. Бирæ дзуарвæндæгтæ-иу задысты æнæ уагæвæрдæй. Цытджын æлдæрттæ æмæ-иу стырнæмттæ сæхицæн æнæ къуылымпыйæ ацæуæн ссарттой — сæ "тагъддзуты"-иу экипажты разæй рауагътой, уыдон та-иу сæ хицауы ахизæн асыгъдæг кодтой.
Категори:Транспорт
Лесковац
Лесковац (Лесковац) у Сербийы сахар æмæ муниципалитет, Ябланицæйы зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сербийы сахартæ
Хъуыдалы
Хъуыдалы, ( Hordeum vulgare subsp. vulgare, Ячмень двурядный) у æфсирон зайæгой, сисчы дæлхуыз.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
1270-æм аз
Амардысты
Категори:1270
Наз
Наз, (Picea; Ель) у хихджын бæлас, æнусон цъæх зайæгой (назы хих зымæг дæр цъæх вæййы).
Кæс ноджы
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хихджын зайæгойтæ Категори:Бæлæстæ
Есетæ
Есетæ (Есеевы) сты ирон мыггаг.
Литературæ
*
Пальмæ (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы сахартæ
Ошо
Ча́ндрæ Мо́хан Дже́ин (चन्द्र मोहन जैन, 1931-æм азы 11 декабры — 1990-æм азы 19 январы), 70-æм азты райдианæй фылдæр номдзыд куыд Бхагва́н Шри Раджни́ш (भगवान श्री रजनीश — арфæгонд, хуыцау уæвæг) æмæ Ачарйæ, фæстæдæр та куыд Ошо (ओशो — фурды/фурдон, океаны хæццæ) — индиаг монон лидер æмæ мистик, иуæй-иу иртасджытæй неоиндуизмыл нымад, неоориенталон æмæ динон-культурон разæнгардгæнæг. Ног санньяссæйы амонæг — нысанæвæрд уыд дунейы мидæг аныгъуылынмæ, хи йыл ма сахуыргæнгæ, афтæмæй; цардылцин, эгойы атигъ кæнын æмæ медитаци, кæцы кæны тоталон ссæрибармæ æмæ раирдмæ.
Социализм, Махатма Ганди æмæ традицион динты критикæ нырма йæ царды скодтой Ошойы ныхмæдзырд фигурæ. Уый йеддæмæ ма, сексуалон ахастты сæрибары сæрыл хæцыди, хицæн хæттыты кæнын кодта сексуалон медитацион практикæтæ, цæй тыххæй уыд «секс-гуру» хуынд, æндæр иртасджытæ ма йæ «скандалты гуру» дæр фæхонынц.
Ошо у бирæ бæстæты ашрамты бындурæвæрæг. АИШ-ы уæвгæйæ скодта æхсæнадæмон цæрæнуат Раджнишпурам, цалдæр цæрæджы дзы 1985 азы сентябрьмæ сарæзтой цалдæр зиангонд фыдмийы, уæлдайдæр ма биотеррористон акт. Америкæйæ депортацийы фæстæ йын 21 паддзахады бахизыны бар нал радтой, кæнæ та йæ «нон-граты персонæ» схуыдтой. Уæрæсейы, ФРГ-йы æмæ ма хицæн специалистты официалон документты Ошойы организаци хаудта деструктивон сектæтæм. Диссаг нæу, æмæ Советон Цæдисы Раджнишы змæлд тобæгонд уыд идеологон хъуыдытæм гæсгæ.
Куы амарди, уый фæстæ йæм Индийы йæ ахаст фæивта, сси ахсджиаг ахуыргæнæгыл нымад æмæ йæ ахуыр та сси массон культурæйы хай Инди æмæ Непалы. Ошомæ ныхаскæндтæ, мырфыст 1969-1989 æзты, сæмбырд кодтой æмæ йæ фæдонтæй мыхуыргонд æрцыдысты 600 чиныгæй фылдæры бæрц.
Челиаты дон
Челиаты дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Ерманыдоны рахиз фæрсагдон.
Йæ даргъ у 7,4 км, бассейны фæзуат — 19,3 км².
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Стиккисхоульмюр
Стиккисхоульмюр (Stykkishólmur) у сахар Исландийы ныгуылæны. Цæрджыты нымæц: 1108 адæймаджы (2008).
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
Малайзи
Малайзи (Malaysia) у паддзахад Азийы хуссар-ыскæсæны. Малайзийы сæйраг сахар у Куалæ-Лумпур.
