cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Царциаты ингæнтæ
Категори:Тырсыгом
Маркиз де Помбал
Себастьян Жозе Помбал, æххæст ном: Себастьян Жозе ди Карвалью-и-Мелу, граф ди Оэйраш, маркиз ди Помбал (Sebastião José de Carvalho e Melo, Conde de Oeiras, Marquês de Pombal; райгуырдис 1699-æм азы 13 майы — амардис 1782-æм азы 8 майы) уыдис Рухсады дуджы тæккæ дзырддзæугæдæр португайлаг политик. Португалийы къарол Жозе Фыццæгæмы заманы уыдис уыцы паддзахадон архайæг, кæй къухы уыдысты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лиссабоны чи райгуырдис, уыдон Категори:1699-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:1782-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Португалийы политиктæ
1355-æм аз
Амардысты
Категори:1355
LavkaLavka
LavkaLavka, ЛавкаЛавка – фермерты кооператив, социалон амалхъомады сферйы проект, кæцы æвæры йæ разы ахæм хæслæвæрдтæ, куыд хъæууон хæдзарады райрæзт æмæ Уæрæсейы æмæ æндæр бæстæты сæфт гастрономикон æгъдæуттæ. Ис сын онлайн-сервис социалон хызы хуызы, цæмæй дзы фермертæ фæлахсгæнæгтимæ кæрæдайон агайд кæной, æмæ ма ресторанты æмæ магазинты хыз æмбæлгæ фермерон продукциимæ.
Истори
Проект сарæзтой æртæ æмбалæй: журналист Борис Акимовæй, IT сферæйы специалистæй Александр Михайловæй æмæ уæйгæнæгæй Василий Польшинæй Мæскуыйы уалдзæджы 2009-æм азы. Амалхъомадгæнджыты идейæ уыдис саразын иумæйаг площадкæ, кæцыйы уыдаид гæнæн уæй кæнын сыгъдæг экологикон хъæууонхæдзарадон продукт æнæ химикаттæй, кæцы нæй ссарæн æндæр магазинты. Сæ хъуыдыйы уыдис фермерты æмæ фæлахсгæнæгты æнæ æхсæнлæгæй баиу кæнын.
Уый тыххæй сарæзтой Интернет-ресурс LavkaLavka, кæм алы фермерæн дæр ис гæнæн аккаунт саразын æмæ йæ продукци уæй кæнынмæ равæрын. Цалынмæ товар сайты фæзына, уæдмæ йæ проекты уæнгтæ сбæлвырд кæнынц æмбæлынц нормæтæм æви нæ, зæгъæм, цахæм тауинæгтæй пайда кæнынц, куы садзынц культурæ, уæд, цæмæй пырх æмæ хъацæн кæнынц цæхæрадон, цахæм уавæрты дарынц фос æмæ а.д. Компани бакуыста хи экологион сертификацийы системæйыл (ЭСС), йæ сæйраг уагæвæрдтæ: аразгæ хъацæнтæн «нæ» зæгъын: пестицидтæн, гербицидтæн, рæзты регулятортæн æмæ низты ныхмæ лæуæн буарадæн. Уыимæ ма æлхæнæгæн йæ бон у исын æнæхъæн информаци продукты тыххæй, уыдон нымæцы къамтæ дæр æмæ хæдзарады афыст (алы хицæн товар заказ цæуы абстрактон ассортиментæй нæ, фæлæ конкретон фемерæй конкретон хæдзарадæй). Кæмдæр дзы ис гæнæн экологион туризмы фадатæн: клиенттæн сæ бон у æрцæуын æмæ хи цæстæй фенын хæдзарады æмæ кондады куыст.
