cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сомоса Дебайле, Анастасио
Анастасио Сомоса Дебайле (Anastasio Somoza Debayle; райгуырдис 1925-æм азы 5 декабры — амардтой йæ 1980-æм азы 17 сентябры) уыд Никарагуæйы 44-æм æмæ 45-æм президент. Куыд Национ гвардийы къамандыгæнæг, уый уыд бæстæйы сæргъы 1967 азæй 1979 азы онг. Анастасио Сомоса Дебайле уыд Сомосаты мыггаджы фæстаг минæвар, уыцы мыггаг Никарагуæйы æлдариуæг кодта 1936-æм азæй.
Афæлдæхт
1978 азы Никарагуæйы ссыгъди хицауады ныхмæ сыстад. Сомоса АИШ-мæ лæгъстæ кодта, цæмæй æрбарвитой ын йе ’фсæд, фæлæ АИШ йæ ныуагъта иунæгæй. 1979 азы 17 июлы сæумæраджы Анастасио Сомоса æрæмбырд кодта йæ фыд æмæ йе ’фсымары марды чырынтæ, æрмæджы æхца æмæ хæзнатæ, йæ хæстæджыты — æмæ йæхи хæдтæхæгæй атахт АИШ-мæ.
Мæлæт
Сандинистты революци куы фæуæлахиз, уæд Сомоса сусæгæй афтыд Парагваймæ, уымы диктор Альфредо Стресснермæ. Уыцы ран бирæ нæ фæцарди — сандисттæ йæ ссæрдтой æмæ амардтой Парагвайы сæйраг сахар Асунсьоны уынгтæй иуы 1980 азы 17 сентябры. Фыццаг йæ хæдтулгæ базукæйæ фехстой, стæй хæстæгдæр бацыдысты æмæ автоматтæй фехстой Сомосайы. Балæбурджытæй иу дзыхъмард фæци, æндæртæ фæтары сты. 2001 азы куыд рабæрæг, Сомосайы амардтой сандистты тæрхонмæ гæсгæ Аргентинæйы Адæмы Революцион Армийы уæнгтæ, сæ сæргъы уыд Энрике Горриаран Мерло.
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы президенттæ Категори:Никарагуæйы Леоны чи райгуырдис, уыдон Категори:Асунсьоны чи амардис, уыдон Категори:Сомоса
Чъырттым
Литературæ
Категори:Мæргътæ
Латинаг æвзаг
Латинаг æвзаг (lingua latina) у рагон ромæгты æвзаг. Кæд латинаг никæцы адæмæн у мадæлон æвзаг, уæддæр у бирæ европæйаг æвзæгты бындур. Латинаг æвзагæй чи равзæрдис, уыцы æвзæгтæ хуыйнынц ромайнаг æвзæгтæ.
Латинаг æвзаг у Ватикан æмæ католикон еклезийы официалон æвзаг. Уымæй пайда кæнынц биологи, медицинæ æмæ æндæр зонæдтæ.
Категори:Мард æвзæгтæ
171-æм аз
Амардысты
Категори:171
Парижы стыр мæзджыт
thumb|Стыр мæзджыты [[дзылат (арæзтад)|дзылат]] Парижы стыр мæзджыт (Grande Mosquée de Paris) у мæзджыт Парижы. Сарæзтæуыд, Францы колониты пысылмон цæрджытæй Фыццаг дунеон хæсты Германы ныхмæ чи хæцыди, уыдонæн бузныг зæгъыны нысанæн.
Категори:Париж Категори:Мæзджыттæ
Æхсинбадæн (Хуссар Ирыстон)
Æхсинбадæн у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Хъæдысæрмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Стресснер, Альфредо
Стресснер уыд бавариаг эмигрант æмæ бынæттон сылгоймаджы фырт. 1929 азы, 17-аздзыдæй, уый бацыдис æфсадмæ æмæ 1931 азы ссис лейтенант. Боливийы ныхмæ Чакойы хæст (1932-1935) куы уыди, уæд службæ кодта артиллерийы. 1948 азы сси Латинаг Америкæйы æрыгондæр инæлар, 1954 азæй та — Парагвайы хотыхджын тыхты командæгæнæг. Уыцы азы 5 майы паддзахадон фæфæлдæхты сæргъы æрлæууыдис æмæ йæхи схуыдта Парагвайы ног президент.
Иннæ диктатортæй хъауджыдæр, Стресснер йæ бæстæйы кодта æвзæрстытæ. Афтæ йæ президенты бынатмæ равзæрстой 1958, 1963, 1968, 1973, 1978, 1983 æмæ 1988 азты. Уымæн æдзух хъæлæс кодтой æвзæрджытæй 80% фылдæр — гъе уый тыххæй йæ зылын кæнынц мæнг æвзæрстытæ аразыныл.
Стресснер уыдис æнувыд антикоммунист, æмæ уымæй ссис Америкæйы Иугонд Штатты лымæн. Суанг ма Вьетнаммæ йе ’фсад арвитын æй фæндыдис, коммунизмы ныхмæ хæцынмæ.
1979 азы Никарагуæйы сандинистты революци куы фæуæлахиз, Стресснермæ сусæгæй æрбацыдис уымы диктатор Анастасио Сомоса Дебайле. Бирæ нæ ахаста — сандисттæ йæ ссæрдтой æмæ амардтой Парагвайы сæйраг сахар Асунсьоны уынгтæй иуы 1980 азы 17 сентябры.
Кæд Стресснер даргъ æмгъуыд йæ бæстæйы сæргъы уыд, уæддæр йæ къухы нæ бафтыд амæлæты бонмæ президент уын. 1989 азы 3 февралы йæ хæстæг хæлæр Андрес Родригес паддзахадон фæфæлдæхты фæрцы ссис ног президент. Стресснеры бахъуыдис йæ райгуырæн бæстæйæ алидзын, æмæ уæд æрцарди Бразилийы сæйраг сахары. Уый куы тынг базæронд ис, уæд Парагвайы хицауады куырдта, цæмæй йæ бауагъдтаиккой, кæм райгуырдис, уым амæлын, фæлæ йæ нæ бауагътой. Баныгæдтой йæ Бразилийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Президенттæ Категори:Парагвайы политиктæ Категори:Антикоммунисттæ Категори:Парагвайы чи райгуырдис, уыдон Категори:Бразилиайы чи амардис, уыдон
Род-Айленд
Род-Айленд (англ. The State of Rhode Island and Providence Plantations) у АИШ-ы тæккæ чысылдæр штат. Цæрынц дзы иу милуан адæймаджы бæрц.
Фиппаинæгтæ
*
Ферганайы тæрф
Ферганайы тæрф (Farg‘ona vodiysi, Фергана өрөөнү, Водии Фарғона) у географион регион Астæуккаг Азийы, Узбекистаны, Таджикистаны æмæ Хъиргъизы территорийыл. XVIII—XIX-æм æнусты тæрф уыди Коканды ханады артдзæст; 1876-æм азы тæрфы территори бацыдис Уæрæсейы империйы скондмæ (куыд Ферганайы облæст).
Ферганайы тæрф у Астæуккаг Азийы тæккæ бæзнагдæр æмæ адæмарæхдæр хай.
Категори:Хъиргъизы географи Категори:Узбекистаны географи Категори:Таджикистаны географи
172-æм аз
Амардысты
Категори:172
Задæлески Нана
Задæлески Нана, ирон диал. Задæлесчы Нана у ирон адæмы цытджын нана, тæтæры ныббырсты рæстæджы сывæллæтты ирвæзынгæнæг.
Гонолулу
Гонолу́лу (Honolulu, Honolulu) у штат Гавайийы сæйраг сахар.
Задæлески Нана
Истори
1395-æм азы къулых Тимур, йæ бирæнымæцон æфсадимæ ныббырста аланты зæхмæ. Куыд зонæм, афтæ тæтæры разамонæг фыццаджыдæр цагъта, æртасын чи нæ куымдта, уыцы адæмты. Аланты разамонджытæ, кæд хицæнтæй уыдысты хъайтар æмæ æхсарджын, уæддæр уыцы заманты кæрæдзиуыл хорз нал хæцыдысты, алчи йæхи зондæй архайдта. Утæппæт æфсадты ныхмæ та иугай сæ бон уыдис æрмæстдæр тохы быдыры мæлæт ссарын. Афтæмæй Тимур ныццагъдта æгас алайнаг адæмы.
Гонолулу
Фиппаинæгтæ
Категори:Гавайийы сахартæ
Задæлески Нана
Истори
Дыууиссæдз азы фæстæ ма фæндагон историк Иосиф Барбаро фыста, бынæттон адæмы аланты тъæпæны кæй нал федта. Аланты бæстæйæ рауадис заууат тыгъд быдыр, кæцыйы парахатæй фенæн уыдис æрмæстдæр алайнаг обау-ингæнтæ. Адæмæй ма цы армыдзаг аирвæзт, уыдон сæхи бафснайдтой бæрзонд, æвадат хæххон кæмттæ æмæ лæгæтты. Уыцы бæрзæндтыл сарæзтой хъæутæ æмæ уым фæцардысты цалдæр æнусы.
