cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хуссар Ирыстон
Географи
Хуссар Ирыстон ис Кавказы тæккæ астæу. Ис ын арæн Уæрæсеимæ цæгаты æмæ Гуырдзыстонимæ скæсæн, хуссар æмæ ныгуылæнæрдыгæй. Лæууы 42°01' æмæ 42°46' цæгат уæрхады параллельты æхсæн, æмæ 43°31' æмæ 44°37' скæсæн дæргъады параллельты æхсæн. Йæ зæххыты фæзуат у 3900 км². Хуссар Ирыстоны рельеф фылдæр у хæххон. Ивы Кавказы сæйраг рагъæй (Стыр хохæй) цæгаты Картлийы фæзтæм хуссары. Æппæты бæрзонддæр хох у Халацъа (3938 м). Йæ территорийы 89,3 % денджызы æмвæзадæй 1000 метрæй бæрзонддæр у. Кавказы сæйраг рагъæй хицæн кæнынц æндæр рæгътæ: Рацъы рагъ, Гудисы рагъ, Иры рагъ, Дзимыры рагъ æмæ æнд. Рацъы рагъ ис цæгат-ныгуылæны, хицæн кæны Къуыдаргом Чеселтгом æмæ Хъæргæнагдоны комæй. Гудисы рагъ цæгат-скæсæнæй хуссар-ныгуылæнмæ хицæн кæны Стыр Леуахийы ком Чысыл Леуахийы комæй. Иры рагъ цæгат-скæсæнæй хуссармæ хицæн кæны Чысангом Чысыл Леуахийы комæй, Медзыдайы комæй æмæ Лехурайы комæй. Дзимыры рагъ скæсæны хицæн кæны Чысангом Арагуийы комæй, йæ рагъыл уагъд у Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæн. Цæугæдæттæ иууылдæр æвзæрынц Хуссар Ирыстоны зæххы æмæ иууылдæр сты хæххон. Стырдæр цæугæдæттæ сты Стыр Леуахи (115 км), Чысыл Леуахи (46 км) æмæ Чысандон (54 км).
Бæстыхъæд
Хуссар Ирыстоны бæстыхъæд у ромыл. Бæстыхъæды стыр хайад исынц хæхтæ. Уыдон æвзарынц дымгæйы æздæхт. Кавказы сæйраг рагъ та нæ уадзы уазал дымгæтæ цæгатæй, æмæ Хуссар Ирыстоны уый тыххæй Цæгат Ирыстонæй хъармдæр вæййы. Бæстыхъæд тынг ивы цæгатæй хуссармæ. Уый у умæн æмæ цæгатæрдæм хæхтæ бæрзонддæр сты. Куыд уæлдæр хæхтæм, афтæ уазалдæр æмæ даргъдæр зымæг.
Æрдзон алфамбылай
Хуссар Ирыстоны æрдз фылдæр у æнæвналд. Республикæйы зæххыл индустрион объекттæ цъус кæй ис, уый тыххæй дон, мæр æмæ уæлдæф сыгъдæг сты. Æппæты карздæр экологион проблемæ у хъæдцæгъдыны проблемæ. Кæд 2000-æм æзтæм Хуссар Ирыстоны адæм газ æмæ электроэнергийæ фылдæр пайда кæнын байдыдтой, æмæ уый тыххæй хъæд цагътой къаддæр, уæд 2008-æм азы Гуырдзыстонимæ хæсты фæстæ уыцы проблемæ фæстæмæ сактуалон ис. Амайын æмæ цалцæг кæнынæн Дзауы районы хъæд тыхджын байдыдтой цæгъдын, уыимæ æнæзакъонæй дæр.
Зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæ
Хуссар Ирыстоны ис иу æрдзæвæрæн. Уый ис Чысыл Леуахийы комы, æмæ дзы ис æрсытæ, стайтæ, сагтæ æмæ æндæр стæм сырдтæ.
Политикæ
Хуссар Ирыстон у æрдæгпрезидентон республикæ. Республикæйы политикон системæ кусы конституцимæ гæсгæ, кæцы райстой 8-æм апрелы, 2001-æм азы. Уымæ гæсгæ паддзахадон тыхтæ дих сты хицауадон, закъондæддæг æмæ тæрхондонон тыхтыл. Уыцы тыхтæ сæ барты мидæг сты сæрибар.
Хуссар Ирыстоны закъондæттæг тых у парламент. Парламенты у иупалатæон æмæ бирæпартион, æмæ дзы ис ис 33 депутаты. Уырдæм æвзæрстытæ цæуынц партиты номхыгъдмæ гæсгæ, фондз азмæ. Фæстаг æвзæрстытæм гæсгæ, парламентмæ ахызтысты æртæ партийы: Иудзинад (17 бынаты), Адæмон парти (9) æмæ Комунистон парти (8).
Тæрхондонон тых у арæзт цалдæр тæрхондонæй. Сæйрагдæр сæ у Уæлдæр Тæрхондон. Æндæр тæрхондæттæй уæлдай, Уæлдæр Тæрхондон тæрхон кæны æвзæрстытæ æмæ референдумы хъуыддæгтæ, бæрæг кæны президент æмæ кæстæр тæрхондæтты æрдыгæй конституцийы æфхæрдтытæ. Конституцимæ гæсгæ ма Хуссар Ирыстоны гæнæн ис æмæ уа Конституцион Тæрхондон, фæлæ дзы ацы тæккæ нæй.
Закъæттæ, президенты бардзырдтæ, æмæ æндæр нормативон актты æххæст кæнынмæ цæст дары прокуратурæ. Прокуратурæйы хистæры æвæры президент.
Административон дих
Хуссар Ирыстон дихгонд у фондз административон иуæгыл: цыппар район æмæ иу сахарыл. Районтæ сты Дзауы район, Знауыры район, Ленингоры район æмæ Цхинвалы район. Сахар та у Цхинвал. Уыдонæн ис сæхи къухдариуæггæнджытæ, кæдон скъуыддзаг кæнынц бынæттон фарстатæ. Административон хæйттæй Цхинвал у æппæты гыццылдæр æмæ æппæты цæрæгджындæр. Районты ’хсæн стырдæр у Дзауы район, гыццылдæр та Знауыры район.
Фæсарæйнаг ахастытæ
Конституцимæ гæсгæ, Хуссар Ирыстон тырны сабырдзинадмæ, æхсæнадæмон организацитæм хизынмæ æмæ алкæйпайдайæн ахастытæм.
Хуссар Ирыстон хæдбарыл нымад цæуы æрмæст фондз ИНО-йы уæнг бæстæйæ. Уыдон сты Уæрæсе, Никарагуæ, Венесуэлæ, Науру æмæ Сири. Уыдон йеддæмæ ма ноджы фондз паддзахады, кæдон сæхæдæг дæр хæдбартыл нымад не сты. Бæстæты фылдæр Хуссар Ирыстоны зæхх нымайынц Гуырдзыстоны хайыл.
Гæрзифтонг тыхтæ
Хуссар Ирыстоны гæрзифтонг тыхтæм хауынц æрмæстдæр æфсад æмæ гыццыл уæлдæфон тыхтæ. Уыдон байдыттой æвзæрын 1990-æм азæй фæстæмæ, Гуырдзыстонимæ цы бæлттæ хæцыдысты, уыдон хуызы. Уыцы бæлтты бындурыл, 1993-æм азы, сæвзæрдис Хъхахъхъæнады министрад æмæ фæзындис æфсад. Гæрзифтонг тыхтæн къухдариуæг кæны хъахъхъæнады министрад, фæлæ конституцимæ гæсгæ фыццаг сæргълæууæг у президент. Бирæ экспертты хъуыдымæ гæсгæ, Хуссар Ирыстоны гæрзифтонг тыхтæ сты æвзæр уавæры.
Фæстаг æзты Хуссар Ирыстон цалдæр хатт фæкъаддæр кодта æфсæддонты бæрц. Ныр дзы ис 1250 адæймаджы æмæ 15 мин та резервы. Æфсад фылдæр арæзт у фистæгæфсад, механикон фистæгæфсад æмæ артиллерийæ. Ис ма дзы хæдтæхджыты ныхмæ гæрзтæ. Æфсæддонты арæх цæттæ кæнынц уæрæсейаг дæснытæ.
Терчы облæст
Уæлдæр амынд республикæты йеддæмæ Терчы облæсты сконды уыдысты ныры Стъараполы крайы æмæ Дагъистаны иуæй-иу хæйттæ.
Хуссар Ирыстон
Гæрзифтонг тыхтæ
Уæлдæфон тыхты ис цыппар вертолёты, фæлæ Гуырдзыстонимæ фæстаг хæсты фæстæ уыдонмæ æркаст нал ис.
