cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кон-Тики
«Кон-Тики» экспедици цæттæгæнгæ йæ нысан уыдис равдисын, æрмæст дæр уыцы адæмы æмæ уыцы рæстæг цы амыдта, уымæ гæсгæ æнцонвадат материалтæй æмæ технологитæй куы пайда кæной, уæд дзы нæй ницæй техникон аххосæг, кæцы сæ бахиза йæ сæххæст кæнынæй.
Тъиуи уыд конд 9 балса-бæласы хъæдæй, 14 метры онг сæ дæргъ, 60 см сæ диаметр, кæрæдзимæ 3 см-ставдæн гæн-бæндæнтæй баст. Ахæм амалæй æвæрд уыд æмæ тъиуийæн йæ фындз цъуппгонд уади, уыдис ма йын расткъуымон пæлæз, фæстаг хайы конд къохар æмæ швертты (бæлæгъы корпусæй бынмæ хъил фæйнæджытæ, рул æмæ килы бæсты) дыууæ параллелон рæгъы, «Кон-Тикийы» конструкци æнæхъæнæй фæзмыдта тъиуиты конструкцитæ, кæдоныл инкæтæ кодтой 50 денджыз-миляйыдæргъæн документвыст фурдбалцытæ.
Хейердалы уырныдта, хуссарамерикæйæгтæ Полинезийы кæй æрцардаиккой пре-Колумбы рæстæгты, кæд æмæ антропологтæн сæ фылдæры ныр дæр нæ уырны, уæддæр.
Экспедици
«Кон-Тики» перуйаг Кальяойæ раленчыд 1947-æм азы 28 апрелы. Фыццаг 50 миляйы тъиуи уыд Перуйы Æфсæддон-денджызон тыхтæ науæй сыфцласт суанг Гумболдты гуылфæнмæ. Экипаж сурзæхх федта æртæ мæйы фæстæ, 30 июлы, уый уыд Пукæ-Пукæйы сакъадах. 7 августы та тъиуи йæ балцы кæроны стъалфмæ — Туамоту архипеладжы атолл Рароиамæ — бахæццæ ис. Афтæмæй 101 бонмæ ленкдзыд фесты 3770 миляйы (6980 км), æмбис-тагъдадимæ — 1,5 æлхынцъы (денджызы миляйы бæрцæн у).
Зонадон æнтыстытæ
Категори:Тъиуи
Сатурн (планетæ)
Сатурн (символ: ) у Хуры системæйы планетæ, газон гигант. Сатурн у Хурæй дардмæ æхсазæм планетæ, системæйы дыккаг тæккæ стырдæр.
Категори:Хуры системæйы планетæтæ
Киров
Ки́ров:
Сан-Фернандо-дель-Валле-де-Катамаркæ
Сан-Фернандо-дель-Валле-де-Катамаркæ (San Fernando del Valle de Catamarca) у сахар Аргентинæйы, провинци Катамаркæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Эстурой
Эстурой (Eysturoy, Østerø; дзырдæй-дзырдмæ скæсæйнаг сакъадах) у Фареры сакъадæхты дыккаг (Стреймойы фæстæ) йæ фæзуат æмæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ. Сакъадахыл цæрынц 10 810 адæймаджы, ома иу квадратон килметрмæ 37.
Эстуройыл ис архипеладжы тæккæ бæрзонддæр цъупп: Слаттаратиндур (882 м). Уый йеддæмæ 65 æндæр хохы дзы ис.
Эстурой у сакъадах Стреймойимæ хидæй баст. Уыцы хид бынаттон цæрджытæ фæхонынц «Атлантикон фурды сæрты дунейы иунæг хид».
thumb|left|300px|Фарераг архипеладжы стырдæр сакъадæхты чи иу кæны, уыцы хид
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Быдираг хъæдындз
Быдираг хъæдындз (Allium oleraceum, Лук огородный, Лук полевой) у бирæазон кæрдæг зайæгой, хъæдындзы хуыз.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Швейцари
Швейцари (die Schweiz, la Suisse, Svizzera, Svizra), официалон ном у Швейцарийы конфедераци (Schweizerische Eidgenossenschaft, Confédération suisse, Confederazione Svizzera, Confederaziun svizra) у паддзахад Европæйы. Швейцарийы сæйраг сахар у Берн.
*
1915-æм аз
Амардысты
Категори:1915
30 сентябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Слаттаратиндур
Слаттаратиндур (Slættaratindur) у Фареры сакъадæхты æппæты бæрзонддæр хохы цъупп. Хохы бæрзæнд у 880 м.
thumb|left|300px|Слаттаратиндур
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Невадо-дель-Уилæ
Сирвæзтытæ
2007-æм азы 18 апрелы вулкан райхъал ис. Скалд расайдта лæбырдтыты рацыд цæугæдон Паезмæ, уыцы цауæй фæфылдæр доны æмвæз цæугæдон Магдаленæйы аллывæрсты. Амæттæгтæ нæ разынд, эвакуацигонд æрцыдысты 4000 мин адæймагæй фылдæр.
Невадо-дель-Уилæ ногæй райдыдта активондзинад æвдисын 2008-æм азы мартъийы. Бирæнымæцон вулканикон зæххæнкъуыстыты фæстæ 18 мартъийы колумбиаг хицауад расидт «бур» тасы æмвæз, фæстæдæр æй раивтой «оранжхуызыл» 29 мартъийы, уый дзуры ууыл æмæ сирвæзтмæ æнхъæлмæ кастысты хæстæгдæр бонты кæнæ къуыриты. Эвакуацигонд æрцыдысты бирæ адæм. 2008-æм азы 14 апрелы 23:08 æрцыд æртхутæджы скалд, уæд хицауад расидтис «сырх» тас æмæ æвакуаци скодта 13 000 — 15 000 адæймаджы хохы алфæмбылайæ. Тасы æмвæз та æртардæуыд фæстæмæ «оранжхуызмæ» 16 апрелы, вулканы активондзинад куы фæкъаддæр ис.
2008 -æм азы 21 ноябры 02:45 UTC æрцыдис ног сирвæзт, йæ амæттаг фесты 10 адæймагæй фылдæр, 12 000 æрцыдысты эвакуацигонд.
Кæс ноджы
Категори:Андты хæхтæ Категори:Андты вулкантæ Категори:Колумбийы хæхтæ Категори:Колумбийы вулкантæ
Гули (Мæхъхъæл)
Гули́ (Хьули, Гули) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Шаблæ
Шаблæ (Шабла) у Болгарийы сахар Сау денджызы былгæрон. У Добричы облæсты сконды, Шаблæйы хъæубæстæйы административон центр. Цæрджыты нымæц у 3770.
Шаблæ йæ маякæй зындгонд у. Маячы кусынц цыппæр адæймаджы, уыдонæй алчи фæйнæ 8 сахаты кусы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Добричы облæсты сахартæ
Зевс
right|thumb| Зевс (Ζεύς) — рагон грекъаг мифологийы сæйраг хуыцау, арвы, арвнæрды æмæ арвырттывды бардуаг. Зевс у Кроносы æмæ Рейы фырт, уый тыххæй арæх йæ хуыдтой «Кронид» дæр. Йæ цæрæнуат у Олимпы хох. Зевс у алы æрдзон фазындты хицау — йæ эгидæ куы зилы, уæд къæвдатæ æмæ тымыгътæ уарынц; уый дæр æмвæндагон дымгæ æрвиты æмæ ирд бонтæ дæтты. Арæх йæ хонынц хъысмæты хицау, иннæ хатт тæ йæхадæг у Мойрæты дæлбар.
Зевсы миниуæгтæ уыдысты эгидæ, скипетр, арвырттывдтæ æмæ цæргæс.
Зевсы ус у Герæ. Сæ зæнæгтæ сты Арес, Гебæ æмæ Гефест. Уымæй уæлдæй бирæ зæнæг йæн уыди æндæр сылгоймагтæй — Аполлон, Артемидæ, Персефонæ, Гермес æмæ а.д.
Ромаг мифологийы Зевсы æмхуызон хуыцау уыди Юпитер.
Категори:Мифологи
Буддизм
Уæрæсейы адæмтæй бурятæгтæ, тывæгтæ æмæ хъалмыхъхъæгтæ сты буддисттæ.
Фиппаинæгтæ
*
Черчесты Георги
Черчесты Георгий (1934–1996) — ирыстойнаг фыссæг æмæ партион архайæг. Йæ уацмыстæ фыста уырыссаг æвзагыл.
Райгуырдис сахар Дзæуджыхъæуы 1934-æм азы 27 октябры. Каст фæци Мæскуыйы паддзахадон университеты журналистикæйы факультет (1959). СЦКП-йы уæнг 1962-æм азæй. Цæгат Ирыстоны АССР-йы культурæйы министр (1976—84 азты), 1980-90 азты республикон Уæлдæр советы депутат.
