cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чхаттисгарх
Чхаттисга́рх (छत्तीसगढ, ; Chhattisgarh) у штат Индийы центры. Штаты сæйраг сахар у Райпур.
Джамму æмæ Кашмир
Джамму æмæ Кашмир:
Касимовы район
Фиппаинæгтæ
*
Хъазы къах
Хъазы къах (Potentilla anserina, Лапчатка гусиная, Гусиная лапка) у бирæазон кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Кыркларели
Кыркларели́ (Kırklareli; Лозенград; Σαράντα Εκκλησιές) у сахар Турчы, Кыркларелийы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Джульфа (Азербайджан)
Джульфа́ (Culfa) у Азербайджаны сахар. Ис Нахичеваны Автономон Республикæйы.
Категори:Азербайджаны сахартæ
Джамму æмæ Кашмир (цæдисон территори)
Джа́мму æмæ Кашми́р (, جموں اور کشمیر, Jammu and Kashmir) у цæдисон территори Индийы цæгаты. Сринагар у Джамму æмæ Кашмиры стырдæр сахар.
Категори:Индийы штаттæ æмæ территоритæ
Морозовск
Моро́зовск (Морозовск) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты, Морозовсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Фейсалабад
Фейсалаба́д кæнæ Файсалаба́д (فیصل آباد, Faisalabad, ) у Пакистаны стырдæр сахартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пакистаны сахартæ
Таймураз
Таймураз — у ирон нæлгоймаджы ном, равзæрд рагон персайнаг æвзаджы.
Гвадалахарæ (Испани)
Гвадалаха́рæ (Guadalajara) у сахар Испанийы, Гвадалахарæйы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы сахартæ
Мултан
Мулта́н (ملتان, Multan, ) у Пакистаны стырдæр сахартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пакистаны сахартæ
Симеонов, Валери
Валери Симеонов Симеонов у болгайраг амалиуæгдар æмæ политик, телеканал СКАТ-ы мажоритарон мулкдар. «Иугонд патриотты» коалицийы æмсæрдар. Бойко Борисовы хицауады мидæг уыд экомикон æмæ демографион политикæйы фæдыл вице-премьер (2017-18).
Райгуырдис Варнæйы цур чысылдæр сахары, ахуыр кодта Ямболы математикон гимназы, райста дзы майдан.
Йæ гимназы бонтæй зонгæ Волен Сидеровимæ сæвæрдта политикон парти «Атакæ»-йы бындур æмæ йæ уæнг уыд 2009 азы онг.
2011-æм азы майы дыууæ иннæ политикимæ сарæзта политикон парти «Болгари фервæзыны тыххæй националон фронт» (Национален фронт за спасение на България, НФСБ).
2017-æм азы Симеонов йæхи ссардта мыхуыры фæрстыл, йæхи налатæй куы дардта Турчы арæныл æмæ дзы сылгоймагмæ куы фæлæбурдта, уый фæстæ. 2018-æм октябры та йæхи æнæуынон скодта адæмы цæсты, хицауады агъуысты раз цы мадæлтæ протест кодтой, уыдоны тыххæй æнахуыр цыдæр куы загъта, уæд. Йæ бынатæй йе ’мгъуыды агъоммæ йæ сисынмæ уыдысты партитæ БСП, «Воля» æмæ «Атакæ»  æмæ йæ сисын кодтой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бургасы зындгонд адæм Категори:Болгарийы политиктæ Категори:Болгарийы амалхъом адæм Категори:Болгарийы чи райгуырдис, уыдон
Секкез
Секке́з (, Seqiz, سەقز) у сахар Ираны ныгуылæны. Ис Курдистаны провинцийы.
Чысиатыхъæу
Чысиатыхъæу (ქისიანი — [кисиани]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Быттыртæ
Быттыртæ у къæдзæх Хуссар Ирыстоны. Ис Дзомагъгомы.
Лакшадвип
Категори:Индийы штаттæ æмæ территоритæ
Айтег
Айтег у ирон нæлгоймаджы ном.
Новы-Сонч
Но́вы-Со́нч (Nowy Sącz, Neu Sandez, Újszandec), варианттæ — Новый Сонч, Нейсандец у сахар Польшæйы Чысыл Польшæйы воеводæйады.
Айтег
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Новы-Сонч
Фиппаинæгтæ
Категори:Чысыл Польшæйы воеводæйады сахартæ
Холон (сахар)
Холо́н (חולון) у Израилы сахар.
Безеткъар (къæдзæх)
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хæхтæ Категори:Тлигом
Безеткъар (хъæу)
Безеткъар у хъæууат Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Тлигомы.
Мыггæгтæ
Бадзыгаты цардысты Мæргъитæ.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ Категори:Тлигомы хъæутæ
Эскишехир
Категори:Турчы сахартæ
Радивилов
Радиви́лов (Радивилів) у сахар Украинæйы. Ис Дубнойы районы.
Семикаракорск
Семикарако́рск (Семикаракорск) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты, Семикаракорсчы районы административон центр.
Радивилов
Категори:Ровнойы облæсты сахартæ
Семикаракорск
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Сенендедж
Сененде́дж (, سنە, Sine) у сахар Ираны ныгуылæны, Курдистаны провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Курдистаны сахартæ
Саухох (Дзомагъгом)
Саухох у хох Хуссар Ирыстоны Дзомагъгомы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Дзæнхъаджын
Дзæнхъаджын у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Арвыкомы, Бæлтайы цур.
Литературæ
Категори:Арвыком
Саухалтæ (хъæу)
Саухалтæ у æдзæрæг хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Челиатгом‎ы.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Вараш
Категори:Ровнойы облæсты сахартæ
Задонск
Задо́нск (Задонск) у сахар Уæрæсейы Липецчы облæсты, Задонсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Липецчы облæсты сахартæ
Стыр хох
Стыр хох кæнæ Хох, Кавказы сæйраг рагъ, Сæйраг рагъ у хохы рагъ Кавказы, райдыдта Анапæйы цур æмæ фæци Къаспы денджызы.
Литературæ
Категори:Хохы рæгътæ Категори:Кавказ
Пхаджу
Пхаджу́ (, Paju-si) у сахар Хуссар Корейы. Ис Кёнгидойы провинцийы. Цæрынц дзы 311 мин адæймаджы (2008).
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Корейы сахартæ
Алан (ном)
Алан у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Константиновск
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Сьюдад-Виктори
Сьюдад-Виктори (Ciudad Victoria) у Мексикæйы сахар, Тамаулипасы штаты административон центр.
Острог (сахар)
Остро́г (Острог) у сахар Украинæйы Ровнойы облæсты.
Сьюдад-Виктори
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Острог (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Ровнойы облæсты сахартæ
Кудрявцев, Александр Абакары фырт
Александр Абакары фырт Кудрявцев (райгуырдис 1941-æм азы 2 октябры Махачкалайы) у советон æмæ уæрæсейаг археолог, Цæгат Кавказы федералон университеты историон факультеты археологи æмæ регионалон историйы кафедрæйы сæрдар, историон зонæдты доктор, профессор, Уæрæсейы Федерацийы зонады сгуыхт архайæг (2002).
Цардафыст
Александр Кудрявцев райгуырдис Махачкалайы 1941-æм азы солиаг фыд æмæ уырыссаг мады бинонтæн. 1969-æм азы каст фæцис Ташкенты паддзахадон университет æмæ кусын райдыдта Советон Цæдисы Зонæдты академийы Дагъистаны филиалмæ чи хауы, уыцы Истори, æвзаг æмæ литературæйы институты. 1970-æм азы сси уыцы филиалы Дербенты арехологон экспедицийы хицау. 1975-æм азы бахъахъхъæдта кандидаты диссертаци, 1984-æм азы та — докторы диссертаци. 1994-æм азы райста профессоры ном. Фондз æмæ ссæдз азæй фылдæр разамынд лæвæрдта Уæрæсейы рагондæр сахар Дербенты иртасæнты, йæ архайды фæрцы сахар бахæстæуыд ЮНЕСКО-йы дунеон бынты номхыгъдмæ.