Тимуры ныббырсты заманы хабæрттæ ирон адæмæй рох нæ уыдысты. Лæвæрдтой сæ фыдæй фыртмæ таурæгътæ æмæ зарджыты хуызы. Уыдонæй сæ зындгонддæр у «Задæлесчы Нанайы кадæг». Уыцы иумæ, у адæмы сæфты фæдыл зæрдæрыст хъарæг дæр. Фæлæ йæ сæйраг нысан у мæгуыр сидзæр сывæллæтты ирвæзынгæнæг Нанайæн æнустæм кад скæнын.
Алайнаг сылгоймаг сидзæр сывæллæттæй ма чи аирвæзт, уыдоны æртымбыл кодта, æмæ сæ знæгтæй æмбæхсгæйæ, æхсæвыгæтты акодта хæхбæстæм. Афтæмæй бахызтысты æфцæджы сæрты, æмæ Задæлесчы æрцардысты. Фæхаста сæ кæрдæджытæй æмæ хъæды зайæгойтæй. Куы рахъомыл сты, уæд скодтой бинонтæ, фæцыдысты фæйнæрдæм. Уыдонæй рацыдысты бирæ хъæутæ æмæ мыггæгтæ.
Задæлесчы Нанайы бæрæгбон
Нана адæмæн ахæм уарзон уыд, æмæ, куы амард, уæд ын йæ хæдзарæй скодтой кувæндон. Æмæ уæдæй абонмæ Задæлескы алы аз дæр сусæны мæйы æртыккаг сабаты фæкæнынц йæ бæрæгбон. Куывд цæттæ кæнынц радыгай æртæ хæдзары. Уыцы æртæ хæдзары фæйнæ фысы саккаг кæнынц бæрæгбонмæ, сфыцынц бæгæны, рауадзынц арахъ. Бæрæгбон цæмæй аив, рæсугъд ацæуа, уый тыххæй се ’ппæт хъарутæй дæр бацархайынц. Чызг кæй хæдзары райгуырд, уый кувæндоны акæны кусарт. Бæрæгбоны хистæр ракувы сывæллæтты, рæзинаг фæлтæры цардамонды тыххæй, бафæдзæхсы сæ Нанайыл, цæмæй æнæниз, æнæфыдбылызæй рæзой, царды гуыргъахъ фæндæгтыл макæд фæкæлой. Балцы цæуынмæ чи фæхъавы, уыдон мысайнаг æмæ чъиритæ схæссынц кувæндонмæ, хистæр сылгоймаг скувы, цæмæй амондджын фæндагыл ацæуой, сæ къах дæр макæм бакъуырой, фæстæмæ сæ хæдзæрттыл дзæбæх, æнæнизæй сæмбæлой. Задæлескы Нанайы бæрæгбон фыццаджыдæр баст у сылгоймагимæ, фæкувынц уый амондæн, уый хорзæхæн, йæ хорз фидæнæн.
Цавæр уыдис Задæлесчы Нана, куыд хуындис йæ ном æмæ цы мыггагæй уыдис, уый бæрæг нæу. Фæлæ Задæлески Нана адæмы зæрдæты баззадис æнусмæ.
Литературæ
Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Ирыстоны истори
Европæйы валютæтæ
Категори:Валютæтæ Категори:Европæ
Роцъокъуырæн
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Трог
thumb|300 px| Цад [[Кёнигсзее; æвæрд у трогон дæлвæзы. Рæбынæй зыны ауындзгæ дæлвæз-фæрсагдон, характерон (U-фæлгонцджын) цæхгæрмæ профилимæ]] Трог кæнæ трогон дæлвæз (Trog «бæлæгъ») — дæлвæз, цъитион кæнæ рагонцъитион бæстæйы, бæлæгъхуыз (U-фæлгонцджын) цæхгæрмæ профилимæ, фæтæн бынимæ æмæ уырдыг мидтаст былтимæ, баст сты цъититы экзарациимæ.
Типикон трогон дæлвæзты былтæ уæлейы аивынц къулаив ихæй зылд хайтыл, хонынц сæ троджы уæхсчытæ. Иуæй-иу трогтæн вæййы иу нæ, фæлæ дыууæ кæнæ æртæ уæхсчыты къайы. Ахæм æвæрд трогтæ арæх æмбарын кæнынц афтæ, æмæ ногдæр дæлвæзтæ нынныхстысты зæронддæр дæлвæзты быны.
Дæргъмæ профилы трогон дæлвæзтæ арæхдæр æвдисынц къæпхæнджын формæ, уым кæрæдзийы ивынц арвгонд хæйттæ æмæ уæлæмæхæцт къæдзæхджын къæпхæнтæ (ригелтæ). Бассейнтæ арæх дзаг сты цадтæй кæнæ дойнаг бынтæй, ригелтæ та фылдæрхатт гом вæййынц, æмбæрзт фыры ныхтæй æмæ хаххтæгонд сты цъитион лыстæг хæххытæй.
Трогон дæлвæзты характерон æууæлтæ сты ауындзгæ дæлвæз-фæрсагдæттæ. Сæ бынтæ æвæрд сты уæлдæр 150-200 м сæйраг трогон дæлвæзы бынæй, æмæ дзы дих кæны донæфтæны къæпхæнæй. Афтæ рауад уый тыххæй æмæ сæйраг дæлвæз цы цъити байдзаг кодта уый бæрæг тынгдæр ныллыг кодта йæ фæндаг йæ лыстæг фæрссагимæ абаргæйæ.
Тæккæ егъаудæр трогты дæргъ хæццæ кæны цалдæр дæсой, кæнæ сæдæ километры. Трогтæ уæрæх хæлиугонд сты сурзæххы хæххон-цъитион районты. Цъититæ кæм хæццæ кодтой деджызы æмвæзадмæ, уым трогон дæлвæзты дарддæр аивынц фьордтæ.
Литературæ
Категори:Гляциологи Категори:Уæлцары сконд
173-æм аз
Амардысты
Категори:173
Суботицæ
1542-æм азæй 1686-æм азы онг Суботицæ уыдис Османты империйы сконды. Уый фæстæ бахаудта Австрийы империмæ.
Абон сахары цæрджыты нымæцæй æртыккаг хай сты венгриæгтæ, уыдонæй иуæй-иутæ дзурынц венгриаг æвзагыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сербийы сахартæ
174-æм аз
Амардысты
Категори:174
Цагери
Цагери (ცაგერი) у сахар Гуырдзыстоны, Цагеры муниципалитеты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ
Цыми
Цыми (Чми) у Цæгат Ирыстоны хъæу. Ис Арвыкомы (Дайраны комы). Лæууы цæугæдон Терчы галиу былыл, Арвыкомы фæндагыл.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
175-æм аз
Амардысты
Категори:175
Лувр
Лувр у кæддæры Францы къаролты галуан, уый мидæг ныртæккæ у зындгонд музей (Musée du Louvre ). Парижы сæйрагдæр фенддæгтæй иу, уый æрбынат кодта Сенæйы рахиз былыл, сахары фыццæгæм зылды мидæг.
Скуыста: 1793 азы.
Фæзуат: 60 000 м².
2007-æм азы музейы уаттæ федтой 8 300 000 аивадуарзæджы.
Категори:Музейтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Парижы музейтæ
Пермь
Пермь (Пермь) у сахар Уæрæсейы, Пермы крайы административон центр. Цæрынц дзы 989,5 мин цæрæджы (2005).
Фиппаинæгтæ
Категори:Пермы крайы сахартæ
Хамзелайы хох
Хамзелайы хох у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Хъæдысæрмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Дудиатæ
Дудиатæ (Дудиевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Дудиатæ Хуссар Ирыстоны цардысты. Уырдыгæй ралыгъдысты Бызмæ. Лидзгæ та уымæн ракодтой, æмæ Дудиаты лæппу кæйдæр лæппуйы хъамайæ барæхуыста, æмæ уый фæкъуылых. Бызы сæ кæсгон æлдæрттæ хъалонæй тыхсын кодтой. Дудиатæм дыууадæс æфсымæры уыд. Уыдон хоскæрдынæй æрцыдысты, æмæ сын загътой, дæлæ та æлдар хъалонмæ æрбарвыста, зæгъгæ. Æфсымæртæй сæм иу балæбурдта æмæ æлдары амардта. Уыдон сæ мард аластой, фæлæ Дудиаты фæдыл зилын байдыдтой. Иуахæмы сæ иу лæппуйы аскъæфтой, хъуамæ йæ сæ мардæн ныффæлдыстаиккой. Фæлдисгæ та афтæ кодтой — хъуамæ кæй фæлдыстой, уымæн удæгасæй йæ цæст скъахтаиккой, йæ хъус ын алыг кодтаиккой сæ марды ингæны уæлхъус. Лæппуйы ингæнмæ куы бакодтой, уæд сын Ефенди афтæ: Дысон-бонмæ мæ хъуыраны кæсын æмæ афтæ амоны, ацы лæппу ахæм дзуарджын бæстæй рахастат, æмæ йæм куыддæр бавналат, æмæ дзы туг рауадзат, афтæ уын тынг æвзæр уыдзæн. Уæд лæппумæ нал бавнæлдтой. Ефенди дзы йæхицæн фырт скодта. Æмæ абон дæр, Дудиатæн æрвадæлтæ ис Кæсæджы.
