cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гергеты аргъуан
Æнæуый информаци
Амаддзаг у популярон туристты ’хсæн.
Æддаг æрмæг
Категори:Хиу Категори:Гуырдзыстоны аргъуантæ
Козаты Шаликъо
Козаты Уасилы фырт Шаликъо (райгуырдис 1918-æм азы Хъорнисы хъæуы) — ирон хæстон.
Цардафыст
Козаты Шаликъо райгуырдис Хъорнисы хъæуы мæгуыр зæххкусæджы хæдзары. 6 азы дæр ыл нæма цыд, йæ фыд куы амард уæд. Хъомыл кодта Куртайы сывæллæты хæдзары. 1930-æм азы бацыд Сталинграды педучилищемæ. Уыимæ иумæ ма ахуыр кодта Сталинграды тæхæн кълубы.
Æрвитæнтæ
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Шаликъо Категори:Хъорнисы чи райгуырдис, уыдон
Вантаа
Ва́нтаа (Vantaa, Vanda) у сахар æмæ муниципалитет Финляндийы хуссары, Хельсинкийы горæтгæрон.
Мингай адæм цæрынц Вантаайы æмæ кусынц Хельсинкийы. Вантаа у «сæйраг сахары регионы» уæнг (сты цыппар: Хельсинки, Вантаа, Эспоо æмæ Кауниайнен).
Вантаайы ис Хельскинкийы аэропорт, стыр базарадон комплекстæ, уазæгдæттæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Финляндийы сахартæ
Цъисоны æфцæг
Цъисоны æфцæг у æфцæг Ходыхъæуæй Мызуры ’хсæн.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Садонгом
1145-æм аз
Амардысты
Категори:1145
Тæсойты Дмитрий
Тæсойты Дмитрий у Хуссар Ирыстоны социал-демократон змæлды рæздзог. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу.
Парана (штат)
Парана́ (Paraná; []) у штат Бразилийы хуссары. Штаты сæйраг сахар у Куритибæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы штаттæ
Уцъера
Уцъера (უწერა) у хъæу Гуырдзыстоны Оны районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Зонад
Зонад (бирæон нымæц: зонæдтæ) кæнæ наукæ у ахæм архайд, кæцы тымбыл кæны зонынад æмæ йын уаг æвæры. Уыцы архайды бындуры ис факттæ æмбырдкæнын, систематизаци, критикон анализ æмæ ног зонæнты синтез. Зонады фæрцы адæймагæн фадат фæзыны прогнозтæ кæнын.
*
Сигтунæ
Сигтунæ (Sigtuna) у сахар Швецийы. Ис Стокгольмы провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Бедойтæ
Бедойтæ (Бедоевы, ბედოშვილი, ბედოიძე ) сты ирон мыггаг.
Тедеты Сослан
Тедеты Викторы фырт Сослан, РХИ-йы Мидхъуыддæгты министрады СОБР-ы командир. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, райста æппæт хъæлæсты 1,14%.
Фиппаинæгтæ
Сослан Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Бедойтæ
Æрвитæнтæ
*
Лион
Лион (Lyon) у Францы сахар, Овернь — Ронæ — Альпæты регионы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Могилёвы облæст
Могилёвы облæст (Магілёўская вобласць) у облæст Белоруссийы скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Могилёв.
Фиппаинæгтæ
*
1146-æм аз
Амардысты
Категори:1146
1147-æм аз
Амардысты
Категори:1147
Майрæмыхъуатæ
Майрæмыхъуатæ (Майрамукаевы, Майрамуковы) сты ирон мыггаг.
*
Уæллаг Асы
Уæллаг Асы (Уллу Малкъар кæнæ Огъары Малкъар; Верхняя Балкария) у хъæу Кæсæг-Балхъары Цæрæчы районы. Лæууы цæугæдон Балхъары Цæрæчы былыл. Цæрынц дзы 3,96 мин адæймаджы (2002).
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæчы районы цæрæнрæттæ
Ныхас
Ныхас у адæймæгтæн сæ кæрæдзийы ’хсæн дзурыны фæрæз, сæрмагонд æвзаджы конструкцитæй бæлвырд уагæвæрдтæм гæсгæ чи пайда кæны, ахæм. Ныхасы архайды ахицæнкæнæн и хъуыдытæ æвзаджы фæрæзтæй разæгъыны архайдыл æмæ, иннæрдыгæй, æвзаджы конструкцитæ бамбарыны архайдыл. Афтæмæй ныхас у психолингвистикон процесс, адæймаджы æвзаджы уæвыны формæ.
Ныхас у адæймаджы архайды ахсджиагдæр хуызтæй иу, уый фæрцы адæймаг йæ алфамбылай дуне æмбары, стæй йæ зонæнтæ æндæр адæймæгтæн дæтты æмæ фæдылдзу фæлтæртæм сæ æмбырд кæны.
Уыимæ кæс
Категори:Æвзагзонынад
Белинский, Виссарион Григорийы фырт
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы фысджытæ Категори:Уæрæсейы философтæ Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
Плиты Алан
Плиты Алан (райгуырдис Цхинвалы 1972-æм азы) у Республикæ Хуссар Ирыстоны фæсарæйнаг хъуыддæгты министры хæдивæг. 2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, райста æппæт хъæлæсты 0,86%.
Плиты Алан райгуырдис Цхинвалы, каст фæцис астæуккаг скъола №6, стæй ахуыр кодта Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты историон факультеты.
1999-æм азæй 2008-æм азы августы онг Плиты Алан уыдис Хуссар Ирыстоны быцæу æрсабыр кæныны фæдыл Æмхæццæ контролон къамисы уæнг.
2003-æм азы уый уыдис Адæмон партийы бындурæвæрджыты ’хсæн æмæ уыцы партийы советы уæнг, фæлæ 2009-æм азы, парламентон æвзæрстыты агъоммæ, Адæмон партийы рæнхъытæй рацыдис.
Фиппаинæгтæ
Алан Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Мзоктæ
Мзоктæ, вариант: Мызоктæ (Мзоковы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
1808-æм аз
Амардысты
Категори:1808
Эстремадурæ
Эстремаду́рæ (Extremadura, Estremaura) у автономон æмбалад Испанийы хуссар-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
*
Кириллон алфавит
thumb|250px|Дунейы кириллон алфавитæй кæм фыссынц, уыцы бæстæтæ Кириллон алфавит (кириллицæ дæр) у рагон славяйнаг алфавит, кæцы X æнусы дыккаг æмбисы сарæзта Охриды Климент, æмæ йын радта йæ ахуыргæнæг Кириллы ном. Кирилл æмæ Мефодий, нырыккон зонадон уырнæнмæ гæсгæ, кириллцæ нæ, фæлæ глаголицæ сарæзтой. Кириллон алфавиты глаголицæйы тæваг дæр зыны, фæлæ йæ дамгъæтæй фылдæр бердзенаг алфавитæй сты.
Кириллон алфавитæй фыстой славяйнаг чырыстæттæ (уæлдайдæр хуссар æмæ скæсæйнаг дæлкъордты адæмтæ), уыимæ румынаг адæм дæр. Румынийы кириллон алфавитæй латинагмæ рацыдысты æрмæст XIX æнусы (уыимæ æнусы астæу пайда кодтой хæццæ алфавитæй — уыдысты дзы куыд кириллон, афтæ латинаг дамгъæтæ дæр, зæгъæм, «клоs вine» [клос вине] ).
1708—1711 азты Пётр I реформæты фæрцы славяйнаг дамгъæтæ райстой сæ нырыккон уынд, афтæ хуынд «граждайнаг шрифт».
Кириллон алфавиты йæ фыццаг сконд бæрæг нæу, фæлæ йæ классикон «рагон славяйнаг» сконды ис 43 дамгъæйы. Уыдоны нæмттæ ивынцы бынæттон традицимæ гæсгæ, таблицæйы сты уырыссаг традицийы верси:
thumb|right|250px|Самуилы фыст кириллон дамгъæтæй. 11 рæнхъы Рагондæр кириллон фыст, кæцыйы датæ бæлвырд у, у Болгарийы паддзах Самуилы фыст. Уый у паддзахы хионты цыртыл конд. Фысты ис азы кой — 993. Цырт ссардтой XIX æнусы кæрон, ныр Македонийы паддзахад кæм и, уыцы бæстæйы.
Кириллон алфавит æмæ компьютертæ
thumb|300px|Уырыссаг клавиатурæйы равæрд thumb|300px|Болгайраг клавиатурæйы равæрд Кириллон алфавитæй фысгæ æвзæгтæн цы клавитуарæйы равæрдтытæ ис, уыдон æппæндæр иухуызон не сты. Зæгъæм, болгайраг æмæ уырыссаг равæрдтыты ’хсæн иудзинад бынтондæр нæй — æрмæст дамгъæ «З» иу бынаты у (кæс схемæтæ).
