cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дагом
Раджы заманы, Дагомы хъæуы цур, Мадизæны быдыры уыди тæрхондон. Уырдæм-иу æрцыдысты адæм Ирыстоны алы кæмттæй, цæмæй цын Дагомы хистæртæ раст тæрхон рахæссой.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Джыккайтæ, Уанитæ, Бигъатæ, Касатæ, Хъуысатæ, Бурдзиутæ, Агънатæ, Хъаратæ, Гæбутæ, Хъуылатæ, Себеттæ, Салытæ, Цæбитæ, Хнеутæ æмæ Буратæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
2005
2005 2005moi nanca 2005 २००५ 2005
538-æм аз
Амардысты
Категори:538
1404-æм аз
Амардысты
Категори:1404
Хърихъупп
Хърихъупп кæнæ зырнæг, зæрныг,  у стыр мæргъты бинонад.
2006
2006 2006moi nanca 2006 २००६ 2006
Кардифф
Кардифф (Cardiff, Caerdydd) у Уэльсы сæйраг сахар æмæ стырдæр сахар.
539-æм аз
Амардысты
Категори:539
Салават
Салава́т (Салауат) у сахар Уæрæсейы, Башкортостаны стырдæр индустриалон центртæй иу. Цæрынц дзы 150,5 мин адæймаджы (2020).
Сахары уынгты цæуынц автобустæ æмæ трамвайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Башкортостаны сахартæ
Мытищи
Мыти́щи (Мытищи) у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты, Мытищийы сахары зылды административон центр.
Иумæйаг зонæнтæ
thumb|130px|left|Фыццаг донвæды 200 азы мысæн скульптурæ Цæры дзы 162,7 мин адæймаджы. Цæрджыты нымæцмæ гæсгæ у Мæскуыйы облæсты фæндзæм сахар (Балашихæ, Подольск, Химки æмæ Королёвы фæстæ).
Сахар æрбынат кодта Мæскуыйæ 19 км æддæдæр, йæ цæгат-скæсæнырдыгæй, цæугæдон Яузæйы былгæрон. Ярославлы сосавæндагварс æмарæн у Мæскуыимæ æмæ нымад у йæ сателлит-сахарыл.
Мытищи у Мæскуыйы облæсты культурæ, зонад æмæ индустрийы стырдæр артдзæстæй иу. Æфсæнвæндаг «Мæскуы — Ярославль»-ы хаххы æлхынцъ.
Истори
1779—1804 азты Мытищийæ Мæскуымæ арæзт æрцыд Уæрæсейы фыццаг донвæд (дон цыди Мытищийы суадæттæй хæддзуйæ). XIX æнусы æмбисы сахары сарæзтæуыд фыццаг куыстуæттæ. 1862-æм азы Стыр Мытищимæ бауагъдæуыд æфсæнвæндаг. 1897-æм азы Саввæ Мамонтовы разамындæй арæзт æрцыд фыццаг вагæттæаразæн завод. Чысыл фæстæдæр уым сарæзтой Уæрæсейы фыццаг æнæрдзон цыллæйы куыстгæнæн завод.
XX æнусы райдианы Мытищи сси, мæскуыйæгтæ сæрдыгон сæ фæллад кæм уагътой, ахæм популярон ран.
1925-æм азы 17 августы Мытищийæн радтой сахары статус. 1932-æм азы сахары территори зынгæ фæуæрæхдæр ис: йе скондмæ бахæстæуыд хъæутæ Стыр Мытищи, Тайнинское, Рупасово, посёлоктæ Шарапово, Заречная Слобода, Леонидовкæ, Перловский, Тайнинский, Дружбæ.
Индустри
Мытищийы индустрийы сæйраг къабаз у машинæаразынад. Сæйрагдæр индустрион куыстуæттæ: æмæ æндæртæ.
Культурæ
Сахары уагъд цæуы газеттæ «Родники» (йæ раздæры ном — «За коммунизм»), «По Ярославке» (2005-æм азæй).
Транспорт
Фæндæгты хыз арæзт у ахæм æгъдауæй æмæ транзитон автотранспортæн нæй ацæуæн сахары центрыл. Уый руаджы иуæй мидкварталты цæуæг машинæты бæрц къаддæр кæны, иннæмæй та къуылымпы чындæуы Мытищийæ Мæскуымæ æмæ Мæскуыйæ Мытищимæ цæуæг транспорты, уымæн æмæ уыдоны бахъæуы цæуын æмраст фæндагыл нæ, фæлæ центры иувæрсты.
Мæскуыйæ сахармæ ис æртæ бацæуæны: Ярославлы сосавæндагыл, Осташковойы сосавæндагыл æмæ МКАД-ы æддаг зилаккы ’рдыгæй, платформæ Перловская кæм ис, уым.
Фæндæгты хыз ныр дæр рæзы, æмæ 2002—2005-æм азты Осташковойы сосавæндагæй Сабырдзинады уынгмæ бахизæн бæрæг уæрæхдæргонд æрцыд. Ныридæгæн фæци арæзт Ярославлы сосавæндагыл эстакадæ Олимпаг проспектмæ.
Сахарыл цæуы, Мæскуы æмæ Мæскуыйы облæсты цæгат-скæсæны цæрæнрæттæ чи бæтты, уыцы æфсæнвæндаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Гомель
Го́мель (Гомель) у сахар Белоруссийы, Гомелы облæсты административон центр æмæ æппæт бæстæйы ахсджиагдæр сахартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гомелы облæсты сахартæ
Бурдидин
thumb|left|300px|Бурдидин
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Суздаль
Су́здаль (Суздаль) у сахар Уæрæсейы Владимиры облæсты, Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 11,2 мин адæймаджы.
thumb|right|Цæугæдон Каменкæйæ Суздалы уынд. XX æнусы райдиан конд къам thumb|Цæугæдон Каменкæйæ Райгасы Аргъуанмæ уынд thumb|Борис æмæ Глебы аргъуан
Фиппаинæгтæ
Категори:Владимиры облæсты сахартæ Категори:Суздалы районы цæрæнрæттæ
2007
2007 2007moi nanca 2007 २००७ 2007
Дæллаг Зæрæмæг
Дæллаг Зæрæмæг (Нижний Зарамаг) у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Магкатæ, Дзоцъитæ, Тегкатæ, Лæппынæгтæ, Хетæгкатæ, Туатæ, Джиотæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
2008
2008 2008 २००८ 2008
98-æм азы фæлтæр
98-æм азы фæлтæр (Generación del 98), зæгъгæ, афтæ схуындæуыдис, Испанийы империйы бастъæлд сæ зæрдæмæ арф чи райста æмæ се ’нкъарæнтæ се сфæлдыстады чи равдыста, уыцы испайнаг фысджытæ æмæ философты къорд. Империйы ныккалды аххосæгтæй иу уыдис уый, æмæ АИШ-имæ хæсты Испани кæй фембылды ис. Уыцы цауы фæстиуæгæн 1898-æм азы Испанийæ рахицæн сты Кубæ, Пуэрто-Рико æмæ Филиппинтæ, мидбæсты та сæвзæрдис тарф æхсæнадон, моралон æмæ политикон кризис.
Ацы ном æрхъуыды кодта Асорин.
98-æм азы фæлтæры минæвæрттæ
98-æм азы фæлтæры минæвæрттыл нымад чи уыдис, уыдонæй тæккæ зындгонддæр фысджытæ æмæ литератортæ сты:
Категори:Испанийы истори Категори:Испайнаг литературæ
541-æм аз
Амардысты
Категори:541
Стъарапол
Стъарапол (Ставрополь, бердзенагау нысан кæны дзуары сахар) у Уæрæсейы сахар, Стъараполы крайы сæйраг сахар.
Стъарапол у, æппæт Уæрæсейы цæрынæн хуыздæр чи бæззы, ахæм сахар.
Сахары бындур сæвæрдтой 1777-æм азы. Сахары статус Стъарапол райста 1785-æм азы. 1935 азы онг йæ ном уыдис Ста́врополь-Кавка́зский, 1935 азæй 1943 азы онг — Вороши́ловск.
Географи
Стъарапол æрбынат кодта Стъараполы уæлвæзыл, Кавказы хæхты раз, цæугæдон Ташла кæм ратæдзы, уыцы ран. У Мæскуыйæ 1450 км хуссарырдæм. Денджызы æмвæзадæй у 230 м уæлдæр.
Сахары иу уынг хуыйны 45-æм параллель — йæ дырыс географион координатæтæм гæсгæ. Уымæ гæсгæ Стъарапол у полюсæй æмæ экваторæй æмиас дард. Стъарапол лæууы ахсджиаг бынаты Азовы æмæ Хъаспы денджызы æхсæн, уымæ гæсгæ сахар фæхонынц «Кавказы къулдуар».
