cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тибæ (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Дæллаг Марæ
Дæллаг Ма́рæ (Нижняя Мара, Мара-Аягъы) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы Хъæрæсейы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъæрæсейы районы цæрæнрæттæ
Сувалки
Сува́лки (Suwałki, Suvalkai) у сахар Польшæйы Подлясьейы воеводæйады, Сувалкийы повяты административон центр.
Кæс ноджы
Категори:Подлясьейы воеводæйады сахартæ
Бавлы
Бавлы́ (Баулы) у сахар Уæрæсейы Тæтæрстаны, Бавлыйы районы административон центр.
Гранат
Грана́т (Punica) у къутæрты æмæ чысыл бæлæсты мыггаг.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Абазайы район
Абазайы район (Абазинский район, Абаза район, Абазэ куей, Абаза район) у район Хъæрæсе-Черкесы. Йæ административон центр у Инжич-Чукун.
Фиппаинæгтæ
*
Хуымæтæджы гранат
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Арск
Арск (Арча) у сахар Уæрæсейы Тæтæрстаны, Арсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
Рыбник
Ры́бник (Rybnik) у сахар Польшæйы Силезийы воеводæйады.
Свиноуйсьце
Категори:Ныгуылæн Померанийы воеводæйады сахартæ
Рыбник
Фиппаинæгтæ
Категори:Силезийы воеводæйады сахартæ
Канагавæ
Канага́вæ (神奈川県, Kanagawa-ken) у Японы префектурæ. Йæ административон центр у Иокогамæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы префектурæтæ
Гожув-Велькопольски
Го́жув-Велькопо́льски (Gorzów Wielkopolski), 1945-æм азы агъоммæ — Ландсберг-ан-дер-Варте (Landsberg an der Warthe) у сахар Польшæйы Любушы воеводæйады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Любушы воеводæйады сахартæ
Абазаг æвзаг
Абазаг æвзаг (абаза бызшва) у абхазаг-адыгъейаг æвзæгтæй иу, абазаг адæмы мадæлон æвзаг. Абазаг æвзаг дих кæны дыууæ диалектыл — тапантаг æмæ ашхараг.
Пулавы
Пула́вы (Puławy) у сахар Польшæйы Люблины воеводæйады, Пулавыйы повяты административон центр.
Абазаг æвзаг
Абазаг æвзаг у Хъæрæсе-Черкесы официалон æвзæгтæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Пулавы
Фиппаинæгтæ
Категори:Люблины воеводæйады сахартæ
Купянск
Ку́пянск (Куп'янськ; Купянск) у сахар Украинæйы Харьковы облæсты, Купянсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Харьковы облæсты сахартæ
Магас (Аланийы сæйраг сахар)
Алани æмæ йæ сæйраг сахар манголты бабæрсты фæсты бирæ нæ ахаста, XIV æнусы кæронæй Магасы кой нал кæнынц.
Фыццаг хай Магасы тыххæй радзырдта Аль-Масуди X æнусы. 1239-æм азы та ацы сахар байста манголты æфсад, йæ сæргъы Мунке уыд, афтæмæй.
Литературæ
Категори:Кавказы истори Категори:Ирыстоны истори Категори:Алантæ
Гирей (Краснодары край)
Гире́й (Гирей) у сахарæнгæс посёлок Краснодары крайы Гулькевичийы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Краснодары крайы цæрæнрæттæ
Плиты Феликс
Плиты Ясоны фырт Феликс (райгуырдис 1936-æм азы Цхинвалы районы Рустауы хъæуы) у ирон поэт.
Цардафыст
Куыста газет «Советон Ирыстон»-ы, ныр та кусы чиныгуадзæн «Ирыстон»-ы редакторæй.
Феликсы æмдзæвгæты фыццаг чиныг «Æрдзы зарæг» рацыди Цхинвалы. Уый фæстæ ма рауагъта дыууæ поэтикон чиныджы: «Хурхæтæн» (Цхинвал, 1986), «Рустауаг зарджытæ» (Цхинвал, 1989).
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Феликс Категори:Цхинвалы районы чи райгуырдис, уыдон
Гливице
Гливи́це (Gliwice, Glywicy, Gleiwitz) у сахар Польшæйы Силезийы воеводæйады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Силезийы воеводæйады сахартæ
Кошалин
Коша́лин (Koszalin, Kòszalëno), раздæры ном — Кёсли́н (Köslin ) у сахар Польшæйы Ныгуылæн Померанийы воеводæйады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ныгуылæн Померанийы воеводæйады сахартæ
Гиляны
Гиляны (Гилна) у хъæу Цæцæны Ножай-Юрты районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ножай-Юрты районы цæрæнрæттæ
Сертолово
Се́ртолово (Сертолово, Sierattala) у сахар Ленинграды облæсты Всеволожсчы районы.
Китакюсю
Китакю́сю (北九州市) у сахар Японы. Ис Фукуокæйы префектурæйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Хæуытаты Къоста
Хæуытаты Агуыбейы фырт Къоста (райгуырдис 1934-æм азы Хъæдгæроны) у ирон поэт.
Цардафыст
Æмдзæвгæтæ фыссын райдыдта æрыгон лæппуйæ. 1997 азы Дзæуджыхъæуы чиныгуадзæн «Аланыстон»-ы рацыд йæ поэтикон уацмысты æмбырдгонд «Сагъæссаг уарзт».
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Къоста Категори:Хъæдгæроны чи райгуырдис, уыдон
Бельско-Бялæ
Бе́льско-Бя́лæ (Bielsko-Biała, Biylsko-Biołŏ) у сахар Польшæйы Силезийы воеводæйады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Силезийы воеводæйады сахартæ
Забже
За́бже (Zabrze, Zobrze) у сахар Польшæйы Силезийы воеводæйады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Силезийы воеводæйады сахартæ
Сясьстрой
Сясьстро́й (Сясьстрой) у сахар Ленинграды облæсты Волховы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленинграды облæсты сахартæ Категори:Волховы районы цæрæнрæттæ
Дауырæ
Цардафыст
1989-æм азы Дауырæ сарæзта æхсæнад «Хæзнадон», иудадзыг пропагандæ кæны ирон æвзаг, фольклор æмæ литературæ.
Дзырдаивады фæндагыл æрлæууыди 1986 азы. Фыссы æмдзæвгæтæ æмæ радзырдтæ. Рауагъта цалдæр чиныджы. Сæ зынгæдæртæ: «Сæдæйысæр» (Дзæуджыхъæу, 2000), «Мæ чысыл хуртæн» (Дзæуджыхъæу, 2002), «Азæлд» (Дзæуджыхъæу, 2003).
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:Ирон фысджытæ Дауырæ
Мескеты
Мескеты (Мескита) у хъæу Цæцæны Ножай-Юрты районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ножай-Юрты районы цæрæнрæттæ
Приозерск
Приозе́рск (Приозерск) у сахар Ленинграды облæсты, Приозерсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленинграды облæсты сахартæ
Инцел
Категори:Сексологи
Талицæ
Та́лицæ (Талица) у сахар Свердловсчы облæсты, Талицæйы сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Тæвда
Тæвда́ (Тавда) у сахар Свердловсчы облæсты, Тæвдайы сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Чугуев
Чугýев (Чугуїв, Чугуев) у сахар Украинæйы Харьковы облæсты, Чугуевы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Харьковы облæсты сахартæ
Асбест (сахар)
Асбе́ст (Тавда) у сахар Свердловсчы облæсты, Асбесты сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Камбаркæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Удмуртийы сахартæ
Пшемысль
Пше́мысль (Przemyśl, ) у сахар Польшæйы Дæлкарпаты воеводæйады. Ис Польшæ æмæ Украинæйы тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæлкарпаты воеводæйады сахартæ
Можга
Можга (Можга, Можга) у сахар Удмуртийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Удмуртийы сахартæ
Слуцк
Слуцк (Слуцк)  у сахар Белоруссийы Минсчы облæсты, Слуцчы районы административон центр.
