cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Инди
И́нди (भारत — Bhārat, India), официалон ном у Индийы Республикæ (भारत गणराज्य — Bhārat Gaṇarājya, Republic of India). У стыр паддзахад Хуссар Азийы, Индостаны æрдæгсакъадахыл. Бирæ азты дæргъы Инди уыди Стыр Британийы колони (Бангладеш æмæ Пакистанимæ иумæ), фæлæ 1947-æм азы райста хæдбардзинад.
Джиголаты Роланд
Фиппаинæгтæ
Роланд Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ Категори:Тбилисы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирон спортсментæ Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
Инди
Йæ сæйраг сахар у Нью-Дели.
Зæрдæвæрæны сакъадах
Зæрдæвæрæны сакъадах (Ascension Island) у вулканон сакъадах Атлантикон фурды, Стыр Британийы фæсденджызон территори Сыгъдæг Еленæйы сакъадах, Зæрдæвæрæны сакъадах æмæ Тристан-да-Куньяйы хай.
Инди
Йæ фæзуатмæ гæсгæ Инди у дунейы 7-æм паддзахад, цæрджыты нымæцмæ гæсгæ та — дыккæгæм. Индийы арæнтæ Китай æмæ Пакистанимæ бирæ рæтты сты дзырддаг.
Зæрдæвæрæны сакъадах
Категори:Сыгъдæг Еленæйы сакъадах, Зæрдæвæрæны сакъадах æмæ Тристан-да-Кунья
Инди
Истори
Археологи куыд æвдисы, Индийы фыццаг сахартæ фæзындысты нæ эрæйы агъоммæ 3-æм миназы, уый уыд дунейы рагондæр цивилизацитæй иу.
Бæстæ баиу кæнын фыццаг хатт бафтыдис Ашокæйы къухы (нæ эрæйы агъоммæ æртыккæгæм æнусы). Фæлæ йæ историйы фылдæр хай Инди уыд бирæ паддзахæдтыл дихгонд.
Нæ эрæйы агъоммæ 334-æм азы Александр Македойнаг бабырста Индимæ, фæуæлахиз пенджабаг паддзах Порыл æмæ Пенджабы стыр хай йæхи бакодта.
Нæ эрæйы IV—V æнусты Гуптæты династи баиу кодта Цæгат Индийы фылдæр хай. Ацы дуг зындгонд у куыд Индийы сыгъзæрин дуг, райрæзти зонад æмæ индуизмы культурæ. Уыцы империйæн йæ кæрон сæвæрдтой гуннтæ, бабырстой Астæуккаг Азийæ æмæ уый фæстæ бæстæ ногæй бирæ чысыл паддзахæдтыл ныддих ис.
XII—XIII æнусты Индимæ бырстой пысылмон адæмтæ — араб, тюркæгтæ æмæ афгъайнæгтæ. XIII æнусы фæзынди Делийы султанат. Уыцы паддзахад стыр фæд ныууагъта Индийы историйы, фæлæ йæ ныддæрæн кодта Тимуры æфсад 1398-æм азы.
Тимуры байзæддæгтæй иу — Тимуридты Бабур — 1526-æм азы бацыдис Индимæ æмæ дзы сæвæрдта, 200 азæй фылдæр чи адарддæр кодта, уыцы Стыр Моголты импери. Могойлаг æлдариуæггæнджытæй зынгæдæр уыдис йæ династийы æртыккаг падишах Стыр Акбар (1542–1605). 1739-æм азы Надир Сахы къухы бафтыдис моголты æфсад ныппырх кæнын, уый бацыдис Делимæ æмæ хъæздыг сахар бастыгъта, байста зындгонд Мæлхъы трон дæр.
Васко да Гама Индимæ денджызон фæндаг куы ссардта, уæдæй фæстæмæ европæйаг паддзахæдтæ Индийы былгæрон райдыдтой аразын колонитæ — сæ фыццаг уыдысты португайлæгтæ (Гоæ, Дамане, Диу æмæ Бомбей), фæстæдæр æрбацыдысты францæгтæ (Пондишери æмæ Чандернагор), нидерландæгтæ æмæ англис.
1947-æм азæй Инди у хæдбар паддзахад, дунейы стырдæр æмæ хъомысджындæртæй иу. 1974-æм азæй ис ын аппон хæцæнгæрзтæ дæр.
2014-æм азæй хицауиуæг кæны Бхаратия джаната парти (283 бынаты парламенты) æмæ йæ раздзог Нарендрæ Моди.
Æвзæгтæ
Индийы цæрджытæ дзурынц 30 алыхуызон æвзагыл. Уыцы æвзæгтæн та ис 2 мин диалекты бæрц. Индийы конституцийы у фыст, хинди æмæ англисаг æвзæгтæ кæй сты национ хицауады æвзæгтæ, ома Индийы паддзахадон æвзæгтæ. Уыдон йеддæмæ ис 22 æвзаджы (scheduled languages), кæмæй пайда кæнынц хицæн штатты хицауæдтæ сæ административон нысантæн.
Цæрджыты 74% дзурынц индоариаг къорды æвзæгтыл, 24% та — дравидаг къорды æвзæгтыл. Хинди (æд диалекттæ) у бæстæйы стырдæр æвзаг, дзурынц ыл 422 милуан адæймагæй фылдæр, омæ цæрджыты 41%.
Индийы цæрджытæй æрмæст 53% зонынц кæсын æмæ фыссын.
Ахсджиаг сахартæ
Индийы цыппар стырдæр сахары сты Нью-Дели, Мумбаи, Калькуттæ æмæ Ченнай. Иуæй-иу сахартæн ис культурон ахадындзинад — зæгъæм Амритсар (3,9 млн цæрæджы) у сикхаг дины артдзæст.
300px|thumb|Индийы административон дих thumb|Индийы рельеф
Фиппаинæгтæ
*
Паго-Паго
Па́го-Па́го (Pago Pago) у сахар Океанийы, Америкæйы Самоæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Америкæйы Самоæ Категори:Океанийы сæйраг сахартæ
Насыр-Корт
Насыр-Корт (Наьсар-Корт) у раздæры хъæу Мæхъхъæлы. Абон у Назраны административон зылд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Назрань
Пъанкъисы ком
Пъанкъисы ком (პანკისის ხეობა) у ком Гуырдзыстоны Ахметъайы районы, Къахеты цæгатварс, æмарæн у Цæцæн æмæ Дагъистанимæ. Æрбынат кодта Алазаны доны гуырæнмæ хæстæг. Ацы комы дæргъ у 18 км, уæрх та — 2—3 км.
Цæрджытæ
Ацы комы цæрджыты нымæц æввахсон бахыгъдмæ гæсгæ у 10000—15000 адæймаджы. Уыдонæй сæ фылдæр сты кистæгтæ (цæцæйнæгтимæ) æмæ гуырдзиæгтæ: гуыдан, ачъайрæгтæ æмæ æнд. Уыдонæй уæлдай ма дзы цæрынц ирæттæ (500-1000 цæрæджы), фæлæ сæ нымæц кæны бонæй-бонмæ къаддæр.
Пъанкъисы хъæутæ
Пъанкъисы ис бирæ хъæутæ, уыдонæй стырдæртæ сты Джохъоло, Думастур, Дуис, Цъинубан, Пыхсджын (Пичховани), Корет, Омало, Сакъобиано, Дзибахеви, Астæуккаг æмæ Дæллаг Халацъан. Сæйраг хъæу у Ахметъа (у районы центр дæр).
Пъанкъисы комы æрцарды историйы тыххæй
XIX-æм æнусы фыццаг æмбисы Цæцæны Кистæгты хъæубæстæйæ Пъанкъисмæ рагоц кодта (диг. диал.) цæцæйнæгты иу хай. Ныртæккæ сæ хонынц кистæгтæ. Сæ нымæц Пъанкъисы у 7000 адæймаджы. Уыдон цæрынц цалдæр хъæуы: Джохъоло, Дуис, Омало, Биркиани, Сакъобиано, Дзибахеви æмæ, раджы гуырдзиæгтæ фылдæр кæм уыдысты, уыцы хъæутæ (Астæуккаг æмæ Уæллаг Халацъан).