Сахар ахсы 171,7 км². Стырдæр сахары зылд (æд аэропорт æмæ цъæх территоритæ) у 276,7 км². Амæддзæгтæ цы ран лæууынц, ахæм фæзуат у 127,870 км² (сахары зылды фæзуаты 46,2 %). Сахары зылды зæххытæм хауы Сенгилейы донæвæрæн дæр (42 км²), уымæй сахар фæисы дон.
Стъарапол адаргъ ис хуссар-ныгуылæнæй цæгат-скæсæнмæ. Сахарæй 5 км æдде лæууы йæ чысылдæр «æмбæлццон сахар» — Михайловск.
Сахары цур ис егъау хъæд, 4494 гектары.
Стъараполы бирæ фенддæгты ’хсæн ис фыццагæм гимназы бæстыхай (кæцыйы ахуыр кодта Хетæгкаты Къоста æмæ йæ рæстæджы æндæр зындгонд адæм), Кавказы фыццаг сылгоймæгты гимназ, сахары фыццаг дуртæй амад хæдзар æмæ æндæртæ.
Цæрджытæ
2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ сахары цæрынц :
Истори
Стыр Фыдыбæстæйы хæсты рæстæг немыц байстой Стъарапол 1942 азы 3 августы. 1943 азы 21 январы сахар ссæрибар æрцыдис.
Уыцы иу аз Орджоникидзейы крайæн радтой Стъараполы крайы ном, сахар Ворошиловскæн та — йæ раздæры ном, Стъарапол.
Ирон Стъарапол
Стъараполы гимназы ахуыр кодтой Доййаты Саханджери, Хъаныхъуаты Инал, Цæлыккаты Ахмæт æмæ Хетæгкаты Къоста (1871-æм азæй дæс азы дæргъы). Къоста ма Стъарапол цардис йæ фыццаг арвысты рæстæг, 1893 азæй 1897 азы онг, куыста дзы газеты уацхæссæгæй. Стъараполы сæйраг уынгтæй иу хæссы ирон поэты ном — улица Коста Хетагурова (центрон паркмæ ’ввæхс).
Транспорт
Стъараполы кусынц троллейбусы 9 маршруты, ис автобустæ æмæ маршруткæтæ.
Иннæ сахартимæ Стъарапол баст у автомагистралтæй, ис дзы æфсæнвæндаджы вокзал æмæ аэропорт (рейстæ Мæскуы æмæ Стамбулмæ).
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы сахартæ
1406-æм аз
Амардысты
Категори:1406
Андалуси
Андалуси (Andalucía) у автономон æмбалад Испанийы хуссары. Андалусийы сæйраг сахар у Севилья.
Уæвæны теори
Уæвæны теори у математикон зонад, кæцы иртасы æрхаугæ астæ сæ уæвæнтæм гæсгæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Математикæ
Мёльнлюкке
Мёльнлюкке (Mölnlycke) у сахар Швецийы хуссар-ныгуылæны, лен Вестрæ-Гёталанды, историон провинци Вестергётланды. Сахар æрбынат кодта Гётеборджы 10 км æддæдæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Гори (Цæгат Ирыстон)
Гори  у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Цардысты дзы Мурастæ, Гаджитæ, Годжыцатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Цæссыгты фæндаг
Цæссыгты фæндаг (Trail of Tears) у XIX æнусы фондз индейаг адæмы ралидзын кæныны цауæн йæ ном.
1829 азы Джорджийы ссардтой сызгъæрин, уымæй райдыдта „сызгъæрин тæфсæг“, адæм багуылф кодтой регионмæ схъæздыг уæвыны монцæй. Уыцы æууæлты Джорджийы цæрæг черокиаг адæм АИШ-ы рæзтæн цæлхдур фæци, æмæ йæ ралидзын кæныны фæнд фæзынди. АИШ-ы президент Эндрю Джексон йæ къух сæвæрдта индейæгтæ депортацийы тыххæй бардзырды бын (Indian Removal Act).
Черокиаг æмæ æндæр ралидзынгæнинаг адæмты хуыдтой «фондз цивилизацигонд знæмы», уый тыххæй æмæ европæйагау цард кодтой, амæдтой-иу бирæуæладзыгон хæдзæрттæ, сæ сывæлæтты америкаг скъолатæн цæуын кодтой, уагътой газеттæ. Черокиæгты фæтæг Джон Росс йæ адæмы хъахъхъæнын байдыдта тæрхондоны.
1832 сæйраг тæрхондон президенты бардзырд æнæзакъононыл банымадта: черокиаг адæм сæхи зæххыл цæрынц æмæ АИШ-ы бардзырд дзы нæ кусы, зæгъгæ.
Уыцы тæрхонмæ нæкæсгæйæ, 1838 азы 7 мин æфсаддоны тыхæй рацæуын кодтой индейæгты. Сæ ног бæстæ хъуамæ суаид Индейаг территори, ныр Оклахомæ æмæ Арканзасы штаттæ кæм сты, уыцы ран. Индейæгтæй бирæ цыдысты къахæй, кæд æмæ сын 600 уæрдоны радих кодтой, уæддæр. Фæндагыл 2—6 мин адæймаджы (17 минæй) фæмардысты.
«Индейаг территоримæ» ратæрдæуыдысты фондз знæмы: чоктойæгтæ — 1831 азы, семинолтæ — 1832 азы, маскогтæ — 1834 азы, чикасойæгтæ — 1837 азы æмæ черокиæгтæ — 1838 азы.
Литературæ
Категори:Адæмты депортацитæ Категори:АИШ-ы истори
542-æм аз
Амардысты
Категори:542
Саламанкæ
Саламанкæ (Salamanca) у сахар Испанийы, Саламанкæйы провинцийы административон центр.
Зджыд
Зджыд:
Франкфурт-Майныл
Фиппаинæгтæ
Категори:Гессены сахартæ
Уыг
Уыг кæнæ тоймон  у тугдзых мæргъты къорд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
543-æм аз
Амардысты
Категори:543
1407-æм аз
Амардысты
Категори:1407
Порнографи
Порнографи (порно дæр; πόρνος «хъахбайдзинад» æмæ «фыссын, ныв кæнын») у, сексуалон знæт (мондаг) сцырын кæнынæн кæмæй спайда кæнынц, æрдон оргæнты æмæ æрдон акты ахæм æнæмбæхст (хæрз æргом), вульгарон-натуралистон равдыст (нывы, кинойы æмæ а.д.), кæнæ афыст (тексты мидæг, аудиоæрмæджы æмæ афтæ дарддæр).
Историйы дæргъы ацы архайд паддзахадон æмæ динон уагдæтты ’рдыгæй цыдиc æфхæрд. Суанг ныры онг дæр ма фылдæр бæстæты ис, порнографи хæлиу кæныны архайд къуындæгдæр чи кæны, ахæм закъæттæ.
Порнографийæ хицæнгонд у эротикæ.
Категори:Порнографи Категори:Секс
Горький Хостел
ÆБÆ «Горький Хостел», Gorkiy Hostel — уæрæсейаг хицæн компани. У фæсивæдон аслам æмдзæрæнты (хостелты) хыз. Организаци алыг кæны Уæрæсейы фæсивадон туризмы ахъаззаг проблемæтæй сæ иу куыд социалон амалхъомад проект: аслам отельтæ æмæ хостелты парахатгонд хызы нæуæвыны æнæ ахъаззаг материалон хæрдзты балцы цæуын кæцы гæнæн дæтты.
Горький Хостел
Уазæгдзæрæн байгом уыд 2011-æм азы, цыппар иумæйаг номыры бафтаугæйæ (14-бынæттон, 10-бынæттон, 8-бынæттон æмæ 2-бынæттон), кухнæ, сахайраг телефон æмæ æнæфидгæ Wi-Fi-имæ улæфтуаты дæр. Хостелы иумæйæг хуылфас сыстади 40 адæймаджы.
Амалиуæгдартæ стартапмæ бавæрд кодтой æрмæст хицæн æхца, банктæй кредиттæ дæр. Инвестициты иумæйаг бæрц 1,5 млн ₽ сыстади. Фыццаг афæдзы дæргъы дæргъы компани убыточной уыд, фæлæ дыккаг азы хи хардзæмбæрзтыл æрцыд.