*
Ткуарчал
Ткуарчал (Тҟәарчал, ტყვარჩელი, Ткварчели) у сахар Абхазы, Ткуарчалы районы административон центр.
Ткуарчал сарæзтæуыд цалдæр цæрæнраны баиу кæнынæй, уыдонæй стырдæр уыд шахтёрты посёлок Акармара. Цæгат Кавказы дурæвзæлы къахыны ахсдижагдæр центр уыдис. Хæсты заман 413-бонон æртыхст мысынæн хæссы хъæбатыр сахары ном Абхазы. 1992-93 азты цы гуырдзиаг-абхазаг хæст цыдис, уый дæргъы тынг фæхæлддзæг æмæ дзæвгæр федзæрæн. Ныртæккæ зындгонд сси куыд сахар-æндæрг, æмæ уый тыххæй уырдæм цæуын райдыдтой, æдзæрæг рæттæм чи лæбурынц, уыцы туристтæ æмæ «сталкертæ».
Сахары рельеф афтæ у æмæ дзы ис дыууæ иппæрд хайы — уæллаг сых æмæ дæллаг сых. Бæстис сæ канатон фæндаг æмæ, 232 къæпхæнæ кæмæ ис, ахæм даргъ асинæй. Ткварчалы алфамбылай ис хæхтæ, уымæй рацæуæн ис æрæмстдæр иу фæндаджы ууылты.
Сахары бæстыхъæд у субтропикон: сæрд у хъарм (июлы рæстæмбис температурæ у +28 °C), зымæг та тызмæг нæу (январы рæстæмбис температурæ +8 °C); уаргæ бирæ кæны, 2000 мм афæдз. Сахар лæууы цæугæдон Аалдзгайы (советон дуджы картæтыл сæ хуыдтой Галидзга), уый кæлы Сау денджызмæ. Сахармæ ’ввахс ис Гупы æхсæрдзæн, бынæттон фенддаг.
1989-æм азы сфыстмæ гæсгæ, сахары цæрджыты нымæц уыдис 21 744 адæймаджы, уыдонæй 9202 абхазаджы (42,3 %), 5321 уырыссаджы (24,5 %), 5086 гуырдзиаджы (23,4 %) æмæ 337 сомихаджы (1,5 %). 2003-æм азмæ цæрджытæй баззадысты æрмæстдæр 4786 ; 2011-æм азы дзы цардысты 5013 адæймаджы, уыдонæй абхаз 66,5 % (3334 ад.), гуырдзы/мегрелæгтæ — 17,4 % (871 ад.), уырыс — 9,7 % (487 ад.), украинæгтæ — 1,3 % (65 ад.), сомихæгтæ — 1,1 % (54 ад.), грекъ — 0,4 % (19 ад.).
Дзæгъдзæгъгæнджытæ
Дзæгъдзæгъгæнджытæ (Papaveraceae, Маковые) сты иуазон кæнæ бирæазон кæрдæг зайæгойты бинонад.
Магъ
Магъ у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Дзомагъгомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Джыккайтæ æмæ Касатæ.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1272-æм аз
Амардысты
Категори:1272
Магадан
Магада́н у Уæрæсейы сахар, Магаданы облæсты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Магаданы облæсты сахартæ
Львов
Львов (Львів, Львов, Lwów, Lemberg) у сахар Украинæйы ныгуылæны, Львовы облæсты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Львовы облæсты сахартæ
Велур
Велур (ველურა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Боливар
Къахпорти:
Географи:
Уæхъæц
Уæхъæц, дыгуронау Уæхъæцæ (Вакац) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Истори
Уæхъæци гъæуæн æ Хонсар æрдигæй ес бæрзонд къулдун (Узунæги тегъæ), идарддæр ба Сау хонхи бæрзæндтæ. Еци хонх зумæги бæнтти хор нихгæнуй, æма гъæуи æрдæг дууæ къуæрей дæргъци фæууй æнæ хор.