Мценск
Мценск (Мценск) у сахар Уæрæсейы Орёлы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Орёлы облæсты сахартæ
Окинавæ (префектурæ)
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы префектурæтæ
Бельцы
Бе́льцы (Bălți) у сахар æмæ муниципий Молдавийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Молдавийы сахартæ
Овруч
О́вруч (Овруч) у сахар Украинæйы Житомиры облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Житомиры облæсты сахартæ
Нахæ
На́хæ (那覇市) у сахар Японы хуссары, Окинавæйы префектурæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Ирбит
Ирби́т (Ирбит) у сахар Свердловсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Гуыдиаты Илья
Гуыдиаты Александры фырт Илья (райгуырдис 1993-æм азы 27 апрелы) у Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцæг, олимпаг резервы спортивон скъолайы грекъаг-ромаг хъæбысхæсты тренер. Уæрæсейы спорты мастер.
2016-æм азы каст фæци Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институт, райста дзы физкультурæйы ахуыргæнæджы дæсныйад. Цы æрыгон спортсментæ хъомыл кæны, уыдон сæхи хорз æвдисынц æмæ Уæрæсейы турнирты исынц майдантæ.
Гуыдиаты Илья хорзæхджынгонд æрцыд Цæгат Ирыстон — Аланийы сæргълæууæджы Кады грамотæйæ (2020).
Фиппаинæгтæ
Илья Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ
Самачабло
Самачабло (სამაჩაბლო, oма «Мачабелиты зæхх») — президент Гамсахурдиайы хъæппæрисæй Республикæ Хуссар Ирыстон гуырдзиагay цы номæй хонынц, ахæм астæуккаг заманы бынаты ном.
Саакашвили Гуырдзыстоны президент куы сси, уæдæй фæстæмæ гуырдзиаг хицауад арæхдæр пайда кодта Цхинвалы регион, зæгъгæ, ахæм номæй. Куыддæриддæр уа, Гуырдзыстоны административон картæйыл Хуссар Ирыстонæн бынат нæй, æмæ уыцы бæстæйы закъæттæм гæсгæ РХИ-ы фылдæр хай хъуамæ хауа Мидæггаг Картлийы мхаремæ, йæ административон центр Гуры, афтæмæй. Цæгат Ирыстон та, сæ хъуыдымæ гæсгæ, хъуамæ хуыйна æнæуи Ирыстон — цæмæй Хуссар Ирыстоны уæвынад ма бамбæрын кæна йæ номæй.
Хуссар Ирыстоны афтæ хуыйнæг Самачабло ныллæггæнæг номыл нымайынц.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны истори
Сайтамæ (сахар)
Са́йтамæ (さいたま市) у сахар Японы хуссар-ныгуылæны, Сайтамæйы префектурæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Измаил
Измаи́л (Ізмаїл, Измаил) у сахар Украинæйы Одессæйы облæсты, Измаилы районы административон центр.
Североуральск
Североура́льск (Североуральск) у сахар Свердловсчы облæсты, Североуральсчы сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Герд, Александр Сергейы фырт
Александр Сергейы фырт Герд (райгуырдис 1936-æм азы 23 июны Ленинграды — амардис 2016-æм азы 2 майы Бетъырбухы) уыд советон æмæ уæрæсейаг лингвист, лексикографийы къабазы специалист. Филологон зонæдты доктор (1969), уый бирæ азты дæргъы разамынд лæвæрдта СПбПУ-йы математикон лингвистикæйы кафедрæйæн (1973—2015), СПбПУ-йы кадджын профессор (2013).
Цардафыст
1959-æм азы каст фæци Ленинграды паддзахадон университеты филологон факультет. 1961—1962-æм азыт ЛПУ-йы дзырдуæтты кабинеты кæстæр кусæг.
1963-æм азæй уырыссаг æвзаджы кафедрæйы ахуыргæнæг, кафедрæйы сæргълæууæджы æххуысгæнæг. 1969-æм азы бахъахъхъæдта докторы диссертаци «Зонадон терминологийы арæзтады фарстатæ».
1973-æм азæй 2015-æм азы онг — профессор, математикон лингвистикæйы кафедрæйы сæргълæууæг. Кастис лекцитæ уырыссаг æвзаджы морфологи, структурон лингвистикæ, лексикографи, социолингвистикæйы тыххæй, студентты быдыры практикæйæн разамынд лæвæрдта, стыр бавæрд бахаста университеты рауагъдадон куыстмæ дæр куыд автор æмæ редактор.
Амардис 2016-æм азы 2 майы, ныгæд и Бетъырбухы Богословскæй уæлмæрдты.
Бинонтæ
Йæ фыд — Сергей Владимиры фырт Герд (1897—1961) — советон гидробиолог, биологон зонæдты доктор, А. И. Герцены номыл Ленинграды педагогон институты профессор
Йæ мад — Ольгæ Арсенийы чызг Кадлубовская (1900—1989) — куыста Публикон библиотекæйы,
Йæ чызг — Лорæ Александры чызг Герд (райг. 1970) — историк, историон зонæдты доктор, УЗА-йы Историйы институты кусы Бетъырбухы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы лингвисттæ Категори:Советон Цæдисы лингвисттæ Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:2016-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Бетъырбухы чи райгуырдис, уыдон Категори:1936-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Монцæ
Мо́нцæ (Monza) у сахар Италийы Ломбардийы, Монцæ æмæ Брианцæйы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ломбардийы сахартæ
Сидахъты Зæлинæ
Сидахъты Чермены чызг Зæлинæ (Заліна Чарменаўна Сідакава; райгуырдис 1992-æм азы 23 мартъийы Дзæуджыхъæуы) у, Белоруссийы номæй чи хæцы, ахæм ирон равзæрды уагъдибар стилы ус-хъæбысæйхæцæг. У Белоруссийы национ æмбырдгонды уæнг, Дунейы чемпионатты дыууæ хаттон призёр.
Цæттæ йæ кодтой СДЮШОР (спортивон скъола) Минсчы. Уæзон категори: 55 кг-йы онг. Йæ хуыздæр æнтыст уыд дунейы чемпионаты дыккæгæм бынат. Йæ спортивон къæпхæн у æхсæнадæмон къласы спорты мастер.
Æнтыстытæ
Бирæ хатты Белоруссийы чемпионаты уæлæхидзау, 2012-æм азы дунейы чемпионаты æвзист призер, Европæ æмæ дунейы кадетты æхсæн чемпион, Европæ æмæ дунейы юниорты æхсæн бирæхаттон призер, 2014-æм азы А. В. Медведы хорзæхты турниры уæлæхиздзау.
Политикон бакæстытæ
2020-æм азы протестты карз ныссæндыны фæстæ А. Лукашенкойы фарсы чи лæууынц, уыцы Беларусы спортивон архайджыты æргом фыстæгы бын йæ бафыст сæвæрдта.
Æрвитæнтæ
Категори:Белоруссийы хъæбысæйхæцджытæ Зæлинæ
Адырхаты Светланæ
Адырхаты Дзантемыры чызг Светланæ (райгуырдис 1938-æм азы 12 майы Хуымæллæджы) у зындгонд уæрæсейæг æмæ советон балеткафæг, балетмейстер, хореограф æмæ педагог. У ССРЦ-йы адæмон артист (1984) æмæ фыццаг ирон балеткафæг сылгоймаг.
Цардафыст
Адырхаты Светланæ райгуырдис 1938-æм азы 12 майы Хуымæллæджы хъæуы.
1946-æм азы, национ къорды уæнг уæвгæйæ, ахуырмæ бацыд Ленинграды хореографион ахуырдонмæ (абон у А. Я. Вагановайы номыл Уырыссаг балеты академи). Ахуыр кодта Варвара Мей (кæстæр кълæстæ) æмæ Елена Шипинæйы кълæстæм гæсгæ.