1997-æм азæй у Цæгат Кавказы федералон университеты регионалон историйы кафедрæйы сæргълæууæг.
Зонадон куыст
Кудрявцев æмæ йе ’мгусджыты иртасæнтæ ссардтой «Дербенты историйы дзыхъхъынног фæрстæ, сахары райдиан фæрагондæр кæнгæй 3,5 мин азæй». 1995-æм азы, ЦКФУ-мæ куы æрбацыдис, уый æрлæууыд Централон Кавказы ахсджиагдæр археологон къахæнты сæргъы, Тæтæйраг городище, зæгъгæ. Уыцы куысты фæрцы зонад ссардта ингæнты ног хуызтæ. Уый йеддæмæ археологтæ сбæрæг кодтой куыд-иу зæххыл æрцæрдысты æрбацæуæг скифаг цæрджытæ.
Александр Кудрявцев бацæттæ кодта 9 зонæдты кандидаты, консультативон æххуыс кодта 2 зонæдты докторæн. У 380 зонадон куыстæй фылдæры автор.
Фиппаинæгтæ
Категори:Историон зонæдты доктортæ Категори:Ахуыргæндтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Википеди:Æмдуггæгты биографитæ Категори:1941-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Эрмосильо
Эрмоси́льо (Hermosillo) у Мексикæйы сахар, Сонорæйы штаты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Синан
Коджа Мимар Синан Агъа кæнæ цыбырæй Синан (райгуырдис 1489-æм азы 15 апреля — амардис 1588-æм азы 17 июлы Стамбулы) у зындгонддæр осмайнаг архитектор (mimar) æмæ инженер, куыста Сулейман Кануни, Селим II æмæ Мурад III султантæн. Уый сарæзта 300 ахсджиаг амаддзагæй фылдæр, стæй бирæ чысылдæр хæдзæрттæ (скъолатæ æмæ а. д.). Йæ ахуыргæнинæгтæ сарæзтой фæстæдæр Султан Ахмеды мæзджыт Стамбулы, Стары-Мост Мостары æмæ ма æндæр бирæ амæддзæгтæ.
Синаны сæйраг шедевр у Мæзджыт Селимийе Эдирнейы, кæд æмæ Сулейманы Мæзджытæй зындгонддæр у (уый тыххæй æмæ ацы мæзджыт Стамбулы и). Мимар Синаны куыстытæ стыр тæваг дардтой архитектурæйы историмæ.
Синан райгуырдис чырыстон бинонты ’хсæн, иуæй-иу иртасджытæм гæсгæ сомихаг уыд кæнæ та грекъаг. 1512-æм азы лæппуйы байстой йæ ныййарджытæй æмæ арвыстой Стамбулмæ, цæмæй дзы янычар суа. Уым райста пысылмон дин æмæ ног ном — Синан (нысан кæны «æрц»). Æрвыст æрцыд математикæ æмæ хъæдæрмæджы куыст ахуыр кæнын, фæлæ йæ зонды руаджы тагъд рæстæджы æххуыс кодта империйы хуыздæр архитектортæн. Ницæмæ кæсгæйæ, архайдта иуæй-иу хæстон балцыты дæр, службæ кодта Австрийы æмæ Багдады. Сармадзанæй куы æхста знæгты фидæрттæ, уæд ахуыр кодта уыцы амæддзæгтæн сæ лæмæгъдæр рæттæ. Молдавимæ куы абалц кодтой османтæ, Синан тагъд рæстæджы сарæзта цæугæдон Пруты сæрты хид. Афтæмæй йæхи хорз равдыста куыд инженер æмæ архитектор.
1539-æм азы сси султаны кæрты цур сæйраг архитектор, радтой ын цыфæнды бæстыхай фехалыны бар (сахары пъланмæ чи нæ бахаудис, уыдоны ’хсæнæй). Уыцы бынаты Синан куыста 50 азы дæргъы. Канд йæхæдæг бирæ куыстытæ нæ сарæзта, фæлæ ма скодта архитектортæ цæттæ кæныны ахуыры системæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы зындгонд адæм Категори:Турчы архитектортæ Категори:Стамбулы чи амардис, уыдон Категори:Архитектортæ алфавитмæ гæсгæ
Нуакшот
Нуакшо́т (نواكشوط, Nouakchott) у сахар Африкæйы, Мавританийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мавританийы сахартæ
Æрхыбылы дон
Æрхыбылы дон у чысыл цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Ручъы доны фæрсагдон. Ис Ручъы комы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Балыкесир
Балыкеси́р (Balıkesir) у сахар Турчы, Балыкесиры провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Цæрынгатæ
Цæрынгатæ у æдзæрæг хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Челиатгом‎ы.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Саухох (Ручъы ком)
Саухох у хох Хуссар Ирыстоны Ручъы комы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Бузойтæ
Литературæ
*
Нджаменæ
Нджаме́на (N’Djaména, إنجامينا) у сахар Африкæйы, Чады сæйраг сахар.
Категори:Чады сахартæ
Лебедянь
Лебедя́нь (Лебедянь) у сахар Уæрæсейы Липецчы облæсты, Лебедяны районы административон центр.
Морæхдон
Морæхдон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Джоджорайы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Ла-Пас (нысаниуджытæ)
Ла-Пас (La Paz):
Колимæ (сахар)
Коли́мæ (Colima) у Мексикæйы сахар, Колимæйы штаты административон центр.
Денизли
Денизли́ (Denizli) у сахар Турчы, Денизлийы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Ковелы район
Ковелы район (Ковельський район) у район Украинæйы Волыны облæсты. Йæ административон центр у Ковель.
Фиппаинæгтæ
*
Данков
Данко́в (Данков) у сахар Уæрæсейы Липецчы облæсты, Данковы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Липецчы облæсты сахартæ
Абана (Цæгат Ирыстон)
Абана  у Нарыхъæуы сых. Ис Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Литературæ
Категори:Нар Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Уæлцъуби
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Фаллагкомы хъæутæ
Гуыл
Гуыл у чысыл дæргъæццон уæливых кæнæ кæрдзын.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон хæринæгтæ
Тарсус
Тарсус (Tarsus, Ταρσός) у сахар Турчы. Ис Мерсины провинцийы.
Категори:Турчы сахартæ
Устилуг
Устилу́г (Устилуг) у сахар Украинæйы Волыны облæсты.
Абазайы дон
Абазайы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Тлигом
Устилуг
Фиппаинæгтæ
Категори:Волыны облæсты сахартæ
Рожище
Ро́жище (Рожище) у сахар Украинæйы Волыны облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Волыны облæсты сахартæ
Кютахья
Кюта́хья (Kütahya, ) у сахар Турчы, Кютахьяйы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Могадишо
Могади́шо (Muqdisho, مقديشو, Mogadiscio) у сахар Африкæйы, Сомалийы сæйраг сахар.
Мексикæйы административон дих
Мексикæйы дих кæны 32 иуæгыл (31 штаты æмæ сæйраг сахар Мехико).