Политикон æма социалон æгъдауæй Уæхъæци гъæу рагон рæстæгути ахæста устур бунат. Раздæр рæстæгути гъæуи ном адæм худтонцæ «Авд Уæхъæци», зæгъгæ, уой туххæй æма адтæй авд гъæуей унаффæгæнæн бунат (Нихæс). Ами гъæутæй æрвист хестæр лæгтæ рæстæгæй-рæстæгмæ æрæмбурд уиуонцæ æма си тæрхонтæ хастонцæ адæми цард хуæздæр кæнуни туххæй, лух си кодтонцæ тугъдон фарстатæ æма æндæртæ. Фиццагдæр, дан, «Авд Уæхъæци» хестæртæ рахастонцæ унаффæ, цæмæй тог райсуни бæсти тоггинтæ тоги цитæ кодтайуонцæ зиангун муггагæн, — е ба адтæй бафедауни бæрæггæнæн дууæ муггагей æхсæн.
Уæхъæци гъæу Дигори коми æй тæккæ рагондæр гъæутæй сæ еу. Уой туххæй бæрæггæнæнтæ æнцæ рагон мæсгутæ, уæдта гъæуи алли фарс уобæйттæ, рагон уæлмæрдтæ æма циртдзæвæнтæ.
1875-æм аз
Амардысты
Категори:1875
Уæхъæц
Истори
Гъæуи астæу ци дууæ устур мæсуги ес, уонæй сæ еуей Цакъоти адæм сæхе хонунцæ, иннæ адæм ба зæгъунцæ, зæгъгæ, дан, еци мæсуг исаразтонцæ Туйгъантæ, Цакъотæ ба си æрцардæнцæ, Туйгъантæ будурмæ ку фæллигъдæнцæ, уæд уой фæсте. Миндзайти мæсуг ке хонунцæ адæм, е дæр Миндзайти нæ адтæй, æндæр кедæр адтæй, фал, ке мæсуг адтæй, ка ’й исаразта, е ба абони уалæнгæ дæр бæрæггонд нæма æрцудæй.
Уæхъæци цæргути уавæртæ Тъæпæн Дигори Хонсари гъæути цæргути уавæртæй адтæнцæ дзæвгарæ хуæздæр. Сæ нæдтæ адтæнцæ хуарз, алли афони дæр си зилдæй уæрдун. Аразæн гъæдæ æма согбæл дæр уони хузæн нæ тухстæнцæ, гъæдæ сæмæ адтæй хæстæг. Сæ хумзæнхитæ дæр адтæнцæ гъæумæ хæстæг, уæдта ниллæгути, хуæздæр рауæнти. Фал се ’гуæрдæнтæ æма сæ фонси хезнитæ ба адтæнцæ идард æма зин уавæрти, фал уæддæр уони фæрци сæ бон адтæй фонс дарун: листвонс (фустæ, сæгътæ), уæдта гъоцитæ, косунмæ ба — галтæ, бæхтæ æма хæргутæ.
Дигори иннæ гъæути цæргути хузæн Уæхъæци гъæуи цæргутæ дæр сæ фиддæлти æгъдæуттæн сæ хуæздæрти фæнзтонцæ. Устурдæр æма кадгиндæр ковæндæнттæбæл нимадтонцæ Узунæги дзиуари æма Тухуæстæги ковæндæнттæ. Æууæндтæнцæ Хуцаубæл æма изæдтæбæл.
Мыггæгтæ
Уæхъæци гъæуи цардæнцæ муггæгтæ: Амилахуантæ, Гæзæнтæ, Дзидзойтæ, Кæлухтæ, Миндзайтæ, Митцитæ, Таматæ, Туйгъантæ, Хадатæ, Хубатæ, Хъараонтæ, Хъиргъутæ, Хъойбайтæ, Цакъотæ, Цъугкитæ æма Цъебойтæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ Категори:Дыгуронау фыст
Саубыны дон
Саубыны дон (Саубын + дон) у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Захъхъайы доны фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Елойтæ (Дзауы район)
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Унцукуль
Унцукуль (Унсоколо) у хъæу Дагъистаны Унцукулы районы. Лæууы Солыйы Хъойсуйы галиу былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Унцукулы районы цæрæнрæттæ
Къæбырттæг
Къæбырттæг кæнæ тыфхъæд, тæфхъæд (æндæр дыгурон вариантæ сты савиес, сæууес, саууес , Prunus padus; Черёмуха обыкновенная) у, чылауийы мыггагмæ чи хауы, ахæм бæлас.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
1273-æм аз
Амардысты
Категори:1273
Свуйной
Свуйной (Svínoy) у Фарерты сакъадæхтæй иу. Сакъадахыл цæрынц 52 адæймаджы. Йæ фæзуат у 27,1 км².