Иронау фыссынмæ стандартон кириллон (уырыссаг) шрифтæй уæлдай хъæуы æрмæст иунæг дамгъæ — Æ. Уый тыххæй ирон равæрдтытæ сты уырыссаг клавиатурæйы бындурыл, фæлæ дзы дамгæ Æ лæууы Э кæнæ Щ-йы бынаты. Ирон клавиатурæйæ ис фыссæн куыд иронау, афтæ уырыссагау дæр.
Популярондæр кодировкæтæ кириллон тексттæ дарынмæ сты KOI8-R, Windows-1251 æмæ UTF-8.
1149-æм аз
Амардысты
Категори:1149
Оны муниципалитет
Оны муниципалитет (ონის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны цæгаты. Йæ административон центр у Он.
*
Корет
Корет (ქორეთი) у хъæу Гуырдзыстоны Пъанкъисы комы.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Кокойтæ, Тыджытæ, Багатæ, Къæбыстæ, Тедетæ, Костæ, Нартыхтæ, Козатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Этимологи
Алы æвзагæн дæр йæ дзырдтæ ныддихкæнæн и цалдæр къордыл:
Иу æвзагæй иннæ æвзагмæ дзырдтæ æрбайсынц сæ сывæлдæгмæ гæсгæ — æппæты æнцондæр у терминтæ æрбайсын. Стæмхатт æрбайсынц нымæцонтæ, хæстагдзинады терминтæ, буары хæйтты нæмттæ, æххуысгæнæг ныхасы хæйттæ.
Ирон æвзаджы стырдæр этимологион дзырдуат сарæзта Абайты Васо.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Лексикологи Категори:Æвзагзонынады къабæзтæ
1150-æм аз
Амардысты
Категори:1150
1809-æм аз
Амардысты
Категори:1809
Къуыри
Æхсæнадæмон стандартмæ гæсгæ (ISO 8601), къуырийы фыццаг боныл нымад у къуырисæр, фæстаг боныл та — хуыцаубон.
*
Кириллон алфавитæй фысгæ æвзæгты номхыгъд
Кириллон алфавитæй фысгæ æвзæгты номхыгъд
Ацы номхыгъдмæ бахаудтой, кириллон алфавитæй чи пайда кæны (кæнæ кæддæр кодта), уыцы æвзæгтæ.
Индоевропæйаг æвзæгтæ
thumb|360px|Дины славяйнаг æвзагæй фыст. Лукайы Евангелийæ скъуыддзаг
Æндæр æвзæгтæ
Категори:Æвзæгтæ Категори:Алфавиттæ Категори:Номхыгъдтæ
Хуры тын
«Хуры тын» уыд ирон журнал, Бетъырбухы Брытъиаты Елбыздыхъо кæй уагъта, уый.
Рацыди дзы æрмæст æртæ номыры.
Категори:Ирон мыхуыр
Хъотайты Алан
Хъотайты Шотайы фырт Алан (райгуырдис Монастъеры 1973-æм азы 15 мартъийы) у Цхинвалы мэры фыццаг хæдивæг.
1151-æм аз
Амардысты
Категори:1151
Хъотайты Алан
2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу æмæ æвзæрстыты фæстиуæгæн райста цыппæрæм бынат. Æвзæрстыты дыккаг туры Бибылты Анатолийы фарс слæууыд.
Цардафыст
Хъотайты Алан райгуырдис Монастъеры (Цхинвалы районы). Йæ фыд, Хъотайты Иваны фырт Шота — агроном; мад, Хасситы Георгийы чызг Залдуз — хæдзаргæс. Æфсымæртæ: Хъотайты Олег; Хъотайты Аслан — ОМОН МВД РФО-йы батальоны командиры хæдивæг, дæлбулкъон; Хъотайты Беслан — ОМОН МВД РФО-йы оперативон радгæс, капитан; Хъотайты Сослан — ОМОН МВД РФО-йы ротæйы командиры хæдивæг, хистæр летейнант; Хъотайты Руслан — РФО-йы Арæнгæрон службæйы инспектор, хистæр летейнант.
1979 азæй 1989 азмæ ахуыр кодта Цхинвалы æнæркаст сывæллæтты æмæ сидзæр сывæллæтты скъола-интернаты.
1994-1995 азты куыста ахуыргæнæгæй Цхинвалы скъола-интернаты.
1996 азы — Цхинвалы сахары Адæмон депутаты цæдисы депутат.
1996-2002 азты куыста Хуссар Ирыстоны дзулфыцæн комбинаты.
2002 азæй нырмæ горæт Цхинвалы администрацийы сæргълæууæджы фыццаг хæдивæг, апрелы мæйы 2008 азæй Республикæ Хуссар Ирыстоны уагæвæрдмæ гæсгæ нысангонд æрцыд ацы бынатмæ.
2004 азæй — Хуссар Ирыстоны Республикон политикон партии «Иудзинад»-ы уæнг. Хуссар Ирыстоны адæмы тохы сæрибар æмæ хæдбардзинады охыл кæддæриддæр Хъотайты лæппу уыд йæ райгурæн бæстæйы хъахъхъæнджыты фыццаг рæгъты. 2005 азы йæхи æнæбавгъаукæнгæ райгуырæн бæстыйы сæрвæлтау архайды тыххæй Республикæйы Президенты бардзырдæй Хъотайты Алан Шотайы фырт хорзæхджынгонд æрцыд «В ознаменовании 15-летия Республики Южная Осетия»-йы майданæй.
Фиппаинæгтæ
Алан Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Категори:Цхинвалы районы чи райгуырдис, уыдон
Цæгат Зæхх
Цæгат Зæхх (Северная Земля) у Уæрæсейы сакъадæхты къорд Цæгат Ихджын фурды. Ссардтой йæ 1913-æм азы Вилькицкийы экспедицийы архайджытæ æмæ йын радтой ном Тайвай (ихсæтджыты «Таймыр» æмæ «Вайгач»-ы нæмттæм гæсгæ). Уæды уырнындзинадмæ гæсгæ уыдис иу стыр сакъадах. Фæстæдæр, 1914-æм азы, сакъадахæн (архипелаг кæй у, уый нæмæ зындæуыд) радтой официалон ном — Николай II-ы Зæхх.
Архипеладжы фæзуат у 37 мин км² бæрц. Ничи дзы цæры.
Цæгат Зæххы ис сакъадахон Азийы цæгатагдæр ран — Арктикон сынæг Комсомолецыл (81°13′ ц. у.).
thumb|200px|Космосæй конд къам. Урс-урсид стъæлфытæ сты куполон цъититæ. 2001-æм азы июль
Бæстыхъæд
Сакъадæхты бæстыхъæд у денджызон, арктикон. Зымæджы ныллæгдæр температурæ хæццæ кæны -47°С, сæрды хъармдæр температурæ у æрмæстдæр +6,247°С. Июлы рæстæмбис температурæ у +6,247°С.
Зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæ
Æгæр карз бæстыхъæды аххосæй зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæ сакъадæхты бирæ нæй. Зайынц дзы хъуынатæ, хъуынабынтæ, рувасдымæг, полярон дзæгъдзæгъгæнæг, дурсæт.
Литературæ
Категори:Уæрæсейы сакъадæхтæ Категори:Красноярсчы крайы географи
Кальмар (сахар)
Ка́льмар (Kalmar) у Швецийы сахар, Кальмары провинцийы сæйраг сахар. Æрбынат кодта Балты денджызы былгæрон.
Кальмары æфсымæрон сахарты ’хсæн ис Турчы порт Самсун.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ Категори:Кальмары сахартæ æмæ хъæутæ
Цуцитæ
Цуцитæ (Цуциевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрдысты Хетæджы байзæддаг Цуцийæ. Уый зæххы фæдыл Нарæй æрлыгъди Поты фæзмæ. Поты фæзы Цуцитæй иутæ слыгъдысты Сласмæ, иннæтæ та — Засыгъмæ. Фæскъæдзæхы цы Цуцитæ царди, уыдон дæр уыдысты Засыхæй балидзгæ. Цуцитæй уый фæстæ чидæр афтыди Хуссар Иры Ортъеуы хъæумæ, стæй Астæуккаг Ерманмæ æмæ сæхи хонын райдыдтой Цоцитæй. Афтæмæй Цуцитæ æмæ Цоцитæ сты Хетæджы байзæддаг, æрвадæлтæ.
Фиппаинæгтæ
*
Маракайбо
Маракайбо:
Аффикс
*
Цыхуырбаты Вадим
Цыхуырбаты Шотайы фырт Вадим у Цхинвалы дзулфыцæн комбинаты директор, Хуссар Ирыстоны парламенты депутат, политикон парти «Иудзинад»-ы уæнг.
