cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тигр
Цуан
Тигртæ цуан кæнынц афтиддæр иунæгтæй, пайда кæнынц цуаны рæстæг дыууæ амалæй: амæттагмæ хъуызын кæнæ йæм бабадгæйæ æнхъæлмæ кæсын. Фыццаг фадатæй арæхдæр фæпайда кæнынц зымæджы, дыккагæй сæрды. Тигртæ арæхдæр фæхъуызынц кæнæ фенхъæлмæ кæсынц сæ амæттагмæ къахвæдты æмæ дондарæнты цур. Цæрæгойы бафиппайгæйæ, тигр райдайы йæм хъуызын дымгæйы кæдзилы рдыгæй. Хъуызгæйæ фæцæуы цыбыр цадæг къахдзæфтæ кæнгæйæ, арæх æрæнцайы зæххыл. Амæттагмæ фаг хæстæг дардцæгмæ бабыргæйæ тигр цалдæр тынг стыр гæппæй йæ баййафы. Разыбадгæйæ тигр фæхуыссы дымгæйы бын.
Амæттагмæ гæпп кæнгæйæ куы фæрæдийы уæд ма ассуры цæрæгойы афтиддæр 100-150 м. Уыимæ йæ буар дзæвгар уæззау кæй у уымæ нæ кæсгæйæ тигры бон у лидзын 60 км/ч алыхуызон уæлцæрттыл дæр.
Дынджыр сæфтæгджынты тигр фæлвары æрцахсын сæ хъуырæй, æмæ стæй бахурх кæнын, кæнæ сын сæ бæрзæй асæттын, рауадзы сын сæ туг рабериндзæнтæй (сонные артерии) кæнæ яремон тугдадзинæй, уымæн йын фæххуыс вæййынц йæ ссыртæ, кæдоны дæргъ хæццæ кæны 8 см (æнæ бындзæфхадæй). Къаннæг сырдтыл цуан кæнгæйæ тигр сын асæтты сæ рагъыстæг кæнæ къабæзтæ æрбасæтты.
Цуаны рæстæг тигры бон у гæпп кæнын бæрзæндмæ 5 м онг, дæргъмæ та 9-10 метры онг.
Мард хойраг тигр фæхæссы дæндæгтæй хæцгæйæ кæнæ фæсонтæм баппаргæйæ: афтæмæй йæ бон у лидзын 100 кг бæрц амæттагимæ; 50 кг хæцгæйæ дæндæгтæй тигры бон у гæпп кæнын 2 метры уæлæмæ. Тынг егъау цæрæгойтыл цуан кæнгæйæ (гауртыл æмæ азиаг къамбецтыл) тигры бон сæ у зæххыл хæр-хæр кæнын, уыимæ сæ уæз арæх йæхи уæзæй фæфылдæр вæййы 6-7 хатты.
Хъомыл тигры бон у адæймаджы йæ дзæмбы иу цæфæй амарын.
Цуаны цæуын зонындзинад тигрæн йæ æрдзæй дæттгæ миниуæг нæу, ууыл тигры лæппынты сахуыр кæны сæ мад.
Бирæкæнын
Тигртæн типикон у полигами. Схъазынц декабры-январы. Территоритыл кæдоныл сырдты нымæц у къаннæг сылы фæстæ фæзилы афтиддæр иу нæл тигр. Нæлты астæу хуылтæ бацайдагъ вæййынц. Нæл куы бамбары сылы мицырайы нысæнттæм гæсгæ, репродуктивон уавæры ис, уый, уæд йæм фæзыны спецефикон уагахаст — флемен, фæбæрæг кæны характерон гримасæйæ йæ хæмхудтыл. .
Сыл тигр фæхъазы азы мидæг афтиддæр цалдæр боны. Сылты фылдæр хай фыццаг хатт цот æрхæссынц 3-4 аздзыдтæй. Ныззайы иу хатт 2-3 азы мидæг. Сыл заинаг вæййы 97-112 боны (æхсæйнагæй 103 боны). Хуыкком саразынц зынвадат рæтты, скъуыдты дурты астæу, лæгæтты, кæлдымты астæу, хъæзты. Иу хуыккомы сыл тигр вæййы цалдæр азы дæргъы.
Лæппын тигртæ фæзынынц март-апрелы. Лæппынты къорды вæййы 2-4 тигры, стæмхатт 1, ноджы стæмдæр 5-6. Лæппынтæ фæзынынц куырмтæй, æнæбонтæй, сæ уæз вæййы 1,3 — 1,5 кг, иу 6-8 боны фæстæ цæстæй уынын райдайынц. Фыццаг 6 къуырийы лæппынтæ фæцæрынц сæ мады æхсырæй. Мад сæм хæстæг никæй фæуадзы, царддзу кæнæг нæл тигрты бон у лæппынты амарын. 8 къуыридзыдæй лæппынты бон свæййы мады фæстæ уайын, æмæ хуыкком ныууадзынц. Бынтондæр цардмæ цæттæ лæппынтæ свæййынц 18 мæйдзыдтæй, фæлæ арæх баззайынц сæ мадимæ 2-3 азы, хатгай та 5 азы бæрц.
Хъæдхъом цард райдайæны фæстæ æрыгон сыл тигртæ арæхдæр æрцæрынц сæ мады территоримæ æввахс, æрыгон нæлтæ та ахæтынц тынг дард хи территори агургæйæ, фылдæр хатт сæ бахъæуы сæрмагонд зæххы хай байсын æндæр нæлтæй, кæд территорийыл тигртæ гыццыл фæцæры уæд та бацахсынц афтид участок. Хъазынхъом сылтæ свæййынц 3-4 аздзыдæй, нæлтæ та 4-5 аздзыдæй.
Йæ царды æмгъуыдмæ сыл æрхæссы 10-20 лæппыны, уыдонæй æрдæг арæхдæр амæлы тынг æрыгонæй. Тигры царды æмгъуыд у 26 азы онг.
Популяцийы статус
Адæймаг тигры дзæвгар рæстæг иугæндзонæй кæй хъыгдары уымæ гæсгæ йæ популяци æнæсцухкæнгæйæ къаддæрæй-къаддæр кæны, йæ цæрыны ареал та бынтон ныкъкъуындæг ис. Цавæрдæр бæрæггæнæнтæм гæсгæ йæ популяци æндæрæнусимæ абаргæйæ фæкъаддæр 95 %. Иумæйагæй райсгæйæ ацы хуызы нымæц хъæддаг æрдзы ныр у 4000-6500 сырды. Тæккæ фылдæр тигрты нымæц ныр ис Индийы; иу æмæ æрдæг мины бæрц цæры Вьетнамы, Лаосы, Тайланды, Китайы, Мьянмæйы. Хуссар-китайаг тигры популяцийы ис 30 сырды бæрц, амураг тигртæ та сты Æппæтдунеон æрдзы хъахъхъæды цæдисы иртæстытæм гæсгæ — 450 сырдмæ æввахс. Бындзарæй сыскъуыдысты æртæ дæлхуызы: сакъадæхтæй Явæ æмæ Балийæ, æмæ ма каспийаг тигр.
Хъахъхъæдад
Тигр æхсæнадæмон хъахъхæд цæуы, бахастæуыд Сырх чиныгмæ. 1947-æм азæй архайы æххæст ивар тигртыл цуанæн. 1955-æм азы иваргонд æрцыдис лæппын тигрты ахст.
Тигрты нымæц цыбыргæнаг сæйраг фактор у адæймаджы хæдзарадон архайд æмæ цуан: куыд трофейтæ (царм) самал кæныны тыххæй, афтæ æнæниздзинады нысæнттимæ (тигры бирæ уæнгтæ æмæ буары хæйттæй пайда кæнынц скæсæны традицион медицинæйы).
Сæрмагонд иваргонд территориты аразыны йæдтæмæ ма хуызы фервæзын кæнынæн пайда кæнынц æндæр мадзæлттæй дæр. Зæгъæм буддистон фестивалы Калачакра 2006-æм азы Далай-лама XIV радзырдта цæмæй мауал æлхæной уæй кæной æмæ пайда кæной ацы сырдтæй. . Уый фæстæ паломниктæ фестивалæй сыздæхгæйæ райдыдтой куынæг кæнын æмæ æппарын тигры æмæ леопардты цæрмттæ, æмæ уыдонæй конд дзаумæттæ. .
Тигрты сæфтмæ кæнаг фактортæй æндæр у йæ уæнгтæй æмæ уæфттæй уæрæхæй пайдагонд кæй цæуы скæсæны медицинæйы: тæккæ хъуыстгонддæр ахæм медицинон препараттæ сты рыстæфсадæн хостæ æмæ афродизиактæ. Тигрты буары хæйттæй пайдакæнын медицинæйы Китайы иваргонд у æмæ йæ сæрты ахизæгæн тугтæрхонон æфхæрд æвзиды; уæддæр ахæм æрмæджыты æнæлегалон æрзылд сау базары цæуы егъау бæрцуæтты.
Цуаны æмæ æрдзон фалдзусы хæлды тыххæй тигрты нымæц фæстаг азты тынг фæкъаннæг. Æнусы размæ дунейы уыдис 100 мин хъæдтаг тигры бæрц, ныр сæ нымæц æрхаудта 2500 хъомыл сырдмæ, уыимæ хицæн популяциты нымæц нæ хизы 250 сæрты. Уæддæр тигры сæфт, куыд биологикон дæлхуызы сæфт, къаннæг у уымæн æмæ ахстуаты цæрынц 20 мин сырды бæрц.
