cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пысылмон республикæ
Классикон пысылмон республикæйыл нымайæн ис Иран — йæ сæргъы лæууы уæлдæр пысылмон дингæнæг (рахбар).
Категори:Пысылмон дин Категори:Политикæ
Дуан
Дуан (დვანი) у хъæу Гуырдзыстоны Карелы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Комлæгæт
Комлæгæт у хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 3782 метры.
Æрвитæнтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
374-æм аз
Амардысты
Категори:374
1311-æм аз
Амардысты
Категори:1311
Дакотæ
Дакотæ (Dakota):
Каунас
Ка́унас (рагон Ковна, Ковно, Kaunas, Kowno, Коўна) у Литвайы дыккаг стырдæр сахар. Цæрынц дзы 355 550 адæймаджы (2008).
Фиппаинæгтæ
*
Ла-Пас (Хуссар Дæллаг Калифорни)
Ла-Пас (La Paz) у сахар Мексикæйы, штат Хуссар Дæллаг Калифорнийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Авдæнмæ фидыд
Авдæнмæ фидыд — афтæ хуындис, нырма-иу авдæны чи хуыссыдис, ахæм æнахъом лæппу æмæ чызджы фидæны æмкъайады тыххæй сæ ныййарджытæ куы бафидыдтой — «æхсыры» фидыд. Уыцы æгъдауы нысан уыдис, æнгом æмæ хæларæй чи цард, ахæм дыууæ хæдзары ахастдзинæдтæ хæстæгиуæджы бастдзинадмæ раивын, сывæллæтты ныййарджытæ-иу кæрæдзийæн дзырд радтой æмæ-иу сæ бадзырд бафидар кодтой, сывæллæтты авдæнты сæрхъæдтæ фæуыгард кæнгæйæ. Ирыстоны иуæй-иу æхсæнæдты фидæны усгуры-мойы фыд чызы нывæрзæны æвæрдта топпыхосы чъисса нæмыгимæ. Авдæнмæ-иу куы бафидыдтой, уæд ирæдæн уыдис символикон нысаниуæг. Авдæнмæ бафидауæг бинонтæй-иу иутæ сæ дзырд куы фæсайдтой, уæд-иу уыцы хъуыддыг туг расайдта.
Морбедаани
Морбедаани (მორბედაანი) у Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хъæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цыми (Алагиры район)
Цыми у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Нарыдон æмæ Мамысондон иу кæм кæнынц, уым.
Истори
У Туалгомы рагондæр хъæутæй. Йæ фыццаг æрцæрæг Бигъуылайы мæсыг æвæрд уыдис Цмийы къæдзæхы фидар риуыл. Ам Бигъуыла суазæг кодта Гуырдзыйæ Кæсæгмæ фистæгæй цæуæг кæсгон кънйаз Иналы фырт Хетæджы. Бæллиццаг уыдысты Бигъуылайы цæрæн бынат æмæ фадæттæ. Йæ хъæу лæууыд стыр фæзы. Йæ мæсыг — Цмийаг комы доны галиу был фидар къæдзæхыл.
Йæ хуымзæххытæ — йæ алыварс. Буц уыди Цмийы стыр хъугомæй. Фосхизæнтæ, хосгæрст зæххытæ æмæ хъæд — парахат Цмийаг комы уæлвæзты, фæхсыты æмæ адæгты. Суæрттæ хæстæг — Æрыдоны доны фæйнæ фæрсты.
Азæй-азмæ рæзти хъæу. Бирæ кодтой Бигъуылайы байзæддæгтæ. Фæстагмæ сæ фарсмæ æрцардысты Дзанайтæ, Гуыбатæ, Хетæгкатæ.
Авдæнмæ фидыд
Категори:Ирон адæм
Цыми (Алагиры район)
Истори
Цмийаг комы доны рахиз фарс стыр фæзæй дардмæ зынд зынгæ ирон фыццаг дохтыр Хетæгкаты Андухъапары дыууæуæладзыгон цъæхсæр хæдзар. Сæрды бонты Бетъырбухæй ссæугæйæ-иу дзы йæ фæллад уагъта Андухъапар, дзæбæх кодта йе ’мбæстон æвæгæсæг рынчынты.
Ам, йæ мады амарды фæстæ, хъомыл кодта, адæмæн йæ фæлмæн зæрдæйæ зындгонд Хетæгкаты Чендземæ ирон адæмы уарзон хъæбул Хетæгкаты Къоста.
Хъæуы астæу нырма лæууы чысыл, фæлæ рæсугъд рагон аргъуан, æмæ дзы цæрджытæ пайда кæнынц культурон æмæ æхсæнадон хъуыддæгтæн.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бигъуылатæ, Кæсæбитæ, Гуыбатæ, Дзанайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Мтацъминда (пантеон)
Гуырдзыстоны фысджытæ æмæ æхсæнадон архайджыты пантеон Мтацъминда (ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა მთაწმინდის პანთეონი) у, Гуырдзыстоны зындгонд фысджытæ, артисттæ, ахуыргæндтæ æмæ национ хъайтартæ ныгæд кæм сты, уыцы некрополь Тбилисы, Гуырдзыстоны.
Категори:Гуырдзыстоны уæлмæрдтæ
1312-æм аз
Амардысты
Категори:1312
Стерлитамак
Стерлитама́к (Стәрлетамаҡ) у сахар Уæрæсейы Башкортостаны, Стерлитамачы районы административон центр. Цæрынц дзы 279,7 мин адæймаджы (2016).
Истори
Бындурæвæрд 1766-æм азы. Статус 1782-æм азæй.
Индустри
Сахары индустрийы сæйрагдæр у химион къабаз.
Фиппаинæгтæ
*
376-æм аз
Амардысты
Категори:376
Мæй (Зæххы æмбæлццон)
thumb|right|250px|Мæй Мæй (символ: ; ) у Зæххы иунæг æрдзон æмбæлццон. Уый у Хуры системæйы фæндзæм стырдæр æрдзон æмбæлццон. Зæхх æмæ Мæйы центры астæу дæрддзæг у 384 467 км.
Хуры системæ ма æрыгон куы уыди, уæд нæ Зæххы къорийыл уæлæнгæйтты сæмбæлди Марсы йас протопланетæ. Уый Зæххы цъарæй æмæ йæ тæнæг тæвд хуылфæй ратыдта егъау хæйттæ æмæ сæ алфамбылай апырх кодта. Ацы срæмыгъд Зæххы цур орбитæйы сæвзарын кодта тæхгæ зынгсахайы рон. Куыдфæстæмæ роны хæйттæ баиу сты, кæрæдзиуыл бандæгъдысты æмæ сæ рауади Мæй.
1969-æм азы 20 июлы, 20 сахаты æмæ 17 минуты Гринвичы рæстæгмæ гæсгæ, космосон нау «Аполлон-11»-æй чи фæхицæн ис, уыцы мæйдзог модуль Нил Армстронг æмæ Базз Олдринимæ æрбадтис Мæйы уæлцъарыл. Цалдæр сахаты фæстæ, 21 июлы, америкаг астронавттæ сысты фыццаг адæймæгтæ, нæ Зæххы æмбæлццоныл чи акъахдзæф кодта.
«Аполлон-11»-ы бындурон экипажы уæнгтæ уыдысты:
Йæ рахиз къухæй асиныл хæцгæйæ, Армстронг йæ галиу къах авæрдта Мæйы уæлцъарыл (йæ рахиз къах ма уыд асины къæпхæныл), æмæ загъта:
Æддаг æрмæг
Категори:Хуры системæ
.lt
.lt у Литвайы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
lt
377-æм аз
Амардысты
Категори:377
Дахадаев, Магомед-Али
Магомед-Али Дахадаев (фæсномыг — Махач; 1882 — 1918) — XX æнусы райдианы Дагъистаны революцион архайæг.
Цардафыст
Дахадаев райгуырдис солиаг хъæу Унцукулы, куырды бинонты ’хсæн.
1900-æм азы йæ къухы бафтыдис Бетъырбухы фæндæгты инженерты институтмæ бацæуын. 1905-æм азы Дагъистанмæ куы раздæхтис, уæд сси РСДРП-йы разамонджытæй иу, дыууæ хатты йæ æрцахстой, 1906-æм азы ноябры Дагъистанæй йæ ратардтой. 1910-æм азы Магомед-Али каст фæци институт æмæ 1916-æм азы онг куыста Майкъопы æфсæнвæндаджы инженерæй.
