cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Android Studio
Ӕрвитæнтæ
Категори:Программæтæ Категори:Сæрибар программæтæ Категори:Интегрирон æхсæнæды бакуыст Категори:Программон фæрæзтæ
Гæлæбатæ
Фиппаинæгтæ
*
Кременная
Кременна́я (Кремінна, Кременная) у сахар Украинæйы Лугансчы облæсты.
Категори:Лугансчы облæсты сахартæ
Турмантæ
Турмантæ (Турмановы, Турманашвили, Турманишвили, Турманидзе, თურმანაშვილი, თურმანიშვილი, თურმანიძე ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Сырдонтæ
Фиппаинæгтæ
*
Иль æмæ Вилен
Иль æмæ Вилен (Ille-et-Vilaine, Il-ha-Gwilen) у департамент Францы ныгуылæны. Йæ административон центр у Ренн.
Фиппаинæгтæ
*
Моллюсктæ
Моллю́сктæ кæнæ фæлмæнæгтæ, фæлмæнбуартæ (Mollusca) сты цæрæгойты тип.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Сырхбын бур
thumb|right|250px|Сырхбын бур Сырхбын бур кæнæ оранжхуыз, оранжгъуыз , бурбын сырх у хуызтæй иу. HEX-ы код — #FF8000.
Шосткæйы район
Шосткæйы район (Шосткинський район, Шосткинский район) у район Украинæйы Сумыйы облæсты. Йæ административон центр у Шосткæ.
Фиппаинæгтæ
*
Игæрхуыз
Игæрхуыз (бордовый) у сырхы хуызы фæлхуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуызтæ
Дзобелатæ
Дзобелатæ (Дзобеловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Ивдель
И́вдель (Ивдель) у сахар Свердловсчы облæсты, Ивделы сахары зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Идлиб
И́длиб (ادلب) у сахар Сирийы цæгат-ныгуылæны, Идлибы провинцийы административон центр.
Категори:Сирийы сахартæ
Идальго (штат)
Ида́льго (Hidalgo) у штат Мексикæйы. Штаты сæйраг сахар у Пачукæ-де-Сото.
Категори:Мексикæйы штаттæ
Гэри (Индианæ)
Гэ́ри (Gary ) у сахар Индианæйы, Чикагойæ 40 км æдде, Мичиганы цады былгæрон.
1970-æм азтæй Гэри уыд, цæрджыты фылдæр хай негртæ кæм сты, АИШ-ы ахæм сахарты ’хсæн (84,8% 2010-æм азы сфыстмæ гæсгæ).
Гэрийы сахары райгуырдис зындгонд музыкант Майкл Джексон. Уый йеддæмæ сахар зындгонд у куыд сау металлургийы ахсджиаг центр, йæ бындур ын сæвæрдтой куыд заводы цур посёлокæн. Сау металлургийы къабазы ма кусынц сахарæгтæй 5 мин адæймаджы.
Хацхартæ
Хацхартæ (Хацхаровы) сты дыгурон мыггаг.
Гэри (Индианæ)
Фиппаинæгтæ
Категори:Индианæйы сахартæ
Хацхартæ
Равзæрд
Ацы мыггаг равзæрд Æхсæуы Бузойты мыггагæй. Мыггаджы фыдæл уыд Бузойты Хацхар. Йæ лæджы кары Бузойтæй рахицæн æмæ йæ бинонтимæ æрцард Æхсæуы. Йæ мыггаг рауагъта йæхи номыл æмæ афтæмæй Æхсæуы фæзынд Хацхарты мыггаг. Хацхарæн йæ цæуæты нæмттæ ничи зоны. Къорд азты фæцардысты Æхсæуы, стæй алыгъдысты Туркмæ, абон дæр уым цæрынц. Фæлтæртæ дыууæрдыгæй дæр зонынц хæстæгдзинад æмæ хæстæджы æгъдау кæнынц кæрæдзийæн.
Томайты Мæхæмæт
Томайты Мæхæмæт — ирон адæмы хъæбатыр. 1850-æм азы тох кодта гуырдзиаг феодалтæ Мачабелиты ныхмæ, стæй, гуырдзиаг кънйæзты фæрс чи æрлæууыдысты, уыцы Уæрæсейы империаг хотыхджынты ныхмæ дæр. Куы йæ ахстой, уæд тæрхондон йæ аххосджыныл банымадта, цы хохæгты разтад ацы аз æрцыдис, ууыл. Хаст æрцыдис Томскмæ «æнустæм цæрынмæ».
Гай (сахар)
Гай (Гай) у сахар Уæрæсейы Оренбурджы облæсты.
Томайты Мæхæмæт
1868-æм азы Хетæгкаты Леуан (Къостайы фыд) арвыста стыр кънйаз Михаилмæ сæрмагонд фыстæг, æмæ дзы куырдта, цæмæй Мæхæмæты суагъд кæной. Чиновниктæ райдыдтой Мæхæмæты агурын, фæлæ уый сæ къухмæ нæ бафтыд, æмæ куыд фæстæмæ йæ базыдтой, Мæхæмæт 1855-æм азы йæ арвысты бынатæй æбæрæг ранмæ кæй алыгъдис, уый. Адæмон сфæлдыстады дæр баззадысты, Мæхæмæт Сыбырæй кæй алыгъдис, уый тыххæй зарджытæ.
Гай (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Оренбурджы облæсты сахартæ
Томайты Мæхæмæт
Томайты Мæхæмæты ном баззадис ирон адæмон сфæлдыстады. Йæ ном хæссы Рукъмæ ’ввæхс фæз «Мæхæмæты хæцæн» дæр. 2020-æм азы йæ кадæн Дзӕуджыхъӕуы активисттæ сæвæрдтой егъау банер фондзуæладзыгон хæдзары къулыл.
Быдзыхъотæ
Быдзыхъотæ (Бидзикоевы, Бидзиковы, Бзиковы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Хацхартæ
Фиппаинæгтæ
*
Ратленд (графад)
Ратленд (Rutland) у церемониалон графад Англисы. Йæ административон центр у Окем.
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы графадтæ
Шарья
Шарья́ (Шарья) у сахар Костромайы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Костромайы облæсты сахартæ
Тохтиатæ
Тохтиатæ (Тохтиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Смелæ
Сме́лæ (Сміла, Смела) у сахар Украинæйы Черкассыйы облæсты.
Категори:Черкассыйы облæсты сахартæ
Эссен
Э́ссен (Essen ) у сахар Германы ныгуылæны. Эссен у Цæгат Рейн-Вестфалийы стырдæр сахартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Рейн-Вестфалийы сахартæ
Бобруйсчы район
Бобруйсчы район (Бабруйскі раён, Бобруйский район) у район Белоруссийы Могилёвы облæсты. Йæ административон центр у Бобруйск.
Фиппаинæгтæ
*
Уæллаг Пышма
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Дзабратæ
Дзабратæ (Дзабраевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Нью-Йорк
Нью-Йорк (англ. New York City) — Америкæйы Иугонд Штатты стырдæр сахар. У дунейы тæккæ дынджырдæр мегаполистæй иу. Йæ фæзуат у 1214,4 км². Цæры дзы, 2003-æм азы сфыстмæ гæсгæ, 8,2 милуан адæймаджы. Нью-Йорк у Америкæйы культурон, финансон, сæудæджерадон, политикон æмæ информацион артдзæст.
Цы ран и
Сахар æрбынат кодта Атлантикон фурды былгæрон, штат Нью-Йорчы хуссар-скæсæны. Дихгонд у фондз административон районыл: Манхэттен, Бронкс, Бруклин, Квинс æмæ Стейтен-Айлендыл.
Бæстыхъæд æмæ боныхъæд
Нью-Йорчы бæстыхъæд у уымæл æмæ континенталон. Зымæджы рæстæмбис температурæ вæййы −2 °C æмæ +5 °C ’хсæн. Æрвылзымæг дзы рæстæмбис нымадæй мит æруары 60 см æввахс. Уалдзæджы бæстыхъæд вæййы фæлмæн. Рæстæмбис температурæ: +7 °C...+16 °C. Сæрдыгон дзы вæййы æнтæф боныхъæд. Арæх уæлдæфы температурæ вæййы 32 °C-æй фылдæр, хатгай та схæццæ вæййы 38 °C æмæ уæлдæрмæ. Нью-йоркы фæззæг у зæрдæмæдзæугæ: уæлдæфы температурæ фæззæджы вæййы +10 °C...+18 °C. Фæлæ, кæй зæгъын æй хъæуы, Нью-йорчы бæстыхъæд у сюрпризджын æмæ рæстæгæй-рæстæгмæ дзы вæййы саузым æмæ уазалгомау сæрд.