Фиппаинæгтæ
*
Тбилис
Тбилис (თბილისი) кæнæ Калак (дзырд ქალაქი: [калаки] нысан кæны сахар, æмæ Тбилисы уый тыххæй ир схуыдтой Калак; цæгаты Дзæуджыхъæу, горæт, зæгъгæ, куыд схуыдтой, афтæ), дыгурон вариант: Тифлис — у Гуырдзыстоны сæйраг сахар.
Цæрджыты нымæц: 1,3 милуаны бæрц.
Сахарæн йæ бындур æвæрд æрцыд V æнусы, паддзах Вахтанг I Горгасалийы фæндонмæ гæсгæ.
Ном
thumb|260px|right|Калак. [[1910 азы ист къам.]] Тбилиси гуырдзиаг æвзагæй цæуы (თბილი [тбили] «хъарм»). Иронау æй арæх хуыдтой Калак (гуырдзиаг дзырд калаки-йæ, хуымæтæджы «сахар» ), ныры мыхуыр арæхдæр пайда кæны Тбилис, зæгъгæ, ахæм номæй. 1936-æм азмæ уырыссагау сахары ном уыд Тифлис.
Географи
Тбилис лæууы цæугæдон Къуары былыл.
Транспорт
Тбилисы ис метрополитены системæ. Уый скуыста 1966-æм азы 11 январы æмæ 2007-æм азмæ йæ скондмæ хауынц хæххыты 26,3 км æмæ 22 станцæйы.
Фиппаинæгтæ
*
Цъиусур
Цъиусур, (, Коршун) у тугдзых мæргъты дæлбинонад.
Элистанжи
Элистанжи (Элистанжа) у хъæу Цæцæны Веденойы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Веденойы районы цæрæнрæттæ
Саппиатæ
Саппиатæ (Сапиевы) сты ирон мыггаг.
*
Ришельё, Арман Жан дю Плесси
Арман Жан дю Плесси, герцог де Ришельё, Кардинал Ришелье, фæсном «Сырх кардинал» (Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu; райгуырдис 1585-æм азы 9 сентябры Парижы — амардис 1642-æм азы 4 декабры Парижы) уыдис Францы кардинал, аристократ æмæ паддзахадон архайæг. 1616-æм азæй кардинал Ришелье уыдис паддзахадон нымæрдар, 1624-æм азæй йæ амæлæты бонмæ — хицауады сæргълæууæг («къаролы сæйраг министр»).
Цардафыст
Ришелье райгуырдис Парижы, Сент-Эсташы приходы, Булуайы (кæнæ Булуары) уынджы. Æргъуыд æрцыдис 1586-æм азы 5 майы, йæ райгуырдæй æрдæгаз куы рацыдис, уæд («йæ тæнтъихæг, лæмæгъ» æнæниздзинады тыххæй). Дю Плесси де Ришельейы бинонтæ сæ уидæгтæм гæсгæ уыдысты Пуатуйы аристократтæ. Фыд — Франсуа дю Плесси де Ришелье — къарол Генрих III-æмы хицауиуæджы заман уыдис зынгæ паддзахадон архайæг; 1585-æм азы 31 декабры ссис Сыгъдæг Уды ордены рыцарь. Францы ацы ордены рыцарьтæ нымадæй уыдысты 140 адæймаджы — 90 мыггаджы минæвæрттæ.
Мады ном хуындис Сюзаннæ де Ла Порт. Ришельейы дыууæ натлиа фыды (крестный отец) уыдысты Францы дыууæ маршæлы — сæ нæмттæ йын чи радтой, уыцы Арман де Гонто-Бирон æмæ Жан д’Омон. Натлиа мад йын уыдис йæ фыдымад Франсуаза де Ришелье (йæ чызгон мыггаг уыдис Рошешуар).
Сбунтгæнæг принц Кондеимæ æнтыстджын баныхæсты фæстæ Ришелье ссис регент-ус-къарол Мария Медичийы цалдæр уынаффæгæнджытæй иу. 1616-æм азы ноябры йæ снысан кодтой паддзахадон нымæрдарæй. 1617-æм азы 19 майы Ришелье ссис ус-къарол-мады советы сæргълæууæг. 1618-æм азы 7 апрелы герцог Люины интригæты фыдæй Ришелье æрвыст æрцыдис Авиньонмæ, фæлæ фаворит иуварсгонд куы æрцыдис, уæд уый фæстæмæ æрыздæхтис кæртмæ.
1624-æм азæй йæ амæлæты бонмæ Ришелье уыдис Людовик XIII-æмы цур хицауады сæргъы. 1629-æм азы 29 декабры кардинал, Йæ Паддзахдзинады инæлар-лейтенанты титул райсгæйæ, афардæг ис Италимæ æфсадæй командæ кæнынмæ, цыран равдыста йæ хæстон архæстдзинад æмæ базонгæ ис Мазариниимæ.
Ришелье йæ политикæйы бындурыл нымадта Генрих IV-æмы программæ æххæст кæнын: паддзахад фидар кæнын æмæ йæ централизаци кæнын, дингæнджыты секулярон хицауиуæджы дæлбар кæнын, центры æлдариуæг провинцитыл, аристократон оппозици иуварс кæнын, Европæйы континентыл Испани æмæ Австрийы гегемонийы ныхмæ архайын.
Кастельон, Бланкæ
Бланкæ Кастельон (Blanca Castellon; райгуырд 1958 азы Манагуæйы) у Никарагуæйы зындгонд поэтессæ. Уый у Никарагуæйы фысджыты центры президенты хæдивæг.
Ришельё, Арман Жан дю Плесси
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы кардиналтæ Категори:1585-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Парижы чи райгуырдис, уыдон Категори:Парижы чи амардис, уыдон Категори:1642-æм азы чи амардис, уыдон
176-æм аз
Амардысты
Категори:176
Франкфорт (Кентукки)
Франкфорт (Frankfort) у сахар АИШ-ы, штат Кентуккийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кентуккийы сахартæ
177-æм аз
Амардысты
Категори:177
Контрас
Контрасы рæнхъыты уыдысты Анастасио Сомосайы режимы кæддæры архайджытæ, стæй, сандинистты хицауиуæгæй чи фæфыдæнхъæл, уыдон дæр.
Контрас АИШ æмæ æндæр паддзахæдтæм ластой наркотиктæ æмæ уыцы æфтиæгтæй æлхæдтой сæхицæн хæцæнгæрзтæ. АИШ-ы уæды хицауад зылын кæнынц, уыцы практикæ хорз кæй зыдта æмæ ууыл кæй разы уыд, уымæй. Милуангай доллæртæ-иу радих кодтой официалон æгъдауæй дæр 1982–89 азты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы истори Категори:Латинаг Америкæйы истори
Теннесси
Фиппаинæгтæ
*
Хъæрццыгъа
Хъæрццыгъа (, Ястреб) у тугдзых мæргъты дæлбинонад.
Категори:Мæргътæ
Сальвадор
Сальвадор (El Salvador) у Централон Америкæйы паддзахад, Гондурас æмæ Гватемалæйы ’хсæн.
* Категори:Централон Америкæ
Хуыгаты хох
Хуыгаты хох кæнæ Часавалы хох у хох Хуссар Ирыстоны Къуыдаргомы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Селенга
Селенга́ (Сэлэнгэ мүрэн; Сэлэнгэ мөрөн) у цæугæдон Мангол æмæ Уæрæсейы (Буряти). Йæ донæфтæн у Байкал. Йæ дæргъ у 1 024 километры.
Селенгайы бындурон фæрсагдæттæ сты Эгийн-Гол, Джида, Темник, Орхон, Чикой, Хилок, Уда.
Сахартæ: Сухэ-Батор, Улан-Удэ. thumb|right|350px|Селенгайы [[дельтæ]]
Категори:Бурятийы цæугæдæттæ Категори:Манголы цæугæдæттæ
Кристобаль-Колон
Кристо́баль-Коло́н (Pico Cristóbal Colón) — цъупп хæххон массивы Сьеррæ-Невадæ-де-Санта-Мартæйы, Колумбийы уæлдæр тæпп. Цъупп æнæхъæн афæдз æмбæрзт у митын худæй. Йæ цуры лæууы бæрзæндмæ гæсгæ æнгæс Боливары цъупп.
Цъуппы ном цæуы дæнджызыцæуæг Христофор Колумбы номы испайнаг версийæ.
Кæс ноджы
Категори:Андты хæхтæ Категори:Колумбийы хæхтæ Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Бартангаг æвзаг
Бартангаг æвзаг у Памиры æвзæгтæй иу; æмбæлы Бартанджы цæугæдоны былтыл æрбынатгæнæг цалдæр хъæуы. Дзурджыты нымæц у 3000 адæймаджы. Фыссынад ын нæй.
