cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Æндон
Æндон у æфсæйнаг æмæ æвзалыгуыры æмтад.
Кæс ноджы
Категори:Æмтад
Буль, Пьер
Пьер Буль (Pierre Boulle) — францаг фыссæг.
Цардафыст
Пьер Буль райгуырдис Авиньоны 1912-æм азы 20 февралы. Æхсæзаздзыдæй райдыта ахуыр кæнын лицейы райдиан къласы. 1920-æм азы йæ фыд Эжен Буль цæугæдон Ронæйы былгæрон Илоны балхæдта зæххы фадыг. Уыцы бынат сси Пьеры уарзондæр хъазæн ран. Æхсæз азы фæстæ йæ фыд фæзиан.
1930-æм азы Пьер райста элементарон математикæйы бакалавры диплом æмæ фæстаг хатт арвыста сæрд Илоны. Суинаг фыссæг сфæнд кодта ахуыр кæнын инженерыл æмæ бацыди Инженер-электрикты Парижы Уæлдæр институт (École Supérieure d'Électricité).
1933-æм азы Пьер фæци каст ацы ахуырдон æмæ райста инженеры диплом. Уый фæстæ æртæ азы фæкуыста Францы инженерæй. 1936-æм азы, зындгонд нывгæнæг Гогенау Пьер ныууагъта йæ амы хъуыддæгтæ æмæ араст ис Малайзимæ. Уым Буль сси Куала-Лумпурмæ хæстæг плантациты плантатор.
1939-æм азы Германы æфсæдтæ Францы куы соккупаци кодтой, уæд Буль бацыди бархионæй, Сингапуры организаци «Сæрибар Франц»-ы цы мисси уыди, уырдæм. Смобилизацийы фæстæ Пьер Буль фæахуыр кодта, хидтæ рæмудзын æмæ æндæр диверситæ кæныныл кæм ахуыр кодтой, ахæм шпионты скъолайы. Уыцы скъола каст фæуыны фæстæ Буль сусæг агенты (йæ уæды фæсномыг уыди Питер Джон Рул) хуызы архайдта алыхуызон операциты Китайы, Бирмæйы, Францы Индокитайы.
1940-æм азы февралы Буль бахауди Аннаммæ (Индокитайы цæгатаг хай), октябры та — Лаосмæ. Куыд Франц йæхæдæг, афтæ Францаг Индокитай дæр фæдихтæ ис дыууæ лагерыл — иутæ уыдысты Ныхмæлæууыны змæлды архайджытæ, иннæтæ — Вишийы коллаборционистон режимы фарслæуджытæ. 1943-æм азы вишисттæ цæугæдон Меконджы æрцахстой Булы æмæ йын рахастой цæрæнбонтæм Сайгоны лагеры фæбадыны тæрхон. Ахæстоны Пьер бавзæрста фыргуыст, æххормаг æмæ ахæстонгæсты æгъатыр ахаст. Æппынфæстаг Пьер Буль сæххæст кодта йе ’рвылбоны бæллиц — йæ къухы бафтыди алидзын уыцы хъизæмардонæй. Лагерæй алыгъды фæстæ 1944-æм азы Буль бацыди, суанг хæсты кæронмæ кæм фæслужбæ кодта, уыцы англисаг хæстон экспедицион корпусы рæнхъытæм.
1945-æм азы Буль сыздæхти Парижмæ. Францаг хицауад æй схорзæхджын кодта паддзахады уæлдæр хорзæхтæй: Намысы Легионы орденæй, Æфсæддон дзуары орденæй æмæ Ныхмæлæууыны майданæй.
Хæсты фæстæйы азты Францы зын уыди куыст ссарын æмæ Буль ногæй араст ис Малайзимæ, плантациты кусынмæ. Уый фæстæ Пьер фæци цасдæр рæстæг Камеруны. 1949-æм азы та раздæхти фæстæмæ Францмæ æмæ дзы фæцарди йæ амæлæты бонмæ.
Пьер Буль фæзиан ис 1994-æм азы 30 январы Парижы.
Сфæлдыстад
Фыссын Пьер Буль райдыдта уацары, лагеры ма куы уыди, уæд. Уым йын уыди боныг, æмæ уыцы боныджы фыстытæ фæстæдæр фесты йæ бирæ уацмысты бындур. Йæ фыццаг чиныг, роман «Уильям Конрад», фыссæг рауагъта 1950-æм азы.
1963-æм азы Пьер Буль рауагъта йæ тæккæ зындгонддæр чиныг — зонадон-фантастикон роман «Маймулиты планетæ» («La planete des singes»). Фæстæдæр йæ ацы уацмыс дыууæ хатты æрцыд экранизацигонд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы фысджытæ
Хъарман
Хъарман (Ulmus, Вяз) у бæлæсты мыггаг. Зайы Цæгаты æрдæгтымбылæджы.
Иуæй-иу хуызтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
1999-æм аз
Амардысты
Категори:1999
1905-æм аз
Нобелы преми
Категори:1905
Май
Май кæнæ Зæрдæвæрæны мæй, Кæрдæджы мæй (mensis Majus) у мæйтæй иу, апрель æмæ июны ’хсæн.
Чеджемтæ
Чеджемтæ (Чеджемовы, Şahbudak, Çecen, Kuşhan ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Май
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæйтæ
Таджикистаны сахарты номхыгъд
Таджикистаны сахартæ:
Барастыр
Барастыр ирон адæмы традицион уырнынады у Мæрдтыбæсты хицау. Уæлæуыл цыдæриддæр ис, уыимæ удæгас адæм дæр, уыдон сты Стыр Хуыцауы фæрцы. Чи амæлы, уыдон та бахауынц Мæрдтыбæстæм, Барастыры дæлбармæ. Барастырмæ стыр бартæ ис. Цалынмæ адæймаг амæла, уæдмæ йын йæ бæстæм фæндаг нæй, куы амæла, уæд та йын цардмæ фæстæмæ раздæхæн нал и.
Уым — Мæрдтыбæсты — алцыдæр ис Барастыры къухы. Уый зоны, уæлæуыл чи куыд фæцард, æмæ йын уымæ гæсгæ Мæрдтыбæсты тæрхон кæны, дзæнæтмæ йын æмбæлы, æви йæм зындоны хъизæмæрттæ æнхъæлмæ кæсынц. Уыцы хъуыддаджы йæ рæстзæрдæдæр æххуысгæнджытæ сты Мæрдтыбæсты дуаргæс ставдæнгуылдз Амултахъ æмæ æгъдауæвæрæг Аминон. Уыдоны фæрцы алцыдæр ис йæ уагыл.
Барастыр иузæрдион у Нартыл. Уæлдай тынгдæр та ауды æнахъомæй мард æнæхин сабитыл. Рæвдауы сæ. Уырызмæджы æнæном лæппуйæн та йæ бадæн ис Барастыры уæрагыл. Æмæ ма йæ суанг рæстæгмæ уæлзæхмæ дæр рауадзы. Кæсæм кадæджы:
Приднестровьейы сом
мини|1 Приднестровьейы сом мини|1 капекк Приднестровьейы (Днестргæроны) сом (приднестровский рубль, придністровський рубль, ; æнæофициалон код у ) у Приднестровьейы валютæ.
Барастыр
Категори:Ирон мифологи
Пушкин (сахар)
Пушкин (Пушкин) у Бетъырбухы горæтгæрон. У муниципалон иуæг Бетъырбухы Пушкины районы сконды. Сахары раздæры ном — Царское Село — тæлмацкæнæн ис куыд Паддзахы Хъæу, сахар æппæты зындгонддæр у йæ музейон комплекс «Царское Село»-йæ (йæ сконды Екатеринæйы парк, Екатеринæйы Стыр галуан, Адмиралад, Империон лицей æмæ æндæр фенддæгтæ).
Фиппаинæгтæ
Категори:Бетъырбухы горæтгæрæттæ
Æмтад
Æмтад — тайгæ чи кæны, цалдæр ахæм згъæры иумæ бадон.
Æмтадтæ
*
Сидæн (хъæу)
Сидæн у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Цъалагомы.
Цардысты дзы Гаглойтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дигъон
Фиппаинæгтæ
Категори:Тбилисы цæрæнрæттæ
Баскунчак
Баскунча́к у цæхджын цад Астраханы облæсты Ахтубинсчы районы. Йæ фæзуат у 115 кв. км.
Цадмæ хæстæг æрбынат кодтой дыууæ сахарæнгæс посёлочы: Уæллаг æмæ Дæллаг Баскунчак.
VIII æнусæй Баскунчакы къахынц цæхх. Уыцы сыгъдæг цæхх (99,8% NaCl) у нырыккон Уæрæсейы афæдзы къахынадæй 80% (1,5—5 млн тоннæйы).