Ныффыста къорд романы, уыдоны ’хсæн: «Заповедь», «Испытание», «Прикосновение», «Противоборство». «Под псевдонимом „Ксанти“», «Месть», «Приговор» æмæ æндæртæ. Прозаикон уацмысты уæлдай ма у цалдæр пьесæйы автор: «Великий убийца», «Полковник Ксанти», «Похищенная», «Поберегись, Дзибуш!» æмæ æндæрты.
Фæзиан ис 1996-æм азы 11 декабры.
Фыссæджы фырт Алан дæр фыссæг у.
Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Георги Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Рагъой
Рагъой (Cynosurus, Гребенник, Гребневик) у æфсирон зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Пысыра
Пысыра адæмон медицинæйы
Пысырайы сыфты дон хорз ахъаз у туг буарæй æддæмæ куы фæхъары, уæд уый ныууромынæн, доны хуыпп цæмæй тагъддæр æвзæра, уымæн, буары тæвд æрæппарынæн, хъæдгæмттæ тагъддæр байгас кæнынæн.
Æндыснæгæй чи фæсæйы, уымæн йæ фæтасæнтæ тынг куы фæриссынц, уæд уыцы риссаг бынæттыл пысырайы сыфтæ куы сæвæрай, уæд сæ рыст иуцасдæр фæкъаддæр вæййы. Уæдæ йæ уидæгты цы сæкæр ис, уый æххуысæй та фæрогдæр вæййы рынчыны хуыфæг, йæ хæппæр феуæгъд вæййы æмæ æнцондæрæй схауы.
Пысыра куыд традицион хæринаг
Пысырайы æвзартæм ахæрынмæ цы ирон лæг нæ бабæллы, ахæм бирæ нæй, адджынæн сæ фæхæрынц æууæрцъыгондæй.
Дæллаг Осиаури
Дæллаг Осиаури (ქვემო ოსიაური) у хъæу Гуырдзыстоны Хашуры муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хашуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ронæ — Альпæтæ
Ронæ — Альпæтæ (Rhône-Alpes) у регион Францы хуссар-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Лион.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы историон регионтæ
Финнмарк
Фи́ннмарк (Finnmark, Finnmark, Finnmárkku, Finmarku) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Вадсё.
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Туркменистан
Туркменистан кæнæ Туркмени у азиаг паддзахад, Советон Цæдисы кæддæр республикæ.
thumb|right|250px|Туркмен йæ [[теуаимæ. 1915 азы агъоммæ]] thumb|right|400px|Туркменистаны картæ thumb|400px|Туркменистан
Степанакерт
Степанакерт (Ստեփանակերտ; Xankəndi — Ханкенди) у Уæлхох Карабахы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæлхох Карабахы сахартæ
Уыдырныхос
Уыдырныхос, вариант: ссывдтытæ (Alchemilla, Манжетка) у бирæазон зайæгойты мыггаг.
Луйтла-Дуймун
Луйтла-Дуймун (Lítla Dímun; []) у Фареры сакъадæхты æппæты гыццылдæр сакъадах, Стора-Дуймун æмæ Сууройы ’хсæн. Луйтла-Дуймун у æдзæрæг сакъадах. Йæ фæзуат у 0,82 км². Сакъадахы бæрзонддæр бынат у денджызы æмвæзæй 414 метры уæлдæр.
Уыдырныхос
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
Луйтла-Дуймун
Сакъадахыл ничи цæры. Æппæт æндæр Фарераг сакъадæхтыл ис адæймæгтæ.
Этимологи
Дзырдæй-дзырдмæ Луйтла-Дуймун нысан кæны «Гыццыл Дуймун» кæнæ «Дыууæйæ гыццылдæр».
Категори:Фареры сакъадæхтæ
1916-æм аз
Амардысты
Категори:1916
Бонвæрнон
Бонвæрнон (символ: ) у Хурæй дардмæ дыккæгæм планетæ Хуры системæйы. Æрвон буæрттæй Хур æмæ Мæйæ фæстæмæ Бонвæрнонæй тынгдæр ничи рухс кæны. Атмосферæйæн йæ ~96,5 % сты æвзалытуаг газ, азот — ~3,5 %.
Бонвæрноны диаметр у 12092 км, йæ массæ у Зæххы массæйы 81,5%.
Нæмттæ
Æндæр нæмттæ: Боброн, Кæрдæджы стъалы , Сæууон стъалы , Райсомы стъалы. Æндæр дыгурон вариант: Бонвæрнæ.
Йæ рæсугъд хуызы тыххæй йæ схуыдтой Венерæ — афтæ хуынди ромаг мифологийы уарзондзинады æмæ рæсугъддзинады хуыцау.
Этимологи
Бонвæрнон = боны фарн + фæсæфтуан -он.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуры системæйы планетæтæ
Миссисипи (цæугæдон)
Миссиси́пи (Mississippi; оджибве: misi-ziibi кæнæ gichi-ziibi — «стыр цæугæдон») у Цæгат Америкæйы стырдæр цæугæдон. Йæ дæргъ у 3 770 километры.
Миссисипи стырдæр фæрсагдæттæ сты:
Категори:АИШ-ы цæугæдæттæ Категори:Миссисипи
Артвин
Артвин (Artvin, ) у сахар Турчы цæгат-скæсæны, Артвины провинцийы административон центр. Цæрджыты нымæц — 24 мин адæймаджы. Лæууы цæугæдон Чорохы былыл.
Категори:Турчы сахартæ
Сапонгæрдæг
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Зæппадз
thumb|300px|Зæппадз [[Цъамад (Цæгат Ирыстон)|Цъамады]] Зæппадз (ноджы ма дзурынц дзæппаз) — мардæвæрæн дурамад агъуыст. Иу зæппадзы арæх ныгæдтой цалдæр адæймаджы иу мыггагæй.
Археологтæ зæппадзтæ классификаци кæнынц:
Уыдоны уæлдай ма фенæн ис æндæр хуызтæ.
Зæппæдзтимæ баст и бирæ таурæгътæ. Уыцы таурæгътæм гæсгæ, раджы заманы бæстыл рын куы схæцыдис, уæд-иу чи фæрынчын, уыдон сæхæдæг зæппадзмæ бацыдысты æмæ уым сæ мæлæтмæ æнхъæлмæ кастысты.
Ирыстоны æппæты зындгондæр зæппæдзты æмбырд ис Дæргъæвсы.
Англисаг æвзаг
Англисаг æвзаг (English language) у гермайнаг æвзæгты ныгуылæн къорды англисаг-фризаг дæлкъордмæ чи хауы, ахæм æвзаг. Официалон у ахæм бæстæты: АИШ, Стыр Британи, Австрали, Ирланди æмæ бирæ æндæрты (кæс: Англофонтæ). 335 милуан адæймагæн у мадæлон æвзаг. Уыцы бæрæггæнæнмæ гæсгæ у дунейы æртыккæгæм — китайаг æмæ испайнаг æвзæгты фæстæ.
Англисаг æвзаг у нырыккон дунейы глобалон лингва-франкæ, æппæт бæстæты кæй ахуыр кæнынц æмæ бирæ æхсæнадæмон организацитæн сæ официалон æвзаг чи у, ахæм.
Англисаг æвзаджы бындуры уыдис цалдæр диалекты, абон сæ иумæйаг ном у раганглисаг æвзаг, ууыл дзырдтой V æнусы нырыккон скæсæйнаг Англисы цæрæг знæмтæ — англæгтæ, сакстæ æмæ ютæгтæ.
1066-æм азы Францы цæгаты цæрæг нормантæ бабырстой Британийы сакъадахмæ æмæ æнтыстджынæй байстой Англис. Семæ фæсденджызæй æрбахастой, нырыккон францаг æвзагмæ чи у хæстæг, уыцы нормайнаг æвзаг. Уыцы æвзаджы тæвагæй англисаг æвзаг йæ ног дугмæ рацыд, кæцы хуыйны миданглисаг æвзаг.
Ныры англисаг æвзагæй райдиан азтыл нымад у XVI æнус. Уæд фæзындысты Уильям Шекспиры уацмыстæ æмæ къарол Яковы Библийы англисаг тæлмац.
Генетикон классификацимæ гæсгæ англисаг æвзагмæ хæстæгдæр сты шотландиаг (скотс) æмæ нидерландаг (голландиаг) æвзæгтæ, стæй фризаг æмæ африкаанс дæр.