XVIII-æм æнусы кæроны Къахетмæ Хуссар Ирыстонæй æрлыгъдысты ирæттæ, Картли-Къахеты паддзахады лекъаг æмæ солиаг абырджыты æрбабырстытæй хъахъхъæнынмæ. Фæстæдæр (XIX-æм æнусы астæу) уыдоны иу хай алыгъдысты Пъанкъисмæ дæр. Уыдонæн Пъанкъисы уыди, гуырдзиæгты ’хсæн кæм цардысты, ахæм цалдæр хъæуы (Думастур, Корет). XX-æм æнусы райдайæны (1901—1910-æм азты) Къуыдаргом, Чысангом æмæ Леуахийы комæй ирæтты иу хай алыгъдысты Пъанкъисмæ æмæ дзы бындур æрæвæрдтой 7 хъæуæн: Думастур, Корет, Пыхсджын, Къуцъахта, Аргох, Дæллаг Халацъан æмæ Цъинубанæн. XX-æм æнусы 80-æм азты райдайæны комы царди 2000 ирон бинонтæй фылдæр. 1990-æм азы, З. Гамсахурдиа Гуырдзыстоны Президентæй æвзæрст куы æрцыдис, уæд ирæттæ райдыдтой лидзын уырдыгæй Цæгат Ирыстонмæ æмæ Уæрæсейы æндæр регионтæм. Цæцæны фыццаг хæсты фæстæ цæцæйнæгтæ Пъанкъисы куы æрцардысты, уæд ирæттæ бынтон ацыдысты сæ хъæутæй. Æрмæст хъæутæ Пыхсджын æмæ Коретийы ма баззади иуæй-иу ирон бинонтæ).
Цæцæны дыууæ хæсты фæстæ Пъанкъисы æрцардысты цæцæйнæгтæ. Уыдон цæрынц кистаг æмæ раздæры ирон хъæуты. Сæ нымæц у 2000—5000 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны географи Категори:Къахеты ирæттæ
Мёрбюлонгæ
Мёрбюлонгæ (Mörbylånga) у шведаг сахар Эланды хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ Категори:Кальмары сахартæ æмæ хъæутæ
48-æм аз
Амардысты
40er
Гатино
Гатино́ (Gatineau) у сахар Канадæйы, Квебечы провинцийы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Квебечы сахартæ
Капри
Ка́при (Capri) у Италийы сакъадах Тиррены денджызы.
Категори:Италийы сакъадæхтæ
49-æм аз
Амардысты
Категори:49
Афгъанистан
Афгъанистан, официалон ном у Афгъанистаны Пысылмон Республикæ (د افغانستان اسلامي جمهوریت, Da Afġānistān Islāmī Jomhoriyat; , Jumhurī-yi Islāmī-yi Afġānistān) у хæххон паддзахад Азийы, дунейы мæгуырдæр паддзахæдтæй иу. Йæ сæйраг сахар у Кабул.
Истори
1979-æм азы Советон Цæдисы æфсад бацыд Афгъанистанмæ. Æфсæддонтæ бæстæйæ ацыдысты 1989-æм азы.
Административон дих
Афгъанистаны ис 30 мин фæсарæйнаг салдатæй фылдæр.
Цæрджытæ
Цæрджыты нымæц у 30 милуаны. Афгъанистаны цæрæг адæмтæй сæ фылдæр дзурынц ирайнаг æвзæгтыл: дари, пушту æмæ таджикагау.
Фиппаинæгтæ
*
Лузофонтæ
Лузофо́нтæ (грекъаг дзырд «лузос»-æй, «лузитайнаг», ома Ромы провинци Лузитанимæ чи хауы, ахæм; Лузитани у Португалийы антикон ном) сты, португайлаг æвзаг официалон кæм у, уыцы бæстæты (Бразили, Португали, Анголæ, Мозамбик, Скæсæн Тимор æмæ иннæтæ) цæрджыты ном. Лузофони у фондзсæдæазыкон Португалийы колониалон империйы фæстиуæг.
Категори:Португайлаг æвзаг
Цмийаг комы дон
Цмийаг комы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Туалгомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ Категори:Туалгомы цæугæдæттæ
Вирджини
Вирджини (Virginia, официалон ном у Commonwealth of Virginia — Вирджинийы Цæдис) у АИШ-ы штат Атлантикон фурды былыл.
Фиппаинæгтæ
*
Падуя
Па́дуя (Padova, []; Pàdoa, Patavium) у сахар Италийы цæгаты, регион Венетойы. Цæрынц дзы 213 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венетойы сахартæ
Англофонтæ
Канадæйы æхсæнады ацы дзырд пайдагонд цæуы йæ уынгæгдæр нысаниуæджы, æмæ ам нысан кæны, англисаг æвзаг мадæлон кæмæн у, уыцы канадæйæгты. 2001-æм азы Канадæйы цы сфыст уыдис, уый бæрæггæнæнтæм гæсгæ Канадæйы англофонтæ сты æппæт æмбæстонтæй 59,2%, франкофонтæ — 23,7%, аллофонтæ (ома нæдæр англисаг, нæдæр францаг æвзаг мадæлон кæмæн у, уыдон) — 17,1%.
Категори:Англисаг æвзаг
Челиатгом
Истори
Таурæгъмæ гæсгæ, Челиаты фыццаг æрцардысты Абай æмæ Дзукъа, ралыгъдысты Куырттаты комæй. Абай æмæ Дзукъа уыдысты æфсымæртæ.
Топографион картæтæ
*
50-æм аз
Амардысты
Категори:50
50er
Абазаг адæм
Абазаг адæм, абазæгтæ (абаза) — Кавказы автохтонон адæмтæй иу, хауы абхазаг-адыгаг адæмтæм. Сæ цæрæнтæ фылдæр сты Хъæрæсе-Черкесы Республикæйы. Нымад сты европеоидон расæйы понтиаг дæлтипыл.
Иумæйаг бæрæггæнæнтæ
Ныры дуджы цæрынц Уæрæсейы Федерацийы, æппæты тыгуырдæрæй Хъæрæсе-Черкесы 13 хъæуы. Уымæй уæлдай ма цалдæр диаспорæйы ис Хæстæг Скæсæны.
Этнонимон ном абаза (абазгтæ), стæй ацы этникон къордмæ хауæг знæмты кой цæуы антикон авторты сфæлдыстады суанг нæ дуджы агъоммæ V-æм æнусæй. Зæгъæм, рагбердзенаг историк Геродот (V-æм æнус нæ д.а.) йæ рагдунейы картæйы Сау денджызы былгæрæттыл цæрæг знæмты астæу, коракстæ æмæ колхтимæ бацамыдта абасгты знæм дæр. Абазаг æвзаг иртасæг Генко А.Н. уый фæдыл фыста:
Нырыккон абазæгтæн сæ историон ратæдзæн у ныры Абхазы территори. Уыимæ лингвистикон æгъдауæй дæр абазæгтæ тæккæ хæстæгдæр сты абхазæгтæм, фæлæ дзæвгар у сæ адыгаг хайбавæрд дæр, кæсгæтты æндæвдады фæстиуæгæн. Уымæ гæсгæ сæ культурæйы абхазаг элементтæ адыгæгтæй дзæвгар къаддæр сты. Абазæгтæ сæ динмæ гæсгæ пысылмæттæ — сунниттæ сты.
Уæрæсейы федерацийы кусы абазаг-абхазаг этносы райрæзты æхсæнадæмон иугонд, йæ централон офис Бетъырбухы; Черкесск стæй Сухумы хайæдтимæ. Организацийы президент — Экзеков Мусса Хабалы фырт — амалгæнæг, меценат, æхсæнадон архайæг.
Нымæц
Абазæгты нымæц районтæм гæсгæ 2010-æм азы афысты:
Диаспорæ
Абазаг диаспорæйы фылдæр хай ис ацы бæстæты: — Турк, Мысыр, Сири, Иордани æмæ Ливаны. Диаспорæйы бæлвырд нымæц бæрæг нæу, фæлæ æппæты лоялондæр цæстæнгасмæ гæсгæ 100 минмæ хæццæ кæны. Уыимæ паддзахадон бæрæггæнæнтæм гæсгæ 1858-æм азæй 1864-æм азы онг Туркмæ мухадзыртæй фæцыд 50 мин абазаджы, кавказаг мухадзырты рæстæг та райгуырæн бæстæ ныууагътой 100-150 мин адæймаджы. Фæлæ уыцы адæмы байзæддæгтæ фылдæр ассимиляцигонд æрцыдысты, уыимæ æрмæст турк æмæ араббæгты æхсæн нæ, фæлæ ма иннæ мухадзырты астæу — адыг æмæ абхазтæ раисты.
Краков
Кра́ков (Kraków) у сахар Польшæйы хуссары, Чысыл Польшæйы воеводæйады административон центр.
Абазаг адæм
Æвзаг
Абазæгтæ дзурынц цæгат-кавказаг абхазаг-адыгъейаг къорды абазаг æвзагыл. Уый та йæхæдæг дих кæны дыууæ диалектыл — тапантаг æмæ ашхараг. Фыссынад — кириллицæйы бындурыл. Уæрæсейаг абазæгты фылдæр хай уымæй уæлдай зонынц кæсгон-черкесаг æмæ уырыссаг æвзæгтæ.