Хъахъхъæд Уæрæсейы
Ныры уысмы тигры амураг дæлхуыз Уæрæсейы территорийыл хаст æрцыдис Уæрæсейы сырх чиныгмæ, II категорийымæ — стæм дæлхуыз, æвæрд æрцыд афтиддæр Уæрæсейы территорийыл. Уæрæсейы территорийыл тигр официалон æгъдауæй хъахъхъæдад кæнын райдыдта 1947-æм азы ацы хуыз «Æхсæнадæмон сырх чиныг»-мæ хаст куы æрцыдис, уæд. 1935-æм азы Денджызгæрон крайы бындур æрæвæрдæуыд Сихотэ-Алины паддзахадон æрдзæвæрæнæн, фæстæдæр — Лазойы æрдзæвæрæнæн, Кедровый падæн æмæ Уссуриаг æрдзæвæрæнæн, уыдоны территориты ныр хъахъхъæд цæуы амураг тигр.
Амураг тигры бахъхъахъхъæнын Дард Скæсæны ссис приоритетон хæслæвæрд Хъæддаг æрдзы æппæтдунеон фондæн куыддæр Уæрæсейы территорийыл йæ куыст райдыдта, афтæ. Уыцы фонд рауагъта «Амураг тигры Уæрæсейы бахъахъхъæныны стратегитæ». Амынд документ бæрæг кæны сæйраг арæзт тигры бахъахъхъæныны фæдыл архайдæн.
Æхсæнады цæст æрдарыны тыххæй тигрты сæфты проблемæтæм, Уæрæсейы æрвылаз арæзт цæуы бæрæгбон-акци «Тигры бон». Фыццаг хатт бæрæггонд æрцыдис 2000-æм азы Владивостокы фонд Феникс æмæ фыссæг æмæ цуанзон Владимир Тройнины хъæппæрисæй. 2001-æм азы Владивосточы администрацийы сæргълæууæг бафыста постановлени цæмæй ацы бæрæгбон æрвылаз бæррæггонд цæуа сентябры цыппæрæм хуыцаубоны.
2010-æм азы сентябры Владивосточы пълан æвæрд æрцыд цæмæй сæххæст кæной æхсæнадæмон Тигрон саммит 13 бæстæйы хицауæдты сæргълæууджыты æмвæзыл. Саммиты хъуамæ æртæрхон кæной тигрты популяцийы фæцыбыры проблемæ, æмæ ма иумæйаг уæрæсейаг-китайаг æрдзæвæрæны аразыны тыххæй.
Иртæст æрдзы
Ис нæхъæн рæнхъ гæнæны, кæдоны æххуысæй цæуы тигрты иртæст хъæддаг æрдзы :
Тигрыл цуан
Адæм æппæт историйы дæргъы цуан кодтой тигрыл, уый нымад уыдис кадджын цуанон трофейыл.
Иу таурæгъмæ гæсгæ, Алыксан Мачъыдон Астæуккаг Азийы бацахсты æмæ Сырдарьяйы былтыл сахар Александрия эсхата (Худжанд) бындурæвæрды фæстæ арф ацыдис æнæцæрæг зæххыты хуылфмæ цæгатырдæр æмæ нырыккон Ташкенты фæлдзусы цуан кодта Туранаг тигртыл дротикты æххуысæй.
Рагон Корейæйы тигрыл цуан æмæ ахсгæ кодтой сæрмагонд цуанонтæ, йæхæдæг процесс та уыдис тынг ритуализацигонд: тигры ном дзурын нæ уыдис æмæ суанг цуаны рæстæг дзурын дæр не мбæлыдис. Цуанæтты дзаумæттæ хицæн кодтой иннæ адæмы уæлæдарæсæй — дарддой æрвхуыз четæн къурткæ æмæ бæмбæгджын тюрбан цъæх хъуымацæй æмæ фæрдгуытæй фæлыстгондæй. Æнæмæнг атрибут ма тигртыл цуанонтæн уыдис хъуырфæрдгуытæ хъæдурæй. Цуанæтты хойраджы хъуамæ æдзухдæр уыдаид тигры дзидза. Цуанæттæ ахстой корейаг æхсæнады привилегиджын ран, сæрибар уыдысты паддзахадон хъалæттæ фидынæй дæр.
Тигртыл цуан хаста массон характер XIX æмæ XX æнусы райдайæны Индийы, уыдис ангисаг колонистты хиирхæфсты фæрæзтæй иу. Цуанæттæ цыдысты куыд фистæгæй афтæ гауртыл æмæ пылтыл бадгæйæ. Арæх тигрты æрбасайынæн пайда кодтой сæгътæй. Бынæттон цæрджытæ иуæй-иу хатт уыдысты загонщиктæ, цагътой барабанты. Мард тигртæй арæх кодтой быдыргътæ, фæстæдæр иу уыдон фæлынд кодтой англисаг аристократты хæдзæрттæ.
Ныры уысмы тигртыл цуан иваргонд у, фæлæ ма бирæ рæтты тынг парахат кæны браконьердзинад.
Ахстуаты
Дунейы зоопаркты æмæ аквариумты бæрæггæнæнтæм гæсгæ, иу 12 000 тигры АИШ-ы дарынц хæдзарон фосы хуызы. Афтæ бирæ кæй сты уый у АИШ-ы закъондæттынады хицæндзинæдты аххосаг: тигрты хæдзæртты дарын нæ уадзынц 19 штаты, 15-ы хъæуы сæрмагонд лицензи, 16 та ацы фарста закъонæй уагæвæрдгонд нæ цæуы.
Хæдзарон тигрты бæрзонд нымæц баст у циркон æмæ зоопаркон тигртæй фылдæр цот цæуын кæй райдыдта 1980-æм æзты райдайæны, уымæй тигрты аргъ æрхаутта.
Тигртæ-адæмхортæ
Джим Корбетт, хъуыстгонд тигртыл цуанон, цы цаутæ сфысста, уыдон æвдисынц цы драматикон вæййынц ахæм ныххаудтæ. Тæккæ хъуыстгонддæр цау адæмхор тигртимæ æрцыдис Чоугары (бынат НАйни-Тал). Ам 1925-æм азы 15 декабрæй 1930-æм азы 21 мартъийы онг сыл тигры амæттæгтæ систы 64 адæймаджы.
Адæмхор тигрты проблемæ ныр дæр ма у актуалон индийаг штаттæн Уттар-Прадеш æмæ Сундарбанæн. Сундатбаны мангровæйы цыфдзæстыты, тигры аххосæй æппæты фылдæр адæм кæм мæлы, адæймагыл цуан фæкæнынц æххæстæй æнæниз сырдтæ дæр. Индиаг зоологтæ сбæрæг кодтой, ацы регионы сырдтæй аллы цыппæрæм дæр кæй у потенциалон адæмхор, арæх адæймагыл ныххауынц æнæнхъæлæджы. .
Фæлæ ссардæуыд ахæм тигртимæ тохы хуымæтæг мадзал. Тигртæ-адæмхортæ барæй фæхъавынц адæмммæ дымгæйы ныхмæ кæнæ йæм фенхъæлмæ кæсынц разбадæны, æмæ фылдæр хатт ныххауынц фæсонты рдыгæй. Ахæм уавæрты æрымысыдысты хуымæтæг æмæ ахъазджын мадзал, къæбутыл скæнынц маскæ, йæ уæлæ цæсгом æмæ цæстыты нывимæ. Ацы сайæн бирæ фæкъаддæр кæны тигры ныххауды гæнæн
Китайы традицион медицинæ
Китайы цæрджыты фылдæр хай æнхъæлынц æмæ тигры алыхуызон буары хæйттæ æмæ уыргтæ дзæбæхгæнæн миниуджыты хицау сты, æмæ уыдонæй пайда кæнынц куыд рыстсæттæнты хуызонæй райдай æмæ афродизиактæй фæуы. Китайы традицион медицинæйы пайда кæнынц тигры æппæт уæнгтæй æмæ уыргтæй, рихитæй райдай æмæ кæдзилæй фæуы. Ацы уырнынæдтæн исты наукон бындур æвæрд нæма æрцыдис. Ныр тигры уæнгтæй пайда кæнын Китайы у хъодыгонд, тигрыл цуангæнджыты та æфхæрынц мæлæты тæрхон рахæссынæй. Уымæ гæсгæ китайаг базаргæнджытæ арæх сæрвитынц сæ криминалон заказтæ тигртæ самал кæнынæн арæнтæм æввахс цæрæг уæрæсейæгтæн.