1955-æм азы каст куы фæци, уæд бацыд Челябинскы оперæ æмæ балеты театры труппæмæ. 1958-1960 азты кафта Одессæйы оперæ æмæ балеты театры. 1960-æм азы ралæууыд Мæскуыйы сценæйыл, Цæгат Ирыстоны АССР-ы литературæ æмæ аивады декæдæйы рæстæджы. Уый фæстæ йæ фæхуыдтой Стыр театрмæ, балет «Доныхъазты цад»-ы Одетта-Одиллийы парти хъазынмæ.
Уыдис Стыр театры солист 1988-æм азы онг. Архайдта Асаф Мессереры къласы. Позæ кодта йæ ахуыры чиныг «Классикон кафты уроктæ»-æн къамтæ исынмæ.
Театралон аивады институты балетмейстерон хайадмæ куы бацыд, уæд 1978-1981 азты амыдта дзы классикон кафты методикæ дæр. Диплом райста 1980-æм азы. 1991-1996 азты йæ лæг, кафæг Алексей Закалинскиимæ иумæ, саразта йæхи труппæ «Адырхаты Светланæйы балеты театр», æмæ йæ аивадон разæмонаг уыд. 1995-2001 азты классикон кафт амыдта Наталья Нестеровайы Ног гуманитарон университеты Хореографицы академийы.
2001-æм азы Стыр театрмæ раздæхт, педагог-репетиторæй. Куыста дзы бирæ зындгонд артисттимæ, се хсæн Анна Антоничева, Екатерина Крысанова, Евгения Образцова, Анастасия Сташкевич, Анастасия Яценко, Анастасия Горячева, Мария Семеняченко æмæ æндæртæ.
2013-æм азæй у Стыр театры Балетон труппæйы аивадон ныхасы уæнг.
2001-æм азы Адырхаты Светланæйы ном радтой Дзæуджыхъæуы балетон скъола-студимæ.
2013-æм азы 27 октябры, 75 азы йын кæй сæххæст, уый номæн Стыр театры сценæйыл гала-концерт сæххæстæуыд.
Бинонтæ
Адырхаты Светланæ моймæдзыд уыд кафæг, балетмейстер æмæ педагог Алексей Закалинскиймæ (1941-2009). 1969-æм азы цын чызг райгуырд, Фатимæ.
Хуындад æмæ хорзæхтæ
Светланæ Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Хуымæллæджы чи райгуырдис, уыдон
Прато
Пра́то (Prato) у сахар Италийы Тосканæйы, Пратойы провинцийы административон центр.
Категори:Тосканæйы сахартæ
Коростень
Ко́ростень (Коростень) у сахар Украинæйы Житомиры облæсты, Коростены районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Житомиры облæсты сахартæ
Зæлинæ
Зæлинæ у ирон сылгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон сылгоймаджы нæмттæ
Уæллаг Тура
Уæллаг Тура́ (Верхняя Тура) у сахар Свердловсчы облæсты.
Брешиа
Бре́шиа (Brescia, Brèsa) у сахар Италийы Ломбардийы, Брешиайы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ломбардийы сахартæ
Горловкæ
Го́рловкæ (Горлівка, Горловка) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Истори
Донецчы Адæмон Республикæйы закъондæттынадмæ гæсгæ Горловкæ у ДАР-ы хай.
2021-æм азы ноябрь
Фиппаинæгтæ
Категори:2021-æм азы мæйтæ
Таранто
Фиппаинæгтæ
Категори:Апулийы сахартæ
Адыге-Хабль
Ады́ге-Ха́бль (Адыгэ-Хьэблэ) у хъæу Хъæрæсе-Черкесы, Адыге-Хаблы районы административон центр. Цæрынц дзы 3,9 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Адыге-Хаблы районы цæрæнрæттæ
Балакены район
Балакены район, раздæры ном у Белоканыйы район (Balakən rayonu) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Балакен.
Категори:Азербайджаны районтæ
Каракол
Карако́л (Каракол) у Хъиргъизы сахар, Иссык-Кулы облæсты административон центр. Цæрджыты нымæц у 79,3 мины бæрц, уыдонæй фылдæр хай — хъиргъизæгтæ (67,7%).
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъиргъизы сахартæ
Хæдарцаты Махарбег
Хæдарцаты Хазбийы фырт Махарбег (райгуырд 1962-æм азы 2 октябры, Суададжы хъæуы) у советон, уæрæсейæг æмæ узбекистайнаг уагъдибар хъæбысæйхæцæг, дыууæ хатты олимпиаг чемпион, фондз хатты дунейы чемпион, цыппар хатты Европæйы чемпион, бирæхаттон Советон Цæдисы чемпион. ССРЦ-йы сгуыхт спорты мастер (1986). Экономион зонæдты кандидат (1998). ЦИ АССР-ы сгуыхт физикон культурæйы кусæг (1990).
Дæллаг Тура
Дæллаг Тура́ (Нижняя Тура) у сахар Свердловсчы облæсты, Дæллаг Турайы сахары зылды административон центр.
Хæдарцаты Махарбег
Спортивон карьерæйы фæстæ сси политик æмæ амалиуæгдар. Уыдис Паддзахадон думæйы VI хуынды депутат 2011-æм азы 21 декабрæй. Фæстæдæр (2014-æм азы 29 сентябры) сси сахар Дзæуджыхъæуы сæрдар, уыцы позици дардта 2019-æм азы онг.
Дæллаг Тура
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Хæдарцаты Махарбег
Цардафыст
1986 азæй 1995 азмæ фæуæлахиз 8 дунейы чемпионатты, уыцы рæстæджы рамбулдта 5 сыгъзæрин, 2 æвзист æмæ 1 бронзон хорзæхтæ.
1994 æмæ 1995 азты чемпионатты, æмæ 1996-æм азы Олимпиадæйы Атлантæйы, райста дыккаг бынæттæ, фыццаг та уыд инайнаг хъæбысæйхæцæг Расул Хадем.
1995-1999 азты уыд Цæгат Ирыстоны парламенты депутат.
2000-æм азы Олимпиадайы Сиднейы раздæхт спортмæ, фæлæ уæрæсейæг æмбырдгонд командæйы скондмæ бацæуын йæ бон нæ фæци. Хайад иста Узбекистаны тырысайы бын, фæлæ æрцахста æрмæстдæр 14-æм бынат йæ категорийы.
1993-æм азы у бæгæныфыцæн æмæ æнæалкоголон продукцийы завод Дарьялы генералон директор. Цæры Дзæуджыхъæуы, ис йæм йегъау галуан Уæллæг Фиагдоны дæр.
Йæ хистæр æфсымæр Хæдарцаты Аслан (1961—1990) дæр богал уыд, уыдис ССРЦ-йы æмбырдгонды уæнг, дунейы æртæхаттон чемпион, ССРЦ-йы сгуыхт спорты мастер æмæ ССРЦ-йы сгуыхт тренер. Амард автокатастрофæйы 1990-æм азы сæрды.
2014-æм азы 29 сентябры сси сахар Дзæуджыхъæуы сæрдар, уыцы позици дардта 2019-æм азы онг. 2021-æм азы парти «Иугонд Уæрæсе»-йæ ацыд.
Цымыдисаг факттæ
Хæдарцаты Махарбег Олимпаг хъазтыты цыппар хатты хайад иста, æмæ алы хатт æндæр æмæ æндæр тырысаты бын: Сеул-1988 — ССРЦ, Барселонæ-1992 — Иугонд командæйы олимпиаг тырыса, Атлантæ-1996 — Уæрæсе, Сидней-2000 — Узбекистан.
Æрвитæнтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны парламенты депутаттæ Категори:Иугонд Уæрæсейы уæнгтæ Категори:Уæрæсейы амалхъом адæм Категори:Олимпиаг чемпионтæ хъæбысхæстæй Махарбег
Хъæбæлоты Зауыр
Хъæбæлоты Ермачы фырт Зауыр (райгуырдис 1992-æм азы 2 июны Уозречы) у ирон хъæбысæйхæцæг, Европæйы хъæзтыты чемпион (2019), Европæйы чемпионаты бронзæйы призёр (2018), Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастер, Хъæбæлоты Виталийы ’фсымæр.