Фиппаинæгтæ
*
1917-æм аз
Амардысты
Категори:1917
Гарибальди, Джузеппе
Джузе́ппе Гариба́льди (Giuseppe Garibaldi; 1807-æм азы 4 июлы — 1882-æм азы 2 июны) — зындгонд политикон æмæ хæстон архайæг, италиаг адæмы хъæбатыр. Италийы растад куы фембылды, уый Хуссар Америкæмæ ралыгъта æмæ уым дæр зындгонд сси куыд Уругвайы мидхæсты активон архайæг. Уругвайы уый разамынд лæвæрдта Италиаг легионæн, стæй ногæй раздæхти Италимæ йæ тох дарддæр кæнынмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы политиктæ
Румыни
Румыни, дыгур. Румыни (România) у Европæйы паддзахад, НАТО æмæ Европæйы Цæдисы уæнг. Бухарест у Румынийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
*
Асунсьон
Асунсьо́н (Asunción, æххæст ном у Nuestra Señora Santa María de la Asunción) у Парагвайы сæйраг сахар.
Категори:Парагвайы сахартæ
Цдо
Цдо (ცდო) у хъæу Гуырдзыстоны Хъазыбеджы муниципалитеты. Ис Арвыкомы. Лæууы Терчы галиу былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Дилижан
Дилижа́н (Դիլիջան) у сахар Сомихы Тавушы облæсты. Лæууы цæугæдон Агстевы былтыл.
Категори:Сомихы сахартæ
Паровоз
thumb|[[Польшæйаг паровоз Pm36-2. Познань, 2004-æм аз]] Паровоз кæнæ уадæг (тæфон локомотив) у, тæфон машинæйæ энерги чи исы, ахæм локомотив. Дзæвгар рæстæджы дæргъы паровозтæ уыдысты локомотивты сæйрагдæр хуыз. Иуæй-иу бæстæты паровозтæ ныр дæр архайынц æфсæнвæндæгтыл.
Паровозы аджы дон цæмæй фыца, уымæн арæхдæр сыгътой дурæвзалы. Фæлæ иуæй-иу ран пайда кодтой æндæр артагæй дæр — зæгъæм, Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндагыл уыдысты нефты гуырæнтæ, æмæ уый тыххæй уыцы æфсæнвæндаджы паровозтæ тæвд кодтой нефтæй, асламдæр уыд.
Уæрæсейы ног паровозтæ уагъд цыдысты 1960-æм азы онг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Локомотивтæ
Огайо (цæугæдон)
Огайо (Ohio River) у АИШ-ы цæугæдон. Йæ дæргъ у 1 579 километры, бассейны фæзуат — 490 574 км². Огайо галиуырдыгæй бакæлы Миссисипимæ.
Категори:АИШ-ы цæугæдæттæ
Зæнæджы хос
Зæнæджы хос (Gentiana cruciata; Горечавка крестовидная) у зайæгойты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
Цæнгæт
Фиппаинæгтæ
Категори:Æмтад
Заир
Республикæ Заир (République du Zaïre) уыд Африкæйы паддзахад 1971-æм азæй — 1997-æм азы онг (нырыккон Конгойы Демократон Республикæйы территорийыл).
コンゴ民主共和国
Дыккаг дунеон хæст
Советон историографийы Дыккаг дунеон хæсты хай, Герман йæ цæдисонтимæ Советон Цæдисы ныхмæ куы балæбурдтой, рахуыдтой Фыдыбæстæйы Стыр хæст.
Кæс
*
Шогенцуков, Али Асхады фырт
Шогенцуков Асхады фырт Али (райгуырдис 1900-æм азы 28 октябры, Кучмазукинойы хъæуы — амардис 1941-æм азы 29 ноябры) — кæсгон советон поэт, Кæсæг-Балхъары сгуыхт аивадон кусæг (1939). Ахуыр кодта Стамбулы (1917—19), стæй йæ фыдыбæстæмæ раздæхтис, бирæ азты дæргъы куыста ахуыргæнæгæй.
Шогенцуковы уацмыстæ мыхуырæй цыдысты 1917-æм азы фæстæ. Уый нымад у кæсгон поэзийы бындурæвæрæгыл.
Кæсгон æвзагмæ бирæ цыдæртæ ратæлмац кодта: йæ тæлмацты ’хсæн Пушкин æмæ Къостайы æмдзæвгæтæ дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсгон поэттæ Категори:Советон Цæдисы поэттæ Категори:Пахсæны чи райгуырдис, уыдон
Елцык
Елцык кæнæ елцек, елцæг ,  у еууы нæмгуытæй конд къурупа.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къурупа
Сомихы административон дих
Сомихы ис 11 провинцийы (марзтæ, մարզ):
*
Мичетыхох
Мичетыхох (მექეთი) у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 2937 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ Категори:Хъуды ком
Къуцъахта
Къуцъахта (კუწახტა) у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты. Ис Пъанкъисы комы.
Къуцъахтайы райгуырдис ирон поэт Асаты Реуаз.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Асатæ, Бедойтæ, Дзодзитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Таллахасси
Фиппаинæгтæ
Категори:Флоридæйы сахартæ
Сно
Сно (სნო) у хъæу Гуырдзыстоны Хъазыбеджы муниципалитеты. Ис Хиуы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Ризæджыгæрдæг
Ризæджыгæрдæг (Centaurium, Золототысячник) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
Кавказзонынад
Кавказзонынад у, Кавказы бæстæты æрмæгон æмæ монон культурæйы æвдисæйнæгтæ, стæй йæ истори, экономикæ, литературæ, æвзæгтæ, аивад, дин, философи, этнографи чи иртасы, уыцы зонадон дисциплинæты æмдзыгуыр.
Зындгонд кавказзонджытæ
Категори:Кавказ Категори:Кавказзонынад
Серби æмæ Черногори
Серби æмæ Черногори — 1992—2006 азты уыд Серби æмæ Черногорийы иугонд паддзахад.
Категори:Историон бæстæтæ
Сахсат
Сахсат у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Гуыркъуымтыкомы.
Истори
Елгонайы цур, Сахсаты комы дон Лйайы донимæ кæм иу кæны, уым Сахсаты цардысты Саутæтæ, Хуыбецтæ æмæ Дзанайтæ. Хуыбецты галуан уыдис хъæуы сæйраг фидауц. Мыггæгтæ цардысты хæларæй æмæ æнгомæй. Царды фадæттæй ницæмæй цух уыдысты.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хуыбецтæ, Саутæтæ æмæ Дзанайтæ.
1918-æм аз
Амардысты
Категори:1918
Гæххæттын хæдтæхæг
right|thumb|300px Гæххæттын хæдтæхæг у гæххæттæй конд хъазыны хæдтæхæг; уый, æввæцæгæн, у тæккæ зындгонддæр оригамийы фигурæ.
Гæххæттын хъазæнтæ арæзтой рагон китайæгтæ (чинтæ) 2 мин азы размæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Аивад Категори:Улæфт
Ньютон, Исаак
Исаа́к Нью́тон (Isaac Newton, 25 декабры 1642, Вулсторп (Англис) — 20 мартъийы 1727, Лондон) у бритайнаг физик, математик æмæ астроном, классикон физикæйы сфæлдисæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Стыр Британийы физиктæ Категори:Стыр Британийы математиктæ Категори:Кембриджы университеты рауагъдонтæ Категори:Физиктæ алфавитмæ гæсгæ
Беслæн-ФАЮР
«Беслæн-ФАЮР» у Беслæны футболон клуб. Бындурæвæрд æрцыд 2010-æм азы.
Разамынд
Тренер — Тедеты Зауыр.
Командæйы сæргълæууæг — Андрей Передерий.
Администратор — Хуыбецты Руслан.
Пресс-атташе — Фидараты Юри.
Дохтыр — Калоты Алан.
Алагир (футболон клуб)
«Алагир» у Алагиры футболон клуб. Бындурæвæрд æрцыд 1992-æм азы. 1998 азмæ йæ кæддæр ном уыд «Спартак».
Категори:Цæгат Ирыстоны футболон клубтæ
Апельсин (дыргъ)
thumb|right|300px|Апельсин Апельсин у апельсины бæласы дыргъ. Зайы хуссар бæстæты. Апельсины райгуырæн бæстæ у Китай.
Категори:Дыргътæ
Лори (облæст)
Лори́ (Լոռու մարզ) у облæст (марз) Сомихы цæгаты.
Категори:Сомихы марзтæ
Гуарани
Термин гуарани æвæрд цæуы Хуссар Америкæйы индейæгты къордыл æмæ се ’взæгтыл:
Кито
Ки́то (San Francisco de Quito) у Эквадоры сæйраг сахар æмæ йæ политикон, экономикон æмæ культурон центр.