1152-æм аз
Амардысты
Категори:1152
Цыхуырбаты Вадим
2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, райста æппæт хъæлæсты 9,88%, ома 11 кандидаты ’хсæн æртыккаг бынат баиста.
Фиппаинæгтæ
Вадим Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Трансильвани
thumb|right|250px|Трансильвани (бур) Румынийы картæйыл Трансильвани (, Ardeal, Transilvania, Erdély, Siebenbürgen) у централон Румынийы историон регион. Бирæ адæм Трансильвани романимæ «Дракулæ» сбæттынц.
Цгъойты Мераб
Цгъойты Ильяйы фырт Мераб (райгуырдис 1950-æм азы 15 февралы Ленингоры районы Джварисубаны хъæуы — амардис 2016-æм азы 9 январы Цхинвалы ) уыдис Хуссар Ирыстоны парламенты депутат, Коммунистон партийы уæнг, 2012-æм азæй куыста республикæй прокурорæй.
2011-æм азы уыдис Хуссар Ирыстоны президенты бынатмæ кандидаттæй иу, фæлæ йæ кандидатурæ аиста æвзæрстыты агъоммæ.
Фиппаинæгтæ
Мераб Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Категори:Хуссар Ирыстоны премьер-министртæ Категори:Ленингоры районы чи райгуырдис, уыдон
Трансильвани
Этимологи
Категори:Румыни
Глазго
Глазго (Glasgow, Glaschu, Glesga) у Шотландийы стырдæр сахар. Цæрынц дзы 620 000 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Шотландийы сахартæ
Болгарийы сахарты номхыгъд
Облæстон сахартæ бæзджын дамгъæтæй хицæнгонд сты.
Баймæтатæ
Баймæтатæ (Байматовы) — сты ирон мыггаг.
*
Полтавæ
Полта́вæ (Полтава; Полтава) у сахар Украинæйы, Полтавæйы облæсты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Полтавæйы облæсты сахартæ
1810-æм аз
Амардысты
Категори:1810
Сандой
Са́ндой (Sandoy) у Фареры сакъадæхты сакъадах. Сакъадахыл цæрынц 1 494 адæймаджы. Йæ фæзуат у 125 км².
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Гуырдзыстоны мад
Монумент сарæзтæуыд Сололакийы обауы сæр 1958-æм азы, Тбилисы 1500-æм юбилейæн. Йæ автор у Элгуджа Амашукели.
Фыццаг монумент хъæдын уыд, фæстæдæр, 1963-æм азы, хъæдын монументы бæсты сæвæрдæуыд алюминийæй конд. Амашукелийæн радтой 1965-æм азы Шота Руставелийы номыл Гуырдзыстоны ССР-йы паддзахадон преми, «Картлис деда»-йы монумент кæй сарæзта, уый тыххæй.
Статуйæн йæ галиу къухы у сæны къус, ома хæларау чи æрбацыдис, уымæн; йæ рахиз къухы та — кард, знæгтимæ хæцынæн.
Категори:Тбилис Категори:1958
1154-æм аз
Амардысты
Категори:1154
Нартан
Нартан у хъæу Кæсæг-Балхъары Чегемы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чегемы районы цæрæнрæттæ
1811-æм аз
Амардысты
Категори:1811
Кубæ
Административон дих
Кубæ у унитарон паддзахад. Йæ территори дих кæны 14 провинцийыл æмæ сæрмагонд муниципийыл — сакъадах Хувентуд.
*
Mercedes-Benz
Мерседес-Бенц (Mercedes-Benz) ― Германы компани Daimler AG автобустæ, рог æмæ уæзласæн хæдтулгæтæ кæй номæй уадзы, уыцы базарадон маркæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæдтулгæтæ
Икъотæ
Икъотæ (Икоевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Икъо, Гоцъой æмæ Къадз уыдысты хæрз æфсымæртæ. Цардысты Уæлладжыры комы Луарыхъæуы. Уырдыгæй алыгъдысты Туалгоммæ, Тибыхъæумæ. Икъотæй иу фыдыфырт афтыд Хуссар Ирмæ æмæ æрцард Стыр мæсыджы. Уырдыгæй Икъотæ апырх сты фараст хъæуыл.
Фиппаинæгтæ
*
Маракайбо (сахар)
Маракайбо (Maracaibo) у сахар Венесуэлæйы цæгат-ныгуылæны, Сулийы штаты сæйраг сахар. Æрбынат кодта Венесуэлæйы бакæлæнмæ бацæуæнмæ ’ввахс.
Цæрджыты нымæц — 1 220 мины (2001).
Фиппаинæгтæ
Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Ельцин, Борис Николайы фырт
Борис Николайы фырт Ельцин (райгуырдис 1931-æм азы 1 февралы Буткæйы хъæуы Свердловсчы облæсты — амардис 2007-æм азы 23 апрелы Мæскуыйы) уыд советон æмæ Уæрæсейы политик, Уæрæсейы Федерацийы фыццаг президент (1991-2000).
Ельцин райгуырдис Уралы хъæуы, зæхкусджыты бинонты ’хсæн. Йæ разгæ бонтæ арвыста Пермы облæсты сахар Березникийы. Уым каст фæцис астæуккаг скъола. Æфсадмæ йæ нæ басидтой, уый тыххæй æмæ йæ армы дыууæ æнгуылдзы нæ уыд.
Ельцин студент куы уыд, тынг уарзта волейбол, сси спорты мастер. 1955-æм азы каст фæци Уралы политехникон университет, æмæ инженер-аразæг сси (йæ дипломон куысты темæ уыд «Телеуынынады мæсыг»). 1955-1968 азты куыста арæзтады. 1968-æм азæй куыста партион архайæгæй, 1985-æм азæй — Мæскуыйы.
1991-æм азы 10 июлы Уæрæсейы адæмæн иузæрдыгдзинадыл ард бахордта æмæ сси УСФСР-йы президент. Йæхæдæг куыд бафиппаидта, сси Уæрæсейы историйы, адæм кæй равзæрстой, фыццаг ахæм сæргълæууæг.
Ельцины критиктæ йæ зылын кæнынц, уый 1991-æм азы Беловежьейы бадзырдыл кæй йæ къух æрфыста, уый тыххæй. Беловежьейы бадзырды аххосæй, дам, Советон Цæдис фехæлдис, Хуссар Ирыстон æмæ æндæр рæтты быцæутæ сирвæзтысты, дуне та дыууæполюсонæй иуполюсон сси.
thumb|right|Борис Ельцин æмæ [[Клинтон, Билл|Билл Клинтон. 1999-æм азы 18 ноябры]]
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы политиктæ Категори:Уæрæсейы президенттæ Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Категори:XX æнусы политиктæ
1156-æм аз
Амардысты
Категори:1156
Гуры муниципалитет
Гуры муниципалитет (გორის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Гур.
*
Анафорæ
Анафорæ (ἀναφορά) у, рæнхъытæ иухуызон дзырдтæй кæм райдайынц, ахæм стилистикон фæрæз: æмхуызон райдайæн.
Радихкæнæн и зæлты анафорæ (рæнхъыты райдианы цалдæр зæлтæ æмхуызон куы сты, рифмæйы хуызæн), морфемæты анафорæ (иу кæнæ цалдæр морфемæтæ ихуызон куы сты) æмæ лексемæты анафорæ (иу кæн цалдæр дзырдтæ иухуызон куы сты).
Синтаксисы анафорæ у, рæнхъыты райдиан бынтондæр ихуызон куы нæу, фæлæ иу синтаксикон конструкцитæ дзы куы ис, ахæм. Александр Пушкины æмдзæвгæйæ дæнцæг:
Анафорæ ирон поэзийы
Анафорæйæ парахатæй спайда кодта Къубалты Алыксандр йæ поэмæ «Æфхæрдты Хæсанæ»-йы (1897). Поэмæйы бирæ анафорæтæй иу:
Категори:Поэзи
Эдинбург
Эдинбу́рг (Edinburgh, Edinburgh, Dùn Èideann) у Шотландийы сæйраг сахар æмæ йæ стырдæр сахар Глазгойы фæстæ.
Газет
Ном «газет» рацыд италиаг дзырд «гасетæ»-йæ (афтæ хуынди лыстæг æхца). XIX æнусы цыди æрвылбойнон информацион сыф, йæ аргъ уыди иу гасетæ, ома тæккæ лыстæгдæр æхца.
Иронау чи рацæуынц, уыцы газетты номхыгъд
æмæ æндæртæ.
Æддаг æрмæг
*
1155-æм аз
Амардысты
Категори:1155
Тæтæртупп
Тæтæртупп у кувæндон Цæгат Ирыстоны, Елхотмæ ‘ввахс.
Ориноко
Орино́ко (Río Orinoco) у Хуссар Америкæйы ахсджиагдæр цæугæдæттæй иу. Йæ дæргъ у 2410 км. Кæлы Атлантикон фурдмæ.