Скифаг æвзæгтæ
Скифаг æвзæгтæ кæнæ скифаг-сæрмæттаг æвзæгтæ — рагон cкифтæ цы ирайнаг æвзæгтыл дзырдтой, уыдон.
Хъæбæлоты Зауыр
Фиппаинæгтæ
Зауыр Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Скифаг æвзæгтæ
Литературæ
Категори:Ирайнаг æвзæгтæ Категори:Мард æвзæгтæ
Жёлтые Воды
Жёлтые Во́ды (Жовті Води — «бур дæттæ») у сахар Украинæйы. Ис Днепропетровсчы облæсты Каменскоейы районы.
Волейбол
Волейбо́л (volleyball) у дыууæ командæйы ’хсæн пуртийæ хъазт, олимпиаг спорты хуыз.
Зындгонд адæмæй бирæтæ хъазыдысты волейболæй. Зæгъæм, Уæрæсейы Федерацийы фыццаг президент Борис Ельцин тынг уарзта волейбол, университеты ахуыр кæнгæйæ сси спорты мастер. Цæгат Ирыстоны спортсменкæ Таймæзты Зæринæ йæ спорты фæндаг райдыдта волейболæй.
Цæгат Ирыстоны æрыгон волейболисттæ сæхи хорз æвдисынц регионалон ерысты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Спорт
Узбекаг
Узбекаг:
Гаджибеков, Узеир Абдул-Гусейн оглы
Узеир Абдул-Гусейн оглы Гаджибеков (عزيربك بن عبدالحسين حاجى بكوف, Üzeyir bəy Əbdülhüseyn oğlu Hacıbəyov; 6 [18] сентябры 1885, Агджабеди — 23 ноябры 1948, Баку) уыд азербайджайнаг советон композитор, дирижёр, музыкæзонæг, публицист, драматург, педагог, æхсæнадон архайæг. Советон Цæдисы адæмон артист (1938). Сталины премийы ll къæпхæны дыууæ хатты лауреат (1941, 1946).
Нырыккон Азербайджаны профессионалон музыкалон дæсныйады бындурæвæрæг, Азербайджаны ССР-йы Зонæдты академийы архайæг уæнг (1945), профессор (1940), Азербайджаны консерваторийы ректор (1928—1929, 1939—1948), Азербайджаны ССР-йы Композиторты цæдисы сæрдар (1938—1948). Коммунистон партийы уæнг 1938-æм азæй. Азербайджаны ССР-йы æмæ ныры Азербайджаны гимны автор. Пысылмон дунейы фыццаг оперæйы ныффыссæг.
Йæ ахуыр райдыдта медресейæ, стæй каст фæци дыуууæазыккон уырыссаг-тæтæйраг (азербайджайнаг) скъола. 1899-æм азæй 1904-æм азы онг ахуыр кодта Фæскавказы ахуыргæнджыты семинары азербайджайнаг хайады Гуры сахары. Гуры базыдта скърипкæ æмæ виолончель цæгъдын, базонгæ и суинаг композитор Муслим Магомаевимæ (зарæггæнæг Муслим Магомаевы фыдыфыд). Уый фæстæ цыппар азы дæргъы амыдта Гадрут æмæ Бакуйы скъолаты. 1905-æм азы куыста Бакуйы Биби-Эйбаты скъолайы, стæй «Саадат»-ы скъолайы, амыдта дзы азербайджайнаг æмæ уырыссаг æвзаг, математикæ, географи, истори. Уыцы иу рæстæг сси газет «Хаят»-ы тæлмацгæнæг, газет «Иршад»-ы дæр архайдта. 1911-æм азы ацыдис Мæскуымæ бæстондæр музыкалон ахуыр райсынмæ, стæй Бетъырбухмæ дæр, кæцыйы ахуыр кодта консерваторийы В. Калафатийы разамындæй (1914).
Фиппаинæгтæ
Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Категори:Ленины ордены кавалертæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Публицисттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Азербайджаны композитортæ Категори:Советон Цæдисы композитортæ Категори:Азербайджаны дирижёртæ Категори:Дирижёртæ алфавитмæ гæсгæ
Хъазахаг
Хъазахаг:
Хъулаты Агуындæ
Хъулаты Елхъаны чызг Агуындæ (райгуырдис 1975-æм азы 29 декабры Дзæуджыхъæуы) у уæрæсейæг оперон зарæггæнæг (меццо-сопрано), 2014-æм азæй у Мæскуыйы Стыр театры солист, Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт артист (2018).
Цардафыст
Райгуырдис Дзæуджыхъæуы, ирон бинонты. Йæ фыд, Хъулаты Владимиры фырт Елхъан (1935—2002) уыдис оперæ æмæ эстрадæйы зарæггæнæг, æмæ йæ мад, Третьяк Борисы чызг Иринæ дæр, уыд оперон зарæггæнæг.
1993—1996 азты ахуыр кодта Дзæуджыхъæуы аивадон ахуырдоны дирижергæныны хайады (Хосроты Т.А-йы кълас).
1996—2005 азты ахуыр кодта С.В. Рахманиновы номыл Ростовы паддзахадон консерваторийы хорон дирижергæнæны факультет (каст фæци 2000-æм азы) æмæ вокалон факультеты (каст фæци 2005 азы).
2005-æм азы æрхуыдтой йæ Стыр театрмæ, С. С. Прокофьевы оперæ "Хæст æмæ сабырдзинад" Соняйы парти сæххæст кæнынмæ. Дирижёр уыд А. А. Ведерников.
Ацы азы дæр æрхуыдтой йæ Е. В. Колобковы номыл Мæскуыйы театр "Ног оперæ"-мæ, æмæ дзы куыста 2014-æм азы онг.
2009-æм азæй у Новосибирскы оперæ æмæ балеты театры æрхуынд солист, æххæст дзы кодта уыцы партитæ: Кончаковна («Кънйаз Игорь» А. Бородин), Кармен («Кармен» Ж. Бизе), Полинæ («Пиковая дама» П. Чайковский), Любаша («Царская невеста» Н. Римский-Корсаков).
2014-æм азы ноябрæй — Стыр театры солист.
2015-æм азы 14 июлы Стыр театры историон сценæйыл æрцыд Ж. Бизейы оперæ "Кармен"-ы премьерæ, Хъулаты Агуындæ дзы сæйраг парти æххæст кодта.
2016-æм азы æххæст кодта "Кармен"-ы сæйраг парти Франко Дзефирелли сæвæрды, Арена де Веронайы сценæйыл.
2017-æм азы сæххæст кодта Кончаковнайы парти оперæ "Кънйаз Игор"-ы (Дмитри Черняковы сæвæрд) Нидерландты оперæйы сценæйыл.
2018-æм азы сæххæст кодта Ульрикæйы парти оперæ "Бал-Маскарады" Израилы оперæ сценæйыл.
2019-æм азы сæххæст кодта сæйраг парти оперæ "Кармен"-ы Токиойы оперæйы æмæ Прециозиллæйы парти оперæ "Хъысмæты тых"-ы Немыцаг оперæйы Берлины.
Иумæ куыста бирæ зындгонд дирижертимæ: Геннадий Рождественский, Владимир Федосеев, Юрий Симонов, Владимир Минин, Михаил Плетнев, Александр Ведерников, Сохиты Туган æмæ афтæ дарддæр.
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт артисттæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:Википеди:Æмдуггæгты биографитæ
Эскобар, Пабло
Фехстой йæ Колумбийы пъæлицæйы кусджытæ Медельины сахары, йæ цæфтæй фæмард.
Литературæ
Категори:Колумбийы наркобаронтæ
Нукус
Нуку́с (Nukus, Нөкис, Nókis) у сахар Узбекистаны, Каракалпакстаны сæйраг сахар.