Мифологи, таурæгътæ æмæ символизм
Тигр у Азийы бæстæты адæмон мифты сæйраг персонажтæй иу, уæлдайдæр уыцы регионты, кæдон йæ цæрæнрæттимæ æнгом баст сты. Арæх æй афыссынц куыд сырдты паддзахы, æппæт сурзæххыл цы цæрæгойтæ цæры — уыдоны бардзырдтæттæг, монархийы æмæ тыхы символ. Тигры арæх фæбæттынц æхсаримæ — афтæ Индийы йæ ныв — хæстоны эмблемæ. Японы кæд тигр хъуыстгонд уыдис афтиддæр мифты фæрцы, уæддæр йæ сурæт у æхсары символ æмæ у хъайтарты атрибут. Хуссар-Ныгуылæн Азийы æмæ Корейы тигрæн кад лæвæрдтой куыд хæхты æмæ лæгтæтты хицауæн, нымад уыдис хицауиуæг паддзахон мыггæгтыл ауыдæгыл, æмæ йæм кастысты куыд Зæхх æмæ Арвы астæу æхсæнгæнæгмæ.
Китайы æууæндыдысты — тигр кæй у хъомысы æмæ æнæниздзинады символ æмæ иуфарс кæй ссуры фыдтыхтæ æмæ низтæ. Даосизмы ацы тугдзых ассоциацигонд цыдис ныгуылæнимæ, уырс хуызимæ, фæззæгимæ æмæ фондз фыццаг элементтæй иуимæ — донимæ. Йæ ныхмæ æвæрд цыдис кæрдæгхуыз дракон — уалдзыгон скæсæны. Тигры æмæ драконы тох ссис Китайы нывкæныны популярондæр символикон мотивтæй иу. Тигр у китайаг буддизмы Æртæ Æнæнкъараг Уæвджытæй иу, фæлгонц кæны фыдзæрдæдзинад. . Ноджы ма китайаг уырнынæдтæм гæсгæ фондз легендарон тигры хъахъхъæнынц дунейы фæрстæ æмæ Центр; æрвхуыз — скæсæн, сау — цæгат, сырх — хуссар, уырсытæ ныгуылæн æмæ центр. Тигр нымад у æртыккаг сырдыл китайаг 12-азон къæлиндары.
Иуæй-иу азиатаг адæмыхæттыты уырнынæдтæм гæсгæ тигртæ нымад уыдысты адæймаджы фыццагон фыдæлтыл, кæнæ адæмы æндæр расæйыл. Афтæ малайаг знæмтæ æнхъæлдтой, тигртæм кæй ис адæмы хуызон социалон уагæвæрд, Сыбыры нивхитæ æмæ Суматрæйы цæрджытæ та æнхъæлдтой тигртæ адæмы хицæн хуыз кæй сты. Индийы хицæн адæмыхæттытæ сæ хæдзарвæндаг ранымадтой иу сылгоймаджы æмæ тигры бинонтæй, æмæ сæхи хуыдтой «тигр-адæм». Ахæм районтæй бирæты тигрыл цуан уыдис хъодыгонд.
Цавæрдæр азиатаг адæмыхæттыты уырныдта: тигртæ кæй сты сæ фыццагон рагфыдæлтæ, кæнæ та адæмы æндæр расæ. Афтæ малайаг знæмтæ æнхъæлдтой тигртæм кæй ис социалон уагæвæрд раст куыд адæммæ, Сыбыры нивхитæ æмæ Суматрæйы цæрджытæ та сæ нымадтой адæмы хицæн хуызыл. Индийы кæцыдæр адæмыхæттытæ сæ хæдзарвæндаджы райдайæныл нымадтой тигры æмæ сылгоймаджы бинонтæ, сæхи та фæхонынц «адæм-тигртæ». Ахæм уырнынæдтæ парахат кæм уыдысты уыцы районтæй бирæты тигры марын æмæ йыл цуан кæнын тобæгонд уыдис. Тигримæ ма уыдис баст цотуадзæн хъомысы культ. Азийы дард къуымты æнхъæлдтой, хуыскъдзинад сдзæбæх кæнынæн кæй хъæуы тигры фыд хæрын, кæнæ йын йæ фæдтыл зилын, кæнæ йæ царм дарын. Зæгъæм китайаг дуаг Си Ван Му, ныгуылæны, цотуадзæн хъомысы æмæ æнæмæлæты бардзырддæттæг рагон китайаг ратæдзæнты фæзыны тигроморфон æууæлтимæ.
Антикон мифологийы ацы сырд стæм хæттыты æмбæлы: Овидий фæхъусын кæны сыл тигр кæй фестадис Фетида цæмæй Пелейы ус ма суа. Тигры кой ма скæнынц куыд Дионисы саргъон цæрæгой, фæлæ арæхдæр уыцы функци æххæст кæны йæ хæстæг — пантерæ. Ноджы ма рагон грекъаг мифологийы тигртæ хатгай æвдыст цæуынц леопардты бæсты Дионисы (Вакхы) уæрдон ласджытæй. Æвзонг Европæйы тигр райдыдта хатын куыд хъомысы æмæ тугмондагдзинады фæлгондз. Нырыккон ныгуылæн культурæйы тигры сурæт хицæнхуыз нысаниуæг райста татуировкæты, уыимæ ахæстононты дæр, æмæ амоны джелбетт, тых, æнæхатырдзинад æмæ рыхæн.
Гобозтыхъæу
Гобозтыхъæу (გობოზაანი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы, Гуырдзыстоны арæныл.
Тигр
Мифологи, таурæгътæ æмæ символизм
«Тигры стиль» — ушуйы традицион æддаг стильтæй егъаудæртæй иу.
Гобозтыхъæу
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тигр
Нывкæнынады
Тигр у кирайаг живописы сæйрагдæр сюжеттæй иу.
Арæх ис сæмбæлæн тигры сурæттыл индиаг аивады. Тæккæ хъуыстгонддæр дæнцæгтæй ис æрхæссæн хъæдын механизацигонд æмæ ахуырс тигр Типу Султан, хæры англисаг салдатты сырх униформæйы (раласдæуыд Шрирангапатнамæй, ныр ис Викторийы æмæ Альберты музæйы).
Исламы цæрæгойты сурæттæ кæныныл æвæрд æрцыдис хъоды, уымæ гæсгæ пысылмон бæстæты аивад сæрмагонд фæндагыл ацыдис. Фæлæ афтиддæр тигртæн суфизмы, пысылмон дины къабазтæй иуы, уæлвæтгонд æрцыдис æмæ йæ нывтыл æмæ сурæттыл ис фембæлæн гауызтыл æмæ хъуымæцтыл, æмæ ма сахар Самарканды мæсджытты фасадтыл дæр Узбекистаны.
Тигры сурæттæ сæ бынат ссардтой европейаг нывкæнынады дæр, зæгъæм Делакруайы африкæйаг цуанон сценæтыл.
Литературæ
Тигры сурæт æмбæлы дунейы тынг бирæ фысджыты æмæ поэтты сфæлдыстады. Индиаг æмæ китайаг литерарутæйы традицимæ гæсгæ уæлæуыл кодтой тигры хъомыс. Ацы цæрæгой арæх æвдыст æрцæуы рæстдзинады, зондджындзинады æмæ хатгай æхсидгæ уарзты хъахъхъæнæгыл. Тигрмæ ахæм æнкъарæн ардыгæй ахызтис Æввахс Скæсæны прозæ æмæ поэзимæ.
Ныгуылæневропæйаг литературæйы тигрмæ ахаст æмнысанон нæ уыдис. Афтæ Редьярд Киплинг йæ фæлдисонды «Джунглиты чиныг»-ы равдыста тигры хинæйдзаг æмæ тызмæг сырдæй. Г. Честертон хуыдта тигры «хъынцымаг фидауцы фæлгонц». . Уыимæ сывæллæтæн фыссæг Алан Милн йæ фæлдисонды Винни-Пухы тыххæй ракодта зæрдæмæдзæугæ æмæ хъæлдзæг персонажы — Тигрæйы. Тигр позитивон хуызы æвдыст у Г. Л. Олдимæ йæ радзырды «Хоанга». Тæппуд тигры сурæт сфæлдыста Ф. Баум йæ чингуыты Оз бæстæйы тыххæй.
Тигры цурты поэттæ дæр нæ ацыдысты. Тигры зæрдылдаргæ сурæт сфæлдыста йæ мдзæвгæйы «Цигантæм» (1920) Н. С. Гумилёв. Х. Л. Борхес сывæллонæй сырдтæй фыццаг федта æмæ бахъуыды кодта зоопарчы тигры, æмæ йæм ис тигры тыххæй æмдзæвгæты æмбырдгонд «Тигрты сыгъзæринтæ». Англисагæвзагон бæстæты тæккæ хрестоматийон æмдзæвгæтæм хауы Уильям Блейчы æмдзæвгæ «Тигр».
Владимир Арсеньевы чиныджы «Уссурийаг крайы æгайнæг рæтты» сæйраг герой Дерсу Узала æрыгонæй æнæнхъæлæджы амардта тобæйаг цæрæгойы — тигры, æмæ æнæхъæн цард тухитæ кодта йæхи аххосагыл нымайгæйæ æмæ тайгайы хицауæй тæрсгæйæ.
Геральдикæйы
Геральдикон тигрæн (фæхонынц ма йæ 'tyger уымæн æмæ йæ хъæуы ахицæн кæнын «æрдзон» тигрæй tiger'' сæ дыууæ дæр кæй æмбæлынц геральдикæйы уымæ гæсгæ) ис бирæгъы буар, цомахъы къæдзил æмæ барц, хъомысджын æфсæртæ (уæллаг бырынкъджын) æмæ даргъгонд мукъу. Афтæмæй йæ сæ цæстытыл уайын кодтой астæузаманы нывгæнджытæ, уымæн æмæ гас сырды никуы федтой.