Адджын Хостел
2013-æм азы компани рамбылдта регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-ы социалон амалиуæгдарты æппæтуæрæсеон конкурс æмæ райста æнæпроцентон æфстау 6,2 млн ₽ 7 азы æмгъуыдмæ. Уымæй уæлдай, организацийæн хорзæх раттой грантæй 300 000 ₽ бæрцы Дæллаг Новгороды облæсты чысыл амалхъомады æххуыс æмæ парахаткæнынады министрадæй. Ацы æхцæйæ дыккаг уазæгдзæрæнæн баконд уыд, 2014-æм азы Кожевенный фæрсуынджыл кæй фехст æрцыд æмæ райста концептуалон ном «Адджын Хостел» (Сладкий Хостел).
Цæхджын Хостел
2015-æм азы æууæлыл компанийæ æртыккаг хостелы баконд цæуы. Ацы уазæгдзæрæнæн йæ кусæг ном у «Цæхджын Хостел» (Солёный Хостел).
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы компанитæ Категори:Социалон амалхъомады организацитæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Эротикон фильм
Эротикон фильм у, киномæкæсæджы (кинодзауы) сексуалон мондаг æмæ эротикон фантази сцырын кæнын йæ нысан кæмæн у, ахæм киноныв.
Категори:Секс Категори:Эротикæ Категори:Кинойы жанртæ
Адæмты депортацитæ
Адæмты депортацитæ уыдысты Советон Цæдисы националон политикæйы мадзал Сталины хицауады рæстæг. Мæнæ ахæм депортацитæ æрцыдысты (рæстæгмæ гæсгæ):
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг депортацигонд æрцыдысты æппæты фылдæр адæм, уыдоны ’хсæн немыцæгтæ (1941), хъæрæсейæгтæ æмæ хъалмыхъхъæгтæ (1943), балхъайрæгтæ, мæхъæлæттæ æмæ цæцæйнæгтæ (1944), грекъаг, туркаг æмæ сомихаг равзæрды иуæй-иу къордтæ æмæ иннæтæ.
Категори:Советон Цæдисы истори
Гæдиатæ
Гæдиатæ (Гадиевы) сты ирон мыггаг.
Гæдиатæй уыдысты ирон фысджытæ Секъа (1855—1915) æмæ йæ фырт Цомахъ (1882—1931).
Фиппаинæгтæ
*
Сургут
Кæд Сыбыры рагондæр сахартæй у, йæ æцæг рæзт баст уыди нефт къахыны райдианимæ 1960-æм азты.
Миасс
Миа́сс у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты. Цæрынц дзы 151,4 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
544-æм аз
Амардысты
Категори:544
1408-æм аз
Амардысты
Категори:1408
Уæллаг Зæрæмæг
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Сихъотæ, Куыдзæгтæ, Абойтæ, Хъайтмазтæ, Мамыттæ, Хуырымтæ.
Уыдис дзы 9 мæсыджы: Мамытты 2 мæсыджы æмæ гæнах, Хъайтмазты мæсыг æмæ гæнах, Сихъоты 2 мæсыджы. Лæппынæгты 2 æмæ Абойты 2 мæсыджы. Куыдзæгты мæсыг æмæ галуан.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
545-æм аз
Амардысты
Категори:545
Ахметъайы муниципалитет
*
Эротикæ
Эротикæ у сексуалон æнкъарæнтæ æвдисыны аивад.
Фылдæр хатт эротикæ йæхи бæрæг кæны нываивад, литературæ, кино æмæ зарæджы фæрæзты фæрцы. Эротикон уацмысты æвдыст чи цæуы, уыцы персонажты хи дарыны уаг арæх вæййы баст куыд сыгъдæг, табуйаг уарзтимæ, афтæ хуымæтæджы сексуалон мондагимæ.
Порнографийæ хъауджыдæр, эротикæйы нысан нæу æрдон оргæнтæ æмæ æрдон акты лæмбынæг равдисын.
Уыимæ кæс
Категори:Секс Категори:Эротикæ Категори:Аивады жанртæ
Хиуа
Хиуа, (Garrulus glandarius, Сойка) у маргъ хиуаты мыггагæй. Йæ буары дæргъ у 15 сантиметры бæрц.
Цуанæтты æвзагыл: хъихъгæнæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Чантуриа, Гиорги
Амардтой йæ Тбилисы (Калачы) 1994-æм азы декабры.
Категори:Гуырдзыстоны политиктæ
Дымтæ
Дымтæ, вариант Дынтæ , дыгуронау Дунтæ (Дунта) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Уæллагкомы.
Истори
Думти гъæу æвæрд æй дууæ километри идарддæр Къæмунти гъæуæй, æ хонсар-хорнигулæн æрдиги, Сонгути æма Харбиати уайгæ дæнттæ кæми фæййеу унцæ, уой уæллæй, æрдæгсакъадахи къулдунбæл. Гъæуæй 1—1,5 километри идарддæр, хорискæсæн æрдиги ес рагон уæлмæрдтæ, уоми ба дорæй даст цуппар обаййи. Уæлдæр ба хонсар-хорискæсæн æрдиги æвæрд адтæй рагон гъæу Ахсиаг. Еци гъæуи рагæй дæр цæрæг нæбал ес, сæ цæрæн хæдзæрттæ нийхалдæнцæ, ами рагон рæстæгути цардæй берæ адæм, фал си ка цардæй, уони ба некебал гъуди кæнуй. Æ цæргутæ раги кæддæр æрлигъдæнцæ Думти гъæумæ. Ахсиаги ма абони дæр æрдæг ихæлдтитæй лæууй муггаги мæсуг, фал, ке мæсуг адтæй, уой дæр неке зонуй. Уæллагкоми зилди цæргутæй сæ еуетæ еци мæсуг нимайунцæ Абисалти муггаги мæсугбæл...
Думти гъæуи рагон цæргути уавæртæ æма æгъдæуттæ адтæнцæ зилди иннæ цæргути хæццæ æнхузæн. Етæ дæр уони хузæн æвзурстонцæ зин цард. Цардæнцæ си берæ адæм, берæ муггæгтæ, фал сæ фулдæртæ фæллигъдæнцæ фæйнæ рæстæги дæргъи æндæр рауæнтæмæ медхонхи дæр, уæдта будури гъæутæ æма горæттæмæ, цæргæ ба ма си абони уалæнгæ байзадæй еугурæй 21 бийнонти (хæдзари).
Мыггæгтæ
XIX æноси райдайæнæй фæстæмæ Думти гъæуи адтæй муггæгтæ: Абисалтæ, Байсонгъуртæ, Гизиктæ, Гокъотæ, Кудзойтæ, Къосиратæ, Тедтойтæ, Тобойтæ, Синдиртæ, Хъибизтæ, Хъулатæ, Цæгæратæ, Цомартатæ æма Чекойтæ, уæдта Гизойтæ æма Вагагтæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ Категори:Дыгуронау фыст
1409-æм аз
Амардысты
Категори:1409
Унамуно, Мигель де
Лæппуйы бонтæ
Унамуно райгуырдис сæудæджергæнæджы бинонты ’хсæн, уыдис баскты адæмыхаттæй æмæ йæ мадæлон æвзаг уыдис баскаг, фæлæ фысгæ кодта испайнагау. Бинонты ’хсæн рахъомыл ис католикон традицимæ гæсгæ, иу рæстæджы ма йæ фæндыдис сауджын суын.
Ахуырад
1880-æм азы Унамуно бацыдис Мадриды университеты Философи æмæ гуманитарон зонæдты факультетмæ. Каст æй фæцис 1884-æм азы æмæ райста докторы къæпхæн. Мигель æрыздæхтис йæ райгуырæн Бильбаомæ. Уым уый уыдис латинаг æвзаджы ахуыргæнæг астæуккаг ахуырдæтты. 1891-æм азы Унамуно ракуырдта Кармен Лисаррагайы. Иумæ амондджынæй фæцардысты бирæ азты дæргъы æмæ схъомыл кодтой аст сывæллоны. Уыцы аз Унамуно йæ бинонтимæ æрцардис Саламанкæйы. Саламанкæйы университеты йын раттой бердзенаг æвзаг, антикон литературæ æмæ философийы профессоры бынат. 1901-æм азы та Унамуно ссис ацы ахуырдоны ректор.
Фæтард
1924-æм азы, Примо де Риверайы диктатурæйы ныхмæ йæ раныхæсты тыххæй, Унамуно хаст æрцыдис Канары сакъадæхтæм. Уырдыгæй Мигель бархийæ афтыдис Францмæ. Йæ райгуырæн бæстæм фæстæмæ раздæхтис 1930-æм азы. 1931–1932-æм азты уый уыдис Кортесты депутат. Унамуно æргомæй дзырдта республикæйы ныхмæ. Философмæ гæсгæ ацы хицауиуæджы формæйæн йæ бон нæу мидбæсты саразын сабыр цард æмæ сæнæмæнг кæнын национ иудзинад. Франкистты бунты фыццаг къуыриты Унамуно рахæцыдис растджыты фарс, фæлæ 1936-æм азы октябры уый æргомæй цæхгæр рафаудта франкистты, æмæ йæ уый фыдæй рацух кодтой ректоры бынатæй æмæ йæ скодтой хæдзарон ахæст. Йæ амæлæты хæдразмæ Унамуно фыста: «Æз нæ зонын, ног хицауад чи фидар кæны, уыцы къазармон æмæ динон моны цæдисæй æлгъагдæр хъуыддаг».