Административон дих
*
Бонн
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Рейн-Вестфалийы сахартæ
Бисау
Фиппаинæгтæ
Категори:Гвиней-Бисауы сахартæ
Уварово
Ува́рово (Уварово) у сахар Уæрæсейы Тамбовы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тамбовы облæсты сахартæ
Титайы дон
Титайы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Тлигом
Грязи
Гря́зи (Грязи) у сахар Уæрæсейы Липецчы облæсты, Грязийы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Липецчы облæсты сахартæ
Безеткъары дон
Безеткъары дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Тлигом
Шарлотсвилл (Вирджини)
Шарлотсвилл (Charlottesville) у Вирджинийы сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Вирджинийы сахартæ
Горохов (сахар)
Горо́хов (Горохів) у сахар Украинæйы Волыны облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Волыны облæсты сахартæ
Мапуту
Мапу́ту (Maputo) у сахар Африкæйы, Мозамбичы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мозамбичы сахартæ
Жердевкæ
Же́рдевкæ (Жердевка) у сахар Уæрæсейы Тамбовы облæсты, Жердевкæйы районы административон центр.
Æрцонгомы дон
Æрцонгомы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Тлигом
Безакло
Безакло (ბეზაქლო, Bəzəkli) у хъæу Гуырдзыстоны Дманисы муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дманисы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Лабагом
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Тируванантапурам
Ти́руванантапу́рам (തിരുവനന്തപുരം, Thiruvananthapuram) у сахар Индийы, Кералæйы штаты административон центр.
Дуалæ
Дуа́ла (Douala) у сахар Африкæйы, Камеруны стырдæр сахар.
Тируванантапурам
Фиппаинæгтæ
Категори:Индийы сахартæ
Дуалæ
Категори:Камеруны сахартæ
Камень-Каширский
Ка́мень-Каши́рский (Камінь-Каширський) у сахар Украинæйы Волыны облæсты, Камень-Каширскийы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Волыны облæсты сахартæ
Додомæ
Додо́мæ у сахар Африкæйы, Танзанийы сæйраг сахар 1996-æм азæй.
Сахары ис дыууæ университеты æмæ геологион музей. Бирæ фенддæгтæ дзы нæй уый тыххæй æмæ бæстæйы ахсджиагдæр сахар ма у Дар-эс-Салам фурды былгæрон Додомæйæ скæсæнырдæм.
Категори:Танзанийы сахартæ
Цъæх цад (Тлигом)
Цъæх цад у Джермугъы тæккæ рæбын стыр цад. Ис Тлигомы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæдтæ Категори:Тлигом
Дзæлв
Дзæлв — мæры уæллаг цъар, кæцы у бæзджын сырæзт кæрдæджытимæ æмæ фидаргонд бирæазон зайæгойты уидæгтæй.
Кæс ноджы
Категори:Мæр
Бадзыгаты комы дон
Бадзыгаты комы дон кæнæ Бадзыгаты дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Тлигом
Киверцы
Ки́верцы (Ківерці) у сахар Украинæйы Волыны облæсты.
Категори:Волыны облæсты сахартæ
Донецк (Уæрæсе)
Доне́цк (Донецк) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты. Ис Уæрæсе æмæ Украинæйы тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Мæцкъуыджыны цъупп
Мæцкъуыджыны цъупп у къуылдым Цæгат Ирыстоны. Ис Æрхоны комы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ Категори:Æрхоны ком
Бекатæ
Бекатæ (Бековы ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Зазитыхъæу
Цардысты дзы Зазитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Зруггомы хъæутæ
Манисæ
Мани́сæ (Manisa) у сахар Турчы, Манисæйы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Любомль
Любо́мль (Любомль) у сахар Украинæйы Волыны облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Волыны облæсты сахартæ
Лохæ (провинци)
Ло́хæ (Loja) у провинци Эквадоры. Йæ административон центр у сахар Лохæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Эквадоры провинцитæ
Гуаяс (провинци)
Гуаяс (Guayas) у провинци Эквадоры. Йæ административон центр у сахар Гуаякиль.
Фиппаинæгтæ
Категори:Эквадоры провинцитæ
Сальск
Сальск (Сальск) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты, Сальсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Цъиахты дон
Цъиахты дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Куэнкæ
Куэ́нкæ (Cuenca):
Генко, Анатолий Несторы фырт
Анатолий Несторы фырт Генко (райг. 1896 азы 16 ноябры, Бетъырбухы – амардис 1941 азы 26 декабры Ленинграды) у уырыссаг æмæ советон лингвист, кавказзонæг, историк, этнограф, абазæгтæ, убыхæгтæ, хыналыгæгтæ æмæ цахурæгтæ фыццаг иртасæг. Фыста ма æндæр кавказаг адæмтыл, цалдæр балцы скодта Кавказы хохы.
Анатолий уыдис дæс сывæллæтты кæстæр.
Амардис 1941-æм азы, Ленинграды блокадæйы рæстæг, ахастоны рынчындоны. Йæ мард кæм бавæрдтой, уый бæрæг нæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы лингвисттæ Категори:Кавказзонджытæ Категори:Бетъырбухы чи райгуырдис, уыдон Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон Категори:1896-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Нововолынск
Нововолы́нск (Нововолинськ) у сахар Украинæйы Волыны облæсты.
Порто-Ново
По́рто-Но́во (Porto-Novo) у сахар Африкæйы, Бенины сæйраг сахар у.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бенины сахартæ
Цъæх цады комы дон
Цъæх цады комы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрыдоны рахиз фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Уæлладжыргомы цæугæдæттæ
Велиспири
Велиспири (ველისპირი) у хъæу Гуырдзыстоны Дманисы муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дманисы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Зерноград
Зерногра́д (Зерноград) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты, Зернограды районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Куэнкæ (Испани)
Куэ́нкæ (Cuenca) у сахар Испанийы, Куэнкæйы провинцийы административон центр.
Мостар
Моста́р (Mostar, Мостар, Mostar) у сахар Босни æмæ Герцеговинæйы, Герцеговинæ-Неретвæйы кантоны административон центр.
Категори:Босни æмæ Герцеговинæйы сахартæ
Сæлбиты Аким
Сæлбиты Алимбечы фырт Аким (Аким Алимбекович Салбиев; райгуырдис Елхоты 1962-æм азы 15 майы) у советон æмæ уæрæсейаг кинорежиссёр, кинодокументалист, актёр, продюсер, сценарист, фыссæг, зарæггæнæг. Уæрæсейы кинематографистты æмæ журналистты цæдисты уæнг, Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны адæмон артист, Уæрæсейы аивæдты сгуыхт архайæг.
Фиппаинæгтæ
Аким Категори:Елхоты чи райгуырдис, уыдон Категори:Уæрæсейы режисёртæ Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:РЦИ — Аланийы адæмон артисттæ
Фритаун
Фри́таун (Freetown) у сахар Африкæйы, Сьеррæ-Леонейы сæйраг сахар.
Категори:Сьеррæ-Леонейы сахартæ
Пролетарск (сахар)
Пролета́рск (Пролетарск) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты, Пролетарсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Царциаты уæлмæрдтæ
Царциаты уæлмæрдтæ у рагон уæлмæрд Цæгат Ирыстоны. Ис Хохы Санибайы цур.
Литературæ
Категори:Ирыстоны рагон уæлмæрдтæ Категори:Санибагом
Бурдур
Категори:Турчы сахартæ
Загъалы
Загъалы кæнæ Загъæлийы бæрзонд у къуылдым Цæгат Ирыстоны. Ис Хъобангомы.
Яунде
Я́унде (Yaoundé) у сахар Африкæйы, Камеруны сæйраг сахар.
Загъалы
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ Категори:Хъобангом
Яунде
Категори:Камеруны сахартæ
Бингёль
Бингёль (Bingöl, Çewlik, Çolig) у сахар Турчы, Бингёлы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Гуково
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Пичинчæ (провинци)
Пичинчæ (Pichincha) у провинци Эквадоры. Йæ административон центр у сахар Кито.
Биледжик
Биледжи́к (Bilecik) у сахар Турчы, Биледжичы провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Олту
Олту (Oltu, Ողթիկ, ოლთისი) у сахар Турчы. Ис Эрзурумы провинцийы.