Фенддæгтæ
Нью-Йорчы ис бирæ цымыдисаг фенддæгтæ. Уыдонæй зындгонддæртæ сты: рагон арвысхъауджытæ (Эмпайр-Стейт-Билдинг, Крайслер-Билдинг), æфсæнвæндагон вагзалы бæстыхай Гранд Централ, Рокфеллер-Центр, аивадон музей Метрополитен, Метрополитен-Опера, Соломон Гуггенхаймы Музей (нываивад), Америкæйы Æрдззонæны Музей (планетари æмæ динозаврты стæгдартæ), ИНО-йы штаб-фатер, Гарлем (афроамерикæгты раздæры гетто), Сæрибары статуй æмæ æндæртæ.
Сахары истори
Нью-Йорк цы зæххытæ ахсы, уыдоныл, европæйæгты æрцæрыны бирæ раздæр, цардысты индейаг знæмтæ манахаттоу æмæ канарси. Уымæн æвдисæн сты, сахары, бæстыхæйттæй ахст чи нæу, уыцы районты (зæгъæм, Инвуд-Хилл-Парк и Риверсайд-Парк) цы фатыбырынчытæ æмæ æндæр артефакттæ ссардæуыди, уыдон.
1626-æм азы голландиаг æрлидзджытæ Манхэттены хуссарварс саразтой колони Ног Амстердам (Nieuw Amsterdam). Уыцы цау нымайæн ис сахар Нью-Йорчы бындурæвæрдыл. 1664-æм азы англисаг наутæ, ныхмæлæуд не ссартой, афтæмæй бацахстой сахар æмæ йын радтой ног ном: Нью-Йорк (Йорчы герцоджы ном ссарынæн). Дыккаг англисаг-голландиаг хæсты кæрон, 1667-æм азы голландиæгтæ официалон æгъдауæй радтой Нью-Йорк англисæгтæн æмæ уый бæсты сын Бритайнаг Импери радта æндæр колони — Суринам.
Хæдбардзинады сæрвæлтау Хæсты райдианы сахары ныртæккæйы зæххытыл уыди ахсджиаг хæстæмбæлдтытæ. Бруклины хæстæмбæлды афон сирвæзт, сахары фылдæр хай кæм басыгъди, ахæм стыр зынг. Уыцы цауы тыххæй Нью-Йорк бахауд англисæгты къухмæ, цалынмæ йæ америкæгтæ 1783-æм азы фæстæмæ нæ байстой. «Эвакуацийы бон» — англисæгтæй ссарибары бон — бирæ рæстæг бæрæг кодтой Нью-Йорчы.
XIX æнусы райдианы Нью-Йорк райдыдта тагъд рæзын. Кæд æмæ 1800-æм азы сахары цæрджыты нымæц уыди 65 мин адæймаджы, уæд 1820-æм азмæ схызти 250 мин адæймагмæ.
Мидхæсты рæстæг сахары цæрджыты цæуын кодтой салдæттæй Цæдисы æфсадмæ. Уыцы хæсты хъыгдард æййафтой фыццаджыдæр мæгуыр ньюйоркæгтæ, уæлдайдæр, æфсæддон бегара куы сфидар чынди, уæд. 1863-æм азы сæрды ирландиаг иммигранттæ сбунт кодтой, хъæздгуыты, 300 доллæры бафидыны фæстæ, бегарайæ кæй уæгъд кодтой, уый ныхмæ. Бунтгæнджыты маст фыццаджыдæр ныццарæзтæуыд саудзарм ньюйоркæгты ныхмæ, уымæн æмæ хæст райдайыны æфсон уыди уыдоны ссарибар кæнын. Ирландиæгты мастæн ма уыди иу сæр: куысты бынæттыл тохы раздæры цагъайрæгтæ уыдысты сын тыхджын конкуренттæ. Негртæй бирæ адæм уынгты ныммардæуыд, сæ хæдзæрттæ та бынсыгъд фæчынди.
1900–1930 азты сахар бауагъта, сакъадах Эллисы былмæ-иу чи рахызти уыцы европæйаг иммигрантты цалдæр егъау уылæны. Афтæмæй ньюйоркæгты нымæц 1930-æм азмæ схызти 7 милуанмæ. Уыцы азты метрополитен æмæ зæххылдзог поездтæ аиуварс кодтой бæх-трамвайты (конкæты).
Дыккаг дунеон хæсты фæстæ Нью-Йорк нымад æрцыд дунейы тæккæ раззагдæр сахарыл. ИНО-йы штаб-фатер дзы кæй сарæзтæуыд, уый æвдыста сахарæн уникалон политикон ахадындзинад кæй ис, уый. Уымæй уæлдай ма Нью-Йорк Парижы бæсты сси раздзог аивады артдзæст. Уыцы иу рæстæг ма ньюйоркæгты бæрæг хай райдыдта лидзын сахарæй, Нью-Йоркгæрон цы чысыл сахаргонд хъæуттæ ис, уырдæм. Уый аххосæй Нью-Йорчы цæрджыты нымæц цадæггай къаддæр кæнын райдыдта.
Фæстагмæ, индустри æмæ базарады ивддзинæдты руаджы, стæй фыдракæндты нымæц кæй фæфылдæр и, уый руаджы, 1970-æм азты Нью-Йорчы сæвзæрди социалон æмæ экономикон кризис.
Президент Рейганы разамынды рæстæг сахары хъæздыгад йæ тæккæ тæмæны уыди, уымæн æмæ уæд бирæ æхца райдыдта зилдух кæнын Уолл-Стриты. Уыцы заман Нью-Йорчы сæргълæууæгæй фæд-фæдыл æртæ æмгъуыды фæкуыста Эд. Кох, фæлæ 1989-æм азы цы æвзæрстытæ уыди, уым æй Дэвид Динкинс амбылдта æмæ сси сахары фыццаг саудзарм мэр. Динкисы уыди демократон партийы уæнг.
Цæрджытæ
Нью-Йорчы æппæты цæвиттойнагдæр æууæлтæй иу у, Зæххы къорийы алыхуызон адæмты минæвæрттæ дзы кæй цæры, уый. Ивгъуыд заман сахары цæрджыты фылдæр хай уыдысты Европæйæ æрлидзæг адæм. XIX æнусы æмбисы се ’хсæн фылдæр хай уыдысты ирландиаг æмæ немыцаг иммигранттæ. XX æнусы райдианмæ иммигрантты ’хсæн æппæты зынгæдæр къорд систы дзуттæгтæ æмæ италиæгтæ. 1940-æм азы сахары цæрджытæй 94%-мæ æввахс уыдысты европеоидтæ. 1920-æм азты райдианы тагъд фылдæр кæнын байдыдта, хуссар штаттæй æрлидзæг афроамерикæгты нымæц. Дыккаг дунеон хæсты фæстæ Нью-Йорчы бирæ пуэрторикæйæгтæ æрцарди.
1980–1990 азты Нью-Йоркмæ ныййарц сты китайæгтæ, индиæгтæ æмæ пакистайнæгтæ, стæй Централон Америкæ æмæ Карибы бассейны паддзахæдтæй æрлидзджытæ.
Чи кæцы расæмæ хауы ньюйоркæгтæй: европейæгты байзæддæгтæ — 44,66%, афроамерикæгтæ — 26,59%, бындурон америкæгтæ (индейæгтæ) — 0,52%, азиæгтæ — 9,83%, Сабыр фурды паддзахæдтæй æрлидзджытæ (æмæ сæ байзæддæгтæ) — 0,07%, æндæр расæты минæвæрттæ — 13,42%, йæхи дыууæ кæнæ фылдæр расæтæм чи бахаста — 4,92%. Æппæт цæрджыты 26,98% сты, расæмæ нæ кæсгæйæ, латинаг америкæгтæ.
Кармæ гæсгæ сахары цæрджытæ дихгонд цæуынц мæнæ ахæм æгъдауæй: 18 азы кæуыл нæма цæуы, уыдон сты æппæт цæрджытæй 24,4%, 18-аздзыдтæй 24-аздзыдты онг — 10,0%, 25-аздзыдтæй 44-аздзыдты онг — 32,9%, 45-аздзыдтæй 64-аздзыдты онг — 21,2%, 65 азы кæуыл сæххæст æмæ уыдонæй хистæртæ — 11,7%.
Нью-Йорчы цæрджыты рæстæмбис кар у 34 азы.
Алы 100 сылгоймагæн уайы 90 нæлгоймаджы. 18 азы кæуыл сæххæст æмæ хистæр кары 100 сылгоймагæн уайы 85,9 нæлгоймаджы.
11-æм сентябрь
11 сентябры террористтæ ныццаразтой дыууæ адæмласæн хæдтæхæджы Дунеон базарадон центры бæстыхæйттæм. Теракты фæмарди, дыууæ хæдтæхæджы чи бадти, уыцы 246 адæймаджы, æмæ базарадон центры мæсгуыты чи уыди уыдон — æдæппæтæй 2602 адæймаджы (уыдонимæ 343 зынгвæдисоны æмæ 60 пъæлицæйаджы). Теракт нымад у сахары историйы тæккæ æбуалгъдæр фыдбæллæхыл.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Мегаполистæ
Дзокатæ
Фиппаинæгтæ
*
Луарæ (департамент)
Луарæ (Loire, ) у департамент Францы. Йæ административон центр у Сент-Этьен.