Амураг тигр нывгонд у Денджызгæрон крайы тырысайыл æмæ гербыл, Хабаровсчы крайы гербыл æмæ ма крайы тынг бирæ сахарты æмæ районты геральдикон символтыл. Амураг тигр ма у Республикæ Корейæйы националон цæрæгой. Малайаг тигр у Малайзийы националон символ, нывгонд у бæстæйы гербыл, паддзахадон уагдæтты эмблемæты, гæрзифтонг тыхты эмблемæтыл. Шри-Ланкæйы бенгайлаг тигр сурæтгонд у тамилаг сепаратизм|сепаратистон змæлд Тамил-Иламы суæгъды Тигрты тырыса æмæ эмблемæйыл.
Æддаг æрмæг
Категори:Гæдытæ Категори:Азийы æхсырæйхæсджытæ Категори:Дард Скæсæны фаунæ Категори:Википеди:Хуыздæр статьятæ
1833-æм аз
Амардысты
Категори:1833
1200-æм аз
Амардысты
Категори:1200
Сывæллон
Сывæллон (саби дæр) у адæймаг йæ райгуырдæй æмæ асджын цалынмæ не свæййы, уæдмæ. Сабибонты æмгъуыд культурæйæ культурæмæ иухуызон нæу. Паддзахæдтæй фылдæр хай 18 азæй къаддæр кæуыл цæуы, уыдон сывæллæттæ хонынц; уыцы терминтæй афыссы сывæллоны статус Сывæллоны барты тыххæй конвенци дæр.
Иугонд Нациты Организаци йæ генералон ассамблейы 1989-æм азы цы Сывæллоны барты тыххæй конвенци сфидар кодта, уымæ гæсгæ алы сывæллонæн дæр ис йæ ныййарджыты зоныны бар æмæ ма бирæ æндæр бартæ. Уыцы конвецимæ гæсгæ сывæллæты интерестæ сты æхсанады интерестæй уæлдæр, ома сывæлæтты хъæуындзинæдтæн ис приоритет.
Категори:Адæймаг Категори:Сывæллæттæ Категори:Сывæллоны бартæ
Ирони
Ирони (εἰρωνεία – æфсæнттæ) – троп, кæцыйæн йе ’цæг мидис у æмбæхст, кæнæ та ныхмæлæуд (ныхмæ æвæрд цæуы) йе ’ргом мидисмæ. Ирони сæвзæрын кæны æнкъарæн, ныхасы предмет цахæм зыны, уый хуызон кæй нæу æцæг.
Ирони – дзырдтæй спайда се ’ргом æмæ бæлвырд нысанмæ цын ныхмæвæргæ æппæрццæгхуыз-мидис ныхæстæ, кæнæ ныхасыхъæд. Дæнцæгæн: «Цы зондджын дæ!», «Маладес!». Ам æвæрццæг раныхæстæ хæссынц æппæрццæг дæлтекст.
Ирони æмæ эстетикæ
Ирони у эстетикæйы категори æмæ йæ райдиан исы антикон риторикæйы традицитæй. Æнæгуырысхойаг у, антикон истори кæй ратта цард нæуæг европæйаг дуджы ироникон традицийæн, æмæ сæрмагонд райтынгад райста XIX æнусы фæстаг æртыккæгæм хаййæ райдайгæйæ. Ирони, куыд комикон материалы алæвæрды фæрæз, у литературон стиль скæнынæн тыхджын амалгарз, амайгæ у раныхæсты æмæ дзырдты бæлвырд ’мæ æнцонæвзарæн цы хъапп зыны, уымæн йе ’цæг мидис бамбарын кæнын ныхмæлæугæ дæнцæгтæй æмæ ныхæстæй («Нæмыг фæтæджы маргджын буарыл куы сæмбæлди, уæд хъæстæ разынди» – Георгий Александров). Ироникон стилы элементарон модел у алыхуызон дзурæн амæлтты структурон-экспрессивон принцип, кæцы йæ сусæг контексты фæрцы, ныхасы аппæн дæтты ныхмæвæрд, кæнæ идейон-экспрессивон æргомгæнæн мидис. Зæгъæм, претенциозон æмæ помпезон ныхасыуаг айсынмæ, спайдауы хи-иронийæ, кæцы æвдисы авторы ахаст сюжетон моменты дырыс уынвыстмæ (описание) («Мæ цæсгом, кæд мæхи бар уыд иу-чысыл дæр, æвдыста тæригъæдад æмæ æмбарынад» – Рекс Стаут). Негативон позицийы тæнхызæмбæрзт равдыстæн пайдауы иронийы фæрæз – фæхудт («Сараевойаг бахъавд дзæвгар амæттæгтæй байдзаг кодта пъалицайаг фæткдаруат» – Ярослав Гашек), æцæг кæцы нæу, ахæм дзырд пайдауы искæцы æхсæнадон лæдæрæны атрибут сæттынмæ («Ленин ма ныр дæр се ’гасæй æгасдæр у, æрмæст æм къухæй æвналæн нæй» – Виктор Нюхтилин), æмæ нæцæг æппæрццæн та – æргом æцæгдзинæдты сбæлвырдкæнынмæ («Тамако ныууадзынæй æнцондæр ницы ис – мæхæдæг дæр æй иу-æртын хатты ныууагътон» – Марк Твен). Уæлсæрад равдисæны ироникон фæрæз, арæх свæййы литературон уацмысты геройтыл æмæ сæ характеристикæтыл фæхудыны сæйрагдæр фадат, кæд, æддейæ бакасгæйæ, нейтралон хуыз ахсы ныхасамынд, уæддæр («Сæрыстыргомау æй хатыд, йе ’фсæддон службæйы фараст ’мæ ссæдз мæй йын, кæй нæ фæкъуыхцы кодтой йæ зындзинæдты бахауыны дæсныйад» – Джозеф Хеллер), æмæ ироникон сæрæрвæссон приём та автортæй пайдагонд цæуы, персонажты нысаниуæгæн пессимистон аргъкæнынмæ («Кæд нывгæнæгы фæнды йæ сурæтты æргътæ хæрдмæ стæхын кæнын, уæд ын дæттын æрмæстдæр иу уынаффæ: йæхи амарæд» – Курт Воннегут). Юморы жанрты цыбыр формæты хъомысджын ироникон фæрæз у – коннотацион развæлгъау зæгъæнау, кæсæг, кæнæ фæрсæджы цырд реакцимæ ’ввонгæй («Дохтыртæ йын й’ аирвæзыныл цас фæтох кодтой, фæлæ уæддæр удæгасæй баззад» – Михаил Жванецкий).
Иронийы формæтæ
Комкоммæ ирони – искæй дæлæмæ æруадзæн мадзал, ныхас цæуыл у, уымæн æппæрццæг, кæнæ хынджылæггаг характер раттын.
Антиирони ныхмæвæрд у комкоммæ ирониимæ æмæ равдисы антииронийы объекты фагаргънескондæй.
Хиирони – хи цæсгоммæ здæхт ирони. Хииронийы æмæ антииронийы æппæрццæг дзырдтæн сæ бон у зыгъуыммæ (æвæрццæг) дæлтекст хæссын. Дæнцæг: «Мæн хуызон æдæлы та цы зоны?»
Сократы ирони – хииронийы формæ афтæ амад æмæ цы объектмæ здæхт у, уый, цыма, «æцæгдзинад нæ зонæг» субъекты бакой-бакойты фæдыл зилгæйæ, йæхигъæдæй æрцæуы логикон хатдзæгтæм.
Ироникон дунемæбакаст – уды уаг, кæцы дын дæтты фаг æмбарынад ма исын афтæ æнцонæй искæй «бæлвырд уырнынад» ’мæ стереотиптæ æмæ æгæр серьёзгъуызæй ма кæсын алыхуызæн «æмразыйаг хæзнатæм».
*
Итали
Ита́ли (Italia ), официалон ном у Италийы Республикæ (Repubblica Italiana) у хуссар Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйы Цæдисы уæнг, Шенгены бадзырды паддзахæдтæй иу. Италийы сæйраг сахар у Ром.
Добрич
Добрич (Добрич) у Болгарийы скæсæны сахар, Добричы облæсты административон центр. Сахар лæууы хъæууон хæдзарады ахсджиаг регионы астæу.
Итали
Итали æмарæн у Францимæ (арæны дæргъ — 488 км), Швейцариимæ (740 км), Австриимæ (430 км) æмæ Словениимæ (232 км). Уыимæ ма Италийы территорийы мидæг æрбынат кодтой дыууæ чысылдæр паддзахады — Ватикан (арæны дæргъ 3,2 км) æмæ Сан-Марино (39 км).
Добрич
Цæрджыты нымæц у 103 094 адæймаджы (2008 азы декабрь).
Итали
Италийы президент у Серджо Маттарелла, премьер-министр — Марио Драги.
Добрич
Историон нæмттæ: туркагау Hacıoğlu Pazarcık (Хаджиоглу-Пазарджик), румынагау — Bazargic (Базаржик), социалистон дуджы — Толбухин, советон маршалы кадæн. 1990 азæй сахар хæссы йæ болгайраг ном — Добрич.