Категори:Турчы сахартæ
Батманташ
Батманташ (Batmantaş) у хъæу Турчы. Ис Тохъаты провинцийы.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Куындыхатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тохъаты сахартæ æмæ хъæутæ Категори:Турчы ирæттæ
Монрови
Монро́ви (Monrovia) у сахар Африкæйы, Либерийы сæйраг сахар.
Категори:Либерийы сахартæ
Хабæты Риммæ
Хабæты-Гæджынаты Риммæ у ирон поэт, зарджыты ныхæсты автор , Стыр Ныхасы Сылгоймæгты комитеты сæргълæууæджы хæдивæг, Цæгат Ирыстоны сгуыхт ахуыргæнæг.
Кусы Сывæллæтты сфæлдыстады галуаны ахуыргæнæг-методистæй, йæхæдæг уый тыххæй афтæ дзуры:
Афæдзы дæргъы цардис Турчы, Стамбулы сахары, амыдта дзы ирон æвзаг алы кары ахуырдзаутæн.
Зверево
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Гурджааны муниципалитет
Фиппаинæгтæ
*
Оксфорд
О́ксфорд (Oxford ) у Англисы сахар, Оксфордширы административон центр.
Суандагъ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ Категори:Дæргъæвсы ком
Æфсымæртæ Райт
Æфсымæрттæ Уи́лбер æмæ О́рвилл Райт (Wilbur Wright (1867—1912), (1871—1948)) — дыууæ АИШ-ы цæрæджы, кæцытæ сарæзтой фыццаг кусæг хæдтæхæг, уыдон дæр скодтой фыццаг тахт уæлдафæй уæззаудæр чи уыд, ахæм аппаратыл. Уыдон раз дæр иуæй-иу хæдтæхджытæ уыдис, фæлæ Райт æфсымæрттæн сæ къухы бафтыд сæ хæдтæхæг скъæрын — уымæй систы фыццаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:АИШ-ы æрымысджытæ Категори:1867-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:1912-æм азы чи амардис, уыдон Категори:1871-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:1948-æм азы чи амардис, уыдон
Оксфорд
Категори:Англисы сахартæ
Бермуды сакъадæхтæ
Берму́ды сакъадæхтæ (Bermuda) у сакъадахон паддзахад Атлантикон фурды, Стыр Британийы фæсденджызон территори.
*
Чълеба
Чълеба у айнæг Цæгат Ирыстоны. Ис Тменыхъæуы цур.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ Категори:Санибагом
Лубны
Лубны́ (Лубни ) у сахар Украинæйы Полтавæйы облæсты, Лубныйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Полтавæйы облæсты сахартæ
Ипсуич (Англис)
И́псуич кæнæ Ипсвич (Ipswich) у Англисы сахар, Саффолчы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы сахартæ
Миссиссогæ
Миссиссо́гæ (Mississauga) у сахар Канадæйы. Ис Онтариойы провинцийы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Онтариойы сахартæ
Истаравшан
Истаравша́н (Истаравшан, ) у сахар Таджикистаны Согъды облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Таджикистаны сахартæ
Джимарайы æфцæг (Куырттаты ком)
Джимарайы æфцæг у æфцæг Куырттаты комæй Дæргъæвсы комы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Куырттаты ком
Маслоу, Абрахам Харольд
А́брахам Масло́у (Abraham Maslow []; райгуырдис, Нью-Йорчы — амардис , Менло-Парчы, Калифорни) у зындгонд америкаг психолог, гуманистон психологийы бындурæвæрæг. Хъуыстгонд сси «Маслоуы пирамидæ» — адæймаджы цы хъæуы, уый æвдисæг иерархион диаграммæ.
Маслоу уыдис авд сывæллæтты хистæр, райгуырдис Бруклины, дзуттаг бинонтæм. Йæ ныййарджытæ, Самуил Маслов æмæ Розæ Шиловска, ралыгъдысты АИШ-мæ Киевы губернæйæ XX æнусы райдианы. Лæппуйæн фараст азы куы сæххæст, бинонтæ ралыгъдысты дзуттаг сыхæй сахары æндæр районмæ — уæд уый базыдта, антисемитизм цы у, уый. Рæзыдис куыд æфсæрмыгæнæг, нæууæндæг лæппу.
Маслоу хорз ахуыр кодта скъолайы æмæ 1926-æм азы йæ къухы бафтыд юридикон колледжмæ бацæуын, йæ фыды фæндиаг. Фæлæ афæдз куы нæма фæци, йæ фæндон раивта æмæ психологимæ йæ цæст æрдардта.
1928-æм азæй Маслоу ахуыр кодта Висконсины университеты, йæ зонадон амонæг дзы уыдис Гарри Харлоу, маймулитæ иртасæг. Уыцы иу аз ус ракуырдта, йæ бинойнаг сси йæ хæстæджытæй чызг Бертæ, кæцыйы уарзта 12-аздзыдæй.
1934-æм азы кусын байдыдта Колумбийы университеты куыд Эдвард Торндайкы ассистент.
1960-æм азты Маслоу сси зындгонд, 1967-æм азы та йæ равзæрстой Америкæйаг психологон ассоциацийы сæрдарæй — йæхæдæг дæр ууыл дис кодта.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Нью-Йорчы чи райгуырдис, уыдон Категори:АИШ-ы психологтæ
Честер
Че́стер (Chester) у Англисы сахар, Чеширы графады административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы сахартæ
Давао
Фиппаинæгтæ
Категори:Филиппинты сахартæ
Цырты сæр
Цырты сæр у айнæг Цæгат Ирыстоны. Ис Дæргъæвсы комы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ Категори:Дæргъæвсы ком
Огъыла
Огъыла у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Карцагомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Карцагом
Ахтыркæйы район
Ахтыркæйы район (Охтирський район, Ахтырский район) у район Украинæйы Сумыйы облæсты. Йæ административон центр у Ахтыркæ.
Дувр
Дувр (Dover, Douvres) у Англисы сахар. Ис Кенты графады.
Ахтыркæйы район
Фиппаинæгтæ
*
Дувр
Категори:Англисы сахартæ
Ямусукро
Ямусу́кро (Yamoussoukro) у сахар Африкæйы, Кот-д’Ивуары сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кот-д’Ивуары сахартæ
Рагон Мысыр
Рагон Мысыр уыдис йæ дуджы тыхджындæр паддзахад, кæцыйæ баззадысты бирæ аив предметтæ. Йæ истори райдыдта 3150 нæ эрæйы агъоммæ æмæ фæци нæ эрæйы агъоммæ 20-æм азы, ромæгтæ дзы куы бацыдысты, уæд.
Мысыр парахат кодта цæугæдон Нилы дæргъмæ дельтæйæ хуссарырдæм суанг ма ныры Суданы зæххытæм.
Мысыры экономикæ уыдис Нилы раивылдтытæй. Раивылды фæстæ-иу уымы мæр тынг хъæздыг уыдис. Уый фæрцы хоры хъæздыг тыллæг æфснайдтой, уыцы мулкæй та сарæзтой вазыгджын паддзахад.
Мысыры фæзындис иероглифтæй фыссынад. Арæзтой дзы диссаджы аргъуантæ, пирамидæтæ, цыртдзæвæнтæ. Паддзахад базар кодта бирæ æндæр адæмтимæ, уыдис ын тыхджын æфсад. Мысыры хицауиуæггæнджытæ зындгонд сты фараонты номæй.
Рагон Мысыры алыхуызон периодтæ сты:
Рагон Мысыры фыстой иероглифтæй, уый у дунейы рагондæр дыууæ фыссынадæй иу (æндæр у шумераг цуркфыст). Мысыры иероглифтæ уыдысты 500 бæрц, иу иероглиф нысан кодта иу дзырд, кæнæ та иу уæнг, кæнæ та æмыр детерминатив уыдис (ирддæр кодта йæ цуры æндæр иероглифты нысаниуæг). Иероглифтæ фыссын уыдис аивад.