Фиппаинæгтæ
*
Газни
Газни́ (غزني, Ġazni) у сахар Афгъанистаны, Газнийы провинцийы административон центр.
Категори:Афгъанистаны сахартæ
Псыгансу (цæугæдон)
Псыга́нсу (Псыгансу, Псыгуэнсу, Сукан-суу) у Кæсæг-Балхъары цæугæдон, Цæрæчы фæрсагдон.
Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ
Кампече (штат)
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы штаттæ
Удонтхани
Удонтхани (อุดรธานี, []) у Таиланды сахар, Удонтханийы провинцийы административон центр.
Рæдæнг
Рæдæнг (багровый) у сырхы хуызы фæлхуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуызтæ
Можайск
Можа́йск (Можайск) у сахар Мæскуыйы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Забуль
Забу́л (زابل, — Zābol) у провинци Афгъанистаны хуссары. Йæ административон центр у Калат.
Хилгæ сæнæфсир
Хилгæ сæнæфсир (Parthenocissus; Девичий виноград) — зайæгойты мыггаг.
Забуль
Категори:Афгъанистаны административон дих
Хилгæ сæнæфсир
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Неаполь (провинци)
Неаполь (Provincia di Napoli) у Кампанийы раздæры провинци. Йæ административон центр уыд Неаполь.
Категори:Италийы раздæры провинцитæ
Тменаты Алексей
Тменаты Барисы фырт Алексей (райгуырдис 1970-æм азы) у педагогон зонæдты кандидат, Цæгат Ирыстоны ахуырады архайæг. Бирæ азты дæргъы куыста Дзæуджыхъæуы 42-æм (1999-2009), стæй та 40-æм скъолайы директорæй.
Латаки
Латáки (اللاذقية, Эль-Ладикия; Λαοδικεία, ) у сахар æмæ порт Сирийы ныгуылæны, Латакийы провинцийы административон центр.
Тменаты Алексей
Фиппаинæгтæ
Алексей
Ревда (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Латаки
Категори:Сирийы сахартæ
Чиангмай
Чиангмай (เชียงใหม่) у сахар Таиланды цæгаты, Чиангмайы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Таиланды сахартæ
Адигены муниципалитет
Адигены муниципалитет (ადიგენის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Адиген.
Самбор
Са́мбор (Самбір) у сахар Украинæйы Львовы облæсты, Самборы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Львовы облæсты сахартæ
Къозонтæ
Къозонтæ (Козоновы, Козанашвили, Козонашвили, კოზანაშვილი, კოზონაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Къозонты фыдæл царди Ручъы, Стыр Леуахийы комы. Уыд ын æфсымæр Тома. Сæ нæмттæй равзæрди мыггæгтæ Къозонтæ æмæ Томайтæ. Мыггæгтæ куы сбирæ сты, уæд фæйнæрдæм лидзын байдыдтой. Чи сæ Боржомы районмæ алыгъд, чи та Карелы районмæ.
Фиппаинæгтæ
*
Хъаныхъуаты Инал
Цардафыст
1872-æм азы азы августы, Инал каст фæци Стъараполы гимназ æмæ бацыд æфсæддон скъоламæ. 1877-æм азы райста афицеры цин, архайдта 1877-1878 азты Турчы ныхмæ хæсты æмæ уый фæстæ службæйы фæдыл 1879-æм азы афтыд Сыбырмæ. Уым æфсады йæ службæ ныууагъта æмæ цард Владивостокы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Инал Категори:Джызæлы чи райгуырдис, уыдон Категори:Цæгат Ирыстоны чи амардис, уыдон
Хæлынбыттыртæ
Хæлынбыттыртæ — къухбазыронты къордмæ чи хауы, ахæм цæрæгойты иумæйаг ном. Æхсырæйхæсджыты иунæг тæхаг цæрæгойтæ.
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Чъиатурайы муниципалитет
Чъиатурайы муниципалитет (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Чъиатура.
*
Ныгуылæн Мидлендс
Ныгуылæн Мидлендс (West Midlands):
Одет
Одет (ოდეთი) у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы. Ис Гудзареты комы.
Ныгуылæн Мидлендс (графад)
Ныгуылæн Мидлендс (West Midlands, Уэст-Мидлендс) у церемониалон графад Англисы. Йæ административон центр у Бирмингем.
Одет
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Санахъотæ, Абайтæ, Тыбылтæ, Битартæ, Мæхъитæ, Хуыбиатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ныгуылæн Мидлендс (графад)
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы графадтæ
Гæзæнтæ
Гæзæнтæ (Газановы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Гæзæнты рагфыдæл, дам, раджы кæддæр Асыйæ æрбалыгъд Дыгуры коммæ æмæ æрцард Доныфарсы. Йæ ном, æвæццæгæн, уыд Гæзæн. Ам ын райгуырд æртæ фырты. Куы байуæрстой, уæддæр сæ мыггаг нæ аивтой, баззадысты Гæзæнтæй. Æфсымæртæй иу æрцард Лескены, иннæ — Хæзнидоны, иннæ та Уæхъæцы. Гæзæнтæ æмæ Хуты мыггæгты хистæртæ куыд дзурынц, уымæ гæсгæ, дам, сæ рагфыдæл уыди алайнаг, йæ ном хуындис Газай, царди Уæлладжыры комы. Ам ын райгуырд дыууæ лæппуйы: кæстæр Дзау, хистæры ном нæ хъуыды кæнынц. Гæзæнтæ æмæ Хуты царды тыххæй ис дыууæ таурæгъы: Фыццаг таурæгъ ракодтой Дзæуджыхъæуккаг Гæзæнты Резван æмæ Уæхъæцы цæрæг Гæзæнты Бегæз. Адон дыууæ дæр Хуты мыггаджы фыццаг фыдыл нымайынц Газайы. Газай, дам, амардта йæ фырт Дзауы æмæ уымæ гæсгæ фæлыгъд Дыгуры коммæ Лезгоры хъæумæ. Ам ракуырдта Уаниты чызджы, райгуырд сын дыууæ фырты: Сата æмæ Бузар. Сатайы фырт хуынд Хай æмæ, дам, Хуты мыггаг Сатайы фырт Хайæ равзæрд, Хай уыд Хуты мыггагæн сæ фыццаг фыд. Хуты мыггаджы равзæрды тыххæй дыккаг таурæгъ радзырдта Хуты Мухадин, Дзæуджыхъæуы цæрæг. Йæ хистæртæй куыд фехъуыста, уымæ гæсгæ Хуты æмæ Газанты фыдæлтæ цардысты Уæлладжыры комы, Хонсары хъæуы. Газайæн уыд дыууæ фырты, кæстæр фырт Дзау. Газайы хистæр фырт лæг амардта, стæй Газайæн йæхи дæр амардтой. Газайы дыккаг фырт Дзау дæр Уæлладжыры комы кæйдæр амардта æмæ алыгъд Дыгургоммæ. Æрцард Лезгоры, ракуырдта Уаниты чызг. Райгуырд ын дыууæ фырты: Бузар æмæ Сата. Афтæмæй Бузарæй равзæрд Гæзæнты мыггаг, стæй та Хуты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Кочали
Кочали (Кочали, КІочІалиб) у хъæу Дагъистаны Цъумадайы районы. Хъæуы цæрынц 670 адæймаджы (2010 азы), уыдонæй фылдæр хай сты солыйаг адæмыхаттæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цъумадайы районы цæрæнрæттæ
Сæнæфсиронтæ
Сæнæфсиронтæ (Vitaceae; Виноградовые) сты зайæгойты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Амударья
Амударья́ (د آمو سيند, Омударё, Amyderýa, Amudaryo, Әмиўдәрья; Ὦξος, Oxus) у Астæуккаг Азийы цæугæдæттæй иу. Йæ дæргъ у 1415 км.
Категори:Афгъанистаны цæугæдæттæ Категори:Таджикистаны цæугæдæттæ Категори:Туркменистаны цæугæдæттæ Категори:Узбекистаны цæугæдæттæ
Барс
Барс у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Цæрынц дзы Джиотæ æмæ Гасситæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Айдарово
Айдарово (ღვთისმშობელი [гъвтисмшобели]) у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цъæриттæ, Уалытæ, Джиотæ, Санахъотæ, Гасситæ, Дзæгъиатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Геническ
Гени́ческ (Генічеськ, Геническ) у сахар Украинæйы Херсоны облæсты, Геничесчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Херсоны облæсты сахартæ
Богазоны цъупп
Богазоны цъупп у бæрзонд уæлвæз. Æхсæрты рагъ райдыдта Богазоны цъуппæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Гуфтайы хид
Гуфтайы хид — автотранспортон ахызт-хид Пацъайы сæртыл. Ис ын стратегион ахадындзинад. 2008 азы хæсты рæстæджы сси популярон.