Терчы облæст
Облæсты сæргъы чи лæууыдысты, уыдон, облæсты статусмæ гæсгæ, уыдысты æмрæстæджы Терчы хъазахъхъаг æфсады атамантæ. Дæлæ номхыгъд:
Хуссар Ирыстон
Гæрзифтонг тыхтæ
Мигæнæнтæ æмæ алыхуызон хæцæнгæрзтæ фылдæр æлхæд цæуынц Уæрæсейы.
Инфраструктурæ
Хуссар Ирыстон цы енергийæ пайда кæны, уый иууылдæр исы Уæрæсейæ. Пайда кæны фылдæр æрмæст æртæ енергийы хуызæй: газ, рухс æмæ æртæгæй. 1990-æм æзты онг суг æмæ æвзалыйæ дæр. Нæуæггæнгæ энергийы хуызты тыххæй бæрæг нæй. Кæд рухс 2008-æм азæй фæстæмæ хæххон хъæутæм байдыдтой уадзын, уæд газ æрмæст цалдæр цæрæнраны ис. Газ 2008-æм азы размæ цыд Гуырдзыстонæй, æмæ-иу арæх æрлæууыд, фæлæ 2009-æм азы скуыста газуадзæн «Дзуарыхъæу—Цхинвал». Ног газуадзæн скусынæй республикæйы газ тынг фæаслам ис, æмæ йæ куыст та фæхуыздæр.
Демографи
Хуссар Ирыстоны цæрджыты нымæц рæстмæ бæрæг нæу. Фæстаг хатт адæм нымад æрцыдысты 1989-æм азы, советон рæстæджы. Уæд банымадтой 98 527 адæймаджы. Уæдæй фæстæмæ цæрджыты нымæц æрмæст цъусдæр кодта, æмæ, экспертты хъуыдымæ гæсгæ, 2009-æм азмæ уыдысты 26 минæй 32 минмæ. Цæрджытæй æрдæгæй фылдæр цæрынц сахарты. Хуссар Ирыстоны ис дыууæ сахары, Цхинвал (Чъреба) æмæ Къуайса, æмæ уыдонæн дæр сæ цæрджыты нымæц æвзæр бæрæг у. Экспертты хъуыдымæ гæсгæ, Цхинвалы (Чъреба) цæры 18 минæй 20 минмæ æмæ Къуайсайы та иу минæй, мин æмæ æрдæгмæ æввахс.
Дин
Чырыстон дин у Хуссар Ирыстоны арæхдæр дин. Уырдæм хауынц уырнон адæмы тæккæ фылдæр хай. Сæ фылдæр сты растуырнæгтæ, цъусдæр та протестанттæ. Растуырнæг чырыстæттæ фылдæр хауынц Аллон епархимæ, уырыссаг хæстонтæ та хауынц Уырыссаг растуырнæг аргъуанмæ, бæлæвырддæр та Дзæуджыхъæу æмæ Аланийы епархимæ.
Гуырдзыстонимæ фыццаг хæсты размæ дзы дзуттæгтæ дæр бирæ уыдис, фæлæ хæсты тæккæ размæ сæ фылдæр алыгъдысты, æмæ ма дзы ныр цалдæр бинонтæ баззадысты. Æндæр динты тыххæй бæрæг цъус ис, уымæн æмæ Хуссар Ирыстоны адæм динмæ гæсгæ нымад никуы æрцыдысты.
Æвзæгтæ
Хуссар Ирыстоны фыццаг æвзаг у ирон, кæцы конституцимæ гæсгæ у паддзахадон æвзаг. Уый йеддæмæ ма уырыссаг æвзаг æмæ гуырдзиаг æвзæгтæ сты официалон æвзæгтæ. Гуырдзиаг у официалон æрмæст гуырдзиæгтæ æнгомæй цы цæрæнрæтты цæрынц, уым.
Ирон æвзаг у Хуссар Ирыстоны сæйраг æвзаг. Ирон æвзагыл уагъд цæуы газет «Хурзæрин», кусынц паддзахадон телеуынынад, æмæ радио «ИР», иртæстытæ кæны Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты. Ирон æвзаг ахуыр кæнынц скъолаты æмæ университеты. Фæлæ ахуырады сæйраг æвзаг нæу. Уымæ гæсгæ иуæй-иу зынгæ адæм зæгъынц, ирон æвзаг æфхæрд кæй цæуы, уый. Уый раст кæнынæн ныртæккæ уагъд цæуы «бирæвзагон ахуырадыл» эксперимент Цхинвалы интернаты бындурыл, уыцы эксперимент æнтыстджын куы уа, уæд æндæр скъолаты дæр сывæллæттæ ног программæмæ гæсгæ ахуыр кæндзысты. . Республикæйы территорийыл тынгдæр рапарахат ис къуыдайраг ныхасыздæхт, уый йеддæмæ цæрджытæ дзурынц урстуаллаг æмæ чысайнаг ныхасыздæхтыл. Литературон ныхасыздæхт, кæцыйыл ахуыр кæнынц скъолаты æмæ дзурынц телеуынынады, у чысайнаг. Уымæй Хуссар Ирыстоны официалон ирон æвзаг хицæн кæны Цæгат Ирыстоны стандартæй, ома Цæгат Ирыстоны официалон у куыртаттаг ныхасыдзæхт.
Уырыссаг æвзаг Хуссар Ирыстоны у паддзахадон æвзаг. Падзаходон ссис 2011 азы сæрмагонд референдумы бындурыл. Уый размæ йын уыдис официалон статус. Уырыссаг æвзагыл цæуынц ахуыр æмæ иртæстытæ.
Гуырдзиаг æвзагæй пайда кæнынц, гуырдзиаг цæрджытæ кæм цырынц æнгомæй, уыцы цæрæнрæтты (уæлдайдæр Знауыры районы æмæ Ленингоры районы скæсæны); республикæйы конституцимæ гæсгæ гуырдзиаг æвзаг уыцы æууæлты у официалон æвзæгтæй иу.
1990-æм азты агъоммæ Хуссар Ирыстоны бирæ цæрджытæ, уыимæ ирон адæмыхаттæй дæр, зыдтой гуырдзиагау. Уымæн йæ аххосæгты ’хсæн уыдис гуырдзиаг æвзаджы сæрмагонд статус Гуырдзыстоны ССР-йы, стæй ирæтты сгуырдзиаг кæныны мадзæлттæ дæр (куыд гуырдзиаг алфавиты ныффидар кæныны реформæ иронау фыссынæн 1939-æм азы). Фæстæдæр гуырдзиаг æвзагыл дзурджыты нымæц кодта къаддæр, уый тыххæй æмæ æрыгон фæлтæр нал ахуыр кæнынц уыцы æвзаг.
Ахуырад
2006-2007 ахуыры азы Хуссар Ирыстоны уыд 1397 ахуыргæнæджы æмæ 5258 скъоладзауы.
Республикæйы ис 61 иумæйагахуырадон скъолайы, ног райдиан скъолатæ æрæджы байгом сты Знауыры районы Арчънет, Гъаристау æмæ Лопъаны хъæуты. Æхгæд æрцыдысты Дзауы районы Теделет æмæ Знауыры районы Зиулеты райдиан скъолатæ, фаг сабитæ дзы кæй нæ уыдис, уый тыххæй.
Культурæ
Хуссар Ирыстоны культурæ у æвзæрст ирон культурæйы бындурыл æмæ гуырдзиаг культурæйы æндавдимæ. Уый бирæ цæмæйдæр хицæн кæны Кавказы æндæр адæмты культурæтæй, фæлæ сын иудзинæдтæ дæр ис. Цæвиттон, адæмон дарæстæ Кавказы адæмтæн æмхуызон сты. Кавказы адæмты культурæтæм гæсгæ, Хуссар Ирыстоны культурæ, уыимæ ирон культурæ дæр, алкуыдæр хицæн кодта литературæйы, аивады, кухнæйы æмæ спорты.
Кухнæ
Хуссар Ирыстоны кухнæйы фылдæр ис ирон адæмон хæринæгтæ æмæ нуæзтытæ. Йæ бындуры сты дзидза, ссад æмæ æхсырæй арæзт хæринæгтæ. Дзидзайы хæринæгтæм хауынц хъæдурфых дзидза, физонæг, дзехы æмæ фыдджын. Ссадæй аразынц алы хуызон чъиритæ: къартофджынтæ, фыдджынтæ, хæбизджынтæ, хъæдурджынтæ, къабускаджынтæ, цæхæраджынтæ æмæ æндæртæ. Тынг ахсджиаг сты ирон адæмæн æхсырæй хæринæгтæ дæр. Уырдæм хауынц цыхт, æхсыры цъæртæй хъайла, миссын, дзыкка, инджынтæ æмæ ноджы æндæртæ. Нуæзтæй æппæты ахсджиагдæр бынат ахсынц бæгæны, сæн æмæ арахъхъ. Тынг парахат дзы у гуырдзиаг, æмæ иннæ къухнæ дæр.