Иероглифтæн фæзындис тагъддæр фыссынæн вариант, афтæ хуынд иератикон фыст. Уыцы фыстæй пайда кодтой, папирусыл куы фыстой, уæд. Фысгæ кодтой рахизырдыгæй галиуырдæм.
Фыссынад хуымæтæг адæмы хсæн парахат кæнын куы райдыдта, фæзындис йæ ног вариант дæр — демотикон фыст.
Коптаг алфавит у грекъаг алфавиты вариант, Мысыры фыссынады фæстаг къапхан. Мысыры нырыккон цæрджытæ та дзурынц æмæ фыссынц араббаг æвзагыл.
Фиппаинæгтæ
*
Синт-Мартен
Синт-Ма́ртен (Sint Maarten) у автономи Карибы денджызы.
*
Начъет
Начъет (ნაკიეთი) у хъæу Гуырдзыстоны Оны муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Абиджан
Абиджа́н (Abidjan) у сахар Африкæйы, Кот-д’Ивуары стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кот-д’Ивуары сахартæ
Дудиаты Олег
Дудиаты Олег у Республикæ Цæгат Ирыстоны сгуыхт артист, ансамбль «Аланы» кафæг, ансамбль «Беслæны» аивадон разамонæг. Зарæггæнæджы фырт.
Кафын ахуыр кодта Малиты Анатолийы кафджыты къорды.
Фиппаинæгтæ
Олег Категори:РЦИ — Аланийы сгуыхт артисттæ
Ахтыркæ
Ахты́ркæ (Охтирка, Ахтырка) у сахар Украинæйы Сумыйы облæсты, Ахтыркæйы районы административон центр.
Къæбырджын
Къæбырджын (ქაბარჯინა) у хохы цъупп Гуырдзыстоны. Ис Къобы сæрмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хиу Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Дюнкерк
Дюнке́рк (Dunkerque, Duinkerke(n) , Duunkerke ) у коммунæ Францы цæгаты. Ис Норы департаменты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Климпуш-Цинцадзе, Иваннæ Оресты чызг
Иваннæ Оресты чызг Климпуш-Цинцадзе (Іванна Орестівна Климпуш-Цинцадзе; райгуырдис 1972-æм азы 5 июлы Киевы) у Украинæйы политик, Радæйы депутат (2014-16), европæйаг æмæ цæгат-атлантикон интеграцийы фæрстаты фæдыл премьер-министры хæдивæг (2016-19).
1992-æм азы ахуыр кодта Гарварды университеты Украинæ иртасæн институты сæрдыгон скъолайы.
1994-æм азы каст фæци Михаил Драгомановы номыл Национ педагогон университет æмæ сси дефектолог-логопед.
Уыцы иу рæстæг 1993—1994 азты ахуыр кодта Монтанæйы университеты (АИШ), райста дзы æхсæнадæмон хъуыддæгты æмæ барады тыххæй дæсныйад.
Иннæ автортимæ ныффыста чиныг «Черноморский регион: сотрудничество и безопасность» (Сау денджызы регион: æмгуыстад æмæ æдасдзинад).
Ис ын бинонтæ. Йæ лæг у Цинцадзе Арчил. Хъомыл кæны дыууæ чызджы.
Æддаг æрмæг
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Украинæйы политиктæ Категори:Киевы чи райгуырдис, уыдон
Ромны
Ромны́ (Ромни, Ромны) у сахар Украинæйы Сумыйы облæсты, Ромныйы районы административон центр.
Хабæтæ
Хабæтæ (Хабаевы, Хабазишвили, Хабарели) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Габалайы район
Габала́йы район (Qəbələ rayonu, Кьвепеле район) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Габала.
Категори:Азербайджаны районтæ
Цъаленджихайы муниципалитет
Цъаленджихайы муниципалитет (წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны ныгуылæны. Йæ административон центр у Цъаленджиха.
*
Дубровицæ
Дубро́вицæ (Дубровиця) у сахар Украинæйы Ровнойы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ровнойы облæсты сахартæ
Филипсбург (Синт-Мартен)
Филипсбург (Philipsburg) у Синт-Мартены сæйраг сахар.
Татев (моладзандон)
thumb|320px|Татевы моладзандон Татевы моладзандон (Տաթևի վանք) — сомихаг моладзандон комплекс IX-æм æнусы кæроны—X-æм æнуcы райдианы Сюничы бæстæйы Сомихы, сахар Горисæй 20 км дарддæр. Сæдæ æзты дæргъы уыдис Сюничы дины центр. Моладзандон у стыр туристон комплексы хай, кæцы ма конд у Татевы æдзæрæгранæй, канатон фæндагæй «Татевы базыртæ», æрдзон хид, Сатани Камураджы лæгæт æмæ бирæ æндæр фентæгтæ. Моладзандоны реставраци, йæ ахуырадон нысаниуæг æмæ царды сæндидзæн – уыдон сты «Татевы сæндидзæны» программæйы сæйраг нысæнттæ, се ’хсæн канатон фæндаг «Татевы базыртæ» дæр.
Истори
Татевы моладзандонæн 895-906-æм æзты бындур сæвæрдтой Сюничы сюзерентæ Ашото æмæ йæ бинойнаг Шушан, уыдонимæ ма Гегаркуникы æлдар Григоро Супано II æмæ æлдар Балка Дзагик.
X-æм æнусы дзы цардис минмæ ’ввахс адæймаджы. XIII-æм æнусы моладзандон æмбырд кодта хъалон 608 алфамбылай хъæутæй.
Моладзандон уыдис астæузаманы зонадоны æмæ рухсады ахсджиаг центрæй сæ иу. Тамерланы бабырст цы раууат æрхаста XIV-æм—XVæм æнусты, уымæ ’нæгæсгæ Татевæ ныууагъта стыр феодалон центры ном. 1373-æм азы дзы Ованес Воротнеци сæвæрдта Татевы университеты бындур, кæцы æрдæг æнусы дæргъы уыд иунæ кусаг университет Скæсæн Сомихы. Университетимæ иумæ ма парахат кодта Татевы скъолайы миниатюрæ.
1435-æм азы моладзандон басыгъдта Шахрухы бæхæфсад, Тимуры кæстæр фырт æмæ фæдон.
1921-æм азы 27 апрелы моладзандоны съезды расидын кодтой Хæххон Сомихы Республикæ.
Номы этимологи
Моладзандоны номы фæзындыл ис дыууæ версийы. Иумæ гæсгæ,«Татев» сомихагæй тæлмац кæны куыд «Раддзæн базыртæ». Дзурынц ма, æмæ амайæг куыст куы фæцис, уæд слæууыд комы былыл, йæхиуыл дзуæрттæ афтыдта æмæ загъта: «Огни, Сурб, та тэв» («Сыгъдæг дзуар нын базыртæ куыд радта!»), — æмæ йæхи аппæрста былæй. Амайæгыл разадис базыртæ æмæ атахтис. Цы моладзандон самадта, уый та схуыдтой Татаев.
Дыккаг верси баст у сыгъдæг Евстатеосы (Евстафийы) номимæ, апостол Фаддейы ахуыргæнинагимæ, кæцы амыдта дин Сомихы.
Татевы университет
1373-æм азы Татевы моладзандоны Ованес Воротнеци сывæрдта университеты бындур — Хуссар Кавказы иуыл стырдæр университеттæй иу. Университеты ахуыр кодтой философи, теологи, грамматикæ, физикæ, математик æмæ астрономи, каллиграфи, литературæ, истори æмæ архитектура, миниатюрæ æмæ къулыл къухфысты аивад, нывгæнын бындур æмæ æнд. Ахуыр цыдист 7-8 азы.500 моладзанæй уæлдай, Татевы цардис философстæ, музыканттæ, фыссæджытæ æмæ нывгæнджытæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Моладзандæттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Сомихы моладзандæттæ
Мейдстон
Мейдстон (Maidstone) у Англисы сахар, Кенты графады административон центр.