Фыццаг хатт хид арæзт æрцыд 1929-æм азы. Аразгæ йæ кодтой немыцаг инженертæ. Ныртæккæ Пацъайы (æмæ Леуахийы баиуы сæртыл) сæртыл ис дыууæ хиды. Йæ хуссар фарсы ис ФПС-ы пост æмæ саггом Къуайсайы ’рдæм.
Истори
Нырттæккæ зæронд хидæй ничиуал пайда кæны.
1980-æм æзты арæзт æрцыд ног хид. Транскамы арæзтады рæстæджы. Бынæттон адæм дзурынц: «Арызтой йæ гуырдзиæгтæ».
Ног хидыл фылдæр бахардз кодтой, уый тыххæй æмæ арæзт æрцыд цæттæ æфсæнбетон конструкцитæй.
Гуфтайы хиды сæрвæлтау тох
Гуфтайы хиды кой «хъæрдæр» райдыдтой 2012 азы. Инæлар Хрулёв, кæцы хайад иста уыцы хæсты рæстæджы, фехъусын кодта уæды ситуацийы тыххæй лæмбынæгдæр. "БТГрты размæлды размæ хистæртæн радтон хæслæвæрд: куыд тагъддæр Цхинвалмæ ныццæуын, гуырдзиæгты та ма уадзын фæндаг æрыхгæнын.Заставатæ æмæ блокпостытæ пырх кæнын, сæйраг дæр у — бацахсын Гуфтайы хид, гуырдзиæгты аппарын куыд дарддæр, афтæ хуыздæр æмæ уый фæстæ иу БТГрæй цæуын Тамаресмæ, иннæмæй та — Зары фæндагыл миротворецтæм æххуысы фæдыл."
Бирæты нæ уырны ацы тох кæй уыд, уый. Цæвиттонæн, ирон иртасджытæ (æмæ хайадисджытæ) дзурынц, ома, хæст хиды алывæрсты бынтондæр нæ уыд. Дзурынц, ома, Хрулёв ацы хъуыддаг мысгæ ркодта. Ноджы ма иу диссаг: ацы тохы кой булкъон Козаченко дæр ницы дзуры (батальонты хистæр), кæцы, кæй зæгъын æй хъæуы, иннæ аспекттæ лæмбынаг радзырдта. Уый хæсты рæстæджы уым уыд, фæлæ дзырдта цыдæр гæрæхты тыххæй, кæмдæр дард. Æгæрыстæмæй, йæ ныхæстæм гæсгæ сæ хæдтулгæ ничи спырх кодта, афтæ йæхигъæдæй æрлæууыд.
Гуырдзиæгтæ дæр ацы тохы кой нæ кæнынц, фæлæ уыдонæн пайда ай тыххæй хъусын кæнын.
Хæсты рæстæджы стыр æвхæлцытæ йыл не ’рцыд хидыл.
Архитектурæ
Хид архитектурон æгъдаумæ гæсгæ у æфсæнвæндагон фæндагы хуызæн. Дыууæ бетонон æнцайæныл лæууы, кæцытæн ис, кæй зæгъын æй хъæуы, примитивон дизайн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хидтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Транспорты фæрæзтæ Категори:Хуссар Ирыстоны транспорт Категори:Транскам
Схъаздон
Схъаздон (Сказдон) у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Цъæйдоны фæрсагдон.
Эр-Раккæ
Эр-Ра́ккæ, Ра́ккæ (الرّقّة) у сахар Сирийы цæгаты, Эр-Раккæйы провинцийы административон центр.
Схъаздон
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Цъæйы комы цæугæдæттæ
Туркменабат
Туркменаба́т (Türkmenabat) у сахар Туркменистаны, Лебапы велаяты административон центр.
Категори:Туркменистаны сахартæ
Гæуистæ
Гæуистæ (Гависовы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггаджы хистæртæ сæ фыдæлыл нымайынц Астаны аст фыртæй иу — Гæуисы. Гæуис, дам, йæ фыдæй куы рахицæн ис, уæд Мæхческы хъæуæй йæ цæрæн бынат раивта Мæстинокы хъæумæ. Ам ын райгуырд фырт Зулун. Зулунæн уыд дыууæ фырты: Келемет æмæ Масур. Келеметæн уыд æртæ фырты: Мæрзабег, Цеца æмæ Тотурухъ. Гæуисты мыггаджы равзæрды хабæрттæ фыст æрцыдысты 91-аздзыд Гæуисты Келеметы фырт Ибрихины ныхæстæм гæсгæ.
Литературæ
*
Æлбегаты Хисам
Æлбегаты Хейриддины фырт Хисам, вариант: Æлбегаты Фералдины фырт Исам (райгуырдис 1961-æм азы 28 сентябры Сирийы, Алкунайтрæйы) у Сирийы ирæттæй иу.
Цардафыст
Хисам скъоламæ бацыд 1967 азы. Уыцы аз райдыдта Израил æмæ Сирийы хæст. Уæдæй фæстæмæ сирийаг ирæтты гыццыл къорды, фæззыгон сыфтæртау, сæ разæй хæссынц сармадзанты уынæр æмæ хæдтæхджыты гуыв-гуыв.
Знаджы æфсæдтæ Алкунайтрæ бацахстой. Ныппырх кодтой сахар. Цæрджытæй ма удыгасæй чи баззад, уыдон сыстын кодтой сæ цæрæнбынæттæй æмæ сæ атардтой сахарæй. Сæ фылдæр æрбынæттон сты Дамасчы. Уыдонимæ уыдысты Æлбегаты бинонтæ дæр. Зæгъæн ис, Хисам ам схъомыл. Ам ногæй бацыд скъоламæ. Каст æй фæцис 1980 азы æмæ ацыд æфсады службæмæ.
Фæлæ та йæ хæсты уылæн ам дæр баййæфта. 1982—1984 азты архайдта Ливаны хæсты. Йе ’фсæддон хæс Хисам фыст фæцис 1984 азы æмæ ’рбаздæхт сæхимæ. Куыста. Йæхи цæттæ кодта йæ ахуыр адарддæр кæнынмæ. 1986 азы бацыд Дамаскы университеты барады факультеты фæсаууоны хайадмæ. Уыцы азты райдыдта фыссын æмдзæвгæтæ дæр. Мыхуыр цыдысты газет «Рæстдзинад»-ы фæрстыл. Зоны араббаг, англисаг, туркаг, ирон æвзæгтæ.
2009 азы Сирийы цæрæг ирон адæм Хисамы равзæрстой сæ диаспорæйы сæрдарæй æмæ минæварæй Æппæтдунейон Ирон адæмы Стыр Ныхасмæ. Уыдис сæм сабыр царды фæндтæ æмæ пълантæ, фæлæ та хæсты æвзæгтæ Сирийы табуйаг зæххыл ногæй сирвæзтысты. Ацы хатт йæ цæрджыты фылдæр хай ныппырх ис æппæт дунейыл дæр. Сæ иу хай æрæнцад Турчы зæххыл. Уыдонимæ сты Хисамы бинонтæ дæр. Цæрынц Стамбулы. Ис ын 4 хъæбулы — дыууæ чызджы æмæ дыууæ лæппуйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сирийы ирæттæ Хисам Категори:Эль-Кунейтрæйы чи райгуырдис, уыдон
Гегутæ
Гегутæ (Гегуевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггагæн йæ фыдæлтæ Æхсæрисæрмæ æрбафтыдысты Асыйæ. Сæхицæн æввахс мыггагыл нымайынц Суккойты. 1886 азы ма Æхсæрисæры Гегутæй цард фондз хæдзары.
Фиппаинæгтæ
*
Мансурухътæ
Мансурухътæ (Мансуруковы) сты ирон мыггаг.
Борислав (сахар)
Борисла́в (Борислав) у сахар Украинæйы Львовы облæсты. Ис Дрогобычы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Львовы облæсты сахартæ
Абастумани
Абастумани (აბასთუმანი) у сахарæнгæс посёлок Гуырдзыстоны Адигены муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Адигены муниципалитеты цæрæнрæттæ
Гобатæ
Гобатæ (Гобаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Дзинагъайы хъæумæ Гобатæ æрбафтыдысты Туалгомæй Гобатыхъæуæй. Сæхицæн хæстæджытыл нымайынц Етдзаты.
Фиппаинæгтæ
*
Суворов, Александр Василийы фырт
Александр Василийы фырт Суворов (Александр Васильевич Суворов) райгуырдис 1729-æм азы Мæскуыйы æфсæддоны хæдзары. Йæ фыд Василий Иваны фырт Суворов инæлар æмæ сенатор — уыдис ахуыргонд адæймаг, фыццаг æфсæддон дзырдуаты автор, Пётр I та йæ номæвæрæг уыдис.