Спорт
Хуссар Ирыстоны сæйрагдæр спорты хуызтæ сты къахпорти (футбол) æмæ хъæбысхæст. Уыдон йеддæмæ ма бокс, гандбол, дзюдо, рæуæг æмæ уæззау атлетикæ æмæ армхæст дæр популярон сты. Профессионалон спорт дзы тынг фæстæмæцыд у. Уый фылдæр у уый тыххæй æмæ Хуссар Ирыстонæн спортивон æхсæнадæмон федерацитæм бацæуын тынг зын у. Ис æрмæст футзалы федерациты, AMF æмæ UEFS-ы.
Хуссар Ирыстоны ис иу футболон бал, Цхинвалы Спартак. Советон рæстæджы уый хъазыд ССРЦ-ы дæлдæр дивизионты æмæ йын уый бæрц ницы бантыст. Ныр та хайад исы Ирыстоны чемпионаты æмæ дзы æртæ хатты счемпион ис.
Кæс Хуссар Ирыстоны фольклор дæр.
Топографион картæ
* Категори:Æнæбанымад паддзахæдтæ
Масизо-де-Ларанкагуæ
Масизо-де-Ларанкагуæ (Macizo de Larancagua) — хуыст стратовулкан муниципалитет Туркойы Боливийы, Централон Андты.
Кæс ноджы
Категори:Андты хæхтæ Категори:Андты вулкантæ Категори:Боливийы хæхтæ Категори:Боливийы вулкантæ Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
1944-æм аз
Амардысты
Категори:1944
Карца (Дзæуджыхъæу)
Карца у хъæу Цæгат Ирыстоны. Абон у Дзæуджыхъæуы микрорайон.
Уик (Шотланди)
Уик (Wick; Weick; Inbhir Uige) у Шотландийы гыццыл сахар.
Æфсымæрон сахартæ
Категори:Шотландийы сахартæ
Дуис
Дуис (დუისი, Дуй-Юрт ) у кистаг хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты. Ис Пъанкъисы комы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Цъебат (къæдзæх)
Цъебат у къæдзæх Цæгат Ирыстоны. Ис Тибсылийы цур.
Кировограды облæст
Кировограды облæст (Кіровоградська область, Кировоградская область) у облæст Украинæйы. Административон центр — Кропивницкий.
Фиппаинæгтæ
*
Тъæпæнхъæу (Хуссар Ирыстон)
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Инженерты пысылмон æхсæнад
2005-æм азы президентон æвзæрстыты афон Инженерты пысылмон æхсæнад нæ рахæцыди Ахмадинежады фарс æмæ уый тыххæй бахъуыди аразын дыккаг тур, цыран Ахмадинежад фæуæлахиз ис йæ раздæры конкурент Али Лариджанийы æххуысы фæрцы.
Категори:Ираны политикæ
Ренн
Ренн (Rennes, Roazhon) у Францы сахар, Иль æмæ Вилены префектурæ æмæ Бретаны административон центр.
Скумейы дон
Скумейы дон (Скуммидон) у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы.
Ренн
Фиппаинæгтæ
Категори:Бретаны сахартæ
Скумейы дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Сауцъиу
Сауцъиу, (Sturnus vulgaris, Обыкновенный скворец) у чысыл маргъ. Йæ буары дæргъ у 18,7—21,2 сантиметры бæрц, йæ уæз та — 75 г.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Лагодехы муниципалитет
Лагодехы муниципалитет (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны скæсæны, Азербайджаны арæнгæрон. Йæ административон центр у Лагодех. Цæрынц дзы гуырдзиæгтæ (71,49 %), азербайджайнæгтæ (23,04 %), ирæттæ (2,38 %) æ. æнд.
*
1945-æм аз
Амардысты
Категори:1945
14 февралы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Плиты Грис
Плиты Дзамболаты фырт Грис (Григорий) (1913-æм азы 30 октябры, Астæуккаг Ручъы, Хуссар Ирыстон — 1999-æм азы 4 мартъийы, Дзæуджыхъæуы) у зындгонд ирон фыссæг æмæ поэт, тæлмацгæнæг, Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреат. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг, йæ уацмысты Грис фыста хæстон намысы тыххæй.
Плиты Грисы ном хæссы Горæтгæрон районы Октябрыхъæуы ног культурæйы галуан æмæ библиотекæ.
Цардафыст
Грис райгуырди 1913-æм азы Астæуккаг Ручъы хъæуы. Астæуккаг скъолайы фæстæ кæронмæ бакасти ахуыргæнджыты техникумы, стæй та сси Мæскуыйы театралон аивады институты студент. Уыд ирон театры актёр, йæ литературон хайады сæргълæууæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Грис Категори:Ручъы чи райгуырдис, уыдон Категори:Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреаттæ Категори:Советон Цæдисы фысджытæ
Хурбадæн
Хурбадæн у къæдзæх Цæгат Ирыстоны, Тибсылийы сæрмæ.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Фæлгæсæн (хох)
Фæлгæсæн у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Туалгомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Гекатомбæ
Гекатомбæ (ἑκατόμβη, ома «сæдæ галы») — рагон грекъæгтæ-иу сæдæ галы куы снывонд кодтой æмæ-иу сæ иумæ куы æргæвстой, уæд уый хуыдтой «гекатомбæ». Фæстæдæр ахæм ном сæвæрдтой алыхуызон стыр нывæндтæ кæныны æгъдауыл.
Æппынфæстаг уыцы æгъдау райста символикон мидис æмæ-иу гекатомбæ хуыдтой, адæм-иу дзыллæгай куынæг куы æрцыдсты, кæнæ-иу тынг бирæйæ иумæ куы бабын сты, уæд уый.
Категори:Рагон Грекъ
Масизо-де-Пакуни
Масизо-де-Пакини (Macizo de Pacuni) — хуыст стратовулкан Боливийы, Централон Андты.
Фæстаг сирвæзты рæстæг бæрæг нæу, фæлæ бирæ иртасджытæ æнхъæлынц æмæ голоцены æрцыдис.
1947-æм аз
Амардысты
Категори:1947
Гур
Гур (გორი [гори]) у сахар Гуырдзыстоны, Гуры муниципалитет æмæ Мидæггаг Картлийы регионы административон центр. Гуры бындур сæвæрдта Давид Аразæг (1089—1125).
1878-æм азы Гуры райгуырдис Иосиф Сталин (æцæг мыггаг — Джугашвили). Сахары ныр дæр ис Сталины музей, администрацийы раз та — монумент (2010-æм азы июны йæ фехæлдтой).
Истори
1299-æм азы Гур райстой алайнаг хæстонтæ, манголты æрбабырстæй сæхи чи ирвæзтой æмæ ног сæйраг сахар сæхицæн чи агуырдтой, уыдон. 1306-æм азы амардис аланты паддзах Ос-Бæгъатыр æмæ 1320-æм азы гуырдзиаг паддзах Георги V горæт фæстæмæ райста æмæ алайнаг æфсад ныппырх кодта.
thumb|left|250px|Сталины монумент Гуры (2010-æм азы июны йæ фехæлдтой)
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны сахартæ Категори:Гуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
31 августы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Татæ-Сабайæ
Татæ-Сабайæ (Tata Sabaya) — стратовулкан  Боливийы.
Категори:Андтæ Категори:Андты хæхтæ Категори:Андты вулкантæ Категори:Боливийы хæхтæ Категори:Боливийы вулкантæ Категори:Вулкантæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Рубаи
Рубаи (æндæр нæмттæ: дубайти, таране) у цыппаррæнхъон æмдзæвгæ; Скæсæн æмæ Астæуккаг Азийы парахатæй кæмæй пайда кæнынц, лирикон поэзийы ахæм формæ. Ацы поэтикон строфайы ратæдзæныл нымад у ирайнæгты рагон адæмон сфæлдыстад. Фысты хуызы рубаитæ ис IX—X æнусæй.
Мидисмæ гæсгæ рубаи у философион лирикæ.
Æмдзæвгæ арæзт у цыппар рæнхъæй. Уыдон рифмæгонд цæуынц ахæм хуызы: ааба (стæмдæр хатт — аааа), ома рифмæгонд цæуынц фыццаг, дыккаг æмæ цыппæрæм рæнхъ.
Рубаи цы метрæй арæзт цæуы, уый хуыйны аруз.
Омало (Пъанкъисы ком)
Омало (ომალო) у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты. Ис Пъанкъисы комы. Цæрынц дзы 822 адæймаджы (2014).
Алкоголизм
Алкоголизм у карз нозтæй (этанолæй) наркотикон дæлбарад æмæ уымæй равзæргæ мидæггаг оргæнты басаст. Æппæты фылдæр зиан карз нозт хæссы игæр æмæ магъзæн.
Алы афæдз карз нозтимæ баст аххосæгтæй Уæрæсейы мæлынц 600-700 мин адæймаджы.