Сæнар
Сæнар (бирæон нымæц: сæнæрттæ), æндæр варианттæ сты дзæкъæн кæнæ зæкъæн у артаджы хуыз, фысвосы фæджисæй конд. «Фысвосы бын нæ сыгъдæг кодтой. Куы-иу сбирæ, йæ бæзн 15-20 сантиметры куы ссис, уæд йæ цыргъ белæй лыгтæ кодтой самандурты хуызæн. Хурмæ йæ амадтой хусмæ, уый хуынд сæнар. Зымæг дзы пецы арт кодтой æвзалыйы хуызæн, уый тынг хъарм дæтты» (Мырзаганты Мухарбег. «Мырзаганты фыдыуазæг»).
Фиппаинæгтæ
Категори:Артаг
Касландзиа, Ахрæ Эдуарды фырт
Ахрæ Касландзиа (райгуырд 1981-æм азы сахар Сухумы; йæ ном абхазагау нысан кæны «къæдзæх») у Уæрæсейы зарæггæнæг, цæры Мæскуыйы.
Йæ цард æмæ сфæлдыстады тыххæй
Сухумы скъола каст фæци тынг æнтыстджынæй. 1998-æм азы æрцыди Дзæуджыхъæумæ. Ахуыр кодта Цæгат Ирыстоны паддзахадон медицинон академийы. Йæ фыццаг зарджытæ фыссын райдыдта Ирыстоны.
Сценæйыл зарын райдыдта 2006-æм азы. Йæ дебют уыди, «Студентон уалдзæг», зæгъгæ, уыцы конкурсы йæхи фыст зарæг куы азарыди, уæд.
Йæ фыццаг профессионалон ныффыст зарæгæн йæ ном уыди «Морæ цæстытæ» (Карие глаза). 2007-æм азы академийы каст фæци сырх дипломимæ æмæ райста сывæллæтты хирурджы квалификаци.
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы зарæггæнджытæ Категори:Сухумы чи райгуырдис, уыдон
Æрæфы район
Æрæфы район, дыгуронау Ирæфи район (Ирафский район) у район Цæгат Ирыстоны нугуылæны.
Районы цæрæнуæттæ
Æрæфы районы уæлвæзон хайы хъæутæ:
Æрæфы районы хæххон хайы хъæутæ:
Фиппаинæгтæ
*
Тлиахъана
Тлиахъана у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1902-æм аз
Амардысты
*
Июнь
Июнь кæнæ хурхæтæны мæй, кæхцгæнæны мæй‎ , (Junius) у мæйтæй иу, май æмæ июлы ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæйтæ
Болниси
Болни́си (ბოლნისი) у сахар Гуырдзыстоны Дæллаг Картлийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ
Марихуанæ
Марихуа́нæ (marijuana, marihuana) — гæнæй исгæ психоактивон хос. Адæймаджы организмыл тæфагдард сты гæны цы психоактивон буарæдтæ ис, уыдон (каннабиноидтæ), се ’ппæтæй ахадæгдæр у — дельтæ-9-тетрагидроканнабинол. Специалисттæ дзы уæлдайнымад кæнынц гæны æртæ хуызы: Cannabis sativa, Cannabis indica æмæ Cannabis ruderalis, фæстагы тетрагидроканнабинолы бæрц æппæты къаддæр у.
Ном æмæ синонимтæ
Ис цалдæр версийы йæ номы февзæрдæн. Фыццаг фыссгæ кой, дам, ыл скодта этнограф Джон Г. Бурк 1894 азы, куы ’мбарын кодта Рио-Грандейы былтыл цы зайæгой mariguan зади, уыйы. Англисаг æвзагмæ бахауди Мексикæйæ рацæугæ кусджыты фæрцы æмæ уый тыххæй нымад у, цыма "индейæгты" æвзагæй æрбайсгæ у. Фæлæ зайæгой йæхæдæг Ног Дунемæ Зæрондæй ласт кæй уыди, уыйадыл "мæрихуанæ" этимологон баст кæнынц китайаг, кæнæ семиттаг бынтимæ.
Гæнæн ис бирæ сленгон æмæ "бынатмæгæсгæ" нæмттæ.
Индийы цы гæн фæлхас кæнынц, уый этæлоныл нымадау у æмæ дзы хицæн кæнынц æртæ мыггагы: бханг, гæнджа æмæ чарас. С’ æдыхдæр æмæ асламдæр у бханг, истæуы хус æмæ карст сыфтæртæй, æппытæй æмæ хъæдтæй. Ганджа та æвзæргæ у, хæрззылд кæмæ цæуы, ахæм сылон гæны æмдидинтæй æмæ у бхангæй дууæ-æртæ хатт хъæддыхдæр. Чарас у — сыгъдæг писи, Æввахс Скæсæны хуыздæр зонгæ у куыд гашиш.
Анашæ — сленг-ном мæрихуанæ æмæ гашишæн. Уырыссагаудзурæг адæмы ’хсæн апарахат ис 1970-æм æзты, продуктты стыр импортимæ Чуйы дæлвæзæй. 1986-æм азæй фæстæмæ, Айтматов Чингизы роман "Плахæ"-йы руаджы, ныхас "анашæ" ахъуызыд литературон æвзагмæ æмæ дзы пайда кæнын райдыдтой канд публицистикæйы нæ, фæлæ ма аивадон литературæйы дæр.
Ганджа — тауæн-гæны æмæ ма гæнæй конд психæтропон продуктты индиаг ном. Ганджа рауадзынæн нæгуырдзуагъд сылон æмдидинтæ æркалынц иу рæдзæгъдмæ æмæ цæ къахæй æртъæпп-æрътæпп кæнынц, кæнæ цæ чысыл тахынæгты хуызон стухынц; стæй цæ ныууадзынц хурмæ, атухтытæ æмæ та сæ ахустæ кæнынц, цалынмæ æнæхъæн массæ суа раст консистенци æмæ йе ’мдидинтæ та рауадзой фаг писи, цæмæй гæны кæрæдзийыл хæцын кæна.
Гаши́ш (, «хаше́ша» — «хус кæрдæг, хос») — психотропон буаргъæдты æнæхъæн рæгъы иумæйæг ном, кæдон ма хонынц "каннабиноидтæ". Сæ иу, ТГК (дельтæ-9-тетрагидроканнабинол) у сæйраг психотропон хай гæны мидæг.
2000-æм аз
Амардысты
Категори:2000
Марихуанæ
Ном æмæ синонимтæ
1970-ты æмæ 1980-æм æзты иртæстытæм гæсгæ, хуымæтæджы хусгонд гæн æд сыфтæртæ æмæ æд хъæдтæ, хæддардта 2-4% тетрагидроканнабинолæй (хицæн сериты та йæ бон уыди 10% фæфылдæр уæвын), каннабинолæй 0,31%, æмæ каннабинолы туагадæй æндæр скæнгæтæй 0,05%.
Гæны селекцигæнæн мыггæгты ТГК-йы хæддард вæййы фылдæр, кæнæ та йын æй бынтон дæлæмæ æруадзынц, садзыны нысанмæ гæсгæ. ТГК иунæг зондыл тæфаггæнæг буаргъæд нæу, фæлæ уæддæр у йæ сæйраг дæр. Адæм æмæ цæрæгойтыл иртастытæм гæсгæ, гæны экстракттæ, дам, дæттынц дууæ, кæнæ фылдæр хатт тынгдæр эффект хуымæтæджы тетрагидроканнабинолæй цы ’нхъæлды уа, уымæй.
Категори:Гæн Категори:Наркокультурæ
Белоруссийы сом
Белоруссийы сом (рубель) у Белоруссийы æхцайы иуæг (валютæ). Йæ ISO 4217 код у BYR.
Категори:Белорусси Категори:Валютæтæ Категори:Сом
Мангровæйы
കണ്ടല്‍ക്കാട്
Тандер-Бей
Тандер-Бей (Thunder Bay) у сахар Канадæйы, Онтариойы провинцийы цæгат-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Онтариойы сахартæ
Уацдин
«Уацдин» у Цæгат Ирыстоны Республикæйы динон организаци.
Æддаг æрмæг
Категори:Дин Ирыстоны
Чинар (Дагъистан)
Чинар (Чинар) у хъæу Дагъистаны Дербенты районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дербенты районы цæрæнрæттæ
2001-æм аз
Амардысты
Категори:2001
1903-æм аз
Амардысты
Категори:1903
Джеоргуыба
Джеоргуыбайы бынат иннæ бæрæгбæтты ’хсæн
Сылгоймæгтæ йын йæ ном нæ дзурынц, хонынц æй «Лæгты дзуар». Æвæццæгæн, Ирыстоны иу ахæм ком, иу ахæм хъæу нæ разындзæн, Уастырджийы кувæндон кæм нæй. Реком æмæ Ныхасы, Хетæджы æмæ Дзывгъисы, Къобы æмæ Хур-Хоры, Джер æмæ Дыгуры Уастырджи...