2011-æм азы Мæскуыйы æмæ Бетъырбухы баконд сты LavkaLavka ресторантæ, кæцыты аразын уырыссаг къæбицы хæринæгтæ уыцы сыгъдæг хъæууонхæдзарадон продукцийæ. Бындурæвæрджытæм гæсгæ, ресторантæ сты ориентацигонд фыццаджыдæр ахæм клиенттæм, кæцыты фæнды фенын хъæууон хæринæгтæй, фæлæ цавæрдæр æфсæнтты аххосæй нырма цæттæ не сты продукттæ сайты заказ кæнын. Менюйы дæр афтæ ис афыст куыд æмæ цæмæй арæзт сты хæринагы ингредиенттæ. Меню конд цæуы этикон фæлхасы идеологии æнæмæнг хыгъдимæ. Зæгъæм, ресторан нæ заказ кæндзæн 125 стейкы, уый бæсты балхæндзæн æнæхъæн стур, кæцыйæн йæ алы хай дæр æрцæудзæн арæзт гастронимкон уагтæм гæсгæ. Стурæй куы ницыуал баззайы, уæд фермер æрбаласы ног.
2013-æм азмæ проекты уыдис 4 мины æнæивгæ æлхæнæджы, цалдæр дæсой æнæивгæ æввонггæнæджы, йæ æрвылмæйон æфтиаг та уыд 10 милуан сомы.
Аргъгæндтæ
Бизнес-ассоциаци AmBAR 2013-æм азы схуыдта LavkaLavka-йы Уæрæсейы аивдæр социалон стартаптæй сæ иу.
Бæрзонд аргъ цыдысты LavkaLavka-йы ресторантæ дæр, афтæмæй газет Комерсанты афæлгæсæг Weekend снысан кодта мæскуыйаг ресторанæн цыппар стъалыйы фондзæй, схуыдта йæ тынг актуалон абоны геополитикон фоны æмæ иттæг хорз æмбæлгæ импортбынативды националон программæйыл. Гом хъæлæсдæттæны результаттæм гæсгæ сæрмагонд порталы Menu.ru-йы кафе LavkaLavka райста преми «Лучший ресторан 2013», «меню из российских продуктов» номинации рамбулгæйæ.
Проекты архайдæн хорз аргъгæндтæ кодтой иуæй-иу зындгонд фæсарæйнаг рауагъдадтæ дæр, кæцытæ сæ æрмæджыты фиппайдтой организаци LavkaLavka-йы хуызæн æнтыстдзинæдтæ сты тынг вазыгджын экономикон санкциты уавæрты, кæцыты бакодтой ныгуылæн паддзахæдтæ Уæрæсейы ныхмæ. Проекты тыххæй дзырдтой ахæм цытджын хабархæссæг порталтæ куыд Euronews, The New York Times.
Уæллаг Карзман
Уæллаг Карзман (ზემო ქარზმანი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Лиссабоны стыр зæххæнкъуыст
Лиссабоны стыр зæххæнкъуыст, зæгъгæ, афтæ хуындæуы, 1755 азы 1 ноябры райсомæй 9:20 сахатыл чи æрцыдис, уыцы фыдбæллæх. Уый ныххæлæттаг кодта Португалийы сæйраг сахар Лиссабон, æмæ нымад у историйы тæккæ æбуалгъдæр æмæ бынгæнæгдæр зæххæнкъуыстытæй иуыл. Уый азарæй 6 минуты дæргъы фæмардысты 100 мин адæймаджы. Сейсмикон æнкъуыстыты фæстæ уыдис зынгсирвæзт æмæ, Лиссабон былгæрон æвæрд кæй ис, уый фыдæй бирæ бæллæхтæ æрхæссæг цунами.
Зæххæнкъуысты фæстæ Португалийы скарз ис политикон уавæр, уыимæ ацы фыдбæллæх кæрон скодта, XVIII æнусы ма йын чи уыдис паддзахады уыцы колониалон амбицитæн. Ацы æбуалгъ цау ссис дзырддаг Рухсады Дуджы философтæм, æмæ афтæмæй фæахъаз ис теодицийы концепцийы сарæзтæн. Лиссабоны зæххæнкъуыст уыдис фыццаг ахæм, зонадон æгъдауæй иртæст чи æрцыдис. Йæ раиртæст скодта сæрæвæрæн нырыккон сейсмологийæн.
Абоны бонмæ геологтæ куыд нымайынц, афтæмæй Лиссабоны зæххæнкъуысты магнитудæ уыдис 9 баллмæ æввахс, йæ эпицентр та уыдис Атлантикон фурды, Сан-Висентийы сынæгæй хуссар-ныгуылæны ’рдыгæй, 200 километры æддæдæр.