Библиографи
Категори:Таджикистаны æвзæгтæ Категори:Памираг æвзæгтæ Категори:Ирайнаг æвзæгтæ
Мамиатæ
Мамиатæ кæнæ Мамитæ (Мамиевы) сты ирон мыггаг.
Æрвитæнтæ
*
Хозитæ
Хозитæ (Хозиевы, ხოზიშვილი , ხოზაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Хозитæ уыдысты Уæлладжырон, Æрхоны коймаг, Дæйыхъæуы цæрæг. Уыдысты бирæ æфсымæртæ. Иу сæрд хос карстой. Сæ цурты къахвæндагыл фæцæйцыд Æрхоны коймаг. Хозитæн «байриат» кæй нæ загъта, уый сын тынг хъыг уыд æмæ йæ амардтой. Туджджынæй зын цæрæн уыдис уыцы комбæсты æмæ Хозитæ Зругмæ балыгъдысты. Сæ гæды баззад, æмæ бирæ рæстæджы уасгæ рацу-бацу кодта. Схъæддаг ис æмæ сæ чъырынæй дарддæр хæдзармæ никæмæ цыдис. Уæдæй фæстæмæ комбæсты адæммæ æлгъыстæн баззад: «Хозиты гæдыйы уаст фæкæн», «Хозиты гæдыйау быныл баззай». Хозитæ Зруджы куы ’рцардысты, уæд Майрæмы кувæндон скодтой Зруджы рагон аргъуаны хæлдæй. 1936 азы Зруджы цæрджытæ иууылдæр ралыгъдысты быдырмæ Рассветмæ, æмæ Зруг æдзæрæгæй баззад.
Фиппаинæгтæ
*
Тогъуызатæ
Тогъуызатæ (Тогузаевы) сты ирон мыггаг, цардысты Хъуды комы.
*
Сервантес
Мигель де Сервантес Сааведра (испайнагау Miguel de Cervantes Saavedra; райгуырдис 1547 азы 29 сентябры Алькала-де-Энаресы, амардис 1616 азы 23 апрелы Мадриды) уыдис испайнаг фыссæг. Йæ зындгондæр уацмыс у «Цыргъзонд идальго Ламанчаг Дон Кихот».
Цардафыст
Сервантес райгуырди 1547 азы сахар Алькала-де-Энаресы (Кастили, Испани). Йæ рагон уæздан мыггаджы цардæгас ма уыдысты рыцарьты таурæгътæ æмæ фыдæлты номхæссæн сгуыхтыты тыххæй радзырдтæ.
Йæ фыд Родриго де Сервантес уыди хирург. Бинонтæ мæгуыр кæй уыдысты, уый тыххæй суинаг фыссæг райста кадавар ахуыр, фæлæ сывæллоны бонтæй фæцалх чингуытæ кæсыныл, уæлдайдæр æмдзæвгæтæ, уыимæ ма йæм сæвзæрди æфсæддон цардмæ тæлæн. 1571-æм азы, Испани æмæ Турчы ’хсæн хæст йæ тынгыл куы уыди, уæд Сервантес бацыди Дон-Хуан Австриаджы æфсадмæ службæ кæнынмæ. Лепанты хæстæмбæлды архайгæйæ, йæхи равдыста æхсарджын хæстонæй, æмæ цыппар хатты фæцæф ис.
Туркаг уацар
Æнæхъæн зымæг Мессины рынчындоны фæсади, стæй ацыди, испайнæгтæн бирæ фыдæбæттæ чи ’рхаста, уыцы туниссаг стæры. Уырдыгæй раздæхти цæттæ политикон цæстæнгас æмæ зондахастимæ, æмæ араст и ног стæры — Алжирмæ. Фæндагыл йæ туркæгтæ уацары бакодтой æмæ афтæмæй бахауди Алжирмæ. Уым æндæр уацайраг испайнæгтимæ бавзæрста бирæ фыдæбæттæ. Алжиры уæвгæйæ, Сервантес йе ’ппæт хъарутæй архайдта йе ’мзæххонты ’хсæн сæ фыдыбæстæмæ уарзондзинад цырын кæныныл, стæй ссæрибар кæныны пълантæ аразыныл. Уыцы архайды фæрцы уацайраг испайнæгты ’хсæн Сервантес сси тæккæ популярондæр æмæ дзырддзæугæдæр адæймаг, фæлæ уыйхыгъд сæ пысылмон хицæуттæ йæм æнувыддæрæй райдыдтой хъус дарын. Уыдон дзæбæх æмбæрстой сæ уацайрагæн цавæр ахадындзинад ис, æмæ сæ зæрдæ дардтой йе ссæрибар кæнынæн сын бирæ æхца кæй бафиддзысты. Кæй къухы бахауди, уыдоны ’рдыгæй йæм цырддзаст хъусдард кæй уыди, уый фæрцы йе ’ппæт пълантæ æмæ фæндтæ фæсыкк-иу сты. Арæх мæлæтмæ ма йæ æрдуйы бæрц хъуыди. Афтæмæй фæцарди суанг 1580-æм азмæ, цалынмæ йæ иу моладзан, къупецæгтæй æхца сæмбырдгæнгæйæ, не ссæрибар кодта, уæдмæ.
Иннæ æртæ азы Сервантес ноджы архайдта стæрты (Португалийы), фæлæ йæ æфсæддон куыст фæлмæцын кæнын райдыдта, æмæ службæйæ бынтон рацыди. Афтæмæй йын цæмæй цæра, уый нæ уыди.
Литературон архайд
Æфсæддон службæйæ куы суæгъд, уæд райдыдта йæ литературон куыст. Йæ фыццаг уацмыс — пастораль «Галатея»-йы фæстæ ныффыста бирæ драмон пьесæтæ, фæлæ сæм уыйбæрц кæсæг нæ фæци, уымæн æмæ уæды рæстæг театрдзаутæ фылдæр хъус дардтой, Сервантесы загъдау, «католикон паддзахад йæхи чи бакодта», уыцы Лопе де Вегæйы сфæлдыстадмæ.
1584-æм азы 37-аздзыд Сервантес ракуырдта 19-аздзыд Каталинæ де Паласиосы. Фæлæ сæ иумæйаг цард нæ фæрæстмæ — бирæ азты дæргъы лæг фæцарди йæ усæй дард. Фыссæджы иунæг хъæбул — Исабель де Сааведра — райгуырди йын къайад æддæ.
Цæрæн фæрæзтæ самал кæнынмæ «Дон Кихот»-ы фидæны автор 1585-æм азы бацыди интендантты службæмæ, æмæ йын бабар кодтой Испанийы æфсад — «Æнæбасæтгæ Армадæ»-йæн провиант æлхæнын. Уыцы хæстæ æххæст кæнгæйæ, Сервантес бирæ зиантæ бавзæрста, æмæ ныллæууыди ног бынаты — райдыдта æлхæнын провиант индиаг флотæн, фæлæ сæудæджеры курдиат йæм кæй нæ уыди, стæй хъуыддагæнувыд кæй нæ разынди, уыйадыл ам дæр бæллæхтæ бавзæрста, суанг ма йæ тæрхондонмæ радтой, æмæ цасдæр рæстæг ахæстоны фæбадти. Уыцы азты фыссæг бирæ хъуæгтæ баййæфта.
1598-æм азæй 1603-æм азмæ Сервантес цы цард кодта, уыдæтты тыххæй биографтæм ницы бæрæг ис. 1603-æм азы фыссæг разынди сахар Вальядолиды. Уым кодта, чысыл æфтиаг кæмæй иста, ахæм лыстæг хъуыддæгтæ. 1604-æм азы та мыхуыры рацыди, Испани æмæ фæсарæнты чиныгкæсджытæ егъау аргъ кæмæн скодтой, уыцы роман «Дон Кихот»-ы фыццаг том. Цалдæр къуырийы æмгъуыдмæ Испанийы æххæстæй æлхæд æрцыди 1-аг рауагъды тираж, стæй ма уыцы аз цыппар рауагъды тиражтæ. Фæлæ уæддæр чиныджы рацыд авторы материалон уавæр нæ фæхуыздæр кодта.
Уæдæй фæстæмæ, суанг йæ амæлæты бонмæ, Сервантес нæ ныууагъта йæ литературон куыст: 1604-æм æмæ 1616-æм азты ’хсæн мыхуыры рацыди «Дон Кихоты» дыккаг хай, йе ’ппæт новеллæтæ, бирæ драмон уацмыстæ, поэмæ «Парнасмæ балц» æмæ ныффыста, йæ амæлæты фæстæ бонырухс чи федта, уыцы роман «Персилес æмæ Сигизмондæ».
Сервантес суанг йæ амæлæны бонмæ нæ ныууагъта йæ фыссыны куыст. Йæ мæлæтмæ ма цалдæр боны уыди, афтæ фыссæг сси моладзан. 1616-æм азы 23-æм апрелы фыссæг амарди доннизæй.