Итали
Истори
1861-æм азы Итали сси Италийы къаролад.
Къоринта
Къоринта у Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хъæу, цæугæдон Алеурæ Чысандонмæ кæм бакæлы, уыцы ран.
Итали
Истори
Стыр Итали уыдис италиаг фашистты проект Дыккаг дунеон хæсты рæстæг.
Добрич
Истори
Добрич æмæ Хуссар Добруджæйы æппæт регион уыд Румынийы сконды 1916-æм азæй 1940-æм азы онг. Болгарийы уыцы дуг нымæд у оккупацийыл. 1940-æм азы 25 сентябры болгайраг æфсад Добрич тыхæй райста, уыцы бон бæрæг кæнынц куыд Сахары бон (Денят на град Добрич).
Итали
Цæрджытæ
Цæрджыты нымæц азмæ гæсгæ:
Къоринта
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Добрич
Политикон ситуаци
Добричы хъæубæстæйы кмет (сæргълæууæг) у Детелинæ Николова.
Итали
Италийы административон дих
*
Добрич
Фиппаинæгтæ
Категори:Добричы облæсты сахартæ
Æрдхорд æмгæрттæ
Литературæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Ирон адæм
Неси
Неси,, фиунасæ (Cucumis melo; Дыня) у бастаны зайæгой. Зайы йыл егъау адджын дыргътæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Уистлер (Британийы Колумби)
Уистлер (Whistler) у сахар-курорт Канадæйы, провинци Британийы Колумбийы, Ванкуверæй цæгатырдыгæй 125 км æддæдæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Британийы Колумбийы сахартæ
1201-æм аз
Амардысты
Категори:1201
Тедеты Астамур
Тедеты Анатолийы фырт Астамур (райгуырдис Цхинвалы 1978-æм азы 13 январы) у юридикон зонæдты доктор, Паддзахадон университет Экономикæйы уæлдæр скъолайы цур ЮНЕСКО-йы кафедрæйы сæргълæууæджы хæдивæг.
1999-æм азы æнтыстджынæй каст фæцис Академион барадон университеты юридикон факультет. Дыккаг курсæй куыста газеты, уыдис Краснодары крайы æхсæнадон-политикон газет «Анапа»-йы журналист æмæ юрисконсульт. 1997-99 азты сарæзта йæхи газет æмæ йын разамынд лæвæрдта. 2002-æм азæй у журнал «Российский налоговый курьер»-ы зонадон редактор.
Тедеты Астамур у 11 чиныджы æмæ 20 статяйæ фылдæры автор, фыста информацион æмæ финансон барадыл, электрон коммерцийы уаг дæттыныл, электрон банчы фиддонтыл.
Æддаг æрмæг
Категори:Уæрæсейы юристтæ Астамур Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Буллит, Уильям
Уильям Буллит (William Christian Bullitt, Jr., 1891 25 январь, Филадельфи, Пенсильвани — 1967 15 февраль, Нёйи-сюр-Сен, Франц) уыдис АИШ-ы паддзахадон æмæ политикон архайæг, АИШ-ы фыццаг минæвар ССР Цæдисы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Политиктæ Категори:АИШ-ы политиктæ
1202-æм аз
Амардысты
Категори:1202
Сычъи
Сычъи,  у дысæфтæгон цæрæгойты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дысæфтæгонтæ
Кæнгæ ’фсымæр
Кæнгæ ’фсымæртæ — аразгæ хæстæгдзинады хуыз, ивгъуыд заманты арæх æмбæлдис.
Ацы æгъдаумæ гæсгæ-иу дыууæ мыггагæй, хатгай та алы адæмыхæттытæй чи уыдис, ахæм нæлгоймæгтæ кæрæдзиимæ ныффидар кодтой тугхæстæгдзинады æмсæр ахастдзинæдтæ. Æфсымæртæ скæныны размæ-иу фидæны æфсымæрты царды æрцыдис исты тынг диссаджы цаутæ. Кæнгæ ’фсымæры ахастдзинæдтæ фидаргæнгæйæ-иу фидæны æфсымæртæ ард бахордтой, кæрæдзиуыл иузæрдион æмæ æнувыд кæй уыдзысты (кæнгæ æфсымæр æрдхорд дæр уымæн хуыйны), æххæстгонд дзы цыдысты алыхуызон æгъдæуттæ бæрæг фæткмæ гæсгæ; фыццаджыдæр-иу фидæны æфсымæртæ символикон æгъдауæй сæ туг сæмхæццæ кодтой æмæ банызтой, баивтой-иу сæ хæцæнгæрзтæ.
Дыгуры-иу кæнгæ æфсымæр скæныны фæндон чи бахаста, уый-иу йæ кæнга ’фсымæрæн балæвар кодтаид бæх æд саргъ, хуыдтой йæ балæвар æрдхордæн. Ахæм ахастдзинæдтæ кæнгæ æфсымæртыл æвæрдтой тугхæстæджыты хæстæ, суанг ма туг исыны хъуыддаджы архайыны хæс дæр.
Ирон зондахасты кæнгæ ’фсымæрты ахастдзинæдтæ нымад уыдысты уæлфæдзæхст хъуыддагыл æмæ сæ тугхæстæгдзинадæй уæлдæр æвæрдтой, ууыл дзурæг у ирон æмбисонд: «Кæнгæ ’фсымæр æфсымæрæй зынаргъдæр у», стæй фольклорон æрмæг дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Ирон адæм
Зюганов, Геннадий Андрейы фырт
Зюганов Андрейы фырт Геннадий (райгуырдис 1944-æм азы 26 июны Мымринойы) у политикон архайæг, Уæрæсейы Федерацийы Коммунистон партийы Централон комитеты сæрдар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы политиктæ Категори:XXI æнусы политиктæ Категори:Орёлы облæсты чи райгуырдис, уыдон
Стокгольм
Стокго́льм (Stockholm) у Швецийы сæйраг сахар æмæ паддзахады стырдæр сахар. Цæрынц дзы 810 120 адæймаджы (2009). Лæууы цад Меларены скæсæн былыл.
Фиппаинæгтæ
*
Малусæг
Малусæг, (Galanthus) у бирæазон кæрдæгты мыггаг, дидинæг æфтауы зымæг æмæ уалдзæджы.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Цыхуырбаты Тамерлан
Цыхуырбаты Тамерлан у Цхинвалы цæрæг нывгæнæг, Хуссар Ирыстоны нывгæнджыты цæдисы сæрдар.
Уистæ
Уистæ, раздæры Цънелис (წნელისი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы, Гуырдзыстоны арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Габон
Габон (Gabon), Габоны Республикæ дæр (République Gabonaise) у Африкæйы ныгуылæны паддзахад Атлантикон фурды былгæрон (былы дæргъ 885 км).
Габон хæдбар паддзахад сси 1960 азы. Уыцы рæстæгæй нырмæ æрмæст дыууæ адæймаджы уыдысты йæ президенттæ: Леон Мба (1961—1967) æмæ Альбер-Бернар Бонго (1973 азы райста пысылмон дин æмæ уæдæй нырмæ хуыйны эль-Хадж Омар Бонго).
Экономикæ
Габон у Сау Африкæйы хъæздыгдæр æмæ стабилондæр паддзахæдтæй иу. Ис дзы æрдзон газ æмæ нефты гуырæнтæ, уран, марганец. Уæй кæны нефт (экспорты 80%), хъæд, марганец, уран, æфсæйнаг — экспорт у 7 млрд доллæры аргъ (2007 азы). Ахсджиагдæр æлхæнджытæ сты АИШ (33%), Китай (16%) æмæ Франц (9%).
Импорты аргъ 2007 азы уыд 2,1 млрд доллæры. Габон æлхæны индустрион товартæ æмæ хойрæгтæ Франц (28%), АИШ (19%) æмæ Бельгийæ (6%).
Фиппаинæгтæ
*
Ричмонд (Британийы Колумби)
Ричмонд (Richmond) у сахар Канадæйы ныгуылæны, провинци Британийы Колумбийы, Ванкуверы горæтгæрон.
Ющенко, Виктор Андрейы фырт
Ющенко Андрейы фырт Виктор (райгуырдис 1954-æм азы 23 февралы) у Украинæйы 3-æм президент.
Фиппаинæгтæ
Категори:Украинæйы президенттæ Категори:XXI æнусы политиктæ
Хуыдиатæ
Хуыдиатæ (Худиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Гамби
Гамби (The Gambia) у Ныгуылæн Африкæйы паддзахад.
*
Къудеу
Къудеу у хохы цъупп Гуырдзыстоны. Ис Теделетмæ ’ввæхс. Хохы бæрзæнд у 2294,1 метры.
Литературæ
Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Джинаты ком
Джинаты ком кæнæ Джинатгом у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы ком. Ис Туалгомы, цæугæдон Джинатдоны дæргъмæ.
Истори
1936-æм азы Джинаты комы цæрджытæ алыгъдысты быдырмæ.
Географи
Джинатæй сæрдыгон Дзомагъмæ цыдысты Дзомагъы æфцæгыл, Зругмæ — Æрчъигæнæны æмæ Сайбаты рæгътыл. Хуссар Ирыстонмæ — Зикъарайы æфцæгыл.