Категори:Узбекистаны сахартæ
Апшероны район
Апшероны район (Abşeron rayonu) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Хырдалан.
Категори:Азербайджаны районтæ
Барыш (сахар)
Бары́ш (Барыш) у сахар Уæрæсейы Ульяновсчы облæсты, Барышы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ульяновсчы облæсты сахартæ
Талас
Талас (Талас) у Хъиргъизы сахар, Таласы облæсты административон центр. Цæрджыты нымæц у 32,9 мины бæрц, уыдонæй фылдæр хай — хъиргъизæгтæ (88,9%).
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъиргъизы сахартæ
Новоульяновск
Новоулья́новск (Новоульяновск) у сахар Уæрæсейы Ульяновсчы облæсты, Новоульяновсчы сахары зылды административон центр.
Гæбуты Азæмæт
Гæбуты Барисы фырт Азæмæт (фæсномыг — Джонни Рамонов ) у уæрæсейæг æмæ ирон фыссæг, юрист.
Дæллаг Алвани
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Нарын
Нары́н (Нарын) у Хъиргъизы сахар, Нарыны облæсты административон центр. Цæрджыты нымæц у 40 мины бæрц, уыдонæй фылдæр хай — хъиргъизæгтæ (98,5 %).
Категори:Хъиргъизы сахартæ Категори:Нарыны облæсты цæрæнрæттæ
Гæбуты Азæмæт
Гæбуты Азæмæт райгуырдис Дзæуджыхъæуы, 1985-æм азы. Каст фæци Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты юридикон факультет, стæй та аспирантурæ О. Е. Кутафины номыл МПЮУ. У юридикон зонæдты кандидат, кусы Мæскуыйы юристæй.
Йæ фыццаг уацаутæ нымыххуыр кодта дзæуджыхъæуаг журнал «Дарьял»-ы, фыста сæ æд фæсномыг Джонни Рамонов. Журналы интернет-версийы руаджы йæ уацмыстæ уыдысты интернеты ирон хайадæн дзуринæг цаутæ, æмæ цыл æрæх ныхас кодтой ирон форумтæ æмæ социалон хызты, афтæ рауад йæ радзырдтимæ «Реваз» (2009) æмæ «Аделинæ» (2008).
Радзырд «Реваз»-ы сатарикон формæйы æвдыст цæуы, фæсивады ныхмæцæуыны хъуыддагтыл министрады кусын кæмæн йæ бон у, ахæм нырыккон æвзонг дзæуджыхъæуаджы сатирикон хуыз. Гæбуйы-фырты ныхæстæм гæсгæ, ацы радзырд рухс куы федта, уый фæстæ министрады мидæггæг слест цæуын райдыдта :
Уæллаг Алвани
Уæллаг Алвани (ზემო ალვანი) у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты.
Гæбуты Азæмæт
Йе ’цæг номимæ мыхуырмæ цыд журналтæм: «Октябрь», «Дружба народов» æмæ Esquire Russia. 2018-æм азы сæрды рауагъдад «Эксмо» рауагъта йæ фыццаг роман «Уазал бон хуры бын». Чиныджы кой цæуы дыууæ Дзæуджыхъæуы цæрæг чызджытыл, Майæ æмæ Зæринæйыл.
Гæбуйы-фырт фыссы фыццаг цæсгомæй, æрæх пайда кæны фæсивæдон сленг, æлгъыстытæ æмæ ирон æвзагæй ист ныхæстæй. .
Дæкко
Дæкко у ирон нæлгоймаджы ном.
Гæбуты Азæмæт
Премитæ
2009-æм азы «Неформат» премийы лонг-листмæ бацыд, 2011-æм азы та «Дебют» премийы лонг-листмæ. 2019-æм азы, æд йæ роман «Хуры бын уазал бон», бацыд преми «ФИКШН35»-ы шорт-листмæ, журнал GQ-мæ гæсгæ у Уæрæсейы фондз æппæты хуыздæр æвзонг фысджытæй сæ иу.
Берди
Берди у ирон нæлгоймаджы ном.
Гæбуты Азæмæт
Тæлмæцтæ
Йæ дыууæ радзырды, «Реваз» æмæ «Нæйы. Ды та?», тæлмæцгонд æрцыдысты эсперантойы æвзагмæ альманах Beletra Almanako-йы, 2011-æм азы. Англисаг æвзаджы рацыд йæ радзырд «Фырт» (2020-æм азы ноябрь).
Берди
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Дæкко
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Гæбуты Азæмæт
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы фысджытæ Категори:Фысджытæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Ирон фысджытæ
Уæллаг Алвани
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Плиты Жаннæ
Плиты Василийы чызг Жаннæ (райгуырдис 1948-æм азы Цхинвалы) у советон æмæ уæрæсейæг композитор æмæ пианист. ЦИ АССР-ы сгуыхт артист (1989), Уæрæсейы Федерацийы паддзахадон премийы лауреат (2002), Хуссар Ирыстоны сгуыхт артист (2018).
У 7 симфонийы, 3 балеты, 4 концерты æмæ бирæ камерон, вокалон, инструменталон зæлвидыцы автор, фæлдыста кино, мультфильмтæ æнæ театралон сæвæрдтæн дæр зæлвидыц.
Цардафыст
Райгуырдис Хуссар Ирыстоны автономон облæсты Цхинвалы, йæ ныййæрджытæ уыдысты Ручъы комæй, нырыккон Дзауы районæй. Каст фæци Цхинвалы сывæлæтты зæлвидыцон скъола, 11 азы йын куы цыд, уæд куыста концертмейстерæй Хуссар Ирыстоны паддзахадон драмон театры. Ахуыр кодта Дзæуджыхъæуы аивадон ахуырдоны сæрмагонд фортепианойы хайады. Йæ педагог, Лалаева, Гергиты Валерийæн дæр амыдта.
Ахуырдон каст куы фæци, уæд ахуырмæ бацыд Ленинграды консерваторимæ фортепианойы факультетмæ, йæ ахуыргæнæг дзы уыд профессор Д. Светозаров. Каст куы фæци, уæд ахуырмæ бацыд композицийы факультетмæ (ахуыргæнæг — профессор О. Евлахов).
Архайдта бирæ престижон сфæлдыстадон конкурсты. Æмбулдта хорзæхтæ: Гран-при, оркестры зæлвидыцонты приз, дзыллæйы приз Æхсæнадæмон композиторты блиц-конкурс "Моцартæн нывонд", йæ оркестрон пьесæ "Sospeso"-йы тыххæй (Мæскуы, 2006). Рамбулдта II Дыууæ фортепианойæн сфæлдыстытты ахсæнадæмон конкурсы сæрмагонд приз йæ пьесæ "Мираж"-ы тыххæй (Токио, 1993) æмæ III Æппæтцæдисон композиторты конкурс йæ дыккаг симфонийы тыххæй (Мæскуы, 1976).
У анимацион фильм "Алæмæты уадындз"-æн зæлвидыцы автор (реж. М.Тумеля, Беларуси).
2002-æм азы йын радтой Уæрæсейы паддзахадон преми, балет "Арвæйдæн"-ы тыххæй, паддзахадон музыкалон театр Арвæйдæны сценæйы кæй сæвæрдтой, уыцы.
У Уæрæсейы аивады сгуыхт архайæг.
2018-æм азы зымæджы йын радтой Хуссар Ирыстоны сгуыхт артисты титул.
Ныртæккæ цæры Цхинвалы.
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы композитортæ Категори:Советон Цæдисы композитортæ Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Википеди:Æмдуггæгты биографитæ Категори:1948-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Коджори (Ахметъайы муниципалитет)
Коджори (კოჯორი) у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Зассетæ, Козатæ, Багатæ.
Хъыргъызаг адæм
Хъыргъызаг адæм кæнæ хъыргъыз, хъыргъызæгтæ, хъиргъизæгтæ (кыргыздар ) сты тюркаг равзæрды адæм, дзурынц хъыргъызаг æвзагыл. Сæ фылдæр хай цæры Хъиргъизы, Узбекистаны æмæ Китайы.