Тæтæртупп
Этимологи
Дзырд нысан кæны — «тæтæры ныхас/æмбырд».
Ориноко
Оринокойы былтæ тынг хъæздыг сты битумон змистæй.
Тæтæртупп
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи
Ориноко
Категори:Колумбийы цæугæдæттæ Категори:Венесуэлæйы цæугæдæттæ
Задытыхъæу
Задытыхъæу (ზადიანთკარი, Задианткъари) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Задытæ, Зæгъойтæ, Дзæгъиатæ, Чысиатæ, Туатæ, Биганатæ, Саламтæ, Четитæ.
Елгона
Елгона у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Задытыхъæу
Фиппаинæгтæ
Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Елгона
Истори
Лйайы доны галиу фарс Елгонайы цардысты Дзанайтæ. Сæ куырæйттæ сæ тæккæ цур. Сæ хуымтæ сæ фарсмæ. Фосхизæнтæ бирæ. Хъæд кадавар.
Сæкæрниз
Сæкæрниз (diabetes mellītus) у эндокринон низты къорд, уымæй рынчын чи у, уыдонæн гормон инсулин нæ фаг кæны æмæ уый тыххæй разыны гипергликеми.
Елгона
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзанайтæ, Отартæ, Еналдытæ.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Сæкæрниз
Цæгат Ирыстоны сæкæрнизæй рынчынты нымæц у 17 минæй фылдæр. Се ’хсæн 100 сывæллæттæ æмæ фæсивæд.
1157-æм аз
Амардысты
Категори:1157
Сæрибар (хъæу)
Сæрибар (სარიბარი) у хъæу Гуырдзыстоны Къаспы муниципалитеты. Ис Гуырдзыстон æмæ Хуссар Ирыстоны тæккæ арæныл.
Цардысты дзы Джиголатæ, Уалытæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Чавес, Уго
У́го Рафаэ́ль Ча́вес Фри́ас (Hugo Rafael Chávez Frías, райгуырдис 1954-æм азы 28 июлы Сабанетæйы — амардис 2013-æм азы 5 мартъийы Каракасы) уыдис Венесуэлæйы президент.
Цардафыст
Уго Чавес райгуырдис Венесуэлæйы сахар Сабанетæйы, скъолайы ахуыргæнджыты бинонты ’хсæн. Æрыгон куы уыдис, йæ мады бæллиц уыдис, сауджын цæмæй суа, йæхи та фæндыдис бейсболист суын. 1975-æм азы каст фæцис Æфсæддон академи, уый фæстæ службæ кодта Венесуэлæйы десанты.
1992-æм азы 4 февралы Уго Чавес ссис растады фæтæг, фæлæ растад нæ фæрæстмæ, Чавес бахаудис ахæстонмæ. 1994-æм азы ахæстонæй рацыдис уæды президент Рафаэль Кальдерайы хатырæй. Чавес уайтагъд сарæзта политикон «Змæлд V республикæ». 1998-æм азы фыццаг хатт ссис Венесуэлæйы президент.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венесуэлæйы политиктæ Категори:Венесуэлæйы президенттæ Категори:XXI æнусы политиктæ Категори:1954-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Баринасы штаты чи райгуырдис, уыдон Категори:2013-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Каракасы чи амардис, уыдон
1158-æм аз
Амардысты
Категори:1158
Фæтдзатæ
Фæтдзатæ (Фатцаевы) сты ирон мыггаг.
1812-æм аз
Амардысты
Категори:1812
Акростих
Акростих у, йæ рæнхъыты фыццаг дамгъæтæй исты дзырд кæнæ хъуыдыйад кæмæн рæзы, ахæм æмдзæвгæ. Алфавиты радмæ гæсгæ куы арæзт сты дамгъæтæ, уæд ахæм акростих хонынц абецедарий.
Акростих ирон поэзийы
Ацы литературон фæрæзæй пайда кæнынц ирон поэттæ дæр.
Ирон акростихы дæнцæг
АКРОСТИХ
(Автор — Касаты Батрадз)
Дыгурон акростихы дæнцæг
СОНЕТ — АКРОСТИХ
(Автор — Бабочити Руслан)
Категори:Поэзи
Камбоджæ
Камбоджæйы Къаролад (ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea) у паддзахад Азийы хуссар-ыскæсæны.
1159-æм аз
Амардысты
Категори:1159
Джуарисубан
Джуарисубан у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Къуернет
Къуернет (კვერნეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Дарчитæ
Дарчитæ (Дарчиевы, დარჩიშვილი, დარჩია ) сты ирон мыггаг.
Къуернет
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дарчитæ
Равзæрд
Дарчи царди Уæллагхъæуы къуыбырыл. Хъæуы алыварс иуылдæр уыди хъæд. Дарчийæн ма æфсымæр дæр уыди. Æфсымæр Мидгъæуы дзуары тигъæй акаст æмæ хъæды æрдуз федта. Бæлæстыл бæрджытæ кæнгæ цыд, æмæ æрхæццæ æрдузмæ, ныр Лисри кæм и, уырдæм. Уæд дон ничердыгæй зынди æппындæр, хъуынайы бын уыди. Æркаст æмæ загъта, ам цæрæнбæстæн хорз уаид, дон дзы нæй æндæра. Дон агуырдта æмæ æхсæв уым баззади. Уæд Дарчи загъта, уæдæ ме 'фсымæр цы фæци. Йæ бæрæггæнæнтыл ын 'рцыди, æмæ раст уыцы æрдузмæ æрхæццæ æмæ йæм хъæр кодта — кæм дæ, цы фæдæ? Уый та агуырдта дон. Уый фæстæ йе 'фсымæримæ хъæуы уæле лæгæтгомы дон дæр ссардтой.
Æрхастой хор, мæнæу. Бафæлварæм æй, загътой, цымæ дзы цы зайы. Байтыдтой дзы хоры нæмгуытæ дæр, мæнæуы нæмгуытæ дæр. Æмæ фæззæджы, иу ныхасæй, цæппæргай, æхсæзгай æфсиртæ скодтой. Уæд æрлыгъдысты уырдæм Дарчи, Доба, Морау, Сидахъхъ. Уыдон иуылдæр, Добайы йеддæмæ, сты иу мыггаг, ныр кæд фæйнæ мыггагыл фыссынц, уæддæр. Ныртæккæ дæр сын сæ чызджыты Дарчионтæ хонынц. Æфтгæ та, хъуамæ, Дарчи мæ йе 'фсымæр Гуырдзыйы 'рдыгæй æркодтаиккой. Уым бирæ ис Дарчишвилитæ.
Фиппаинæгтæ
*
Коккатæ
Коккатæ ( Коккаевы, Коковы ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Ерхот
Ерхот у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хъудыкомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хъабантæ æмæ Рубайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъуды ком Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
1813-æм аз
Амардысты
Категори:1813
1160-æм аз
Амардысты
Категори:1160
1161-æм аз
Амардысты
Категори:1161
Икъатæ
Икъатæ, дыгурон вариант у Екъатæ (Икаевы) сты ирон мыггаг.
Корнуолл
Корнуолл (Cornwall, Kernow) у графад Англисы хуссар-ныгуылæны. Цæрынц дзы 531 мин адæймаджы (2007). Йæ административон центр у Труро.
Фиппаинæгтæ
*
Икъатæ
Равзæрд
Икъаты Владимир, Дигорайы сахары цæрæг куыд загъта, уымæ гæсгæ Икъатæ Уæлладжыры комы Тхамоны хъæуы фæтуджджын сты. Афæдзы дæргъы мæрдджынтæн хистытæ фæкодтой, бафыстой сын туджы фиддæн, бафидыдтой сæ туджджынтимæ, фæлæ сын хъæуы хистæрты уынаффæмæ гæсгæ уым цæрæн нал уыд. Дыууæ æфсымæрæй алыгъдысты Дыгуры коммæ. Дыгуры комы бафтыдысты Уæллагкомы зылдмæ æмæ æрбынат кодтой Хуссары хъæуы. Иннæ цыппар æфсымæры нæ бакуымдтой Дыгуры коммæ алидзын, фæлæ фæлыгъдысты сæ фыдæлы хъæумæ — Æрхонмæ. Ацы хъуыддаг, Дыгургоммæ цы æфсымæртæ алыгъд, уыдоны зæрдæмæ нæ фæцыд æмæ загътой: «Абонæй фæстæмæ нал сты не ’фсымæртæ, Икъаты мыггагыл сæ нал нымайæм». Ацы уынаффæ ныффидар кæныны тыххæй топп фехстой. Хуссарыхъæуы сæ баззад иу æфсымæр, йæ ном — Майрæмыхъо. Йемæ баззад йæ хо дæр. Иннæ дыууæ æфсымæрæй иу ралыгъд Махческмæ, иннæ та — Дур-Дурмæ. Майрæмыхъойæн Хуссарыхъæуы райгуырд цыппар фырты: Бибо, Хуйман, Хъабан, Хазби. Сæ фылдæр фæлыгъдысты Дур-Дурмæ æмæ Чырыстонхъæумæ.