Фиппаинæгтæ
Категори:Испанийы фысджытæ Категори:Испанийы философтæ
546-æм аз
Амардысты
Категори:546
Сусуман
Сусума́н у Уæрæсейы сахар Магаданы облæсты. Зæринкъахджыты цæрæнран. Цæрынц дзы 6 мин адæймæгæй фылдæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Магаданы облæсты сахартæ
Хæбæлаты Фатимæ
Хæбæлаты Сослæнбеджы чызг Фатимæ у Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы культурæйы министр 2008-æм азæй ?2018-æм азы ноябры онг.
РЦИ-Аланийы ахуырады сгуыхт кусæг (2004).
ЦИПУ-йы журналистикæйы факультеты декан.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Фатимæ Категори:РЦИ — Аланийы ахуырады сгуыхт кусджытæ
547-æм аз
Амардысты
Категори:547
Саксони (зæхх)
Сæрибар паддзахад Саксони (Freistaat Sachsen, Sakska; Swobodny stat Sakska) у Германы зæхх.
Фиппаинæгтæ
*
Кожедуб, Иван Никитæйы фырт
Кожедуб Никитæйы фырт Иван (райгуырдис 1920-æм азы 8 июны Сумыйы облæсты Украинæйы — амардис 1991-æм азы 8 августы Мæскуыйы) у тæхæг-ас, Советон Цæдисы æртæ хатты хъæбатыр. Авиацийы маршæл (1985).
Ныгæд æрцыдис Мæскуыйы Новодевичьейы уæлмæрдты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ Категори:Украинæйы чи райгуырдис, уыдон Категори:1920-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Къамсхо
Къамсхо кæнæ Къамцыхо (Камсхо) у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Мамысонгомы.
Истори
Лисрийы стыр хъугомыл фæндаг цæуы хæххон чысыл хъæу Къамцыхомæ. Йæ цæрджытæ Рæмонтæ æмæ Моураутæ царды фадæттæй ницæмæй цух уыдысты. Сæ хуымзæххытæ: Дзыхъхъы хуымтæ, Æддаг Мухкъо, Къамцыхойы адаг, Церекты хуым уыдысты сæ алыварс, Къамцыхойы, Хъæзджыны æмæ Сæгуытты суæрттæ — сæ цуры. Мамысонгомы дон сæ разы. Саудуры ком, Цыдийы рагъ, Уартау, Къамцыхойы адаг æмæ Цъыфтæ — сæ фосæн парахат хизæнтæ.
Рæмонты уыгæрдæн Саудуры фæз, Цъынауат, Хосгæрст æмæ Лæгæтгомы уыгæрдæн уыдысты хæстæг æмæ æнцонгуыст рæтты.
11-æм æфсады хæйттæ Мамысоны æфцæгыл Гуырдзыйы меньшевикты дæрæн кæнынмæ куы цыдысты, уæд ацы чысыл хъæуы 1921 азы 22 февралы Моурауты Бекамæ æхсæвиуат бакодта С. М. Киров.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Рæмонтæ, Моураутæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
1411-æм аз
Амардысты
Категори:1411
Мæхъхъыл
Мæхъхъыл кæнæ мæхъæл, (, Кобчик) у тугдзых маргъ, уарийы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
549-æм аз
Амардысты
Категори:549
Симд
thumb|right|300px|Симды кафджытæ Симд у ирон адæмы рагон дзыллон кафт. Кафынц æй къордгай: сылгоймаг æмæ нæлгоймаг.
Ирыстоны симд у æппæты уарзондæр кафт.
Симд ныхас ирон адæм куыд кафты ном нæ иртасынц, фæлæ куыд мивдисæг симын-æй арæзт номдар симд.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон кæфтытæ
Гидроэлектростанцæ
thumb|[[Жигулийы ГЭС-ы донмарæн]] Гидроэлектростанцæ (ГЭС) у, доны цыды хъаруйæ (энергийæ) электрондых чи амал кæны, ахæм электростанцæ. Гидроэлектростанцæтæ аразынц цæугæдæттыл, уымæн кæнынц донмарæн æмæ донуат.
ГЭС-тæ цы электроэнерги дæттынц, уый, иннæ электростанцæты энергиимæ абаргæйæ, у дзæвгар асламдæр.
ГЭС-ы генератортæ бафтауæн æмæ рафтауæн ис тагъд рæстæджы — уый тыххæй ГЭС-тæй пайда кæнынц, электроэнергийы изæрыгон пайдакæнынады (ома æхсæвыгон дон донуаты æмбырд кæнынц, фæлхас куы рæзы, уæд генератортæ скусын кæнынц).
Душеты муниципалитет
Душеты муниципалитет (დუშეთის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Душет.
Гидроэлектростанцæ
Электростанцæты иннæ хуызтимæ абаргæйæ, ГЭС-тæ къаддæр тæваг дарынц æрдзыл, уæлдайдæр уæлдæфыл.
Душеты муниципалитет
*
Гидроэлектростанцæ
Уæрæсейы хъомысджындæр гидроэлектростанцæ у Саяны-Шушенскоейы ГЭС (скуыста 1978-æм азы).
Кæс
*
Уссурийск
Уссурийск у сахар Уæрæсейы Денджызгæрон крайы. Цæрынц дзы 173,6 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджызгæрон крайы сахартæ
550-æм аз
Амардысты
Категори:550
Уæллаг Уынал
Уæллаг Уынал (Верхний Унал) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Уæлладжыргомы.
Уæллаг Уыналы цардысты дзы Хорантæ, Аккæлатæ, Габантæ, Хъайыртæ, Адырхатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
551-æм аз
Амардысты
Категори:551
Сыктывкар
Сыктывка́р (Сыктывкар) у Уæрæсейы сахар, Комийы Республикæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
*
Халсæрттæ
thumb|250px|Халсæрттæ Франкфурты базары Халсæрттæ (иууон нымæц: халсар) у иуæй-иу хæрынæн бæзгæ зайæгойты æмбырдгæнæн ном. Халсæртты ’хсæн радихкæнæн и уидагдыргътæ (уырыдзы, цæхæра, булкъ), хъуымбылдыргътæ (картоф, зæххыфæткъуы), къабускайы хуызтæ, хъæдындзы хуызтæ, хъацæнтæ (хъонтхора, мæзæрæу), дыргътæ (банан, пъамидор), бастаны халсæрттæ (нас, патиссон), хъæдур.
*
552-æм аз
Амардысты
Категори:552
1414-æм аз
Амардысты
Категори:1414
ABBYY Lingvo
frame|right|Ирон дзырдуат ABBYY Lingvo-йы ABBYY Lingvo у электрон дзырдуæтты бинонтæ. Сарæзта йæ уæрæсейаг компани ABBYY. 2008-æм азы 13 августы рацыди ног верси х3 (икс æртæ/æртыккаг). Æппæт дзырдуатон статьяты бæрцуат — 8,7 млн.
Иумæйаг зонæнтæ
Бирæвзагон версийы ис мæнæ ацы æвзæгты дзырдуæттæ: уырыссаг, украинаг, англисаг, немыцаг, францаг, испайнаг, италиаг, туркаг, латинаг, китайаг æмæ португайлаг.
Уымæй уæлдай ма ис Европæйаг верси — 130 дзырдуаты 7 æвзагыл æмæ англисаг-уырыссаг-англисаг электрон дзырдуат.
Программæйы сконды ис, ног дзырдтæ бахъуыды кæнынæн æххуыс чи кæны, ахæм ахуыргæнæн модуль Lingvo Tutor.
Æрвитæнтæ
Категори:Дзырдуæттæ Категори:Программæтæ
553-æм аз
Амардысты
Категори:553
1415-æм аз
Амардысты
Категори:1415
Дæллаг Уынал
Дæллаг Уынал (Нижний Унал) у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Лæууы цæугæдон Æрыдоны рахиз былыл.
thumb|left|300px|Дæллаг Уынал 1886-æм азы
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Заокскийы адвентистон университет
Заокскийы адвентистон университет у æвдæм боны адвенистты уæлдæр ахуырдон Уæрæсейы Федерацийы. Æрбынат кодта Тулæйы облæсты посёлок Заокскийы, Мæскуыйы облæстимæ арæнмæ хæстæг. Уый у фыццаг протестантон уæлдæр ахуырдон Советон Цæдисы территорийыл. Университеты бындур æрæвæрдæуыд Заокскийы дины академийы базæйыл (байгом чындис 1987-æм азы; раздæр хаста Заокскийы дины семинары ном). Академийы цур ма сарæзтæуыд Заокскийы райдайæн чырыстон скъола, ныртæккæ у астæуккаг æппæтахуырадон чырыстон скъола.