Сахар зæххæнкъуысты фæстæ ногæй рацаразыны куыстытæн разамынд лæвæрдта маркиз де Помбал.
Категори:Зæххæнкъуыстытæ Категори:Португалийы истори Категори:Лиссабон
465-æм аз
Амардысты
Категори:465
Каменск-Уральский
Каменск-Уральский у сахар Уæрæсейы Свердловсчы облæсты. Цæрынц дзы 182,5 мин адæймаджы (2006).
Инæлар
Инæлар, вариант йалар (уырыссаг дзырд генерал-æй, уый та латинаг дзырд generalis-æй «сæйраг, иумæйаг») у бæрзонд æфсæддон хуындад.
Каменск-Уральский
Фиппаинæгтæ
Категори:Свердловсчы облæсты сахартæ
Инæлар
Фиппаинæгтæ
Категори:Æфсæддон хуындæдтæ
Бамако
Бамако́ (Bamako) у Малийы сæйраг сахар, цæрынц дзы 1,5 милуан адæймагæй фылдæр (2004). Бамако лæууы цæугæдон Нигеры, у порт.
Юпитер (планетæ)
Юпитер (символ: ) у Хуры системæйы фæндзæм планетæ, газон гигант.
Категори:Хуры системæйы планетæтæ
Баджин
Баджин кæнæ Баджын:
Болгарийы административон дих
Болгари унитарон республикæ у. Йе сконды ис 28 облæсты (област), кæцытæ 264 сыхбæстæмæ (община) дихгонд сты.
Облæстыты нæмттæ сты сæ сæйраг сахары номмæ гæсгæ. София у Софияйы сахары облæст (Област София-град) æмæ Софияйы облæсты (Софийска област) сæйраг сахар.
1923
1923 1923moi nanca 1923 1923 1923
466-æм аз
Амардысты
Категори:466
Ларгуис
Ларгуис у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы, цæугæдон Цъуртайы дон Чысандонмæ кæм бакæлы, уыцы ран. Ларгуисы баззадысты моладзандоны амæддзæгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Уырыссаг хæринæгтæ
Уæрæсе куыд бирæгъуызон æмæ бирæфарсон у, афтæ бирæгъуызон у уырыссаг хæринæгты къæбиц дæр. Йæ территори æгæрон кæй у, уымæ гæсгæ, сæ традицион хæринæгтæ дæр хицæн кæнынц, цы бынæтты цæрынц, уымæ гæсгæ.
Нуазинæгтæй кæнынц къуымæл, рагон уырыссаг нуазинаг сбитень, фæткъуыйæ арæзт къампот æмæ алыхуызон карз нозтытæ дæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæринаг Категори:Уырыссаг адæм
467-æм аз
Амардысты
Категори:467
1924
1924 1924 1924 1924
1357-æм аз
Амардысты
Категори:1357
Араббы денджыз
Араббы денджыз (بحر العرب,, بحیرہ عرب, अरब सागर, અરબ સાગર, अरबी समुद्र, ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ, അറബിക്കടല്‍, ޢަރަބި ކަނޑު) у Индийы фурды хай. Ныгуылæны йæ был у Араббы æрдæгсакъадах, скæсæны та — Индостаны æрдæгсакъадах.
Денджызы фæзуат у 4832 мин км². Æрфад — 5803 метры.
Денджызы стырдæр бакæлæнтæ: Адены, Оманы, Кач, Камбейы. Стыр сакъадæхтæ: Сокотрæ æмæ Лаккадивы сакъадæхтæ. Денджызмæ кæлы цæугæдон Инд. Сæйрагдæр порттæ сты Мумбаи (Бомбей), Карачи æмæ Аден.
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ
Гуым
Гуым кæнæ Гум (Георгиевск) у сахар Уæрæсейы Стъараполы крайы, Гуымы районы административон центр. Лæууы цæугæдон Подкумочы былыл.