Бинонты ’хсæнæй исчи алкоголизмæй рынчын кæд вæййы, уæд æндæртæ дæр свæййынц йемæ æмдæлбар, ома нал сты сæрибар, фæлæ сæ рæстæг æрвитынц сæ хионыл мæт кæнгæйæ.
Ахсджиаг проблемæ у расыгæй хæдтулгæ скъæрын.
Фиппаинæгтæ
Категори:Низтæ Категори:Наркомани
Рубаи
Тæккæ зындгонддæр рубаифысджытæ сты Омар Хайям, Мехсети Гянджеви, Абу Абдаллах Рудаки æмæ Захириддин Бабур.
Ирон æвзагмæ Омар Хайямы рубаитæ тæлмац кодта поэт Дзасохты Музафер. Йæхæдæг ма фыссы оригиналон цыппаррæнхъонтæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Поэзийы жанртæ Категори:Поэзи Категори:Строфикæ Категори:Араббаг-персайнаг метрикæ Категори:Персайнаг литературæ Категори:Астæузаманы литературæ
Урс арынгтæ
Урс арынгтæ у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Зæрæмæгмæ ’ввахс.
Ивд реакцийы синдром
Ивд реакцийы синдром (синдром изменённой реактивности) у наркоманийы (уыимæ алкоголизмы дæр) фыццаг синдром: наркотикæй пайда кæныны формæ ивы, æгæр стыр дозæйæ хъахъхъæнæг реакцитæ сæфынц, ивы буаргъæдмæ быхсынад æмæ расыгдзинады хъæд фендæр вæййы.
Омало (Пъанкъисы ком)
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ивд реакцийы синдром
Пайда кæныны формæйы ивд
Иуæй-иу хатт буаргъæдæй пайда кæнынæй рынчын рахизы регулярон пайда кæнынмæ. Наркомийы цалдæр хуызы (уыдоны ’хсæн алкоголизм) дæттынц циклæй пайда кæныны формæ (фырнозт, уый фæстæ цалдæр боны æнæ нозт). Пайда кæныны формæ ивынмæ фадæт дæттынц хъахъхъæнæг реакциты сæфт æмæ буаргъæдмæ быхсынады ивд.
Урс арынгтæ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Ивд реакцийы синдром
Хъахъхъæнæг реакциты сæфт
Наркоманийæ рынчыны организм кусыны æндæр принциптæм рахизы, æмæ наркотикон буаргъæды раздæры дозæ нал у токсикон, нæ домы хъахъхъæнынад. Уымæн ирд дæнцæг у, фыррасыг алкоголиктæн омынвæнд кæй нæ вæййы, уый. Æндæр наркотикты хъахъхъæнæг сигналтæ сты цармы дудын, хидкæнынад, хæкъуырццæг, комыдæттæ, зæрдæхæццæ, омынад, сæрзилæн — ацы симптомтæ, низ куы размæ кæны, нал фæзынынц наркотикæй мæлæтдзаг интоксикацийы дæр.
Расыгдзинады хъæды ивд
Категори:Наркомани Категори:Наркологи
Готланд (лен)
Го́тланд (Gotlands län) у Швецийы лен Готланд сакъадахы, Балты денджызы. Йæ централон сахар у Висбю.
Фиппаинæгтæ
Готланд
Шов
Шов (შოვი) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Рацъы.
Категори:Оны муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хурхор
Хурхор, у хох Цæгат Ирыстоны, Къора-Урсдоны цур.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Парижы метрополитен
thumb|right|350px|Парижы метрополитены схемæ thumb|right|300px|Поезд Парижы метро (Парижы метрополитен) (Métro de Paris) у Парижы тагъд дæлзæхх дзыллон транспорты системæ.
Категори:Метрополитентæ бæстæмæ гæсгæ Категори:Париж
Лариджани, Али Ардашир
Али Ардашир Лариджани (райгуырд 1958-æм азы Эн-Наджафы) у ирайнаг политикон архайæг, Пысылмон уынаффæгæнæн æмбырды сæргълæууæг (2008 азы 28 майæ). 2005-æм азы 14 августæй 2007-æм азы 20 актябрьмæ куыста Националон æдасдзинады Уæлдæр уынаффæдоны нымæрдарæй. Куыста ма Ираны Уæлдæр разамонæг аятолла Хаменеийы минæварæй Уынаффæдоны. Йæ бæрны уыдысты националон æдасдзинады сæйраг фарстаты фæдыл баныхæстæ (переговоры), уыимæ, аппон программæмæ чи хауы, уыдон дæр.
Лариджани архайдта Ираны президенты æвзæрстыты æмæ дзы бацахста æхсæзæм бынат (хъæлæсты 5,94%).
1994–2004 азты Али Лариджани уыди националон радиофидиуæн компани «Ираны пысылмон республикæйы хъæлæстæ»-йы президент.
Иу заман ма куыста Ираны культурæйы министрæй.
1980-æм азты Лариджани уыди Пысылмон революцийы хъахъхъæнджыты корпусы сæргъы.
Категори:Ираны министртæ Категори:Ирачы чи райгуырдис, уыдон
Эзми
Эзми у Цæгат Ирыстоны хъæу. Уый у Дзæуджыхъæуы дæлбарады хъæу. Ис Мæхъхъæлы арæныл, Арвыкомы (Дайраны комы).
1954-æм азæй фæстæмæ Эзмийы кусы Эзмийы гидроэлектростанцæ (45 МВт).
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Карелийы Республикæ
Каре́лийы Республикæ (Каре́ли, Ка́рьялæ; Республика Карелия, Karjalan tazavaldu, кæнæ Karjalan respubliekku, Karjalan tasavalta, Karjalan Tazovaldkund) у Уæрæсейы республикæ Цæгат-Ныгуылæн федералон зылды. Республикæйы сæйраг сахар у Петрозаводск (Petroskoi).
Йæ фæзуатмæ гæсгæ Карели Уæрæсейы Федерацийы субъектты ’хсæн ахсы 20-æм бынат (172,4 мин км²). Карелийы фæзуатæй фылдæр хай ахсы хъæд (паддзахадон хъæды резерв, æдæппæт 148 мин км², ома республикæйы 85%).
Куыд сыхаг Финляндийы, афтæ Карелийы дæр ис тынг бирæ цадтæ. Уыдон ахсынц республикæйы фæзуаты 14%. Цадты нымæц у 60 мины бæрц, уыдонæй стырдæртæ сты Ладогæйы æмæ Онегæйы цадтæ — Европæйы дынджырдæртæ.
Шотландиаг
Шотландиаг:
Ираны националон æдасдзинады уæлдæр уынаффæдон
Националон æдасдзинады уæлдæр уынаффæдон у, йæ сæргъы Нымæрдар кæмæн ис, Ираны Пысылмон Республикæйы уыцы æххæстгæнæн политикон оргæн. Ацы институт бындурæвæрд æрцыд 1989-æм азы рацарæзт Конституцийы 176-æм статьямæ гæсгæ. Юридикон æгъдауæй Уынаффæдоны сæргълæууæг у Ираны президент, фæлæ фæстаг уынаффæйы (ныхасы) бар Уынаффæдоны ис Уæлдæр разамонæгæн. Уæлдæр разамонæджы равзарынц нымæрдары амындмæ гæсгæ. 2007-æм азы 20 октябрæй Уынаффæдоны нымæрдарæй кусы Саид Джалили.
Категори:Иран
1948-æм аз
Амардысты
Категори:1948
Уæллаг Цæразонтæ
Уæллаг Цæразонтæ — Зæрæмæджы чи цардысты, уыцы Цæразонтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæразонтæ
Тринидад
Тринидад (Trinidad — Æртæиууон):
Дзуарбадæн
Дзуарбадæн кæнæ Уанехъба, Уанехбайы хох , Уæныгæппарæн , вариант: Моладзан хох (Монах) у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Цъæйы комы. Йæ бæрзæнд у 2757,2 м.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Цъæйы ком
Фуннингсфьёрур
Фуннингсфьёрур (Funningsfjørður, []; Fundingsfjord) у Фареры сакъадæхты хъæу. Цæрджыты нымæц: 64 адæймаджы (2007).
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Шотландиаг æвзаг
Шотландиаг æвзаг:
Разазиаг фæранк
Разазиаг фæранк, зонгæ дæр куыд персайнаг кæнæ кавказаг фæранк (Panthera pardus ciscaucasica кæнæ Panthera pardus saxicolor) у стыр гæдытæм хауæг цæрæгой. У фæранкты дæлхуыз, æмæ се ’хсæн у æппæты стырдæр дæлхуыз. Разазиаг фæранктæ æмбæлынц Кавказы хæхты, Ираны цæгаты, Турчы скæсæны æмæ Раззаг Азийы цыдæр рæтты. Фæранктæн фесæфын тас у. Сæ нымæц иу минмæ æввахс у æмæ цъусдæр кæны.