Характер
Сервантесы тæккæ хуыздæр биограф Шаль радта фыссæгæн ахæм характеристикæ: «Рог æмæ сæнтты цæуаг поэт уæвгæйæ, уымæн нæ фаг кодта æрвылбоны хъуыддæгты чи хъæуы, ахæм арæхстдзинад. Уый ницы самал кодта нæдæр йæ хæстон балцытæй, нæдæр йæ уацмыстæй».
Сервантес амарди Мадриды. Уырдæм æрцыди Вальядолидæй йæ мæлæты бонæй чысыл раздæр. Бирæ азты дæргъы йæ ингæны бынат уыди æбæрæг, уымæн æмæ йæ цыртыл фыст ницы уыди. Цыртдзæвæн йын сæвæрдтой æрмæст 1835 азы æмæ йæ пьедесталыл ныффыстæуыд латинагау: «Сервантес Сааведра Михаилæн, испайнаг поэтты паддзахæн».
Йæ дунеон ахадындзинад æнцайы фыццаджыдæр йæ роман «Дон Кихот»-ыл. Уыцы уацмысы йæ бирæхуызон æмæ бирæвæрсыг гений йæхи æххæстæй равдыста. Сервантес роман ныффыссын куы сфæнд кодта, уæд йæ зæрды уыди, уæды рæстæг тынг чи сбирæ, уыцы рыцарон романтыл сатирæ саразын. Уый тыххæй ма бæлвырдæй фыссы «Пролог»-ы. Фæлæ куыдфæстæмæ, фыссæг (чи зоны, йæхæдæг æххæст не ’мбæрста, афтæмæй) сатирæйæ рахызти адæймаджы зæрдахасты арф психологион анализмæ.
Цыбырæй уацмысы мидис у ахæм: идальго Алонсо Киханæйы, рыцарьты тыххæй чингуытæ парахатæй бакæсгæйæ, бауырныдта, цы фыст дзы ис, уыдон сеппæт дæр æцæгдзинад кæй у, æмæ йæ æрфæндыди цæугæцардгæнæг рыцарь суæвын. Йæхи схуыдта Дон Кихот Ламанчаг, зæхкусæг Санчо Пансæйæ скодта йæхицæн хотыхдар, æмæ афтæмæй араст ис сгуыхтагур.
Тæлмац
Хъыгагæн, Сервантесы æнæмæлгæ роман ирон æвзагмæ тæлмацгонд нæма ’рцыдис.
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы фысджытæ Категори:Алькала-де-Энаресы чи райгуырдис, уыдон
178-æм аз
Амардысты
Категори:178
Сослан-Дауыт (Цæразон)
Сослан-Дауыт (დავით სოსლანი) у Тамар успаддзахы мой, Гуырдзыстоны паддзах æмæ Гуырдзыстоны хъомыс йæ тæмæны куы уыди, уыцы заманы гуырдзиаг æфсады разамонæг.
Йæ райгуырæн бон бæрæг нæу; амардис 1207-æм азы.thumb|250px|Сослан-Дауыты генеалоги [[Вахушти Багратионимæ гæсгæ. ]] Иуæй-иу гуырдзиаг хроникæтæм гæсгæ, Сослан уыди Багратионты ирон къабазæй. Иннæ таурæгътæ дзурынц, йæ мыггаг Цæразонтæ рагон аллон паддзахон мыггаг кæй уыди. У аллон паддзах Джадароны фырт.
Йæ равзæрд
Вахушти Багратионимæ гæсгæ уый уыди Гиуæрги Фыццаджы фырты Деметрейы байзæддаг, ома уыди Багратионтæй. Гиуæрги Фыццагмæ (1014-1027) уыди дыууæ фырты фæйнæ усæй — Баграт IV æмæ Деметре. Фæстæдæр Гиуæрги æрцарди Константинополы. Ацы факттæ раст зынынц «Гуырдзыстоны хроникæйы» (Матиане Картлиса). Деметремæ баззади æнахъом фырт Дауыт æмæ йæ фыды мад йæ ахаста Ирыстонмæ. Уым Дауыты йæхимæ райста Цæразонты аллон паддзах æмæ уый радта йын йæ чызг. Дауыты фырт Атон сси аллон паддзахæй, æмæ Сослан-Дауыт уыди Атоны фыртыфырт.
Сосланы цардвæндаг
1187-æм азы Тамар успаддзах ахицæн йæ фыццаг мой Юрийæ æмæ Сосланмæ смой кодта. Сослан схъомыл гуырдзиаг паддзахы галуаны. Тамары цур уавгæйæ Сослан бирæ хæрзты бацыди гуырдзиаг паддзахадæн. Бирæ азты уый фæтох кодта Гуырдзыстоны знæгтимæ.
Гуырдзыстоны паддзах XIII-æм æнусы райдайæны
1195-æм азы Ираны Азербайджаны атабег Абу-Бекр фембылды ис Шамхоры хæсты, Сослан разамынд кæмæн лæвæрдта, уыцы æфсадæн. Гуырдзыстоныл фæкарздæр ис пысылмон паддзахæдты разамонджыты хъыгдард. Уыдоны æхсæн уыди Румы султан Рукн-ад-дин. Уый Гуырдзыстонмæ бабырстмæ рагæй хъавыдис. Сосланы разамындæй гуырдзиаг æфсад абалц знæгты ныхмæ æмæ Тамар та арæны цур баззади.
1202-æм азы Басианы цур хæсты гуырдзиæгтæ фæуæлахиз сты сæ бирæнымæцон знæгтыл. Дауыт райста уацары Рукн-ад-дины æфæсымæры.
1204-æм азы Гуырдзыстоны æфсад байста денджызы цур сахартæ: Трапезунд, Лимни, Самсун, Синоп, Керасунт, Котиорæ æмæ Гераклей. Стæй ацы раны рæвзæрди Трапезунды импери æмæ уый Гуырдзыстоны тæваджы бын бахауди. 1207-æм азы Сослан-Дауыт амарди æмæ Тамар барадмæ æркодта сæ фырт Гиуæрги-Лашæйы. thumb|250px|Гуырдзыстоны паддзахад XIII-æм æнусы райдайæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны истори Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Багратионтæ
Убыхаг æвзаг
Убыхаг æвзаг (a-twaxə, twaχəbza) у, абхаз-адыгаг бинонтæм чи хауы, ахæм мыггагыскъуыд æвзаг. Убыхагау дзырдтой убыхæгтæ, фæстаг убыхагау дзурæг адæймаг Тевфик Есенч фæзиан Турчы 1992-æм азы.
179-æм аз
Амардысты
Категори:179
Убыхаг æвзаг
Убыхаг æвзагыл чи дзырдта, уыцы адæмы цæрыны сæрысуангон зонæ уыди Кавказы сауденджызон былтæ.
1860-æм азты, Кавказы хæсты фæстæ убыхæгты фылдæр хай Уæрæсейы хицауадæй æрцыдысты æрвыст Туркмæ; Кавказы чи баззади, уыдон та батадысты уыцы регионы æндæр бынæттон адæмты ’хсæн.
Убыхаг æвзаг хъуыстгонд у йæ уникалон фонетикæйæ — ис дзы 84 æмхъæлæсоны (уыдонæй цыппар мыры æмбæлынц æрмæст æрбайсгæ дзырдты) æмæ дыууæ хъæлæсон мыры (дæргъвæтин «а» æмæ цыбыр «а»).
Категори:Абхазаг-адыгаг æвзæгтæ Категори:Кавказы æвзæгтæ Категори:Турчы æвзæгтæ Категори:Мард æвзæгтæ
Æлдаттатæ
Æлдаттатæ (Алдатовы) сты ирон мыггаг.
*
Цорæтæ
*
Техас
Техас (Texas ) у АИШ-ы хуссары егъау штат. Цæрынц дзы 21 милуан адæймаджы бæрц — уымæй у дыккаг АИШ-ы штат цæрджыты нымæцмæ гæсгæ.
Фиппаинæгтæ
*
Луисвилл
Луисвилл (Louisville; кæнæ ) у сахар АИШ-ы, штат Кентуккийы стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кентуккийы сахартæ
Цъаленджиха
Цъаленджи́ха (წალენჯიხა) у сахар Гуырдзыстоны, Цъаленджихайы муниципалитеты административон центр.
1897-æм азы Цъаленджихайы райгуырдис гуырдзиаг поэт-романтик Терентий Гранели. Йæ райгуырæн хæдзары скодтой йæ номыл музей. Иннæ фенддæгты ’хсæн — Чырыстийы номыл рагон аргъуан.
1992-æм азы июлы, Гуырдзыстоны мидхæст куы цыди, Цъаленджихайы тох кодтой звиадисттæ æмæ Джаба Иоселианийы «Мхедриони».
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ
180-æм аз
Амардысты
Категори:180
Веденойы район
Веденойы район (Веденский район) у район Цæцæны хуссар-скæсæны.