Февралы революцийы фæстæ сси Дагъистаны облæстон советы уæнг Темир-Хан-Шурайы (ныры Буйнакск). 1918-æм азы райдиан æрæмбырд кодта, Хæххон республикæйы æфсады ныхмæ чи тох кодта, уыцы сырхæфсæддонты къорд. 1918-æм азы 22 сентябры йæ æрцахстой урсæфсæддонтæ æмæ фехстой.
Махачы кадæн 1922-æм азы сахар Порт-Петровскæн радтой йæ фæсномыджы ном — Махачкала (ома «Махачы фидар, Махачы хъаллæ»). Йæ ном ма хæссынц Дагъистаны Дахадаевы район, хутор Дахадаевкæ (раздæры хъæу Преображенское Дагъистаны) æмæ хъæу Махачаул (раздæры Джелал) Стъараполы крайы скæсæны.
Æддаг æрмæг
Категори:Дагъистаны зындгонд адæм Категори:Уæрæсейы революционертæ Категори:Унцукулы районы чи райгуырдис, уыдон Категори:Дагъистаны чи амардис, уыдон
Сæрызæд
Сæрызæд, — чындзхасты æнæмæнг хъæугæ миниуæг — чысыл тырыса чындзы хыз сисынæн. Йæ ном дæр амоны «сæрыл аудæг зæд», æмæ дзурæг у йæ миниуæгдæттæг хъомысл: Сæрызæд у чындзы йæ ног бинонтæм ахæссыны æмæ йæ бинонтыл банымайыны нысан. Сæрызæд аразынц урс, хатгай та æрвхуыз цъæх хуымацæй, ацы хуызтæ сты нымад чызгон сыгъдæгдзинады нысаныл. Сæрызæдæн йæ кæрæтты аласынц сырх, уарди хуыз кæнæ æрвхуыз уаццаг. Сæрызæд саразынц чындзы хæдзары æмæ хауы чындзы дзаумæттæм. Сæрызæд фæдарынц зынгæ бынаты, арæхдæр æй дарынц ирон хæдзарæн йæ сылгоймæгты ’рдæджы.
Категори:Ирон мифологи Категори:Ирон этнографи
Иркутск
Ирку́тск у сахар Уæрæсейы, Иркутсчы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 582,5 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Иркутсчы облæсты сахартæ
378-æм аз
Амардысты
Категори:378
Бæрту
Бæрту у цъити Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Бæртуйы комы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Куэнкæ (Эквадор)
Куэ́нкæ (Cuenca) у сахар Эквадоры, Асуайы провинцийы административон центр.
Категори:Эквадоры сахартæ
Дзæлæу
Дзæлæудыг. дзырд (Sisymbrium loeselii, Гулявник Лёзеля) у кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Агглютинаци (лингвистикæ)
Агглютинаци у, иуæй-иу æвзæгты (тюркаг, мангойлаг, финноугойраг æмæ æнд.) ахæм миниуæг, цыран стандартон аффикстæ механикон æгъдауæй æфтыд цæуынц æнæивгæ бындуртæ кæнæ уидæгтæм.
Агглютинативон у ирон æвзаджы хауæнты системæ дæр.
Категори:Æвзагзонынад
1313-æм аз
Амардысты
Категори:1313
Хызисæн
Хызисæн — чындзы цæсгом чи фембæрзы, уыцы хыз сисыны фæтк;йæ нысан уыдис чындз йæ мойы хæдзары бинонтыл нымад кæй æрцыдис, уый.
Хызисыны æгъдау æххастгонд цыдис къонайы фарсмæ, хистæр-иу ног чындзы къонайы бардуаг Сафа æмæ бинонтыл аудæг дзуар Бынаты хицауыл куы бафæдзæхста, уæд уыйфæстæ. Чындздзон хыз-иу чындзы сæрæй систа усгуры бинонты нæлгоймаг цоты æппæты кæстæрсæрмагонд тырыса сæрызæды фæрцы. Дарддæр-иу уыцы лæппу æмæ чындзы æхсæн, йæ мойы иннæ хастæджытæй хъауджыдæр, фæзындысты æмæ рæзтысты æнгомдæр ахастдзинæдтæ.
Категори:Ирон мифологи
1314-æм аз
Амардысты
Категори:1314
Швабийы Альб
Швабийы Альб (Schwäbische Alb) у хохмассив Германы хуссары, федералон зæхх Баден-Вюртемберджы. Швабийы Альб у, кæмттæй лыггонд чи у, ахæм хæххон плато.
Йæ тæккæ бæрзонддæр цъупп у хох Лемберг (1015 м).
Категори:Германы хæхтæ
379-æм аз
Амардысты
Категори:379
Сахарæ
Саха́рæ (الصحراء الكبرى — aṣ-ṣaḥrāʼ al-kubrá) у дунейы стырдæр тæвд æдзæрæгран. Йæ фæзуат у 9 милуан квадратон километры бæрц, уый ахсы Цæгат Африкæйы фылдæр хай, Сырх денджызæй Атлантикон фурды былгæронмæ. Уыцы территори йæ фæзуатмæ гæсгæ абæрæн и АИШ кæнæ Европæйы территориимæ.
Æдзæрæграны ном у араббаг дзырд «сахра»-йæ (صَحراء), нысан кæны хуымæтæджы «æдзæрæгран». Сахарæйы чи цæры, уыдонæй фылдæр дзурынц араббагау (уыдоны ’хсæн, араббаг æвзаг дыккаг æвзаг кæмæн у, уыдон).
Сахарæйы цы паддзахæдтæ æххæстæй кæнæ хæйттæй и, сты ахæм:
Литературæ
Категори:Африкæ Категори:Æдзæрæгрæттæ
Литоваг æвзаг
Литоваг æвзаг (lietuvių kalba) у литоваг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 3 милуан адæймаджы.
*
Делкъан
Делкъан (დელკანი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Косовскæ-Митровицæ
Ко́совскæ-Ми́тровицæ кæнæ Ми́тровицæ (Kosovska Mitrovicа; Mitrovica) у Сербийы сахар, Косово æмæ Метохийы цæгаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сербийы сахартæ Категори:Косовойы сахартæ
Гебийы æфцæг
Гебийы æфцæг, дыгуронау Гебий æфцæг (ღების უღელტეხილი) у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны ’хсæн.
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Гуырдзыстоны æфцджытæ
380-æм аз
Амардысты
Категори:380
Хуссар Кавказ
thumb|right|300px|Хуссар Кавказ Хуссар Кавказ кæнæ Фæскавказ (Cənubi Qafqaz, Հարավային Կովկաս, სამხრეთი კავკასია) у географион бæстæ Стыр хохы (Кавказы сæйраг рагъы) хуссарварс. Хуссар Кавказы ис 6 паддзахады:
*
Ниамей
Ниаме́й (Niamey) у Нигеры сæйраг сахар. Цæрынц дзы 1 млн адæймаджы бæрц.
Категори:Нигеры сахартæ
Йошкар-Ола
Йошкар-Ола (марийагау нысан кæны «сырх сахар») у Уæрæсейы сахар, Республикæ Марий Элы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Марий Элы сахартæ
Бубы комы дон
Бубы комы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Къуыдаргомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
1315-æм аз
Амардысты
Категори:1315
Урбанистикæ
Урбанистикæ — сахарты рæзт æмæ цард чи иртасы, ахæм зонад.
*
381-æм аз
Амардысты
Категори:381
Бынаты хицау
Бынаты Хицау (Бындур) — бынаты (хæдзары) бардуаг. Ирон адæмы уырнындзинæдтæм гæсгæ цæры къæбицы, æвдисынц æй ссырджын фыдуынд зæронд усы хуызы. Фæлæ йæ бон у æндæр хуызы февзæрын дæр, зæгъæм, лæппуйы, урс уæрыччы æмæ æндæр истæй хуызы. Бынаты хицауы сæ бон фенын у æрмæстдæр сылгоймаг дæснытæн, уый дæр Ногбон æхсæв.
Бынаты хицау ауды бинонтыл, уый къухты сты се ’нæниздзинад æмæ сæ амонд, хæдзарон фос дæр алыхуызон низтæй уыйхъахъхъæны. Уыимæ Бынаты хицау, ног чындз йæ фыды хæдзарæй куы фæцæуы, уæд æй раст фæндагыл саразы, ауды йыл. Кæнæ йын ахъаз кæны, цæмæй сахуыр уа йæ ног бинонтыл, æрбынатон уа йæ мойы хæдзары.
Бынаты хицау сылгоймæгтæм иннæ зæдтæй хæстæгдæр у. Бар сын уыдис йæ номæй дæр æй хонын. Афæдзы мидæг-иу бæлвырд бон Бынаты хицауæн æргæвстой нæл фыс, сæгъ, кæнæ хæдзарон мæргътæй исты. Сæ дзидза-иу сын Бынаты хицауæн куы скуывтой, уæд-иу æй хъуамæ бахордтаиккой æрмæстдæр бинонтæ сæхæдæг.