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Банкя
Банкя (Банкя) Болгарийы Софияйы сахары облæсты сахар. Цæрджыты нымæц у 10 599 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Болгарийы сахартæ
Додот
Додот у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гаглойтæ, Санахъотæ, Уанетæ, Зæгъойтæ, Чилæхсатæ, Дзабитæ, Джиджойтæ, Плитæ, Тедетæ, Таугазтæ, Цхуырбатæ, Дзанайтæ, Тъехтæ, Дзигойтæ, Лалытæ, Тыджытæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Хуан Вальдес
Истори
Æппæты сæрæй Хуан Вальдес уыди Хосе Ф. Дувалæй нывгонд рекламон хуызты æмæ телеуынады суанг 1969 азмæ. Хосе Дувал амарди 1993 азы, цыдис ыл 72.
Компани «Хуан Вальдес» уыд Карлос Санчезæй гуырæвдыст 1969-æм азæй æмæ хъæлæсæвдыст Норман Роузæй. 2006 азы Санчез расидыд йæ куыстуагъды фæнд æмæ Карлос Кастаньеда, зæххкусæг сахар Андтæй, Антиокийы департаменты, уыд æвзæрст Колумбийы къофисадзæгты Националон Федерацийæ, куыд Хуан Вальдесы нæуæг "цæсгом".
Бренд
2013-æм азы дзы уыди 238 «Хуан Вальдес» къофи-шопы, 135 Колумбийы æмæ 35 къофи-шоп та æндæр стонты. Хуан Вальдес брендæй къофи къухмæфтгæ у Чилийы, Коста-Рикæйы, Эквадоры, Эль-Сальвадоры, Панамæйы, Испани æмæ Америкæйы Иугонд Штатты супермаркетты æмæ Хуан Вальдес къофи-шопты.
Категори:Къофийы брендтæ Категори:Колумбийы культурæ
Хъойсу
Хъойсу (Койсу):
Чукоткæйы автономон зылд
Чукоткæйы автономон зылд (Чукотский автономный округ, Чукоткакэн автономныкэн округ) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Дард Скæсæны.
Фиппаинæгтæ
*
Зæрин Орда
thumb|right|300px|Зæрин Ордайы картæ Зæрин Орда, Сызгъæрин Орда кæнæ Джучийы Улус уыдис паддзахад Евразийы.
1224-æм азæй 1266-æм азмæ уыдис Мангойлаг империйы хай (улус).
1312-æм азæй Ордайы паддзахадон дин сси ислам.
Цæрджытæ
Зæрин Ордайы цардысты финнаг-угораг адæмтæ (мордва, чермистæ, удмуртæгтæ æмæ андæртæ), тюркаг адæмтæ (волгæйы булгайрæгтæ, башкирæгтæ, огузæгтæ æмæ æндæртæ), Цæгат Кавказы адæмтæ (алантæ æмæ æндæртæ).
Фиппаинæгтæ
Категори:Историон бæстæтæ
Рион
Рион (რიონი) у цæугæдон Фæскавказы. Риони кæлы Гуырдзыстоны. Йæ донæфтæн у Сау денджыз. Йæ дæргъ у 327 километры.
Рионы бындурон фæрсагдæттæ сты Сакаура, Лухуни, Рицеула, Ладжанури, Цхенисцъхъали, Техури, Цъанцъахи, Къозыдон (Гъарула), Джоджора, Хъæргæнагдон, Ханисцъхъали æмæ æндæртæ.
Сахартæ: Он, Кутаис, Поти.
Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
1274-æм аз
Амардысты
Категори:1274
Чъирифыссæнтæ
Чъирифыссæнтæ кæнæ бæгъатæ (Malvaceae, Мальвовые) сты зайæгойты бинонад.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойты бинонæдтæ
Хъанчавет
Хъанчавет (ყანჩავეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Нольсой
Нольсой (Nólsoy) у Фарерты сакъадæхтæй иу. Сакъадахыл цæрынц 252 адæймаджы.
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Тронты хъазт
«Тронты хъазт» (Game of Thrones) у америкаг драмон сериал фэнтезийы жанры, фыссæг Джордж Мартины романты цикл «Их æмæ Арты зарæджы» мотивтыл конд. Сериал систæуыд (разамонджытæ — Давид Бениофф æмæ Д.Б. Уейс) кабелон телеканал HBO-йæн. Телесериал ист цыдис цалдæр бæстæйы, семæ Цæгат Ирланди, Мальтæ, Хорвати, Исланди æмæ Марокко. Фыццаг сезоны премьерæ канал HBO равдыста 2011-æм азы 17 апрелы.