Плиты Зауырбег
Плиты Игоры фырт Зауырбег (райгуырдис 1991-æм азы 27 сентябры Дзæуджыхъæуы) у Уæрæсейы æмæ Хъазахстаны футболист, «Аланийы» хъахъхъæнæг. «Динамо»-йы (Мæскуы) спортивон скъолайы хъомылгæнинаг. Уæрæсейы фæсивæды иугонд футболон командæйы хъазæг (2009–2010). Зауырбег у Плиты Константины ’фсымæр.
Уран (планетæ)
thumb|right|Ураны уынд [[Вояджер-2|Вояджерæй]] Уран (символ: ) у Хуры системæйы æвдæм планетæ.
thumb|right|Зæхх æмæ Уран thumb|right|Ураны цæгтæ
Категори:Хуры системæйы планетæтæ
Облæст
Облæст, бирæон нымæц: облæстытæ (область) у административон-территорион иуæг Белорусси, Болгари, Таджикистан, Уæрæсе, Узбекистан, Украинæ, Хъазахстан æмæ Хъиргъизы.
Революцийы агъоммæ Уæрæсейы империйы облæстытæ уыдысты губернæты æмбар, фæлæ кодтой сæ æрмæст арæнтæм хæстæгдæр территоритыл. Облæсты сæргълæууæг уыд æмрæстæджы граждайнаг æмæ æфсæддон разамынды хицау. Ныры Цæгат Ирыстоны зæххытæ уыцы административон дихкæнынадмæ гæсгæ уыдысты Терчы облæсты.
Болгарийы
Категори:Административон иуджытæ
1925
1925 1925 1925 1925 1925
468-æм аз
Амардысты
Категори:468
1358-æм аз
Амардысты
Категори:1358
1926
1926 1926moi nanca 1926 1926 1926
Ножай-Юрты район
Ножай-Юрты район (Ножай-Юртовский район, Нажи-Йуьртан кӀошт) у район Цæцæны ныгуылæны. Ныгуылæны æмарæн у Дагъистанимæ. Районы административный центр у хъæу Ножай-Юрт.
Фиппаинæгтæ
*
469-æм аз
Амардысты
Категори:469
Нептун (планетæ)
Нептун (символ: ) у Хуры системæйы планетæ.
Категори:Хуры системæйы планетæтæ
Хъæз (зайæгой)
Хъæз кæнæ цъæнуд (Phragmites, Тростник) у бирæазон æфсирон зайæгойты мыггаг.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
470-æм аз
Амардысты
Категори:470
Балашихæ
Балаши́хæ (Балашиха) у сахар Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 247 мин адæймаджы (2014).
Бенгалы бакæлæн
Бакæлæны цæгатаг кæрон æхсы, йæ ном ын чи радта, уыцы историон облæст Бенгали (уымæ хауы ныртæккæйы Бангладеш æмæ Индийы штат Ныгуылæн Бенгали).
Балашихæ
Фиппаинæгтæ
* Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Бенгалы бакæлæн
Бенгалы бакæлæнмæ кæлынц бирæ стыр цæугæдæттæ — Ганг, Брахмапутрæ æмæ Мегхнæ, Кришнæ, Годавари, Кавери, Маханади, Иравади.
Бакæлæны стырдæр порттæ сты Ченнай, Вишакхапатнам, Калькуттæ (Инди), Читтагонг (Бангладеш).
Бакæлæны цæгат-скæсæйнаг былгæроныл, Кокс-Базары сахармæ (Бангладеш) хæстæг æрбынат кодта дунейы дæргъвæтиндæр пляж (у 120 километры дæргъæн).
Гидрологион, гидрохимион æмæ æндæр æууæлтæм гæсгæ Бенгалы бакæлæн у денджыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ
1359-æм аз
Амардысты
Категори:1359
1928
1928 1928moi nanca 1928 1928
Хъæз
Хъæз:
Оманы бакæлæн
Оманы бакæлæн (خليج عمان - Khalīj ‘Umān, - Daryâ-ye ‘Omân) у, Ормузы донкъубалы фæрцы Аравийы денджыз æмæ Персы бакæлæн чи бæтты, уыцы бакæлæн. Йæ дæргъ у 450 км, уæрх та — 330 км. Арфдæр ран — 3694 метры.
Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Саубын
Саубын у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Лæууы цæугæдон Саубыны доны былыл.