Категори:Ирон адæм
Нуэво-Леон
Нуэво-Леон (Nuevo León) у штат Мексикæйы. Сæйраг сахар — Монтеррей.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Петрозаводск
Петрозаводск (карел., фин. Petroskoi) у сахар Карелийы, уыцы республикæйы сæйраг сахар. Лæууы Онегæйы цады ныгуылæн былыл. Цæрынц дзы 277,1 мин адæймаджы (2016).
Фиппаинæгтæ
Категори:Карелийы сахартæ
Мæзджыт аль-Хæрам
thumb|right|300px|Мæзджыт аль-Хæрам Мæзджыт аль-Хæрам (المسجد الحرام, Тобæгонд мæзджыт) у пысылмон динмæ гæсгæ сæйраг мæзджыт. Æрбынат кодта Сауды Араббы сахар Меккæйы. Йæ мидкæрты ис Чабæ.
Категори:Фенддæгтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Пысылмон дин Категори:Мæзджыттæ Категори:Меккæ
Къæбиц
Къæбиц (хуссар ныхасыздæхтыты ис æндæр вариант: мидæггом, ) — сæрмагонд хатæн ирон традицион хæдзары, дардтой дзы бинонтæ хæлц. Къæбиц уыдис бинонты хистæр сылгоймаджы — æфсины æвджид, æмæ йе ’вастæй къæбицмæ бацæуын никæй бон уыдис. Ирон адæмы уырнындзинадмæ гæсгæ къæбицы цардис бинонтыл аудæг дзуар Бынаты хицау.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон адæм
Бубы ком
Бубы ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Мамысонгомы, цæугæдон Бубы доны дæргъмæ.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ Категори:Мамысонгом
382-æм аз
Амардысты
Категори:382
Сарды æфцæг
Сарды æфцæг у æфцæг Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Уæллагком æмæ Сардыкомы ’хсæн.
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Упсала-Цирк
«Упсала-Цирк» — уæрæсейаг цирк, автономон æнæ саудæджерон организаци, социалон æмæ культурон лæггæдтæ дæттæг. Архайы æвæгæсæг сывæллæтты æмæ æнахъомты социалон дзæбæхкæныныл. Цирк кусы 2000-æм азæй Бетъырбухы. Организацийы нысан — уынджы цардæн скæнын альтернативæ, раздахын сывæллæтты æхсæнадмæ æмæ скæнын гæнæнтæ сæ алырдыгон тынгадмæ.
Истори
2011-æм азы фæткдарыны компани «Теорема»-йы сæргълæууæг Игорь Водопьяновы фæрцы Свердловы номыл донбыластæрды уыд арæзт фыццаг стационарон цатыр(раздæр цирк банат кодта æххуырсгæ). Фæстæдæр æмарæн территорийыл организатортæ сарæзтой «Упсала-Цирк» кæй хонынц, уый – сæрдыгон бинотæн ивхæрсон комплекс концерттæ аразынæн, циркон уроктæ дæттынæн æмæ æндæр мастер-класстæ кæнынæн сывæллæттæн. Парчы мадзæлты архайдтой Вячеслав Полунин, Гётейы номыл Институт, Евгений Фёдоровы музыкалон проект Optimystica Orchestra, Хоронько-оркестр, мульт-студи «Да», айвадон мануфактура ПТХ, «Открытая библиотека», рауагъдад «Поляндрия» æмæ æндæртæ. 2012-æм азæй райдайгæйæ æппæт музыкæ спектакльтæн фыссы зындгонд композитор Дмитрий Максимичёв.
2013-æм азы барæггæнæнтæм организацийы афæзы хцайы æрзылд фæфылдæр 11 милуан соммæ. Уыимæ хардз бамбæрзт сси 10-12% — æфтиаг цыд билеттæ æмæ сувенирон продукци уæй кæнынæй: футболкæтæ, нысантæ, сумкæтæ. Иннæ аз пайда фæфылдæр 30% онг. Кæд раздæр цирк йæ куыстытæ фылдæр авдыста Европæйы, æнцондæр æмæ хцайæ пайдадæр кусын кæм уыд, уæд нырæй фæстæмæ авдыстытæ райдыдтой цæуын Уæрæсейы Евгиния Горькæвæйы социалон проект «Душевный базар»-имæ иумæ. Труппæ уыд Красноярскы, Новосибирскы, Сочийы, Краснодары, Ростов Донылы, Уралы сахарты, Владивостокы, Хабаровскы æмæ æндæр регионты.
2015-æм азы «Упсала-Цирк»-ы бындурыл Бетъырбухы байгом Циркон педагогикæйы скъола.
Архайд
Сывæллæтты ахуыр кæнынц профессионалон циркы кусæг тренертæ, хореографтæ, режиссертæ. 2014-æм азы организацийы æдæппæт куыста 16 адæймаджы æмæ дзы ахуыр кодтой 70 æвæгæсаг сывæллоны 7 азæй 18 азы онг. Алы аз кризисон центрты æмæ коррекцион скъолаты цæуынц æмбырдтæ, циркмæ бахауы 50 сывæллоны(уыдонæй 35 баззайынц циркы кусынмæ). Репертуары и цалдæр æвдысты. 15 азмæ «Упсала-Цирк» уыд Европæйы 500 ран гастрольты. Организацийы æфтиаг цад билеттæ уæй кæнынæй, корпоративон мадзæлттæ кæнынæй тимбилдингæй, бæрæгбæттæ цæттæ кæнынæй.
Циркы кусджытæ царды уадзынц бирæ æддагон социалон программæтæ, зæгъæм, 1-æм спецскъолайы организациконд уыд «Фæсбыру цирк» (уырыс. «Цирк за забором»), уым æрыгон фыдгæнджыты ахуыр кæнынц паркурæй. Æртæ сæйраг группæйæ уæлдай кусы сæрмагонд къорд Наталья Кашинæйы сæргъы. Уым сымбырд кодта рынчын сывæллæтты, сæ фылдæр хай Дауны синдромæй рынчынтæ. Æппæтуæрасеон социалон программæ «Сагъæсы тых»-ы (уырыс. «Сила мечты») фæрцы аразынц мастер-класстæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
1316-æм аз
Амардысты
Категори:1316
Кекконен, Урхо
Урхо Калева Кекконен (Urho Kaleva Kekkonen, 1900-æм азы 3 сентябры, Пиэлавеси — 1986-æм азы 31 августы, Хельсинки) уыд Финляндийы зындгонд политик, уыцы бæстæйы æстæм президент.
Кекконены къухы бафтыд Советон Цæдисимæ хорз бастдзинад саразын, уый йæ бæстæйы экономикæйæн дæр фæахъаз кодта: рапарахат машинæаразæн, гæххæтуадзæн æмæ полиграфион индустри. Кекконен Финляндийы президенты бынаты куыста 25 азы дæргъы (1956—1982).
Кекконены дыууæ фæззон фырты дæр политиктæ систы. Сæ иу, Матти, уыд парламенты депутат, сæ иннæ, Танели, куыста дипломатæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Финляндийы президенттæ Категори:Финляндийы премьер-министртæ Категори:Пиелавесийы чи райгуырдис, уыдон
Цомахъ
Цомахъ кæнæ домбай (Panthera leo) у, хомхорты къорды гæдыты бинонадмæ чи хауы, æхсырæйхæсгæ цæрæгойты ахæм хуыз.
Цомахътæ сты ахæм гæзæмæ хомхортæ, æрдон диморфизм кæмæн ис. Хъомыл нæл цомахъæн ис бæзджын барц, æмæ у сылæй дзæвгар ставддæр.
Цомахъ бахъомыл вæййы 5 азы кармæ.
Цомахътæн, æндæр дынджыр гæдытимæ абаргæйæ, ис æнахуыр цардыуаг — цæрынц стыр бинонты (прайдтæй). Цуан кæнынц æмæ лæппынтæм зилынц, фылдæр, сылтæ, нæлтæ та хъахъхъæнынц территори.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хомхортæ
Россини, Джоаккино Антонио
Джоакки́но Анто́нио Росси́ни (Gioachino Antonio Rossini; 1792—1868) уыди италиаг композитор, динон æмæ камерон музыкæйы, стæй 39 оперæйы автор.