Коджори (Ахметъайы муниципалитет)
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хъыргъызаг адæм
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъиргъизы адæмтæ Категори:Узбекистаны адæмтæ Категори:Тюркаг адæмтæ
Хъаныхъуаты Ларисæ
Хъаныхъуаты Харитъоны чызг Ларисæ (райгуырдис 1951-æм азы 11 июлы Дзæуджыхъæуы) у советон æмæ уæрæсейæг композитор, педагог, Республикæ Цæгат Ирыстон—Аланийы композиторты цæдисы ныхасы сæрдары хæдивæг. Уæрæсейы Федерацийы аивады сгуыхт архайæг (1993). ССРЦ-йы композиторты цæдисы уæнг 1975-æм азæй.
У 3 симфонийы, 5 кантаты, бирæ хорон. вокалон, инструменталон циклты, камерон æмæ программон зæлвидыц, кино æмæ спектаклтæн зæлвидыцы автор.
Цардафыст
Каст фæци Дзæуджыхъæуы зæлвидыцон ахуырдон, стæй та ахуырмæ бацыд Мæскуыйы консерваторимæ композицийы факультетмæ, Арам Хачатуряны къласмæ.
1975-æм азы сгуыхтæй каст фæци консерватори, йæ дипломон куыст уыд «Бæрæгбонон увертюрæ», æмæ уый æххæст уыд Мæскуыйы паддзахадон симфонион оркестрæй Дудараты Вероникæйы сæрдариуæджы бын, Мæскуыйы консерваторийы Стыр залы.
1975-æм азы райстой йæ ССРЦ-йы композиторты цæдисмæ.
1982—1985 азты ахуыр кодта Мæскуыйы консерваторийы аспирантурæйы, амыдта дзы профессор А. С. Леман.
Хъаныхъуаты Ларисæ уыдис бирæ æвзонг композиторты конкурсты жюрийы уæнг.
2004-æм азæй у директор æмæ аивадон сæргълæууæг уымæй арæзт Паддзахадон композицийы зæлвидыцон скъолайы сахар Дзæуджыхъæуы.
Цæры æмæ куысы Дзæуджыхъæуы.
Æрвитæнтæ
Категори:Советон Цæдисы композитортæ Категори:Уæрæсейы композитортæ Категори:Композитортæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Музыканттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:1951-æм азы чи райгуырдис, уыдон Ларисæ
Ададзæ
Ададзæ у ирон сылгоймаджы ном.
Ададзæ у 2020-æм азы киноныв «Разжимая кулаки», зæгъгæ, уый сæйраг хъайтары ном (роль хъазы актрисæ Агъуызарты Миланæ). Фильмы йæ хонынц Адæ дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон сылгоймаджы нæмттæ
Адыге-Хаблы район
Фиппаинæгтæ
*
Кондик
Конди́к (Гъвандикк) у хъæу Дагъистаны Хивы районы. Хъæуы цæрынц 1,4 мин адæймаджы (2010 азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Хивы районы цæрæнрæттæ
Надукнари
Надукнари (ნადუქნარი) у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Хуыбиатæ, Мæргъитæ, Икъатæ, Хъæцмæзтæ, Кортиатæ, Чилæхсатæ, Цыхуырбатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Татарск
Тата́рск у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Инзæ
И́нзæ (Инза) у сахар Уæрæсейы Ульяновсчы облæсты, Инзæйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ульяновсчы облæсты сахартæ
Гигатль
Гигатль (Гигатль) у хъæу Дагъистаны Цъумадайы районы. Хъæуы цæрынц 1,3 мин адæймаджы (2010 азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Цъумадайы районы цæрæнрæттæ
Этокæ
Этокæ:
Росбалт
«Росбалт» у Уæрæсейы информацион агентæдтæй иу, кусы 2001-æм азы январæй. Агентад у АФК «Система»-йы дæлбар.
Пинск
Пинск (Пінск) у сахар Белоруссийы Бресты облæсты, Пинсчы районы административон центр.
Росбалт
2021-æм азы 15 октябрæй Уæрæсейы юстицийы министрады уынаффæмæ гæсгæ хаст æрцыдис фæсарæйнаг агентты номхыгъдмæ.
Чулым (сахар)
Чулым у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.
Пинск
Фиппаинæгтæ
Категори:Бресты облæсты сахартæ
Чулым (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Æрхы дон (Дзауы район)
Æрхы дон у чысыл цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Тлигомы.
Каргат (сахар)
Карга́т у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.
Артёмовский
Артёмовский (Артёмовский) у сахар Свердловсчы облæсты, Артёмовскийы сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Куйбышев (Новосибирсчы область)
Ку́йбышев (1935-æм азы агъоммæ — Каинск) у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Обь (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Барабинск
Бара́бинск (Барабинск) у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Мерефæ
Мере́фæ (Мерефа; Мерефа) у сахар Украинæйы Харьковы облæсты. Ис Харьковы районы.
Æгъдау
Æгъдау у социалон нормæ – традици кæй сфидар кодта, ахæм индивиды кæнæ æгас этносы æнæмæнг хи дарыны æгъдау бæрæг царды уавæры. Æгъдаумæ гæсгæ архайын, æгъдау æххæст кæныныл адæймаджы æфтауынц куыд йæ мидзондахаст, афтæ æгас æхсæнады тыхфæлгъуыд дæр (кæннод индивидæн бауайдзæф кодтаиккой, кæнæ ма йыл суанг хъоды дæр бакодтаиккой, зæгъæм, хъæубæстæ — ирон адæммæ). Ирон фыдæлтыккон æхсæнады социалон нормæ у, зæгъæм, уазæгуарзондзинады æгъдау, зиуы æгъдау, скъæфыны æгъдау, кæнгæ ’фсымæртæ кæныны æгъдау, искæйы хæдзармæ лæппу хъомыл кæнынмæ раттыны æгъдау æмæ æнд.
Мерефæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Харьковы облæсты сахартæ
Æгъдау
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон æхсæнад
Черепаново
Фиппаинæгтæ
Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Табасарайнаг адæм
Табасара́йнæгтæ (табасаранар) сты Кавказы цæрджытæ, сæ фылдæр хай цæры Дагъистаны. Уыдон дзурынц табасарайнаг æвзагыл. Табасарайнæгтæ сты пысылмæттæ.
Ахæлиу
Табасарайнæгтæ цæрынц Дагъистаны Табасараны, Хивы æмæ Дербенты районты.
Категори:Дагъистаны адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ
Тогучин
Тогучи́н у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Бобруйск
Бобру́йск (Бабруйск) у сахар Белоруссийы Могилёвы облæсты, Бобруйсчы районы административон центр.
Пирей
Пире́й (Πειραιεύς) у Гречъы стырдæр сахартæй иу.
Бобруйск
Фиппаинæгтæ
Категори:Могилёвы облæсты сахартæ
Зиу
Зиу, – кæрæдзийæн баххуыс кæныны мадзæлттæй иу. Хъæуы цæрджытæй-иу исчи зиу куы ракодта, уæд ын-иу æппæтхъæубæстæ иумæ исты куыстыты баххуыс кодтой, кæрæдзийæн баххуысы ахæм мадзалы сæр-иу бахъуыдис сæрмагонд уавæрты. Арæх-иу ацы иумæйаг куысты фæстæ зиумæ æрцæуджытæ фæбадтысты дзаджджын фынгыл, æрæвæрдта-иу æй зиу ракæнæг, кæнæ та зиууæттæ сæхæдæг, къусбарæй. Ахæм иумæйаг æххуыс зиу ракæнæгыл æвæрдта æрмæстæр иу хæс – хъæубæстæй кæнæ йæ зиумæ æрцæуджытæй чифæнды дæр зиу ракодта, зæгъгæ, уæд ацу æмæ де ’ххуысы хай бакæн.