Джеоргуыба рагон ирон бæрæгбон кæй у, уый бæрæг у, адæмон сфæлдыстады дæр ыл кæй æмбæлæм, уымæй. Бæрæг у, чырыстон дин Ирыстоны цы гуырдзиæгтæ — дины лæгтæ — парахат кодтой, уыдон зæрдиагæй кæй бакуыстой. Кæд раздæр ирæттæм ацы бæрæгбон Уастырджиимæ баст уыд, уæд сæ къухы бафтыд, цæмæй йын йæ ном ферох кодтаиккой. Уæддæр ма Джеоргуыбайы фынгыл дыккаг сидт вæййы Уастырджийы номыл, æртыккаг та — Джеоргуыбайы бæрæгбоны фæдыл. Иннæмæй та къуырийы дæргъы иронау кувынц Уастырджимæ, дзурынц, Хуыцауы разæй рараст, иу абонæй иннæ абонмæ Иры зæххыл зилы, нæ куывдтытæ нын айс, зæгъгæ. Бæрæгбон æрвитæн æхсæв дæр та, Хуыцауы размæ сæ куывдтытимæ, курдиæттимæ фæндараст кæнынц сыгъзæрин базыр Уастырджийы.
Уастырджи афтæ кадджын уыд нæ фыдæлтæм, æмæ йын азы иуæндæсæм мæй сæрмагондæй схуыдтой йæ номыл — Джеоргуыбайы мæй. Фæлæ йын уыцы мæйы дæр ис сæрмагонд бонтæ, сæрмагонд къуыри — Джеоргуыбайы бæрæгбон, кæнæ Уастырджийы кувæн къуыри.
Уастырджийы бонтæ æрцæуынц фæззæгмæ. Адæм бафснайынц сæ тыллæг, сæ хор. Ралæууы куывдтæ æмæ чындзæхсæвты рæстæг. Чызгæрвыстытæ æмæ чындзæхсæвтæ уæлдай арæхдæр вæййынц Джеоргуыбайы мæйы, Джеоргуыбайы бæрæгбон. Фæстаг азты Джеоргуыбайы бæрæгбон ирон адæмæн сси национ бæрæгбон. Алы хæдзар, алы бинонтæ дæр æм рагацау сæхи бацæттæ кæнынц, кæмæн куыд йæ фадат амоны, афтæ кусарт акæны. Æрхонынц сыхбæсты. Бирæ рæтты сыхбæстæ, хъæубæстæ скæнынц сыхгуывдтæ, хъæугуывдтæ.
Куыд бæрæггонд цæуы
Фæззæджы фæстаг мæйы æртыккаг хуыцаубоны райдайы æмæ ахæссы къуыри. Бæрæгбон фылдæр хатт æрцæуы мæйы нудæсæм, ссæдзæм кæнæ иу æмæ ссæдзæм бонмæ. Джеоргуыбайы бæрæгбон райдайы галæргæвдæнæй. Бирæтæ снывонд кæнынц гал, уæныг æмæ йæ хуыцаубоны акусарт кæнынц. Бæрæгбон ахæссы къуыри. Хуыцаубон — фæдзæхсæн бон, къуырисæр – йе ’рвитæн изæр. Уыцы бон дæр хæдзары скæнынц æртæ чъирийы, æмæ бинонты хистæр йæ кæстæрты бафæдзæхсы Уастырджийыл, азæй-азмæ бинонтæ бæрæгбоныл æнæниз, æнæмастæй куыд æмбæлой, кæстæртæ амондджын куыд уой, иннæ аз Уастырджийæн ноджы стырдæр кусарт куыд акæной.
Хуыцаубоны йæ райдайынц, галтæ чи фергæвды, уыдон. Уыцы бон хонгæ дæр кæнынц — Галæргæвдæн хуыцаубон. Къуырисæры изæрæй та вæййы Уастырджимæ кувæн æхсæв, дыккаг хуыцаубоны — Уастырджийыл фæдзæхсæн бон æмæ йæ хæдфæстæ къуырисæры изæрæй — Джеоргуыбайы æрвитæн æхсæв.
Къуырийы дæргъы ирон адæм фæбадынц бæрæгбоны фынгтыл, сæ кадджын уазджытæ вæййынц, семæ иннæ адæмтæй хæларæй чи цæры, уыдон дæр. Джеоргуыбайы хæдфæстæ фæуазалтæ кæны, æмæ адæмы ’хсæн баззад ахæм ныхас: «Джеоргуыба мын зæгь, æмæ дын зымæг зæгъон».
Литературæ
Категори:Ирон адæм Категори:Бæрæгбæттæ Категори:Уырнындзинæдтæ
Манголы Адæмон Республикæ
Манголы Адæмон Республикæ (Бугд Найрамдах Монгол Ард Улс) — уыдис социалистон паддзахад Централон Азийы (1924 — 1992).
Категори:Историон бæстæтæ Категори:Манголы истори
Безенгийы сис
Безенгийы сис (Безенгийская стена) у Стыр хохы тæккæ бæрзонддæр хохмассив; йæ дæргъ у 12 км, хауы Кæсæг-Балхъары территоримæ. Безенгийы цъитийы уæле æрбынат кодтой, «сис» чи аразынц, уыцы цъуппытæ: Ляльвер (4350 м), Гестолæ (4860 м), Катын-тау (4974 м), Сæйраг Джанги-тау (5085 м), Скæсæн Джанги-тау (5038 м), Шота Руставелийы цъупп (4960 м), Ныгуылæн Шхарæ (5057 м) æмæ Сæйраг Шхарæ (5068 м).
Безенгийы сис у популярон альпинистты ’хсæн.
Дигъоны дон
Дигъоны дон (დიღმისწყალი) у цæугæдон Гуырдзыстоны, Къуары рахиз фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Лангедок-Руссильон
Лангедок-Руссильон (Languedoc-Roussillon, Lengadòc-Rosselhon, Llenguadoc-Rosselló) у регион Францы хуссары. Йæ сæйраг сахар у Монпелье.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы регионтæ
1904-æм аз
Нобелы преми
*
Чегемтæ
Чегемтæ кæнæ Цегентæ (Чегемовы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Сæ мыггаг равзæрд Бадилатæй. Сæ фыд уыд Чегем æмæ йæ мыггаг скодта йæхи номæй — Чегемтæй. Æрцард Фæрæскъæтты, стæй фæстæдæр ралыгъдысты быдырмæ, Хæзныдонмæ.
Литературæ
*
Тахъазтæ
Тахъазтæ (Таказовы) сты ирон мыггаг.
Дыргъджын (Дзаугом)
Дыргъджын у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Цъалагомы. Дыргъджын у Къусджыты хай. Цæрынц дзы 9 адæймаджы (2015). Цардысты дзы Гаглойтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бæхты кæрт
Бæхты кæрт (Конный двор) у сахар Беслæны фахсыг. Официалон гæххæттæм гæсгæ у БМК-2.
Стрёмстад
Стрёмстад (Strömstad) у сахар Швецийы ныгуылæны, лен Вестрæ-Гёталанды. Уый у Стрёмстады коммунæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Сырды хос
Сырды хос (Aruncus dioicus, Волжанка обыкновенная) у бирæазон кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Кронштадт
Кроншта́дт у Бетъырбухы горæтгæрон, сахар-фидар æмæ порт Балты денджызы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бетъырбухы горæтгæрæттæ
Гамильтон (Онтарио)
Гамильтон (Hamilton) у сахар Канадæйы, Онтариойы провинцийы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Онтариойы сахартæ
2002-æм аз
Амардысты
Категори:2002
Баситæ
Баситæ (Басиевы, Başi ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Цардысты Цъæйы. Сæхицæн æрвадæлтæ хонынц Дзалатæ æмæ Гогаты. Адæм сæ хонынц Хъантыхъотæ дæр — сæ фыды фыд Хъантыхъойы номæй, стæй Дыгуратæй дæр сæ фыды фыды æфсымæр Дыгуры номæй. Баситæ цалдæр фæлтæры раивтой: Баси — Хъантыхъо — Еба — Ивадз — Гæгка — Тæтæрхъан — Дзæрæсби. Баситæй иутæ Цъæйæ æрбалыгъдысты Уæллагкоммæ. Сæ фыд хуынд Саге. Уый Дымтæм æрæфтыд. Уым Легкоты чызг ракуырдта æмæ уым цæргæйæ баззад.
Цъæйтæ
Цъæйтæ кæнæ Цæйтæ, Чиатæ (Цаевы , Чиаевы ) сты ирон мыггаг, цардысты Æрдзынарæджы.