Литературæ
*
Кæрдзыны дон
Кæрдзыны дон у Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæй иу, Хуымæллæджы доны къабаз.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Бол
Бол:
Базель
Фиппаинæгтæ
Категори:Швейцарийы сахартæ
1204-æм аз
Амардысты
Категори:1204
1835-æм аз
Амардысты
*
Дæллаг Бол
Дæллаг Бол (ქვემო ბოლი) у Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хъæу Чысандоны былгæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Словаки
Слова́ки (Slovensko ), официалон ном у Словакийы Республикæ (Slovenská republika) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдис æмæ НАТО-йы уæнг. Словакийы сæйраг сахар у Братиславæ.
*
Стыр Британи
Стыр Британи (æххæстæй йæ англисаг ном у United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, ома Стыр Британи æмæ Цæгат Ирландийы Иугонд Къаролад) у сакъадахон европæйаг паддзахад, НАТО-йы уæнг. Йæ сæйраг сахар у Лондон. Дих кæны Англис, Шотланди, Уэльс æмæ Цæгат Ирландийыл.
Осло
Осло (Oslo) у Норвегийы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 548 617 адæймаджы.
Стыр Британи
Цæрджытæ
Стыр Британийы цæрджыты нымæц у 66,2 милуаны бæрц. Стырдæр сахартæ сты Лондон (8,4 млн. ад.), Бирмингем (935 000 ад.), Глазго (654 000 ад.), Шеффилд (500 000 ад.), Ливерпуль (450 000 ад.), Эдинбург (421 000 ад.), Манчестер (398 000 ад.), Белфаст (280 000 ад.). Цæрджыты нымæц рæзы, фæсæрæнттæй кусынмæ чи æрбацæуы, уыцы адæймæгты фæрцы. Стыр Британийы цæрджытæй 4% бæрц у Инди, Пакистан æмæ Бангладешы рацæуæг бинонтæ.
*
Лависс, Эрнест
Эрнест Лависс (Ernest Lavisse; райгуырдис 1842-æм азы 17 декабры — амардис 1922-æм азы 18 авгусы) уыди францаг историк. Уыди Францаг академийы уæнг. Каст фæци Нормалон скъола, куыста ахуыргæнæгæй Нансийы лицейы, фæстæдæр та Парижы, уыди Парижы филологон факультеты астæузаманы историйы кафедрæйы Фюстель де Куланжы хæдивæг, фæстæдæр сси ног историйы профессор.
Пруссийы историйы тыххæй ныффыста ахæм куыстытæ: «La Marche de Brandebourg sous la dynastie ascanienne» (1875), «Études sur l’histoire de Prusse» (1879), «La jeunesse du grand Frédéric» (1891), «Le grand Frédéric etc.» (1893) «Trois Empereurs d’Allemague: Guillaume I-er, Frédéric III, Guillaume II» (1888).
Франц æмæ Германы астæузаманы историйы тыххæй къорд уацы Лависс ныммыхуыр кодта «Revue des deux Mondes»-йы.
Альбер Дюмон æмæ Лиаримæ иумæ Лависс куыста Францы уæлдæр ахуырады реформæйыл, дзырдта, фæлварæнтæ (экзаментæ) æгæр зын кæй уыдысты, уый ныхмæ, лæуд уыди Германы университетты хуызæн ахуырдæттæ саразыныл, уыди, Париж, Лион, Бордо, Монпелье æмæ æндæр сахарты кæй сарæзтæуыд, уыцы студентон æхсæнæдты фарс.
Лависсы педагогон куыстытæ æмбырдгонд сты æртæ чиныджы: «Questions d’enseignement national» (П., 1885), «Études et étudiants» (П., 1890) и «À propos de nos écoles» (П., 1895). Æнтыстджын уыдысты йæ ахуыргæнæн-историон чингуытæ. Фриманы «Историон географи»-йæн цы разныхас ныффыста, рауагъдæуыд хицæнæй ахæм сæргондимæ: «Vue générale de l’histoire politique de l’Europe» (1890; фæстæдæр йæ ратæлмац чынди уырыссагмæ).
Лависс Рамбоимæ уыдысты Æппæтиумæйаг истори рауадзыны хъуыддаджы сæргъы. Рауагъд хуынди «Histoire générale du IV siècle à nos jours» æмæ мыхуыргонд цыди 1893-æм азæй. Редактортæ Лависс æмæ Рамбо сарæзтой чиныджы иумæйаг пълан, хицæн сæргæндтæ та фыстой æндæр æмæ æндæр специалисттæ.
Лависсы чингуытæ æмæ йæ университетон курсытæ скодтой популярон йæ ном фæсивæды ’хсæн; ахуыргонд æвзæрст æрцыд Францы студентты цæдисы сæрдарæй (Association des étudiants de France).
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы историктæ Категори:Францаг академийы уæнгтæ
Рацъæттæ
Рацъ кæнæ рацъæттæ, иууон нымæц: рацъон (რაჭველები, [рачъвелеби]), Рацъы чи цæры, уыцы гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзиаг адæм Категори:Рацъ
Тедеты Эльбрус
thumb|Тедеты Эльбрус 2011-æм азы Тедеты Сосланы фырт Эльбрус (райгуырдис Ногиры 1974-æм азы 5 декабры) у зындгонд хъæбысæйхæцæг, Олимпиаг хъæзтыты чемпион (2004), дунейы æртæ хатты чемпион (1995, 1999, 2002), Украинæйы парламенты депутат Регионты партийæ.
1993-æм азæй фæстæмæ цæры Киевы, у Украинæйы æмбæстаг. 2004-æм азæй у Украинæйы Спортивон хъæбысхæсты ассоциацийы президент.
Эльбрусы хистæр æфсымæр у Уæрæсейы æмбырдгонд командæйы сæйраг тренер Тедеты Дзамболат.
Æддаг æрмæг
Категори:Украинæйы Уæлдæр радæйы депутаттæ Категори:Украинæйы хъæбысæйхæцджытæ Категори:Ногиры чи райгуырдис, уыдон Эльбрус Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ Категори:Украинæйы ирæттæ
Лесе
Лесе у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ныртæккæ æдзæрæг у.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Тъæпæнсы
Тъæпæнсы, вариант: сæрджын саг  у дысæфтæгон цæрæгойты хуыз.
Карелы муниципалитет
Карелы муниципалитет (ქარელის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Карел.
Галæгон
Галæгон у дымгæты бардуаг ирон мифологийы. Арæх æмбæлы эпитет «уæларвон»-имæ. Цæры иунæгæй хæхты бæрзæндты. Уырдыгæй рауадзы уад æмæ тымыгътæ. Хоргæ дымгæмæ дарыны рæстæг-иу ирон адæм Галæгоны куырдтой хорз рæстæг. Дымгæ-иу куы нæ уыдис, уæд-иу æргæвстой, дымгæйы бардуаг адæмæй цы иунæг нывонд иста, уый-сырх лæппын уасæг, æмæ-иу кодтой æгъдау æмæ фæткмæ гæсгæ цы ’мбæлдис, ахæм алыхуызон архæйдтытæ.
Категори:Ирон мифологи
Бадзийы дон
Бадзийы дон кæнæ Бадзийы комы дон, Цъыфты таджы дон у Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæй иу, Цраудоны фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Цæлыккатæ
Цæлыккатæ (Цаликовы, Selikoğlu ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæлыккатæ
Кæркмисындзæг
Кæркмисындзæг кæнæ кæртмисындзæг, (Hippophae, Облепиха), гагатæ кæуыл зайы, ахæм сындзджын къутæрты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1836-æм аз
Амардысты
Категори:1836
Мыдæг
Мыдæг (Вереск) у чысыл æнусонцъæх къутæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
Дедюшко, Александр Викторы фырт
Дедюшко Викторы фырт Александр (райгуырд 1962-æм азы 20 майы Волковыскы — фæмард 2007-æм азы 3 ноябры Владимиры облæсты) у Уæрæсейы актёр.
Анимизм
Анимизм – афтæ хонынц, æрдзы тыхтæ æмæ уды тыххæй цы æмбарынæдтæ ис, уыдон иумæ райсгæйæ. Уыцы æмбарынæдтæм гæсгæ сусæг тыхтæ æппæт æрдзон фæзындтæм æмæ предметтæм кæсынц удгоймаджы цæстæй; хайджын сæ кæнынц хи бархъомысæй, бæрæг миниуджытæй æмæ аф. д. Ирон адæмы анимизмон æмбарынæдтæ ирдæй æвдыст æрцыдысты сæ мифологи æмæ царды æгъдæутты. Ирон æхсæнады æмæ йæ алы уæнджы æрвылбоны цард æмæ бæрæгбæтты архайд баст уыдысты алыхуызон аудæг тыхтимæ: æххæстбарджын аудæг дзуар Уациллайæ чысыл функциджын дуаг Уаты хицауы онг.
Хуыдиаты Николай
Хуыдиаты Уырызмæджы фырт Николай (райгуырдис 1949-æм азы 15 майы Дзæуджыхъæуы) у зындгонд советон футболист, хъахъхъæнæг, уæрæсейаг футболон тренер. Советон Цæдисы спорты мастер (1969), Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт тренер (1990). Ирыстоны футболон скъолайы хъомылгæнинаг. Йæ фыццаг тренер — Цæлыккаты Муссæ.