Фиппаинæгтæ
*
Халон
Халон, бирæон нымæц: халæттæ (, Серая ворона) у мæргъты хуыз сынтыты мыггагæй.
Категори:Мæргътæ
Сохъуыртæ
Сохъуыртæ (Сокуровы, სოყურაშვილი) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
181-æм аз
Амардысты
Категори:181
Фицрой (хох)
Фицрой (Monte Fitz Roy) у хох Патагонийы. Ис Аргентинæ æмæ Чилийы арæнтыл, хъæу Эль-Чалтены цур.
Æрвитæнтæ
Категори:Аргентинæйы хæхтæ Категори:Чилийы хæхтæ Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Уæллаг Хъæни
Уæллаг Хъæни у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цырыхатæ, Хасыгатæ, Кокуатæ, Пухатæ, Джимитæ, Æлбегатæ, Санатæ, Кочысатæ, Гагиатæ, Маматæ. Æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ Уæллаг Хъæнийы цардысты Цырыхатæ, Дзгойтæ, Кокуатæ, Маматæ, Гадзиатæ, Пухатæ, Хасыгатæ, Зыхъуатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ Категори:Санибагом
Гренобль
Грeнобль (Grenoble) у сахар æмæ коммунæ Францы хуссар-скæсæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Волгоград
Волгогра́д (1925-æм азы агъоммæ — Цари́цын, 1961-æм азы агъоммæ — Сталингра́д) у сахар Уæрæсейы, Волгограды облæсты административон центр. Цæрынц дзы 1002,5 мин цæрæджы (2007).
Католицизм
Католицизм кæнæ католикон дин у чырыстонады иу къабаз. Дихдзинад æрцыди 1054-æм азы. Католикон еклезийы сæр у Ромаг Папæ.
Категори:Чырыстон дин
Карзай, Хамид
Хамид Карзай (райгуырдис 1957-æм азы 24 декабры Кандагары провинцийы) у Афгъанистаны президент 2004-æм азы фæстæ. Æвзæрст æрцыдис президенты бынатмæ 2004-æм æмæ та 2009-æм азы. Йæ адамыхаттмæ гæсгæ у пуштуйаг.
1998-æм азы ракуырдта ус, бинонтæм райгуырд иу фырт (2007-æм азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:XXI æнусы политиктæ Категори:Афгъанистаны президенттæ
Леон (Никарагуæ)
Леоны бындур сæвæрдта 1524 азы Франсиско Эрнандес де Кордобæ нырыккон сахары бынатæй чысыл æддæдæр. Фæлæ уыцы сахар йæ цæрджытæ ныууагътой, уымæ хæстæг цы вулкан уыд, уый 1610 азы куы ракалдта, уæд. Зæронд Леоны хæлдтытæ (León Viejo) у ЮНЕСКО-йы хъахъхъæд объект.
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы сахартæ
183-æм аз
Амардысты
Категори:183
Ликъуана
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Къозы ком
184-æм аз
Амардысты
Категори:184
Флоридæ
Флоридæ (Florida) у АИШ-ы хуссар-скæсæйнаг штат.
Фиппаинæгтæ
*
Буряти
Буряти (официалон ном у Бурятийы Республикæ; Буряад Республика, Республика Бурятия) у республикæ Уæрæсейы Скæсæн Сыбыры, лæууы Иркутсчы облæст, Тыва æмæ Фæсбайкалы крайы ’хсæн, хуссары та — Монголимæ арæн. Бурятийы сæйраг сахар у Улан-Удэ.
Республикæйы сæргълæууæг у Наговицын Вячеслав.
Цæрджытæ
Æдæппæт цæрджыты нымæц у 963 492 адæймаджы, уыдонæй 56,5% цæрынц сахарты. Националон сконд 2002-æм азмæ гæсгæ::
Административон дих
Республикæйы ис 21 районы, 6 сахары, 29 посёлочы æмæ 614 хъæуы.
Политикæ
Бурятийы политиктæ:
Фиппаинæгтæ
*
Вахушти Багратиони
Вахушти Багратиони (ვახუშტი ბატონიშვილი (ბაგრატიონი); райгуырдис 1696-æм азы Тбилисы — амардис 1757-æм азы Мæскуыйы) уыдис Гуырдзыстоны паддзахы фырт, æмæ.
Рагбонтæ
У Вахтанг VI-æмы фæрссаг фырт. Схъомыл Гуыдзыстоны паддзахы æгъдауыл фырттимæ æмæ династийы уæнджы бартæй пайда кодта. 1717-æм азæй 1724-æм азы онг Гуырдзыстоны архайдта политикон царды. 1722-æм азы августы-ноябры, йæ фыд æмæ йе ’фсымæр се ’фсадимæ Гандзайы Уæрæсейы император Пётрмæ куы æнхъæлмæ кастысты, уæд уый уыдис Картлийы паддзахады разамонæг. 1724-æм азы нысæнгонд æрцыдис Дæллаг Картлийы æфсæдты сæйраг командæгæнæгæй.
Уæрæсейы
1724-æм азы йæ фыд, йæ бинонтæ æмæ йæ галуаны адæймæгты къордимæ (90 адæймаджы) афтыдис Уæрæсемæ æмæ æрцардис Мæскуыйы. Уым цæргæйæ, фæгæрз ис йæ зонадон архайдыл æмæ йæ фыды хъæппæрисæй æрлæууыдис рауагъдадон хъуыддаджы сæргъы.
Уый у гуырдзиаг феодалон историографийы стырдæр минæвар. Йæ 1745-æм азы фæуд сæйраг куыст «Картлис цховреба» (Гуырдзыстоны цард) сси гуырдзыйы ивгъуыды критикон иртасынады фыццаг фæлтæрæн. Ацы куыстæн ис дыууæ хайы: историон æмæ историон-географион. Гуырдзыстоны истори æмæ географийы тыххæй бирæ æргъаг хабæрттæ фыст кæм ис, уыцы текстмæ æфтыд уыдис хронологион æмæ генеалогион таблицæтæ, стæй, иттæг дæсны конд чи уыдис, ахæм картæтæ. «Картлис цховреба»-йы сæйраг политикон идейæ — Гуырдзыстоны дихтæдзинадыл фæуæлахиз æмæ иухицауады сарæзт — феодалон уавæрты уый уыдис прогрессивон идейæ.
Вахуштийы куыстытæ (фыццаджыдæр историон географийы номссард йæ архайды хай) бирæ хæттыты мыхуыргонд цыдысты гуырдзиаг æмæ æндæр æвзæгтыл.
Вахушти ныгæд у Донской моладзандоны. Йæ ном хæссы Гуырдзыстоны зонæдты академийы Географийы институт.
Йæ бинонтæ
Вахуштийы ус уыдис ерыстауы чызг Мариам Абашидзе. Уыдис сын дæс сывæллоны. Йæ хистæр фырт — Иоанне (амардис 1781-æм азы) уыдис инæлар æмæ Сыгъдæг Гиоргийы VI-æм къæпхæны ордены кавалер (бадзырд № 302 1778-æм азы 26 ноябры).
Литературæ
Категори:Гуырдзыстоны зындгонд адæм Категори:Багратионтæ
Цъалкъа
Цъа́лка (წალკა, Τσάλκα) у сахар Гуырдзыстоны, Цъалкъайы муниципалитеты административон центр.
Сахар бынат кæны Цъалкъайы донæмбырдгæнæны хуссар-скæсæйнаг былы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ Категори:Цъалкъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Кæсæг
thumb|right|Кæсæджы герб Кæсæг (Къэбэрдей, Кабарда) у кæсгон адæмы историон бæстæ, нырыккон Кæсæг-Балхъары хай.
Истори
Кæсæг дих кодта дыууæ хайыл:
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæг-Балхъары истори Категори:Кавказы истори
7 февралы
7 февралы, иронау æртхъирæны мæйы 7-æм бон — азы 38-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Чарлстон (Ныгуылæн Вирджини)
Ча́рлстон (Charleston) у Ныгуылæн Вирджинийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ныгуылæн Вирджинийы сахартæ
Билаонтæ
*
185-æм аз
Амардысты
Категори:185
Галковский, Дмитрий Евгенийы фырт
Дмитрий Евгенийы фырт Галко́вский у нырыккон уырыссаг фыссæг, историк æмæ публицист.
Цардафыст
Райгуырдис 1960-æм азы 4 июны Мæскуыйы. Йæ фыд уыдис заводы инженер, мад куыста хуыйæгæй. Дыууæ ныййарæгæн дæр сæ фыдæлтæ рацыдысты хъæууон сауджынты бинонтæй. 1977-æм азы каст фæцис 51-æм немыцаг сæрмагонд скъола. Скъола фæуыны фæстæ æртæ азы (1977—1980) фæкуыста Лихачёвы номыл заводы джиппыуадзæн корпусты рыгтæахсæг кусæнгæрзтæ. Уый фæстæ куыста лаборантæй Малиновскийы номыл бронетанкон æфсæдты Академийы (1980-æм азы). Цæмæй æфсадмæ акæнынæй хызт уа, уый тыххæй 1978-æм азы цалдæр мæйы фæхуыссыдис Кащенкойы номыл рынчындоны. Йæ царды ацы цау нывгонд æрцыдис йæ автобиографион пьесæ «Фæрæтæй конд кас» («Каша из топора»).