Пухаты Мераб
Пухаты Дмитрийы фырт Мераб у Хуссар Ирыстоны мидхъуыддæгты министры хæстæ æххæстгæнæг 2020-æм азы августæй фæстæмæ, милицæйы инæлæр-майор.
Фиппаинæгтæ
Мераб Категори:Хуссар Ирыстоны мидхъуыддæгты министртæ
Чатем (Англис)
Чатем (Chatham) у Англисы сахар. Ис Кенты графады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы сахартæ
Прилуки
Прилу́ки (Прилуки) у сахар Украинæйы Черниговы облæсты, Прилукийы районы административон центр.
Категори:Черниговы облæсты сахартæ
Троян (сахар)
Троя́н (Троян) у сахар Болгарийы Ловечы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ловечы облæсты сахартæ
Булацаты Хазби
Булацаты Сергейы фырт Хазби (1932—1984) у зындгонд советон ахуыргонд, æхсæнадон архайæг, журналист æмæ педагог, филологон зонæдты доктор.
Йæ фыд уыдис зындгонд литератор, тæлмацгæнæг Булацаты Сергей. Репрессигонд æрцыдис, æмæ йæ йæ фырт 24 азмæ нал федта.
Каст фæци Ленинграды паддзахадон университет æмæ кусынмæ æрвыст æрцдыдис Липецчы облæстмæ. Уым канд уацхæссæг нæ уыд, фæлæ ма сси фæскомцæдисон фæтæг, облæсты фæсивады минæвæртты ’хсæн бацархайдта Мæскуыйы фæсивад æмæ студентты фестивалы. 1961-æм азæй цардис Дзæуджыхъæуы, уыдис дзы фæскомцæдисы кусæг, фæстæдæр сси республикæйы фæскомцæдисы комитеты фыццаг секретарь (ома сæрдар). 1962-æм азы абалц кодта Хельсинкимæ уымы Фæсивад æмæ студентты фестивальмæ. Уыдис ЦИ АССР-йы Уæлдæр Советы депутат дæр.
1969-æм азæй йæ амæлæты бонмæ куыста Ленинграды паддзахадон университеты журналистикæйы факультеты. 1979-æм азæй уыдис уыцы факультеты журналистикæйы историйы кафедрæйы сæргълæууæг.
Булацаты Хазби иртаста регионалон мыхуыры истори. Уый йеддæмæ бирæ бакодта Дзасохты Гигойы ном ссыгъдæг кæныныл, рауагъта Гигойы тыххæй чиныг æмæ цалдæр уацы.
Булацаты Хазби цардхъуагæй амард 1984-æм азы.
Йæ фырт Сергей (р. 1965) сси япойнаг æвзаг иртасæг, кусы Бетъырбухы паддзахадон университеты скæсæйнаг факультеты япойнаг æвзаджы кафедрæйы хистæр ахуыргæнæгæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Журналисттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:Зындгонд ирæттæ Хазби Категори:Цæгат Ирыстоны журналисттæ
Корец
Ко́рец (Корець) у сахар Украинæйы Ровнойы облæсты.
Чъина
Чъина кæнæ букет (францаг æвзагæй цæуы bouquet) — дидинджыты баст, куырис.
Норидж
Но́ридж (Norwich) у Англисы сахар, Норфолчы графады административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы сахартæ
Дуриан
Дуриа́н (Durio) у чъирифыссæнты бинонадæй зайæгойты мыггаг, зайы Хуссар-Скæсæйнаг Азийы хъæдты.
Хуызæджы бæлæстæ сты дынджыр, къалиутæ сыл сты стæм.
Бæлæстæ æфтауынц урс стыр дидинджытæ.
Хотъеу
Хотъеу (ხოტევი) у хъæу Гуырдзыстоны Амбролауры муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Амбролауры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Бельфор
Бельфо́р (Belfort, ) у сахар Францы, Бельфоры территорийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Урс хъыцъы
Урс хъыцъы, (Filipendula, Таволга) у бирæазон кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Вижницæ
Ви́жницæ (Вижниця) у сахар Украинæйы, Вижницæйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Черновцыйы облæсты сахартæ
Амбролауры муниципалитет
Амбролауры муниципалитет (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Амбролаур.
Категори:Гуырдзыстоны муниципалитеттæ
Муэдзин
Муэдзи́н (مؤذن) — пысылмон дины кусæг, дзылаты цъуппæй рæстуырнджытæм ламаз кæнынмæ фæсиды.
Фару (зылд)
Фа́ру (Distrito de Faro) у зылд Португалийы хуссары.
Категори:Португалийы административон дих
Бельфоры территори
Бельфо́ры территори (Territoire de Belfort) у чысыл департамент Францы скæсæны. Йæ административон центр у Бельфор.
Фиппаинæгтæ
*
Чернобаевкæ (Херсоны облæст)
Чернобаевкæ (Чорнобаївка) у хъæу Украинæйы Херсоны облæсты.
Категори:Херсоны облæсты цæрæнрæттæ
Хъæддаг æрыскъæф
Хъæддаг æрыскъæф (Fragaria vesca, Земляника лесная) у æрыскъæфы хуыз.
Тарбур
thumb|right|250px|[[Тарбур арс]] Тарбур у морæйы хуызы фæлхуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуызтæ
Хæбуз низы хос
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Коимбрæ (зылд)
Коимбрæ (Distrito de Coimbra) у зылд Португалийы.
Морæ
thumb|right|250px|Морæ Морæ у хуызтæй иу. HEX-ы код — #964B00.
Коимбрæ (зылд)
Категори:Португалийы административон дих
Морæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуызтæ
Телпоц
Телпоц (Иван Петрович Дельпоццо — Дельпоццо Иван Пётры фырт; 1739—1821) у Уæрæсейы империйы æфсады инæлар-майор, Кавказы хæсты хайадисæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы империйы инæлар-майортæ
Бенгази
Бенга́зи (بنغازي, ) у Ливийы сахар.
Кордовæ
Кóрдовæ, Кóрдобæ (Córdoba, ):
Мæнæргъы (гагадыргъ)
Мæнæргъы у хуымæтæджы мæнæргъыйы гагадыргъ.
Категори:Гагадыргътæ
Пшеводув
Пшево́дув (Przewodów, Переводів) у хъæу Польшæйы Люблины воеводæйады. Ис Польшæ æмæ Украинæйы тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Люблины воеводæйады цæрæнрæттæ
Сау цъуй
Сау цъуй (Aronia melanocarpa, Арония черноплодная, Черноплодная рябина) у дыргъхæссæг бæлас.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Чабæ
Чабæ у пысылмон динæн йæ ииуыл ахсджиагдæр бынат, пысылмæттæ йæ хонынц Bayt Allah (بَيْت ٱللَّٰه — «Аллахы хæдзар») æмæ уыдонæн хъиблæ (قبلة — «кувыны здæхт», ома ламаз кæныны рæстæджы кæцырдæм здæхынц, уый) у.
Фиппаинæгтæ
Категори:Фенддæгтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Араббаг мифологи Категори:Меккæ
Хъæддаг уырыдзы
Хъæддаг уырыдзы (Daucus carota, Морковь дикая) у дыууæазон кæрдæг зайæгой.
Рубус
Рубус (Rubus) у зайæгойты мыггаг.