Тапанта
Абазæгты иу хай йæхи хоны t’apanta æмæ уый, æвæццæгæн, цæуы ирон тъæпæнтæ-йæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ Категори:Абхазы адæмтæ Категори:Хъæрæсе-Черкес
Хуритæ (хъæу)
Хуритæ (ხურიანი [хуриани]) у Хуссар Ирыстоны Знауыры районы хъæу.
Литературæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Эйильсстадир
Эйильсстадир (Egilsstaðir) у скæсæйнаг Исландийы æппæты стырдæр сахар. Цæрынц дзы 2464 адæймаджы (2018).
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
Гельветаг республикæ
Гельветаг республикæ (Helvetische Republik, République helvétique, Repubblica elvetica) уыд паддзахад нырыккон Швейцарийы территорийыл.
Категори:Историон бæстæтæ
Азербайджан
Азербайджан, дыгур. Азербидзан (Azərbaycan) у паддзахад Фæскавказы, Къаспы денджызы былгæрон, кæддæры Советон Цæдисы республикæ. Йæ сæйраг сахар у Баку. Кæд географийы цæстæнгасæй Фæскавказ Азимæ хауы, Азербайджан йæхи европæйаг паддзахадыл нымайы (Сомих æмæ Гуырдзыстоны дæр афтæ кæнынц).
Уæрæсейы империйы фехæлды фæстæ Азербайджан сси пысылмон дунейы фыццаг паддзахад, кæцыйæн дин йæ бындурыл нæ уыд. Уый бацыд Сомих æмæ Гуырдзостонимæ цæдисон паддзахадмæ — Фæскавказы комиссариат, зæгъгæ — фæлæ дыууæ азы фæстæ республикæтæ ахицæн сты. Советон хицауад Фæскавказы куы ныффидар, азербайджайнаг зæххыты уыдысты Фæскавказы федеративон республикæйы сконды 1936-æм азы онг. 1936-æм азæй 1991-æм азы онг Азербайджан уыд фынддæс советон республикæйæ иу.
Зугдиди
Зугди́ди (ზუგდიდი) у сахар Гуырдзыстоны ныгуылæны, Мегрели æмæ Уæллаг Сарийы регионы административон центр.
Азербайджан
Азербайджан у Хæдбар Паддзахæдты Æмбалады уæнг 1993-æм азæй. Уый у Европæйы советы уæнг 2001-æм азæй. Кæд бæстæйы уагдæттæ демократон хуызы сты, Азербайджан нымад у авторитарон паддзахадыл.
Зугдиди
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ Категори:Зугдидийы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Азербайджан
Цæрджытæ
Бæстæйы цæрджытæй фылдæр хай сты азербайджайнæгтæ (90 процентæй фылдæр), кæцытæ дзурынц азербайджайнаг æвзагыл. 2009-æм азы Азербайджаны цæрджыты сфыстмæ гæсгæ, бæстæйы цæрынц 8 922 447 адæймаджы, 2010-æм азмæ уыцы нымæц хъуамæ байрæзтаид 9 милуанмæ. 2019-æм азы 6 апрелы Азербайджаны статистикæйы паддзахадон комитет фехъусын кодта, бæстæйы дæс милуанæм цæрæг кæй райгуырдис, уый тыххæй.
Сахарты цæрынц Азербайджаны цæрджытæй 52,8 %, хъæуты та — 47,2 %.
Азербайджаны уырнджыты фылдæр хай сты шиитаг пысылмæттæ.
Экономикæ
Азербайджаны паддзахадон валютæ хуыйны манат.
Азербайджан хъæздыг у нефты гуырæнтæй. Нефт канд къахгæ нæ кæнынц, фæлæ ма уымæй исынц æндæр буаргъæдтæ дæр бынæттон химион индустрийы фæрцы. Нефт ахсы Азербайджаны экспорты 60%, нефты продукттæ та — 24 %. Къахынц ма сызгъæрин æмæ æрдзон газ дæр.
Административон дих
Азербайджан дих кæны 66 районыл (rayonlar), 11 республикæйы дæлбарады сахарыл (şəhərlər) æмæ 1 автономон республикæйыл (muxtar respublika) — Нахичеваны Автономон Республикæ.
Фиппаинæгтæ
*
Лиепая
Ли́епая (Liepāja) у сахар Латвийы, порт Балты денджызы былгæроныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Латвийы сахартæ
51-æм аз
Амардысты
Категори:51
50er
Рудаки
Нымад у персайнаг-таджикаг классикон поэзийы бындурæвæрæгæй. Æрыгон ма уыди, афтæмæй йæхицæн кад скодта куыд зарæггæнæг æмæ музыкант-рапсод. Таурæгъмæ гæсгæ, æрдзæй куырм рахаста, фæлæ уæддæр райста хорз схоластикон ахуыр, зыдта араббаг æвзаг. 40 азæй фылдæр уыди Бухарайы хицæуты цур поэтты къорды сæргъы. Афтæмæй сси стыр кад æмæ мулчы хицау. Йæ мæлæтæй чысыл раздæр йæ цæрæн бæстæйæ æрцыд тард æмæ амарди мæгуыргурæй.
Йæ литературон бынтæй нæм æрхæццæ сты минмæ æввахс дыууæрæнхъоны. Æнæхъæнæй аирвæзти касыдæ «Бæгæныйы мад» (933) æмæ автобиографион «Зæрыбонтыл одæ», стæй 40 цыппаррæнхъоны. Йæ иннæ уацмыстæ нæ дугмæ æххæстæй не ’рцыдысты — уыдонæй баззади æрмæст скъуыддзæгтæ.
Ныртæккæ Рудакийы ном хæссы Душанбейы сæйраг проспект.
Фиппаинæгтæ
Категори:Персайнаг поэттæ
Непал
Непа́л (नेपाल ) у Азийы паддзахад, Индийы цæгатаг сыхаг.
Дин
Официалон бæрæггæнæнтæмæ гæсгæ, Непалы цæрджытæй фылдæр хай сты индуисттæ.
Галерей
*
Ляонин
Ляони́н у провинци Китайы цæгат-скæсæны. Административон центр — Шэньян.
2 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Ляонин
Фиппаинæгтæ
*
Хуытъиатæ
Хуытъиатæ кæнæ Хуытъитæ (Хутиевы) сты туаллаг ирон мыггаг.
Литературæ
*
Цæгат (Чеселтгом)
Цæгат, вариант: Шæгат кæнæ Бикойты хъæу у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Чеселтгомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Тыджытæ, Хъотайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ростов (нысаниуджытæ)
Ростов:
52-æм аз
Амардысты
Категори:52
50er
Тохтæ
Тохтæ (Тоховы) сты ирон мыггаг.
*
Апиа
А́пиа у сахар Океанийы, Хæдбар Паддзахад Самоæйы сæйраг сахар.
Категори:Самоæ Категори:Океанийы сæйраг сахартæ
Пярну
Пярну (Pärnu) у сахар æмæ порт Эстонийы хуссар-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Эстонийы сахартæ
Мулдартæ
Мулдартæ (Мулдаровы) сты ирон мыггаг.
Италийы къаролад (1861—1946)
Ита́лийы къаролад (Regno d'Italia) уыд Европæйы паддзахад нырыккон Италийы территорийы.
Категори:Итали Категори:Историон бæстæтæ
53-æм аз
Амардысты
50er
Орчъосан
Орчъосан у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Орчъосан у Хуссар Ирыстоны хуссайраг хъæу. Ис Гуырдзыстон æмæ Иры тæккæ арæныл.
Пярну (нысаниуджытæ)
Пярну:
Мулдартæ (хъæу)
Мулдартæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Чеселтгомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хозитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Каталони
Катало́ни (Catalunya; Cataluña) у Испанийы автономон æмбалад. Йæ фæзуат у 31,950 км², сæйраг сахар — Барселонæ.
Бæстæйы номы этимологи ирд нæу. Фæлæ иу зонадон версимæ гæсгæ Каталони у гот-аланы паддзахады байзаддаг.
Экономикон цæстæнгасæй Каталони у Испанийы ахсджиагдæр регион.
Тренто
Тре́нто (Trento; Trient; Tridentum) у сахар Италийы цæгаты, автономон регион Трентино — Альто-Адиджейы административон центр. Цæрынц дзы 115 мин адæймаджы.
Каталони
Каталонийы цæрджытæ тынг уарзынц футбол.
Фиппаинæгтæ
*
Едзетæ
Едзетæ кæнæ Езетæ (Езеевы) сты ирон мыггаг.