Истори
Ацы мыггаг цæуы Цъæйы хъæуы номæй æмæ, таурæгъмæ гæсгæ, равзæрд мæнæ афтæ: Цъæйтæ цардысты Громæй мидæгдæр хæххон хъæу Лекъуаны. Сæ адджын сыхæгтæ уыдысты Къудухтæ. Цъæйтæй иу хъæбатыр лæппу арæх цыд Цъæйы коммæ йæ хæстæджытæм. Уым бауарзта иу чызджы æмæ йæ ракуырдта. Лæппу йæ каистæн стыр аргъ кодта, арæх сæм цыдис, æмæ-иу дзырдта «Цъæймæ». Ахæм дзуапп лæвæрдта, фæстæмæ-иу куы æрыздæхт, уæд дæр æмæ йæ адæм дæр хъазгæйæ фæцъæй кодтой. Фæстагмæ уыцы фæсномыг сфидар æмæ дзы равзæрд мыггаг Цъæйтæ. Ацы мыггаг цæуы Цъæйы хъæуы номæй. Дзырд «Цъæй» æнæзæрдæмæдзæугæ кæй у, уый тыххæй йæ аивтой Чиатæй. Мыггаджы равзæрдыл ма ис æндæр таурæгътæ дæр. Сæ иумæ гæсгæ, Лекъуаны цы Цъæйтæ цæры, уыдон раздæр цардысты Цæгат Ирыстоны Цъæйы хъæуы. Уырдыгæй ралыгъдысты Хуссар Ирыстонмæ.
Халацъа
Халацъа  кæнæ Халасхох (Халаца)  у хохы цъупп Кавказы, Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 3938 метры, уый у Хуссар Ирыстоны æппæты бæрзонддæр хохы цъупп.
Мамитæ (хъæу)
Мамитæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Мамитæ, Гæззатæ, Козатæ, Бæзатæ, Тедетæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
4 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Алазан
Алазаны дæргъ у 391 км ; донæмбырды фæзуат у 10800 км². Дон гуыры Кавказы сæйраг рагъы хуссарвæхстыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Азербайджаны цæугæдæттæ Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ
Халацъа
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Харебатæ
Харебатæ (Харебовы; ხარებაშვილი, ხარებაძე ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Хъугом
Хъугом, — хæхты искуы уæрæх фæз бынат хуым кæнынæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны хъæууон хæдзарад
Цъæйтæ
Истори
Иннæ таурæгъмæ гæсгæ, Цъæйтæ раздæр уыдысты Цуцитæй, цардысты Наргомы.
Æртыккаг таурæгъмæ гæсгæ, Цъæйтæ раздæр уыдысты Цоцитæй, цардысты Ортъеуы (Хуссар Ир). Ам цыдæр знаггад ракодтой æмæ дыууæ æфсымæрæй ралыгъдысты Лекъуанмæ. Лекъуаны уыд дынджыр дур, уымæй сæрдæй-зымæгæй тагъд дон. Æфсымæртæй сæ иуы бинойнаг загъта: ацы дурæн цæуы йæ цъæй. Уымæ гæсгæ йæ схуыдтой Цъæйтæ. Мыггаг чысыл у, уырыссагау фыссынц «Чиаевы».
Фиппаинæгтæ
*
Магкæтæ
Магкæтæ кæнæ Маккæтæ, Маккатæ  , Магкатæ (Магкаевы, Макаевы) сты ирон мыггаг. Ирон Магкæтæ дыгуры схуыдтой Магкитæ.
Магкæтæ сты Туалгомæй рацæугæ ирæттæ. Се ’рвадæлтæ сты Танделатæ, Тегкатæ æмæ Дзоттæ.
Магкæты зындгонддæр лæг уыдис Магкæты Зураб. Уый уыдис Ирыстоны минæвар Уæрæсейы. Зураб йæ тых æмæ бонæй Иры бæстæ Уæрæсеимæ баиу кодта.
Фиппаинæгтæ
*
Чъехаг сырхыхос
Чъехаг сырхыхос кæнæ бур дзæгъдзæгъаг, бурзæрин (Chelidonium, Чистотел) у бирæазон кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
2003-æм аз
Амардысты
Категори:2003
Сечъынаты Ладемыр
Сечъынаты Дзæрæхы фырт Ладемыр (Владимир) (райгуырдис 1921-æм азы 20 апрелы Алагиры — амардис 1985-æм азы 1 апрелы) уыдис ирон фыссæг.
Цардафыст
1939-æм азы каст фæцис астæуккаг скъола.
Фæсхæст сыздæхт йæ райгуырæн Алагирмæ æмæ-иу куы кæм куыста, куы кæм. 10 азы дæргъы та уыд Алагиры автоскъолайы ахуыргæнæг. Стæй йе ’ргом сфæлдыстадон куыстмæ бынтондæр аздæхта. 1963-æм азы сси Литературон институты цур Уæлдæр литературон курсыты ахуырдзау. Уый фæстæ куыста газет «Рæстдзинады», стæй та журнал «Мах дуджы» редакцийы.
Йæ фыстытæ мыхуыры арæхæй-арæхдæр цыдысты, чиныг-кæсджытæ йæ фылдæр зыдтой юморист æмæ сатирикæй. Уæдмæ йæм фæзынд роман, уацаутæ, радзырдтæ, очерктæ, сывæллæттæн фыст чингуытæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон фысджытæ Категори:Алагиры чи райгуырдис, уыдон Ладемыр
Июль
Июль, кæнæ сусæны мæй, дыгуронау: сосæни мæйæ (Julius) у мæйтæй иу, июнь æмæ августы ’хсæн.
Категори:Мæйтæ
Арахвети
Арахвети (არახვეთი) у хъæу Гуырдзыстоны Душеты муниципалитеты. Ис Хады комы.
Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Цалитæ
Цалитæ (Цалиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Италиаг адæм
Италиæгтæ (Italiani) сты Италийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц италиаг æвзагыл.
Кæс
Категори:Итали Категори:Италийы адæмтæ Категори:Францы адæмтæ
Цæлыккаты Ахмæт
Цардафыст
Ахмæт бакасти Стъараполы гимназы æмæ Мæскуыйы университеты юридикон факультеты. Студент уæвгæйæ дæр йæ хъус дардта æхсæны хъуыддæгтæм, архайдта политикон æмæ идеологион карз тохты, сси Уæрæсейы социал-демократон кусджыты партийы уæнг æмæ йæ цалдæр хатты æрцахстой. 1905–1907 азты революци састы бынаты куы баззад, уæд радзырдта кусджыты æнæпартион съезд саразыны фарс, æмæ йæ В. И. Ленин скритикæ кодта. Цæлыккаты Ахмæт «кæрæдзиуыл баста УСДКП-йы Терчы-Дагъистаны æмæ Цæгат Кавказы цæдистæ, стæй Дзæуджыхъæуы, Хъубаны æмæ Армавиры комитетты куыст. Парахат кодта пысылмæтты национ рæзты хъуыдытæ».
Империйы бирææнусон историйы Пысылмæтты æппæтуæрæсеон Совет фыццаг хатт фæзынди 1917 азы 11 майы — бæстæйы пысылмон адæмты съезды уынаффæйы фæстæ. Советы (Милли Шуройы) сæрдарæй æвзæрст æрцыди Цæлыккаты Ахмæт.
Октябры революцийы агъоммæ Ахмæт ссис цыппæрæм Думæйы депутат (уыди пысылмон фракцийы бюройы сæргълæууæг). 1917 азы 25 мартъийы (Ленин эмиграцийæ куы ’рбаздæхт, уымæй раздæр) æргомæй тох кæнын райдыдта хæсты ныхмæ (Рæстæгмæйы хицауады фæсарæйнаг хъуыддæгты министр П. Н. Милюков та хæст кæронмæ ахæццæ кæныны фарс уыд). Июнæй декабрьмæ Цæлыччы-фырт куыста «Известия Всероссийского Мусульманского Совета»-йы редакторæй. Зындгонд куыд у, афтæмæй уыцы рæстæг столицæмæ фæцæйцыди, Хъæддаг дивизи кæй хуыдтой, уый — революцийы фарсхæцджыты ныхмæ хæцынмæ. 31 августы, Дно, зæгъгæ, уыцы станцæйы Цæлыккаты Ахмæт сæмбæлди дивизийы командæгæнджытимæ æмæ сæ сразы кодта сæ фæнд аивыныл: горæты цæрджытæй мингæйттæ фервæзтысты мæлæтæй.
Цæлыччы-фырт арæх дзырдта пысылмæтты Æппæтуæрæсеон æмбырдты. Ш. Манатовы ныхæстæм гæсгæ, В. И. Ленин 1918 азы январы фембæлди Сæрæвæрæн æмбырды уæнгтæ Ш. Манатов æмæ М. Вахитовимæ æмæ загъта, хорз, дам, уаид, Цæлыккаты Ахмæты советон хицаудзинады ’рдæм раздахын. Манатов æмæ Вахитов аныхас кодтой Ахмæтимæ, фæлæ уый йæ зондахаст нæ аивта.