Хъæддаг уырыдзы
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Рубус
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Каррарæ
Карра́рæ (Carrara) у сахар Тосканæйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тосканæйы сахартæ
Крумовград
Крумовград (Крумовград, Koşukavak) у сахар Болгарийы Кырджалийы облæсты. Цæрынц дзы 5,1 мин адæймагæй фылдæр (2010), уыдонæй 70,1% сты болгайраг туркæгтæ.
Тъепа
Тъепа кæнæ тъепакæсаг (Carassius, Карась) у кæсæгты мыггаг.
Хунань
Хуна́нь у провинци Китайы. Йæ административон центр у Чанша.
Фиппаинæгтæ
*
Зæронд Рязань (хъæу)
Зæронд Рязань (Старая Рязань) у хъæу Рязаны облæсты Спассчы районы.
Уйгураг адæм
Уйгурæгтæ сты тюркаг равзæрды адæм, дзурынц уйгураг æвзагыл. Сæ фылдæр хай цæры Синьцзян-Уйгуры автономон районы æмæ Хъазахстаны.
Зæронд Рязань (хъæу)
Фиппаинæгтæ
Категори:Рязаны облæсты цæрæнрæттæ
Уйгураг адæм
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы адæмтæ Категори:Хъазахстаны адæмтæ Категори:Тюркаг адæмтæ
Кордовæ (сахар, Испани)
Ко́рдовæ (Córdoba) у сахар Испанийы хуссары, Кордовæйы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Андалусийы сахартæ
Хабетæ
Хабетæ (Хабеевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Кала-Корейш
Кала-Корейш  у астæузаманы Кайтаджы уцмийады сæйраг сахар. Йæ зынгæдæр фенддæгты ’хсæн ис мæзджыт (XI æнусы бындурæвæрд), сахты мавзолей æмæ караван-сарай (уазæгдон). XVIII-XIX æнусты быдираг Дагъистаны райрæзт куы стынг и, Кала-Корейшæн йæ нысаниуæг фæныллæгдæр, советон дуджы та уырдыгæй аластой йæ фæстæг цæрджыты. Кæддæры цæрæнранæн йæ уæлмæрдтæм цæуынц уырнджытæ, уым ныгæд сты XII æнусæй XIX æнусы онг æлдариуæггæнджытæ.
Абоны Кала-Корейш у рагон амаддзæгты лабиринт, кæцы террасгай хохы цъуппæй цæуы дæлæмæ. Ис дзы музей æмæ кайтаггаг уцмийты (æлдæрты) реставрацигонд мавзолей.
Араббæгты бабырсты агъоммæ хъæуæн йæ ном уыд Урцъмуц (Урцlмуц), уый лæууыд æдас бынаты, йæ алфамбылай фидартæ, афтæмæй. Таурæгътæм гæсгæ, бынæттон цæрджытæй цардысты сæрибарæй, сæ хицауад уыд сæ хистæрты ныхас. Фæлæ араббаг равзæрды корейшиттæ хъæумæ куы æрбалыгъдысты, уæд хъæуы ном дæр баивтой, йæ фæтк дæр иннæ сси. Кала-Корейш VIII æнусæй уыд Кайтаггаг уцмийады сæйраг цæрæнран. «Тарих Дагъистан» афыссы, корейшиттæ Кайтаджы куыд æрбынат кодтой æмæ сæхицæн куыд равзæрстой Калакорейш куыд сæ суинаг резиденци: "«Пысылмæттæ ацы ран æрцардысты цинæй æмæ сабырæй. ...эмир Чуфан уыд вилайат Хайдакæн йæ фыццаг æлдариуæггæнæг, уый Хайдачы бирæ хъæуты бындур сæвæрдта æмæ йæхицæн равзæрста цæрынæн сахар Кала Курайш, кæцы лæууы къæдзæхыл, кæмтты уæлæ, доны цур»." Ома араббæгтæ Кайтаг куы байстой, уæд дзы æлдариуæг кæнын байдыдтой, рапарахат кодтой пысылмон дин, иннæ адæмтæм бырсын райдыдтой сæ ног сæйраг сахарæй. Кайтаджы æлдар уыд Ширваны дæр нымад.
XV—XVI æнусты Кайтаг канд йæхи зæххытæ нæ байста, фæлæ ма æлдариуæг кодта Табасаранæй цæгæтырдæм цы Уллучай, Бутан, Артозен æмæ Гамри-озены цæугæдæттæ кæлынц, уыдоны кæмтты. Уцмийад йæ политикон тæваг дардта лекъаг зæххытæн дæр. 1598 азы Фёдор Лобанов-Ростовский фыста, уцмийæн йæ дæлбар 500 барæджы æмæ 700 фистæгæфсæддоны кæй ис, уый.
Æддаг æрмæджытæ
Категори:Дагъистаны фенддæгтæ Категори:Дагъистаны истори
Дзарасатæ
Дзарасатæ (Дзарасовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Тоти
Тоти (თოთი) у хъæу Гуырдзыстоны Хъазыбеджы муниципалитеты, Терчы галиу был Степанцминдайæ 8 км æдде.
Цардысты дзы гуырдзы æмæ ирæттæ. XX æнусы кæронæй хъæуы иу цæрæг дæр нал и.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Емынæ
Емынæ, дыгур. еминæ (pestis — хæцгæниз) фырбирæ адæм кæмæй мæлы, уыцы цыргъ низ.
Фиппаинæгтæ
*
Ингольштадт
И́нгольштадт (Ingolstadt, Inglståd, Ingoiståd) у сахар Баварийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баварийы сахартæ
Багултæ
Багултæ (Багуловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Ерджын
Ерджын у зайæгойы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Токаты Алихан
Токаты Инусы фырт Алихан (райгуырдис 1893-æм азы — амардис 1920-æм азы) у ирон драматург, поэт æмæ публицист, фыццаг ирон сонеты автор.
Цардафыст
Токаты Алихан райгуырдис 1893-æм азы июлы Дæргъæвсы хъæуы бирæзæнæгджын зæххкусæгон бинонты. Йæ райгуырæнбоны датæ бæлвырдгонд нæу, кæцыдæр биографтæм гæсгæ, Алихан райгуырд 1895-æм азы 1907-æм азы фæцис дæргъæвсаг дыууæкъласон дины скъола. Чи йæ зыдта, уыдоны ныхæстæм гæсгæ, скъола фæци кады гæххæттимæ. Дарддæр ын нал уыд ахуыр кæныны фадат, раздæхт фæстæмæ æмæ йæ бинонтæн æххуыс кодта хæдзарон куыстыты. Уый фæстæ йæ мад Дзгойы æмхæрæфырты æххуыссæй бацыд Санибайы скъоламæ, уым каст фæцис цыппарæм къласс.
1912-æм азы Алихан каст фæцис Бакуйы денджызон техникум, уый фæстæ бацыд училищемæ æмæ дзы фæахуыр кодта 1916-æм азы октябры онг. Бакуйы базонгæ ис революционертимæ, иста хайад большевикты сусæг змæлды. Уыцы æзты Бакуйы уыди бирæ ирон фæсивæд, архайдтой се ’взаг, сæ адæмы культурæ, сæ хæхты фарн хъахъхъæныныл. Алихан ахуыры рæстæджы фæцалх литературон куыстыл дæр.
1916-æм азы фæззæджы амард Алиханы фыд Инус æмæ октябры поэт ныууагъта йæ ахуыр æмæ раздæхт Ирыстонмæ. 1917-æм азы бацыд ирон революцион-демократон парти «Кермен »-мæ. Æнувыдæй архайдта Цæгат Кавказы революцион змæлды. Иста хайад Терчы облæсты II съезды куысты Гуымы Хъæрмæдоны, уым æй равзæрстой Терчы республикæйы уæлдæр орган — Адæмон Советмæ.