Дзæуджыхъæуы уынгты номхыгъд
Дзæуджыхъæуы ис 300 уынгæй фылдæр. Мæнæ уынгты, фæрсуынгтæ æмæ фæзты нæмттæ:
Едзетæ
Фиппаинæгтæ
*
Дзæуджыхъæуы уынгты номхыгъд
Фиппаинæгтæ
* Категори:Уынгты номхыгъдтæ
Гармаш, Сергей Леониды фырт
Гармаш Леониды фырт Сергей (Гармаш Сергей Леонидович; райгуырдис 1958-æм азы 1 сентябры, Херсоны, УССР-ы) у советон æмæ уæрæсейаг актёр, Уæрæсейы сгуыхт артист (2004), Уæрæсейы æдæмон артист (2006).
Цардафыст
Каст фæцис Днепропетровсчы театралон училище. Службæ кодта Туркменийы (1978-1980). Каст фæцис МХАТ-ы скъола-студи. 1984-æм азæй уый кусы театр «Современник»-ы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Херсоны чи райгуырдис, уыдон Категори:Уæрæсейы актёртæ Категори:Советон Цæдисы актёртæ
Балгъодзы
Балгъодзы кæнæ балгъондзы, балгъодзи (Prunus mahaleb; Антипка ; ბალღოჯი ) у, чылауийы мыггагмæ чи хауы, ахæм бæлас.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Порт-Эллен
Порт-Эллен (Port Ellen, Port Ìlein) у Шотландийы гыццыл сахар (облæст Аргайл æмæ Бьюты).
Категори:Шотландийы сахартæ
54-æм аз
Амардысты
Категори:54
Маяк
thumb|Маяк Маяк кæнæ рухсдар у денджызы былыл наутæн фæндагамонæг мæсыг цырагъимæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Маяктæ
54-æм аз
Амардысты
50er
Шэньян
Шэнья́н (маньчжур. — Мукден) у стыр сахар Китайы цæгат-скæсæны, провинци Ляонины сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ляонины сахартæ
Мацхара
Цардысты дзы Козатæ, Зæгъойтæ, Багатæ. Машхара у Козаты мыггаджы хъæу. Хуссар Ирыстоны Козаты стыр хай рацæугæ у Машхарайы хъæуæй. Ныр у æдзæрæг, фæлæ дзы раздæры хæдзæртты къулты фрагменттæ ныр дæр ис.
Æрвитæнтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Ростов
Росто́в кæнæ Стыр Росто́в (Ростов) у сахар Уæрæсейы Ярославлы облæсты, цад Неройы былгæрон. Уый у Ростовы районы административон центр. Ростовы æфсæнвæндаджы станцæ хуыйны Ростов-Ярославский (Мæскуыйæ 224 км).
Ростов у Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу. Азфыстытæ кæнынц йæ кой 862-æм азы тыххæй тексты. Археологтæ цы хъæдырмæг ссардтой, уымæ гæсгæ хъæдын амæддзæгтæ Ростовы уыдысты 963-æм азы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ярославлы облæсты сахартæ
Зоратæ
Зоратæ (Зораевы) сты ирон мыггаг.
*
55-æм аз
Амардысты
Категори:55
50er
Карел
Карел (ქარელი) у Гуырдзыстоны сахар, Къуары рахиз былыл. Цæрынц дзы 6654 адæймаджы (2014).
Карелы бæстыхъæд у уымæл субтропикон.
Сахармæ ’ввахс ис цалдæр архитектурон фенддæгтæ, уыдоны ’хсæн Згъудери, Самцеврисийы, Руисийы æмæ Хъинцъвисийы аргъуантæ, Ортубанийы фидар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Дзабитæ
Дзабитæ кæнæ Джабитæ (Дзабиевы, Джабиевы) сты ирон мыггаг.
*
Æрсакæ
Æрсакæ уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Алтайы край
Фиппаинæгтæ
*
Айни, Садриддин
Айни (йе ’цæг ном: Садриддин Саид-Муродзода) (1878—1954) уыди таджикаг фыссæг, æхсæнадон архайæг, ахуыргонд.
Цардафыст
Айни райгуырдис Бухарайы облæсты Гиждуваны районы, Соктарийы хъæуы. Йæ фыд уыди æрмгусæг — арæзта куыройыфыд. Йæ фыдыфыд та уыди молло. Садреддиныл æхсæз азы куы цыди, уæд æй йæ фыд радта мызджыты цур скъоламæ. Фæлæ ахуыргæнæг æнахуыргонд кæй уыди, уый охыл фыд ракодта лæппуйы уырдыгæй æмæ йын бынат скодта хъæуы моллойы ус чызджыты ахуыр кæнынмæ кæй дардта, уыцы скъолайы. Фæлæ уæддæр Айни скъола каст фæуыны фæстæ нæ зыдта нæдæр кæсын, нæдæр фыссын. Кæсын-фыссын ын бацамыдта, Бухарайы чи ахуыр кодта, уыцы Сайид-Акбар.
1889-æм азы Садриддинæн хæбузы рыны азарæй амардысты фыд, мад æмæ фыдыфсымæр. Лæппуйы хистæр æфсымæр Мухиддин куыста моллойæ сыхаг хъæуы æмæ уый охыл 11-аздзыд Садреддин сси бинонты хистæр, йæ бæрны уыдысты кæстæр æфсымæртæ. Æрыгон хæдзардар зылди йæ бинонтæм, куыста базары, кодта зæххы куыст.
1890-æм азы Шариф-джон-махдумы æххуысы фæрцы Садриддин афтыди Бухарамæ. Уым лæппу ахуыр кодта медресе Мир-Арабы. Суинаг фыссæг фылдæр æргом здахта дины чингуытæм нæ, фæлæ æмдзæвгæтæм. 1892-æм азы райдианы Шариф-джон-махдум æрбахуыдта йæ цæрынмæ йæ хæдзармæ. Уым уазæгуаты арæх уыди, ныхас кодтой æмæ кастысты æмдзæвгæтæ, литературæ æмæ аивадмæ хæстæг чи уыди, ахæм адæм. Уыцы заман Садреддин йæхæдæг дæр райдыдта фыссын æмдзæвгæтæ. Уæд ын уыди алыхуызон фæсномыгтæ. 1896-æм азы уый райста йæхицæн фæсномыг «Айни». 1905-æм азмæ Айни сси зындгонд поэт, йæ уацмыстæ хаст æрцыдысты антологимæ. Уыцы рæстæг фыссæг сарæзта æхсæнад «Рухсад», стæй ныффыста æнæдинон скъолатæн ахуыргæнæн чингуытæ.
Джадидтæм хæстæг кæй уыди, уый охыл 1915-æм азæй хицæуттæм фыссæг нымад уыди гуырысхойагыл, йæ фæдыл зылдысты æмæ йæ бахъуыди хи æмбæхсын. Уымæ нæкæскæйæ, 1916-æм азы Айни æнæнхъæлæджы нысангонд æрцыд мударисы бынатмæ, Бухарайы стырдæр мæзджыттæй иу Хиёбоны, фæлæ уый не сразы ис. 1917-æм азы 8 апрелы, Бухарайы реформæты фæстæ, джадидтæ сарæзтой манифестаци. Хицауады бардзырдмæ гæсгæ райдыдтой ахсын бирæ адæм. Айни дæр æрцахстæуыд. Фыссæгæн куыд «сæрибар зондыл хæст адæймагæн» рахастæуыд ахæм тæрхон: 75 лæдзæгдзæфы æмæ, удæгасæй кæцæй ничи рацыди, уыцы зиндан «Обхона»-мæ баппæрст. Суæгъд æй кодтой уырыссæгтæ. Йе ’фсымæртæй иу — Сироджиддины амардтой эмиры бардзырдмæ гæсгæ, иннæ æфсымæр Мухиддин фæмарди басмачты къухæй. Садриддин Айни большевиктæм хæлардзаст уыди, æххуыс кодта Бухарайы революцион архайдæн, фыста, популярон чи систы, ахæм революцион зарджытæ.
1920-æм азы Айни ракуырдта ус æмæ æрцарди Самарканды. Революцийы фæстæ уый исдуг фæкуыста скъолайы ахуыргæнæгæй, фæстæдæр та йе ’ргом æххæстæй аздахта литературон архайдмæ. 1929-æм азы йæ равзæрстой Таджикаг ССР-ы Централон æххæсткоммæ, 1934-æм азы та — ССР Цæдисы фысджыты цæдисы правленимæ.
Айни у таджикæгты националон сфæлдыстады антологи («Таджикаг дзырдаивады дæнцæгтæ») саразæг. 1951-æм азæй куыста Таджикаг ССР-ы зонæдты Академийы президентæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Таджикистаны фысджытæ Категори:Таджикистаны ахуыргæндтæ
Перт (нысаниуджытæ)
Перт:
56-æм аз
Амардысты
Категори:56
50er
Едзиты Сослæнбег
Едзиты Михалы фырт Сослæнбег (райгуырдис Ходы хъæуы 1865-æм азы — амардис 1953-æм азы) у ирон дорасæн (дуртæй нывгæнæг скульптор), нырыккон ирон мемориалон ӕмӕ тӕрхӕгон дорасӕнады бындурӕвӕрӕг.