Категори:Эквадоры сахартæ
Къона (къорд)
«Къона» (йæ ном официалонæй фыст цæуы фыццаг ирон дамгъуаты графемæтæй — Ӄона) у ирон адæмы удварны гæрзтæй архайджыты æмæ зарæггæнджыты къорд Цæгат Ирыстонæй. Йæ солисттæ сæ сфæлдыстады пайда кæнынц аутентикон ирон инструменттæй (дыууадæстæнон фæндыр, хъисын фæндыр, дала фæндыр, уадындз, къæрцгæнæг, хъандзал фæндыр, лалым уадындз æмæ æндæртæй)
Къорды равзæрд æмæ сфæлдыстадон фæндаджы истори
Ирон адæмы удварны гæрзтæй архайджыты æмæ зарæггæнджыты къорд «Къона» сæвзæрди 2010-æм азы джеоргуыбайы мæйы ирон уадынгæрзты æрмдæсны Моурауты Сосланы æрмадзы.
2011-æм азы æртхъирæны мæйы къорд бацахста дыккаг бынат æхсæнрегионалон конкурсы «Хуссайраг стъалы», кæцы ацыд Доныл-Ростовы. Уый фæстæ та сайт «Explore-kavkaz.ru»-йы хуынды фæрцы радта йæ фыццаг концерт Мæскуыйы.
2011-æм азы кæфты мæйы къорд сси æхсæнадæмон фестиваль «Дунейы кадджытæ Джангары фæдонты зæххыл»-ы лауреат. Иу азы фæстæ тæргæйтты мæйы «Къона» йе ’мбал Джиоты Къостайы æххуысы фæрцы радта йæ фыццаг концерт Хуссар Ирыстоны зæххыл, кæцы æрцыд æххæст Чъребайы Колыты Аксойы номыл аивæдты лицейы.
2012-æм азы кæсгон æхсæнадон архайæг Булат Халиловы архайды фæрцы Кавказы регионмæ ссыд зындгонд францаг режиссёр Винсент Мун. Ирыстоны уазæгуаты фæци цыппар боны, æмæ ирон ансамблтыл зилгæйæ, кино систа «Къонайы» тыххæй дæр: [http://vimeo.com/71004112 «Petites Planètes. Paganisme en Ossétie du Nord»]. Джеоргуыбайы мæйы «Къона» ногæй ацыд концертимæ Мæскуымæ, стæй та фыццаг хатт Бетъырбухы радта иумæйаг концерт бынæттон ансамбль «Ирыстон-СПб»-имæ.
2013-æм азы тъæнджы мæйы къорд ацыд йæ фыццаг балцмæ фæсарæнтæм турчы цæрæг ирон Æлбегты Лейлæйы фæрцы. Турчы къорд фæцис дæс боны, æмæ радта цалдæр концерты Стамбул æмæ Анкарайы кавказæгтæн. Стамбулы «Къона» Æлбегты Лейлæимæ хайад райста Турчы телеканал «Star TV»-йы алæвæрды æмæ радта стыр интервью кавказаг радио «Нарты хъæлæс»-æн. Уалдзæджы та къорд ногæй радта концерт Хуссар Ирыстоны. Уыцы аз ПТРК «Аланийы» æвзонг режиссёр Кокойты Аллæ систа документалон кино къорды тыххæй, кæцы рацыд иронау, уырыссаг субтитртимæ.
2013-æм азы джеоргуыбайы мæйы, кæрдзынфыцæн «Galabu.ru» æмæ къорды ’мбал Гæцæлты Русланы æххуысы фæрцы «Къона» ногæй ацыдысты Мæскуы æмæ Бетъырбухмæ. Уыцы рæстæджы ма къорд студийы ныффыста йæ фыццаг альбом журнал FOR MEN-ы æххуысы фæрцы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон музыкæ
Басгæрдæг
Басгæрдæг (Petroselinum crispum, Петрушка кудрявая) у дыууæазон зайæгой, цæхæрадоны кæрдæг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хъацæнтæ (хæринаг)
1919-æм аз
Амардысты
Категори:1919
Селийы къæдзæх
Селийы къæдзæх (შელი) у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Ис Ерхоты хъæуы сæрмæ. Хохы бæрзæнд у 2579 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ Категори:Хъуды ком
Таиланд
Таиланд (ราชอาณาจักรไทย) у паддзахад Азийы хуссар-скæсæны. Таиланды сæйраг сахар у Бангкок.
Эрзи
Эрзи (Аьрзи, Эрзи) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Хейердал, Тур
Тур Хейерда́л (Thor Heyerdahl [], 1914-æм азы 6 октябры, Ларвик, Норвеги — 2002-æм азы 18 апрелы, Алассио, Итали) — норвегиаг бæлццон æмæ антрополог. Бирæ чингуыты автор.
Рагазтæ
Тур Хейердал райгуырд чысыл сахар Ларвичы, Норвегийы хуссары, Тур æмæ Алисон Люнг Хейердалы бинонты. Йæ фыдæн уыди бæгæнывыцæн, йæ ма та антропологион музейы куыста æмæ гыццыл Тур раджы базонгæ ис Дарвины эволюцийы теориимæ. Уый дæр, йæ мадмæ гæсгæ, уæдæ куыд, зоологийæ цымыдис кæнын райдыдта. Кæцы хæдзары цардысты уыцы азты, уым ма чысыл музей дæр скодта.
Сывæллонæй донæй тынг тарсти Тур, уымæн æмæ фæцæйныгъуылыд дыууæ хатты. Фæстæдæр, йæ хъуыды куыд дзырдта, иу-æвддæсаздзыдæй, дам, мын исчи куы загътаид æмæ фурдыл ленкдзу кæндзынæн цыдæр хæлæдздзаг бæлæгъыл, уæд æй сæрхъæныл банымадтаин, зæгъгæ. Уыцы тасæй фервæзын æрмæст 22 аздзыдæй сси йæ бон, цæугæдоны ныххаугæйæ, йæхимæ тых ссардта сурзæххмæ хигъæдæй баленк кæнын.
1933-æм азы 19-аздзыд Тур Хейердал хыгъдæвæрд æрцыд Ослойы университетмæ æрдзон-географион факультетмæ. Уым бæстонгаст кодта зоологи æмæ географи. Гъеуæд ма Бергены уæвгæйæ, Тур базонгæ ис Бьёрн Крепелинимæ, норвегиаг бæлццонимæ, Фыццаг дунеон хæсты рæстæджы Полинезийы цæргæйæ, Таитийы. Бьёрн Крепелин, сакъадахы фæдæгты аргъуцы аккаг сси æмæ алыхуызон дзауматы æмæ ма чингуыты стыр æмбырд скодта. Турæн радтæуыд бар Крепелины чиныгдонмæ æмæ дзы йæхигъæдæй ахуыр кодта Полинезийы истори æмæ æгъдæуттæ (фæстæдæр уыцы коллекци Крепелины бындартæй уыд райст Ослойы университеты чиныгдонæй æмæ алæвæрд æрцыд Кон-Тикийы музейы зонадон-иртасæн хайадмæ). Уыцы фембæлд стыр тæфаг скодта æвзонг студентыл æмæ йын йæ фидæны иртасæг æмæ бæлццоны цардгуысты бындурæвæрæгау уыди.
Ахуыр æмæ консультациты авд семестры фæстæ Берлины эксперттæм, зоологийы профессортæ Кристинæ Бонневи æмæ Яльмар Брок рагуыстой æмæ бацæттæ кодтой проект, кæцы рагхыгъд кодта Полинезийы иппæрд иуæй-иу сакъадæхтæм абалц кæнын æмæ йæ раиртасын, абоны цæрæгойтæ дзы куыдæй æмæ кæцæй бахаудысты.
1936-æм азы декабры, Тур ракуырдта Лив Кушерон-Торпы, кæимæ базонгæ ис университетмæ бацыдæй гыццыл раздæр (Лив дзы экономикæ ахуыр кодта).
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы бæлццæттæ Категори:Норвегийы ахуыргæндтæ‎ Категори:Ларвичы чи райгуырдис, уыдон
Ирон Википеди
frame|right|Ирон Википедийы логотип Ирон Википеди — бирæвзагон энциклопедион проекты хай у.
Уыцы проекты нысан у æххæст энциклопеди ирон æвзагыл саразын.
Ирон Википеди скуыста 2005-æм азы 28 февралы. 2011-æм азы октябры уавæрмæ гæсгæ Ирон Википедийы ис 8 мин статьяйæ фылдæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Википедийы хайæдтæ Категори:Ирон æвзаг
Демавенд
Демавенд кæнæ Дамаванд у Эльбурсы (Ираны) стратовулкан.
Æрбынат кодта Ираны провинци Мазендераны территорийыл æмæ у бæстæйы тæккæ бæрзонддæр цъупп (денджызы æмвæзадæй 5610 метры уæлдæр).
Категори:Ираны хæхтæ
Асмэрæ
Асмэрæ (ኣስመራ) у Эритрейы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Эритрейы сахартæ
Риекæ
Рие́кæ (Rijeka, Reka), Фиу́ме (Fiume, Vitopolis et Flumen), Флаум (Sankt Veit am Fluß, Sankt Veit am Flaum) у Хорватийы æртыккаг стырдæр сахар. Æрбынат кодта паддзахады цæгаты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хорватийы сахартæ
Дигорæ (футболон клуб)
«Дигорæ» у Дигорæйы футболон клуб. Бындурæвæрд æрцыд 1996-æм азы.