Цардафыст
Россини райгуырдис 1792-æм азы 29 февралы итайлаг сахар Пезаройы. Йæ ныййарджытæ уыдысты музыканттæ (фыд уыди трубач æмæ валторнист, мад та — зарæггæнæг). Йæ сабибонтæй Джоакино ахуыр кодта зарын, стæй чембало æмæ скрипкæйыл цæгъдын, касти музыкæйы теори. Рæсугъд хъæлæсы хицау уæвгæйæ сывæллон зарыди аргъуаны хорты, оперон театры та уыди хоры дирижер æмæ аккомпаниатор. 1806–1810-æм азты Россини ахуыр кодта музыкæ Болоньяйы музыкалон лицейы. Уым йæ ахуыргæнджытæ уыдысты В. Каведаньи (виолончель) æмæ С. Маттеи (контрапункт).
1806-æм азæй Россини уыди Болонийы филармонион академийы уæнг.
Йæ фыццаг оперæ («Вексель на брак») композитор ныффыста 1810-æм азы. Дарддæры азты Джоакино иудадзыг фыста оперæтæ Венецийы æмæ Миланы театртæн.
383-æм аз
Амардысты
Категори:383
Россини, Джоаккино Антонио
Цардафыст
Лицей каст фæуынæй 6 азы куы рацыди (1816 аз), уæд Россини ныффыста (20 бонмæ) йæ зындгонддæр уацмыс — оперæ «Сивильяйы хилдасæг», Бомаршейы пьесæмæ гæсгæ.
1821-æм азы Россини ракуырдта зарæггæнæг Изабеллæ Кольбаны. 1823-æм азы Лондоны Къаролы театры директоры хуындмæ гæсгæ композитор араст ис Стыр Британимæ. Уым ын фондзмæйон куыстæн фыстой 7000 фунт стерлингы бæрцæн мызд.
1824-æм азы Россини сси Парижы Итайлаг театры директор.
1829-æм азы Россини раздæхти Болонимæ. Фæлæ 1830-æм азы ноябры ногæй цæуы Парижмæ.
1836–1855 азты композитор царди Болонийы æмæ Флоренцийы, разамынд лæвæрдта Болонийы музыкалон лицейæн.
1845-æм азы фæзиан йæ фыццаг ус. Дыууæ азы фæстæ Россини ракуырдта Олимпия Пелиссьейы. 1855-æм азы музыкант æрбынат кодта Парижы. Йæ хæдзар сси сахары зындгонддæр музыкалон салонтæй иу. Джоакино Россини фæзиан 1868-æм азы 13 ноябры Парижмæ хæстæг сахар Пассийы. 1887-æм азы йæ марды буар раластой Флоренцимæ æмæ уым баныгæдтой.
Россинийы ном хæссы, йæ ныстуанмæ гæсгæ йæ райгуырæн сахары кæй сарæзтой, уыцы консерватори.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы композитортæ Категори:Маркейы чи райгуырдис, уыдон
.cz
.cz у Чехийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
cz
Мосабрун
Мосабрун (მოსაბრუნი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы, Ленингорæй дыууæ километры хуссарæрдæм.
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дунай
Дунай кæнæ Донай у Европæйы дыккаг стырдæр цæугæдон (Волгæйы фæстæ). Æфты Сау денджызмæ (кæс Дунайы дельтæ), афæдз фæхæссы 210 км³ дон.
Дунайы былтыл лæууынц бирæ сахартæ, уыдоны ’хсæн Европæйы цыппар паддзахады сæйраг сахартæ: Венæ (Австрийы сæйраг сахар, 1597 мин цæрæджы), Белград (Сербийы сæйраг сахар, 1168 мин), Будапешт (Венгрийы сæйраг сахар, 2016 мин), Братиславæ (Словакийы сæйраг сахар, 425 мин).
Этимологи
Иу теоримæ гæсгæ, Дунайы ном равзæрд скифаг-сæрмæтаг дзырдæй dānu (нырыккон ирон æвзаджы дон). Æндæр теори куыд зæгъы, кельтаг дзырдбаст у: danu «тагъд» æмæ vius «дон».
Наудзыд
1992-æм азы Германы скуыста ног наудзæуæн къанау Рейн—Дунай. Уыцы рæстæгæй Дунай сси Цæгат денджызæй (порт Роттердам) Сау денджызмæ (порт Сулинæ) наудзæуæн фæндаджы хай. Уымæй фæфылдæр ласт уæргъты бæрцуат.
Зымæг хъарм куы вæййы, уæд Дунайыл ис наутыл цæуæн æнæхъæн азы дæргъы, æндæр азты та — 1—2 мæйы йеддæмæ.
1999-æм азы Дунаймæ ныххаудтой æртæ хиды Сербийы, НАТО-йы бомбардировкæйы аххосæй; уымæй нал уыд науыл бацæуæн. Донвæд уыцы хидты хæйттæй ссыгъдæг чындæуыд æрмæст 2002-æм азмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Австрийы цæугæдæттæ Категори:Болгарийы цæугæдæттæ Категори:Венгрийы цæугæдæттæ Категори:Германы цæугæдæттæ Категори:Хорватийы цæугæдæттæ Категори:Румынийы цæугæдæттæ Категори:Сербийы цæугæдæттæ Категори:Словакийы цæугæдæттæ Категори:Украинæйы цæугæдæттæ
Калтан (Кемеровойы облæст)
Калтан у сахар Уæрæсейы Кемеровойы облæсты. Цæрынц дзы 25,3 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
1318-æм аз
Амардысты
Категори:1318
384-æм аз
Амардысты
Категори:384
Чаморро, Виолетæ
Виолетæ Чаморро (Violeta Barrios Torres de Chamorro; райгуырд 1929 азы 18 октябры Ривасы сахары) у Никарагуæйы хистæр фæлтæры политик, 1990—1997 азты уыцы паддзахады президент. Уый æвзæрст куы æрцыд, уымæй сси Никарагуæйы фыццаг ус-президент æмæ Цæгат Америкæйы дыккаг (уый размæ Гаитийы ма уыди ус-президент).
385-æм аз
Амардысты
Категори:385
Чаморро, Виолетæ
Виолетæ Чаморро у хъæздыг зæхджын никарагуæйаг мыггаджы минæвар, йæ мыггагæй XIX æнусы дæр цалдæр президенты æмæ дæсгай политиктæ уыд. Ахуыр кодта АИШ-ы, фæлæ йæ фыды низы аххосæй раздæхти Никарагуæмæ 1947 азы.
Сомосаты клан хицауиуæг куы кодта, Виолеттæ Чаморро уыд оппозицион журналист. Куыста газет «Ла-Пренсæ»-йы. Сандинисттæ куы фæуæлахиз сты, уæд дæр Чаморро разы нæ уыд, цалынмæ йæхæдæг президент сси, уæдмæ. Зæгъæн и, æмæ нырыккон Никарагуæйы фыццаг президент уыд, Сомосаты диктатурæ æмæ сандинистты революцион хицауады фæстæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы президенттæ Категори:Никарагуæйы журналисттæ Категори:Чаморро Категори:Никарагуæйы чи райгуырдис, уыдон
Домбай
Домбай (Bison bonasus) у бизонты мыггаджы Европæйы æмбæлæг хуыз; хауы дысæфтæгонты къорды тутсыкъаджынты бинонадмæ.
Домбай у америкаг бизоны æнгæсæн, æмæ уымæн æнæкъуылымпыйæ кæнынц гибридизаци. Уый охыл сæ арæх хæссынц иу хуызмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Дысæфтæгонтæ
.gr
.gr у Гречъы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
gr
1319-æм аз
Амардысты
Категори:1319
.cy
cy
Веракрус (штат)
Веракру́с (Veracruz de Ignacio de la Llave) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Халапæ-Энрикес.
386-æм аз
Амардысты
Категори:386
Цъæхфидар
Цъæхфидар, дыгуронау Цъæхфедар у хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Йæ бæрзæнд у 4068 метры.
Æрвитæнтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
1320-æм аз
Амардысты
Категори:1320
Лескены дон
Лескены дон, дыгуронау Лескени дон у цæугæдон Цæгат Ирыстон æмæ Кæсæг-Балхъары, Терчы фæрсагдон.
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ Категори:Æрæфы районы цæугæдæттæ
Æрфæныфæд
thumb|Æрфæныфæд (компьютерон ныв) Æрфæныфæд (Γαλαξίας, Via Lactea, Млечный Путь) у дун-дунейы галактикæтæй иу. Æрфæныфæды ис Хуры системæ.
Братск
Братск у сахар Уæрæсейы Иркутсчы облæсты, лæууы Братсчы донуаты былыл. Цæрынц дзы 225 мин адæймаджы (2021).
Æрфæныфæд
Æндæр варианттæ сты — чыс.ныхас. Саг æмæ галы фæд ; дыгурон диалект Дон.