2003-æм азы Академийы бындурыл байгом чындис Заокскийы чырыстон экономикон-гуманитарон институт. Уыцы бындурыл ма кусы Эллен Уайты фæллæйттæ иртасæн центр, стæй, йæ сæргъы М.П. Кулаков кæмæн у, уыцы Библи тæлмац кæныны институт. Академийы цур ма ис æртæ куыстуаты: хъæууонхæдзарадон хайад «Агро Миттлайдер», дукани «Кедрон» æмæ, тротуарон плиткæ чи аразы, уыцы «Ева&А».
Университеты ис ахæм факультеттæ: музыкалон, теологион, экономикон æмæ фæсарæйнаг (англисаг) æвзаджы факультет. Ис ма дзы доктор Миттлайдеры методмæ гæсгæ зæхкуысты курсытæ. Университеты ахуыр у æргъыл; ис дзы разаууонмæ æмæ фæсаууонмæ хайæдтæ.
Студентты фылдæр хай сты адвентисттæ. Уыдонæй иуæй-иутæ ахуыр кæнынц лæвар — аргъуаны фæрæзты хардзæй (уыцы агъуал хуындæуы «спонсордзинад»). Разаууонмæ хайады чи ахуыр кæны, уыцы студентты нымæц 300-йæ фылдæр нæ вæййы.
Æруан
Æруан (Аруан, Урвань) у хъæу Кæсæг-Балхъары Æруаны районы.
Заокскийы адвентистон университет
Университеты сæйраг аргъуаны æрвылбон вæййы. Разамынды рекомендацимæ гæсгæ, уыдоны архаинаг сты студенттæ сеппæт. Ацы ахуырдоны æндæр хицæнгæнæн миниуæг у уый, æмæ дзы студенттæн кæй бабар чындæуы, арæх йæ фидæны дæсныйадимæ баст чи нæу, ахæм. Алы студент къуыри цалдæр сахаты хъуамæ хардз кæна уыцы кусинæгтæ сæххæст кæнынæн.
Æруан
Фиппаинæгтæ
Категори:Æруаны районы цæрæнрæттæ
Заокскийы адвентистон университет
Категори:Æвдæм боны адвентисттæ Категори:Динон ахуырдæттæ
Талнах
Тална́х у Норильсчы район. Ис Красноярсчы крайы Таймыры æрдæгсакъадахы.
554-æм аз
Амардысты
Категори:554
Нæуæгхъæу
Нæуæгхъæу кæнæ Ногхъæу (ზემო ახალსოფელი; [земо ахалсопели]) уыдис ирон хъæу Гуырдзыстоны Гуры районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзерантæ, Плитæ, Сагкатæ, Кортиатæ, Соттитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
1416-æм аз
Амардысты
Категори:1416
555-æм аз
Амардысты
Категори:555
Адыгъейаг æвзаг
Адыгъейаг æвзаг у адыгъейаг адæмы мадæлон æвзаг.
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
556-æм аз
Амардысты
Категори:556
Коломнæ
Коломнæ (Коломна) у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 143,6 мин ад. (2016).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Абхазаг адæм
Абхазæгтæ (Аԥсуа) сты Кавказы цæрджытæ, абхаз-адыгъейаг адæмтæй иу, Абхазы бындурон адæм.
Фиппаинæгтæ
Категори:Абхазы адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ
Эминёню
Эминёню (Eminönü) у сых Фатихы, Стамбулы районтæй иу.
Категори:Стамбул
Уайт, Эллен
Эллен Гулд Уайт (Ellen Gould White, чызгон мыггаг у Гармон (Harmon); райгуырдис 1827-æм азы 26 ноябры — амардис 1915-æм азы 16 июлы) уыдис Æвдæм боны адвентистты еклезийы идейон реформатор æмæ æморганизатор.
Цардафыст
Эллен Уайт райгуырдис фермертæ Роберт æмæ Юникæ Гармонты бинонты ’хсæн. Йæ ныййарджытæ сæ фыдæлтау уыдысты методистон еклезийы уæнгтæ. Йæ фыццаг азтæ Эллен арвыста чысыл сахар Горхеммæй цалдæр миляйы æддæдæр, штат Мейны.
Эллен æмæ йæ бинонтæ Уильям Миллеры фæдонтæ куы систы, уæд сæ методистон еклезийæ рацух кодтой. Миллер уыдис хицæн методистон къабазы бындурæвæрæг. Иртæста Библийы тексттæ. Апокалипсисы (Ног Фæдзæхст) æмæ Даниилы (Зæронд Фæдзæхст) чингуытæ æмбарынгæнæн текстты цы скодта, уый куы нæ сæххæст ис, уæд Элленæн, йæхи загъдау, уыдис Хуыцауæй  æмæ цæстылуайæнтæ — йæ цæстытыл ауадис Йесо Чырыстийы бацыд Æрвон Скинимæ, стæй йын Хуыцауæй загъдæуыд, æнæмæнг æххæстгæнинаг кæй у сабат. Ноджы ма йын бацамындæуыд, адвентизмы доктринæтæм бахæссинаг чи у, ахæм цалдæр ивддзинады. Уыцы цаутæ скодтой сæрæвæрæн Эллены динамонæн-реформæгæнæн архайдæн.
Адвентистты ахуырадмæ гæсгæ, Элленæн Хуыцауæй цы раргомæдтæ æмæ цæстылуайæнтæ уыдис, уыдон скодтой бындур адæмы раздæхтмæ ног æмæ æнæниз царды фæткмæ, Хуыцау æмæ адæмы ’хсæн раст ахастдзинæдтæм; уæдæй фæстæмæ ма рапарахат ис Æвдæм боны адвенистты еклезийы миссионерон архайд.
Эллен Уайт у бирæ динон фæллæйттæ æмæ историон компиляциты автор.
Бейоглу
Бейоглу (Beyoğlu) у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Европæйы хайы, Зæрин сыкъайы бакæлæны æмæ Босфоры былтыл.
Районы символ у рагон Галатæйы мæсыг, XIV æнусы арæзт.
Категори:Стамбулы районтæ
Аяччо
Ая́ччо (Ajaccio, Aiacciu) у францаг департамент Корсикæйы сæйраг сахар æмæ сакъадахы стырдæр сахар æмæ порт.
Æрбынат кодта сакъадахы ныгуылæн былгæроны, рæсугъд бухтæйы.
Аяччо у денджы денджызбылы курорт æмæ туризмы артдзæст.
Сахары парахат сты кæсагдзуан, фосдард, сабæлутдзуан, оливæйы зетийы кондад, сæндуцæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Корсикæйы сахартæ
1417-æм аз
Амардысты
Категори:1417
558-æм аз
Амардысты
Категори:558
Æхсинæг
Æхсинæг, бирæон нымæц: æхсинджытæ у мæргъты бинонад.
Ирон мифологи
Кадджытæм гæсгæ зæдтæ зæххмæ тахтысты æхсинæджы хуызы, æмæ-иу кæм æрбадтысты, уым-иу сæ рухсæй ныррухс ис. Уыцы миниуæг уыд Донбеттырты æртæ хомæ дæр. Уыдон æхсинæджы хуызы тахтысты Нарты цæхæрадонмæ Нарты фæткъуы давынмæ. Уыцы хуызы Дзерассæйы йæ фатæй Æхсæртæг фæцæф кодта æмæ йæ тугвæдыл ацæугæйæ ныфтыд Донбеттыртæм.
Литературæ
Категори:Мæргътæ
Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университет
Истори
Университет фыццаг фæзынди куыд педагогон институт, йæ фыццаг директор уыд Къесаты Георги. Георгийы фæстæ институтæн разамынд лæвардтой Æлборты Барысби, Къусраты Сæрмæт, Æбаты Шамил, Демыраты Михал, Барахъты Еленæ, Карп Чирва, Тинаты Николай, Павел Кобалава, Уæлысаты Данел, Халид Ошаев æмæ Цыбырты Христофор.
1969-æм азы Цыбырты Христофоры къухы бафтыд институтæй университет скæнын, сси ЦИПУ-йы фыццаг ректор. Уыцы аз университеты фæзындысты ног факультеттæ: экономикон (йæ сæргъы Цопанты Дзастемыр) æмæ юридикон (йæ сæргъы Къониаты Юри).