Лабытнанги
Лабытна́нги (Лабытнаӈгы) у сахар æмæ порт Ямал-Ненецты автономон зылды.
Пирей
Фиппаинæгтæ
Категори:Гречъы сахартæ
Дергачи (сахар)
Дергачи́ (Дергачі; Дергачи; 1943-æм азы агъоммæ — Деркачи) у сахар Украинæйы Харьковы облæсты. Ис Харьковы районы.
Каменское
Каменско́е (Кам‘янське) у сахар Украинæйы Днепропетровсчы облæсты, Каменскоейы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Днепропетровсчы облæсты сахартæ
25 ноябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Новоуральск
Новоура́льск (Новоуральск) у сахар Свердловсчы облæсты, Новоуральсчы сахары зылды административон центр.
Дергачи (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Харьковы облæсты сахартæ
Карасук (сахар)
Карасу́к (Карасук) у сахар Уæрæсейы Новосибирсчы облæсты.
Зиу
Канд хицæн адæймæгтæн баххуыс кæныны фæдыл-иу нæ расидтысты зиу. Æппæт æхсæнадæн (хъæубæстæн кæнæ комбæстæн) ахсджиаг, хъæугæ хъуыддæгтæ — хид, фæндаг, йе хъахъхъæнæн мæсыг саразын, кæнæ сцалцæг кæнын, кувæндонмæ базилын æмæ æндæр ахæм куыстæгтæ баххæст кæныны оххыл-иу фæсидтысты адæммæ, цæмæй алчидæр йе ’ххуысы хай бахæсса. Зиуы бацархайынæй хи иуварс ласын уыд худинаг, æнæсæрмæхæссинаг.
Карасук (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Новосибирсчы облæсты сахартæ
Зиу
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон æхсæнад
Лабытнанги
Фиппаинæгтæ
Категори:Ямал-Ненецты автономон зылды сахартæ
Этокæ (цæугæдон)
Этокæ (Ятӏэкъуэ, Этока) у цæугæдон Цæгат Кавказы, Подкумочы фæрсагдон. Йæ дæргъ у 61 километры. Цæугæдон донæфтæн ис Гуымы сахармæ хæстæг.
Категори:Стъараполы крайы цæугæдæттæ Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
Полевской
Полевско́й (Полевской) у сахар Свердловсчы облæсты, Полевскойы сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Мерсин
Мерси́н (Mersin) у сахар Турчы, Мерсины провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Яникой (Кæсæг-Балхъар)
Янико́й (Яникой) у хъæу Кæсæг-Балхъары Чегемы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чегемы районы цæрæнрæттæ
Краснотурьинск
Краснотурьи́нск (Краснотурьинск) у сахар Свердловсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Кязи
Кязи (Каьзи, Кязи) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Капуловкæ
Капуло́вкæ (Капулівка) у хъæу Украинæйы Днепропетровсчы облæсты. Ис Никополы районы.
Категори:Никополы районы цæрæнрæттæ
Сиукъаты Барис
Сиукъаты Георгийы фырт Барис (амардис 2021-æм азы 25 ноябры) — ирон хъæбысæйхæцæг, хъæбысхæсты тренер. Советон Цæдисы сгуыхт тренер.
Советон Цæдисы ЦСКА-йы хъæбысхæсты сæйраг тренер 1981-91 азты, Мæскуыйы облæсты сæйраг тренерæй ма куыста пенсиисæг куы уыд, уæд.
Æддаг æрмæг
Категори:Зындгонд ирæттæ Барис Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ
Дакахли
Дакахли́ (محافظة الدقهلية Muḥāfaẓah el Daqahliyah) у провинци (мухафазæ) Мысыры. Йæ административон центр у Эль-Мансурæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мысыры административон дих
Сантьяго-де-лос-Кабальерос
Сантья́го-де-лос-Кабалье́рос (Santiago de los Caballeros) у сахар Доминиканæйы Республикæйы, Сантьягойы провинцийы административон центр.
Категори:Доминиканæйы Республикæйы сахартæ
Тугъанты Батырбег
Тугъанты Аслæнбеджы фырт Батырбег (райгуырдис 1866-æм азы 4 июлы Дур-Дуры — амардис 1921-æм азы 19 июны) уыдис ирон фыссæг, революцион архайæг, драматург, юрист.
Цардафыст
Тугъанты Батырбег райгуырдис 1866-æм азы Дур-Дуры хъæуы. Йæ фыд Аслæнбег службæ кодта паддзахы æфсæдты рæнхъыты, ссис инæлар-майор.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Батырбег
Путивль
Пути́вль (Путивль) у сахар Украинæйы Сумыйы облæсты. Ис Конотопы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сумыйы облæсты сахартæ
Байаты Дауыт
Байаты Альберты фырт Дауыт (райгуырдис 1997-æм азы 7 ноябры Дзæуджыхъæуы) у ирон хъæбысæйхæцæг, Уæрæсейы Федерацийы чемпион, Дунейы чемпион, Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастер.
Æрвитæнтæ
Дауыт Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ Категори:Уæрæсейы æхсæнадæмон къласы спорты мастертæ Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ
Фрейман, Александр Арнольды фырт
Александр Арнольды фырт Фрейман (райгуырдис 1879-æм азы Варшавæйы, Уæрæсейы империйы — амардис 1968-æм азы 19 январы Ленинграды, ССРЦ ) уыд уæрæсейаг æмæ советон филолог-иранист. ССРЦ-ы Зонæдты академийы уæнг-корреспондент (1928), Ираны ЗА-йы уæнг-корреспондент (1944), Таджикаг ССР-йы зонæдты сгуыхт архайæг (1949). Советон ирайнаг æвзагзонынады бындурæвæрæг æмæ раздзог.
Цардафыст
Каст фæци гимназ Варшавæйы. 1903-æм азы райста Бетъырбухы университеты скæсæйнаг æвзæгты факультеты фыццаг къæпхæны диплом , ахуыр кодта санскрит, персайнаг æмæ сомихаг æвзæгтæ, йæ ахуыргæнджыты ’хсæн уыдысты К. Г. Залеман, В. А. Жуковский, С. Ф. Ольденбург, Ф. И. Щербатский æмæ Н. Я. Марр. 1904—1906 стажировкæмæ ацыд Германы сахар Гисены университетмæ, ахуыр кодта рагон ирайнаг æвзæгтæ профессор Христиан Бартоломейы разамындæй.
Петрограды (фæстæдæр Ленинграды) университеты куыста 1917—1950 азты. Амыдта дзы авестæйаг, рагон персайнаг, пехлевиаг æмæ ныры персайнаг æвзаг. 1919-æм азæй — профессор , 1938-æм азæй 1950-æм азы онг — ирайнаг филологийы кафедрæйы сæргълæууæг.
Ныгæд и Бетъырбухы Серафимы уæлмæрдты.
Зонадмæ бавæрæн
Фрейман æртиссæдз азы дæргъы куыста иранистикæйы алыхуызон къабæзты. Йæ сæйрагдæр куыстытæ сты согъдаг, хорезмаг æмæ ирон æвзаджы тыххæй.
1933-æм азы Таджикистаны ныгуылæны Фрейманы экспедици иртæста Муджы хохыл хæлддæгтæ, æмæ дзы ссардтой VIII æнусы согъдаг æлдариуæггæнæг Деваштичы архив. Уыцы текстты тæлмацты бындурыл райдыдта «согъдаг иртасæнты ног дуг», скæсæнзонæг С. И. Баевскийы ныхæстæм гæсгæ.
Фрейман бацæттæ кодта, авторы мæлæтæй фæсты къухфыстыты хуызы чи уыд, уыцы В. Ф. Миллеры «Ирон-уырыссаг-немыцаг дзырдуат» (æртæ чиныгæй, 1927—1934). Дзырдуаты ис ахсджиаг æрмæджытæ ирон æмæ дыгурон диалекты тыххæй. Фрейман дзырдуатмæ бахæста дзæвгæр ног дзырдтæ дæр.