Цардафыст
Йæ мад æмæ йæ фыд уыдысты фосы æмæ зæххы куыстгæнджытæ. Сослæнбег каст фæци цыппар къласы Садоны. Сабийæ тынг бауарзта ныв кæнын, чингуытæ кæсын, музыкæ. Æхсæрдæсаздзыдæй кусын райдыдта Садоны шахтæйы. Йæ фыд куы фæзиан, уæд загъта: хъуамæ йын цырт мæхæдæг скæнон. Ацыди Бетъырбухмæ, балхæдта сойхъæстæ ахорæнтæ, стæй нывгæнæджы кусæнгæрзтæ, грекъаг барельефты къопитæ. Стыр цырт скодта йæ фыдæн æмæ йæ сахуырста. Ныртæккæ дæр лæууы уыцы цырт Ходы уæлмæрдты. Уый агъоммæ хъæуы цыртытæ нæ уыди. Хъæуы адæмæн цырт сæ зæрдæмæ фæцыд, æмæ кæмæндæрты лæвар скодта цалдæр цырты.
Уый фæстæ арæх цæуын байдыдта Бетъырбухмæ. Иуахæмы та (уый уыдаид 1889–1891 азты) сыздæхти Бетъырбухæй. Бирæ хæссинæгтæ йæм уыд æмæ Ходæй раласта хæрæг Алагирмæ æмæ йæ уæргътимæ цыди фæстæмæ Ходмæ. Æхсæвы тæрккъæвда рацыд, æмæ Мызуры сæрмæ дурты лæсæн ракалди. Куы ’рбабон, уæд адæм фæндаг сыгъдæг кæнын райдыдтой дуртæй. Ацы ран Сослæнбег сæмбæлди Хетæгкаты Къостаимæ. Къоста уыди саргъы бæхыл. Дыууæ лæджы базонгæ сты, фæндаг сыгъдæг кодтой иумæ. (Уæд Къостайæн йæ «Ирон фæндыр» нæма рацыд, æмæ ахæм курдиатджын лæг у, уый бирæтæ нæ зыдтой).
Фæстæдæр Сослæнбег Сындзыхъæуы райдыдта чысыл хæдзаргонд (времянкæ) аразын. Куы срæвдз, уæд йæ бинонтæ ралыгъдысты уырдæм.
1945-æм азы Сослæнбег райдыдта Хурхоры Уастырджийы дурыл Уастырджийы хуыз кæнын. Хурхормæ цыди бæгъæввадæй. Скодта къахвæндаг кувæндонмæ. Æххуыс ын кодта сындзыхъæуккаг Мæрзойты Сталин.
Хурхоры Уастырджийы дурыл Сослæнбег фæкуыста суанг йæ амæлæты онг — 1953-æм азмæ.
Фиппаинæгтæ
Сослæнбег Категори:Ходы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирон скульптортæ Категори:Уæрæсейы империйы скульптортæ Категори:Советон Цæдисы скульптортæ
Чуваши
Чуваши, официалон ном у Чувашийы Республикæ (Чувашская Республика, Чувашия; Чӑваш Республики, Чăваш Ен) у Уæрæсейы республикæтæй иу, Дæллаг Новгороды облæст, Марий Эл, Мордови, Тæтæрстан æмæ Ульяновсчы облæсты ’хсæн.
Чувашийы сæйраг сахар у Волгæйы рахиз фарсыл лæууæг Чебоксар, цæрынц дзы 441,6 мин адæймаджы. Республикæйы дыккаг стырдæр сахар у Чебоксары сахар-æмбæлццон Новочебоксарск (126,3 мин адæймаджы).
Балатæ
Балатæ (Балаевы) сты ирон мыггаг.
*
Æгъуызартæ
Æгъуызартæ, дыгуронау Æгъузартæ (Агузаровы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Бадзыгат
Мыггæгтæ
Бадзыгаты цардысты Мæргъитæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ Категори:Тлигомы хъæутæ
Чебоксары
Шоупашка́ръ
Бесолтæ
Бесолтæ (Бесоловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
57-æм аз
Амардысты
Категори:57
50er
58-æм аз
Амардысты
Категори:58
Николаевск-Амурыл
Николаевск-Амурыл (Николаевск-на-Амуре, 1926-æм азы онг — Никола́евск) у сахар æмæ порт Хабаровы крайы. Цæрынц дзы 19,6 мин цæрæджы (2016). Ис дзы аэропорт.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хабаровы крайы сахартæ
Дзасохты Музафер
Дзасохты Музафер (райгуырдис 1937-æм азы 10 январы Бæрæгъуыны) у ирон фыссæг æмæ поэт, журналист, партион кусæг.
Цардафыст
Астæуккаг скъола каст фæуыны фæстæ бацыди Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты историон-филологон факультетмæ æмæ 1960-æм азы райста ахуыргæнæджы дæсныйад. 1973—1975 азты ахуыр кодта СЦКП-йы ЦК-ы цур Уæлдæр партион скъолайы. Куыста газет «Молодой коммунист»-ы редакторæй, СЦКП-йы Цæгат Ирыстоны обкомы инструкторæй, Цæгат Ирыстоны АССР-йы телеуынæны æмæ радиойы паддзахадон комитеты сæрдары хæдивæгæй. Ныртæккæ та у журнал «Ногдзау»-ы сæйраг редактор.
Миватн
Миватн (Mývatn, дзырдæй-дзырдмæ «къогъойы цад») у цад Исландийы цæгаты. Йæ дæргъ — 10 км, уæрх — 8 км.
Дзасохты Музафер
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон фысджытæ Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Музафер Категори:Бæрæгъуыны чи райгуырдис, уыдон Категори:Советон Цæдисы фысджытæ
Миватн
Галерей
Категори:Исландийы цæдтæ
59-æм аз
Амардысты
Категори:59
50er
Дзæгъеппарз
Дзæгъеппарз кæнæ Текъатыхъæу, дыг. Текъатигъæу (Дзагепбарз/Дзагеппарз) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Сан-Себастьян
Сан-Себастьян (Donostia, San Sebastián) у сахар Баскæгты Бæстæйы, Гипускоæйы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баскæгты Бæстæйы сахартæ
Сохтæ
Сохтæ (სოხთა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Угъелтъех
Угъелтъех у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Черногорийы къаролад
Черногорийы къаролад (Краљевина Црна Гора, Kraljevina Crna Gora) уыд паддзахад Европæйы хуссар-скæсæны.
Категори:Черногори
Цæгат Ирыстоны радио
Цæгат Ирыстоны радио (Радио ГТРК «Алания», Северо-Осетинское радио) скуыста 1930 азы. Хъусын кæны ног хабæрттæ, радиоконцерттæ, алыхуызон æрмæджытæ ирон æмæ уырыссаг æвзæгтыл.
Æрæджы Цæгат Ирыстоны радио скуыста ног FM-улæны дæр — 104,5 МГц.
Категори:Цæгат Ирыстон Категори:Радиостанцæтæ
Задын
Задын у задыссадæй конд кæрдзын.
Шиизм
Шииттæ (شيعة [шиа] «фарсхæцджытæ, къорд, фракци, парти») у цалдæр пысылмон здæхты (шииттæ-дыууадæсонтæ, алавиттæ, друзтæ, исмаилиттæ æмæ æнд.) иумæйаг ном. Уыцы здæхтытыл хæст дингæнджытæм гæсгæ имам уæвыны, стæй уммæйы сæргъы уæвыны бар ис æрмæстдæр пехуымпар Мæхæмæты фæдонтæн. Фæлæ фылдæр хатт шииттæй хонынц уыдоны сеппæты нæ, фæлæ сæрмагондæй дыууадæсон шиитты (шииты-двунадесятники). Уыдон сæ нымæцмæ гæсгæ сты пысылмон дины дыккаг стырдæр здæхт (суннитты фæстæ). Ацы здæхты дингæнджытæм гæсгæ пехуымпар Мæхæмæты закъонон бындартæ сты айдагъ Али ибн Абу Талибы сæйраг хаххы фæдонтæ.
Ныртæккæ шиитты алыхуызон коммунæты дингæнджытæ цæрынц, зæгъæн ис æмæ æппæт пысылмон бæстæты. Шииттæ сты Ираны, Азербайджаны æмæ Ирачы цæрджыты фылдæр хай, стæй уыцы здæхтыл хæст сты бирæ адæймæгтæ Ливаны, Йемены, Бахрейны. Таджикистаны Хæххон Бадахшаны автономон облæсты цæрджыты фылдæр хай сты исмаилитаг шииттæ.
Уæрæсейаг шиитты нымæц у цъус. Уыдон сты: лекъæгты æмæ даргинæгты чысыл хай Дагъистаны, стæй нæ бæстæйы чи цæры, уыцы азербайджайнæгтæн сæ фылдæр.