Дæллаг Карзман
Дæллаг Карзман (ქვემო ქარზმანი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Саубын
Цардысты дзы Джиотæ æмæ Мамитæ.
Дæллаг Карзман
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Саубын
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Фаллагкомы хъæутæ
471-æм аз
Амардысты
Категори:471
1929
1929 1929 1929 1929
Аддис-Абебæ
Адди́с-Абе́бæ (አዲስ አበባ) у Эфиопийы сæйраг сахар, амхараг æвзагыл нысан кæны «ног дидинæг». Аддис-Абебæйы цæрынц 1700 мин адæймаджы бæрц.
Сахары бындур æвæрд æрцыд 1877-æм азы.
Категори:Эфиопийы сахартæ
Сарабукъ
Сарабукъ (სარაბუკი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Æлбортæ, Цъæхилтæ, Гуыцмæзтæ, Слантæ, Джиголатæ, Болататæ, Куымæриттатæ, Кокойтæ, Бестаутæ, Хъуылымбегтæ, Дудайтæ, Пухатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Æвзалыгуыр
Æвзалыгуыр (Carboneum — «C») у элементты периодон системæйы 6-æм химион элемент.
Фиппаинæгтæ
Категори:Химион элементтæ
Къутугæнæн
Къутугæнæн у ирон адæмы уалдзыгон бæрæгбон. Уыцы бон-иу сцæттæ кодтой хæрд-нозт, скодтой-иу ритуалон гуылтæ, сæ формæ къутуйы хуызæн.
Къутутæ-иу куыд скодтой
Кæрдзыны къутутæ (хордон) дæр уымæн кодтой. Къутутæ кодтой хъæбæрхоры кæнæ мæнæуы ссадæй. Къутуты-иу куы сфыхтой, уæд-иу сæ хорæй (мæнæуæй, хъæбæрхорæй кæнæ сысджыйæ) байдзаг кодтой, афтæ йедзаг, зæгъгæ, кæнæнт ацы аз нæ хордонтæ хорæй. Къутутæ-иу цас фылдæр скодтой, уыйас-иу хуыздæр уыд, уæд, дам, хъæздыг тыллæг æрзайдзæн.
Ритуалон хай
Хæдзары хистæр-иу бацыдис къæбицмæ, æмæ-иу хордоны — къутуйы фарс бакъуырц-къуырц кодта кувгæ-кувын æмæ-иу загъта: нæ хордон дзаг уæд хорæй. Уыйфæстæ æвзонг фæсивæд ерыс кодтой милмæ æхсынæй. Къутуты æрæвæрдтой бæрæг ран æмæ сæ æхстой мысанмæ. Къутуйы фыццаг чи фæцæф кодтаид, уый дзы хъуамæ акомдзаг кодтаид йæ фесгуыхты нысанæн. Къутутæй-иу фылдæр чи рамбылдта, уымæн, дам, Уацилла йæ хортæ хорз æрзайын кæндзæн уыцы аз. Ахæм хъæлдзæг хъæзтытæ арæхдæр арæзтой, хъæуæй уыцы æввахс бонты чындзæхсæв чи скодта кæнæ-иу лæппу кæмæн райгуырд, уыдон хæдзары.
Куыд кæсæм, афтæмæй Къутугæнæны стырбон хауы аграрон культы бæрæгбонты къордмæ. Йæ динон нысан уыдис: хъæздыг тыллæг æрзайын кæнын, къутутæ-хордонтæ хорæй йедзаг кæнынмæ тырнындзинад. Ацы хабар афтæ кæй уыд, ууыл ма дзуры, Ирыстоны бирæ рæтты ацы стырбоны къутутæй уæлдай хыссæйæ дзывыры хæйтты фигурæтæ дæр кæй кодтой, уыцы фæтк. Сывæллæттæй-иу ацы нывгонд гуылтæй кæй фæци, уый-иу йæхи нымадта амондджыныл.
Литературæ
Категори:Ирон бæрæгбæттæ
Къуыдар
Къуыдар кæнæ къуыдайрæгтæ (кударцы, კუდარები), Хуссар Иры Къуыдаргомы чи цæрынц, уыцы ирæттæ. Уыдон дзурынц къуыдайраг ныхасыздæхтыл.