Ноджы раздæр та (1917 азы 1 декабры) Цæлыччы-фыртимæ фембæлд И. В. Сталин. Ахмæт ын загъта: пысылмæттæ советон хицауады фарс нæ рахæцдзысты.
1918 азы 22 майы УСФСР-йы Нацадком Милли Шуройы куыст баурæдта, æмæ Ахмæт сыздæхт Ирыстонмæ. Терчы бæстæйы адæмты 4-æм æмбырды йæ равзæрстой Терчы Адæмон Советы ирон фракцийы уæнгæй. Фæстæдæр та æрлæууыди Кавказы адæмты меджлисы сæргъы (Калачы). Гуырдзыстоны советон цардæвæрд куы ’рфидар, уæд Ахмæт йæхи айста фæсарæнтæм. Фыццаг афтыди Константинопольмæ, стæй та Чехословакимæ æмæ Польшæмæ. Чехословакийы Ахмæт уадзын райдыдта журнал «Кавказский горец» (1924 азы). 1926 азы Прагæйы джиппы уагъд æрцыд йæ роман «Брат на брата».
Ахмæт амарди 1928 азы 2 сентябры Варшавæйы.
Боржом (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Саскатун
Саскату́н (Saskatoon) у сахар Канадæйы, Саскачеваны провинцийы стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Саскачеваны сахартæ
Самилахъ
Самилахъ кæнæ саумилахъ, адджын сау гагатæ кæуыл зайы, ахæм зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Гагадыргътæ
Арджир
Арджир кæнæ Аргир (Argir, Arge) у фарераг хъæу, Торсхавны горæтгæрон.
Соломоны сакъадæхтæ
Соломоны сакъадæхтæ (Solomon Islands) у паддзахад Сабыр океаны.
*
2004-æм аз
Амардысты
Категори:2004
Хæмыцатæ
Хæмыцатæ кæнæ Хæмыцтæ, дыгуронау Хæмицатæ (Хамицаевы, Хамицевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Фидараты Афæхъо
Фидараты Пацъийы фырт Афæхъо (1859-1930). Райгуырдис Зилгæйы. Уырыссаг æфсады инæлар-лейтенант.
Хæсты скъуыхтдзинадты тыххæй йын радтой: Георгийы кърест, Сыгъдæг Аннæйы орден 3 къæпхæн, Персайнаг Цомахъ æмæ хуры орден, Пруссийы Паддзахы худы орден, персайнаг æхсаргард алмаситимæ æмæ ма бирæ æндæртæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Зилгæйы чи райгуырдис, уыдон Категори:Уæрæсейы инæлартæ Афæхъо
Август
Август, ирон ном: Майрæмы мæй у мæйтæй иу, июль æмæ сентябры ’хсæн.
Категори:Мæйтæ
Ригæ
Ри́гæ (Rīga) у Латвийы сæйраг сахар æмæ Балты денджызы порт. Лæууы цæугæдон Ныгуылæн Двинайы (Даугавæйы) былыл.
Фиппаинæгтæ
*
Марæнхъæд (зайæгой)
Марæнхъæд у кæрдæг зайæгой.
Кайманы сакъадæхтæ
Кайманы сакъадæхтæ (Cayman Islands) у Стыр Британийы фæсденджызон территори Карибы денджызы, Кубæ æмæ Ямайкæмæ ’ввæхс. Бæстæйы скæнынц æртæ сакъадахы: Стыр Кайман, Чысыл Кайман æмæ Кайман-Брак. Ссардта сæ Колумб 1503 азы 10 майы, йæ 4-æм балцы рæстæг.
Марæнхъæд (зайæгой)
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Кайманы сакъадæхтæ
Сакъадæхты фæзуат у 259 км². Цæрынц дзы 40 мин ад. (2005): мулаттæ (40%), урсытæ, креолтæ, негртæ. Цæрджытæй 4/5 цæрынц сакъадах Стыр Кайманыл. Административон центр у Джорджтаун.
1863 азы Кайманы сакъадæхты систы Ямайкæйы дæлбар территори, фæлæ, Ямайкæ 1962 азы хæдбар паддзахад куы сси, кайманæгтæ бритайнаг паддзахады баззæйыны сфæнд кодтой.
Кайманы сакъадæхтæ хъæздыг бæстæ у. Ардæм æрбацæуынц бирæ туристтæ АИШ æмæ Канадæйæ (æрвылаз 2 милуанæй фылдæр), стæй офшорон финансон центр у (68 мин компанийы дзы регистрацигонд сты, кусы дзы йæхи биржæ).
*
Дзиуатæ
Дзиуатæ кæнæ Дзиутæ (Дзиовы, Дзиваевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Къозыхох
Къозыхох кæнæ Къодзы хох‎ (Козы-Хох) у хохы цъупп Кавказы, Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 3687 метры.
Æддаг æрмæг
Къозыхохы уынд Мамысоны комæй æмæ уыцы ранæй дæр уæрæхдæр панорамæ. Эдуард Манукянцы конд къамтæ.
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Къозы ком
12 декабры
12 декабры, иронау цыппурсы мæйы 12-æм бон — азы 346-æм бон ( 347-æм бон).
Вилда
Вилда кæнæ Уилда (ვილდა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Уилдайы хъæу ис Медзыдайы донæн ныгуылæн фарс. Хъæу кæны дыууæ дихы — Дæллаг Уилда æмæ Уæллаг Уилда.
12 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Вилда
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Быцентæ, Генгеуритæ, Елиауритæ. Куыд дзурынц, афтæмæй Генгиуритæ нæ, фæлæ сты Зæнджиатæй. Сæ фыдæлтæ æрыфтыдысты Цæгат Ирыстонæй Гуырдзымæ. Уым сгуырдзийæгтæ сты.
Лимузен (регион)
Лимузен (Limousin, Lemosin) у регион Францы хуссар-хурныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Лимож.
Вилда
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Лимузен (регион)
Категори:Францы историон регионтæ
Карчитыхъæу
Карчитыхъæу у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цыккатæ
Цыккатæ (Цикаевы, Цкаевы) сты ирон мыггаг.
*
Рахизфарсы район
Рахизфарсы район у Цæгат Ирыстоны муниципалон район, лæууы Терчы рахиз былыл, Цæгат Ирыстоны скæсæйнаг хай. Йæ административон центр у сахар Беслæн. Районы фæзуат у 441,29 км². Йæ сæргълæууæг у Беркъаты Константин.
Цæрджытæ
Районы цæрынц 57,3 мин адæймаджы (2020), сæ фылдæр хай — ирæттæ.
Сахар
Районы иунæг сахар у Беслæн. Ис дзы ахсджиаг æфсæнвæндаджы станцæ, йæ цуры — аэропорт «Дзæуджыхъæу».
Фиппаинæгтæ
*
Сентябрь
thumb|Сентябрь [[Уæрæсейы]] Сентябрь, ирон ном у Рухæны мæй кæнæ Нырхæны мæй у мæйтæй иу, август æмæ октябры ’хсæн. Хонынц ма йæ Ичъынайы мæй æмæ Хусгæнæны мæй дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæйтæ
Душанбе
Душанбе́ (Душанбе) у Таджикистаны сæйраг сахар. Æрбынат кодта паддзахады ныгуылæны.
Советон Цæдисы фехæлды агъоммæ бирæ ирон адæм дзы цардысты.
Этимологи
Таджикистаны сæйраг сахар Душанбейы ном таджикаг æмæ персайнаг æвзæгтæй ратæлмацгæнæн ис куыд «къуырисæр» (таурæгътæм гæсгæ уыцы ран алы къуырисæр стыр базар уыд, æмæ уый охыл ацы сахар дæр афтæ схуыдтой).
Фиппаинæгтæ
*
Къуркъакæрдæг
Къуркъакæрдæг у кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Морæх
Морæх у æфцæг Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Торсхавн (коммунæ)
Торсхавны коммунæ (Tórshavnar kommuna) у коммунæ Стреймойы сакъадахы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты коммунæтæ
Уæрæсейы сом
мини|10 Уæрæсейы сомы Уæрæсейы сом (российский рубль) у Уæрæсейы Федераци валютæ. Йæ ISO 4217 код у RUB.
мини|right|200px|Уæрæсейы сомы символ. XVII—XIX æнусы мини|right|93px|Уæрæсейы сомы официалон символ.
Банкнотæтæ
Категори:Валютæтæ Категори:Сом Категори:Уæрæсе
Лесор
Лесор у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу. Ис Къуыдаргомы.
Стыр Сомих
Стыр Сомих (Մեծ Հայք, Μεγάλη Ἀρμενία) уыдис сомихаг адæмы рагон паддзахад, Евфратæй Къуармæ, Къаспы денджызæй Урмийы цадмæ. Уыцы паддзахад уыдис 600 азы бæрцы дæргъы, нæ эрæйы агъоммæ 190-æм азæй 428-æм азы онг. 301-æм азæй бæстæйы официалон дин уыдис чырыстонад.