Категори:Пысылмон дин
Къасп
Къасп (კასპი) у сахар Гуырдзыстоны, Къаспы муниципалитеты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ Категори:Къаспы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Деттифосс
Категори:Исландийы æхсæрдзæнтæ
60-æм аз
Амардысты
Категори:60
60er
Лиффорд
Лиффорд (Leifear, Lifford) у сахар Ирландийы, Донеголы графады административон центр.
Категори:Ирландийы сахартæ
Окленд (Ног Зеланди)
О́кленд (Auckland, Tāmaki-makau-rau) у Ног Зеландийы стырдæр сахар. Лæууы Цæгат сакъадахыл.
61-æм аз
Амардысты
Категори:61
Равеннæ
Равеннæ (Ravenna, Ravêna) у сахар Италийы, регион Эмили-Романьяйы. Цæрынц дзы 184 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Эмили-Романьяйы сахартæ
Харули
Харули у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ис Дæллаг Бихъарæн цæгатварс комы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Болататæ, Тедтатæ.
Этимологи
Иу версимæ гæсгæ хъæуы ном рацыди дзырд «хару»-йæ. Бихъаргомы æмæ Чысангомы дæр цæрвæхсидæн хонынц хару. Харуйы къус царвæфсæст у. Хъæу йе ’рдзон æвæрдæй дæр къусконд у æмæ иугæр дзаджджын бæстæ у, уæд æй рахуыдтой Харули.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Талышаг-Муганаг Автономон Республикæ
Азербайджаны парламент ног автономи нæ базыдта æмæ йæ фесафыны фæнд скодта. Республикæйы раздзог, æфсаддон булкъон Альакрам Гумматов (Гумбатов) сси ахæст. 1994 азы ахæстонæй алыгъди, фæлæ йæ ногæй байстой.
2004 азы 3 сентябры азербайджайнаг президент Ильхам Алиев ныххатыр кодта Гумматовы лаз, æмæ йæ ахæстонæй ауагътой. Азербайджайнаг гражданад уымæй райстой æмæ йæ Азербайджанæй рарвыстой. Ныртæккæ Гумматов Нидерландты цæры.
Кæс
Категори:Азербайджаны истори
Черногорийы кънйазад
Черногорийы кънйазад (Књажевина Црна Гора, Knjaževina Crna Gora) уыд паддзахад 13 мартъийы 1852-æм азæй 28 августы 1910-æм азмæ. Уыцы бон йæ кънйаз йæхи схуыдта къарол æмæ раздæры кънйазад ссис къаролад.
thumb|left|Къаролад схъæр кæныны бон
Киото
Кио́то (京都市, Kyōto-shi) у Японы кæддæры сæйраг сахар. Ныр дæр у ацы бæстæйы стырдæр æмæ ахадгæдæр сахартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Междуреченск
Междуре́ченск (Междуреченск) у сахар Уæрæсейы Кемеровойы облæсты. Цæрынц дзы 98,7 мин ад. (2016).
Фиппаинæгтæ
Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
Æфсæнтæ
Æфсæнтæ, вариант: Æвсæнтæ (Авсановы) сты ирон мыггæгтæй иу.
Истори
Бичегкутæ æмæ Æвсæнтæ хæстæг æрвадæлтыл нымад сты, цардысты Къуссуйы. Равзæрдысты Балхъарæй (Асийæ) æрбацæуæг Мансурухъты мыггагæй. Иу рæстæджы Хъантемыраты хъæздыг мыггаг Мансурухътæм фæмæсты сты æмæ бауынаффæ кодтой, цæмæй сын сæ мыггаджы нæлгоймæгты ныццæгъдой. Цæмæй сæ фæндон сæххæст кодтаиккой, уый тыххæй иубон куывд скодтой. Хъантемыратæ сæ куывдмæ æрбахуыдтой Мансурухъты мыггаджы нæлгоймæгты стырæй-гыццылæй. Хъантемыраты адæм сæхи цæттæйæ дардтой, сæ цухъхъаты бын сæ хъаматæ æмæ сæ кæрдтæ ныббастой. Сæ уынаффæ уыд афтæ — куыддæр фынджы хистæр йæ къухмæ сыкъа райса æмæ кувын райдайа, афтæ хъуамæ февнæлдтаиккой Мансурухъты цæгъдынмæ. Мансурухътæ ацы хъуыддагæн ницы зыдтой æмæ æнæ хæцæнгарзæй æрбацыдысты Хъантемыраты куывдмæ.
Хъантемыратæ сæ фæнд сæххæст кодтой, ныццагътой Мансурухъты нæлгоймæгты. Уыдон æнхъæл уыдысты Мансурухътæй нæлгоймаг нал баззад. Фæлæ, дам, уыцы бон дыууæ æрыгон лæппуйы Мансурухътæй хъæуы нæ уыдысты æмæ уымæ гæсгæ æгасæй баззадысты. Хъæумæ куы æрцыдысты ацы дыууæ лæппуйы, уæд сæ Будайтæй иу хæдзар бафæсвæд кодта. Лæппутæн сæ нæмттæ хуындысты: иуæн — Бичегку, иннæмæн — Æвсæн. Хъантемыратæ хабар базыдтой, фæлæ лæппуты марын нал бауæндыдысты.
Ныгуылæн Европæ
мини|200px| [[ИНО-мæ гæсгæ:
Æфсæнтæ
Истори
Бичегку æмæ Æвсæны Будайтæ схъомыл кодтой, ыслæгтæ сты æмæ сæ нæмттæм гæсгæ сæ мыггæгтæ скодтой: Бичегкутæ æмæ Æвсæнтæ. Афтæмæй Къуссуйы хъæуы фæзынди дыууæ мыггаджы: Бичегкутæ æмæ Æвсæнтæ.
Ныгуылæн Европæ
]] Ныгуылæн Европæ у Европæйы ныгуылæн хай.
Æфсæнтæ
Литературæ
*
Ныгуылæн Европæ
Ныгуылæн Европæйы бæстæтæ
Категори:Европæ
Чырс
thumb|Чырс Чырс — атмосферон бынты хуыз, у уымæл æмæ хъызт боныгъæды уæвæг ихы кристаллон, кæнæ лæхурæг авæрд лыстæг, йе та дæргъæццон предметтыл (бæлæсты къалиутыл, телтыл). Предметты, агъуыстты сæр æмæ хæдтулгæтыл чырс æдых бадт скæны (халасы хъауджы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæлдзырæттæ
Кермен
Кермен:
62-æм аз
Амардысты
Категори:62
60er
Маджуро
Ма́джуро (Majuro ) у Маршаллы Сакъадæхты сæйраг сахар.
Категори:Маршаллы сакъадæхтæ Категори:Океанийы сæйраг сахартæ
Ольстер
Ольстер (Cúige Uladh, Ulster, ) у провинци Ирландийы цæгаты (4 провинцитæй иу).
Категори:Ирландийы провинцитæ
Басыл
Литературæ
Категори:Ирон хæринæгтæ
Уæрæсейы сахартæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ
2006 азы 1 январы уавæрмæ гæсгæ Уæрæсейы уыдис, йæ цæрджыты нымæц 100 мин адæймагæй фылдæр кæмæн и, 167 ахæм сахары (Паддзахадон статистикæйы федералон службæйы информаци). Дæлæ номхыгъды уыцы сахартæ ранымад сты.
Категори:Номхыгъдтæ:Уæрæсе *
Никарагуæ (цад)
Никара́гуæ (Lago de Nicaragua, Lago Cocibolca, Mar Dulce, Gran Lago, Gran Lago Dulce, кæнæ Lago de Granada) у паддзахад Никарагуæйы тæккæ стырдæр æдзæхх цад.
Никарагуæ у дунейы иунæг ахæм æдзæхх цад, акулæтæ кæм цæры. Ахуыргæндты хъуыдымæ гæсгæ, ацы факт æвдисы, раздæр цад денджызы бакæлæн кæй уыди, цалынмæ тектоникон архайд нæ сарæзта, фурдæй йæ чи фæхицæн кодта, уыцы Сабырфурдон быдыр.
Никарагуæйæгтæ йæ хонынц Lago Cocibolca кæнæ Mar Dulce (ома Адджын денджыз). Æмæ æцæгæйдæр денджызæй хъауджыдæр у æрмæст уымæй æмæ йæ дон æдзæхх кæй у, стæй цæугæдонæй фурдимæ баст кæй нæу. Денджызау цады дæр вæййы, скæсæйнаг дымгæтæ кæй сыстын кæнынц, ахæм тыхджын уылæнтæ. Цады ис цалдæр чысыл архипеладжы, зæгъæм, Ометепе (Ometepe) æмæ Солентинаме (Solentiname). Рæстæгæй-рæстæгмæ цады вæййы тыхджын уаддымгæтæ.