Категори:Цæгат Ирыстоны футболон клубтæ
Дзæуджыхъæу (футболон клуб)
«Дзæуджыхъæу» у Дзæуджыхъæуы футболон клуб. Бындурæвæрд æрцыд 1992-æм азы.
Зындгонд хъазджытæ
Категори:Цæгат Ирыстоны футболон клубтæ Категори:Дзæуджыхъæу
Мæхъхъæлон æвзаг
Мæхъхъæлон æвзаг (гІалгІай мотт) у мæхъхъæлон адæмы мадæлон æвзаг. Мæхъхъæлон æвзагыл дзурынц 415.000 адæймаджы Уæрæсейы (сæ фылдæр Мæхъхъæлы Республикæйы), Узбекистаны, Хъазахстаны, Туркменийы, Бельгийы, Норвегийы, Турчы æмæ Иорданийы. У Мæхъхъæлы Республикæйы официалон æвзаг уырыссаг æвзагимæ.
Мæхъхъæлон æвзаг у бацбиаг æмæ цæцæйнаг æвзагмæ хæстæг, иумæ хуыйнынц нахаг æвзæгтæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Уæрæсейы æвзæгтæ
Географи
thumb|350px|right|Дунейы физикон картæ Географи (бердз. γεωγραφία «зæххы сфыст») у, литосферæ, атмосферæ, гидросферæ æмæ биосферæ чи иртасы, уыцы зонæдты системæ. Фыццаг географион иртасæнтæ фæзынди рагон бердзенаг ахуыргæндтæ (Геродот, Страбон, Птолемей æмæ æндæрты куыстыты).
Физикон географи
*
Сындзысæр
Сындзысæр у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Гуыркъуымтыкомы.
Сындзысæры райгуырдис зындгонд ирон фыссæг Дзанайты Иван (Нигер).
Истори
Ецъынайы галиу фарс Сындзысæр цардысты Дзанайтæ. Кæд хъæу бæрзонд уыдис, уæддæр дзы кусæг лæг тынг нæ фæлмæцыд. Дон æмæ зæйæ æдас бынат. Сæ фæндаг зын, фæлæ парахат сæ сæрвæттæ. Кадавар сæ хуымзæххытæ.
1944-æм азы хъæуы цæрджытæ алыгъдысты быдырмæ.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзанайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Къоркъут
Къоркъут (ყურყუტა) у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Хохы бæрзæнд у 2681 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Къасарагом
Къасарагом кæнæ Къасара (Кассарское ущелье; კასრისხევი) у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы ком. Ис Буронæй Зæрæмæджы ’хсæн. Къасарагом æдзæрæг у. Къасарагомыл цæуы Уæлладжыры фæндаг.
Буронæй Зæрæмæджы ’рдæм æртæ километры æрбацæугæйæ рахизырдыгæй ис иу ком, хуыйны Сидæныком. Ис дзы Мыкалгабыры кувæндон. Иутæ йæ хонынц Къасарайы Мыкалгабыр, иннæтæ — Зæрæмæджы Мыкалгабыр. Ардæм Зæрæмæджы цæрджытæ алы аз дæр цыдысты стыр куывды бадынмæ.
Этимологи
Комы дæргъ у 14 км æмæ дуарау нарæг кæй у, уымæ гæсгæ йæ хуыдтой къæсæр æмæ дзы рауад Къæсæры — Къасарайы ком.
Фиппаинæгтæ
*
Арзачъела
Арзачъела кæнæ арзачъера (Lathyrus roseus, Чина розовая, არჯაკელი) у бирæазон кæрдæг зайæгойты хуыз.
Чысангомы йæ бирæтæ хонынц уарзачъера.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хъæдурхуызтæ
Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаг
thumb|300px|Паровоз К (Чк), тип 39. Ахæмты уагъта Коломнæйы паровозтæаразæг завод Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндагмæ Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаг (Владикавказская железная дорога) уыди æнæпаддзахадон æфсæнвæндаг, кæцыйы фылдæр хай ныртæккæ у Цæгат Кавказы æфсæнвæндаджы сконды. Æфсæнвæндаг аразтой 1888-æм азæй 1918-æм азы онг (фæстæдæр йæ ном ын раивтой).
Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаг сбаста Ростов-Доныл æмæ Владикавказ (Дзæуджыхъæу), фæстæдæр уый бахæццæ Петровскмæ (Махачкала), Стъараполмæ, Царицынмæ (Волгоград). Уыцы егъау æфсæнвæндагон системæйы дæргъ уыди 2511 км (1913-æм азы), уыимæ дывæндагон фадгуытæ — 684 км, куыстой дзы 795 паровозы, 19 525 товарон вагоны æмæ 827 пассажирон вагоны. Æфсæнвæндаджы сконды цы цыппар стыр æрмадзы куыстой, уыдон ныр дæр кусынц — уыдонæй иу у Дзæуджыхъæуы вагæттæ цалцæггæнæн завод.
Фæндагыл нефты гуырæнтæ кæй уыдысты, уый тыххæй Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндагыл дурæвзалыйы бæсты паровозты артагæн нефт судзын байдыдтой.
Æфсæнвæндаг стыр ахъаз фæци регионы экономикон рæзтæн. Фæндаг цы цæрæнрæттыл цыди, уыдон райрæзыдысты æмæ фæстагмæ фесты сахартæ.
Фæндагæн специалисттæ цæттæ кæнынæн Дзæуджыхъæуы 1902-æм азæй кусы æфсæнвæндаджы техникум.
1918-æм азы сентябры Дзæуджыхъæуы æфсæнвæндаг æрцыди национализацигонд æмæ фæци Бастдзинады адæмон комиссарады дæлбар. Уыцы историон æфсæнвæндаджы хæххытæ ныртæккæ сты Цæгат Кавказы æфсæнвæндаджы æмæ, цæгаты, — Волгæйы цур æфсæнвæндаджы хай.
Категори:Уæрæсейы историон æфсæнвæндæгтæ
Гуаранийаг æвзæгтæ
Гуараниаг æвзæгтæ — иу къорд халдих æвзæгтæй тупи-гуаранийæ уыцы къорд та йæхæдæг хауы æвзæгты мыггаг тупимæ Хуссар Америчы.
Дзурынц цыл Бразилийы хуссар-ныгуылæны, Парагвайы скæсæны, Аргентинæйы цæгат-скæсæны, æмæ Боливийы.
Ацы къордтæй бирæтæ сæхи хонынц гуарани адæм (зæгъæм, мбыа æмæ чиригуано) уымæ гæсгæ адæимаг арæх æсхæццæтæ вæййы.
Категори:Тупи æвзæгтæ Категори:Хуссар Америкæйы индейæгтæ
Джыджына
Йæ уидаг ын хуы хæры тынг адджынæн, уымæ гæсгæ ма йæ бирæ рæтты хонынц хуыуидаг дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Маргджын зайæгойтæ
Ляжги
Ляжги у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Парана
Парана (Paraná, Paraná):
Огайо (нысаниуджытæ)
Огайо:
.hr
.hr у Хорватийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
.tr
.tr у Турчы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
.hr
hr
.tr
tr
Зынтъыры
Зынтъыры (Polygonatum, Купена) у зайæгойты мыггаг. Зайы уымæл æмæ субтропикон рæтты.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Ла-Пас
Категори:Боливийы сахартæ
Мæздæг (футболон клуб)
«Мæздæг» у Мæздæджы футболон клуб. Бындурæвæрд æрцыд 1968-æм азы. 1995 азмæ йæ кæддæр ном уыдис «Ирыстон».
Зындгонд футболисттæ
Категори:Цæгат Ирыстоны футболон клубтæ Категори:Футболон клубтæ
Хæзныдон (цæугæдон)
Хæзныдон, дыгуронау Хæзнидон кæнæ Хæзнæ (Хазнидон, Хызны-суу) у Цæгат Ирыстон æмæ Кæсæг-Балхъары цæугæдон, Æрæфы фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Кæсæг-Балхъары цæугæдæттæ Категори:Æрæфы районы цæугæдæттæ
1921-æм аз
Амардысты
Категори:1921
Баку
Баку у Кавказы стырдæр сахар æмæ стырдæр порт Къаспы денджызы былыл.
Цæрджытæ
Сахары цæрынц 2 млн. адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Азербайджаны сахартæ Категори:Мегаполистæ
Эстонийы кронæ
Эстонийы кронæ (kroon) у Эстонийы националон валютæ (1992-æм азы 20 июны — 2010-æм азы 31 декабры ). ISO 4217 код у EEK. 1 кронæ = 100 центы (sent).