Æрвитæнтæ
*
Чад
Чад (تشاد, Tchad) у Централон Африкæйы паддзахад. Йæ цæгат сыхаг бæстæ у Ливи, хуссар — Централон Африкæйы Республикæ, скæсæн — Судан, ныгуылæн — Камерун, Нигери æмæ Нигер. Чад хæссы стыр цады ном.
Раздæры Францы колони, Чад хæдбар сси 1960-æм азы. Уый фæстæ бирæ азты дæргъы дзы цыдис мидхæст.
Чады стырдæр сахар у йæ сæйраг сахар Нджаменæ.
Чад у дунейы мæгуырдæр паддзахæдтæй иу.
*
Герб
Мыггаджы герб
Иуæй-иу мыггæгтæн (æрмæст уæздан равзæрдæй нæ) ис сæхи гербтæ. Дæнцæгæн:
Гебена
— æмпъузæнтæй чи сбæзджын вæййы, ахæм куырæт.
Категори:Дарæс Категори:Дыгурон дзырдтæ
Тулдз
Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы ис хъæу Толдзгун, дыгуронау нысан кæны «тулдзджын».
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ Категори:Зайæгойтæ Библийы
Къарол Артур
thumb|right|200px|Къарол Артур. Чарльз Эрнест Батлер (1903) Къарол Артур (, Artur) уыд бриттаг таурæгъон фæтæг V æнусы. Уый ныддæрæн кодта саксæгты. У Британийы радзырдты сæйраг архайæг. Абоны бонмæ бæрæг нæу, Артур æцæгæй дæр цард æви нæ.
Ном
Валлийаг ном «Arthur» æвæццæгæн фæзынди дыууæ дзырды иукæныны: «arth»-ы, кæцы нысан кæны «арс», «хъæбæтыр» æмæ «ythr»-ы, кæцы нысан кæны «тæссаг».
Абайты Васомæ гæсгæ ном «Arthur» фæзынди рагон аллон хуыцауы номæй «Артхурон». Уырдыгæй дæр йæ номы ис "h"-дæмгæ.
Статьятæ
Категори:Æрхъуыдыгонд къаролтæ Категори:Артурианæ
Толбоев, Магомед Омары фырт
Толбоев Омары фырт Магомед (райгуырд 1951-æм азы 20 январы Согратлы хъæуы, Дагъистаны АССР) — тæхæг-фæлварæг, Уæрæсейы Федерацийы Хъæбатыр, Республикæ Дагъистаны Æдасдзинады уынаффæдоны раздæры сæрдар.
Толбоев райгуырд Дагъистаны Гунибы районы хъæу Согратлы солиаг бинонты ’хсæн. Йæ фыд Магомеды фырт Омар куыста шофырæй, йæ мад Алийы чызг Джамгарат та — хуымæтæг колхозон.
1973-æм азы Толбоев каст фæци Ейсчы уæлдæр хæстон авиацион училище, уыцы азæй фæстæмæ службæ кодта Советон Цæдисы хæстон-уæлдæфон тыхты. 1977-æм азы æрвыст æрцыд тæхæг-фæлварæджы куыстмæ, уый тыххæй æфсадæй уæгъд æрцыд.
1984-æм азы каст фæци Мæскуыйы авиацион институт (МАИ). У техникон æмæ историон зонæдты кандидат.
1984-æм азæй куыста куыд космонавт-фæлварæг, космосон нау «Буран»-ы командир.
Ныртæккæ Толбоев у запасы булкъон. Кæны æхсæнадон-политикон куыст. Ис ын æртæ сывæллоны.
Æддаг æрмæг
Категори:Дагъистаны зындгонд адæм Категори:Уæрæсейы сгуыхт тæхджытæ-фæлварджытæ Категори:Уæрæсейы Федерацийы Паддзахадон думæйы депутаттæ Категори:Согратлы чи райгуырдис, уыдон
Мирбо, Октав
Октав Мирбо (Octave Mirbeau; райгуырдис 1848-æм азы 16 февралы Тревьеры, Францы — амардис 1917-æм азы 16 февралы Парижы) уыдис францаг фыссæг, романист, драматург, публицист, Гонкуры академийы уæнг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы фысджытæ Категори:Кальвадосы чи райгуырдис, уыдон
Византияйы императортæ
Византияйы империйы императорты æххæст номхыгъд:
Лакапинты династи
Роман I-æмы фырттæ
Христофоры фырттæ
Ангелты династи
1204-æм аз — 1261-æм аз — бæстæйы хæлд Цыппæрæм дзуары балцы фæстæ Латины империйы сывзæрд.
Дзуархæссджыты Латины империйы императортæ
Кæс ноджы Латины империйы императорты номхыгъд 1261 азы Никейы импери фæтых Латины империйыл, рацараздæуыд Византияйы импери.
Палеологты династи
''1453-æм азы импери ахст æрцыдис туркаг султан Мехмед II-æмæй, кæс Константинополы басаст.
Кæс ноджы
* Византияйы императортæ Византияйы императортæ Категори:Хронологитæ
Иокогамæ
Иокогамæ (横浜市, Yokohama-shi) у сахар Японы, Канагавæйы префектурæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Шенгены бадзырд
thumb|right|380px|Шенгены бадзырды паддзахæдтæ Шенгены бадзырд у паспортон æмæ таможнæйы контроль аиуварс кæныны тыххæй бадзырд Европæйы цалдæр паддзахады ’хсæн. Æппын фыццаг бадзырд бафыстой Европæйы Цæдисы фондз паддзахады (Бельги, Нидерландтæ, Люксембург, Франц æмæ Герман) 1985-æм азы 14 июны. Бадзырд йæ тыхы бацыд 1995-æм азы 26 мартъийы.
Уæдæй нырмæ Шенгены бадзырдмæ бацыдысты æмткæй 30 паддзахады, арæны контроль аиуварс æрцыд 25 паддзахады:
Æддаг æрмæг
Категори:Европæйы Цæдис
1162-æм аз
Амардысты
Категори:1162
Степанцминдæ
Kasbegi
Украинаг æвзаг
Украинаг æвзаг (украинагау українська мова) у Украинæйы официалон паддзахадон æвзаг. Хауы славяйнаг æвзæгты къордмæ. Æппæт дзурджыты нымæц у 40 милуаны, уыдонæй Украинæйы — 32 милуаны.
Украинаг æвзагæй пайда кæнынц канд Украинæйы нæ, фæлæ Уæрæсейы, Польшæйы, Канадæйы дæр. Сæйраг диалекттæ сты цæгат-хурныгуылæйнаг, хуссар-ныгуылæйнаг, хуссар-хурыскæсæн æмæ цæгат-хурыскæсæн. Уыдоныл бæрæг зыны сыхаг æвзæгты тæваг. Литературон украинаг æвзаджы бындурыл æвæрд ис хуссар-скæсæн диалект.
Категори:Славяйнаг æвзæгтæ Категори:Украинæйы æвзæгтæ Категори:Украинаг æвзаг Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Капур, Шахид
Шахид Капур (Shahid Kapoor, शाहिद कपूर; райгуырдис 1981-æм азы 25 февралы Делийы) у зындгонд индиаг киноактёр, кафæг æмæ модель. Цæры æмæ кусы Бомбейы. Йæ карьерæ райдыдта куыд музыкалон æмæ рекламон видеоты кафæг.
Йæ фыд æмæ йæ мад дæр актёртæ сты. Мад хъомыл кодта Шахиды иунæгæй (бинонтæ ахицæн сты), фæлæ актёр йæ фыд æмæ йæ ног усимæ дæр хорз ахастдзинæдтæ дары.
Хъæрæпина
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Тъехтæ, Бестаутæ, Куыдзетæ, Дриатæ, Елойтæ, Уазæгтæ, Къоратæ, Гæззатæ, Тогойтæ. Се ’ппæт дæр сæ мыггæгтæ фыстой гуырдзиагау. Елойтæ ’мæ Дриатæ та гуырдзиагау сæхи фыстой «Меладзе».
1941-æм азы Хъарапинайы цардис ссæдз хæдзары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Задытæ
Задытæ (Задиевы, ზადიშვილი) сты ирон мыггаг.