Фиппаинæгтæ
*
Æруаны район
Æруаны район (Урванский район) у район Кæсæг-Балхъары. Йæ административон центр у Нарткала.
Фиппаинæгтæ
*
559-æм аз
Амардысты
Категори:559
Тамбов
Тамбов (Тамбов) у Уæрæсейы сахар, Тамбовы облæсты сæйраг сахар. Цæрынц дзы 310 мин адæймаджы бæрц.
Сахары бындур æвæрд æрцыд 1636-æм азы, Цнайы цæугæдоны былгæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тамбовы облæсты сахартæ
Кокойтæ
Кокойтæ (Кокоевы, კოკოშვილი) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
1418-æм аз
Амардысты
Категори:1418
Бæлон
Бæлæттæ дарын у, бирæ адæм кæй уарзынц, ахæм рæстæгæрвыст. Бæлæттæ чи дары, ахæм энтузиасттæ ис Дзæуджыхъæу æмæ Цхинвалы дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
560-æм аз
Амардысты
Категори:560
1419-æм аз
Амардысты
Категори:1419
Гётеборг
Гётеборг (Göteborg []) у Швецийы дыккæгæм стырдæр сахар (Стокгольмы фæстæ), Каттегаты былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Бегара
Бегара уыдис тыхыбын куыстыты хуыз ирон æхсæнады 1867-æм азы онг, ома, Зæхкусæджы реформæ Кавказы æххæстгонд цы аз æрцыдис, уæдмæ. Бегарайы куыст фылдæр хатт уыдис уæзтæ ласыны куыст, быдираг бæстæты хъауджыдæр (уым та хуымы куыстытæ арæхдæр уыдысты).
Категори:Ирон адæм
Социалон рекламæйы лаборатори
АНО «Социалон рекламæйы лаборатори» — уæрæсейаг æххæст циклы рекламон агентад, социалон рекламæйы бакуыст æмæ кондадыл специализаци цы кæны, уый. Архайы 2002-аг азæй фæстæмæ Гюзеллæ Николайшвилийы разамындæй. У Уæрæсейы раздзæуæг экспертон нæкоммерцион организацитæй сæ иу социалон рекламæ, PR æмæ социалон проектаразынады сферæйы.
Истори
Лаборатори бындурæвæрд æрцыд 2002-аг азы политикон зонæдты кандидат Гюзеллæ Николайшвилийæ Экономикæйы уæлдæр скъолайы публикон политикæйы кафедрæйы базæйыл.
Лабораторийы фыццаг серьёзон проекттæй сæ иу сси сайт «Соцрекламæ.ру», 2003-аг азы уагъдгонд кæй æрцыд æмæ ныронг æнтысгæйæ кæй кусы, уый. 2005-æм азы лаборатори регистрацигонд æрцыд куыд автономон нæкоммерцион организаци æмæ университетæй хицæнæй кусын байдыдта. 2003-аг—2008-æм азты периоды организацийы æмкусджытæй æххæстгонд æрцыд æдæппæт 50 семинар-тренингы ’ввахс социалон рекламæйы тыххæй Уæрæсейы нудæс регионы, æмæ Киевы, Сухумы и Ригæйы дæр (социалон рекламæйы фетиваль, кинофестиваль, Project Harmony-йы ахуыр кæныны программæ, «Гом Уæрæсе», Гордоны фонд, ИРÆО «Перспективæ»-йы фестивальты форматы).
2006-æм азы организаци цалдæр æппæтуæрæсеон æмæ фæсарæйнаг рекламон хорзæхы райста. Мæскуыйы хицауадæн реализацигонд æрцыд программæ «Æууæнчы сектор», равзæрын конд æрцыд социалон рекламæ ИДСС-ы (СПИД-ы) тыххæй. Уæймæ ’рбацыдысты «Социалон рекламæ: теори æмæ практикæ» лабаратори кæй сарæзта, уыцы специализацигонд ахуыры чиныгуытæ.
2008-æм азы арæзт æрцыд Нæкоммерцион организациты коалици Уæрæсейы социалон рекламæйы парахаткæныны æххуысы фæдыл, «Социалон рекламæйы лаборатори» кæдæм бафтыд æрцыд, уый. Николайшвили Уæрæсейы сæудæджерадон-индустрион палатæйы тымбыл стъолы хайад райста.
2009-æм азы Уæрæсейы Федерацийы экономикон парахаткæнынады министрад æмæ Уæрæсейы Федерацийы Æхсæнадон палатæйы æххуысæй лаборатори сорганизаци кодта æхсæнадæмон конференци «Уæрæсейы социалон рекламæйы эффективады фæуæлдæркæнынад».
2013-æм азы æппæтдунеон экономикон форум Creative for Good хуыздæр дунеон кейсты библиотекæйыл бафтыдта «Социалон рекламæйы лаборатори»-йы проектты.
Архайд
Лаборатори социалон рекламæ аразы алыхуызон нæкоммерцион организацитæ æмæ фондтæн. Уыдæттæй сфæлдыст кæй сты видеороликтæ æмæ документалон фильмтæ, уый æнæниз царды уаг, инвалидты бартæ æмæ сæ фæллойæвæрд, æнæниздзинады цыбыр фадæттимæ адæмы темæты æвналынц; инклюзивон ахуырады концепцийы пропагандæ кæнынц, социалон сферæйы æндæр проблемæтæ рухс кæнынц.
Сæ заказгæнджытæ сты паддзахадон структурæтæ æмæ хицæн хæрзгæнæг фондтæ. Уыдоны ’хсæн сты ЮНИСЕФ, Роспотребнадзор, инвалидты регионалон æхсæнадон организаци «Перспективæ», ветеранты ассоциаци «Альфæ», Æхсæнадæмон медицинæйы корпус, социалон парахаткæнын æмæ æнæниздзинады хъахъхъæдады фонд «Фокус-Медиа», хæрзгæнæг проект «Гом театр» æ.æ. .
Организацийы архайды ноджы здæхт у социалон рекламæ фæлдисын æмæ кондады тыххæй комплексон ахуыр кæныны программæтæ, тренингтæ, мастер-къласстæ, дистанцион курсыты бакуыст æмæ реализаци. Организацийы æмкусджытæ лæггæдтæ дæттынц консалтингы тыххæй социалон PR æмæ рекламæйы фадыджы; зонадон архайд, иртасæн куыстытæ æххæст кæнын æмæ экспертизæйы тыххæй; партнёрон æмæ спонсорон программæтæ социалон тематикæйы тыххæй реализаци кæнынц; социалон рекламæйы федералон æмæ регионалон фестивальтæн ахъаз кæнынц.
Æрвитæнтæ
Категори:Социалон амалхъомады организацитæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Турчы сахарты номхыгъд
Турчы сахартæ, 2007-æм азы 50 мин адæймагæй фылдæр кæм цардис, ахæмтæ:
561-æм аз
Амардысты
Категори:561
Омсчы облæст
Омсчы облæст (Омская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Омск.
Грекъаг адæм
Грекъæгтæ кæнæ грекъ, бердзен (Έλληνες — эллинæгтæ) сты Гречъы бындурон адæм.
Кæс ноджы
Категори:Гречъы адæмтæ
Электросталь
Электросталь у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 152,6 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Таштагол
Таштагол у сахар Уæрæсейы Кемеровойы облæсты, Таштаголы районы административон центр. Цæрынц дзы 22,9 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
Абхазаг алфавит
Абхазаг алфавит у кириллон алфавит абхазаг æвзагыл фыссынмæ.
Категори:Алфавиттæ Категори:Абхаз
562-æм аз
Амардысты
Категори:562
Тюркаг æвзæгтæ
thumb|320px|Тюркаг æвзæгтæм официалон статус кæм ис, уыцы территоритæ. {{legend|#0c5eb1|Тюркаг æвзæгтæй иу у паддзахады официалон æвзаг}}{{legend|#0080ff|Тюркаг æвзæгтæй иу у автономон регионы официалон æвзæгты ’хсæн}} Тюркаг æвзæгтæ у, кæрæдзиимæ хæстæгдзинад чи æййафы, ахæм æвзæгты къорд. Сæ дзурджытæй фылдæр цæрынц Европæ æмæ Азийы алыхуызон бæстæты, æдæппæт дзурджыты нымæц у 157 милуан адæймаджы бæрц (2005-æм азы аргъгонд), сæ фылдæр сты туркаг æвзагыл дзурджытæ (70 милуанæй фылдæр).
Тюркаг æвзæгтæ кæм хæлиугонд сты, уыцы регионты стыр тæваг дардтой æндæр æвзæгтыл. Цæгат Кавказы æвзæгты дæр (уыимæ ирон æвзаджы дæр) ис бирæ тюркаг æрбайсгæ дзырдтæ.