Рухс федтой йæ 100 куыстæй фылдæр. Мыхуырæй цыдысты канд Советон Цæдисы нæ, фæлæ Австри, Польшæ, Иран, Инди æмæ Чехословакийы дæр. Уый йеддæмæ ма бацæттæ кодта бирæ иранисттæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Советон Цæдисы лингвисттæ Категори:Лингвисттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон Категори:Википеди:Викирардтæй йæ ратæдзæнтæ чи исы, ахæм уацтæ Категори:1968-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Варшавæйы чи райгуырдис, уыдон Категори:1879-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Иранисттæ
Хуштада (хъæу)
Хуштада (Хуштада) у хъæу Дагъистаны Цъумадайы районы. Хъæуы цæрынц 844 адæймаджы (2020 азы), уыдонæй фылдæр хай сты солыйаг адæмыхаттæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цъумадайы районы цæрæнрæттæ
Хасыгатæ
Хасыгатæ (Хасиговы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
29 ноябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Новомосковск
Новомоско́вск:
Тетиев
Тети́ев (Тетіїв) у сахар Украинæйы Киевы облæсты. Ис Белая Церковы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Киевы облæсты сахартæ
30 ноябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Гомбор (Карелы муниципалитет)
Цардысты дзы Мæргъитæ, Дзасохтæ, Плитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Цайцымæн змæлд
Цайцымæн змæлд (Tea Party movement) у АИШ-ы консервативон-либертариайнаг политикон змæлд, 2009-æм азы протесттæй чи фæзындис, ахæм.
Змæлды ном æрвиты 1773-æм азы «Бостоны цайцымæн»-мæ — уæд америкаг колонисттæ раппæрстой англисаг цайы уаргъ, уыцы цау ахсджиаг цауыл нымад у АИШ-и историйы. Иуæй-иу хатт змæлды ном æмбарын кæнынц куыд «Taxed Enough Already» («Фаг хъалонтæ фидæм»). Змæлд политикон парти нæу, æвзæрстыты рæстæг республикайнаг партийы кандидатты фарс-иу æрлæууынц.
Никополь (Украинæ)
Ни́кополь (Нікополь) у сахар Днепропетровсчы облæсты, Никополы районы административон центр.
Цайцымæн змæлд
Змæлды нысанты ’хсæн хицауады аппарат æмæ хъалонтæ фæкъаддæр кæнын æмæ æндæртæ.
2021-æм азы декабрь
Фиппаинæгтæ
Категори:2021-æм азы мæйтæ
Цайцымæн змæлд
Фиппаинæгтæ
Категори:АИШ-ы политикæ Категори:Политикон змæлдтæ
Лиски
Ли́ски (Лиски) у сахар Уæрæсейы Воронежы облæсты, Лискийы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Воронежы облæсты сахартæ
Новомосковск (Украинæ)
Новомоско́вск (Новомосковськ) у сахар Украинæйы Днепропетровсчы облæсты, Новомосковсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Днепропетровсчы облæсты сахартæ
Кролевец
Кролеве́ц (Кролевець) у сахар Украинæйы Сумыйы облæсты. Ис Конотопы районы.
Агрæ
А́грæ (आगरा) у сахар Индийы цæгаты, штат Уттар-Прадешы. Цæрынц дзы 1,7 милуан адæймаджы (2011). Агрæйы цур ис мавзолей-мæзджыт Тадж-Махал.
Кролевец
Фиппаинæгтæ
Категори:Сумыйы облæсты сахартæ
Агрæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Уттар-Прадешы сахартæ
Ранчи
Ра́нчи (राँची) у сахар Индийы, Джаркханды штаты административон центр.
Категори:Джаркханды сахартæ
Лул
Лул (ლული) у хъæу Гуырдзыстоны Гуры районы.
Гулхандис
Гулхандис (გულხანდისი) у хъæу Гуырдзыстоны Гуры районы.
Лул
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Дудайтæ, Сагкатæ, Чертхъотæ, Къæбултæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Гулхандис
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Кортиатæ, Сагкатæ, Гæбæратæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Никополы район
Ни́кополы район (Нікопольський район, Никопольский район) у район Украинæйы Днепропетровсчы облæсты. Йæ административон центр у Никополь.
Фиппаинæгтæ
*
Льгов
Льгов (Льгов) у сахар Уæрæсейы Курсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Курсчы облæсты сахартæ
Итакæ (Нью-Йорк)
Фиппаинæгтæ
Категори:Нью-Йорчы сахартæ
Щигры
Щигры́ (Щигры) у сахар Уæрæсейы Курсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Курсчы облæсты сахартæ
Курчатов (Уæрæсе)
Курча́тов (Курчатов) у сахар Уæрæсейы Курсчы облæсты.
Севилья (провинци)
Севилья (Provincia de Sevilla) у провинци Испанийы Андалусийы.
Курчатов (Уæрæсе)
Фиппаинæгтæ
Категори:Курсчы облæсты сахартæ
Днепрорудное
Днепрору́дное (Дніпрорудне), Днепрорудное) у сахар Запорожьейы облæсты Васильевкæйы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Запорожьейы облæсты сахартæ
Кошкеби
Кошкеби (კოშკები) у хъæу Гуырдзыстоны Гуры районы.
Севилья (провинци)
Фиппаинæгтæ
Категори:Андалусийы провинцитæ
Кошкеби
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Уæлыгæстæ, Томайтæ, Гобозтæ, Къæбултæ, Дзæгъиатæ, Цæриатæ, Чертхъотæ, Цоцитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Бадахос (провинци)
Бадахо́с (Provincia de Badajoz, Província de Badajós) у провинци Испанийы Эстремадурæйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Эстремадурæйы провинцитæ
Кадис (провинци)
Кадис (Provincia de Cádiz) у провинци Испанийы Андалусийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Андалусийы провинцитæ
Фатеж
Фиппаинæгтæ
Категори:Курсчы облæсты сахартæ
Румынаг æвзаг
Румынаг æвзаг (Limba română) у румынæгты мадæлон æвзаг. Уый у ромайнаг æвзаг. Дзурынц ыл 24 милуан адæймаджы.
Литературæ
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Быдгощ
Бы́дгощ (Bydgoszcz, Bromberg — Бромберг) у сахар Польшæйы цæгаты, Куяви-Померанийы воеводæйады административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Куяви-Померанийы воеводæйады сахартæ
Торунь
То́рунь (Toruń, Thorn) у сахар Польшæйы цæгаты. Ис Куяви-Померанийы воеводæйады, цæугæдон Вислæйы былыл.
Категори:Куяви-Померанийы воеводæйады сахартæ
4 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Дханбад
Дханбад (धनबाद, ধানবাদ, Dhanbad) у сахар Индийы. Ис Джаркханды штаты.
Категори:Джаркханды сахартæ
Варанаси
Варанаси у буддистты æмæ джайнистты табуйаг сахар.
Категори:Уттар-Прадешы сахартæ
Дэйк, Кайл
Кайл Дэйк (Kyle Dake; райгуырдис 1991-æм азы 25 февралы Итакæйы) у америкæйаг хъæбысæйхæцæг, Сæрдыгон Олимпиаг хъæзтыты бронзæйы призёр (2020), Дунейы чемпион (2018, 2019, 2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:АИШ-ы хъæбысæйхæцджытæ
Зегдулети
2021-æм азы декабры хъæуы цæрæг зæхкусджытæ рæстæгмæ сæхгæдтой фæндаг — уымæй се ’нæразыдзинад равдыстой, сæ хизæнуæттæ фæсарæйнаг инвестормæ кæй уæй кæнынц, уый тыххæй.
Ахмадабад
Ахмадаба́д (અમદાવાદ — Amdāvād, Ahmedabad, अहमदाबाद — Ahmadābād) у сахар Индийы ныгуылæны, Гуджараты штаты сæйраг сахар. Цæрынц дзы 5,5 милуан адæймаджы (2011).