Цардафыст
Александры мад Авдотья Манукова, куыд дзырдтой, уымæ гæсгæ уыдис, чи суырыссаг, ахæм сомихаг мыггагæй.
Мыггаджы равзæрды тыххæй таурæгъмæ гæсгæ, Суворовтæ рацыдысты шведаг уæздан мыггагæй. Суворов йæхæдæг йæ автобиографийы куыд фыста, афтæмæй сæ фыдæл Сувор Уæрæсемæ ’рбафтыдис 1622-æм азы æмæ ам цæргæйæ баззад.
Суворовыл ном Александр сæвæрдтой Александр Невскийы кадæн. Рæзыдис хъæуы. Уыдис лæмæгъ, арæх кодта рынчынтæ. Йæ фыд æй цæттæ кодта граждайнаг службæмæ. Фæлæ гыццылæй фæстæмæ лæппуйы зæрдæ æхсайдта æфсæддон хъуыддагмæ, йæ фыдæн хъæздыг библиотекæ уыдис, æмæ сæ пайда кодта, ахуыр кодта артиллери, фортификаци, æфсæддон истори. Æфсæддон уæвын сфæнд кæнгæйæ, райдыдта йæхи фæлтæрын. Йæ хъысмæтыл тынг фæзындис инæлар Ганнибалы æндæвдад, уый уыдис Суворовы бинонты хæлар. Уый загъта Василийæн, цæмæй йæ фыртæн равзара æфсæддон карьерæ.
1742-æм азы æртындæсаздзыд Александр Суворовы райстой мушкетёрæй Семёновы полчъы лейб-гвардимæ. Уыцы полчъы райдыдта йе ’цæг æфсæддон службæ 1748-æм азы. Баслужбæ дзы кодта æхсæз азæй фылдæр. Куыста йæхиуыл, цыдис ахуыртæм Сурзæххон шляхтæйон кадетон корпусмæ (Сухопутный шляхетский кадетский корпус), сахуыр кодта цалдæр фæсарæйнаг æвзаджы. 1754-æм азы райста афицеры фыццаг чин — поручик — æмæ йæ снысан кодтой Ингерманладийы фистæгæфсæддон полкъмæ (Ингерманладский пехотный полк). 1756–1758 азты службæ кодта Æфсæддон коллегийы. Уый фæстæ йæ раивтой хæцæг æфсадмæ æмæ йæ снысан кодтой Мемелы комендантæй.
Талхантæ
Талхантæ, вариант Талханатæ (Талхановы) сты ирон мыггаг.
Дыргъджын (Къуыдаргом)
Дыргъджын у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Цæрынц дзы Тедетæ.
Талхантæ
Фиппаинæгтæ
*
Суворов, Александр Василийы фырт
Цардафыст
1761-æм азы А.В. Суворов командæ кодта драгунты, гусарты æмæ хъазахъæгты хицæн къордтæн. Сæ нысан уыдис Бреславльмæ цæуæг уырысы æфсадæн фадæттæ аразын æмæ Пруссийы æфсæдтæм æнæрлæугæйæ бырсын. Пруссийы æфсæдты Польшæйы цалдæр хатты ныддæрæн кодта. Йæхи равдыста курдиатджын, æмæ æдæрсгæ партизанæй æмæ кавалеристæй. Уый фæстæ архайдта Ландсберджы, Бирштайны, хъæутæ Вейсентин, Наугарт, Келец æмæ æндæр сахартæ æмæ хъæутæ байсыныл хæстæмбæлдтыты.
Дыргъджын (Къуыдаргом)
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мерсисайд
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы графадтæ
Суворов, Александр Василийы фырт
Цардафыст
1763–1769-æм азты Суворов командæ кодта Суздалы фистæгæфсæддон полкъæн Ног Ладогæйы. Уым 1764–1765-æм азты сарæзта «Полковое учреждение», зæгъгæ, уыцы инструкци. Уым амынд цыдысты салдæтты хъомылады, мидслужбæйы æмæ æфсæдты хæстон цæттæдзинады сæйраг уагæвæрдтæ.
1768-æм азы сентябры А.В. Суворов уыдис бригадир (булкъон æмæ инæлары ’хсæн чингонд).
Аст мæйы фæстæ нысангонд æрцыдис Смоленсчы, Суздалы æмæ Дæллаг Новгороды мушкетерты полкътæй арæзт бригады командирæй æмæ йæ арвыстой Польшæйы хæсты архайынмæ. 30 бонмæ бригад ацыдис 850 версты. Хъæу Ореховойы цур Суворовы æфсæдтæ фæуæлахиз сты сæ ныхмæлæуджытыл. Уый уыдис 1769-æм азы сентябры.
1770-æм азы райдайæны А.В. Суворовæн радтой инæлар-майоры чин. Уыцы аз ма польшæйæгтыл фæуæлахиз цалдæр тохы. Уый тыххæй сентябры райста фыццаг хæрзиуæг — Сыгъдæг Аннæйы орден. Октябры йæ снысан, кодтой Люблины зылды уырысы æфсæдты командæгæнæгæй. Цæугæдон Вислæйы сæрты хизгæйæ, ахаудис æмæ йæ риу ныппырх кодта. Цалдæр мæйы йæхи дзæбæх кодта. 1771-æм азы майы Ландскронæмæ æввахс ныддæрæн кодта зындгонд францаг инæлар Ш. Дюмурьейы æфсæдты. Фæуæлахиз Замостьейы цур тохы дæр. Августы йын саккаг кодтой Уæрæсейы æппæты кадджындæр хæстон хæрзиуæг — Сыгъдæг Георгийы æртыккаг къæпхæны орден (цыппæрæм къæпхæны орден нæ райсгæйæ).
Польшæйы кампанийы æппæты стырдæр сгуыхтдзинад бафтыдис Суворовы къухы, 900 адæймаджы кæм уыдис, ахæм къордимæ 1771-æм азы гетмæн М. Огинскийы корпусыл (5 мин хæстоны) куы фæуæлахиз, уæд. Уырыссæгтæй фæхъуыдис 80 адæймаджы, польшæйæгтæй та — иу мин мæрдтæй, 700 та дзы бахаудысты уацары. Польшæйы фыццаг кампанийы Суворовы фæстаг сгуыхтдзинад уыдис Краковы фидар байсын. Уый бацахстой францаг дæлбулкъон Шуазийы æфсæдтæ. Æртæ мæйы бæрц фесты æрхъулайы, стæй радтой сæхи. Уыцы уæлахизы тыххæй Екатеринæ II Суворовæн радта 1000 сыгъзæрин сомы, 10 мин сомы та йын барвыста, Краковы фидар байсыныл тохы чи архайдта, уыдоныл сæ байуарыны тыххæй.
Суворовы арæхстджын архайды фæрцы рæхджы Уæрæсейы æфсад фæуæлахиз польшæйæгтыл, æмæ Польшæ фыццаг хатт æрцыдис дихгонд.
Инæлар Суворов æмбисонды сгуыхтдзинæдтæ равдыста туркæгтимæ хæсты дæр Балканты. Уырдæм ацыдис 1773-æм азы апрелы. 6 майы æрвыст æрцыдис фидар Туртукай хæстбæрæг (уырыс. разведка боем) акæнынмæ. 10 майы хъæддых фæлæууыдис туркæгты атакæты ныхмæ æмæ сфæнд кодта æвæстиатæй фидармæ æвиппайды бабырсын. Турчы æфсæдтæ уый æнхъæл нæ уыдысты уырыссæгтæй æмæ фæхæрд сты. Туртукай ист æрцыдис къаддæр тыхтæй æмæ чысыл зиантимæ. Суворов хæсты фæцис уæззау цæф. Æфсадхон æнæбафæрсгæйæ кæй архайдта, уый тыххæй йыл балæвæрдтой тæрхондонмæ. Æфсæддон коллеги йын рахаста марыны тæрхон, фæлæ йæ Екатеринæ дыккаг не сфидар кодта, ныффыста йыл: «Победителей не судят».
Уый фæстæ уыдысты сахартæ Гирсовойы æмæ Козлуджийы цур хæстæмбæлдтытæ. Уыдон дæр ахицæн сты Суворовы уæлахизæй.
1776-æм азы инæлар-поручик А.В. Суворовы снысан кодтой Бетъырбухы дивизийы командирæй. Уыцы азы дыккаг æмбисы Хъырымы ханады уавæр фæхуыздæр ис. Туркæгтæ сфæнд кодтой Хъырым ногæй сæхи бакæнын. Ноябры Александр Суворов æрвыст æрцыдис уырдæм æмæ цалдæр мæймæ хъуыддæгтæ банывыл кодта, æрдæгсакъадахыл цæрджыты æрсабыр кодта.
Уавæр куы фæхуыздæр ис æрдæгсакъадахыл, уæд Суворов райста отпуск æмæ рацыдис Полтавæмæ йæ бинонтæм. 1777-æм азы йæ снысан кодтой Кубаны корпусы командæгæнæгæй, йæ размæ æвæрд æрцыдис арæнтæ хъахъхъæныны хæс. Цыбыр рæстæгмæ бафидар кодта Уæрæсейы хуссайраг арæнтæ.