Анимизм
Категори:Мифологи
Дедюшко, Александр Викторы фырт
Æддаг æрмæг
Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уæрæсейы актёртæ Категори:Волковысчы чи райгуырдис, уыдон
Хуыдиаты Николай
Карьерæ
ФК «Дзæуджыхъæуы Спартачы» рекордсмен. Акодта 417 матчы.
Æддаг æрмæг
Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Николай Категори:Советон Цæдисы футболисттæ Категори:ФК «Аланийы» хъазджытæ Категори:Ирон спортсментæ Категори:Уæрæсейы футболон тренертæ Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
1206-æм аз
Амардысты
Категори:1206
Дзау
Дзау (ჯავა) у Хуссар Ирыстоны стырдæр хъæу, Дзауы районы центр (Гуырдзыстоны конституцимæ гæсгæ Дзау у Мидæггаг Картлийы Дзауы районы административон центр).
Истори
Дзауы тыххæй фыццаг документон ской нымад цæуы XVII æнусы фыццаг хайы. Дзауы историкон хай дих кæны Стыр Дзауыл æмæ Жижойтыл. Стыл Дзауы цæрынц Санахъотæ æмæ Кæркуыстæ.
Географи
Дзау лæууы цæугæдон Стыр Леуахийы рахиз былыл. Дзауы ис диссаджы улæфæн бынæттæ: Къроз æмæ æндæртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ * Категори:Мидæггаг Картлийы цæрæнрæттæ
Бырсæг уæйгуытæ
Сингэки но Кёдзин, Shingeki no Kyojin (進撃の巨人 «Бырсæг уæйгуытæ») — Хаджиме Исайамæйы мангæ. Мыхуыр-æддæдзыд у Bessatsu Shonen Magazine журналæй, рауагъдад "Коданся"-йы, 2009 октябрæй.
Мангæйы архайд цæуы XVIII-XIX æнусты Европæйы хуызон æрымысгæ бæстæйы. Йæ хабар куыд амоны, афтæ, мангæйы уацæй æнус раздæр, адæймагад бындзагъдмæ ’ввахс систы æнахуыр æмæ сæ кой кæмæн никуы уыди, ахæм гиганттæй — адæмы цалдæр къæмццæн чи хордта, дынджыртæ æмæ æнæмбаргæ фæлдисонтæ.
Бирæ æзтыдæргъы адæм уыдысты уæйгуыты «хæринаг», æмæ се ’рбабырсты фæстæ скуынæг сты бынтон. Чи ма цæ баззад, уыдон бамбæхстысты æртæ æмбонды фæстæ — Синæ (æддаг къул), Розæ (астæуккаг къул) æмæ Мариа (мидæггаг къул). Гъеуæдæй фæстæмæ сæдæ азы рацыди сабыр цардæй æмæ адæмы ныфс бацыд, æдас кæй сты уыцы æмбæндты фæстæ. Фæлæ ацы сабырады азты тыххæй туджы аргъ бафидын бахъуыд, сæдæ азы размæйы абуалгъ цагъд та куы райдыдта нæуæгæй: къул, кæцы сæ хъагкæдта уæйгуытæй, саст æрцыди сæ иуæй, фæстæдæр Колосс (колоссалон уæйыг, зæгъгæ) кæй схуыдтой, уымæй. Марийæ-къулы фæстæ цæрджытæн се ’рдæг хæрд фесты, мидæмæ цы уæйгуытæ райдыдта бырын, уыдонæй, зæххытæн се ’ртыккагæм хай фесæфтой; суынгæджы сты æмæ се ’ппæты дæр бахъуыд Розæ-къулы фæстæ балидзынмæ.
Эрен Йегерæн уæйыг йæ мады куы бахордта йæ цæстыты раз, уæд цæссыгрæдадзгæ сомы ракодта, уæйгуыты се ’ппæтты дæр кæй амардзæн æмæ сæ духи дæр кæй нал баззайын кæндзæн зæххыл! Уыцы ныхæсты фæстæ Эрен бацыд æфсæдахуыры корпусмæ, цæмæй йæ бæллиц сæххæст кæна — суа сгарæг æмæ балцы ацæуа фæскъулмæ, уæйгуыты цæгъдынмæ. Йæ ныййарджытæ æмæ-иу йе ’мбæлттæ уыцы хабары тыххæй ныхмæлæуд уыдысты, фæлæ Эрены фыд æбæрæг сæфт фæкодта, йæ мады та йын гигант бахордта, уый адыл Микасæйæн дæр (иу чызг, Йегертæ йæ иу азы размæ баазтой сæхимæ, йæ ныййарджыты йын уацайргæты уæйгæнджытæ амардтой) æмæ Арминæн æндæр ницыуал баззад Эрены фæдыл æфсадахуыры корпусмæ ацæуыны йеддæмæ, цæмæй дарддæр хъахъхъæной адæмы цы мурбæрц баззад, уыдоны, æмæ сæйраг та — кæрæдзи.
Гвиней
Гвинейы Республикæ (République de Guinée) у Ныгуылæн Африкæйы паддзахад.
Бырсæг уæйгуытæ
Цъус зондæуы уæйгуытæ кæцæй æмæ куыд фæзындтысты. Æрмæст 3-15 метрмæ бæрзæндæн кæй сты, æмæ ма адæмы инстинктивон атакæ кæй кæнынц. Уымæн æмæ фæскъул цæрæгойтæ иууылдæр æгас сты, уæйгуытæ цæм не вналынц æппындæр. Нæдæр сæ хъæуы хæрын, раст зæгъгæйæ, хуры тынтæй сты æфсæст хъомысæй уа, йе хæлцæй. Фæлæ адæймагы куы фенынц, уæд ыл сæхи ныццæвынц цæмæндæр. Бæзджын царм æмæ регенеративон миниуджытимæ сты, уымæй уæлдай. Амарæн сæ ис æрмæст иу хуызы — хъуамæ сын сæ бæрзæй, сæ къæбут кæцы у, уый арф лыг ныккæнай æхсаргардæй. Æмæ иттæг зын скæнæн у ахæм цыдæр, кæй зæгъын æй хъæуы. Уый охыл æрымысдæуыд Вертикалон Манёвыргæнæн Гæрзтæ (ВМГ) — астæуыл даргæ, ставд роны хуызон, кæцы æртæ фарсы ’рдæм дæтты фадат «стæхынмæ», йæ фæрстырдыгæй дзы цы къæндзытимæ бæндæнтæ рацъыввытт кæнынц, æмæ бæрзæнды къул уа, йе бæлас-исты, ууыл фæцангал кæнынц, стæй ма афтæ тагъдæй йæ архайаджы дæр уысм-æлваст скæнынц хæрдмæ. ВМГ дæтты стыр мобилады миниуджытæ йæ фæлтæрд пайдагæнæгæн æмæ домы тынгдæр физикон цæттæйад ’мæ цырдад.
Аниме у тынг трагикон æмæ геройты æвдисы тагъд-асгæнгæйæ, сæ сусæг арф æмæ карз хъуыдытимæ цард æмæ растыл, сæ тастимæ, алыварс куыд уынынц æрмæст туг, æмбæлтты мæлæт æмæ ма ахæм уавæрты уæвгæйæ дзы уæддæр фаг бынат ис гадзрахатдзинадæн дæр.
Категори:Аниме
Уаты хицау
Уаты хицау — æмкъайады цæдисыл æмæ сылгоймаджы цот кæныны хъомысыл аудæг дуаг. Чындзы-иу йæ мойы уатмæ æрбакæнгæйæ, къухылхæцæг скуывта Уаты хицаумæ, цæмæй æрыгон къайæн ратта бирæ æнæниз цот, фыццаджыдæр, лæппу цот. Фæстæдæр Ирыстоны бирæ рæтты Уаты хицауы функцитæ лæвæрд æрцыдысты Бынаты хицауæн.
Категори:Ирон мифологи
Сливен
Сливен (Сливен) у Болгарийы сахар, Сливены облæст æмæ хъæубæстæйы административон центр. Цæрынц дзы 102 830 адæймаджы, уымæй у Болгарийы 8-æм стырдæр сахар.
Политикон ситуаци
2003-æм азæй Сливены хъæубæстæйы кмет (сæргълæууæг) уыд раздæры зындгонд футболист Йордан Лечков (Æмбæстæгтæ Болгарийы европæйаг рапарахат кæнынмæ), ныры кмет у Стефан Радев.
Этникон сконд
Кæд сахары цæрджытæй фылдæр хай болгайрæгтæ сты, ис дзы æндæр адæмыхæттыты минæвæрттæ дæр: туркæгтæ, цигайнæгтæ, уырыссæгтæ.
Æрвылаз Сливены æрцæуы каракачайнаг адæмы æмбырд. Уыдон сты бердзенагау дзурæг чысыл адæм (11 мины бæрц Гречъы цæгаты, 4 мины — Болгарийы скæсæны).
Экономикæ
Сахары уадзынц сæн, текстиль, хæдтулгæтæн хæйттæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сливены облæсты сахартæ
1207-æм аз
Амардысты
Категори:1207
Цæллагатæ
Цæллагатæ (Цаллаговы, Цаллагаевы) сты ирон мыггаг.