387-æм аз
Амардысты
Категори:387
Æрфæныфæд
Ирон мифологийы
Æрфæн-æрвон — Нарты кадджытæм æрвон бæхты мыггагæй, уыд Нарты хистæр Уырызмæджы æмбисонды бæхы ном. Уый хонынц зæххон бæхты фыдæл, уымæй, дам, равзæрдысты. Ирд æхсæвы арвы астæу иу кæронæй иннæмæ цы урсбын фæтæн тæлм фæзыны, уый дæр уымæ гæсгæ ирон адæм хонынц «Æрфæны фæд».
Æрфæныфæдыл ма ис æндæр таурæгъ дæр:
Фиппаинæгтæ
Категори:Галактикæтæ
Сæйраг сахар
Сæйраг сахар (сæйраг горæт, столицæ) у, бæстæ кæнæ регионы хицæуад кæм бады, ахæм сахар. Иуæй-иу хатт «сæйраг сахар» фæхонынц исты къабазы раззагдæр чи сси, ахæм сахар — зæгъæм «культурæйы сæйраг сахар», «спорты сæйраг сахар» æмæ афтæ дарддæр.
Сыбираг-тæтæйраг æвзаг
Æмбæлы Тюмены, Омсчы, Новосибирсчы, Томсчы облæстыты. Дихгонд цæуы ахæм субдиалекттыл:
а) тобойлаг-иртышаг; б) барабинаг; в) томаг.
Сыбирæгтæ пайда кæнынц се ’взагæй дзыхæй ныхасы, æрвылбоны хуымæтæджы царды. Фысгæ ’взагæн пайда кæнынц уырыссаг æмæ литературон тæтæйраг æвзагæй.
.su
su
Сыбираг-тæтæйраг æвзаг
Сыбираг æмæ тæтæйраг æвзæгты ’хсæн ис фонетикон, морфологион æмæ лексикон хицæндзинæдтæ.
Канаш
Кана́ш (Канаш) у сахар Чувашийы. Цæрынц дзы 44,4 мин адæймаджы. Канаш у ахсджиаг æфсæнвæндагон æлхынцъ.
Сыбираг-тæтæйраг æвзаг
Фиппаинæгтæ
Категори:Тюркаг æвзæгтæ Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Дорет
Дорет (დორეთკარი [дореткари) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Канаш
Фиппаинæгтæ
Категори:Чувашийы сахартæ
Дорет
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
388-æм аз
Амардысты
Категори:388
Саухох (Алагиры район — Æрæфы район)
Саухох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Алагиры район æмæ Æрæфы районы арæныл. Йæ бæрзæнд у 3593,4 метры.
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Тляратæ (Тляратæйы район)
Тляра́тæ (ЛъаратӀа) у хъæу Дагъистаны, Тляратæйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны цæрæнрæттæ
1321-æм аз
Амардысты
Категори:1321
389-æм аз
Амардысты
Категори:389
Эсперантойы академи
Эсперантойы академи (Akademio de Esperanto) у, эсперантойы æвзаджы нормæтæ фидар чи кæны, уыцы хæдбар организаци. Йæ функцитæ сты: æвзаджы мидæг фæтчиаг чи ссис, уыцы дзырдтæ регистраци æмæ официалон кæнын.
Академи мыхуыры уадзы, æвзаджы ногдзинæдтæ фиксацигонд кæм æрцæуынц, ахæм документтæ. Уыдон сты, «Эсперантойы бындуртæ», зæгъгæ, уыцы документы уæлæмхасæнтæ.
Эсперантойы академийы уæнгтæ сты 45, равзæрынц сæ 9 азы æмгъудмæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Эсперанто Категори:Организацитæ
Санто-Доминго
Са́нто-Доми́нго (Santo Domingo de Guzmán) у Доминиканæйы Республикæйы сæйраг сахар.
Сахары цæрджыты нымæц у 2,2 милуанæй фылдæр. Уыдонæй 70% бæрц сты мулаттæ, 10% — негртæ, æндæртæ европæйæгтæ.
2008-æм азы 27 февралы скуыста Санто-Домингойы метро, йæ иунæг хаххы дæргъ у 14,5 км, ис дзы 16 станцæйы.
Рукъ
Рукъ (როკა) у Ручъы комы хъæуты иумæйаг ном:
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Атлантикон фурд
Паддзахæдтæ
Атлантикон фурды был (æнæ мидæггаг денджызтæ) ис 50 паддзахæдты:
390-æм аз
Амардысты
Категори:390
Атлантикон фурд
Паддзахæдтæ
Анголæ, Антигуæ æмæ Барбудæ, Аргентинæ, Багамы сакъадæхтæ, Барбадос, Бенин, Бразили, Стыр Британи, Венесуэлæ, Габон, Гаити, Гайанæ, Гамби, Ганæ, Гвиней, Гвиней-Бисау, Гренадæ, Доминикæ, Доминиканæйы Республикæ, Ирланди, Исланди, Испани, Кабо-Верде, Камерун, Канадæ, Конгойы Демократон Республикæ, Кот-д’Ивуар, Кубæ, Либери, Мавритани, Марокко, Намиби, Нигери, Норвеги, Португали, Республикæ Конго, Сан-Томе æмæ Принсипи, Сенегал, Сент-Китс æмæ Невис, Сент-Люси, Суринам, АИШ, Сьеррæ-Леоне, Того, Тринидад æмæ Тобаго, Уругвай, Франц, Экваториалон Гвиней, Хуссар Африкæйы Республикæ.
Фиппаинæгтæ
*
Катайск
Фиппаинæгтæ
Категори:Курганы облæсты сахартæ
Стромнесс
Стромнесс (Stromness) у Оркнейы сакъадæхты дыккæгæм стырдæр сахар (Керкуоллы фæстæ). Лæууы сакъадах Мейнлендыл. thumb|center|700px|Стромнесс
Категори:Шотландийы сахартæ
Сардыдон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
391-æм аз
Амардысты
Категори:391
Бриджтаун
Бриджтаун (Bridgetown) у Барбадосы сæйраг сахар.
Категори:Барбадосы цæрæнрæттæ
Нью-Хемпшир
Nueba Hampshire Ню Хампшир Nova Hampshire Hampshire Berria New Hampshire New Hampshire (stat SUA)
.us
.us у АИШ-ы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
Дыккæгæм æмвæзады доментæ‎
Алы штат ис йæхи дыккæгæм æмвæзады домен:
Территоритæ æмæ зылдтæ
us
Гаваз
Гаваз (გავაზი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бисмарк (Цæгат Дакотæ)
Бисмарк (Bismarck) у сахар АИШ-ы, Цæгат Дакотæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Дакотæйы сахартæ
Халонен, Тарья
Тарья Кааринæ Халонен (Tarja Kaarina Halonen; райгуырдис 1943-æм азы 24 декабры Хельсинкийы) у Финляндийы президент 2000-æм азы 1 мартъийæ 2012-æм азы 1 мартъийы онг, зындгонд политик, юрист. Уый сси Финляндийы фыццаг президент-сылгоймаг.
Тарья Халонен райгуырд Хельсинкийы кусджыты район Каллиойы. Каст фæци Хельсинкийы университет 1968-æм азы, райста дзы юристы диплом.
1971-æм азæй фæстæмæ у Финляндийы социал-демократон партийы уæнг. Финляндийы парламенты депутат 1979-æм азæй. 1987—1990 азты куыста æнæниздзинад хъахъхъæныны æмæ социалон иргъæфы министрæй, 1990—1991 — юстицийы министрæй, 1995—2000 — фæсарæйнаг хъуыддæгты министрæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Финляндийы президенттæ Категори:Финляндийы министртæ Категори:Финляндийы политиктæ Категори:XXI æнусы политиктæ Категори:Хельсинкийы чи райгуырдис, уыдон
1322-æм аз
Амардысты
Категори:1322
392-æм аз
Амардысты
Категори:392
Венесуэлæйы президентты номхыгъд
Венесуэлæйы президент (Presidente de Venezuela) у паддзахад æмæ хицауады сæрдар. Æвзæрынц æй 6 азы æмгъуыдмæ. 2009-æм азы февралы референдумы фæстиуæгæн аиуварсгонд æрцыд, президент дыууæ æмгъуыдæй фылдæр йæ бынаты уын бар чи нæ уагъта, уыцы раздæры закъон.
Тамарес
Тамарес (თამარაშენი, Тамарашени) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Венесуэлæйы президентты номхыгъд
Венесуэлæйы ныры президент у Николас Мадуро.