Цад баст у Карибы денджызимæ цæугæдон Сан-Хуанæй, æмæ уый тыххæй цадгæрон чи æрбынат кодта, уыцы сахар Гранадæйы ис нымайæн атлантикон портыл, кæд æмæ йæхæдæг Сабыр фурдмæ хæстæгдæр у.
Раджы заман цады архайдтой пираттæ дæр.
63-æм аз
Амардысты
Категори:63
60er
Мурмансчы облæст
Мурмансчы облæст (Мурман е̄ммьне) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ фæзуат у 144,9 мин км², цæрджыты нымæц — 848,7 мин адæймаджы (2008), уыдонæй сахарты — 91%.
Мурмансчы облæсты сæйраг сахар у Мурманск.
Фиппаинæгтæ
*
Дзассеты Уасил
Дзассеты Уасил уыд Цхинвалы сахары администрацийы сæргълæууæг (2004-2005?).
Фæстæдæр уыдис РХИ-йы Сæудæджерад, транспорт æмæ энергетикæйы комитеты сæрдар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Уасил
Висконсин
Виско́нсин (Wisconsin; ) у АИШ-ы штат. Цæрынц дзы 5 454 мин адæймаджы (2000 аз), уыдонæй 42,6 % сты немыцаг равзæрдæй.
Фиппаинæгтæ
*
Куысойн
Куысойн, (Adonis aestivalis, Адонис летний, Горицвет летний) у бирæазон кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хуырымтæ
Хуырымтæ (Хурумовы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Хуырымты фыдæлтæ цардысты Æрхонгомы, Тъæрайы. Уырдыгæй æфсымæртæ: Газа, Ила, Къобес, Хосон æмæ Зæйт быдырмæ лидзынвæнд скодтой. Уæлладжыры комы стыр фæндагмæ æрхызтысты æмæ уым баулæфыдысты. Куы сыстадысты, уæд Зæйт фæстæмæ комы мидæмæ аздæхти. Æфсымæртæ йæм фæсте дзурынц, кæдæм цæуыс, раздæх, зæгъгæ, адæм дон-дон дæлæмæ куы цæуынц, уæд ды кæдæм цæуыс? Уый сæм нæ хъусы. Уæд ын загътой: ды хуырым дæ æмæ цу, кæдæм цæуыс, уырдæм. Зæйт бацыд Туалгоммæ. Уым Бигъуыламæ бафысым кодта, æмæ йын зæгъы: искуы мын цæрæн бынат ратт. Уæд ын Бигъуыла загъта: ацу æмæ фен. Ацыд, ныр Тоборза кæм и, уым Бигъуылайæн уæтæртæ уыд, æмæ уым æрцард. Иу рæстæг дзы куы ацард, уæд ын Бигъуыла загъта: ныр мын цот рацыд æмæ мын мæ зæхх суæгъд кæн. Уый йын афтæ: æз ардыгæй никуыдæм цæуын. Кæд дæ мæ фарсмæ нæ фæнды, уæд ацу! Ууыл фезнаг сты, кæрæдзийы цагътой, фæлæ дзы уæддæр цæргæйæ баззадысты сæ дыууæ дæр. Йе 'фсымæртæ Зæйтæн «Хуырым», кæй бафидис кодтой, уый тыххæй йæ ном Хуырымæй баззад, æмæ йæ цот та уый номыл мыггаг рахастой.
Литературæ
*
Сан-Джиминьяно
Сан-Джиминьяно (San Gimignano) у чысыл сахар Италийы. Ис Тосканæйы регионы, Сиенæйы провинцийы. Уый у ЮНЕСКО-йы Дунеон хæзнайы объект.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тосканæйы сахартæ
Смоленсчы облæст
Смоленсчы облæст (Смоленская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у сахар Смоленск.
Фиппаинæгтæ
*
Бырæгъ
Бырæгъ кæнæ махсымæ,, уæрæс кæнæ махсумæ у еууæй кæнгæ нозт.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон хæринæгтæ Категори:Нозтытæ
64-æм аз
Амардысты
60er
Хъуарел
Фиппаинæгтæ
Категори:Къахеты сахартæ Категори:Хъуарелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Милдзыхтæ
Равзæрд
Гусатæй иу йе ’фсымæры амардта, йæ ном хуынди Милдзых. Æндæр бæстæм алыгъд, уым йæ номыл ныффыста йæ цоты. Æмæ ног мыггаг фæзынд.
Фиппаинæгтæ
*
Гаагæ
Га́агæ (Den Haag) у сахар Нидерландты ныгуылæны, нидерландаг хицауады резиденци, Хуссар Голландийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нидерландты сахартæ
Къусджытæ
Къусджытæ кæнæ Къусчытæ, Гаглойты хъæу (Кусджита кæнæ Кошки, Кошка, კოშკა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
thumb|right|300px|Къусджытæ
Мыггæгтæ
Уæллаг Къусджыты цардысты Гаглойтæ; Дæллаг Къусджыты — Гаглойтæ, Соттитæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Молдон
Мо́лдон (Maldon) у сахар Англисы. Ис Эссексы графады. Сахары цæрынц 15,5 мин адæймаджы.
Категори:Англисы сахартæ
Тель-Авив
Тель-Ави́в — Яффæ кæнæ Тель-Авив (תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ) у Израилы дыккаг стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Израилы сахартæ
65-æм аз
Амардысты
Категори:65
60er
Никарагуæйы къанау
Никарагуæйы къанау, зæгъгæ, афтæ хонынц Карибы денджыз æмæ Сабыр фурды ’хсæн, Никарагуæйы территорийыл аразынвæнд кæй кæнынц, уыцы къанауы проект. Испайнагау Canal de Nicaragua. Трассæ хъуамæ цæуа цæугæдон Сан-Хуан æмæ цад Никарагуæйыл.
Ахæм къанау саразыны идейæ фæзынди раджы, фæлæ æппынфæстагмæ фурдты ’хсæн донвæндаг сарæзтæуыд Панамæйы территорийыл (кæс: Панамæйы къанау). Ныр Никарагуæйы хицауады фæнды цæмæй ахæм къанау арæзт æрцæуа йæхи территорийыл, Панамæйаг «аналог»-ы альтернативæйæн. Ног къанау уыдзæн Панамæйы каналæй арфдæр, нырыккон наутæн дзы наудзу кæнын æнцон уыдзæн.
Даниэль Ортега 2008-æм азы декабры Мæскуыйы куы уыд, Уæрæсейы хицауад официалон æгъдауæй Никарагуæйы фарс æрлæууыд уыцы проекты аразыныл æмæ фехъусын кодта, Уæрæсе дæр кæй уа проекты реализацигæнæн консорциумы, уый.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къанæуттæ Категори:Никарагуæйы географи
66-æм аз
Амардысты
Категори:66
60er
Избербаш
Изберба́ш (Йизбирбаш) у сахар Дагъистаны, Къаспы денджызы былгæрон. Сахары цæрынц 51,2 мин адæймаджы (2009 азы), уыдонæй фылдæр хай сты даргинаг адæмыхаттæй (64,85%).
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны сахартæ
Кермен (парти)
Революцион-демократон адæмон парти «Кермен» у ирон партион организаци. Парти фæзынди 1917-æм азы сæрды Терчы облæсты Дзæуджыхъæуы зылды (ныр у Цæгат Ирыстон). Фæстæдæр парти бафтыдис РКП(б)-йы скондмæ.
Дзæуджыхъæуы ис Керменистты уынг.
Ном
Партийы ном равзæрди Тылаттаты Чермены номæй (Кермен у ацы номы дыгурон хуыз), XIX-æм æнусы райдианы æлдæрттимæ чи тох кодта, уыцы адæмон хъайтарæй.
Партийы бындурæвæрджытæ
Партийы бындурæвæрджытæ сты революцион интеллигенцийы минæвæрттæ. Уыдысты хуымæтæг адæмæй: Гибизты Дебола, Хъесаты Къолка, Гоститы Андрей, Созаты Тарас, поэттæ Малиты Гиуæрги æмæ Абайты Шамил.
Партийы фыццаг къорд архайын райдыдта Дыгуры Чырыстонхъæуы (ныр у сахар Дигорæ), стæй та ахæм къордтæ фæзындысты Цæгат Ирыстоны æндæр хъæуты дæр.
1917-æм азы 1-æм (14-æм) октябры сарæзтæуыд партийы ЦК, йæ сæргъы Гибиз-фырт. Иу азы фæстæ партийы уæнгты нымæц сси мин адæймагмæ ’ввахс.