Сфæлдыстад
Токаты Алихан фыссын райдыдта 1909—10-æм æзты. Уæды фыст æмдзæвгæтæ йæ тетрады баззадысты. Уыцы æмдзæвгæты ’хсæн сты «Иунæджы бон», «Амонд», «Дуне», «Хур» æмæ а.д. Æмдзæвгæтæй уæлдай ныффыста драмæ æмæ публицистикон æрмæджытæ дæр. Классикон сонеты формæйы у фыст йе ’мдзæвгæ «Цыкурайы фæрдыг», йæ сюжеты бындур ис адæмон мотив алæмæты фæрдыгы тыххæй, кæцы аххæст кодта йæ хицауы фæндтæ. Токаты фыста æмбисæндтæ дæр: «Хæрæг æмæ булæмæргъ», «Уасæг, хъаз, бабыз æмæ гогыз». 1912-æм азы кæнæ 1913-æм азы ныффыста йæ пьесæ «Урс сынтытæ», сценæйыл æй сæвæрдта Бакуйы ирон драмон къорд 1914-æм азы февралы. Уыцы пьесæ хауы йæ рагон сфæлдыстадмæ æмæ дзы ахсы уæлдай ахсджиаг бынат.
Фæстæдæры цард æмæ мæлæт
1920-æм азы Алихан райдыдта кусын Ирыстоны зылды революцион комитеты зæхгуысты хайады Джызæлы районы ревкомы сæрдарæй. Бирæ фæндтæ уыд æвзонг поэтæн, фæлæ хъыгагæн йæ къухты нæ бафтыдысты. Уыцы аз Токаты Алихан фæрынчын тифæй æмæ сыстынхъом нал уыд. Йæ мæлæты размæ Алиханы хо фехъуыста топпы гæрах: йæхæдæг систа йæхимæ къух æви знаджы нæмыгæй амард, уымæн ничи ницы базыдта. Ныры онг дæр йæ мæлæты аххоссаг бæлвырд нæу. Поэты баныгæдтой Дæргъæвсы, рагон æгъдаумæ гæсгæ йын йæ чырыны нывæрдтой йæ къухфыстытæ дæр. Фæлæ 1953-æм азы Цæгат Ирыстоны наукон-иртасæг институт поэты ингæн куы райгом кодта, уæд гæххæттæ уым нал разындысты.
Æрвитæнтæ
Алихан Категори:Ирон поэттæ
Цинхай
Цинха́й ) у провинци Китайы. Йæ административон центр у Синин.
Фиппаинæгтæ
*
Барда (сахар)
Барда́ (Bərdə) у сахар Азербайджаны, Бардайы районы административон центр.
Категори:Азербайджаны сахартæ
Дзахатæ
Фиппаинæгтæ
*
Жимало
Жимало (Lonicera iberica, Жимолость грузинская) у сæгъысыфы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Фюрт
Фюрт (Fürth, Fiath, ) у сахар Баварийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баварийы сахартæ
Лапиан
Лапиан (ლაფნიანი) у хъæу Гуырдзыстоны Лагодехы муниципалитеты.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзасохтæ, Болататæ, Плитæ, Козатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Аязмото
Митрополит Мефодий Кусевы номыл парк (зындгонддæр куыд Аязмото) у парк Стара-Загорæйы сахары (Болгари). Социализмы рæстæг парк хаста Ленины ном. Йæ фæзуат у 350 гектары бæрц, у сахары цæгатырдæм.
Болгарийы мидæг Аязмото у европæйаг стилы фыццаг парктæй иу. Ныр дæр у бæстæйы зындгонддæр фенддæгты хсæн.
Æ
Æ (гыццылæй: æ) у латинаг алфавиты дамгъæ (лигатурæ).
Кириллаг Ӕ-йæ XIX æнусы райдианы фыццаг спайда кодта Андреас Шёгрен. Йæ равзæрæн уыд латинаг Æ, кæцы йæхæдæг равзæрд латинаг A æмæ E-йы лигатурæйæ.
Кæс ноджы
Категори:Латинаг алфавит
Хъитан
Хъитан (ყიტაანი) у хъæу Гуырдзыстоны Гурджааны муниципалитеты.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзебысатæ, Гуырцъытæ, Хуыгатæ, Гæбæратæ, Хæбæлатæ, Елхъантæ, Цæриатæ, Цгъойтæ, Хетъетæ, Тогойтæ, Тедетæ, Куыдзетæ, Битартæ, Дзерантæ, Бететæ, Джиотæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гурджааны муниципалитеты цæрæнрæттæ Категори:Къахеты ирæттæ
Амбрози (зайæгой)
Амбро́зи (Ambrosia) у иуазон кæнæ бирæазон зайæгойты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хæмпæлгæрдæджытæ
Хуыцъе (Гуырдзыстон)
Хуыцъе у ирон хъæу Гуырдзыстоны Лагодехы районы (Понайы хъæусовет ).
Фиппаинæгтæ
Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ Категори:Къахеты ирæттæ
Ганьсу
Ганьсу́ у провинци Китайы. Йæ административон центр у Ланьчжоу.
*
Широко-Поле
Широко-Поле (Широко поле) у Болгарийы Кырджалийы облæсты хъæу. Цæрынц дзы 760 адæймаджы, сæ фылдæр — туркаг адæмыхаттæй.
Уыцы хъæуæй райдайы астæузаманы фидар Монякмæ фæндаг. Стæй та, уыцы фæндагмæ ’ввæхс — лæгæт Карангил.
Широко-Полейы хъæуы хицау у Себахтин Али Касим.
Хъæуы цæрджытæ дæсгай азтæ сагътой тамако, фæлæ уыцы къабазыл кризис куы ’рцыдис, райдыдтой иннæ культурæтæ садзын дæр. Ныртæккæ уыдонæй иуæй-иутæ садзынц уæдæрттæг — уый у зынаргъ тыллæг, иу килограммы аргъ хæццæ кæны мин евромæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кырджалийы облæсты цæрæнрæттæ
Бардайы район
Барда́йы район (Bərdə rayonu) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Барда.
Категори:Азербайджаны районтæ
Хайльбронн
Хайльбро́нн (варианттæ сты: Хайлбро́нн, Хейльбро́нн, Гейльбро́нн; Heilbronn, Hailbrunn) у сахар Германы. Ис Баден-Вюртемберджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баден-Вюртемберджы сахартæ
Шабраны район
Шабраны район (Şabran rayonu) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Шабран.
Пальмæхуызтæ
Пальмæхуызтæ кæнæ пальмæтæ (Arecaceae) сты зайæгойты бинонад.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойты бинонæдтæ
Сументæ
Сументæ (Суменовы) сты дыгурон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Гъаристау (Гуырдзыстон)
Гъаристау у ирон хъæу Гуырдзыстоны Лагодехы районы.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Болататæ, Зæгъойтæ, Æлбортæ, Джиотæ, Тедетæ, Плитæ, Гæджитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ Категори:Къахеты ирæттæ
Хэнань
Хэна́нь у провинци Китайы. Йæ административон центр у Чжэнчжоу.
Цзянси
Цзянси́ у провинци Китайы. Йæ административон центр у Наньчан.
Хэнань
Фиппаинæгтæ
*
Кокоспальмæ
Кокоспальмæ (Cocos nucifera) — пальмæхуызты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Шуша
Шуша́, вариант: Суса (Şuşa, Շուշի — Шуши) у сахар Азербайджаны. Уæлхох Карабахы административон дихмæ гæсгæ сахар уыдис Шушайы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Азербайджаны сахартæ Категори:Уæлхох Карабахы сахартæ
Пфорцхайм
Пфо́рцхайм (Pforzheim, Pforze) у сахар Германы. Ис Баден-Вюртемберджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баден-Вюртемберджы сахартæ
Бохотæ
Бохотæ (Бохоевы, Боховы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*