«Тронты хъазты» архайд цæуы æрымысгæ континенттыл Уестерос æмæ Ессосы, дæс азы чи ахаста, ахæм сæрды фæстæ, æмбаст дзы ис цалдæр сюжетон линийы. Фыццаг хаххы æвдисынц цалдæр уæздан хæдзæрттæ куыд схæцыдысты Авд паддзахады «Æфсæн трон»-ы сæраппонд, уый тыххæй; дыккаг æвдисы смæгуыруæвгæ ордены фæлварæнтæ, æрбаввахсгæнæг тас-зымæг æмæ Цæгаты мифон фæлдисонтæм ныхмæлæуд; æртыккаг хроникæ æвдисы тыхæппæрст династийы фæстаг хъæбулы, принцессæйы, куыд агуры цæдисонты йæ трон раздахынмæ.
Сериалы фæзынынц фантастикон фæлдисондтæ, зæгъæм, залиаг кæлмытæ (драконтæ) æмæ алы ’нæзæгъинæгтæ. «Тронты хъазтæн» характерон у, кæй дзы нæй цæхгæр-хорз, кæнæ цæхгæр-æвзæр персонажтæ, хъайтартæй бирæтæн сæ бон дынысанон митæ равдисын æмæ ма сæ бирæтæ та æнæнхъæлæджы мард дæр фæвæййынц. Сериалы æвнæлд цæуынц политикæ, дин, мидхæст, сылгоймæгты уавæр æхсæнады, фыдракæнд æмæ æфхæрды фарстатæ. Сæрмагондæй ма йын цалдæр аразгæ æвзаджы дæр æрымысыдысты, зæгъæм, дотракиаг æмæ валариаг.
«Тронтæ» нырыккон америкаг телеуынынады нымад у стырбюджетонтæй сæ иуыл, афтæмæй ма фэнтезийы жанры мидæг — æппæты зынаргъдæрыл. «Тронты хъазт»-æн критиктæ скодтой хорз аргъ, æниу æм сæ бирæтæ ракастысты æппæрццæг цæстæй йæ тугджын фыдми æмæ эротикон сценæты тыххæй.
Сериал номинаци цыд бирæ престижон хорзæхты, дыууæ хатты «Эмми»-йы преми (номинаци «хуыздæр драмон сериал»), райста «Хьюгойы» преми (номинаци «хуыздæр авæрды»); уымæй уæлдай ма, хорзæхджынгонд æрцыдысты сериалы архайæг актёр — Питер Динклейдж (Трион Ланнистеры чи ахъазыд). Лæвæрд ын æрцыд «Эмми» æмæ «Зæрин глобусы» преми (номинаци «нæлгоймаджы дыккаг пъланы хуыздæр ролы»).
Балчик
Балчик (Балчик) у цæгат-скæсæйнаг Болгарийы сахар Сау денджызы былгæрон. У Добричы облæсты туризмы артдзæстæй иу. Цæрынц дзы 13 065 адæймаджы. Уырнджытæй фылдæр хай сты православон, сахары кусынц 4 аргъуаны.
Балчик цы регионы æрбынат кодта, уый зындгонд у куыд Хуссар Добруджæ.
Талм
Талм (Ulmus glabra; Вяз шершавый, Ильм горный) у бæлас, хъарманы хуыз.
1275-æм аз
Амардысты
Категори:1275
Талм
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Балчик
Нæмттæ
Балчикæн йæ историон нæмттæ сты:
Порт
Балчик у Болгарийы æртыккаг стырдæр порт Бургас æмæ Варнæйы фæстæ. Портмæ фæцæуынц астæуккаг асы пассажирон æмæ уæзласæн наутæ.
Экономикæ
Экономикæйы бындур у туризм. Фæлладуадзæг адæмæн сæ фылдæр сты Уæрæсе, Украинæ, Чехи æмæ Скандинавийæ. Æндæр ахсджиаг экономикæйы къабæзтæ сты хъæууон хæдзарад æмæ транспорт.
Фиппаинæгтæ
Категори:Добричы облæсты сахартæ Категори:Болгарийы порттæ Категори:Сау денджызы порттæ
Згъæр
Згъæр (metallum) — хъарм æмæ электрон тых хорз чи уадзы, ахæм æрттиваг, хуымæтæг химион буарад.