1778-æм азы инæлар-поручик Суворовы Прозоровскийы бæсты снысан кодтой уырысы æфсæдты командæгæнæгæй Хъырымы. Йæ сæйраг хæс уыдис æрдæгсакъадах туркæгты æрбабырстæй бахъахъхъæнын.
Полтавæ, Новороссийск, Астрахань, Хъазан, ногæй та Хъубан — уыдон уыдысты А.В. Суворовы дарддæры службæйы бынæттæ. Ногъайаг тæтæйрæгты Уæрæсемæ кæй æрбаиу кодта, уый тыххæй йæ схорзæхджын кодтой Сыгъзæрин Владимиры орденæй.
1784-æм азы Суворовы снысан кодтой Владимиры дивизийы командæгæнæгæй, 1785-æм азы йæ арвыстой Бетъырбухмæ. Уым дæр уыд дивизийы командæгæнæг. 1786-æм азы 22 сентябры Суворов сси инæлараншев (инæлар-булкъон). Уæд уыдис Кременчугы дивизийы командæгæнæг. Уыцы аз архайдта, Уæрæсейы императрицæ æмæ Австрийы император кæмæ кастысты, уыцы æфсæддон ахуырты.
1787–1792-æм азты 58-аздзыд Суворовы ногæй бахъуыдис Турчы æфсæдтимæ хæцыны сæр. Кинбурны фидары, цæугæдон Рымничы цур, Измаилы фидары хæстæмбæлдтыты фæуæлахиз сты Уæрæсейы æфсæдтæ. Рымничы цур уæлахизы тыххæй Екатеринæ II Суворовæн радта графы ном, йæ мыггагмæ æфтыд æрцыдис «Рымникаг» (Рымникский). Кинбурны фидар бахъахъхъæныны тыххæй та йæ схорзæхджын кодта Андрей Первозванныйы орденæй. Тохы быдыры дыууæ хатты фæцæф ис.
Измаил штурмæй райсыныл тохы Уæрæсейы æфсадæй фæмард ис 4 мин адæймаджы, 6 мины та цæфтæ фесты. Турчы æфсадæй уым фæмард ис 26 мин хæстоны, 9 мины та дзы бахаудысты уацары.
Инæлар Г.А. Потемкины амарды фæстæ 1792-æм азы Уæрæсейы æфсæдтæн хуссары командæгæнæгæй снысан кодтой А.В. Суворовы — Екатеринославы æмæ Таврийы облæстыты. Бахæс ын кодтой Уæрæсе æмæ Турчы ’хсæн арæн бафидар кæнын. Æмæ та уыцы хæс дæр сæххæст кодта.
1795-æм азы Суворов нысангонд æрцыдис Уæрæсейы æппæт æфсæдты командæгæнæгæй Польшæйы, стæй та Брацлавы, Вознесенскы, Харьковы æмæ Екатеринославы губернæты цы 80-минон æфсад уыдис, уымæн, йæ штаб-фатер уыдис Тульчины. Уыцы рæстæг уый ныффыста чиныг «Наука побеждать» — У æфсæддон (хæстон) хъуыдыйы егъау æвдисæн.
Екатеринæ II куы амардис, уæд ын йæ бынат бацахста Павел I. Нæ бафидыдта пруссаг æфсæддон системæйы фарсхæцæг императоримæ Суворов. Уый салдæтты ахуыр кодта йæхирдыгонау. Дзырдта: «Русские прусских всегда бивали, что ж тут перенять?», «Пудра не порох, букля не пушка, коса не тесак, и я не немец, а природный русак». Смæсты йæм ис император æмæ йæ отставкæйы арвыста. Æрцардис Кобрины, йæ зæхмулкдоны (уырыс. имение), мæйы фæстæ йæ арвыстой Новгороды губернæйы хъæу Кончанскмæ цæрынмæ. Кобрины йемæ цы афицертæ уыдис, уыдоны æрцахстой.
Хъæуы цæргæйæ, Суворовы æнæниздзинад февзæрдæр, райдыдта æнкъард кæнын æмæ сфæнд кодта моладзандонмæ ацæуын. Ныффыста курдиат Павел I-мæ. Дзуапп нæ райста. 1798-æм азы 6 февралы Кончанскы хъæумæ æрцыдис флигель-адъютант Толбухин æмæ æрласта Суворовæн фыстæг императорæй: «Граф Александр Васильевич! Теперь нам не время рассчитываться. Виноватого Бог простит. Римский император требует вас в начальники своей армии и вручает вам судьбу Австрии и Италии...».
Европæйы бæстæты уавæр карздæр кодта. Наполеон сæ мæты баппæрста. Уыцы аз сентябры Суворовмæ æрцыдис йæ рагон зонгæ инæлар-майор Прево де Люмина. Уырдæм æй арвыста император Павел I, цæмæй, францæгты ныхмæ нырыккон уавæрты куыд хæцын хъæуы, уый тыххæй Суворовы хъуыды базона. Фельдмаршæл ын бацамыдта, Наполеоны ныббырсты стратегийæн дзуапп радтыны тыххæй фараст «хосы», фараст æгъдауы.
Уыцы аз Уæрæсе бацыдис Францы ныхмæ дыккаг коалицимæ (Англис, Австри, Турк, Неаполы къаролад). Арæзт æрцыдис Уæрæсейы æмæ Австрийы æфсæддонтæ иумæ кæм уыдысты, ахæм иугонд æфсад Цæгат Италимæ стæры ацæуыны тыххæй. Уый бацахстой Францы æфсæдтæ. Фыццаг иугонд æфсады сæргъы пълан кодтой эрцгерцог Иосифы сæвæрын, фæлæ Англисы домæнмæ гæсгæ Австри бахатыд Павел I-мæ, цæмæй æфсадæн командæгæнæгæй снысан кодтаид Суворовы. Хаст æфсадхон Венæмæ бахæццæ ис 14 мартьийы. Австрийы император Франц I Суворовæн радта йæ паддзахады фельдмаршæлы чин. 4 апрелы æфсады командæгæнæг æрхæццæ ис уырысы æфсæдтæм Веронæмæ, иннæ бон æфсадимæ бахæццæ ис Валеджомæ.
Суворовы æфсады уыдис 80 мин адæймаджы. Францæгтимæ сæ фыццаг хæстон фембæлд уыдис Италийы зæххыл 10 апрелы сахар-фидар Брешиайы (уыцы тохы фесгуыхтис инæлар-майор, къниаз Багратион). 15 апрелы байстой сахар Лекко. 16 апрелы райдыдта тохты сæйрагдæр цæугæдон Аддæйы былгæрон. Уæрæсейы æфсæдтæ бахызтысты доны иннæ фарсмæ æмæ ныддæрæн кодтой зындгонд æфсадхон Жан Моройы æфсæдты. Æртæ мин адæймаджы фæмард францæгтæй, фондз мины та дзы уацары бахаудис. Цæугæдон Аддæйыл хæсты кæронбæттæн къæпхæн уыд Вердериойы цур тох. Инæлар Серрюрье уацары радта Францы дивизи.
17 апрелы цæдисон æфсæдтæ бацыдысты Миланмæ. 15 маймæ Цæгат Итали асыгъдæг Францы æфсæдтæй. 6 июны цæугæдон Треббияйы былгæрон инæлар Макдональды æфсæдтæ схæцыдысты иугонд æфсадимæ. Æртæ боны фæстæ францæгтæ æмбис фесты. Уый фæстæ та инæлар Б. Жуберы æфсад ныддæрæн кодтой Суворовы æфсæдтæ. Авд мин францаг хæстоны фæмард уыцы тохы, уыдонимæ сæ командæгæнæг Жубер дæр, 4,5 мины та дзы уацары бахаудис. Уый уыдис Италийы стæрты фæстаг хæст. Уый фæстæ император Павел I бардзырд радта, цæмæй Суворовæн ахæм кад æмæ лæгтад уа, уымæй размæ æрмæст императорæн куыд уыдис.
Италийы стæры фæрцы цыбыр рæстæгмæ Цæгат Итали фервæзт Францы æлдариуæгæй. Цæдисонты уæлахизтæ къухы бафтыдысты, сæйрагдæр, Уæрæсейы æфсады бæрзонд моралон-хæстон миниуджыты руаджы æмæ Суворовы хæстон курдиаты, стæй йæ арæхст æмæ фæлтæрддзинады руаджы.
Цæгат Итали ссæрибар кæныны фæстæ Суворовы фæндыдис Францмæ бафсæрын, сæйраг цæф æмæ тыхтæ Гренобль, Лион æмæ Парижмæ саразгæйæ. Фæлæ уыцы фæндонæй ницы рауадис æмцæдисонты аххосæй. Уыдон тарстысты, Зæххастæу денджызы районы æмæ Италийы Уæрæсейы æндæвдад куы стыхджын уа, уымæй. Англис æмæ Австрийы бафæндыдис, цæмæй Уæрæсейы æфсад рацæуа Италийæ Швейцаримæ, уым баиу уа А.М.Римский-Корсаковы корпусимæ æмæ уырдыгæй ныббырста Францмæ.