Категори:Сомихы истории Категори:Историон бæстæтæ
Лесор
Цардысты дзы Æлбортæ, Гуылдатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Самоæ
Хæдбар Паддзахад Самоæ (, Independent State of Samoa) у паддзахад Сабыр океаны. thumb|250px|right|Картæ
Пыхсджын
Пыхсджын (ფიჩხოვანი) у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты. Цæрынц дзы 286 адæймаджы (2014).
Самоæ
Категори:Самоæ
Пыхсджын
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Багатæ, Хубежтæ, Цыбыртæ, Зæгъойтæ, Чилæхсатæ, Костæ, Хуыгатæ, Къæбыстæ, Тыджытæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Бангладеш
Бангладе́ш (বাংলাদেশ) у Азийы паддзахад, кæддæр уыдис Стыр Британийы колони.
Цæрджытæ
Цæрынц дзы 150 милуан адæймагæй фылдæр; ныртæккæ æндæр паддзахæдты ’хсæн йæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ Бангладеш ахсы 7-æм бынат.
*
Алазаны тæрф
Алазаны тæрф (ალაზნის ვაკე) у географион район Гуырдзыстоны æмæ Азербайджаны; æрбынат кодта Стыр Кавказы хуссарвахсы рæбынты цæугæдæттæ Алазан æмæ Агричайы дон-дон. Йæ бæрзæнд у денджызы æмвæзадæй 200–450 метрæй уæлдæр.
Категори:Гуырдзыстоны географи Категори:Азербайджаны географи
Иорæ
Иорæ кæнæ Иори (იორი, Qabırlı) у цæугæдон Фæскавказы; кæлы Кавказы Сæйраг рагъы хуссарвæхстыл скæсæйнаг Гуырдзыстоны æмæ, Мингечауры донуатмæ кæм бакæлы, уыцы Азербайджаны территорийыл. Цалынмæ донмарæн нæ сарæзтæуыд, уæдмæ Иорæ калди Алазаны донмæ рахизырдыгæй.
Цæугæдоны дæргъ у 320 км, бассейны фæзуат у 4650 кв. км.
Иорæйы дæтты иу хай каналыл кæлы Тбилисы донуатмæ.
Гент
Гент (Gent ; Gand ) у сахар Бельгийы цæгат-ныгуылæны, Скæсæн Фландрийы сæйраг сахар. Ис Фландрийы (Бельгийы дыууæ регионтæй иу).
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы сахартæ
Иалбуз
Иалбуз у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
23 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Ла-Платæ (сахар)
Ла-Пла́тæ (La Plata) у Аргентинæйы сахар, Буэнос-Айресы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
2007-æм аз
Амардысты
Категори:2007
Буаробер, Франсуа де
Франсуа Лё Мете́ль де Буаробе́р (François Le Métel de Boisrobert, райгуырдис 1592 азы 1 августы, Каны — 1662 азы 30 мартъи, Парижы) уыди францаг поэт æмæ драматург.
Цардафыст
Франсуа райгуырдис Каны, Руаны хъалонты палатæйы (La cour des aides) прокуроры бинонты ’хсæн.
Йæ ахуыры сæр уыдис барад, суанг ма цасдæр рæстæг уыдис Руаны адвокатты коллигийы уæнг. 1622-æм азы уый æрцардис Парижы. Уым Буаробер ссис, Антуан де Сент-Аман æмæ Теофиль де Вио цы сæрибарзонд поэтты къорд сарæзтой, уый уæнг. Фæлæ де Виойыл дæнцон тæрхондоны процесс куы сарæзтæуыд (тæрхонмæ гæсгæ хъуамæ адæмы раз æрфæсмон кодтаид, уый фæстæ йæ хъуамæ басыгъдаиккой, фæлæ басыгъд ын фæстæдæр баивтой æнусмæ хасты ран уæвынæй), уæд Буаробер хи бангом кодта Франсуа де Малерабы фæдонтæм. Уый фæрцы фæхæстæгдæр ис къаролы кæртмæ, æмæ афтæмæ иннæ азы уый архайдта «Вакханали чи æвдыста, къаролы уыцы балеты» (1623-æм азы февралы, Лувры). Уыцы аз Буаробер райста католикон дин æмæ йын лæвæрд æрцыдис аббаты бынат Шатийон-сюр-Сены.
1625-æм азы уый уыдис Лондонмæ чи ацыдис, уыцы минæварады делегацийы уæнгтæй иу, 1630-æм азы та ацыдис Роммæ. Уым Буаробер, Ромы папæ Урбан VIII-æм æм хорз зæрдæ кæй дардта, уый фæрцы райста Руаны приоры æмæ каноничы чин.
1623-æм азы, йæ зонд, йæ сатирикон курдиат æмæ йæ дзырдарæхсты руаджы Буаробермæ хорз зæрдæйы ахаст дарын райдыдта кардинал Решелье. 1627-æм уый ссис кардиналы литературон нымæрдар. Буаробер уыдис, Ришельёйы идейæтæ драмон уацмысты хуызы чи æвдыста, уыцы фондз авторæй иу; иннæ цыппар уыдысты — Пьер Корнель, Клод де Летуаль, Гийом Кольте æмæ Жан Ротру. Буаробер ма уыдис, Валентэн Конрары хæдзары кæй арæзтой, уыцы литературон æмбырдты архайæг, æмæ дзы рæгъмæ рахаста уыцы æмбырдæй æхсæнадон бынат скæныны фæндон. Афтæмæй æрæвæрдæуыд, Буаробер йæ активондæр уæнгтæй иу кæмæн уыдис, уыцы Францы академийы бындур. Равзæрстой йæ уырдæм 1634-æм азы (йæ къæлæтджыны номыр — 6).
Француа де Буаробер, Решильейы аудындзинады фæрцы йын цы стыр мулк уыдис, уый хицау уæвгæйæ, рæдауæй æххуыс кодта фысджытæн.
Уацмыстæ
Буаробер ныффыста 18 пьесæйы. Уыдонæй 9 сты трагикомедитæ. Йæ комедитæй иу — «Хъастуарзаг хæрзрæсугъд ус» (уырыс. Прекрасная сутяжница) у уæлдай ахъуыдыйаг, уымæн æмæ ацы уацмыс сразæнгард кодта Мольеры йæ комеди «Чъынды лæг» ныффыссынмæ.
Буаробер ма у бирæ æмдзæвгæты автор. Уый ма мыхуыры рауагъта Теофиль де Виойы уацмыстæ (1627) æмæ дыууæтомон чиныг «Къаролы Парнас, кæнæ Людовик XIII æмæ Ришельёйы кадæн фыст алыхуызон æмдзæвгæтæ» (1635). Бернар де Ла Маннуайы хъуыдымæ гæсгæ, Буаробер у, йе ’фсымæр Антуана Лё Метель д'Увилы номæй кæй рауагта, уыцы æнæфсарм аргъæутты автор.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францаг академийы уæнгтæ Категори:Францы поэттæ Категори:Францаг поэттæ Категори:Францы драматургтæ Категори:Францаг драматургтæ
Запорожьейы облæст
Запорожьейы облæст (Запорізька область) у облæст Украинæйы. Административон центр — Запорожье.
Фиппаинæгтæ
*
Черчестæ
Черчестæ (Черчесовы) сты ирон мыггаг.
Черчесты фыдæл, таурæгъмæ гæсгæ, уыд Аристаман. Аристаманæн уыд цыппар фырты: Мадзæ, Бицъо, Черчес æмæ Дзæрæх. Ацы æфсымæрты нæмттæй равзæрдысты мыггæгтæ. Ацы мыггæгтæ сты æрвадæлтæ.
Æрвитæнтæ
*
Вале (сахар)
Вале (ვალე) у сахар Гуырдзыстоны хуссар-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ
Уанеты Владимир
Уанеты Дмитрийы фарт Владимир (райгуырдис 1930-æм азы Хуссар Ирыстоны Чъециаджы, амардис 2015-æм азы 20 апрелы Цхинвалы) у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, драматург æмæ публицист.
1949-æм азы, 19 азы йыл куы цыдис, уæд сарæзта сусæг къорд «Рæстдзинад». Къорды архайды нысæнттæй иу уыдис ирон æвзаг скъолатæм раздæхын кæнын. 1951-æм азы йæ æрцахстой æмæ йын рахастой ахæстоны 25 азы фæбадыны тæрхон. Фæстæдæр, Сталины амарды фæстæ, Советон Цæдисы Сæйраг тæрхондон къорды уæнгты сраст кодта.