Иуæй-иу згъæртæ
*
Сырхаутæ (хъæу)
Сырхаутæ кæнæ Сырхауты хъæу у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Астæуккаг Ручъы хай.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тоурсхёбн
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы цæрæнрæттæ
1276-æм аз
Амардысты
Категори:1276
Сырхаутæ
Сырхаутæ, дыгуронау Сурхаутæ (Сурхаевы) сты ирон мыггаг.
Литературæ
*
Банско
Ба́нско (Банско) у сахар Болгарийы Благоевграды облæсты. Цæрджытæ — 9254 цæрæджы (2016 азы декабры).
Фиппаинæгтæ
Категори:Благоевграды облæсты сахартæ
1878-æм аз
Амардысты
Категори:1878
Сывылдз
Сывылдз, (Ulmus minor; Вяз малый, Карагач) у бæлас, хъарманы хуыз.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Елабугæ
Ела́бугæ (Алабуга) у сахар Уæрæсейы, Тæтæрстаны цæгаты, Удмуртийы арæнмæ хæстæг. Цæрынц дзы 70.024 адæймаджы (2009). Елабугæ зындгонд у куыд регионы рагондæр сахартæй иу. Стæй ис дзы машинæаразæн индустри дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Киль (сахар)
Киль (Kiel) у Германы сахар, Шлезвиг-Гольштейны сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Шлезвиг-Гольштейны сахартæ
1277-æм аз
Амардысты
Категори:1277
Иугонд Уæрæсе
«Иугонд Уæрæсе» («Единая Россия») у Уæрæсейы авд политикон партийæ иу. Парти фæзындис 2001-æм азы æмæ ссис Уæрæсейы стырдæр парти. Партийæн разамынд дæтты Владимир Путин, Уæрæсейы архайгæ премьер-министр.
Цæгат Ирыстон
Цæгат Ирыстоны сæргълæууæг Мамсыраты Таймураз у «Иугонд Уæрæсе»-йы уæнг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы политикон партитæ Категори:Консервативон партитæ
Нагомеу
Нагомеу кæнæ Тыджытæ (ნაღომევი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хуссары.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ингур
Ингур (Егры, ენგური Энгури, Ингири) у цæугæдон Фæскавказы. Ингур кæлы Гуырдзыстон æмæ Абхазы. Йæ донæфтæн у Сау денджыз. Йæ дæргъ у 213 километры.
Ингуры бындурон фæрсагдæттæ сты Адишисчъала, Халдечъала, Мулхра, Долрачъала, Тхеиши æмæ æндæртæ.
Цæрæнрæттæ Ингурыл: Анаклиа.
Фиппаинæгтæ
Категори:Абхазы цæугæдæттæ Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
1278-æм аз
Амардысты
Категори:1278
Сенсерæ
Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Боливары цъупп
Боливары цъупп (4981 м) (Pico Bolívar) — Венесуэлæйы бæрзонддæр цъупп, дунæйы йæ бæрзондмæ гæсгæ ахсы 25-æм бынат. Нырыккон официалон бæрзонд банымадæуыд 2006-æм азы GPS-сбарсты æххуысæй, уый размæ официалон бæрзондыл нымад уыдис 5007 м.
1934-æм азы 30 декабры официалон номаивдмæ цъупп хуындис Ла-Колумнæ (La Columna). Ног ном рардæуыд националон хъайтар Симон Боливары кадæн, йæ бюст уыдис æвæрд хохы цъуппыл фыццаг схызты — 1935-æм азы.
Кæс ноджы
Категори:Андты хæхтæ Категори:Венесуэлæйы хæхтæ Категори:Венесуэлæйы вулкантæ Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Гуырдзыстон
Гуырдзыстон кæнæ Гуырдзы (საქართველო, [сакартвело]) у Кавказы æрдæгпрезидентон республикæ. Йæ конституцимæ гæсгæ цы зæххытæ хъуамæ ахса, уыдон цæгаты æмарæн сты Уæрæсеимæ, скæсæны Азербайджанимæ, хуссары Сомихимæ æмæ Туркимæ æмæ ныгуылæны та сын ис Сау денджызмæ ахизæн. Фæлæ уыцы зæххытæй Хуссар Ирыстон æмæ Абхаз кæм сты, уыдонмæ йæ арм нæ дары. Хуссар Ирыстон ис Гуырдзыстоны сидт зæххыты астæуæй, Уæрæсейы æрдыгæй. Абхаз та ис йæ сидт зæххыты ныгуылæнæрдыгæй. Гуырдзыстоны хицауады сæйраг сахар у Тбилис (Калак), кæцы, иу милуанæй фылдæр цæрæгимæ, у бæстæйы стырдæр сахар. Йæ закъондæддæг тыхты сахар та у Кутаис. Гуырдзыстоны сидт зæххыты фæзуат у 69 700 квадратон километр, кæдонæй армдард сты 57 200. Цæры дзы 4,5 милуан адæймаджы. Кæд географион æгъдауæй Гуырдзыстоны фылдæр хай Азимæ хауы, уæддæр культурон, экономикон æмæ политикон æгъдауæй Европæмæ арæх цæуы хаст. Гуырдзыстон тырны НАТО æмæ ЕЦ-ы уæнг суын.