Æхсæз суткæмæ Уæрæсейы æфсæдтæ ацыдысты 150 километры Алессандрийæ Таверномæ. Ам сбæрæг, австриæгтæ сæ дзырдæн хицау кæй нæ разындысты, уый. Хъуамæ сын уырдæм, Таверномæ, æрбахæццæ кодтаиккой 1429 хæргæфсы сæ мулк, фæллой æмæ артиллери аласыны тыххæй. Цыппар боны фæстæ æрбахæццæ кодтой æрмæст 650 хæргæфсы. Уæдмæ уырыссæгтæ сæ артиллери æмæ уæрдæттæ арвыстой æндæр фæндагыл. Австрийы афицертæ сæ асайдтой Францы æфсады тыххæй бæрæггæнæнтæ дæтгæйæ æмæ, цад Люцерны былгæрæтты къахвæндаг кæй цæуы, уымæй. Нæ дзы уыдис къахвæндаг.
31 августы Уæрæсейы æфсæдтæ, æппынфæстагмæ, дыууæ колоннæйæ райдыдтой размæ цæуын. Райдыдта Суворовы зындгонд Швейцариаг стæр. Уый уыдис 1799-æм азы æмæ сси Уæрæсейы историйы, йæ азфысты кадджын сыф. Францæгтимæ фыццаг стыр хæстон фембæлд сын уыдис Сен-Готарды æфцæг штурмæй исгæйæ. Уый фæстæ байгом фæндаг Швейцаримæ. Уыцы æфцæг хъахъхъæдта Лекурбы Францы дивизи, уыдис дзы Уæрæсейы æфсæдты æмбисы бæрц. Хъæутæ Урзерн æмæ Госпитал байсгæйæ, 13 сентябры уырыссæгтæ райдыдтой штурмæй исын æфцæг. Тынг зынтæй, фæлæ йæ уæддæр байстой. 14 сентябры Уæрæсейы æфсæдтæ баиу сты æмæ иу къордæй ахæцыдысты сахар Швицмæ. Фæндагыл сæ бахъуыдис иттæг зын уавæрты францаг фидæрттæ штурмæй исын, уæлдайдæр цæугæдон Рейсыл цы «Хæйрæджыты» хид ис, уый районы. Сен-Готарды æфцæгыл уæлдай уæззаудæр фæлварæн уыдис бæрзонд митджын хох Бинтнерберджы сæрты ахизын. Бирæ уырыссаг салдæттæ фæцагъды ис уым. Æппынæрæджиау, хæхты сæрты ахизгæйæ, Альтдорфмæ куы бахæццæ сты, уæд Суворов базыдта, Люцерны цады фæрсты фæндаг кæй нæй, уый. Уæд фельдмаршæл уынаффæ рахаста æфсæдты бæрзонд рагъ Росштокыл ахизын кæныны тыххæй. Дыууадæс сахаты бахъуыдис æфсæдтæ рагъы сæрты Муттены дæлвæзмæ æрхизыныл. Хъæу Муттены уæвæг францаг æфсæдтæ æнхъæл дæр нæ уыдысты, рагъыл сæм исчи æрхиздзæн, уымæн æмæ сæ уырысы æфсæдтæ лидзæг фæкодтой. 19 сентябры изæрмæ Суворовы æфсæдтæ æрæмбырд сты Муттены фæзы æмæ ам фехъуыстой Римский-Корсаковы корпусы ныддæрæны хабар, уыдон та йæм æххуыс кæнынмæ тагъд кодтой.
Æфсады хойраг æмæ нæмгуытæ фæуд кодтой, уæлæйы æмæ къахыдарæстæ баихсыдысты, салдæттæ æмæ афицертæй бирæтæ уыдысты бæгъæввад. Фæстаг австриаг бригад фæстæмæ куы раздæхтис, уæд Суворов алыг кодта æфсад Паниксы рагъыл рахизын кæнын æмæ Рейсы дæлвæзы Римский-Корсаковы корпусы баззайæццæгты æрбаиу кæнын. Фæстаг фæлварæн уыдис Паниксы хохы сæрæй бынмæ æрхизын (уый сныв кодта фæстæдæр Суриков: «Переход Суворова через Альпы»). 1799-æм азы октябры райдайæны уырысы æфсад æрбахæццæ ис Австрийы сахар Фельдкирхмæ. Ууыл ахицæн Суворовы стæр Швейцаримæ. Æмбал кæмæн нæй, ахæм зындзинæдтæ æмæ лæгдзинадæй æххæст стæры тыххæй Суворовæн лæвæрд æрцыдис генералиссимусы чин. Уый уыдис Уæрæсейы цыппæрæм генералиссимус.
1800-æм азы 14 январы æфсад рацыдис Уæрæсемæ. Фæндагыл Суворов фæрынчын ис æмæ æрлæууыдис йæ зæхмулкдон Кобрины. Император æм арвыста лейбмедик И.И. Вейпарты. Рынчыны уавæр куы фæхуыздæр, уæд рацыдис Бетъырбухмæ. Хъуамæ йыл кадджын уавæры сæмбæлдаиккой, фæлæ та уый бæсты фæцис дам-думты амæттаг. Бетъырбухы Суворов æрлæууыдис йе ’фсымæры чызджы лæг Д. Хвостовтæм. Павел I йæ нæ райста. Фæсарæнты йæ архайды тыххæй, дам, дзы дзуапп куы агуырдтой, уæд, дам, граф Кутайсовæн загъта: «Я готовлюсь отдать отчёт Богу, а о государе я теперь и думать не хочу...». Граф Хвостовæн та, дам, афтæ зæгъы: «Митя, ведь ты хороший человек, не пиши стихов. А уж коли не можешь не писать, то, ради Бога, не печатай».
1800-æм азы 6 майы йæ куыстæй банцадис генералиссимус Александр Суворовы зæрдæ. Баныгæдтой йæ Александр Невскийы лаврæйы Дæллаг Благовещенсчы аргъуаны. Йæ ингæны къæйыл ис цыбыр фыст: «Ам хуыссы Суворов».
Суворовы мысгæйæ
thumb|Суворовы сурæт [[Приднестровьейы гæххæттын æхцайыл]] Суворов стыр бавæрæн бахаста æфсæддон зонадмæ, фæхъæздыгдæр æй кодта йæ хæстон-теоретикон æмæ практикон фæллæйттæй. Бетъырбухы, Мæскуыйы æмæ йын Севастополы æвæрд æрцыдис цыртдзæвæнтæ.
Стрый (сахар)
Стрый (Стрий) у сахар Украинæйы Львовы облæсты, Стрыйы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Львовы облæсты сахартæ
Мстиславль
Мстисла́вль (Мсціслаў) у сахар Белоруссийы Могилёвы облæсты, Мстиславлы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Могилёвы облæсты сахартæ
Артёмовск (Уæрæсе)
Артёмовск (Ачинск) у сахар Уæрæсейы Красноярсчы крайы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Красноярсчы крайы сахартæ
Сорочинск
Соро́чинск (Сорочинск) у сахар Уæрæсейы Оренбурджы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оренбурджы облæсты сахартæ
Сау дзуары хох
Сау дзуары хох кæнæ Сау дзуар у хох Хуссар Ирыстоны Урстуалты.
Ясный
Я́сный (Ясный) у сахар Уæрæсейы Оренбурджы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оренбурджы облæсты сахартæ
Ярен
Яре́н (Yaren) у Науруйы зылд æмæ паддзахады æнæофициалон сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Науру
Савойя (департамент)
Саво́йя (Savoie, Savòia, Savouè) у департамент Францы скæсæны. Йæ административон центр у Шамбери.
Фиппаинæгтæ
*
Къуымæллæгатæ
Къуымæллæгатæ (Кумаллаговы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Митарб
Митарб кæнæ Митъарб (მიტარბი):
Дæргъæвсы зæппæдзтæ
Дæргъæвсы зæппæдзтæ (Город мёртвых — «мæрдты сахар/горæт») ис Цæгат Ирыстоны Дæргъæвсы. Уыйбæрц бирæ зæппæдзтæ Кавказы хæхтыл иу ран дæр нæй. Дæргъæвсы комплексы ис 95 зæппæдзы. Ахуыргæндты хъуыдымæ гæсгæ арæзт æрцыдысты ХV-ХVIII æнусты хæхбæсты-иу рын, емынæ куы фæзынд, уæд.