Фæстæг азты Цæгат Ирыстоны уыцы номæй райдыдтой хонын æппæт ирæтты, къуыдар-дзауаг ныхасыздæхты чи дзурынц, дзауæгты нымайгæйæ; Хуссар Иры та афтæ хонынц æрмæст Къуыдаргомы цæрджыты.
Категори:Ирон адæм Категори:Къуыдаргом
1930
1930 1930moi nanca 1930 1930
472-æм аз
Амардысты
Категори:472
Гæбысы хъæбыс
Гæбысы хъæбыс кæнæ Урс хох (Лысая гора — «гæмæх хох») у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Дзæуджыхъæуы сæрмæ. Хохы бæрзæнд у 1038,8 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Суанаг
Суанаг, суайнаг, дыгуронау сариаг :
1361-æм аз
Амардысты
Категори:1361
473-æм аз
Амардысты
Категори:473
Суэцы бакæлæн
Суэцы бакæлæн ис Сырх денджызы цæгаты, хицæн кæны Азийы иу хай — Синайы æрдæгсакъадах — Африкæйæ.
Бакæлæнæн ис дæргъæццон формæ: йæ дæргъ у 290 км, уæрх та — 25–55 км.
Бакæлæны цæгаты ис Суэцы сахар (Мысыры паддзахады), уый бæтты Сырх æмæ Зæххастæуы денджызтæ.
Категори:Бакæлæнтæ алфавитмæ гæсгæ
Хъæбæрхор
Литературæ
Категори:Æфсирджынтæ Категори:Хъæууон хæдзарад Категори:Зайæгойтæ Библийы
1931
1931 1931 1931 1931
Цæцæйнаг адæм
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæцæны адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Дагъистаны адæмтæ
1932
1932 1932moi nanca 1932 1932
474-æм аз
Амардысты
Категори:474
Сызрань
Сы́зрань (Сызрань) у сахар Уæрæсейы Самарæйы облæсты. Цæрынц дзы 167,1 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Самарæйы облæсты сахартæ
Бухарест
Бухаре́ст (Bucureşti) у Румынийы сæйраг сахар, бæстæйы фыццаг цæрджыты нымæцмæ гæсгæ. Бухаресты æмæ йæ алфамбылай цæрæнрæтты цæрынц 2,4 млн адæймаджы.
Нарыдон
Нарыдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Туалгомы.
Бухарест
Сахар ацы номæй зындгонд у 1459-æм азæй — азгайфыст куыд дзуры, турчы ныхмæ арæзт фидар дзы уыдис. Дыууæ сæдæ азы фæстæ сси Валахийы сæйраг сахар. 1862-æм азæй — Румынийы сæйраг сахар.
Нарыдон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ Категори:Туалгомы цæугæдæттæ
Бухарест
Бухаресты бæстыхъæд у ромыл континенталон.
Джеджджын
Джеджджын, вариант: джеджы , дыгуронау: гедигин , гæдигин (Satureja, Чабер) у иуазон зайæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1933
1933 1933moi nanca 1933 1933 1933
475-æм аз
Амардысты
Категори:475
Хъелы æфцæг
Хъелы æфцæг (Кельский перевал) у æфцæг Хуссар Ирыстоны.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Хъæдласæн (хох)
Хъæдласæн кæнæ Хъæлласæны хох (Кадласан) у хохы цъупп Хуссар Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл, Тырсыгомæй Урстуалты ’хсæн.
Десы Хъæдласæн — Хъæдласæны скæсæйнаг хайы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Салоники
Салони́ки, вариант — Фессалони́ки (Θεσσαλονίκη) у Гречъы дыккаг стырдæр сахар. Цæрджыты нымæц (сахаргæройнæгты нымайгæйæ) у 800 мин адæймагæй фылдæр (2001-æм азы бæрæггæнæнтæ).
Салоникийы алфамбылай æрбынат кодтой бирæ къаннæг цæрæнрæттæ. Сæрдыгон дзы цæры дзæвгар туристтæ, зымæджы та сты аграрон хъæутæ.