Каст фæцис Мæскуыйы паддзахадон университеты философион факультеты изæрон хайад (1980—1986). Йæ ахуыры профилон къабаз уыдис фæсарæйнаг философийы истори. Дипломы темæ: «Мæлæт æмæ хиамарыны мотивты анализ Платоны сфæлдыстады».
1990-æм азты райдианы иуцасдæр фæкуыста уырыссаг литературæйы ахуыргæнæгæй Мæскуыйы театралон лицейы. Йæ ахуыргæнинæгтæй иу уыдиc ныртæккæйы зындгонд актрисæ Виктория Толстоганова. 1997-æм азы Дмитрий Галковский ссис литературон преми «Антибукер»-ы лауреат (преми нæ райста) .
Библиографи
Дмитрий Галковский у философион роман «Æнæкæрон къуырцдзæвæн»-ы («Бесконечный тупик», М., 1997, 1998, 2008) автор. Уымæй уæлдай ма ныффыста радзырдтæ, пьесæтæ æмæ публицистон уацтæ.
1996—1997 азты мыхуыры уагъта журнал «Саст хъыбыллæ» («Разбитый компас», рацыди æртæ номыры). Сарæзта советон поэзийы антологи «Уткоречь. Антология советской поэзии» (Псков, 2002). http://www.samisdat.com/6/6-antol.htm
Фыссæджы архайд «Цардæгас Журнал»-ы («Живой Журнал»)
2003-æм азы байгом кодта блог LiveJournal-ы:
Фиппаинæгтæ
Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Уæрæсейы фысджытæ Категори:Уæрæсейы философтæ
Гуæцæлтæ
Гуæцæлтæ (Гацаловы) сты ирон мыггаг.
*
Шаройы район
Шаройы район (Шаройский район) у район Цæцæны хуссары. Йæ административон центр у хъæу Химой.
Фиппаинæгтæ
*
Джави
thumb|290px|right|Алфавит джави. Таблицæ кæсын хъæуы рахизырдыгæй гæлиуырдæм, сæрæй бынмæ. Джави у сæрмагондæй ивд араббаг алфавит, кæцыйæ пайда кæнынц малайаг æвзагыл фыссынæн. Джави у Брунейы официалон фыссынæдтæй иу, стæй дзы пайда кæнынц, дины тыххæй куы фыссынц, Индонези, Малайзи, Филиппинтæ æмæ Сингапуры.
Алфавит джави малайаг дунейы рагонæй зындгонд у. Ныгуылæнæй пысылмон дин куы парахат кодта, уæд джавийы фыссынад дæр йемæ. Алфавиты мидæг ис араббаг æмæ персиаг дамгъæтæ, стæй сæрмагонд джавийы нысæнттæ дæр — малайаг мыртæ нысан кæнынмæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Араббаг алфавит
Магдаленæ (департамент)
Магдаленæ (Magdalena) у департамент Колумбийы цæгаты. Йæ административон центр у сахар Санта-Мартæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Колумбийы департаменттæ
186-æм аз
Амардысты
Категори:186
187-æм аз
Амардысты
Категори:187
Хабаровы край
Хабаровы край (Хабаровский край) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Административон центр — Хабаровск.
Фиппаинæгтæ
*
Сумы
Су́мы (Суми) у сахар Украинæйы, Сумыйы облæсты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сумыйы облæсты сахартæ
1910-æм аз
Нобелы преми
*
Ютæ
Ютæ (State of Utah) у АИШ-ы ныгуылæны штат. Йæ цæрджыты нымæц у 2 547 389 адæймаджы (2005).
Фиппаинæгтæ
*
Тинмут
Тинмут (Teignmouth, []) у сахар Англисы. Ис Девоны графады хуссары.
Категори:Англисы сахартæ Категори:Девон
188-æм аз
Амардысты
Категори:188
Тамар (ус-паддзах)
Хæдзарвæндаг
Тамар у Багратионты династийы минæвар. Йæ ныййарджытæ сты Гиорги III æмæ Бурдуханы чызг. Йæ мад уыди аллон ус-паддзах. Тамары схъомыл кодта, хорз ахуырад кæмæ уыди, йæ уыцы фыдыхо Русудан.
Æддаг политикæ
250px|left|thumb|Гуырдзиаг паддзахад йæ хъомысы тæмæны ([[1184—1225)]]
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны истори Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ Категори:Гуырдзыстоны зындгонд адæм Категори:Гуырдзыстоны сыгъдæгтæ Категори:Багратионтæ
Басатæ
Басатæ (Басаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Гранадæ (Никарагуæ)
Гранадæ (Granada) у Никарагуæйы сахар, Гранадæйы департаменты административон центр. Гранадæйы цæры 116 000 адæймаджы (2005).
Цънор
Цънор (წნორი) у сахар Гуырдзыстоны скæсæны, Сигънахы муниципалитеты.
Гранадæ (Никарагуæ)
Гранадæ ис Никарагуæйы цады цæгат-ныгуылæн былы. Гранадæ у Централон Америкæйы зæронддæр сахар.
Цънор
Фиппаинæгтæ
Категори:Къахеты сахартæ
Гранадæ (Никарагуæ)
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы сахартæ
Блуфилд (Ныгуылæн Вирджини)
Блуфилд (Bluefield) у сахар Ныгуылæн Вирджинийы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ныгуылæн Вирджинийы сахартæ
Богъатæ
Богъатæ (Боговы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
189-æм аз
Амардысты
Категори:189
Шетланды сакъадæхтæ
Шетланды сакъадæхтæ (Sealtainn; Shetland Islands; рагон исл. Hjaltland; рагон ирл. Innse C[h]ait) у Цæгат Шотландийы архипелаг. Шетландтæ у Шотландийы 32 зылдтæй иу. Зылды административон центр у Леруик. Цæрджыты нымæц: 22 000 адæймаджы (2007).
Фиппаинæгтæ
* Категори:Шотландийы зылдтæ
Кунæ
Ку́нæ (kuna) у Хорватийы раздæры валютæ (1994—2022). ISO 4217 код у HRK.
Æддаг æрмæг
Категори:Хорватийы экономикæ Категори:Валютæтæ
Чъелетæ
Чъелетæ (Келеевы, Келиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Воронеж
Воро́неж (Воронеж) у Уæрæсейы сахар, Воронежы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 1 032 382 адæймаджы (2016).
Фиппаинæгтæ
Категори:Воронежы облæсты сахартæ Категори:Хæстон намысы сахартæ
Æфсир (журнал)
«Æфсир» уыд, Коцойты Арсен Калачы кæй уагъта, уыцы журнал ирон æвзагыл. Кæд уымæй рацыд æрмæст 14 номыры, уæддæр ацы журнал стыр ахъаз баци ирон литературæйы рæзтæн.
«Æфсиры» фыццаг хатт фæзындысты Арсены радзырдтæ ирон æвзагыл. Журнал «Æфсир» мыхуыр кодта Коцойты Арсены, Хъороты Дауыты, Тменаты Елбыздыхъойы, Тлатты Хохы, Гулиты Ефимы, Рæмонты Тæтæйы, Гаглойты Рутены, Тыбылты Алыксандры, Хъоцты Бидзинайы, Цæголты Георгийы æмæ æндæрты уацмыстæ, стæй ирон æвзагмæ тæлмацгонд уацмыстæ дæр.
Суантæ
Суантæ (Суановы) сты ирон мыггаг.
Æфсир (журнал)
Журнал либералон позицитыл лæуыд кæй уыд, уый тыххæй Коцойты Арсен йæхæдæг фыста: «Ноджыдæр ма уый зæгъæм, æмæ нæ журнал иу партийырдæм дæр, иу къордырдæм дæр нæ кæндзæн, фæлæ нæ ныхас кæддæриддæр уыдзæн мæгуыр, бархъуаг æмæ тыхст адæмы пайдайырдæм».
Суантæ
Равзæрд
Цардысты Туалгомы, Тлийы хъæуы. Уырдæм æрбафтыдысты Уæлладжыры комы Ксуртæй. Уым Суанæн уыд æртæ æфсымæры — Дауыр, Мысык æмæ Цæллаг. Зæххæй бынтон мæгуыр кæй уыд Ксурт, уый тыххæй дзы цыппар æфсымæры дæр фæлыгъдысты. Суан æрбынат кодта Туалгомы — Тлийы, Дауыратæ — Дæргъæвсгомы, Цæллагтæ — Дæллаг Уыналы, Мысыккатæ быдыры хъæуты. Тлийы Суантæй иу — Зæгъой — алыгъд Хуссар Ирмæ æмæ Хъемултайы хъæуы æрцард, кæм æрцард, уыцы хъæуы ном баззад Тлийæ. Фæстагмæ Тлийы Зæгъойтæй фæхицæн сты Пæррæстатæ æмæ æрцардысты æндæр рæтты.