Тамарес
Мыггæгтæ
1989-æм азы сфыстмæ гæсгæ хъæуы цардысты 574 ироны (цæрджыты 49%), сæ нымæц дзæвгæр фæкъаддæр и 1991-æм азы фæстæ. Цардысты дзы Тыбылтæ, Чилæхсатæ, Джиотæ, Тедетæ, Туатæ, Зæгъойтæ, Дзабитæ, Хъоцытæ, Бестаутæ, Хетæгкатæ (Хетагури), Цхуырбатæ, Джусойтæ, Тыджытæ, Елбачитæ (Елбакидзе), Гаглойтæ, Габойтæ, Хъуылымбегтæ, Цоцитæ, Мæргъитæ, Æлбортæ, Лалытæ, Гæбæратæ, Гасситæ, Гæззатæ, Гуыцмæзтæ, Котолитæ, Къæбултæ, Санахъотæ, Битетæ, Бететæ, Хуыгатæ, Битартæ, Къæбыстæ, Цыбыртæ, Зассетæ, Галуантæ, Кобестæ, Къудухтæ, Козатæ.
Венесуэлæйы президентты номхыгъд
Венесуэлæйы президентты номхыгъд
* Категори:Президентты номхыгъдтæ
Тамарес
Мыггæгтæ
2008-æм азы хæсты фæстиуæгæн хъæуы бæстыхæйттæ басыгъдысты æмæ æрцыдысты пырхгонд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цъинагар
Цъинагар, ног ном: Æмдзæрин у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Истори
1991 азы 28 апрелы гуырдзиаг гæрзифтонгтæ Гуры районы Бершуеты хъæуы æрдыгæй æрбацыдысты Цъинагары хъæумæ. Фос атæрын сæ фæндыдис, æмæ фехстой фыййауы. Æхстыты хъæрмæ æрбацыдысты хъæуы фæсивæд уæзласæн машинæйыл. Гуырдзиаг абырджытæ сæ куы ауыдтой, уæд сыл нæмыг нызгъæлстой машинæйы гуыффæмæ. Фæдисонтæй цалдæр цæф фесты, авдæй та фæмардысты: Бибылты Гиви, Хуыбылты Отар, Мæргъиты Отар, Хуыбылты Зауыр, Чертхъоты Славик, Дудайты Тенгиз æмæ Хуыбылты Таймураз. Уæдæй фæстæмæ æрвылаз 28 апрелы хъæуы цæуы гуырдзиаг агрессийы амæттæгты мысæн мадзал.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дзержинск (Дæллаг Новгороды облæст)
Дзержинск у сахар Уæрæсейы Дæллаг Новгороды облæсты. Цæрынц дзы 233,1 мин адæймаджы (2016). У «сахар Дзержинск»-ы зылды административон центр. 1929 азы онг сахар хуындис Растяпино. Йæ ныртæккæйы ном ын радтой Феликс Дзержинскийы кадæн.
393-æм аз
Амардысты
Категори:393
Дзержинск (Дæллаг Новгороды облæст)
Цæугæдон Окайы галиу былгæроныл ис наулæууæн.
Сомоса Портокарреро, Анастасио
Ахуыр кодта Гарварды, хæстон дæсниад райста Стыр Британийы.
Дзержинск (Дæллаг Новгороды облæст)
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæллаг Новгороды облæсты сахартæ
Сомоса Портокарреро, Анастасио
Анастасио Сомоса Портокарреро зылынгонд у, кæй цы балы къамандыгæнæг уыд, уый адæймаджы бартæ бирæ кæй хæлдта, ууыл. Революци куы ссыгъди, уымæн йæхи идейæ уыд растæг адæмы сæрмæ, сахарты мидæг, бомбæтæ калын. Национ Гварди, йæ разæнгардæй, амардта 30 мин адæймаджы бæрц.
Æндæр Сомосатимæ Анастасио дæр алыгъдис фæсарæнмæ, цардис Лондоны, Парижы, Гватемалæйы. Æндæр Сомосатæ Никарагуæмæ раздæхын куы байдыдтой, уæд Анастасио Сомоса Портокарреройы дæр фæндыди æрбацæуын, фæлæ ныры онг йæ фыдыбæстæ нæ бабæрæг кодта. Уыцы пъланты тыххæй 2000-æм азы æргомæй загъта сандинистон раздзог Даниэль Ортега: «Ахæм визит тæссаг у. Ис ма бирæ адæм, амарын æй кæй фæнды, ахæм». Йæ фыды амардтой 1980 азы, революцийы уæлахизæй æрмæст иу азы фæстæ.
Усæн райста сальвадораг Марисæ Селаско Оберхольцеры (Marisa Celasco Oberholzer), уый та йын ныййардта иу чызг — Хоуп Сомоса Селаско (Hope Somoza Celasco), æндæр ратæдзæнтæм гæсгæ Анастасиойæн ма ис дыууæ фырты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомоса Категори:Никарагуæйы политиктæ Категори:Майамийы чи райгуырдис, уыдон
394-æм аз
Амардысты
Категори:394
Немыцаг адæм
Немыцаг адæм кæнæ немыц (Deutsche, ) у гермайнаг адæмтæй стырдæр æмæ зынгæдæр, сæхи хонынц die Deutschen /ди дойчен/, дзурынц немыцаг æвзагыл. Немыцæгты нымæц хæццæ кæны 100 милуанмæ, сæ фылдæр цæрынц Германы.
Историон хицæндзинæдты фæрцы (иумæйаг паддзахад сын æрæджы кæй фæзынди, уый тыххæй) немыцаг адæмы мидæг ис бирæ хигъæдон этникон къордтæ. Зæгъæм, сæ динмæ гæсгæ немыц сты дихгонд — уыдоны ’хсæн ис бирæ католиктæ æмæ бирæ протестанттæ.
Дзæвгæр немыц цæрынц Бельгийы (70 мины бæрц, ис сæм автономи), Венгрийы, Данийы, Италийы, Польшæйы, Румынийы (румынаг немыцæгтæ), Словакийы, Францы, Чехийы, Уæрæсе æмæ Хъазахстаны (афтæ хуынд уырыссаг немыцæгтæ). Европæйы æдде — АИШ æмæ Намибийы.
Австрийы, Швейцарийы, Люксембург æмæ Лихтенштейны немыцагау дзурæг адæмæй чи цæры, уыдонæй сæ фылдæр сæхи нымайынц немыцæгтыл нæ, фæлæ австрийæгтыл, швейцарийæгтыл æмæ афтæ дарддæр.
Категори:Гермайнаг адæмтæ Категори:Австрийы адæмтæ Категори:Германы адæмтæ Категори:Италийы адæмтæ Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Швейцарийы адæмтæ
Исламабад
Исламаба́д (اسلام آباد, Islamabad) у Пакистаны сæйраг сахар. Цæрынц дзы 1 875 000 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пакистаны сахартæ
Гранд-Форкс
Гранд-Форкс (Grand Forks) у сахар АИШ-ы цæгаты, Цæгат Дакотæйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Дакотæйы сахартæ
Кашин
Ка́шин (Кашин) у сахар Уæрæсейы Тверы облæсты. Цæрынц дзы 16,2 мин адæймаджы. Ис дзы æфсæнвæндагон станцæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
1324-æм аз
Амардысты
Категори:1324
Ольборг
О́льборг (Aalborg) у сахар Данийы цæгаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Данийы сахартæ
395-æм аз
Амардысты
Категори:395
Додотæ
Додотæ (Додоевы) сты ирон мыггаг.
*
Калгари
Ка́лгари (Calgary) у Канадæйы сахар, Альбертæйы провинцийы стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Альбертæйы сахартæ
Ерыстау
Ерыстау (ერისთავი «адæмы сæрдар») у гуырдзиаг феодалон титул, ерыстаутæ уыдысты провинциты æлдариуæггæнджытæ æмæ хæстон тырысаты хъахъхъæнджытæ. Рæстæг куы цыдис, гуырдзиаг ерыстаутæй бирæтæ сæ бæрнон бынаты титул скодтой сæ мыггаджы ном, суанг ма уыдонæй иуæй-иутæ хæдбар æлдариуæггæнджытæ систы.
Уыцы титулæй равзæрдысты фондз мыггаджы нæмттæ, кæцытæ XIX æнусы уæрæсейаг хицауадæй уыдысты фидаргонд куыд кънйазтæ. Уырыссагау се ’ппæт дæр уыдысты Эристовы, фæлæ сæ равзæрдæй хицæн кæнынц: Арагуийы ерыстаутæ, Чысаны ерыстаутæ, Рацъы ерыстаутæ, Гурийы ерыстаутæ æмæ Имереты ерыстаутæ.