Адæмимæ ахастытæ
Фæранк у Ирыстоны ахсджиаг символ, ис Цæгат Ирыстон — Алани æмæ Хуссар Ирыстоны гербтыл.
Уырыссаг æвзагыл арæх йæ хонынц кавказаг барс (кавказский барс) æмæ уый тыххæй арæх йæ хæццæ кæнынц митын фæранкимæ, уырыссаг æвзагыл барс дæр кæй хонынц, уыимæ. Разазиаг фæранкæй уæлдай митын фæранк Кавказы никуы цардис, æмæ уый тыххæй Ирыстоны гербыл йæм уæвæн нæй. Фæлæ уæддæр цымыдисаг у уый, æмæ Вахушти Багратионийы оригиналон нывы фæранкæн урс хуыз уыдис, æмæ уый цы цæрæгойы дзы нынныв кодта, уый бæрæг нæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уæрæсейы Сырх чиныг Категори:Гæдытæ
Гиресун
Гиресун (Giresun; ) у сахар Турчы цæгаты, ил Гиресуны административон центр. Цæрджыты нымæц — 90 мин адæймаджы.
Категори:Турчы сахартæ
Гъобийы æфцæг
Гъобийы æфцæг, дыгуронау Гъобий æфцæг (перевал Гоби) у æфцæг Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Хуыйысæр
Хуыйысæр у рагон ирон хъисын фæндыр.
Калоты Барисы цитатæ :
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Хъисджын инструменттæ Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Уилцайы цъити
Уилцайы цъити у цъити Цæгат Ирыстоны. Ис Къасарагомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ Категори:Къасарагом
1949-æм аз
Амардысты
Категори:1949
Саксун
Саксун (Saksun) у хъæу Фареры сакъадæхтыл, Стреймойы сакъадахыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Сургæнæн (зайæгой)
Сургæнæн (Geranium, Герань) у зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Южнæй
Южнæй (Южный) у Дзæуджыхъæуы горæтгæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Уайнæ-Потоси
Уайнæ-Потоси (Huayna Potosí) — хох Боливийы, лæууы 25 км Ла-Пасæй.
Æрвитæнтæ
Категори:Андтæ Категори:Андты хæхтæ Категори:Боливийы хæхтæ Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Санаты ком
Санаты ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Захъхъагомы, Хъесатыхъæуæй хуссарырдыгæй.
Литературæ
Категори:Туалгом Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Æвзалы
Æвзалы у пайдаджын æрзæт, артаджы хуыз.
Кæс ноджы
* Категори:Артаг
Уæллаг Уæсæг
Уæллаг Уæсæг у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Зæрæмæгмæ ’ввахс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Sputnik Хуссар Ирыстон
Sputnik Хуссар Ирыстон у ног хабæртты агентад. У Уæрæсейы паддзахадон Спутник агентады дæлбар.
Истори
Ног хабӕртты агентад Sputnik ӕппӕтдунейон медиатыгъдады йӕ куыст райдыдта 2014 азы 10-ӕм ноябры. Sputnik ӕвдисы дуне алыварсонӕй, цыран алкӕцы бӕстӕйӕн дӕр ис йӕхи национ интерестӕ, культурӕ, истории ӕмӕ традицитӕ. Дзурӕм ӕргомӕй, иннӕтӕ цӕй кой нӕ кӕнынц.
Агентад ахсы альтернативон хабархæссæг контенты æмæ радиофидиуæн æввонгæнæджы уникалон бынат иу цæсгомы.
Sputnik ӕппӕтфарсонӕйдӕр йӕ хъус дары фӕсарӕйнаг аудиторимӕ. Sputnik-ы алы редарци дӕр дунейы стырдӕр сӕйраг сахарты кусы ӕмӕ дзуры бынӕттон радиостанцӕты студитӕй. 2015 азы радиофидиуӕны сахæттӕ 30 алыхуызон ӕвзыгыл 130 сахары, 34 бӕстӕйы ахиздзысты иу суткъӕйы мидӕг 800 сахатӕй. Агентадӕн ис йӕхи мультимедион пресс-центрӕ, уадзы радиофидиуӕн бынӕттон аудиторийӕн.
Sputnik аразы йӕхи мультимедион контент ӕмӕ кусы уырыссаг, абхазаг, тӕтӕйраг, англисаг, араббаг, сомихаг, гуырдзиаг, дари, испайнаг, хъазахаг, хъырымаг-тæтæйраг, хъыргъызаг, китайаг, курдаг, латышаг, молдавайнаг, немыцаг, таджикаг, польшæйаг, португайлаг, пушту, сербаг, туркаг, узбекаг, украинаг, финнаг, францаг, хинди, эстойнаг ӕмӕ япойнаг ӕвзӕгтыл.
Бренд Sputnik ӕдзух ӕнӕрлӕугӕйӕ уадзы ног хабӕрттӕ англисаг, испайнаг, араббаг, ӕмӕ китайаг ӕвзӕгтыл. Регионалон редакцитӕ Вашингтоны, Каиры, Пекины, Монтевидеойы кусынц къуырийы авд боны, 24 сахаты суткӕйы, цӕмӕй ног хабӕрттӕ цӕуой ӕппынӕдзух.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзыллон информацийы фæрæзтæ
1950-æм аз
Амардысты
Категори:1950
Дурæвзалы
Дурæвзалы — зæххы бынæй цы хъæбæр, сау артаг къахынц, уыцы пайдаджын æрзæт.
Ираны æфсæнвæндæгтæ
Ираны æфсæнвæндæгтæ у Ираны Пысылмон республикæйы æфсæнвæндæгты паддзахадон компани-оператор. Тæфæйдзу фыццаг æфсæнвæндагон хахх Ираны байгом чынди 1914-æм азы сахартæ Тебриз æмæ Джульфайы ’хсæн, Уæрæсейы империйы арæнмæ хæстæг. 1916-æм азы æфсæнвæндаг фæзынди Систаны. Трансирайнаг æфсæнвæндаг кусын райдыдта 1939-æм азы. Уый баиу кодта Къаспы былгæроны порт Торкеман æмæ сахар Шапур (ныртæккæ — Бендер-Хомейни) Персайнаг бакæлæны былгæрон. Уыцы фæндагыл Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг цыди æххуыс Советон Цæдисмæ ленд-лизмæ гæсгæ.
*
Курская (станицæ)
Курска́я у Стъараполы крайы станицæ, Курскаяйы районы административон центр æмæ уыцы районы стырдæр цæрæнран. Лæууы Хъуырæйы доны (Кура) былтыл, цæугæдоны номæй дæр хуыйны Курская. Станицæйы цæрынц 11,8 мин адæймаджы.
Æфсæнвæндаджы хæстæгдæр станцæ у Мæздæджы (45 км хуссарырдæм).
Этникон сконд
Цæрджыты фылдæр хай сты уырыссæгтæ (хъазахъхъæгтæ), ис бирæ сомихæгтæ дæр (сыхагон хъæу Эдисси у сомихаг хъæу), цæрынц ма туркæгтæ, хъуымыхъхъæгтæ, кæсгæттæ, цæцæйнæгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Курскаяйы районы цæрæнрæттæ
Лалым уадындз
Лалым уадындз у музыкалон инструмент.
Лалым уадындз Ирыстоны
Ирæтты фыдæлтæ йæ райстой Рацъы комы цæрæг гуырдзиæгтæй. Лалым-уадындз у, уадындз конд кæуыл ис, ахæм цæрмын голлаг — лалым.
Ног рæстæджы Ганзæйы бонтæ
Ног рæстæджы Ганзæйы бонтæ (Hansetage der Neuzeit) у, Ног рæстæджы Ганзæйы цæдисмæ цы сахартæ бацыдысты, уыдоны æрвылазон æхсæнадæмон фестиваль. Фыццаг ахæм фестиваль уыдис 1980-æм азы Зволлейы (Нидерландтæ). 2009-æм азы Ног рæстæджы Ганзæйы бонтæ бафысым кодта Стыр Новгород.
Суурой
Суурой (Сувурой) (Suðuroy; дзырдæй-дзырдмæ хуссар сакъадах) у Фарерты хуссардæр сакъадах. Сакъадахыл цæрынц 5041 адæймаджы (2004). Йæ фæзуат у 163.7 км².
Лалым уадындз
Лалым уадындз Ирыстоны
Арæзтой йæ дзæкъулыстыгъд тæнæг цармæй æлдыгъгондæй. Йæ хъуын æдцæрдæм, йæ уасæн-дымæн къæбæлтæ дыууæ кæронæй. Хуыздæр фидыдта стъилиимæ фæзмæн кæфтыты.