Фиппаинæгтæ
Категори:Эстони Категори:Кронæтæ Категори:Валютæтæ
Никарагуæ
Никарагуæ (Nicaragua), официалон ном у Никарагуæйы Республикæ (República de Nicaragua) у Централон Америкæйы паддзахад.
Истори
Никарагуæйы атлантикон былгæрон европæйæгтæ ссардтой 1502-æм азы (Христофор Колумбы цыппæрæм балц).
Уыцы бæстæ испайнæгтæ сæхи бакодтой 1522-æм азы (Хиль Гонсалес Давила). Хуссар-хурныгуылæйнаг зæххытыл (цад Никарагуæ æмæ Сабыр фурды былгæроны ’хсæн цы зæхкъубал ис, уым) цы индейæгтæ (ацтекаг знæмтæй иу) цардис, уыимæ испайнæгтæ саразтой бадзырд, æмæ уыцы знæмы фæтæджы ном — Никарао хуындис — рахуыдтой æгас бæстæ. Фæлæ цæгатаг территоритыл испайнæгтæн цалдæр азы бахъуыди хæцын æндæр индейаг знæмтимæ.
XVI æнусы испайнаг конкистадортæ æрæвæрдтой бындур дыууæ сахарæн: цад Никарагуæйы ныгуылæйнаг былгæрон, Атлантикæйæ донвæндаг кæм фæвæййы — сахар Гранадæйæн, Сабыр фурды былгæрон та — сахар Леонæн. Индейæгты дзæвгар хай ныццагъдæуыди кæнæ амарди, испайнæгтæ семæ кæй æрхастой, уыцы низтæй. Æгас чи баззади, уыцы индейæгтæ райдыдтой хæццæ кæнын испайнаг æрлидзджытимæ.
Никарагуæйы конкистадортæ не ссардтой сыгъзæрин æмæ æвзисты дынджыр голтæ, æмæ уый тыххæй Гранадæ æмæ Леон систы Испанийы аграрон колонитæ. XVI æнусы кæрон плантациты кусынæн Африкæйæ райдыдтой ласын цагъайраг негрты. Фæлæ ахæм кусджытæй Никарагуæйы парахатæй пайда нæ кодтой.
1570-æм азæй 1821-æм азы онг Никарагуæ уыди инæлар-капитанад (генерал-капитанство) Гватемалæйы сконды. Инæлар-капитонад — афтæ хуынди испайнаг колониалон системæйы административон иуæг. Никарагуæйы территори байуæрстæуыд, латифундист-помещикты ’хсæн. Бынæттон зæхджынтæ пайда кодтой адæмы эксплуатаци кæныны формæ энкомьендæ æмæ пеонажæй.
Бæстæйы скæсæнварс — Москитон Былгæроны (Москитный берег) æвзæргомау бæстыхъæд æмæ зындзæуæн хъæдтæ кæй уыди, уый фæрцы йæ испайнæгтæ нæ баколонизаци кодтой. Уыйхыгъд уыцы ран æрбынат кодтой, испайнаг наутæ чи стыгъта æмæ ссырдта, уыцы англисаг пираттæ. Англисæгтæ XVII æнусæй, скæсæн былгæроны сæ позицитæ куы бафидар кодтой, уæд райдыдтой цæугæдон Сан-Хуаны рейдты цæуын Никарагуæйы ныгуылæнварсмæ, æмæ уым испайнаг колонитæм æрбабырс-æрбабырс кодтой. Уыцы дуг Москитон Былгæроны цæрджыты нымæц фылдæр кодта, англисаг колонитæй чи ралыгъд, уыцы негрты руаджы.
Москитийы сæ позицитæ бафидар кæнынмæ тырнгæйæ, англисæгтæ сарæзтой негрты къаролы æвзæрстытæ. Англисæгтæ Москитон Былгæрон сæ армы бын дардтой суанг XIX æнусы æмбисы онг, цалынмæ сæ, Атлантикон æмæ Сабыр фурдтæ иугæнæг къанау Никарагуæйы территорийыл аразынмæ чи хъавыди, уыцы америкæгтæ уырдыгæй нæ ацæуын кодтой.
1823-æм азæй 1838-æм азы онг Никарагуæ уыди Центрон Америкæйы Федералон Республикæйы сконды. Уыцы федералон паддзахады ссыгъди мидхæст, æмæ 1838-æм азы Никарагуæ сси хæдбар.
XIX-æм æнусы æмбисæй АИШ æмæ Стыр Британийы ’хсæн райтынг ис, Никарагуæйыл тынгдæр æндавыны сæрвæлтау тох. Уыцы тохæн йæ сæйраг аххосаг уыди — йæ территорийыл дыууæ фурды ’хсæн къанау саразын.
1858-æм азы Никарагуæйы сæйраг сахар сси Манагуæ. Уый агъоммæ хицауад бадти куы Леоны, куы та Гранадæйы. Манагуæ, дыууæ сахары астæу кæй уыд, уый тыххæй равзæрстой.
1910-æм азы бæстæйы æлдариуæг кæнын райдыдта æфсæддон хунтæ.
1912-æм азæй 1933-æм азы онг Никарагуæ уыди АИШ-ы ’рдыгæй оккупацигонд. Уыцы оккупацийы сæр уыдис Никарагуæйы къанау аразæн ницы æндæр бæстæмæ дæттын. Президент Альфонсо Диас æлдариуæг куы кодта, уæд 1914 азы бафыста Брайан-Чаморройы бадзырд — уымæ гæсгæ АИШ æнустæм райста Никарагуæйы зæххыл дыууæ фурды ’хсæн къанау аразыны эксклюзивон бар, стæй кæмфæндыдæр йæ æфсæддон базæтæ аразыны бар. Уыцы бадзырд АИШ-ы дæр схуыдтой стигъаг æмæ хынджылæггæнæг, Никарагуæйы та Диас сси йæ адæмы æнæуынон, фæстæдæр ралыгъта АИШ-мæ, мæлгæ та акодта Коста-Рикæйы.
1926-æм азы райдыдта национ-сæрибаргæнæн тох Аугусто Сесар Сандинойы разамындæй. Уыцы тох фæрæстмæ, АИШ йе ’фсад ацæуын кодта — уымæн йæ æндæр аххос уыд Стыр Депрессийы райдиан, Никарагуæйы дæргъватин хæст Иугонд Штаттæм æгæр зынаргъ сси.
1934—1979 азты, Сандино амарыны фæстæ, Никарагуæйы хицауиуæг кодта Сомосайы клан. Уыдоны ныхмæ тох кодтой сандинистты партизантæ æмæ фæуæлахиз сты. Фæстаг диктатор — Анастасио Сомоса Дебайле — йæ хæдтæхæгыл тагъд алыгъди АИШ-мæ, фæстæдæр сусæгæй æрцарди Парагвайы, фæлæ йæ 1980 азы ссардтой æмæ 17 сентябры, йæ хæдтулгæйы уынджы куы фæцæйцыд, амардтой.
1979—1990 азты паддзахады хицауиуæг кодтой сандинисттæ. Уыцы заман ма уыди Контрасты ныхмæ мидхæст.
1985—1990 азты Никарагуæйы сæргъ лæууыд Национ Ссæрибары Сандинистон Фронты фæтæг Даниэль Ортега Сааведра.
1990-æм азы демократон æвзæрстыты сандинисттæ фембылды сты æмæ хицауиуæг кæнын райдыдта, америкæдзаст чи уыди, ахæм ног хицауад. Паддзахады ног президент ссис сылгоймаг Виолета Барриос де Чаморро (Violeta Barrios de Chamorro; райгуырдис 1929 азы 18 октябры). Уый расидтис национ фидыдады идейæ, æмæ йæхæдæг сарæзта фыццаг къахдзæф: ныххатыр кодта йæ лæджы марæджы æмæ бардзырд радта, цæмæй йæ ахæстонæй ссæрибар кæной. Йæ лæг Педро Барриос де Чаморро уыд оппозицион сенатор æмæ мард æрцыд Самосæйы дуджы. Уымæй ног сылгоймаг-президенты фæндыд зæгъын: мидхæсты рæстæджы бирæ туг ныккалд, фæлæ мах хъуамæ кæрæдзийæн ныххатыр кæнæм æмæ иумæ сабыр цард аразæм. Адæм Вероникæйыл тынг æууæндыдысты, фæлæ йæ бон не сси раздæр сын цæмæйты ныфсæвæрдта, уыдон сæххæст кæнын. Уыйимæ иумæ йæ къухы бафтыд мидхæст æрлæууын кæнын.
Йæ фæстæ цы хицауæдтæ уыд Никарагуæйы, уыдонæй дæр адæм райгон нæ уыдысты, æмæ 2006-æм азы ноябры президентæй ногæй равзæрстæуыд Даниэль Ортега. Уый æвзæрстыты райста æппæт хъæлæсты 38,07%.