Уанеты Владимир уыдис Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат (2007) саразджытæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы зындгонд адæм Категори:Хуссар Ирыстоны лингвисттæ Категори:Хуссар Ирыстоны драматургтæ Владимир Категори:Знауыры районы чи райгуырдис, уыдон Категори:Цхинвалы чи амардис, уыдон
Лиантæ
Фиппаинæгтæ
*
Дыууæдонастæу (Хъобангом)
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъобангом
Цъесс
Цъесс кæнæ Цъес у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Нарыкомы.
Хуадонтæ
Фиппаинæгтæ
*
Цъесс
Истори
Цардысты дзы Епхитæ, Беритæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Стъараполы уæлвæз
Стъараполы уæлвæз (Ставропольская возвышенность) у географион район Разкавказы астæуты. Йæ бæрзонддæр бынат у 831 м. У дихтæгонд хицæн фынгæнгæс хæхтыл цæугæдæтты атагъатæ æмæ адæгты фæрцы. Цæгатырдыгæй æмарæн у Хъуым-Манычы тæрфимæ.
Тотраты Руслан
Тотраты Хадзыбатыры фырт Руслан (райгуырдис 1936-æм азы 28 сентябры, амардис 2015-æм азы 7 майы) у ирыстойнаг уырыссаг фыссæг.
Цардвæндаг
Тотраты Руслан райгуырдис 1936-æм азы 28 сентябры Дзæуджыхъæуы. Фæстæдæр бинонтæ æрцардысты Курсчы облæсты Рыльскы районы (Рыльский район). Уым 1954-æм азы Руслан фæци каст астæуккаг скъола æмæ уыцы аз бацыди Хойраджы индустрийы Мæскуыйы технологион институтмæ. Каст æй фæци 1960-æм азы æмæ инженеры дæсныйад райсгæйæ райдыдта кусын Орджоникидзейы мелькомбинаты механикæй. 1961-æм азы Тотрайы-фырт йæ куысты бынат раивта Орджоникидзейы электронон æрмæджыты зонадон-иртасæн институтмæ æмæ фæкуыста дзы инженер-конструкторæй 1967-æм азы онг.
Стъараполы уæлвæз
Стъараполы дæлвæзы фылдæр хай у хуымгонд.
Тотраты Руслан
Цардвæндаг
1968-æм азы Руслан фæсаууонмæ каст фæци Максим Горькийы номыл Литературон институт. 1967—1969 азты уыди альманах «Литературная Осетия»-йы бæрнон нымæрдар. 1976-æм азæй фæстæмæ у ССР Цæдисы Фысджыты цæдисы уæнг.
Стъараполы уæлвæз
Уæлвæзыл ис цалдæр сахары: Армавир, Стъарапол, Невинномысск, Гуымы Хъæрмæдон (Пятигорск), Гуым, Минеральные Воды æмæ Светлоград.
Тотраты Руслан
Цардвæндаг
1987-æм азы æвзæрст æрцыд Цæгат Ирыстоны Фысджыты цæдисы правленийы сæрдары хæдивæгæй, 1989-æм азы та сси, уыцы аз кæй сарæзтой, уыцы журнал «Дарьял»-ы сæйраг редактор. Уæдæй нырмæ лæууы журналы сæргъы.
Стъараполы уæлвæз
Категори:Стъараполы крайы географи Категори:Цæгат Кавказ Категори:Уæрæсейы уæлвæзтæ
Тотраты Руслан
Цардвæндаг
Уацмыстæ фыссын æмæ сæ периодикон мыхуыры уадзын Тотраты Руслан райдыдта 1960-æм азы. Уырыссаг æвзагыл ныффыста къорд радзырды, аргъауы, роман «Любимые дети». Уымæй уæлдай ма у Цæгат Ирыстоны паддзахадон телерадиойы аивадон киноты сценариты æмæ сывæллæттæн фыст пьесæ «Силач, богач и сирота Дзиго»-йы автор.
Сфæлдыстад
Фыссæджы сфæлдыстады ахсджиагдæр бынат ахсы роман «Любимые дети».
Тæлмац кæныны куыст
Тотраты Русланы литературон архайды зынгæ бынат ахсы тæлмацгæнæджы куыст. Уырыссаг æвзагмæ раивта бирæ ирон прозаикон уацмыстæ. Уыдоны ’хсæн сты Дзесты Куыдзæджы, Богазты Умары, Гуыцымæзты Алешы æмæ æндæр ирон фысджыты уацмыстæ.
Библиографи
Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ Руслан Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Фæззæг
Фæззæг у азы афонтæй иу, æрлæууы сæрды æмæ зымæджы ’хсæн. Фæззæг у фæлдзæуæн афон — бæрæг вæййы йæ боны рухс кæй фæцыбырдæр вæййы, æхсæв та даргъдæр æмæ температурæ дæр уазалдæр кæнын райдайы. Фæззыгон мæйтæ Цæгаты æрдæгтымбылæджы сты сентябрь, октябрь æмæ ноябрь, Хуссары æрдæгтымбылæджы та — мартъи, май æмæ апрель.
Категори:Азы афонтæ *
Аграханы æрдæгсакъадах
Аграханы æрдæгсакъадах дæлæвæрд æрдæгсакъадах Къаспы денджызы былгæрон, Дагъистаны. Административон æгъдауæй хауы Махачкалайы горсоветмæ.
Æрдæгсакъадахы фæзуат у 212 км², йæ дæргъ у 50 км, уæрх та — 8 км. Денджызы æмвæзадæй у 20 метрæй бæрзонддæр. Ныгуылæнырдыгæй йæ æхсы Аграханы бакæлæн. Цæгатырдыгæй йæм хæстæг ис сакъадах Чечень — кæрæдзийæ хицæн сты нарæг донкъубалæй.
Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Дагъистаны географи
Октябрь
Октябрь, ирон ном у кæфты мæй (October; octo — 8 (нымæц)) у мæйтæй иу, сентябрь æмæ ноябры ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæйтæ
Муса Джалиль
Муса Джалиль (Муса Җәлил; йе ’цæг ном у Муса Мустафович Залилов, Муса Мостафа улы Җәлилев) (1906 азы 2 (15) февраль, хъæу Мустафино, ныртæккæ Оренбурджы облæст — 1944 азы 25 августа, Берлин) уыди тæтæйраг советон поэт, Советон Цæдисы хъæбатыр (фæсамæлæт аккаггонд, 1956).
Цардафыст
Муса райгуырдис Мустафинойы хъæуы, тæтæйраг бинонты ’хсæн. Ахуыр кодта Оренбурджы медресе «Хусаиния»-йы. Ам, теологийæ фæстæмæ, лæппу ахуыр кодта секулярон предметтæ — литературæ, нывгæнынад,. 1919-æм азы Джалиль ссис фæскомцæдисон. Уыдис мидхæсты архайæг.
1927-æм азы Джалиль бацыдис Мæскуыйы паддзахадон университеты этнологион факультеты литературон хайадмæ. Рацаразыны фæстæ хайад ссис литературон факультет æмæ йæ афтæмæй лæппу каст фæцис 1931-æм азы.
1931–1932 азты Муса куыста, Фæскомцæдисы ЦК-йы цур сæрмагондæй сывæллæттæн кæй уагътой, ахæм тæтæйраг журналты. Иу рæстæг ма акуыста, Мæскуыйы тæтæйрагау чи цыдис, уыцы газет «Коммунист»-ы литературæ æмæ аивады хайады сæргълæууæгæй. Сæйраг сахары базонгæ ис советон поэттæ А. Жаров, А. Безыменский, М. Светлов æмæ æндæртимæ.
1932-æм азы поэт цардис æмæ куыста Серовы сахары. 1934-æм азы йын рацыдис дыууæ æмбырдгонды: «Орденхæссæг милуантæ» (фæскомцæдисон темæйыл) æмæ «Æмдзæвгæтæ æмæ поэмæтæ».
1941-æм азы йæм фæсидтæуыдис Сырх Æфсады рæнхъытæм. Хæцыдис Ленинграды æмæ Волховойы фронтты, уыдис газет «Отвага»-йы уацхæссæг.
1942-æм азы фæцис уæззау цæф, бахаудис уацары, уым æй бамидæг кодтой Шпандауы ахæстоны. Концлагеры Муса (уым йæхи схуыдта Гумеров) бацыдис Вермахты дæлхайад — легион «Идель-Урал»-мæ. Ацы къорд немыцæгтæ хъавыдысты арвитын Скæсæн фронтмæ. Легион «Идель-Урал» кæм цæттæ кодта, уыцы Едлинойы (Польшæ) Муса сæмбырд кодта легионерты сусæг къорд æмæ афтæмæй арæзта хæстуацайрæгты алыгъдтытæ. 1943-æм азы февралы растадис Волгæ-тæтæйраг легионы фыццаг батальон æмæ баиу ис белоруссаг партизантимæ. Сусæг организацийы архайыны тыххæй Мусайæн рахæстæуыдис марыны тæрхон. 1944-æм азы 25 августы Бердины ахæстон Плетцензейы йæ амардтой гильотинæйыл.