* Категори:Гуырдзыстоны истори Категори:Гуырдзыстоны кънйазтæ Категори:Титултæ
Портокарреро, Хоуп
Хоуп Портокарреро (Hope Portocarrero Debayle; 1929 — 1991 5 октябры) уыд Никарагуæйы «фыццаг леди», Анастасио Сомоса Дебайлейы ус æмæ Анастасио Сомоса Портокарреройы мад.
Хоуп Портокарреро Дебайле райгуырд Тампæйы (Флоридæ, АИШ). Йæ фыдæлты ’хсæн уыд испайнæгтæ, францусæгтæ æмæ немыцæгтæ. Уыцы фыдæлтæй иу, Роберто Сакасæ Сарриæ, уыд Никарагуæйы 44-æм æмæ 46-æм президент.
Колледж каст фæци Нью-Йорчы.
Йæ лæгæн ныййардта фондз сывæллоны: Анастасио, Хулио, Каролинæ, Карлæ æмæ Робертойы. Дыккаг хатт куы смой кодта хъæздыг сальвадораг Бальдоккийæн, уымæн дæр ныййардта фырт — Арчи.
Хоуп Сомосæ уæззау низæй амард Флоридæйы 1991 азы 5 октябры.
Æддаг æрмæг
Категори:Сомоса Категори:Хицæуиуæггæнджыты устытæ
396-æм аз
Амардысты
Категори:396
Бутатæ
Бутатæ (Бутаевы) сты ирон мыггаг.
Æрвитæнтæ
*
Сиругётæ
Сиругётæ (Syðrugøta; []) у Фареры сакъадæхты хъæу. Ис Эстуройы сакъадахыл. Цæрджыты нымæц: 416 адæймаджы (2009).
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
397-æм аз
Амардысты
Категори:397
Боливар, Симон
Симон Боливар (йæ ном æххæстæй: Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios Ponte Blanco; райгуырдис 1783-æм азы Каракасы — амардис 1830-æм азы Санта-Мартæйы, Колумби) уыдис Хуссар Америкæйы зындгонд политикон архайæг. Йæ разамындæй Хуссар Америкæйы фæзындысты хæдбар паддзахæдтæ, Испанийы раздæры колониты зæххытыл. Уыд Стыр Колумбийы президент 1819-æм азæй 1830-æм азмæ.
Боливары ном хæссы Венесуэлæйы валютæ боливар, Боливары цъупп, паддзахад Боливи, сахар Сьюдад-Боливар æмæ бирæ æндæр цыдæртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венесуэлæйы президенттæ Категори:Стыр Колумбийы президенттæ Категори:Перуйы президенттæ Категори:Боливийы президенттæ Категори:Венесуэлæйы революционертæ Категори:Венесуэлæйы политиктæ
Шахты
Шахты (Шахты) у Уæрæсейы сахар Ростовы облæсты. Цæрынц дзы 230,2 мин адæймаджы (2020).
Шахты у Ростовы облæсты дыккаг стырдæр сахар (фæзуатмæ гæсгæ) æмæ æртыккаг (цæрджыты нымæцмæ гæсгæ).
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Кота-Кинабалу
Ко́та-Кинаба́лу (Kota Kinabalu []), 1968-æм азы агъоммæ — Джесселтон (Jesselton) у сахар Малайзийы, Сабахы штаты сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Малайзийы сахартæ
Джэксонвилл (Флоридæ)
Джэксонвилл (Jacksonville) у сахар АИШ-ы хуссар-скæсæны, штат Флоридæйы стырдæр сахар. Цæрынц дзы 813 518 адæймаджы (2010).
Лæууы цæугæдон Сент-Джонсы былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Флоридæйы сахартæ
Хъониатæ
Хъониатæ (Кониевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
398-æм аз
Амардысты
Категори:398
399-æм аз
Амардысты
Категори:399
Германы баиу
thumb|240px|Герман 1945-æм азы дихгонд куыд æрцыд Германы баиу (Deutsche Wiedervereinigung) у нырыккон Германы историйы сæйрагдæр цау — 1990 азы 8 ноябры Германы Федеративон Республикæ æмæ Германы Демократон Республикæ баиу сты. Радих сæ кодтой цыппар армиты ’хсæн 1945 азы, Дыккаг дунеон хæст куы фæци, уæд.
Категори:Германы истори Категори:Европæйы истори
Норойар
thumb|right|250px|Фареры сакъадæхты регионтæ: {{legend|purple|[[Воар}}{{legend|#50C878|Стреймой}}{{legend|#FF4F00|Эстурой}}{{legend|#FFBF00|Норойар Norðoyar}}{{legend|violet|Сандой}}{{legend|turquoise|Суурой}}]] Норойар (Norðoyar: «цæгат сакъадæхтæ») у къорд 6 сакъадæхтæй:
Чъех
Чъех (კეხვი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
1326-æм аз
Амардысты
Категори:1326
Чъех
Кæс ноджы
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Хъарадзаутæ
Хъарадзаутæ (Каражаевы) сты ирон мыггаг.
Норойар
Клаксвуйк у регионы æрдзон сæйраг сахар.
Категори:Фареры сакъадæхтæ
400-æм аз
Амардысты
Категори:400
Фалькон, Хуан Крисостомо
Хуан Крисостомо Фалькон (Juan Crisóstomo Falcón y Zavarce; 1820 27 январы — 1870 29 апрелы) уыдис Венесуэлæйы инæлар æмæ политик, уыцы бæстæйы 20-æм президент (1863-1868).
Йæ президентады дæргъы Венесуэлæ сси, мæлæтæй æфхæрд йæ закъæттæй бынтондæр чи аиуварс кодта, дунейы фыццаг ахæм паддзахад.
Венесуэлæйы штат Фальконæн йæ ном радтой Хуан Кристосомо Фальконы мысынæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венесуэлæйы президенттæ
Корей
frame|right|Корей [[Азийы картæйыл]] Корей, кæддæр иу адæмы бæстæ, Дыккаг дунеон хæсты рæстæгæй дихгонд у дыууæ паддзахадыл. Кæс Корейы Адæмон Демократон Республикæ (Цæгат Корей) æмæ Республикæ Корей (Хуссар Корей).
Категори:Корей
Сабанетæ
Сабанетæ (Sabaneta) у сахар Венесуэлæйы Баринасы штаты. Сабанетæ у Уго Чавесы райгуырæн бæстæ.
Категори:Венесуэлæйы сахартæ
401-æм аз
Амардысты
Категори:401
Галифакс (Ног Шотланди)
Галифа́кс (Halifax) у Канадæйы сахар, Ног Шотландийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Канадæйы сахартæ
402-æм аз
Амардысты
Категори:402
5 февралы
5 февралы, иронау æртхъирæны мæйы 5-æм бон — азы 36-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Курдаг адæм
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы адæмтæ Категори:Ираны адæмтæ Категори:Ирачы адæмтæ Категори:Сирийы адæмтæ Категори:Ирайнаг адæмтæ
Дыгъуызтæ
Дыгъуызтæ (Догузовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Дзампатæ
Дзампатæ (Дзампаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзампатæ
Ковров
Ковро́в у сахар Уæрæсейы Владимиры облæсты, Ковровы районы административон центр.
Диаспорæ
Кæд Ковров стыр сахартæй нæу, уæддæр дзы ис ирон диаспорæ. Ковровы ирæттæй зынгæдæр у Тменаты Валодяйы фырт Алыксандр ныртæккæ кусы Ковровы Дегтярёвы номыл заводы генералон директоры хæдивæгæй, Алыксандр у æртæ ордены кавалер æмæ Советон Цæдисы Министрты Советы премийы лауреат.
Фиппаинæгтæ
Категори:Владимиры облæсты сахартæ
1327-æм аз
Амардысты
Категори:1327
Якутск
Яку́тск (Дьокуускай) у сахар Уæрæсейы, Якутийы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 235,6 мин адæймаджы (2005), уый егъау республикæйы цæрджыты нымæцæй 22 % у.
Фиппаинæгтæ
Категори:Якутийы сахартæ
Когалым
Когалы́м у сахар Уæрæсейы Ханты-Мансийы автономон зылды. Цæрынц дзы 68,7 мин адæймаджы.
Сталинграды Мадоннæ
thumb|300px|right|Сталинграды Мадоннæ Сталинграды Мадоннæ ― ахæм ном райста немыцаг хæстон дохтыры ныв. Курт Ройбер (1906-æм азы зæрдæвæрæны мæйы 26-æм бон, Кассель — 1944-æм азы тъæнджы мæйы 20-æм бон, Елабугæ) уыцы ныв скодта советон географион картæйы фæстаг фарсыл æвзалыйæ, 1942 азы цыппурсы мæйы 24-25 боны æхсæвы, æрхъулайы куы бахаудтой уæд Сталинграды хæстæмбæлд кæронмæ фæцæйхæццæ кодта.