Географи
Никарагуæ у Централон Америкæйы тæккæ стырдæр паддзахад. Йæ фæзуат у 494 мин кв. км. Уæрхмæ у 540 км.
Паддзахадæн йæ иу фарс æхсы Сабыр фурд. Уыцы фурды былгæроны дæргъ у 320 км. Йе ’ннæ фарс æхсы Карибы денджыз. Йæ былгæроны дæргъ — 480 км. Сурзæххыл цæгаты ’рдыгæй æмарæн у Гондурасимæ (922 км), хуссары ’рдыгæй — Коста-Рикæимæ (сæ иумæйаг арæны дæргъ æдæппæтæй у 1231 км).
Бæстæйы сæйраг сахар у Манагуæ. Никарагуæ у Центрон Америкæйы тæккæ гæзæмæдзæрæгджын бæстæтæй иу æмæ ацы æууæлмæ гæсгæ уæлдай уадзы æрмæст Белизæн. Никарагуæйы ис бирæ алыхуызон ланшафттæ.
Бæстæйы территори адихгæнæн ис цыппар дынджыр æрдзон облæстыл. Никарагуæйы фылдæр хай ахсы, хуссарырдæм фæнарæгдæр чи вæййы æмæ картæйы морæхуыз æртæкъуымæджы ’нгæс чи у, уыцы облæст — Никарагуæйаг уæлвæз (Никарагуанское нагорье).
Ацы регионæн йæ бæзнаг зæххытæ æмæ сæгъзæрины гуырæнтæ никуы сцымыдис кодтой испайнаг конкистадорты, æмæ уымæн ацы ран ма æнæвнæлдæй баззадысты Колумбы размæйы Америкæйæн характерон чи уыди, флорæ æмæ фаунæйы ахæм фадгуытæ.
Æртыккаг облæстыл нымад у, Фонсекы бакæлæнæй паддзахады хуссар-скæсæнмæ, суанг Карибы былгæронмæ чи æххæссы æмæ бæстæйы хуссар сурзæххон арæны æмдæргъ чи айтыгъд ис, уыцы дæлвæз.
Цыппæрæм облæст — ныгуылæйнаг Никарагуæйы вулканджын зонæ. Бæстæйы ис 19 вулканы, уыдонæй иуæй-иутæ архайгæ.
Никарагуæйæн ис хъæздыг флорæ æмæ фаунæ. Бæлæстæй тæккæ арæхдæр æмбæлынц тулдз, нæзы (бæстæйы ныгуылæйнаг æмæ центрон районтæ), сырх бæлас æмæ каучукдартæ. Тæккæ æмбæлагдæр цæрæгойтæ сты пумæ, оцелот, саг, маймулитæ (цалдæр хуызы), аллигатор, бирæхуызон колибри æмæ тутитæ. Паддзахады æмæ æгас Централон Америкæйы стырдæр цад Никарагуæйы æмбæлынц æдзæхх доны чи цæры, ахæм акулæ (2—3 метры дæргъæн) æмæ кардгæсаг. Ацы факт æвдисы, раздæр уыцы цад, стæй Никарагуæйы æндæр цадтæ денджызы бакæлæнтæ кæй уыдысты, цалынмæ тектоникон архайд нæ сарæзта, цад фурдæй чи фæхицæн кодта, уыцы Сабырфурдаг быдыр (Тихоокеанская равнина).
Административон дих
Никарагуæ дихгонд у 15 департаменты æмæ 2 автономон регионыл.
Паддзахадон-политикон арæзт
Закъæттæуадзæг оргæн — иупалатон Национ Ассамблей. Йе сконды ис, æппæтон æмæ комкоммæ ’взæрстыты 5 азы æмгъуыдмæ кæй равзарынц, ахæм 92 депутаты. Уыдонæй 20 — æвзæрст цæуынц æгас бæстæйы, 70 — зылдтæ æмæ автономон облæсттæй, дыууæ депутаты та æвзæрст нæ цæуынц: иу у, айразмæ фондз азы президент чи уыди, уый; иннæ — ныртæккæйы президентæн æвзæрстыты чи фæхæрд, æмæ хъæлæстæм гæсгæ дыккаг бынат чи бацахста, уыцы кандидат.
Ахсджиагдæр политикон партитæ:
Цæрджытæ
Цæрджыты нымæц у 5,8 милуаны (2008-м азы июлы æввахсон бахыгъдмæ гæсгæ), уыдонæй 54% цæрынц сахарты.
Æрвылаз цæрджыты нымæцыл бафты 1,8%, иу рæстæмбис сылгоймагæн хауы 2,69 сывæллоны (2007). Миграци негативон у (ома, бæстæмæ цас æрбалидзынц, уымæй фылдæр алидзынц): -1,15 мигранты цæрджыты алы минмæ дæр (2007 азы бæрæггæнæнтæм гæсгæ).
Царды рæстæмбис дуг у 71,2 азы.
Этникон сконд
Негрты Никарагуæйы къорд у Централон Америкæйы стырдæр. Уыдоны ’хсæн ис гарифунæйаг адæмы минæвæрттæ дæр — сæ фыдæлты ’хсæн уыдысты араваккаг адæм, Карибы денджызы сакъадæхты бындурон цæрджытæ.
Æвзæгтæ
Паддзахады официалон æвзаг у испайнаг (ис æм бынæттон фонологион хицæндзинæдтæ). Уыимæ пайда кæнынц индейаг æвзæгтæй дæр (æппæты зынгæдæр у мискитойаг æвзаг, дзурынц ыл сæдæ мин адæймагæй фылдæр). Скæсæны былгæрон чи цæры, уыцы негрты ’хсæн æмбæлы англисаг æвзаджы бынæттон здæхтытæ.
Никарагуæйы къуырматæн ис сæхи жестты æвзаг. Уыцы æвзагæн дунейы лингвисттæ стыр цымыдис дарынц, уый тыххæй æмæ 1980-æмты уыцы æвзаг къуырма сывæлæтты ’хсæн йæхæдæг сæвзæрд, æрдзон æгъдауæй. Кæс: Никарагуæйы жестты æвзаг.
Кæсын-фыссын чи зоны, уыдон æдæппæтæй сты 67,5% (2003-м азы æввахсон бахыгъдмæ гæсгæ).
Дин
Цы динтыл хæст сты (1995-æм азы сфыстмæ гæсгæ): Протестанттæ фылдæр сты скæсæйнаг регионты, «испайнаг» ныгуылæны католикон дин йæ тыхы баззæйы.
Бæстыхъæд
Никарагуæйы бæстыхъæд у тропикон æмæ пассатон. Хус периоды (мартъийæ маймæ) боны рæстæмбис температурæ у +24 ... +32°С. Къæвдатæ фылдæр уарынц июнæй октябры онг. Уыцы периоды боны рæстæмбис температурæ у + 26 … +28°С. Сабыр фурды быгæрон æмæ бæстæйы центрон районтæм абалц кæнынæн тæккæ хуыздæр афон у хус æмæ сатæг рагзымæг. Атлантикæйы былгæронмæ цæуæн ис афæдзы дæргъы цыфæнды афон, рыгджын апрель æмæ майæ фæстæмæ.
Валютæ
Никарагуæйы æхцайы иуæг у кордобæ. Лыстæгдæр æхца — сентаво.
1 кордобæ = 100 сентавойы. Фæсарæйнаг валютæ баивæн ис банчы кæнæ æхцаивæн пунктты. Фæлæ кордобæтæ фидар валютæйыл баивын зын у.
Кредитон картæйы фæрцы бафидæн ис Никарагуæйы кæмдæриддæр. Бæстæйы практикон æгъдауæй парахатæй пайда кæнынц доллæртæй.
Дæллаг Нар
Дæллаг Нар, дыгуронау Дæллаг Нарæ у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Никарагуæ
Никарагуæдзауы æххæстгæнинæгтæ
2005 азы 1-æм ноябрæй Уæрæсейы æмбæстонтæй Никарагуæмæ чи цæуы, уыдон хъуамæ райсой визæ.
Дæллаг Нар
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Никарагуæ
Национ хæринæгтæ
Никарагуæйæгтæ кæнынц хæринæгтæ пырындзæй, бынæттон халсартæй; уыдонæй уæлдай ма кæнынц уартхæссæджы дзидзайæ конд хæринæгтæ. Уазæгдзæрæнты æмæ ресторанты туристтæн цы фæдæттынц, уыцы хæринæгты фылдæр хай конд у денджызы лæвæрттæй. Бæстæйы тæккæ хъуыстгонддæр расыггæнаг нозт у, Флор Де Канья, зæгъгæ, ахæм ром. Никарагуæйæ йæ ласынц дунейы алы рæттæм.
Æхсызгонæй нуазынц пинол — нартхоры ссад æмæ какаойæ конд адджын нозт.