Фиппаинæгтæ
*
Æфсир (журнал)
«Æфсир» æхгæд куыд æрцыди
«Æфсир» æхгæд æрцыди 1910 азы 23 майы. Йæ фæстаг 14-æм номыр Коцойты Арсен журналы сæхгæдæн кæд æсон ссардта, ома, ирон дамгъæуадзджытæ Калакæй фæлыгъдысты зæгъгæ, уæддæр бынтон афтæ нæ уыди. Дамгъæуадзæг Козаты Никъо радзырдта, йе ’рвад Козаты Димитримæ кæй æмбырд кодтой журнал «Æфсир»-ы æрмæг. Димитр Къахетмæ цæрынмæ куы алыгъд, уæд Никъо иунæгæй æмбырд кодта журналы фæстаг номыры онг. «Æфсир» æхгæд куы æрцыд, уый фæстæ ма Никъо дæс азæй фылдæр фæкуыста уыцы типографийы.
Литературæ
Категори:Ирон мыхуыр Категори:Журналтæ Категори:Ирон литературæ Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Шарой
Шарой (Шарой) у хъæу Цæцæны Шаройы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Шаройы районы цæрæнрæттæ
Растуырнæг дин
Растуырнæг дин кæнæ Расткадон дин (ὀρθοδοξία) у чырыстон дины иу къабаз. Дихдзинад æрцыдис 1054-æм азы.
Историон аххосæгтæм гæсгæ растуырнæг дин тынгдæр ахæлиу ис балкайнаг адæмты ’хсæн: болгайрæгтæ, грекъæгтæ, сербæгтæ, черногорæгтæ, румынæгтæ æмæ албайнаг адæмы хай сты растуырнæгтæ. Скæсæйнаг Европæйы бирæ адæмтæ уырнынц растуырнæг амындтытæм гæсгæ, уыдоны ’хсæн абхазæгтæ, белоруссæгтæ, гуырдзы, ирæттæ, уырыс, украинæгтæ æмæ æндæртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чырыстон дин
Никарагуæйы вулканты номхыгъд
thumb|300px| Никарагуæйы вулканты номхыгъд:
Категори:Никарагуæйы географи Категори:Номхыгъдтæ бæстæмæ гæсгæ
Даргинаг адæм
Даргинæгтæ (даргинцы) сты Дагъистаны стырдæр адæтæй иу. Дзурынц даргинаг æвзæгтыл.
Категори:Кавказы адæмтæ Категори:Дагъистаны адæмтæ
Алагиры район
Алагиры район у Цæгат Ирыстоны муниципалон район. Йæ административон центр у Алагир.
Æрдз
Алагиры районы фылдæр хай у хохы. Ис дзы бирæ рæсугъд æмæ бæрзонд цъуппытæ: Зæрæмæджыхох, Тъепле, Хъæриу æмæ æндæртæ.
Фиппаинæгтæ
*
Квадрат
Квадрат у, кæй æппæт къуымтæ раст сты, ахæм ромб.
Категори:Геометри
190-æм аз
Амардысты
Категори:190
Ольгети
Ольгети (Ольгети, ОлгатӀе) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы. Лæууы цæугæдон Мæхъхъæлдоны былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Леруик
Леруик (Lerwick) у Шотландийы цæгатагдæр сахар æмæ Шетланды сакъадæхты административон центр.
Категори:Шотландийы сахартæ Категори:Шетланды сакъадæхтæ
191-æм аз
Амардысты
Категори:191
Швейцарийы франк
right|200px Швейцарийы франк у Швейцарийы официалон валютæ. Йæ ISO 4217 код у CHF.
Категори:Швейцари Категори:Франктæ Категори:Валютæтæ
Толстой, Лев Николайы фырт
Толстой Николайы фырт Лев (Лев Николаевич Толстой) (райгуырдис 1828-æм азы 28 августы (9 сентябры), Ясная Полянæйы, Тулæйы губернæйы, Уæрæсейы империйы — амардис 1910-æм азы 7 (20) ноябры, Астапово, Рязаны губернæйы, Уæрæсейы империйы) — у зындгонд уырыссаг фыссæг, граф.
Уацмыстæ
æмæ æндæртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Уæрæсейы фысджытæ
Куалæ-Лумпур
Куа́лæ-Лу́мпур (Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, джави:كوالا لومڤور) у Малайзийы сæйраг сахар æмæ паддзахады æппæты стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Малайзийы сахартæ Категори:Мегаполистæ
193-æм аз
Амардысты
Категори:193
24 декабры
24 декабры, иронау цыппурсы мæйы 24-æм бон — азы 358-æм бон ( 359-æм бон).
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Тæтæрстан
Тæтæрстан кæнæ Тæтæрстаны Республикæ (Татарстан Республикасы) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Тæтæрстаны сæйраг сахар у Хъазан.
Шостакович, Дмитрий Дмитрийы фырт
Дмитрий Дмитрийы фырт Шостакович (1906—1975) уыд советон композитор, пианист, дирижёр, педагог æмæ æхсæнадон архайæг. XX-æм æнусы разагъддæр музыканттæй иу, Сталины премийы лауреат.
Тæтæрстан
мини|right|Хъазаны метро
Шостакович, Дмитрий Дмитрийы фырт
Библиографи
Шостаковичы фыст тексттæ:
Иртасæн литературæ:
Фиппаинæгтæ
Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Советон Цæдисы композитортæ Категори:Пианисттæ Категори:Дирижёртæ алфавитмæ гæсгæ Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Категори:Бетъырбухы чи райгуырдис, уыдон Категори:Мæскуыйы чи амардис, уыдон
Бурсадзели
Бурсадзелидыг. дзырд кæнæ борсабзелидыг. дзырд, бурсабдзелидыг. дзырд у зайæгойы ном.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Удайы бакæлæн
Удайы бакæлæн (Удская губа) у донæфтæны бакæлæн Охотæйы денджызы, Хабаровсчы крайы былгæрон. Йæ дæргъ у 100 км-мæ æввахс, уæрх — 83 км-æй фылдæр, максималон æрфад у 36 м. Æрбаивылдтытæ сты æнæраст, æрдæгсуткæйон.
Октябрæй июнмæ бакæлæны дон у ихæмбæрзт. Бакæлæнмæ кæлы цæугæдон Уда (уымæй йæ ном). Удæйы бакæлæнмæ бацæуæнты æрбынат кодтой Шантары сакъадæхтæ. Бакæлæны ис чысыл порт Чумикан (1344 цæрæджы).
Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уæрæсейы бакæлæнтæ Категори:Охотæйы денджызы бакæлæнтæ Категори:Хабаровы крайы географи
Кантабри
Кантабри (исп. Cantabria) у испайнаг автономи Испанийы тæккæ цæгаты.
Фæзуат: 5289 км2. Цæрджыты нымæц: 530 мин. Сæйраг сахар: Сантандер.
Фиппаинæгтæ
*
Къутыхы хох
Къутыхы хох у хох Хуссар Ирыстоны. Ис Дзомагъгомы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Дарио, Рубен
Рубен Дарио (Rubén Darío, æххæстæй йæ ном уыд Félix Rubén García Sarmiento; 1867-æм азы 18 январы — 1916-æм азы 6 февралы) уыд Никарагуæйы поэт, зындгонд журналист æмæ дипломат, испайнаг модернизмы бындурæвæрæг.
Цардафыст
Рубен Дарио райгуырдис Метапæйы, Никарагуæйы чысыл сахары (йæ ныртæккæйы ном у Сьюдад-Дарио), коммерсанты бинонты ’хсæн. Рубен кæсын базыдта 3-аздзыдæй, æмдзæвгæтæ фыссын райдыдта 12-аздзыдæй (зындгонд у, 1879-æм азы кæй ныффыста, уыцы сонет).
Уый бирæ балц кодта Централон æмæ Хуссар Америкæйы, бирæ азты дæргъы царди Парижы.
Сфæлдыстад
Йæ зындгонддæр чингуытæ сты «Sinfonia en gris mayor», «Sonatina», «Cancion de otono», «Azul», «Cantos de vida y esperanza» æмæ æндæртæ. Йæ политикон æмдзæвгæтæ систы сандинистты пропагандæйы хотых, хуымæтæг адæм разæнгард кодтой америкаг империализмы ныхмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы поэттæ
22 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Эль-Чалтен
Эль-Чалтен (El Chaltén) у хъæу Аргентинæйы хуссары. Ис Патагонийы, Сантæ-Крусы провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы цæрæнрæттæ
Сынт
Сынт (бирæон нымæц: сынтытæ),  у мæргъты хуыз сынтыты мыггагæй. Йæ буары дæргъ у 60—65 сантиметры бæрц.
Категори:Мæргътæ
Архыз
Архы́з (Архыз, Ырхыз, Архъыз) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы Зеленчукскаяйы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъæрæсе-Черкесы цæрæнрæттæ