Литературæ
*
1814-æм аз
Амардысты
Категори:1814
Амундсен, Руал
Руал Амундсен (Roald Engelbregt Gravning Amundsen, Ру́аль Э́нгельбрегт Гра́внинг А́мундсен; райгуырдис 1872-æм азы 16 июлы — амардис 1928-æм азы 18 июны) — норвегиаг полярон бæлццон æмæ иртасæг. Хуссар полюсмæ фыццаг чи ныххæццæ ис, уыцы лæг. Уый йеддæмæ никæй къухы бафтыдис Цæгат-хурыскæсæйнаг (Сыбыры былты дæргъмæ) æмæ Цæгат-хурныгуылæн (Канадæйы сакъадæхты ’хсæн) денджызон фæндагыл дæр науыл фæцæуын.
Бæлццоны кадæн рахуыдтой Амундсены денджыз, Амундсены хох æмæ америкаг иртæсæн станцæ Амундсен-Скотт Антарктидæйы континентыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд бæлцæттæ Категори:Арктикæйы иртасджытæ Категори:Антарктикæйы иртасджытæ Категори:Эстфоллы чи райгуырдис, уыдон
1163-æм аз
Амардысты
Категори:1163
Абреу
Абреу кæнæ Антъоныхъæу (აბრევი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мебруне
Мебруне (მებრუნე) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Матара
Матара у стыр цæрмын голлаг.
Литературæ
Категори:Голджытæ
1164-æм аз
Амардысты
Категори:1164
Кæвдæсæрдтæ
Кæвдæсæрдтæ (ома кæвдæсы ард) кæнæ хъуымиаг, дыгуронау хъумайаг, хатт та тума — традицион ирон æхсæнады зæхкусджыты дæлдæр лæууæг фæлтæр. Кæвдæсæрдтæ уыдысты ирон феодалты, хатгай та дзырддзæугæ сæрибар фæрссаг лæгты «æнæзакъон» цот, ома, номыл устытæй сын-иу цы цот рацыдис, уыдон æмæ сæ байзæддæгтæ. Кæвдæсæрдтæ уыдысты сæ феодал фыдæлты æнæбайсгæ, æнæахицæнгæнгæ мулк, нæ сын уыд нæ ауæйгæнæн, нæ балæваргæнæн. Ф.Е. Леонтович ирон æгъдæутты тыххæй цы статьятæ ныммыхуыр кодта, уыдонæй иуы афтæ фыссы:
Кæвдæсæрдтæ-иу йæ фыды амæлæты фæстæ уыдис чысыл зæххы хай райсыны бар, фæлæ-иу уый фæстæ дæр баззадис дæлбар зæхкусæгæй æмæ йæ фыды бындартæн бегарайы куыст кодта. Кæвдæсæрдтæ чызг хастой кæрæдзийæ. Фæлæ-иу афтæ дæр рауадис, æмæ кæвдæсæрдты чызджытæ фæрссаг лæгтæм кæнæ адæмыхаттмæ мой скæной.
Кæвдæсæрдты фæлтæр XIX æнусы æмбисмæ ссис æппæт ирон зæхкусджытæн сæ 25 % æмæ ахаста 1867-æм азы онг, ома, Зæхкусæджы реформæ Кавказы æххæстгонд цы аз æрцыдис, уæдмæ.
Литературæ
Категори:Ирон этнографи
1815-æм аз
Амардысты
Категори:1815
Формæ
Формæ (forma, μορφή) — философийы æмбарынад, бæрæггонд цæуы матери æмæ мидаппы æмбарынадмæ абаргæйæ.
Категори:Философи
Гал (газет)
«Гал» (абхазагау: «Гал»; мегрелагау: «გალი») у, сахар Галы (Абхаз) уырыссаг, абхазаг æмæ мегрелаг æвзæгтыл чи цæуы, уыцы æхсæнадон-политикон газет.
Газет райдыдта цæуын 2003-æм азы 20 майы.
Йæ тематикæ: Абхазы Галы районы хабæрттæ.
Цæуы мæй дыууæ хатты. Бæрцуат — 4 фарсы. Тираж — 1000 экземпляры.
Сæйраг редактор — Нугзар Салакая.
Ныртæккæ у дунейы иунæг ахæм газет, мегрелаг æвзагыл чи цæуы.
Стыр Итали
thumb|right|400px|«Стыр Италийы» картæ: бур хахх æвдисы, [[1940-æм азы проект цы зæххытæм хъавыд, уыдон; цъæх хахх æвдисы, Италийы дæлбар фылдæр зæххытæ куы уыди, уыцы 1942-æм азы ноябры уавæр.]] Стыр Итали (Grande Italia), Империон Итали дæр, уыдис зæххытæ тыхæй байсыны италиаг фашистты проект. Уыцы проектмæ гæсгæ Италийы дæлбар хъуамæ бахаудаиккой Корсикæ, Ниццæ, Далмаци, Мальтæ, стæй Албани, Черногори, цæгат Тунис æмæ цæгат Ливи. Уыцы пъланмæ гæсгæ Итали фæстæмæ райстаид кæддæры Ромы империйы тых. Проекты сæйраг хъуыдыгæнæг уыдис Чезаре Мария де Векки (англ.).
Уыцы пълан сæххæст кæнын италиаг фашистты къухы бафтыд, фæлæ, æппæт уыцы зæххытæ Италийы дæлбар куы уыдысты (1942), Дыккаг дунеон хæст йæ цыд аивта æмæ Сæмæны бæстæтæ, уыимæ Итали дæр, тагъд рæстæджы фембылды.
Категори:Италийы истори
Урсдоны ком (Цæгат Ирыстон)
Урсдоны ком у ком Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Уæлладжыргомы.
Мыггæгтæ
Урсдоны комы цæрджытæ уыдысты:
Дагомы — Джыккайтæ, Уанитæ, Бигъатæ, Касатæ, Хъуысатæ, Бурдзиутæ, Агънатæ, Хъаратæ, Гæбутæ, Хъуылатæ, Себеттæ, Салытæ, Цæбитæ, Хнеутæ æмæ Буратæ.
Донысæры — Хестантæ, Дзбойтæ, Дзобатæ, Саламтæ, Насхъидатæ, Мецъытæ, Бызыккатæ, Калмантæ, Азиатæ, Мсойтæ, Гæлæбатæ, Гæбултæ, Азитæ æмæ Хъæллатæ.
Инджынты — Цæрукъатæ, Зембаттæ, Хъайыртæ, Черчестæ, Быгъуылтæ, Тæбæхсæутæ, Тъоротæ, Гоццатæ, Ханайтæ.
Урсдоны — Дзугатæ, Дзыгастæ, Айлартæ, Æмбалтæ, Челæхсатæ, Тыджытæ, Гæздæнтæ, Костæ, Цъæхилтæ, Карсанатæ, Таутиатæ.
Цъамады — Уырымтæ, Бирæгътæ, Кæсæбитæ, Созæтæ, Пагæтæ, Уататæ, Тлаттæ, Хъайттатæ, Бицъотæ, Черчестæ, Ханайтæ, Гагкайтæ, Ботъотæ, Фардзинтæ, Борæтæ, Дзæрæхохтæ, Датитæ, Мадзатæ, Тохсыртæ, Мурастæ, Годжыцатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæлладжыргом Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Камерун
Камеруны Республикæ (Republic of Cameroon, République Camerounaise) у унитарон республикæ центрон æмæ ныгуылæн Африкæйы. Йæ сыхæгтæ сты Нигери ныгуылырдыгæй, Чад цæгат-скæсæнырдыгæй, Централон Африкæйы Республикæ скæсæнырдыгæй, хуссарырдыгæй та — Габон, Республикæ Конго æмæ Экваториалон Гвиней. Хуссар-скæсæны Камерунæн ис денджызмæ бацæуæн — Атлантикон фурды Гвинейы бакæлæнмæ.
Камеруны цæрынц дыууæ сæдæйæ фылдæр алыхуызон адæмтæ, æвзагон æмæ культурон къордтæ. Камерун зындгонд сси йæ хигъæдон музыкæйæ, уæлдайдæр макоссæ æмæ бикутси стилтæй, æмæ йæ æнтыстджын футболон командæйæ. Официалон æвзæгтæ сты англисаг æмæ францаг, уый тыххæй æмæ Камеруны зæххытæ кæддæр уыдысты Стыр Британи æмæ Францы дæлбар.
Европæйæгтæ (португайлаг денджыздзаутæ) Камеруны былгæронмæ ’рбацыдысты XV æнусы. Ссардтой дзы тынг бирæ креветкæтæ — æмæ бæстæ дæр афтæ схуыдтой, Рио-душ-Камаронш, ома «креветкæты цæугæдон». Креветкæ ахсын ныр дæр у Камеруны ахсджиагдæр куыстытæй иу.
1884-æм азы Камерун сси Германы империйы колони, фæлæ Фыццаг дунеон хæсты фæстиуæгæн колони дихгонд æрцыд Стыр Британи æмæ Францы ’хсæн. Камеруны зæххытæ хæдбардзинад куы райстой, уæд бæстæ хуынди Камеруны Федералон Республикæ, 1972-æм азæй фæстæмæ — Камеруны Иугонд Республикæ, 1984-æм азæй та хуымæтæджы Камеруны Республикæ.