Тюркаг æвзæгтæ чи иртасы, уыцы æвзагзонынады къабаз хуыйны тюркологи.
*
1420-æм аз
Амардысты
Категори:1420
Кокосы зети
Кокосы зети у, копрæйæ кæй самал кæнынц, ахæм бæзджын æмæ тагъд хъæбæргæнаг зети.
Амал æй кæнынц ногтынд кокос-æнгузы хусгонд фæлмæнæг тæвд прессæй æлхъивынæй. Зети сæйрагдæр бæззы ахæм къабæзты: сапонгæныны, маргарины кондады, косметикæйы, стæй бахъæуы вафли-торттæ кæнынæн (уазалуадзæг гах — холодящая начинка).
Категори:Зети
563-æм аз
Амардысты
Категори:563
Якутаг æвзаг
Яку́таг æвзаг (саха тыла) у якутаг адæмы мадæлон æвзаг. Уый у тюркаг æвзæгтæй иу, Якутийы официалон æвзаг.
Якутаг æвзаджы ис 4 къорды æвзаджы здæхтытæ: Долганаг æвзаг нымайæн ис якутаг æвзаджы диалектыл. Якутаг æвзаджы формæтыл дзурæг адæм сæ кæрæдзи æмбарынц хорз, хицæндзинæдтæй сæ фылдæр сты фонетикон.
Номивджытæ
Якутаг номивджытæ.
Нымæцонтæ
Категори:Тюркаг æвзæгтæ Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Димитров, Георгий Михаилы фырт
Георгий Димитров (Георги Димитров Михайлов; райгуырдис 1882-æм азы 18 июны, Болгарийы Перничы облæсты хъæу Ковачевци — амардис 1949-æм азы 2 июлы, Мæскуымæ ’ввæхс Барвихæ) — зындгонд болгайраг политик, коммунист. Коммунистон Болгарийы уый уыд Ленинау аргъуыцаг. Йæ амæлæты фæстæ йæ марды буар бавæрдтой, сæрмагондæй уымæн кæй сарæзтой, уыцы мавзолейы.
Черкесаг адæм
Черкестæ, черкесæгтæ кæнæ æпсыз, æфсизæгтæ (хином: адыгэ) сты Цæгат Кавказы цæрджытæ, Хъæрæсе-Черкесы бындурон адæм, адыгъейы субэтнос. Уыдон дзурынц кæсгон-черкесаг æвзагыл.
Димитров, Георгий Михаилы фырт
Æрмгусæджы фырт, 12-аздзыдæй скуыста типографийы (1894). 1901-æм азы сси мыхуыргæнджыты профцæдисы нымæрдар, 1902-æм азæй уыд Болгайраг кусджыты социал-демократон партийы уæнг, 1903-æм азæй — йæ большевикон хайы. 1913—1923 уыд болгайраг парламенты депутат. 1923 азы Болгарийы уый уыд Сентябры æдгæрзтæ растады разамонджыты ’хсæн. Растад куы нæ фæрæстмæ, уæд афтыд фæсарæнмæ, Болгарийы та йын фæсаууонмæ рахастæуыд амарыны тæрхон.
1933-æм азы Германы Димитровы фæзылын кодтой Рейхстаджы бæстыхайыл арт бандзарынæй. Уыциу аз йæ къухы бафтыд йæхи сраст кæнын, уый фæстæ та ацыдис Советон Цæдисмæ. 1937-45 азты — Советон Цæдисы Сæйраг Советы депутат.
Черкесаг адæм
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъæрæсе-Черкес Категори:Кавказы адæмтæ
Димитров, Георгий Михаилы фырт
Хæст куы фæцис, уæд раздæхт йæ бæстæмæ. 1946-æм азы ссис Министрты советы сæрдар æмæ йæ амæлæтмæ разамынд лæвæрдта бæстæйæн. Бæстæйы хицау куы уыдис, уæд кодта Советон Цæдисмæ хæстæг уæвыны политикæ. Уыимæ ма уыдис тынг æнувыд, хуссар-славяйнаг адæмты федераци скæныны (ома Югослави æмæ Болгари баиу кæныны) идейæйыл.
1990-æм азы Димитровы мард рахастой мавзолейæй æмæ йæ баныгæдтой. 1992-æм азы та Софияйы æхсæнадон совет бауынаффæ кодта, цæмæй Димитровы мавзолей хæлд æрцæуа — уый, дам, сахары архитектурæйæн æцæгæлон у, æмæ уый тыххæй.
Димитровы ном хæссынц æртæ бæстæйы æртæ сахары: Болгарийы Димитровград (ног сахар у), Сербийы Димитровград (кæддæры Цариброд) æмæ Уæрæсейы Димитровград Ульяновсчы облæсты (кæддæры Мелекесс). Дзæуджыхъæуы, республикæйы хицауады бæстыхайы фæстæ, 2010-æм азы ноябры онг лæууыдис Димитровы кадæн монумент — болгайраг сахар Кырджалийы лæвар; ис Димитровы номæн уынг дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Болгарийы революционертæ Категори:Болгарийы коммунисттæ Категори:Болгарийы политиктæ Категори:XX æнусы политиктæ Категори:Болгарийы премьер-министртæ
Зæнджиатæ
Истори
Цардысты Мызуры. Се ’рвадæлтæ сты Габолатæ, Цъæхилтæ, Мæрзойтæ, Агънатæ, Таутиатæ, Карсантæ. Зæнджиаты мыггаджы фыдæл Зæнджы уыд Ос-Бæгъатыры цотæй. Зæнджиатæй иутæ фæтуджджын сты Мæрзойтимæ 1831 азы æмæ алыгъдысты быдырмæ.
Фиппаинæгтæ
*
Дюссельдорф
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Рейн-Вестфалийы сахартæ
Танделатæ
Танделатæ, вариант: Танделтæ (Танделовы, თანდელაშვილი) сты ирон мыггаг.
Истори
Танделатæн се ’рвадæлтæ сты Маггатæ. Ацы мыггаг рацыд Маггатæй. Танделатæ ныффыстой сæ фыды номæй. Танделатæ Теделетмæ æрлыгъдысты Зæрæмæгæй.
Фиппаинæгтæ
*
1421-æм аз
Амардысты
Категори:1421
564-æм аз
Амардысты
Категори:564
Саудзæргæс
Саудзæргæс (, Бородач, ягнятник) у стыр тугдзых маргъ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Хъазахъхъаг адæм
thumb|250px|[[Илья Репины зындгонд ныв «Запорожьейы хъазахъхъæгтæ фыстæг фыссынц Турчы султанмæ» (хуындæджермæ)]]
Ирыстоны хъазахъхъæгтæ
Цæгат Ирыстоны хъазахъхъаг хъæутæ (станицæтæ) баззадысты Уæрæсейы империйы заманæй — уыдонæй фылдæр сты Мæздæджы районы. Æндæр районты зынгæдæр хъазахъхъаг цæрæнрæттæ сты Æрхонкæ, Змейкæ æмæ Николаевскæйы станицæтæ. Сахар Æрыдон, Æрыдоны районы административон центр, райрæзти хъазахъхъаг станицæйæ (Ардонскæй, Ардонская). Дзæуджыхъæуæй скæсæнырдæм цы хъазахъхъ царди (сунжæйаг хъазахъхъæгтæ), уыдон 1920-æм азы апрелы ралидзын кодтой Украинæмæ æмæ Европæйаг Уæрæсейы цæгатмæ, сæ бынаты æрцæрын кодтой мæхъхъæлæтты.
1897-æм азы цæрджыты сфыстмæ гæсгæ Терчы æфсады хъазахъхъæгтæ уыдысты 167 301, уыдонæй 145 508 сæ мадæлон æвзагыл нымадтой уырыссаг æвзаг, 16329 — украинаг, 2727 — хъалмыхъхъаг, 586 — белоруссаг, 252 — тæтæйраг, 29321 — æндæр æвзæгтæ. Уыцы фæстаг нымæцы, Ф. С. Киреевы иртасæнтæм гæсгæ, фылдæр хай уыдысты ирон равзæрды хъазахъхъæгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазахъхъаг адæм Категори:Уæрæсейы империйы хотыхджын тыхтæ Категори:Уæрæсейы истори Категори:Украинæйы истори Категори:Кавказы адæмтæ
Охриды Сыгъдæг Клименты базæ
thumb|Сакъадахы астæуккаг хай, ис дзы æртæ станцæйы: болгайраг Охриды Сыгъдæг Клименты æмæ Академийы æмæ испайнаг Хуан Карлос I Охриды Сыгъдæг Клименты базæ у болгайраг иртасæн станцæ Антарктикæйы, Смоленсчы (Ливингстоны) сакъадахыл. Йæ координатæтæ сты: -62.64167°N, -60.365°W.