Суурой
Галерей
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Ног рæстæджы Ганзæйы бонтæ
Категори:Ганзæ Категори:Фестивальтæ
Лалым уадындз
Фиппаинæгтæ
Категори:Музыкалон инструменттæ Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Калоты Витали
Калоты Къостайы фырт Витали (райгуырдис 1956-æм азы 15 январы Дзæуджыхъæуы), зындгонд сси, 2004-æм азы авиадиспетчер Питер Нильсены куы амардта, уый фæстæ. Виталийы хъуыдымæ гæсгæ Нильсен аххосджын уыд, Виталийы бинонтæ цы авиакатастрофæйы фæмардысты, ууыл.
Фиппаинæгтæ
Витали Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ
Схубегъы хох
Схубегъы хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Зæрæмæгмæ ’ввахс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Сæхолæ
Сæхолæ, дыгуронау Сæхоли дон, Сæхолæ у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Æрæфы фæрсагдон. Йæ дæргъ у 16 км.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Æрæфы районы цæугæдæттæ
Тъæбæгъæу
Тъæбæгъæу (Тъæпæнхъæу) у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Истори
Гуыркъуымты комы рæбинаг хъæутæй иуы, Лйайы доны рахиз былыл, Тъæбæгъæуы цардысты Дзидахантæ æмæ Бырнацтæ. Сæ фарсмæ, рагон стыр бæласы цур ис Бырнацты кувæндон. Сæ бынмæ доны тæккæ был хæлар суар — мæст. Йæ уæле Майрæмы кувæндон. Сæ комкоммæ, фæтæны, Нары æппæт хъæуты иумæйаг кадджын кувæндон Хохы дзуар. Ардæм июлы мæйы æмбисы канд Нары кæмтты цæрджытæ нæ, фæлæ Туалгомы иннæ кæмттæй дæр цыдысты куывдмæ. Алы Нарон хæдзар дæр кодта кусарт, уымæн йæ рахиз фарс, физонæг, æртæ уæливыхы æмæ арахъы дурынимæ хаста дзуары бынмæ. Сылгоймæгтæ æмбырд кодтой Лйайы был Майрæмы кувæндоны раз. Хохы дзуары бынмæ цæуын сылгоймæгтæн не ’мбæлди. Уыцы бон Тъæпæгъæуы æмæ Гуыркъуымты комы æппæт цæрджыты стыр бæллиц уыдис фылдæр уазджытæ сбуц кæнын. Дыгай-æртыгай бонты æхсæвæй-бонæй не’нцадысты зард æмæ æмдзæгъд. Фæндыры зæлтæ æмæ зарæджы мелоди арыдтой комы. Æз лæгдæр оныл уыдис фæсивæды кафт æмæ зард. Бырнацты æхгæд мусы топпыхосы фæздæг къуыримæ нæ сысти. Ам хъазты алы хорз кафæгæн кад кæнгæйæ нæ ауæрстой сæ ливорты гилдзытыл. Зæхмæ æхсджытæ хæрдмæ калдтой мусы сыджыт, цармæ æхсджытæ дæлæмæ згъæлдтой цары сæг.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бырнацтæ æмæ Дзидахантæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Дзеглеу
Дзеглеу (ძეგლევი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хуссар-скæсæны.
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Норвегиаг æвзаг
Норвегиаг æвзаг (норв. norsk) у норвегиаг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 4,7 милуан адæймаджы. Норвегиаг æвзаг у гермайнаг æвзаг.
* Категори:Гермайнаг æвзæгтæ
Донгхой
Донгхой (Đồng Hới) у сахар Вьетнамы, Куангбины провинцийы административон центр.
Категори:Вьетнамы сахартæ Категори:Куангбинь
Джыккайты Шамил
Джыккайты Федыры фырт Шамил (1940 — 2011) уыд ирон фыссæг, поэт, ирон литературæ иртасæг, профессор æмæ æхсæнадон архайæг. Куыста ЦИПУ-йы.
Цардафыст
Поэты æмдзæвгæты фыццаг чиныг «Æфсарм» рацыди 1964-æм азы. Уый фæстæ ма рауагъта фондз поэтикон æмбырдгонды. Сæ сæйрагдæртæ сты «Æхсæвы æртытæ» (Ордж., 1990) æмæ «Саст дзæнгæрæг» (Дз., 2000). Шекспирау ныффыста йæхи 100 сонеты дæр.
Шамил канд поэт нæу, фæлæ драматург, прозаик, литературæиртасæг æмæ тæлмацгæнæг дæр. Йæ пьесæтæ «Хъодыгонд зæд» æмæ «Цомахъ» æвæрд æрцыдысты Ирон театры сценæйы. Джыккайы-фырт бирæ бакуыста ирон фысджытæй иукъорды сфæлдыстадон бынтæ бабиноныг кæныныл æмæ джиппы рауадзыныл, ныффыста Коцойты Арсены, Брытъиаты Елбыздыхъойы, Гæдиаты Цомахъы, Барахъты Гинойы, Байаты Гаппойы, Нигеры, Плиты Грисы, Цæрукъаты Алыксандры æмæ иннæты сфæлдыстадон портреттæ. 2002-æм азы та рауагъта «Ирон литературæйы истори (1917—1956)». Ацы куыст автор ныффыста иронау æмæ стыр ахъаз у канд студенттæн нæ, фæлæ скъолаты ахуыргæнджытæн дæр.
Шамил ирон æвзагмæ раивта Шекспиры «Къарол Лир», Софоклы «Эдип-паддзах», Э. Ростаны «Сирано де Бержерак», У. Сарояны, Р. Лоуренсы, Ж. Шехадейы драмæтæ, Байроны, Бёрнсы, Лермонтовы æмæ бирæ æндæр авторты уацмыстæ.
2011-æм азы 26 майы Джыккайты Шамилы мард ссардтой Дзæуджыхъæуы хуссары, куыд фехъусын кодтой барадхъахъхъæнджытæ, уый амардис уæззау цæфтæй. 31 майы Мурасты Давид, Шамилы марæг, фæмард спецоперацийы рæстæджы. Куыд рабæрæг, уый уыдис радикалон исламист, æмæ амардта Шамилы йе ’мдзæвгæ «Фæцæуынц бирæгъы цот хадзы»-йы тыххæй. Ацы æмдзæвгæ поэт ныффыста 2009-æм азы, уый уыдис йæ дзуапп 2007 азы цауæн, сыхæг республикæйæ хадзмæ цæуæг пысылмæтты къорд Беслæны сывæлæтты цыртдзæвæнæй куы фæхынджылæг кодтой, уымæн.
2012-æм азы 29 майы ЦИПУ-йы байгом кодтой Джыккайты Шамилы номыл аудитори. Уым фыссæн фæйнæджы сæрмæ Къоста æмæ Абайты Васойы хуызистыты ’хсæн кадджын бынат бацахста Шамилы портрет дæр. Хатæнæн йæ иннæ кæрон къулыл ирон æмæ уырыссаг кълассикты хуызистыты бынмæ скъапыты æмæ стъолтыл Шамилы сфæлдыстад æнæхъæнæй: чингуытæ, уацтæ, зонадон куыстытæ. Къултыл — йе ’мдзæвгæтæй скъуыддзæгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Категори:ЦИПУ Шамил Категори:Дзомагъы чи райгуырдис, уыдон Категори:1952-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Цæгат Ирыстоны чи амардис, уыдон
1951-æм аз
Амардысты
Категори:1951
Цæллаты Вадим
Цæллаты Рамазаны фырт Вадим (1976-æм азы 17 июны) у Уæрæсейы актёр.
2002-æм азы каст фæци Борис Щукины номыл Театралон институт (Ю.М. Авшаровы курс). 2002-æм азæй фæстæмæ у Таганкæйы театры актёр.
Æрвитæнтæ
Категори:Актёртæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Уæрæсейы актёртæ Категори:Дигорайы чи райгуырдис, уыдон Вадим
Гæдыных
Гæдыных (Anemone, Ветреница) у бирæазон халхуыз зайæгойты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Осетинскæй
Осетинскæй (Осетинский) уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы.
Литературæ
Категори:Мæздæджы районы цæрæнрæттæ
Тринидад (сакъадах)
Тринида́д (Trinidad — Æртæиуон) у стыр сакъадах Карибы денджызы, Венесуэлæйы былтæм æввахс. У хæдбар паддзахад Тринидад æмæ Тобагойы стырдæр хай, Стыр Британийы раздæры колони. Дæргъмæ у 80 км, уæрхмæ — 59 км.
Стырдæр сахартæ сты Порт-оф-Спейн (Тринидад æмæ Тобагойы сæйраг сахар), Сан-Фернандо, Аримæ, Сент-Джозеф.
Категори:Тринидад æмæ Тобаго
Векшё
Ве́кшё (Växjö) у сахар Швецийы хуссары, историон бæстæйы Смоланды. Уый у Крунуберг лены сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Орджоникидзейы район (Цæгат Ирыстон)
Цæгат Ирыстоны Орджоникидзейы район у ЦИ АССР-ы кæддæры район Дзæуджыхъæуæй ныгуылæнырдæм, йæ административон центр уыд станицæ Æрхонкæйы. 1960-тæм азты уыцы район Горæтгæроны районмæ бафтауын кодтой.