Йæ сарæзты истори
«Сталинграды Мадоннæ» сныв кодта немыцаг хæстон дохтыр (хæсты размæ уыд сауджын) Курт Ройбер. Уый уыд Цыппурсы æхсæв 1942 азы, григорийы къæлиндармæ гæсгæ, советон географион картæйы гæбазыл.
Уыцы рæстæгмæ немыцаг-фашистон æфсæдтæ æд хицау инæлар Паулюсимæ (тъæнджы мæйы 30 боны фæстæ, инæлар-фельдмаршал). Сырх æфсады æрхъуламæ бахаудтой, ноджы ма сæ цагъта зымæгон уазал рæстæг. Вермахты æфсæддонтæн сæ тых басаст. Мæлæтæй фервæзын æнхъæл нал уыдысты. Салдæттæн æмæ афицертæн сæ хъару æмæ сæ ныфс уыди саст, æмæ ма æрмæстдæр хъуыды кодтой сæ сæртæ куыд аирвæзын кæной, ууыл. Уыцы уæззау цардæвзарæнтæ æвдыст сты нывы.
Афыст
Ныв конд у советон географион картæйы фæстаг фарсыл. Нывы ис бадæг сылгоймаг (Мады Майрæм), йæ хъæбысы сывæллон бады, æмбæрзы йæ стыр кæлмæрзæнæй. Мады сæр æркъул сывæллоны сæрмæ, йæ цæстытæ сты æхгæд. Рахиз къухæй хъахъхъæнæгау хæцы сывæллоныл æмæ йæ йæ риумæ æлхъивы, галиу къух æмбæрзт у кæлмæрзæнæй.
Нывы алы фарс немыцаг æвзагæй фыст: «Licht. Leben. Liebe. Weihnachten im Kessel. Festung Stalingrad» — «Рухс. Цард. Уарзондзинад. Цыппурсы æрхъулайы. Гæнах Сталинград».
Нывы дарддæры хъысмæт
Фæстæдæр «Сталинграды Мадоннæ» радтой, кайзер Вильгельмы ном чи хæссы, уыцы аргъуанмæ Берлины, æмæ ныр дæр уым ис.
«Сталинграды Мадоннæйы» ныв сси Германы Бундесверы хицæн санитарон батальоны эмблемæ. 1990 азы «Сталинграды Мадоннæйыл» бафтыдтой дзуæрттæ. Дзуæрттæ йыл бафтыдтой æртæ европайаг иерархы, кæмæн сæ горæттæ хæсты рæстæджы уыдысты тынг хæлд. Уыдон уыдысты: Ковентрийы англиканон соборы сауджын, Берлины алчер æмæ Вольск æмæ Саратовы архиепископ Пимен (Хмелевский).
Нывы къопи ныр дæр ис Волгограды, Сыгъдæг Никъалайы номыл Католикон аргъуаны, æмæ йын католиктæ диссаджы кад æмæ аргъ кæнынц.
Æддаг æрмæг
Категори:Нывтæ Категори:Фыдыбæстæйы Стыр хæст
Икалуит
Икалу́ит (Iqaluit, ᐃᖃᓗᐃᑦ) у Канадæйы сахар, Нунавуты сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Канадæйы сахартæ
Курув
Курув (Kurów) у хъæу Польшæйы хуссар-скæсæны. Лæууы цæугæдон Курувкæйы былтыл, Люблинмæ ’ввахс.
Кæд ныртæккæ Курувы 3 мин адæймагæй фылдæр нæ цæры, уæддæр хъæуæн ис хъæздыг æмæ цымыдисаг истори. 1431 азæй 1442 азмæ Курувæн уыдис сахары бартæ, куыстой дзы бирæ куыстуæттæ. Уыцы рæстæг уый сси кальвинизмы Польшæйы ахадгæдæр центртæй иу.
1670-æм азы сахарыл æрцыдис æвирхъау емынæ, уый фæстæ Курув къаддæр фæцис æмæ йæ ферох кодтой.
Польшæ дихгонд куы æрцыдис, уæд Курув бахаудис Австрийы скондмæ, фæстæдæр бацис Польшæйы къаролады хай — Уæрæсемæ.
Курувы цæрджытæ партизантæй тох кодтой Дыккаг дунеон хæсты рæстæг, Курувы алфамбылай цы хъæдтæ ис, уыдоны.
Категори:Люблины воеводæйады цæрæнрæттæ
Мамысондон
Мамысондон кæнæ Мамысонгомы дон‎ у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрыдоны фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Мамысонгомы цæугæдæттæ Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ
Дзырд
Дзырд у æвзаджы сæйрагдæр иуæг, уый хъæуы предметтæ, миниуджытæ, процесстæ æмæ ахастытæ хонын æмæ æмбарынæн, уыдоны тыххæй хъусын кæнынæн. Дзырд у æвзаджы дывæрсыг иуæг — уымæн ис разæгъæны фарс æмæ нысаниуæджы фарс.
Дзырдæн хорз барæггæнæн иумæйаг æвзагзонынады нæма æрбæстон. Цы у дзырд, ууыл филологтæ арæх дызæрдыг кæнынц — уый орфографийы дæр зыны. Зæгъæм, ирон мивдисæг хъыгдарын иу дзырд у æви дыууæ дзырды (æндæр вазыгджын мивдисджыты хуызæн, ома хъыг дарын) — уымæн объективон дзуапп нæй. Традицимæ гæсгæ уыцы мивдисæг фыссынц куыд иу дзырд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æвзагзонынад Категори:Лексикологи
403-æм аз
Амардысты
Категори:403
Ленинграды блокадæ
Ленинграды блокадæ (Блокада Ленинграда) у Ленинграды хæстон блокадæ немыцаг, финнаг æмæ испайнаг (Æрвхуыз дивизи) æфсæдтæй 1941-æм азы 8 сентябрæй азæй 1944-æм азы 27 январы онг, ома 872 боны дæргъы. Блокадæйы дæргъы фæмардысты милуан адæймагæй фылдæр (уыдонæй уазал æмæ стонгæй — 632 253 цæрæджы ), стыр зиан æрхастæуыд культурон æмæ индустрион объекттæн.
1941-æм азæй 1942-æм азмæ зымæг уыдис рæстæмбис бæрæггæнæнтæй бирæ карздæр. Зæгъæм, 1942-æм азы рæстæмбис температурæ уыдис −18,7 °С, кæд æмæ 1743—2010 азты рæстæмбис у −8,3°С. Артаг нæ фаг кодта, æмæ цæрджытæ тынг фæхъизæмар кодтой уазалæй дæр. Трамвайты системæ нал куыста, æмæ адæм-иу дæсгæйттæй фæмардтой куыстæй сæхимæ цæугæйæ. Уыцы зымæг уыдис æппæт блокадæйы тæккæ зындæр рæстæг.
1943-æм азы 18 январы тугкæлæн тохы фæстæ сырхæфсæддонты къухы бафтыдис ссæрибар кæнын Ладогæйы хуссар был. Уыцы сурзæххы гæппæл, йæ уæрх уыдис айдагъ 8-11 км, сбаста Ленинград «стыр зæххимæ» æмæ бирæ фæхуыздæр кодта сахары уавæр, фæлæ блокадæ æппындæр аистæуыд æрмæст афæдзы фæстæ — 1944-æм азы январы.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Дыккаг дунеон хæст
2011-æм аз
Амардысты
*
Уанел
Уанел (ვანელი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Цъалагомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гаглойтæ, Соттитæ, Цæбитæ, Плитæ, Тыбылтæ, Деметæ, Мардантæ, Хъæцлæутæ.
Джек
Джек (Cek) у хæххон хъæу Азербайджаны Кубайы районы. Цæрынц дзы 312 адæймаджы (2004).
Категори:Азербайджаны цæрæнрæттæ
Сьюдад-Боливар
Сьюдад-Боливар (Ciudad Bolívar) у сахар Венесуэлæйы, штат Боливары сæйраг сахар, æрбынат кодта цæугæдон Оринокойы рахиз былыл. Сахар хæссы зындгонд революционер Симон Боливары ном.
Ориноко йæ донæфтæнæй Сьюдад-Боливары онг (330 км) у стыр фурдон наутæн наудзæуæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Ламбарайи
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Киреев, Феликс Сергейы фырт
1989-æм азы каст фæцис астæуккаг скъола №15. 1990-æм азы бацыдис ЦИПУ-йы историон факультетмæ. 1996-æм азæй куыста стажёр-иртасæгæй Цæгат Ирыстоны гумманитарон æмæ социалон иртасæнты институты.