1946-æм азы ССРЦ-ы Паддзахадон æдасдзинады министрады байгом чындæуыдис Джалилы агуырыны хъуыддаг (уырыс. розыскное дело). Аххосджын æй кодтой Райгуырæн бæстæйыл гадзрахатæй рацæуынæй æмæ знагæн æххуыс кæнынæй. 1947-æм азы апрелы Муса Джалилы ном бахастой тæккæ тæссагдæр фыдгæнджыты номхыгъдмæ.
1956-æм азы Джалилæн саккаг чындæуыдис Советон Цæдисы Хъæбатыры ном, 1957-æм азы та, æмдзæвгæты цикл «Моабиты тетрад»-ы тыххæй — Ленины преми.
Сфæлдыстад
Поэты фыццаг уацмыс мыхуыргонд æрцыдис 1919-æм азы. 1925-æм азы рухс федта йе ’мдзæвгæтæ æмæ поэмæты фыццаг æмбырдгонд «Мах цæуæм». Джалиль у оперæтæн фыст цыппар либреттойы автор.
Цымыдисаг факттæ
1968-æм азы Муса Джилилы тыххæй систæуыдис киноныв «Моабиты тетрад».
Сан-Томе æмæ Принсипи
Демократон Республикæ Сан-Томе æмæ Принсипи (República Democrática de São Tomé e Príncipe) у паддзахад сакъадахы Африкæйы фарсмæ. Йæ сæйраг сахар у Сан-Томе. Йæ фæзуатмæ гæсгæ Сан-Томе æмæ Принсипи у Африкæйы чысылдæр паддзахад Сейшелаг сакъадæхты фæстæ.
* Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Анкваб, Александр Золотинскайы фырт
Александр Золотинскайы фырт Анкваб (Алықьсандр Золотинска-иа Анқәаб; райгуырдис 1952-æм азы 26 декабры Сухумы, Абхазы АССР, ГССР, Советон Цæдис) у Абхазы Республикæйы æртыккæгæм президент (2011-2014).
Цардафыст
1974-æм азы каст фæцис Ростовы паддзахадон университеты юридикон факультет, 1987-æм азы та — Æхсæнадон зонæдты академи СЦКП Центрон Комитеты цур.
1994—2000 азты Анкваб цардис Мæскуыйы, кодта сæудæджер куыст, йæ фæрæзтæй æххуыс кодта адæмон хæзнатæ хъахъхъæнынæн (фольклор, кафт æмæ зард).
Æддаг æрмæг
Категори:Абхазы президенттæ Категори:Абхазы вице-президенттæ Категори:Абхазы премьер-министртæ Категори:XXI æнусы политиктæ Категори:Сухумы чи райгуырдис, уыдон
Скæсæн Фландри
Скæсæн Фландри (Oost-Vlaanderen, Ôost-Vloandern) у провинци Бельгийы цæгат-ныгуылæны. Æрбынат кодта Фламандийы регионы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы административон дих
Мингечауры донуат
Мингечауры донуат у донуат Азербайджаны паддзахады. Арæзт æрцыд энергетикæ, хъæууон хæдзарад, доны транспорты хъæуындзинæдтæ æххæст кæнынæн, стæй Къуары дæллаг кæлæны донивылдтытæн кæрон скæнынæн. Мингечауры донуаты гуырынц Уæллаг Карабахы (172 км) æмæ Уæллаг Ширваны каналтæ.
Донуат сарæзтæуыд, Къуары доныл Мингечауры ГЭС куы арæзтой, уæд. Донуаты фæзуат у 605 км².
Категори:Донуæттæ Категори:Азербайджаны донуæттæ
2009-æм аз
Амардысты
Категори:2009
Ноябрь
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæйтæ
Æрситæ
Æрситæ (Аршиевы) сты ирон мыггаг.
*
Мелитополь
Фиппаинæгтæ
Категори:Запорожьейы облæсты сахартæ
Ананьев, Борис Герасимы фырт
Борис Герасимы фырт Ананьев (райгуырдис 1907-æм азы 14 августы Дзæуджыхъæуы — амардис 1972-æм азы 18 майы Бетъырбухы) у советон психолог, Бетъырбухы психологты зонадон скъолайы бындурæвæрæг æмæ разамонæг. Йæ ахуыргæнинæгты ’хсæн ранымайæн ис зындгонд психологты Борис Ломов, А. Г. Ковалёв æмæ æндæрты.
Борис Ананьев райгуырдис сомихаг бинонты ’хсæн Дзæуджыхъæуы. Уый каст фæцис Хæххон педагогон институт 1928-æм азы. Бацыдис Мæгъзы институты аспирантурæмæ, сси педагогон зонæдты кандидат (1937), стæй педагогон зонæдты доктор (1939), разамынд лæвæрдта Ленинграды паддзахадон университеты психологийы кафедрæйæн (1944-æм азæй) æмæ уыцы университеты психологион факультетæн (1967—1972).
Ананьев 1949—1972 азты цы хæдзары цардис, уый сисыл æвæрд æрцыдис номарæн фæйнæг. Йæ ингæн у Серафимы уæлмæрдты Бетъырбухы цæгат-ныгуылæны.
1-æм аз
Амардысты
Категори:1
0er
Агъулы район
Агъулы район у Дагъистаны районтæй иу. Ис республикæйы хуссары. Районы административон центр у Тпиг.
Цæрынц дзы агъулæгтæ — 92,53 %, даргинæгтæ — 7,06 %.
Фиппаинæгтæ
*
Прагæ
Прагæ (Praha) — X æнусæй ныры онг у Чехийы сæйраг сахар, нымад у Европæйы рæсугъддæр сахартæй иууыл. Лæууы цæугæдон Влтавæйы былыл.
Сахары цæрынц 1,27 млн адæймаджы (2021-æм азы), сæ фылдæр сылгоймæгтæ (52 сылгоймаджы алы 48 нæлгоймагæн).
Фиппаинæгтæ
*
1500-тæ
Зынгæ цаутæ
Категори:Дæсгай азтæ
Серафимы уæлмæрдтæ
Серафимы уæлмæрдтæ (Серафимовское кладбище) у стыр уæлмæрдтæ Бетъырбухы, метройы станцæ «Старая Деревня»-мæ ’ввахс. Фыццаг ингæн дзы бавæрдæуыд 1905-æм азы. Уæлмæрдты ном у, йæ территорийыл цы Саровы Серафимы номыл аргъуан и, уый номæй.
Серафимы уæлмæрдты ис Ленинграды блокадæйы чи фæмардис, уыдоны 16 æфсымæрон ингæны. Æдæппæты блокадæйы амæттаг адæмы нымæц дзы 100 минæй фылдæр ис.
Номдзыд адæймæгты ингæнты ’хсæн Серафимы уæлмæрдты ис ахæмтæ: æмæ дæсгай æндæртæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Уæлмæрдтæ
Хаджеты Таймураз
Хаджеты Таймураз (райгуырдис 1945-æм азы 1 мартъийы Ногхъæуы — амардис 1996-æм азы) уыдис ирон поэт, тæлмацгæнæг.
Йе ’цæг ном у Джусойты Григорийы фырт Таймураз. У зындгонд ирон фыссæг æмæ литературæиртасæг Джусойты Нафийы кæстæр æфсымæр.
Цардафыст
Хаджеты Таймураз райгуырди 1945-æм азы 1 мартъийы Хуссар Ирыстоны Ногхъæуы. Астæуккаг скъола каст фæци 1964-æм азы Цхинвалы. Ахуыры фæстæ йæм фæсидтысты Советон Æфсадмæ. Службæ кодта сахар Батумы, арæнгæсты хæйтты.
1968-æм азы Таймураз бацыдис Максим Горькийы номыл Литературон институтмæ æмæ йæ каст фæци 1972-æм азы.
Йе ’мдзæвгæтæ уагъд цыдысты куыд бынæттон, афтæ центрон периодикон мыхуыры, 1968-æм азæй. 1979-æм азы поэт сси ССР Цæдисы фысджыты Цæдисы уæнг. 1985-æм азы Хаджейы-фырт райдыдта кусын, Фæскомцæдисы Цæгат Ирыстоны обкомы цур æрыгон автортæн цы иугонд уыди, уымæн йæ сæргълæууæгæй.
Сфæлдыстад
thumb|Æмбырдгонд «Фæсизæр»-ы цъар Йе ’мдзæвгæты фыццаг чиныг «Фараст барæджы» рухс федта 1973-æм азы азы Цхинвалы. Фæстæдæр ма рауагъта иу-авд чиныджы Цхинвалы, Дзæуджыхъæуы æмæ Мæскуыйы уырыссаг æвзагмæ тæлмацæй. Йæ уацмысты æххæстдæр æмбырдгонд «Фæсизæр» рацыди 1995-æм азы йæ 50 азы юбилеймæ Дзæуджыхъæуы.