С. М. Киров, Н. Буачидзе, Мамсыраты Саханджери, М. Орахелашвили, Цæголты Георги æмæ Джатиаты Алыксандры разамындæй парти скодта цалдæр репрессивон мадзалы æмæ Терчы бæстæйы райдыдта тыхджын агитацион-организацион куыст Урс Æфсады ныхмæ.
Партийы бындурон политикон домæнтæ
Æлдæрттæ æмæ Бадилаты ликвидаци, сæ зæххы конфискаци æмæ къласон æнæмсæрдзинады аиуварс. Революцийы æппæт фарстатæ керменисттæ лыг кодтой большевиктимæ.
Революцион тох
Керменистты руаджы цы тохгæнæг зæхкусджыты балтæ сарæзтæуыд, уыдон тох кодтой Терчы облæсты контрреволюцийы ныхмæ. Керменисттæй бирæтæ тохгæнгæйæ фæмардысты, уыдоны ’хсæн партийы бындурæвæрджытæ: Гибизты Дебола, Гоститы Андрей, Хъесаты Къолка, Цæголты Георги.
РКП(б)-имæ баиу
1918-æм азы апрелы мæйы парти баиу чындæуыд большевиктимæ. Уый фæстæ сарæзтæуыди РКП(б)-йы ирон зылды организаци «Кермен». С. М. Киров 1920-æм азы нымадта æмæ парти уыди большевикон, фæлæ Ирыстоны уавæртыл фидаугæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ
Æлбегтæ
Равзæрд
Æлбегтæ Садоны комæй ралидзгæ сты. Æлбегатæ та — Санибайы комæй. Æрвад не сты. Икъатæ, Битартæ, Æлбегтæ иу фыды цот сты, æмæ мыггæгтæ æфсымæрты нæмттыл ацыдысты.
Литературæ
*
Дыууæдонастæу
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Челæхсатæ, Дзидздзойтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мелекеок
Категори:Палау Категори:Океанийы сæйраг сахартæ
Тяньцзинь
Тяньцзи́нь у Китайы централон дæлбарады сахартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Коннахт
Категори:Ирландийы провинцитæ
Алкайд
Алка́йд (Alcaide), алька́льд (Alcalde) — ацы дзырд араббаг æвзагæй цæуы القاضى, al-qāḍī (кади, «тæрхонгæнæг») — астæуæзаманты Португали æмæ Испанийы, Реконкистæйы рæстæджы, административон æмæ æфсæддон хæсад, фæстæдæр райдыдта хæссын юридикон миниуджытæ: алкайд-иу хъусдарта закъæттæ æххæст кæнынмæ, къаролæй йын цы зæххытæ уыдысты фæдзæхст, уыдоны.
Нырдуджы Испанийы æмæ Латинаг Америкæйы иуæй-иу бæстæты алкайд хонынц муниципалитеты сæргълæууæджы.
Категори:Араббаг дзырдтæ æмæ фразæтæ Категори:Титултæ
Тибет
Тибет (བོད་ — вайли: bod, 西藏) у Централон Азийы регион, Тибеты уæлвæзы. Тибеты сæйраг сахар у Лхасæ.
68-æм аз
Амардысты
Категори:68
60er
67-æм аз
Амардысты
Категори:67
Тибет
Кæс
Категори:Китайы географи *
67-æм аз
Амардысты
60er
Рацъ
Рацъ, вариант: Рацъгом (რაჭა, [рачъа]) у Гуырдзыстоны хъæууон историон бæстæ Рионы доны уæлкæлæны. Æрбынат кодта Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сарийы регионы. Йæ сæйраг сахар у Он.
Цæгат-ныгуылæны Рацъ арæн кæны Сари æмæ Лечхумимæ; цæгат-скæсæны та Кавказы сæйраг рагъæй хицæнгонд у Цæгат Ирыстонæй. Йæ хуссары ис Рацъы хохы рагъ, уый фæстейы æрбынат кодта Имерет. Скæсæны æмарæн у Хуссар Ирыстонимæ.
Истори
Раджы уым уыдис æлдарад (Рацъы ерыстауад), уыдис Имереты паддзахады дæлбар. 1465-æм азæй 1769-æм азы онг уым хицауиуæг кодтой ерыстаутæ Чхеидзетæ. Рацъ 1810-æм азы бахауд Уæрæсейы империйы скондмæ. Ацы рæстæджы уый уыди Кутаисы губернæйы уезд.
Гуырдзыстоны административон-территориалон дихмæ гæсгæ Рацъ хауди Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сарийы регионы Он æмæ Амбролауры районтæм. Рацъы дæр ис Хванчкарайы хъæу, «Хванчкарайы» сæн кæм кæнынц.
Фиппаинæгтæ
*
Кокойты Таймураз
Кокойты Исахъы фырт Таймураз (райгуырдис Тбилисы 1946-æм азы 2 ноябры ) уыдис Цхинвалы паддзахадон универститеты ректор (2003—2013).
Профессор, Хетæгкаты Кьостайы номыл Паддзахадон премийы лауреат, РХИ-йы зонады сгуыхт архайæг, РЦИ-Аланийы ахурады сгуыхт кусаег, Абхаз аемае Арцахы паддзахадон университетты кадджын доктор, ЗÆЗÆА-йы (МАНЭБ-ы) академик, «Сгуыхт автор»-ы кадджын номхаессаег, «Кады орден», «Хæлардзинады орден», М. Ломоносовы номыл «Рухсады æмархайæг», «Зонадон литературæма хайбавæрды тыххæй» орденхæссæг.
Кокойты Т. 1969 азы фæци каст Хуссар Ирыстоны паддзахадон педагогон институты биологи æмæ химийы факультет. 1974 азы каст фæци Тбилисы Пушкины номыл пединституты аспирантурæ, бахьахьæдта дисертаци æмæ кусын райдыта ХИППИ-ы биологийы кафедрайы хистæр ахуыргæнæгæй, 1979-1985 азты кафедрæйы сæргьлæууæгæй, 1985-1989 —деканæй, 2001-2003 — проректорæй, 2003-2013 — ректорæй. Кокойты Т. хайад иста Мæскуы, Ленинграды, Киевы, Братиславæйы, Осакæйы, Тайваны зонадон конференциты. Уый у 100-йæ фылдæр публикацийы автор. Иннæ чингуыты ’хсæн уый у ацы дзырдуæтты автор: «Неологизмтæ æмæ нырыккон ирон терминологон системæ биологийы æмæ медицинæйы уырыссаг-ирон энциклопедион дзырдуат», «Æрдзонæны æмæ медицинæйы уырыссаг-ирон энциклопедион дзырдуат», «Неологизмтæ æмæ терминты системæ» (2016), «Уырысаг-ирон энциклопедион дзырдуат», «Авторон неологизмтæ æмæ нырыккон ирон терминты системæйы ногдзинæдтæ».
Ныртæккæ Кокойты Т. лæууы биологийы кафедрæйы сæргъы, æфтæ ма у ХИПУ-йы медикон-биологон лабораторийы сæргьлæууæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны ахуыргæндтæ Категори:Тбилисы чи райгуырдис, уыдон Таймураз
Кокойты Тарзан
Кокойты Тарзан у Республикæ Хуссар Ирыстоны мидхъуыддæгты министры хæдивæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Тарзан
Мессинæ
Мессинæ (Messina, Missina, Messana, Μεσσήνη) у сахар Италийы, Сицилийы, Мессинæйы донкъубалы былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сицилийы сахартæ
Телемарк
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Дæллаг Млет
Дæллаг Млет (ქვემო მლეთა) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хады комы. Лæууы цæугæдон Арагуийы рахиз былыл, Арвыкомы фæндагыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хазары каганад
Хазары каганады бынатæвæрды тыххæй
Каганад контроль кодта Разкавказ, Дæллаг æмæ Астæуккаг Поволжье, нырыккон Цæгат-Ныгуылæн Хъазахстан, Скæсæн Европæйы хъæдбыдыртæ æмæ æндæр рæттæ.
Хазары каганады артдзæст æрбынат кодта нырыккон Дагъистаны былгæроны (Семендер), фæстæдæр та йæ бынат аивта нырыккон Астарханы цур чи уыди, уыцы сахар Итилмæ. Хазайрæгты дыууæ сæйраг сахарæн сæ бынæттæ нырмæ дæр бæрæг не сты.
Каганады паддзахадон дин æмæ хицауады тыххæй
Каганады истори йæхимæ здахы ахуыргæндты æргом йæ уникалондзинады фæрцы: каганад у, иудейаг дин паддзахадон кæм уыди, ахæм иунæг æнæдзуттаг паддзахад æнæхъæн историйы дæргъы. Каганады хицауиуæггæнæг элитæйы хай (бектæ ― Буланидтæ) суанг X æнусмæ — Каганады хæдбарады сæфты онг кодтой иудейаг дин. Хуымæтæг адæмы æхсæн иудаизм арф нæ ныффидар.