Æрвитæнтæ
Категори:Дæргъæвс Категори:Ирыстоны истори
Уанитæ
Уанитæ кæнæ Уаниатæ (Ваниевы, ვანიშვილი ) сты дыгурон мыггаг æмæ ирон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггаг раджы рæстæджы цард Уæлладжыры комы, Дагомы. Раджы кæддæр, дам, Уанитæй иу æфсымæр амардта йæ хъæуккаг лæджы, фæтуджджын, æмæ уый тыххæй æрбалыгъд Дыгуры коммæ æмæ æрцард Лезгоры. Ам ус ракуырдта, йæ мыггаг ныууагъта Уанитæй. Лезгоры Уаниты мыггаджы хистæртæ зонынц, Бадзи æмæ Хазби сæ фыдæлтæм кæй хауынц. Уыдоны цæуæт æмæ цæуæты цæуæтæй иутæ Лескенмæ, иннæтæ та Хæзнидонмæ алыгъдысты.
Фиппаинæгтæ
*
Недригайлов
Недригайлов (Недригайлів; Недригайлов) у сахарæнгæс посёлок Украинæйы Сумыйы облæсты.
8 декабры
8 декабры, иронау цыппурсы мæйы 8-æм бон — азы 342-æм бон ( 343-æм бон).
Недригайлов
Истори
2020-æм азы агъоммæ Недригайлов уыд Недригайловы районы административон центр.
8 декабры
Фиппаинæгтæ
Категори:Бонтæ
Стыр Манчестер
Стыр Манчестер (Greater Manchester) у церемониалон графад Англисы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы графадтæ
Мёнхенгладбах
Мёнхенгла́дбах (Mönchengladbach ) у сахар Германы Цæгат Рейн-Вестфалийы.
Хъалтуратæ
Хъалтуратæ (Калтуровы) сты ирон мыггаг.
Мёнхенгладбах
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Рейн-Вестфалийы сахартæ
Хъалтуратæ
Фиппаинæгтæ
*
Вардеван
Вардеван (ვარდევანი) у хъæу Гуырдзыстоны Боржомы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Санахъотæ, Тадтатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Боржомы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Джавади Шаян
Шаян Джавади (райгуырдис 1996-æм азы 11 июны Ахвазы) у ирайнаг тæлмацгæнæг.
Уый æппæтæй зындгонд у ирон литературон сфæлдыстады персайнаг æвзагмæ тæлмац кæныны тыххæй.
Хуызмиатæ
Хуызмиатæ (Хузмиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Джавади Шаян
Тæлмацтæ
Коцойты Арсен
Хъуылаты Созырыхъо
Гæдиаты Секъа
Малиты Геуæрги
Гæздæнты Гайто
Хетæгкаты Къоста
Гуыцмæзты Алеш
Тлатты Хох
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахвазы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ираны тæлмацгæнджытæ
Цедисы къæдзæх
Цедисы къæдзæх у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Окрохъанайы хъæумæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Кировск (Мурмансчы облæст)
Ки́ровск (Кировск) у сахар Мурмансчы облæсты.
Уæздан лавр
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хъыргъайы хох
Хъыргъайы хох у хохы цъупп Тырсыгомы.
Тарнобжег
Тарно́бжег (Tarnobrzeg ) у сахар Польшæйы Дæлкарпаты воеводæйады.
Хъыргъайы хох
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Тарнобжег
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæлкарпаты воеводæйады сахартæ
Хеладур (ком)
Хеладур у ком Хиуы, Тырсыгомы хай.
Ромныйы район
Ромныйы район (Роменський район, Роменский район) у район Украинæйы Сумыйы облæсты. Йæ административон центр у Ромны.
Фиппаинæгтæ
*
Данте Алигьери
Да́нте Алигье́ри (Dante Alighieri, æххæст ном у Дуранте дельи Алигьери; райгуырдис 1265-æм азы — амардис 1321-æм азы æхсæвы 13-æм сентябрæй 14-мæ) — италиаг поэт, хъуыдыгæнæг, литературон италиаг æвзаджы бындурæвæрджытæй иу, политикон архайæг. Ныффыста «Комеди» (фæстæдæр æй Боккаччойы руаджы райдыдтой хонын «Алæмæттаг» («Божественная»), уым равдыста рагон астæузаманы культурæйы синтез.
Флоренцийы
Бинонты таурæгъмæ гæсгæ, Дантейы фыдæлтæ рацыдысты ромаг Элизейты мыггагæй, уыдон хайад истой Флоренцийы бындурæвæрæрды. Каччагвида, Дантейы фыдæл, иста хайад Конрада III-ы дзуары балцыты (1147—1149) æмæ амард пысылмæттимæ тохы. Каччавидайы банойнаг уыд ломбардиаг бинонтæй Альдигьери да Фонтана. Ном «Альдигьери» фæивта «Алигьери»-мæ; афтæ схуыдтой Каччагвиды фырттæй иуы. Уыцы Алигьерийы фырт, Беллинчоне, Дантейы фыды фыд, уыд æрвыст Флоренцийæ гвельфты æмæ гибеллинты тохы рæстæджы. Йæ райгуырæн горæтмæ раздæхт 1266-æм азы, Манфред Сицилиаг фембылды фæстæ Беневентойы. Алигьери II, Дантейы фыд, куыд зыны афтæмæй нæ иста хайад политикон тохы æмæ баззад Флоренцийы.
Цæкулатæ
Цæкулатæ (Цакуловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Данте Алигьери
Флоренцийы
Фыццаг хатт Дантейы тыххæй куыд æхсæнадæмон архайæгыл сдзырдтой 1296-æм æмæ 1297-æм æзты, 1300-æм кæнæ 1301-æм азы та йæ равзæрстой приорæй. 1302-æм азы Данте æрвыст æрцыд Флоренцийæ, цы партийы иста хайад (урс гвельфтæ), уыимæ. Никуыуал федта йæ райгуырæн горæт æмæ амард æрвысты.
Æрвысты æзтæ
Æрвысты æзтæ Дантейæн ацыдысты хæтæны. Уыцы рæстæгмæ уыдис лирикон поэт тосканон поэтты «ног стилы» æхсæн — Чино Пистойæ, Гвидо Кавальканти æмæ æнд. Йæ «La Vita Nuova (Ног цард)» фыстгонд уыд; æрвыст æй сарæзта тызмæг æмæ лæмбынæг. Æрхъавыд йæ «Цæл» («Convivio») ныффыссынмæ, аллегорион-схоластикон фиппаинаг цыппæрдæс канцонмæ. Фæлæ йæ нæ фæцис: ныффыстæуыд дзы æрмæст разныхас æмæ амынд æртæ канцонмæ. Нал фæцис адæмон æвзаджы тыххæй кæнæ дзырдарæхстдзинадыл латинаг трактат дæр («De vulgari eloquentia»).
Æрвысты рæстæджы цадæггай ныффыстæуыдысты Алæмæттаг Комедийы æртæ кантикы. Ривеннийы фæцис Дзæнæт фыст, æмæ Бокаччойы радзырды диссагæй ницы ис, Данте Алигьерийы мæлæты фæстæ йæ фырттæн бирæ рæстæг сæ бон кæй нæ уыд фæстаг æртындæс зарæджы ссарын, цалынмæ, таурæгъмæ гæсгæ, йæ фыртмæ Якопомæ Данте фыны не ’рбацыд æмæ йын нæ загъта, кæм сты. Дантейы хъысмæты тыххæй баззад тынг цъус бæлвырд информаци, æзты ’хсæн йæ фæд сæфы.
1316—1317-æм æзты ’рцардис Равеннæйы. Уырдæм æй ’рхуыдта сахары синьор Гвидо да Полента. Ам, йæ сывæлæтты, æмбæлтты æмæ табугæнджыты ’хсæн фыста Дзæнæты зарджытæ
Мæлæт
Сæрды 1321-æм азы Данте ацыд Венецимæ куыд Равеннæйы сæрдары минæвар, цæмæй сабырдзинад бафидар кæна Сыгъдæг Маркы республикæимæ. Фæстæмæ цæугæйæ Дане фæрынчын тæфсæгæй æмæ амард Равеннæйы æхсæвы 1321-æм азы 13-æй 14-æм сентябрмæ. Дантейы баныгæдтой Равеннæйы; Гвидо да Полента йын цы диссаджы рæсугъд мавзолей цæттæ кодта, уый ын нæ сывæрдтой. Нырыккон зæппадз (хонынц ма йæ «мавзолей») сарæзтæуыд 1780-æм азы. Данте Алигьерийы иуыл зындгонд портрет бæлвырдадæй хъуаг у.
Фиппаинæгтæ
Категори:Поэттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Италийы фысджытæ Категори:Фысджытæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Флоренцийы чи райгуырдис, уыдон
Баболь
Бабо́ль у сахар Ираны цæгаты. Ис Мазендераны провинцийы. Цæрджыты нымæц — 205 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мазендераны сахартæ
Мурастæ
Мурастæ ( Мурасевы, Мурашевы , Мурасовы ) сты ирон мыггаг.
Æрвитæнтæ
*