1991-æм азы онг — Советон Цæдисы Гуырдзыстоны Советон Социалистон Республикæ.
Бæстæйы президент у Саломе Зурабишвили.
Географи
Гуырдзыстон бынат кæны Фæскавказы. Бæстæйы фæзуат у 69 700 км² (Абхаз æмæ Хуссар Ирыстон дæр нымайгæйæ). Гуырдзыстоны ис цалдæр стыргомау цæугæдоны — Къуар, Ингур, Рион æмæ æндæртæ.
Истори
1800-æм азы уæды Гуырдзыстоны бæстæтæй иу барвæндонæй бацыдис Уæрæсейы империйы скондмæ. 1810-æм азы Имерет дæр бацæуын кодтой Уæрæсемæ. Гуырдзиаг зæххытæ баиу сты, фæлæ гуырдзиаг паддзахад ууыл фæци.
Фæстæдæр, Уæрæсейы революци куы æрцыдис, Гуырдзыстон расидти хæдбардзинад, цалынмæ Сырх Æфсад йæ нæ бакодта социалистон паддзахады скондмæ.
Дин
Гуырдзыстоны цæрджыты фылдæр хай сты растуырнæг чырыстæттæ.
Нольсой (хъæу)
Нольсой (Нольси) (Nólsoy, []; Nolsø) у Фареры сакъадæхты хъæу. Ис Нольсойы сакъадахыл.
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Гуырдзыстон
Фиппаинæгтæ
*
Сенсери
Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Фуглой
Фуглой (Fugloy; []/[]) у сакъадах Фарерты цæгат-ыскæсны. Сакъадахыл цæрынц 44 адæймаджы.
Хъæутæ
Категори:Фареры сакъадæхтæ
1879-æм аз
Амардысты
Категори:1879
Урс эмиграци
thumb|250px|Урс æфсады эвакуаци [[Хъырымæй, 1920-æм аз]] Урс эмиграци (кæнæ Уырысы урс эмиграци, кæнæ Фыццаг уылæны эмиграци), зæгъгæ, афтæ хуындæуы, (1917—1922)-æм азты Уæрæсейы мидхæсты тыххæй цы бирæ адæм фæсарæнтæм афтыд, уыдоны. Эмигранттæн сæ фылдæр алыгъдысты Уæрæсейæ 1919 азы фæстæ. Уæрæсейы хуссары (Кавказы дæр) урс хæстонтæ лыгъдысты фæсденджызмæ — Стамбулмæ, уырдыгæй та æндæр бæстæтæм. Мингай уырыссаг мигранттæ æрцардысты Берлин æмæ Парижы.
Алыхуызон бæрæггæнæнтæм гæсгæ эмигрантты иумæйаг нымæц уыд 700 мин адæймæгтæй (Нациты Лигæйы официалон бæрæггæнæн) 5 милуан адæймаджы онг.
Ирæттæ Урс эмиграцийы
Урс эмиграцийы Уæрæсейæ ацыдысты бирæ ирæттæ дæр. Уыдоны ’хсæн Байаты Гаппо, уый ацыд Берлинмæ æмæ уым уагъта чингуытæ ирон æвзагыл, тæлмац кодта Библи; æмæ Гæздæнты Гайто, уый эмиграцийы ссис зындгонд уырыссаг фыссæг.
Категори:Уæрæсейы истори
1279-æм аз
Амардысты
Категори:1279
Цæгат Ирыстоны гимн
Текст — Ходы Камал, мелоди — Цорионти Аркадий.