Традицитæ
Никарагуæйы алы сахар æмæ хъæу афæдз иу хатт бæрæг кæны йæ хъахъхъæнæг зæды бон. Ахæм бонтæйы иуы (зæгъæм, Сан-Себастьяны сахары январы æмæ Сантьягойы сахары июлы) фенæн ис бирæ алыхуызон рæсугъд фольклорон равдыстытæ, карнавалтæ æмæ маскарадтæ.
Экономикæ
Никарагуæйы экономикæйы сæйраг сектор у хъæууон хæдзарад. Йæ экспорты тæккæ ахсджиагдæр товартæ сты хæрзхъæд къофи, стурыфыд, æхсыры продукттæ, тамако, æнæкуыстгонд сыгъзæрин змис, арахис, сæкæры хъæзы æрдæгфабрикат.
Ахæм политикæ аразынæн йæ материалон бындур у, Дунеон Валютон Фонд (ДВФ; уырыс.: МВФ) Никарагуæйæн цы кредиттæ дæтты, уыдон. 2006-æм азы паддзахады валютæйы резервты бæрц уыди 869 милуан доллæры.
Ахæм политикæйы фæрцы 2004-æм азмæ кордобæйы курс фæфылдæр ис 2,5 хатты, æмæ уыйохыл аласгæ товарты æргътæ тагъд уæлæмæ схызтысты, æрласгæ товарты æргътæ та дзæвгар фæаслам сты. Фæстаг азты бирæ традицион товартæ уадзджытæ фæкъаддæр кодтой сæ товаруагъд, зæгъæм, къофигæнджытæ. Кæд æмæ дунейы базарты къофийы аргъ уæлæмæ цæуы, уæддæр. Егъаудæр проблемæтæй иу у энергетикæйы уавæр. Электроэнергийы 84% дæттынц хъæрмэлектростанцæтæ (ТЭЦ), кæд æмæ ма 1990-æм азы электроэнергийы æрдæджы бæрц цыди ГеоЭС æмæ гидроэлектростанцæтæй. Нефты æргътæ дынджыр кæй сты, уый фæрцы электроэнерги кæныны ахæм структурæ дæтты инфляци æмæ къуылымпы кæны экономикон рæзт. Зæгъæм, 2007-æм азы инфляцийы бæрц уыди 16,88%, ВВП-йы рæзт та æрмæст 3,7%.
Туризм
Туристтæ Никарагуæмæ æрбацæуынц йæ хъæздыг хъæддаг цард фенынмæ, йæ бирæ цадтæ æмæ вулканты рæсугъддзинадæй ныфс райсынмæ. Йæхимæ здахынц рагон сахартæ Леон æмæ Грандæйы архитектурæ дæр, цымыдисæг бынæттон культурæ æмæ рæсугъд денджызон былгæрæттæ. 2005 азы дæргъы æдæппæт 803933 туристы сæ фæллад уагътой Никарагуæйы.
Латинаг Америкæйы паддахæдты ’хсæн Никарагуæйæн раппæлæн ис фыдракæндты ныллæгдæр бæрцæй : 100 мин цæрджытæн æрцæуы æрмæст 12 фыдракæнды.
Къахгæ хæзнатæ
Никарагуæйы зæххы хуылф ис сыгъзæрин, æвзист, æрхуы, вольфрам, зды, цинк, никель, джынасу.
Уымæй уæлдай ма дзы ссардæуыд, бæрцæй къаннæггомау чи у, ахæм нефт æмæ газы гуырæнтæ. Ныртæккæ ныгуылæйнаг компанитæ архайынц ууыл, цæмæй сын уа нефт æмæ газ кусыны бар, фæлæ сæ къуылымпы кæнынц дыууæ хъуыддаджы. Фыццаджы, сыхаг бæстæтæ экологион уавæр фæфыддæрæй кæй тæрсынц (уæлдайдæр, курортон-туристон къабаз парахат кæмæ у, уыцы Коста-Рикæ). Дыккаджы та, уыцы гуырæнтæ цы территорийыл сты, уыдон дзырддаг кæй сты, ома арæнгæрон быцæуты сæр кæй сты.
Транспорт
Национ авиакомпани «Аэроникæ»-йы хæдтæхджыты ис тæхæн куыд Никарагуæйы мидæг иу ранæй иннæ ранмæ, афтæ æндæр бæстæтæм дæр. Паддзахады сæйраг сахары аэропорт хуыйны Аугусто Сандинойы номыл. Æдæппæт бæстæйы ис 176 аэропорты, уыдонæй æрмæст иуæндæс аэропортæн ис хъæбæр стæхæн таг.
Кæд æмæ Никарагуæйы фыццаг æфсæнвæндæгтæ фæзындысты XIX æнусы, 2001 азæй фæстæмæ уыдонæй иу километрæй дæр нал пайда кæнынц. Ис егъау арæзтады пълан, кæцымæ гæсгæ æфсæнвæндаг (FERISTSA Railway) цæудзæн АИШ-æй Хуссар Америкæмæ, ома Никарагуæйы зæххытыл дæр.
Сæйраг денджызон порттæ æрбынат сты Сабыр фурды былгæрон: Коринто (Corinto), Пуэрто-Сандино (Puerto Sandino) æмæ Сан-Хуан-дель-Сур (San Juan del Sur).
Æндæр паддзахæдтимæ бастдзинæдтæ
Фæстаг заман, америкаг æфсады гуырысхойаг архайды охыл, Никарагуæйы разамындæн фæзынди уæрæседзаст зæрдахаст. ССР Цæдисы фехæлдмæ Никарагуæ дардта нæ паддзахадæй 3,5 млрд. доллæрмæ æввахс (алы никарагуæйагыл уади 1000 доллæрæй чысыл къаддæр). Уæрæсе этапгай æппæт хæстæ афæсвæд кодта.
Хуссар Ирыстоны официалон банымад
Никарагуæ сси, Уæрæсейы фæстæ, дыккаг ахæм паддзахад, Абхазы æмæ Хуссар Ирыстоны хæдбардзинад официалон æгъдауæй чи банымадта. Уыцы хабар æмбæлон фæткыл фехъуысын кодта бæстæйы президент Даниэль Ортега.
14 ноябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Таргим
Таргим (Тӏаргам, Таргим) у хъæу Мæхъхъæлы Дзæрæхы районы. Ис Ессæйы комы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзæрæхы районы хъæутæ
Хосе де ла Серна
Хосе де ла Серна (José de la Serna e Hinojosa; 1770, Херес-де-ла-Фронтерæ — 1833, Кадис) — Испанийы инæлар, колониалон чиновник. Перуйы фæстаг вице-къаролтæй иу.
Цардафыст
Æфсадмæ Хосе де ла Серна бахаудис хæрз æрыгонæй, курсант уæвгæйæ. Архайдта Сеутæ мавртæй бахъахъхъæныныл 1784-æм азы. Фестæдæр хæцыдис францæгтимæ Каталонийы 1795-æм азы, стæй англисæгты ныхмæ адмирал Хосе де Массадойы æфсады 1797-æм азы. Архайдта Сарагосæйы хъахъхъæды, уым бахаудис Францы æфсæдты къухмæ æмæ ласт æрцыдис Францмæ. Фæстæдæр уырдыгæй алыгъдис æмæ Швейцарийы уылты араст Хурыскæсæнмæ, уырдыгæй та æрыздæхтис Испанимæ.
1816-æм азы де ла Серна райста инæлар-майоры цин æмæ æвæрд æрцыд Испанийы Перуйы æфсæдты сæргълæууæгæй, цæмæй растджыты басæтта. Æрцыдис Кальяомæ 22 сентябры 1816 азы æмæ уайтагъд араст ис Альто Перумæ (ныр Боливимæ хауы), æфсæдты сæр та æрлæууыдис 1816 азы 12 ноябры, æмæ сæ хъуамæ вице-къарол Хоакин де ла Песуэлайы ныхасмæ гæсгæ акодтаид Аргентинæйы провинци Тукуманмæ, фæлæ ууыл не сразы ис, æфсады тыхтæ æгæр лæмæгъ сты, зæгъгæ, уый охыл.
Уый фæстæ æмæ ма къорд быцæуы фæстæ де ла Сернайы æмæ вице-къарол де ла Песуэлæйы ахастытæ бынтондæр фехæлдысты, æмæ де ла Серна сфæнд кодта службæйæ ацæуын æмæ ракуырда вицæ-къаролæй Испанимæ ацæуыны бар. Де ла Пэсуæлæ сразы ис 1819 азы майы, сентябры та æфсæдтæ радта инæлар Хосе Кантересæн.
Сан-Мартин рахызтис 1820 азы 8 сентябры Пискойы, Испанийы æфсæдтæ, сæ сæргъы де ла Серна, афтæмæй сыстадысты сæйраг сахар хъахъхъæнынмæ.