Мальмё
Лæууы донкъубал Эресунны былыл, Копенгагенæй 4 километры æддæмæ.
Охриды Сыгъдæг Клименты базæ
Станцæйы бындур сæвæрдтой 1988-æм азы, куыд Софияйы университеты базæ, 1993 азы радтой ын Сыгъдæг Клименты ном — Климент (840—916) уыд Болгарийы фыццаг алчер, ахуыргонд æмæ рухстауæг, йæ ном Софияйы университет дæр хæссы.
Мальмё
Фиппаинæгтæ
Категори:Сконейы цæрæнрæттæ Категори:Швецийы сахартæ
Охриды Сыгъдæг Клименты базæ
Станцæ бабæрæг кæнынмæ 2005 азы сакъадахмæ æрбацыд Болгарийы президент Георгий Пырванов.
Картæтæ
thumb|left|Базæ 2012-æм азы thumb|left|Базæйы сæйраг агъуысты уынд хохы фоныл
Æддаг æрмæг
Категори:Антарктикон станцæтæ Категори:Болгари
565-æм аз
Амардысты
Категори:565
1422-æм аз
Амардысты
Категори:1422
Елойтæ
Фиппаинæгтæ
*
Мæлхъ
Мæлхъ (, Павлин) у стыр мæргъты мыггаг.
Категори:Мæргътæ
Кадис
Кадис (Cádiz, Gades) у сахар æмæ муниципалитет Испанийы хуссар-ныгуылæны, Кадисы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Андалусийы сахартæ
566-æм аз
Амардысты
Категори:566
Картинг
thumb|Картты ерыс АИШ-ы Картинг у спортивон ивхæрсæн. Карттæ сты хуымæтæг тагъд автомобилтæ æнæ гуыффæйæ. Вæййы ахæм карттæ, кæцытæн сæ тагъддзинад схизы 260 км/с.
Категори:Спорт
Хъæрæсейаг-балхъайраг æвзаг
Хъæрæсейаг-балхъайраг æвзаг (къарачай-малкъар тил, таулу тил) у тюркаг æвзæгты кыпчакаг къорды иу, хъæрæсейæгты æмæ балхъайрæгты æвзаг. 2002-æм азы Уæрæсейы адæмы сфыстмæ гæсгæ хъæрæсейаг-балхъайраг æвзагыл дзурынц 302,7 мин адæймаджы, сæ фылдæр цæрынц Хъæрæсе-Черкес æмæ Кæсæг-Балхъары республикæты.
Хъæрæсе-балхъайарагау уагъд цæуынц дыууæ газеты: «Къарачай» æмæ «Заман».
567-æм аз
Амардысты
Категори:567
Хъæрæсейаг-балхъайраг æвзаг
*
1423-æм аз
Амардысты
Категори:1423
1424-æм аз
Амардысты
Категори:1424
Цæрæк
Цæрæк (Черек, Шэрэдж, Черек) у цæугæдон Кæсæг-Балхъары. Йæ дæргъ у 76 километры. Цæрæк у Баксаны фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
569-æм аз
Амардысты
Категори:569
Ногъайаг æвзаг
Ногъайаг æвзаг у ногъайаг адæмы æвзаг. Хауы тюркаг æвзæгты къордмæ.
Категори:Тюркаг æвзæгтæ Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Тверь
Тверь (1931—1990 йæ ном уыди Калинин) у Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу, лæууы Мæскуы æмæ Бетъырбухы ’хсæн Мæскуымæ хæстæгдæр.
XIV æнусы райдиан Тверь уыд Тверы кънйазады сæйраг сахар, йæ рæстæджы тынг рæсугъд æмæ фидар сахар. 1485-æм азы мæскуыйаг æфсад бацыд Твермæ, уыцы рæстæгæй сси ног иугонд Уæрæсейы хай.
Ныртæккæ Тверь у Тверы облæсты центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тверы облæсты сахартæ
1425-æм аз
Амардысты
Категори:1425
Елойтæ (Ленингоры район)
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
570-æм аз
Амардысты
Категори:570
Кæсагдзау
Кæсагдзау кæнæ денджызы уари (, Чайка), денджызы тыгъдады чи цæры, уыцы мæргъты бинонад.
Кæсагдзаутæ хæрынц кæсæгтæ æмæ денджызы лыстæг цæрæгойты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Мекленбург — Раззаг Померани
Мекленбург — Раззаг Померани (Mécklenburg-Vórpommern) у зæхх Германы цæгаты. Сæйраг сахар — Шверин.
Фиппаинæгтæ
*
Альметьевск
Альме́тьевск (Әлмәт) у сахар Тæтæрстаны, Альметьевсчы районы административон центр. Цæрынц дзы 141,7 мин адæймаджы (2006).
Фиппаинæгтæ
Категори:Тæтæрстаны сахартæ
571-æм аз
Амардысты
Категори:571
Пармæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Эмили-Романьяйы сахартæ
1426-æм аз
Амардысты
Категори:1426
Ксуис
Ксуис у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Центр — Луарæйы тæрф
Центр — Луарæйы тæрф (Centre-Val de Loire), 2015-æм азы онг — Центр (Centre) у Францы 26 регионтæй иу. Йæ сæйраг сахар у Орлеан.
Фиппаинæгтæ
*
Сконе (лен)
Ско́не (Skåne län) у провинци (лен) Швецийы хуссары. Йæ централон сахар у Мальмё.
Административон дих
• 2
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы административон дих *
Уæрæсейы Зæрин цæг
Уæрæсейы Зæрин цæг (Золотое кольцо России) у, рагон уырыссаг сахартæ чи иу кæны, ахæм туристон маршрутты къорд. Зæрин цæгмæ цы цæрæнрæттæ хауынц, уыдон мидæг баззадысты архитектурон æмæ культурон фенддæгтæ, кусынц традицион дысныйæдты æрмæдзтæ.
Зæрин цæджы сæйраг аст сахары сты: Сергиев Посад, Переславль-Залесский, Ростов, Ярославль, Кострома, Иваново, Суздаль æмæ Владимир. Уыдонæй фылдæр номхыгъдмæ фæхæссынц цалдæр сахары (Гороховец, Муром æмæ æндæртæ), фæлæ уый дайуаг фарста у. Маршруты рæттæ сты Уæрæсейы æхсæз облæсты территорийыл, йæ сконды сты Владимиры, Ивановойы, Костромайы, Мæскуыйы, Тверы æмæ Ярославлы облæстытæ.
Уæрæсейы Зæрин цæг, зæгъгæ, уыцы термин чи æрымысыд, уый уыди литератор Юрий Бычков — уыцы сæргондæй уый ныффыста цалдæр уацхъуыды газет «Советская Россия»-йæн 1967-æм азы.
*
Дзæнхъадур
thumb|right|250px|Дзæнхъадур Дзæнхъадур кæнæ дзыгъадур, дзæнхъа (кварц) у зæххы цъары æппæты арæхдæр минерал.
Цъон
Цъон у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Къуыдаргомы.
Дзæнхъадур
Фиппаинæгтæ
Категори:Минералтæ
Цъон
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Джиотæ, Дзахотæ, Битетæ, Хуыгатæ.
Сабанты Григорий
Сабанты Григорий Луарсабы фырт уыд Быдыры фронты 46-æм æфсады хæстон сгарæг, Советон Цæдисы хъæбатыр.
Райгуырдис 1910-æм азы 20 апрелы Кедигорайы, ныр Ленингоры районы Хуссар Ирыстоны, зæхкусæг бинонты.
Хъæбатыры хуындад райста 1944-æм азы 3 апрелы. Хайад иста бирæ тугкæлæн тохты. Фæсхæст куыста йæ райгуырæн хъæуы, сси колхозы сæрдар. 1962-æм азы ралыгъдис Цхинвалмæ, уым куыста партийы обкомы.
Амардис 1968-æм азы 2 апрелы. Сабаны-фырты ном хæссы Цхинвалы уынгтæй иу.
Фиппаинæгтæ
Григорий Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ Категори:Хуссар Ирыстоны зындгонд адæм Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Категори:Кедигорайы чи райгуырдис, уыдон
572-æм аз
Амардысты
Категори:572
573-æм аз
Амардысты
Категори:573
Черчесты Алан
Черчесты Георгийы фырт Алан райгуырдис 1962-æм азы 14 апрелы Дзæуджыхъæуы) у прозаик æмæ литературæиртасæг; фыссы уырыссаг æвзагыл. У фыссæг Черчесты Георгийы фырт.
1427-æм аз
Амардысты
Категори:1427