Камерун, Африкæйы иннæ паддзахæдтимæ абаргæйæ, у стабилон æмæ æдас. Уый фæрцы бæстæмæ гуылф кæнынц лигъдæттæ. Ахæм цæрджыты нымæц у 97 мины бæрц, уыдонæй фылдæр ЦАР æмæ Чадæй. Камеруны мидæг ма карзгомау сты Камеруны, англисагау æмæ францагау дзурдыжыты ’хсæн, стæй чырыстæттæ æмæ пысылмæтты ’хсæн ахастдзинæдтæ.
Фиппаинæгтæ
*
1165-æм аз
Амардысты
Категори:1165
Сюжет
Сюже́т (subjet — «дзаума») — чиныгфæрсæгæн йе та бакæсæгæн, равдысты сæрмагонд фæткыл рæнхъæвæрд, аивадон сфæлдыстады цæугæ, цауты рæгъ.
Категори:Сюжет Категори:Литературон терминтæ
Труро
Труро (Truro, Truru) у Корнуоллы административон центр, Стыр Британийы æппæты хуссардæр сахар. Цæрынц дзы 20 920 адæймаджы (2001).
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы сахартæ Категори:Корнуоллы сахартæ
1166-æм аз
Амардысты
Категори:1166
Хъæлæсæвзæрд
Хъæлæсæвзæрд фæзыны рæуджытæй уæлдæф раулæфгæ фындз æмæ комæй, уыйимæ ма, хъæлæсон дæгътæ вибраци кæнынц æмæ се 'хсæн цæуæг уæлдæфæй кæнынц зæлон æнкъуысæнтæ.
Велит
Велит (ველეები, [велееби]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Диапазон
Диапæзо́н — алы (тæнты) æхсæн — гуырæнæй, тынуагъд арæхдзинæдты тæлм, кæцыйыл арæхдæр æвæрд вæййы дзырдон схуынд.
1167-æм аз
Амардысты
Категори:1167
Ритм
Ритм (, ῥυθμός) — кæцыфæнды элементы бæрæггонд фæткы, радгай ивд.
Сæмæны бæстæтæ
thumb|right|300px|Сæмæны бæстæтæ (оранжхуыз) Сæмæны бæстæтæ (хуымæтæджы Сæмæн дæр) уыдис бæстæты къорд, Цæдисонты ныхмæ чи тох кодта, Дыккаг дунеон хæсты уыцы фарс. Къорды сæйрагдæр уæнгтæ уыдысты Герман, Итали æмæ Япон, кæцытæ бафыстой цæдисон бадзырд 1940-æм азы 27 сентябры.
Ритм
*
Норманди
Норма́нди (Normandie, Normaundie) у историон бæстæ æмæ регион Францы цæгат-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Францы историон бæстæтæ
Терк-Турк
Терк-Турк, вариант: Талхъ-Тулхъ у нарты кадджыты бæстæйы ном.
Нарты кадджыты Уырызмæг æмæ йæ æнæном лæппу стæры ацыдысты æнæхæрд бæстæ Терк-Турчы бæстæм. «Уый хуызæн хъæздыг бæстæ уæвгæ дæр нæ уыдзæн, — зæгъы Уырызмæг, — фысвос зæгъай, стурвос, бæхрæгъæуттæ — аздахын сæ нæ фæразынц сæ гæстæ, фæлæ æнцон нæу ныфс бахæссын уырдæм: ахизын æм хъæуы денджызы, стæй рæгъæуттæ, дзугтæ хъахъхъæнынц æфсæн уырс, æфсæндзых бирæгъ æмæ æфсæндзых хъæрццыгъа».
Фиппаинæгтæ
Категори:Нарты кадджытæ Категори:Нарты кадджыты географи
Теладжын
Теладжын (თელაგინა, [телагина]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Мæргъитæ, Букылтæ, Цæндиатæ.
Урсхох (рагъ)
Урсхох, у хохы рагъ Цæгат Ирыстоны, Æрыдоны галиу фарсы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
1168-æм аз
Амардысты
Категори:1168
Фæрссаг лæгтæ
Фæрссаг лæгтæ (ир.), адæмихатт (диг.) — ирон зæхкусджыты æппæты стырдæр фæлтæр. Сæрибар уæвгæйæ сæм ХVIII æнусы æмбисмæ хи зæххытæ нæ уыдис, цардысты феодалты зæххытыл æмæ сæ пайдайæн кодтой бегарайы куыстытæ, феодалтæ сæ хъахъхъæдтой æмæ сыл арм дардтой. Ирыстоны Зæхкусджыты реформæйы райдайæнмæ бафиппайæн уыдис, фæрссаг лæгты æхсæнадон фæлтæр куыд тынг ныддихтæ ис, уый — æнæзæхх фæрссаг лæгтæй райдай æмæ фæу, дзæвгар зæхх, бæхрæгъæуттæ, хъомрæгъæуттæ æмæ фысвосы дзугтæ кæмæ уыди, ахæм хъæздыг æмæ бархи фæрссаглæгтæ. Арæхдæр хæстæг кодтой сæ кæрæдзиимæ, фæлæ-иу бонджын æмæ дзырддзæугæ фæрссаг лæгты бинонтæй æлдæртты мыггæгты нæлгоймæгтæ дæр чызг хастой.
Литературæ
1. Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. — Владикавказ, 1994 — 284 с.
Категори:Цæгат Ирыстон Категори:Ирон этнографи
Монастъер (Цхинвалы район)
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Гаглойтæ, Кортиатæ, Хуыгатæ, Джиотæ, Хъæцмæзтæ, Саулохтæ, Хъотайтæ, Жажитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Фрак
Фрак (fraс) — нæлгоймаджы бæрæгбонизæрон сæрмагонд карст костюм: пиджак разæй у цыбыр, даргъ лыстæг фалдæтимæ фæстейæ, хæлæфтæ сты атласæй лампастимæ.
Категори:Нæлгоймаджы дарæс
Доминикæ
Доминикæ (Dominica, Dominique) у Карибы денджызы паддзахад.
Европæйы Цæдис
Европæйы Цæдис у 27 Европæйы паддзахæдты иугонд, кæцытæ Маастрихты бадзырд бафыстой. Европæйы Цæдисæн ис паддзахад æмæ æхсæнадæмон организацийы миниуджытæ, фæлæ нæдæр иу у, нæдæр иннæ.
Официалон валютæ у евро.
Саджилзаз
Саджилзаз у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бæзатæ, Нартыхтæ.
1169-æм аз
Амардысты
Категори:1169
1170-æм аз
Амардысты
Категори:1170
Метъех
Метъех (მეტეხი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Галы район
Галы район (Гал араион, გალის რაიონი) у Абхазы район (администротивон фæдихы иуæг), уыцы республикæйы районтæй тæккæ хуссардæр. Районы центр æмæ стырдæр цæрæнран у Гал.
Цæрджытæ
Районы цæрджыты фылдæр хай сты мегрелæгтæ. Æппæт цæрджыты нымæц у 30,2 мины (2015).
Фиппаинæгтæ
Категори:Абхазы районтæ
Номылус
Номылус — Ирыстоны уæлдæр социалон фæлтæрты фæрссаг, æнæххæстбар бинойнаг; æркодтой-иу æй сæ дæлбар зæхкусæджы бинонтæй.
Йæ уавæрмæ гæсгæ, номылус хæстæг лæууыд, уырыссаг æвзаджы «наложница», зæгъгæ, кæй хуыдтой, ахæм сылгоймагмæ. Фæлæ номылус сæрибардзинадæй хайджын дæр уыдис.
Литературæ
Категори:Ирон этнографи
Джомолунгмæ
Джомолунгмæ (ཇོ་མོ་གླང་མ), Эверест (Mount Everest), кæнæ Сагарматхæ (सगरमाथा) у тæккæ бæрзонддæр цъупп Зæххыл, йæ бæрзонд алыхуызон бæрæггæнæнтæм гæсгæ 8844,43 кæнæ 8848, кæнæ 8852 , кæнæ 8850 м, лæууы Гималайты. Хох æвæрд у Непал æмæ Китайы Тибеты автономон районы арæныл, цъупп Китайы ис ’рдыгæй. Йæ формæмæ гæсгæ у пирамидæйы хуызæн, хуссарварс у уырдыгдæр. Хохæй алырдæм бырынц æмæ кæлынц цъититæ, кæдонæн сæ кæрон ис 5 мин метры бæрзондыл. Хуссарварс æмæ пирамидæйы фæрсчытыл мит æмæ фирн нæ лæууынц, æмæ уымæн вæййынц гом. Хохы цыдæр хай хауы Национ парк Сагарматхæмæ (Непал).