Категори:Цæгат Ирыстоны истори
1952-æм аз
Амардысты
Категори:1952
Олимпиус инферно (фильм)
Фильмы сюжет
Фильм райдайы режиссёр æмæ сценаристы ныхасæй: сценарист режиссёрмæ дзуры, «тыхджын» сюжет Хуссар Ирыстоны хæсты тыххæй аивадон фильмы исынæн кæй ис. Дарддæр цæуы «фильмы мидæг фильм», кæцыйы нывæст цæуы йæ уыцы сюжет.
Майкл — у æрыгон энтомолог АИШ-æй. Женя та — æрыгон журналист Уæрæсейæ. Уыдон, кæддæр, иумæ ахуыр кодтой скъолайы. Ныр та сæ дыууæ цæуынц Хуссар Ирыстонмæ. Майкл цæуы уырдæм æхсæвон гæлæбуты стæм хуызы тыххæй фильмы исынмæ. Женя та — уымæн æмæ йын Майклы фыд бауынаффæ кодта, цæмæй Женя йæ лæппумæ фæкæса. Уыдон Ирыстонмæ куы бахæццæ сты, уæд бынæттон цæрджытæй иу, Æхсар, сси уазджыты фæндагамонæг; æнæуый, Ирыстоны радзурынц ахæм хабар: гуырдзиæгтæ, дам, сæ хъæутæй цæуынц. Бынæттон цæрджытæ æнхъæлынц æмæ сæ хъæуы æмæ æнæхъæн республикæйы дæр цыдæр æрцæуа. Архайд цæуы 2008-æм азы 7-æм августы изæры.
Изæры 'рæгмæ Женя æмæ Майкл æвæрынц быдыры видеокæмерæтæ, уыдон цæмæй исой стæм æхсæвон гæлæбу — Olympius Inferno'йы; быдыры рацу-бацу кæнгæйæ, уыдон фембæлынц гуырдзиаг æфсадыл, хæстонтæ сæхимæ исынц фильмы сæйраг хъайтарты æмæ базонынц æмæ Майкл кæд уырыссаг у, фæлæ у АИШ-ы бæстаг. Майклы рауадзынц, уый домы, цæмæй Женяйы дæр рауадзой, зæгъгæ, уый йæ усаг у. Стæй уыдон алидзынц. Ссарынц сæ камерæтæ æмæ фенынц, пленкæйыл кæй систæуыд, уыцы стæм гæлæбу, уымæй дарддæр видеойы фæзынди гуырдзиаг æфсæдты балæбурд. Уыцы видеоты тыххæй сыл райдайы гуырдзиаг хæстонты «цуан». Уый фæстæ Майкл æмæ Женя цæуынц Цхинвалмæ, уырыссаг сабыргæнджытæм.
Цхинвалмæ цæугæйæ, уыдон фембæлынц бынæттон цæрджытыл, кæцытæ дзурынц, Цхинвалыл, дам, бомбæтæ æппарынц. Ирæтты 'хсæн иу лæппу ис, уый фæнды тох кæнын гуырдзыимæ, фæлæ йæ мад æй нæ уадзы. Сæйраг хъайтартæ куы ацæуынц иннæрдæм, уæд лæппуйы мад йæ рауадзы, цæмæй уый Женя æмæ Майклæн феххуыс кæна. Дарддæр лæппу ацæуы Цхинвалмæ, Женя æмæ Майкл та ауыдтой журналистты хæдтулгæйы. Уыдон уыдысты америкæгтæ. Лæппу æмæ чызг журналисттæм куы 'рбахæццæ сты, уæд фехъуыстой иу уацхæссæгæй, Уæрæсе Гуырдзыстонмæ, зæгъгæ, балæбурда. Женя уæд дзуры, æмæ йын ис Гуырдзыстон Хуссар Ирыстонмæ кæй балæбурдта, уый тыххæй æвдисæйнæгтæ. Журналисттæ сæ видеотæ сæхицæн айсынц æмæ ацы рæстаджы фæзыны, уый размæ сæйраг хъайтартæн фæндагамонæг чи уыди, уыцы ирон лæппу. Уый нæмы журналистты æмæ Майклæн йæ видео фæстæмæ радты. Уый фæстæ се 'ртæ дæр цæуынц журналисттæй кæй байстой, уыцы хæдтулгæйæ Цхинвалмæ.
Уалынджы Майкл æмæ Женя, Цхинвалы уæвгæйæ, бынæттон цæрджытимæ цæуынц уырыссаг æфсæддон рынчындонмæ, иу рынчын лæппуйы ласынмæ. Сæ хæдтулгæйы сын гуырдзиæгтæ та уромынц. Хæстонты 'хсæн ис сæргълæууæг, кæцы сæ домы, цæмæй йын раттой балæбурды видеоимæ диск. Женя дзуры, зæгъгæ, диск ын нæй, æмæ хæстон ракæны хæдтулгæйæ иу зæронды æмæ йæ амарынмæ хъавы. Уымæй, сæ иу ус дæтты ацы диск гуырдзиæгтæн. Хæстонтæ йæ сафынц. Фæлæ иу хæстон бамбары Майкл æмæ Женямæ дисчы халдих кæй ис. Уый рауадзы Майклы ирæттимæ; Женя та баззайы хæстонтимæ.
Майкл аласы лæппуйы рынчындонмæ, йæхæдæг та цæуы быдырмæ, йæ дисчы халдих кæм бамбæхст, уыцы ранмæ. Уым Майкл ауыдта гуырдзиаг хæстоны. Уый хъавы Женяйы амарынмæ, Майкл йын ноутбук дисчы халдихимæ куы нæ ратта, уæд. Майкл ын йæ дæтты. Фæлæ гуырдзиаг æхсы Женямæ æмæ йæхæдæг амæлы Æхсарæй, кæцы йæ сæфт хъæуы тыххæй йæ туг райста. Майкл аласы Женяйы рынчындонмæ.
Уымæй фæстæмæ ацыди цалдæр рæстæджы. Рынчындоны уæвгæйæ, Женя иу фæсарæйнаг телеуынæн каналы уыны Майклы. Уый фæнды бавдисын гуырдзиаг хæстæтты балæбурды тыххæй видео. Фæлæ экраны æвдыст цæуы æрмæст гæлæбу Olympius Inferno'йы тыххæй эпизод. Майклыл худынц æмæ уый студийæ ацæуы. Уалынджы Женяйы уатмæ рацæуы Майкл æмæ йын лæвар кæны дидинджытæ.
Уый фæстæ «фильмы мидæг фильм» фæци. Ногæй хъуысынц режиссёр æмæ сценаристы хъæлæстæ. Режиссёр дзуры, зæгъгæ, фильмы сюжет «тынг» у. Æцæг, зæгъы, фильмы Женя хъуамæ баззайа æгасæй.
Аивадон миниуджытæ
Фильмы цалдæр хайы арæзтгонд сты реалон факттыл. Уыдоны тыххæй дзырдæуы ацы кинонывы: ''«08.08.08. Æмрас эфиры цæуæг хæст»'' («08.08.08. Война в прямом эфире»): афроамерикæгтæ гуырдзиаг æфсæдты æхсæн, мард ирæтты буæртты бын гранатæтæ, сонт гуырдзиаг салдат танкыл, кæцы фехсы хæдтулгæ. Фильмы кæроны америкаг телеканалы амонæг Майклæн бар нæ дæтты, цæмæй уый хæсты тыххæй растдзинад зæгъа, афтæ дæр куыд канал Fox News'ы эфиры йæ амонæг хъыгдардта Кокойты Амандæйæн дарддæр дзурын, «Ацы хæст райдыдта Саакашвили», зæгъгæ, йæ уыцы ныхасы фæстæ.
Æрвитæнтæ
Категори: Ирыстоны тыххæй кинонывтæ
Сомихаг диаспорæ
thumb|370px|Сомихаг диаспорæйы ахæлиу дунейы. Тардæр хуызтæ æвдисынц, стырдæр сомихаг къордтæ кæм цæрынц, ахæм паддзахæдты Сомихаг диаспорæ кæнæ спюрк (Հայկական սփյուռք, սփիւռք) у сомихаг адæмы фылдæр хай, Сомих æмæ Уæлхох Карабахы æдде чи цæрынц, уыдон. Сомихæгтæ æдæппæт нымæц у 8—10 милуан адæймаджы, уыдонæй сомихаг паддзахæдты цæрынц 3,3 милуан æмæ 130 мин. Сомихаг диаспорæйы нымæц у 8 милуан адæймаджы бæрц.
Сомихаг диаспорæ фæзынди, сомихæн сæхи паддзахад куы дæрæнгонд æрцыд 1375-æм азы, уæд. Уыцы диаспорæ дзæвгар фæфылдæр XX æнусы сомихæгты геноциды фæстæ. Уæд бирæ сомихæгтæ ралыгъдысты Скæсæн Европæмæ, Балканы æрдæгсакъадахмæ, Æввахс Скæсæны бæстæтæм.