Æддаг æрмæг
*
Хуссар Ирыстоны хæхтæ
Хуссар Ирыстоны ис бирæ бæрзонд хæхтæ.
* *
Ардон (Швейцари)
Ардон (Ardon, Ardon, Ardon, Ardon) у хъæу Швейцарийы хуссар-ныгуылæны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швейцарийы сахартæ
Цъиара (хох)
Цъиара у хох Хуссар Ирыстоны, Дзауы районæй Цхинвалы районы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Стыр Митарб
Стыр Митарб, Стыр Митъарб кæнæ Уæллаг Митарб (დიდი მიტარბი) у раздæры ирон хъæу Гуырдзыстоны Боржомы муниципалитеты.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Хетæгкатæ (Хетагури), Плитæ, Бекъойтæ, Дзерантæ, Хъоротæ, Гæззатæ, Джанбегтæ, Битартæ, Джыгкайтæ, Куымæриттатæ, Дзаттотæ, Гаглойтæ, Гуылæртæ, Диакъонтæ, Тедетæ, Туатæ (Туаури).
Фиппаинæгтæ
Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
1208-æм аз
Амардысты
Категори:1208
1209-æм аз
Амардысты
Категори:1209
Уæллагдон
Уæллагдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Джызæлдоны фæрсагдон. Йæ донæфтæн ис Дæргъæвсы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дæргъæвсы комы цæугæдæттæ
1837-æм аз
Амардысты
Категори:1837
Сабæлут
Сабæлут кæнæ гуырдзиаг æнгуз, гуырдзиаг тæрс (Castanea, Каштан) у бæлæсты мыггаг тæрсыты бинонадæй. Сабæлуты æрдзон ареал у Цæгаты æрдæгтымбылæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Нидерландтæ
Нидерландтæ (Nederland), официалон ном у Нидерландты Къаролад (Koninkrijk der Nederlanden у Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйы Цæдисы уæнг.
Административон дих
Нидерландтæ у унитарон паддзахад æмæ дих кæны 12 провинцийыл.
Фламандаг æвзаг
Фламандаг æвзаг (Vlaams), зæгъгæ, уыцы æмбарынадæн ис цалдæр нысаниуæджы. Фыццаджыдæр бафиппайын хъæуы уый æмæ ацы æвзаг нæу Фландрийы официалон æвзаг (ахæм статус ис нидерландаг æвзагæн).
Æмбарынад «фламандаг æвзаг»-æн ис ахæм нысаниуджытæ:
Фламандаг æвзаджы сæйрагдæр хъауджытæ нидерландаг æвзагимæ абаргæйæ сты:
Категори:Гермайнаг æвзæгтæ
Шумен
Шу́мен (Шумен) у Болгарийы Цæгат-Скæсæйнаг регионы экономикон, транспортон, туристон æмæ культурон артдзæст, Шумены облæст æмæ хъæубæсты административон центр. Сахар лæууы цæугæдон Поройнæйы дыууæ былыл, Варнæйы ныгуылæнырдæм 90 км æддæдæр. Цæрджыты нымæц у 95 мины.
Шумен у ахсджиаг транспортон æлхынцъ: йæ цуры цæуынц фæндæгтæ София—Варнæ, Русе—Бургас æмæ Силистрæ—Ямбол.
Шумены афæдзы къаддæр цардис зындгонд фыссæг Гæздæнты Гайто (йæ адæмыхатмæ гæсгæ ирон, йæ уацмыстæ фыста уырыссагау), уым каст фæцис гимназ, фæстæдæр цæрынмæ ацыдис Парижмæ.
Политикон уавæр
Шумены хъæубæсты кмет (сæргълæууæг) у Красимир Благоев Костов (Болгарийы социалистон парти (БСП), æвзæрстыты фæстиуæгмæ гæсгæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Шумены облæсты сахартæ
Фландри
Фла́ндри (Vlaanderen) кæнæ Фламандаг регион (Vlaams Gewest) у Бельгийы цæгатаг регион. У федерацийы субъект.
Историон литературæйы уыцы номæй ма хуыдтой, ныртæккæ чи нал ис, уыцы Фламандаг герцогад. Хъæуы ма бафиппайын уый æмæ Фландрийы æмæ Фламандаг герцогад территоритæ æмхуызон не сты. Зæгъæм, Фламандаг герцогады сконды уыди ма ахæм зæххытæ, ныртæккæ Францмæ (Францы Фландри) æмæ Нидерландтæм (Зеландийы Фландри) чи хауы, уыдон.
Административон дих
Брюселы сахары зылд (Брюссельский столичный округ) у, Фламандаг Брабанты арæнты мидæг чи ис æмæ Фламандаг зылдмæ чи нæ хауы, ахæм анклав. Фæлæ уæддæр Брюссель у Фландрийы сæйраг сахар. Уыимæ ма Фландрийы хицауады дæлбар сты, нидерландаг æвзагæй пайда чи кæны, Брюсселы уыцы кусæндæттæ (скъолатæ, культурон уагдæттæ).
Дзæбидыр
Дзæбидыр,  у дысæфтæгон цæрæгойты хуыз.
Фландри
Политикæ
thumb|right|Регионтæ: {{legend|#fab274|[[Фламандаг регион|Фландри}}{{legend|#2385d2|Брюссель}}{{legend|#f2536b|Валлони}}]] Бельги федераци куы сси, уæд Фландри нымад æрцыд, хи хицауад, парламент æмæ бюджет кæмæн ис, ахæм автономон субъектыл. Регионы иунæг официалон æвзаг у нидерландаг, кæд æмæ цалдæр муниципалитеты административон хъуыддаджы гæххæтыты ис пайдагæнæн францаг æвзагæй дæр.
Дзæбидыр
Фиппаинæгтæ
Категори:Дысæфтæгонтæ
Фландри
Политикæ
Фламандийы парламент (Vlaams Parlement) æвзæрст цæуы фондз азы æмгъуыдмæ æппæтон æмæ комкоммæйы ’взæрстыты фæрцы (æвзарыны бар ис æрмæст Фландрийы æдзух чи цæры, Бельгийы уыцы æмбæстонтæн). Фламандаг парламент аразы регионы хицауад.
Культурæ
Фландрийы райгуырдысты æмæ фæцардысты бирæ зындгонд нывгæнджытæ, уыдонимæ Рубенс, Якоб Йорданс, Адам ван Норт, Ф. Снейдерс, Ян Брейгель, Ван Дейк æмæ æндæртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы административон дих
Гренадæ
Гренадæ (Grenada ) у сакъадахон паддзахад Карибы денджызы. thumb|left|Гренадæйы картæ
*
Ястæ
Ястæ (Jászok) уыдысты ирайнаг æвзагыл дзурæг адæм, фæлæ XVII æнусæй дзурынц венгриагау. XV æнусы арæзт ясаг æвзаджы цы чысыл дзырдуат баззад, уымæй зыны, ясаг æвзаг ирон æвзаджы диалект кæй уыд, уый.
Азнауртæ
Азнауртæ (Æзнауртæ) (Азнауровы) сты ирон мыггæгтæй иу.
Ястæ
Ястæ цы ран цæрынц, уый хонынц Ясшаг (Jászság). Ясшаг административон иуæг нæу, у стырдæр иуæджы (Яс-Надькун-Сольнок) хай, уый тыххæй йæ фæзуат дырысæй абарæн нæй — у 1100 км² бæрц.
Азнауртæ
*
Къусрет
Къусрет (კუსირეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
1839-æм аз
Амардысты
Категори:1839
Ястæ
Ясшаг æмæ Ирыстоны ’хсæн ис культурон бастдзинад, Венгрийæ арæх æрбацæуынц делегацитæ. thumb|250px|Ясшаг
1210-æм аз
Амардысты
Категори:1210
Ястæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Алантæ Категори:Венгрийы адæмтæ
Къусрет
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Илас Æрнигон
Илас Æрнигон, æцæг ном — Тогуызты Газакк (райгуырдис 1888-æм азы 10 декабры, Æрыдоны — амардис 1938-æм азы 5 январы) уыдис ирон поэт æмæ тæлмацгæнæг.
Цардафыст
Фидæны поэт фыццаг ахуыр кодта сæ хъæуы райдиан скъолайы, стæй та дины семинары. Ам семинаристтæ прогрессивондæр ахуыргæнджыты æххуысæй адæмы зæрдæтæм хастой сæрибары хъуыдытæ. Арæх арæзтой хъазтизæртæ, драмон къорд хъæуы цæрджытæн æвдыста спектакльтæ. Семинары Æрнигонимæ иу рæстæг ахуыр кодтой Малиты Геуæрги, Барахъты Гино æмæ Гулуты Æндыри.
Æрнигон семинар каст фæци 1909 азы æмæ уырыссаг æвзаджы ахуыргæнæгæй куыста Куырттаты комы Лæцы скъолайы (1909–1910 ахуыры аз).
1911-æм азы январы 22-аздзыд поэт афтыдис дард Манчжуримæ. Йæ балцы нысаны тыххæй фыссы юридикон зонæдты кандидат Тебиаты Юри :
Тебийы-фыртимæ разы у поэт æмæ литературæиртасæг Хъодзаты Æхсар:
Табылдон
Табылдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Джызæлдоны фæрсагдон. Йæ донæфтæн ис Дæргъæвсы.