Этимологи
«Джомолунгмæ» у тибетаг æвзагæй æрбайсгæ дзырд æмæ амоны «Уæларвон (jamma) Мад (ma) Зæххæн (lung)», æмæ йæ афтæ схуыдтой бойнаг дины зæды Шераб Чжаммы тыххæй. Джомолунгмæйы непайлаг ном — «Сагарматхæ» — дæтты тæлмацæй «Хуыцæутты Мад». Англисаг ном «Эверест» (Mount Everest) лæвæрд æрцыдис хохæн сэр Джордж Эвересты (George Everest кадæн. Уый уыди геодезион службæйы сæргълæууæг Британийы Индийы 1830-1843 азты. Цъуппæн ацы ном раттыны фæндон фыццаг рæгъмæ рахаста 1856 азы, йæ бынаты йæ чи раивта, уыцы Эндрю Во (Andrew Waugh, 1810—1878), йæ дæлбар кусæг Р. Сикдара 1852 азы «Цъупп XV» фыццаг хатт куы сбарста æмæ куыд равдыста, уый регионы бæрзонддæр цъупп кæй у, стæй, гæнæн ис, æмæ уа æнæхъæн дунейы бæрзонддæр хох.
Схызтыты истори
300px|thumb|Уæлдæр цъуппытæ Джомолунгмæйы цур Джомолунгмæмæ фыццаг схызт уыдис 1953-æм азы 29 майы. Схизджытæ уыдысты шерп Тэнцинг Норгэй æмæ ногзеландиаг Эдмунд Хиллари. 1950-æм азты арæзт æрцыдис 50 бæрц экспедицитæ Гималайтæм æмæ Каракоруммæ (Джомолунгмæмæ, Чогоримæ, Канченджангæмæ, Нанга Парбатмæ æмæ æндæр цъуппытæм). Экспедициты архайджытæн сæ къухы бафтыдис цалдæр авдминметрон цъуппы басæттын, фæлæ сæ бон астминонтæн ницы баци бакæнын. Тæккæ хуыздæр бæрæггæнæнтæ равдыстой ахæм æнæкæрон схызтыты Джомолунгмæмæ англисаг альпинисттæ — 1924 азы Нортон схызтис 8565 метрмæ, Джордж Мэллори æмæ Эндрю Ирвин (Н. Оделлы æркастмæ гæсгæ) — 8600 метрæй уæлдæр (ис бирæ фиппаинæгтæ, фæмард сты фæстæмæ фæндагыл ууыл, хæснаг бахæццæ сты цъупмæ æви нæ цæуы ма ныр дæр), 1933 азы П. Вин-Харрис, Л. Уэйгер æмæ Ф. Смит — 8565 м.
Адæймаг цы фыццаг астминон басаста, уый уыди Аннапурна I. 1950 азы йæм схызтысты францаг альпинисттæ М. Эрцог æмæ М. Ляшеналь. Уыдоны фæуæлахизы фæстæ асастис миф — ахæм бæрзонд цъуппытæм адæймаг кæй не схиздзæн, уый. Алы бæстæтæй альпинисттæ тагъд кодтой, цæмæй ма байрæджы кæной, æмæ фыццаг исты астминон цъупп басæттой. Фондз азы дæргъы фыццаг уæлахизы фæстæ саст æрцыдысты æхсæз астминон цъуппы: Джомолунгмæ (Англисы альпинисттæ), Нанга Парбат (Герман Буль, Австри), Чогори (Италийы альпинисттæ), Чо-Ойю (Австрийы альпинисттæ), Канченджангæ (Англисы альпинисттæ) æмæ Макалу (Францы альпинисттæ). Фæстæдæр азты уыцы змæлд нæ фæмынæг ис. Альпинизм цы бæстæты тынг фидар уыд (Австри, Англис, ФРГ, Франц æмæ Швейцари), уыдонмæ æфтауын райдыдтой АИШ-ы, Италийы, Японы, Аргентинæйы, Китайы, Индийы, фæстæдæр та Чехословакийы, Польшæйы, Югославийы, Хуссар Корейы, Советон Цæдисы, Уæрæсе, Хъазахстан æмæ Украинæйы альпинисттæ. Фыццаг сылгоймаг, Эверестмæ чи схызтис, уый уыд япойнаг альпинисткæ Дзюнко Табэй (1976 азы). 2005-æм азы 14 майы фирмæ «Eurocopter»ы тæхæг-фæлварæг Дидье Дельсаль (Didier Delsalle) æрбадын кодта хохы цъуппыл вертолёт Eurocopter AS 350 Ecureuil. Уый уыди фыццаг ахæм цау историйы.
Джомолунгмæйы цъуппыл дымгæйы уад у 200 километр-сахат, температурæ та æхсæвæй æрхауы -60 градусмæ. 50 азмæ хохы къултыл фæмард дыууæсæдæ адæймагæй фылдæр. Алы аз дæр Эверестмæ схизын фæлварынц 500 адæймаджы афтæмæй йæм схизын бафæрæзтысты 900 альпинистмæ æввахс. Эвересты цъупмæ схызт ахсы иу-дыууæ мæйы — акклиматизаци æмæ лагерьты сарæзт нымайгæйæ. Адæймаг схызты фæстæ аппары 12-15 килограммы. Дыууæ бæстæйы кæмæ хауы Эвæрест хорз кусынц ацы хохыл, цæмæй альпинисттæн бар уа схизынæн, хъæуы бафидын ($12 000). Асламдæр у схизын Тибеты ’рдыгæй. Сезонтæ — уалдзæг æмæ фæззæг.
Фыццаг советон схызт Эверестмæ
Фыццаг хатт Советон Цæдисы альпинисттæ схызтысты Эверестмæ 1982-æм азы уалдзæджы. Уымæй размæ экспедицийы архайджытæй иу дæр 7600 метрæй уæлдæр не схызтис. Экспедицийы сæргълæууæг уыди Евгений Тамм (зындгонд физик И.Е.Таммы фырт), хистæр тренер — Анатолий Овчинников, тренер — Борис Романов, штурмон капитантæ — Валентин Иванов, Ерванд Ильинский, Эдуард Мысловский. Ацы экспедици уыди 25 цъупмæ схизæг. Фыццаг экспедицийæ цъупмæ схызтысты Владимир Балыбердин æмæ Эдуард Мысловский, Сергей Бершов 4 майы 1982 азы æхсæвæй схызти М. Туркевичимæ æмæ уый уыди фыццаг схызтис æхсæвыгон. 4 майæ 9 маймæ Эвæресты цъуппыл ацы экспедицийæ балæууыдысты 11 архайæджы. Маршрут уыди тæккæ тæссагдæр хуссар-ныгуылæны фарсыл.
Дæллаг Норманди
Дæллаг Норманди (Basse-Normandie) у кæддæры Францы регион цæгат-ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Кан.
1171-æм аз
Амардысты
Категори:1171
1818-æм аз
Амардысты
Категори:1818
Лихтенштейн
Лихтенште́йны Кънйазад (Fürstentum Liechtenstein) у гыццыл европæйаг паддзахад. Йæ сæйраг сахар у Вадуц. Евроцæдисы уæнг нæу, фæлæ Шенгены бадзырды хайадисæг у.
*
1172-æм аз
Амардысты
Категори:1172
Дуалитæ
Дуалитæ (დვალიანთკარი, [двалианткъари]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ис Ардисы хъæуы бынмæ Медзыдайы донæн скæсæн фарс.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цыхт
thumb|Камамберы цыхт Цыхт у æхсырæй конд хæринаг. Ис дзы бирæ ахсджиаг витаминтæ — A, D, E, B1, B2, B12, PP, C — æмæ минералон буаргъæдтæ.
Ирон адæмæн цыхт ахсын у сæ рагондæр куыстытæй иу. Кæс ирон цыхт.
Литературæ
Категори:Хæринаг
Баффин, Уильям
Уильям Баффин (William Baffin; 1584 — 1622 23 январы) бритайнаг наудзæуæг, 1616-æм азы Баффины денджыз æмæ Баффины Зæххы сакъадах чи ссардта, уый.
Баффины биографийæ бирæ цыдæртæ зындгонд нæу. Уый райгуырд Лондоны, фыццаг хатт йæ кой кæнынц 1612-æм азы, уæд уый æххуыс кодта капитан Джеймс Холлæн Индимæ цæгат-ныгуылæн фæндаг (Цæгат Америкæйы цæгатырдыгæй) ссарыны хъуыддаджы.
1615-æм азы йæ нау «Дискавери»-йыл Баффин ногæй ацыд цæгат-ныгуылæн фæндаг агуырынмæ, фæлæ уыцы экспедици дæр нæ фæрæстмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджыздзаутæ Категори:Арктикæйы иртасджытæ
Хæбæлатæ (хъæу)
Хæбæлатæ (ხაბელაანი, [хабелаани]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