Сомихæгты стырдæр къорд (Сомихы фæстæ) цæры Уæрæсейы, сæ фылдæр — Цæгат Кавказ æмæ Мæскуыйы. Зынгæ сомихаг диаспорæ рагæй ис Цæгат Ирыстоны дæр; кусы дзы сомихæгты культурон æхсæнад «Эребуни», Дзæуджыхъæуы центры лæууы Сомихаг аргъуан.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихаг адæм
1299-æм аз
Амардысты
Категори:1299
Быгъуылты дон
Быгъуылты дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Куырттаты комы. Йæ гуырæн ис Хилачъы комы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Куырттаты комы цæугæдæттæ
Тбилса
Тбилса (Тбилиза) у хохы цъупп Цæгат Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Хендерсон (Невадæ)
Хендерсон (Henderson) у сахар АИШ-ы хуссар-ныгуылæны, штат Невадæйы. Цæрынц дзы 256 564 адæймаджы (2008). Уый у Невадæйы дыккаг стырдæр сахар Лас-Вегасы фæстæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Невадæйы сахартæ
Кæрдойы дон
Кæрдойы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Заманхъулмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
1298-æм аз
Амардысты
Категори:1298
Чъиритæ
thumb|right|250px|Чъиритæ стъолыл
Ирон чъиритæ, сты зындгонддæр ирон хæринаг. Ирон чьиритæм хауынц:
Раджы заманы ма-иу кодтой фиуджынтæ дæр.
Категори:Ирон хæринæгтæ
Куангбинь
Куангби́нь (Quảng Bình) у провинци Вьетнамы. Йæ административон центр у Донгхой.
*
1953-æм аз
Амардысты
Категори:1953
Гуыдан (хъæу)
Гуыдан (გუდანი) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты, Душеты муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Душеты муниципалитеты цæрæнрæттæ
Схъреса
Схъреса у къæдзæх Цæгат Ирыстоны. Ис Гуыркъуымтыкомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Клаксвуйк
Клаксвуйк (Klaksvík, []) у Фареры сакъадæхты дыккæгæм стырдæр сахар (Торсхавны фæстæ), Боройы сакъадахыл. Цæрджыты нымæц: 4 645 адæймаджы (2006).
Фиппаинæгтæ
Категори:Фареры сакъадæхты сахартæ æмæ хъæутæ
Уехер
Уехер, вариант: Уæхер (ოხირი, [охири]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Безенги
Безенги:
Гернси
Гернси (Guernsey) у сакъадах Ла-Маншы донкъубалы æмæ Стыр Британийы коронæйы хицауиуæг. Уый у Нормандаг сакъадæхты хай.
Категори:Стыр Британи *
Куыдзы бага
Куыдзы бага кæнæ куыдзыбага (Solanum, Паслён) у зайæгойты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Куыдзы багангæстæ
Иенæ
thumb|250px|10 000 ¥ Иенæ (円; ¥; ISO 4217 код: JPY) у Японы официалон валютæ.
Категори:Япон Категори:Валютæтæ
Даси
Даси кæнæ Дасихонх (Дашихох) у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Стыр Дыгуры сæрмæ. Йæ бæрзæнд у 3740 м.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Рецъы хох
Рецъы хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Тибмæ ’ввахс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Чакалтая
Чакалтая (Chacaltaya, Chakaltaya, Chaqaltaya) у хæххон рагъ Боливийы, йæ бæрзонд хæццæ кæны 5421 м, зыны дзы цад Титикакæ. Цъупп æвæрд у 30 км сахар Ла-Пасæй. Чакалтая у Хуссар Америкæйы хæхтæй уæлоздæртæй иу, йæ цъити фыццæгтæй райдыдта тайын боныхъæды ивды тыххæй. Цъити сæвзæрыдис 18 милуан азы размæ, фæлæ 1980-æм азæй райдыдта тайын æмæ дзы фæцух ис 80 %. Æнхъæл сты æмæ 2010-æм азы кæронмæ цъити æнæхъæнæй фесæфдзæн.
Хæххон курорт
left|thumb|300px|Къахдзоныгъты курорт Хох Чакалтая у иунæг къахдзоныгъты курорт Боливийы. Ай у цæгатагдæр курорт Хуссар Америкæйы, рæтæн фæндагæй лæггадгонд кæм цæуы ахæм курорттæй тæккæ уæллоздæртæй иу, у тæккæ хæстæгдæр экватормæ. 1939-æм азы ам сарæзтой Хуссар Америкæйы фыццаг бугелон хæрдмæисæн (уырыс. подъемник) автоматикон тырнæнимæ. Тынг уазал боныхъæды тыххæй зымæджы хæрдмæисæн ноябрæй мартъимæ кусы афтиддæр фæлладуадзæн бонты. Курорт сарæзта æмæ ныры онг дары Club Andino Boliviano, фæлæ глобалон фæхъармы тыххæй дæлдзырæтты азон нымæц бирæ фæкъаддæр æмæ хæххон къахдзоныгъты спортæн бæзгæ бынæттæ дзæвгат фæкъуындæг сты.
Обсерватори
thumb|200px|Чысыл хайты детектор Чакалтаяйы обсерваторийы 5220 м бæрзæндыл лæууы Чакалтаяйы астрофизикон обсерватори (Observatorio de Física Cósmica), пайда дзы кæнынц æнæхъæн дунейы бирæ университеттæ. Ацы обсерватори ахсы ахъаззаг бынат Гамм рухскалды иртасыны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Андты хæхтæ Категори:Боливийы хæхтæ Категори:Хæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Дуранго (штат)
Дуранго (Durango) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Виктори-де-Дуранго.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Наниты Олег
Наниты Владимиры фырт Олег (1969 — 2001) — уыдис уæгъдибар хъæбысхæстæй Уæрæсейы сгуыхт тренер. Дунеон къласы спорты мастер.
Цардафыст
Цæгат Кавказы хæххон-металлургон институты фæци экономикон факультет.
Куыста тренерæй. Йæ хъомылгæнинæгты æхсæн ис олимпаг чемпион — Богъиты Вадим.
Æддаг æрмæг
Олег Категори:Хуымæллæджы чи райгуырдис, уыдон Категори:Цæгат Ирыстоны хъæбысæйхæцджытæ Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Скъуыдты комы дон
Скъуыдты комы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы. Кæлы Раздзогмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Æлхуыйæуттæ
Æлхуыйæуттæ у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Зæрæмæгмæ ’ввахс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Къæрæугомы дон
Къæрæугомы дон, дыгуронау: Къæрæугоми дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Сент-Питер-Порт
Сент-Питер-Порт (St. Peter Port; Saint-Pierre-Port) у Гернсийы сæйраг сахар.
Категори:Гернси
Майрæмы хауæн
Майрæмы хауæн у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Цымийæ хуссар-ныгуылæнырдыгæй.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арвыком
1955-æм аз
Амардысты
Категори:1955
Казат хох
Казат хох, дыгуронау Казат хонх у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Дыгургомы. Йæ бæрзæнд у 3337,9 м.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Хъырым
Хъырым, (Крым, Крим, Qırım, Къырым) у æрдæгсакъадах, йæ иу фарсæй Сау денджыз у, йæ иннæ фарсæй та — Азовы денджыз. 1441 азæй 1783 азы онг уыдис хæдбар паддзахад (Хъырымы ханад).
Советон Цæдисы сконды Хъырымы облæст уыдис Уæрæсейы Советон Федеративон Социалистон Республикæйы хай, фæлæ йæ радих кодтой Украинæйы ССР-мæ 1954-æм азы.
Æрдæгсакъадахы фылдæр хай сси дзырддаг Уæрæсе æмæ Украинæйы ’хсæн, Хъырым æмæ Уæрæсе куы баиу сты 20014-æм азы мартъийы, уыцы рæстæгæй. Уæрæсейы конституцимæ гæсгæ Хъырымы фылдæр хай у Хъырымы Республикæ, Севастополь та у федеративон нысаниуæджы сахар, фередацийы хицæн уæнг. Украинæйы закъæттæм гæсгæ Хъырымы фæзуат хауы Хъырымы Автономон Республикæмæ æмæ сæрмагонд статусы сахар Севастопольмæ. 2014-æм азы мартъийæ æрдæгсакъадахыл фактон хицауиуæг кæны Уæрæсейы Федераци.
* Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ
Гæдиаты Секъа
Гæдиаты Куыцырийы фырт Секъа (райгуырдис 1855-æм азы, Æддаг Ганисы — амардис 1915-æм азы 3 августы (21 июлы), Дзæуджыхъæуы) у ирон, ирон аив прозæйы бындурæвæрæг, у бирæ æмдзæвгæты автор.