Категори:Гимнтæ Гимн
Теро
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хъæдурхуызтæ
Чеса
Чеса кæнæ бза, быза, æфсæнбæлас ( кæнæ сенсери, Buxus, Самшит) у æнусонцъæх бæлæсты мыггаг.
Кавказы зайы колхидæйаг чеса (Buxus colchica).
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ Категори:Маргджын зайæгойтæ
Рæстаг Уæрæсе
«Рæстаг Уæрæсе» («Справедливая Россия») у Уæрæсейы авд политикон партийæ иу. Партийы ахаст у социалистон. Разамынд ын дæтты Николай Левичев, партийы бындурæвæрæг у Сергей Миронов.
«Рæстаг Уæрæсе» фæзындис 2006-æм азы октябры æртæ партийы (Уæрæсейы Царды парти, «Фыдыбæстæ» æмæ Уæрæсейы Пенсионерты парти) баиугондæй. Фæстæдæр партийы скондмæ бацыдысты ма цалдæр политикон организацийы.
5-æм æвзæрсты Паддзахадон думæйы «Рæстаг Уæрæсе»-йæн уыдис 38 бынаты, 2011-æм азы æвзæрстыты фæстиуæгæн уыцы нымæц фæфылдæр кæндзæнис.
Æддаг æрмæг
Категори:Уæрæсейы политикон партитæ Категори:Социал-демократон партиитæ Категори:Галиу-центрон партитæ Категори:Социалистон интернационал Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ
Цъамалæг
Цъамалæг кæнæ гæдыйы битъына, гæдибитъына (Valeriana, Валериана) у бирæазон кæрдæг зайæгой. Уый у хосгæнæн зайæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ Категори:Хъацæнтæ (хæринаг)
Уваров, Владимир Иваны фырт
Владимир Уваров (Уваров Владимир Иванович, райгуырдис 1950-æм азы 5 октябры) у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы парламенты депутат, политикон парти «Иугонд Уæрæсе»-йы уæнг.
Тыджытæ
Тыджытæ (Тигиевы, Тиджиевы ; თიგიშვილი  ) сты ирон мыггаг.
Уваров, Владимир Иваны фырт
Уваровæн ис уæлдæр ахуырад — уый каст фæци Щукины номыл театралон училище Мæскуыйы, уымæй сси «театр æмæ кинойы актёр». Ныртæккæ уый разамынд дæтты Дзæуджыхъæуы Вахтанговы номыл Уырыссаг академион театрæн.
Тыджытæ
Равзæрд
Тыджытæ цардысты Уæлладжыры комы Дагомы. Сæ фыдæлы фыдæл Уæлладжыры коммæ Тæтæрæй æрбалыгъд. Уым фæцардысты, стæй фæтуджджын сты æмæ Хуссар Ирмæ алыгъдысты. Æрцардысты Чеселтгомы Майрæм æмæ Дыууæдонастæу. Тыджыты ’рвадæлтæ сты Цъæхилтæ æмæ Карсантæ.
Уваров, Владимир Иваны фырт
Уæрæсейы адæмон артист, РЦИ — Аланийы сгуыхт артист, Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон премийы лауреат.
Тыджытæ
Фиппаинæгтæ
*
Уваров, Владимир Иваны фырт
Фиппаинæгтæ
Категори:РЦИ — Аланийы сгуыхт артисттæ Категори:Цæгат Ирыстоны парламенты депутаттæ Категори:Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреаттæ Категори:Уæрæсейы адæмон артисттæ
Æгъзæллаг
Æгъзæллаг кæнæ згъæллаг (Avena fatua; Овсюг) у æфсирон зайæгой, сысджыйы хуыз. Æгъзæллаг у хæмпæлгæрдæг.
Категори:Æфсирджынтæ Категори:Хæмпæлгæрдæджытæ
Сомих (нысаниуджытæ)
Сомих нысан кæны:
Пахсæн (цæугæдон)
Пахсæн (Басхан, Бахъсэн, Баксан) у цæугæдон Кæсæг-Балхъары. Йæ дæргъ у 169 километры. Пахсæн у Малхъы фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
1280-æм аз
Амардысты
Категори:1280
1880-æм аз
Амардысты
Категори:1880
Хестур
Хе́стур (Hestur; []) у Фарерты сакъадæхтæй иу.
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Локо
Локо (Silurus glanis, обыкновенный сом) у, æдзæхх доны чи цæры, уыцы стыр кæсæгты хуыз.
Литературæ
Категори:Кæсæгтæ
1281-æм аз
Амардысты
Категори:1281