Салоникийы ис аэропорт æмæ, йæ экономикон ахадындзинадмæ Афинæтæй фæстæ дыккаг бынат чи ахсы, ахæм дынджыр денджызон порт.
Категори:Гречъы сахартæ
Сатихъар
Сатихъар (Дыгъуызтыхъæу‎ дæр) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Цардысты дзы Дыгъуызтæ, Барататæ, Бестаутæ, Къусратæ, Гæбæратæ, Сабантæ, Къæбултæ, Уалытæ, Джыккайтæ, Гатыгкотæ, Мæргъитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Новочебоксарск
Новочебоксарск (Çĕнĕ Шупашкар) у Уæрæсейы сахар Чувашийы Республикæйы, Чебоксарымæ хæстæг (иу сахарæй иннæмæ ис троллейбусæй рацæуæн). Цæрынц дзы 126 мин адæймаджы, уыдонæй бирæ кусынц æмæ ахуыр кæнынц республикон центры. Сахар лæууы Волгæйы былгæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чувашийы сахартæ
Дзывыр
Дзывыр кæнæ дзыбыр (уырыссагау хуыйны соха) у хуымы кусæнгарз.
Дзывыр къамты
Категори:Хъæууон хæдзарад
1934
1934 1934moi nanca 1934 1934
Нуук
Нуук кæнæ Нук (Nuuk, Godthåb — Готхоб) у Гренландийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гренландийы сахартæ
Без границ (организаци)
Æнæкоммерцион иугонд «Культурон центр „Без границ“» у æнæкоммерцион организаци, кусы цæмæй Уæрæсейы æхсæнад хуыздæр æмбара инвалидты проблемæты. Центры здæхтытæй иу у хуыйын бæзгæ æмæ фидауц дзаумæттæ цыбыр фадаттимæ адæмæн. Уæрæсейы организаци у, социалон амалхъомады фадыджы чи кусы, уыцы æхсæнадæмон проект Dialogue Social Enterprise минæвар.
Архайд
Центры сæйрагдæр проекттæй иу у фестиваль «Без границ — буар, æхсæнад, культурæ». Фестивалы программæйы ис æвдыстытæ, лекцитæ æмæ концертæ, сæ нысан инвалидты проблемæтæм адæмы цæстæнгас раздахын.
Bezgraniz Couture
Фыццаг æвдысты архайдтой дизайнертæ Германæй, Уæрæсейæ, Италийæ, Бразилийæ. 2012-æм азы конкурс уыд журнал «Сноб» цы преми дæтты «Конд у Уæрæсейы», уый номинант, куыд «Социалон проект». Конкурс уыд æвдыст æвдæм æрвылазон форумы SharedServices&Outsourcing-2012 Берлины æмæ рамбылдта Берлины Хицауады преми куыд афæдзы хуыздæр инноваци.
Акрополь: мæ буар куыд ссардтон
Центры сæйрагдæр цаутæй иу у айвадон-публицистикон проект «акрополь: мæ буар куыд ссардтон». Архайдтой дзы дæс адæймаджы, йæхиуыл ампутаци чи бавзæрста, ахæмтæ. Проект æмиу кæны къамтæ, текст æмæ музыкæ æмæ баст уыд 2014-æм азы Сочийы цы Паралимпиадæ уыд, уыимæ. 2015-æм азы равдыст банымадтой хуыздæрыл, социалон коммуникациты æмæ хæрзгæнæг проектты ’хсæн.
Æндæр проекттæ
Центры сæргъы инвалидтæн баххуыс кæныны тыххæй аразынц æндæр мадзæлттæ дæр. Сæ иу проект «Инопланетники» зæгъгæ. Проекты архыйджытæ иннæтимæ дих кæнынц сæ хъуыдытæй, цард куыд фæхуыздæр кодтаикой ног планетæйыл. Журнал «Сноб»-имæ иумæ центр скодта цалдæр публикацийы цыбыр фадаттимæ адæмы тыххæй. Алы публикаци у диалог æнæниз адæймаджы æмæ инвалиды æхсæн. Диалоджы архайджытæ уыдысты Линор Горалик, Верæ Полозкова, Татьянæ Толстая, Людмилæ Улицкая, Иринæ Ясина æмæ æндæртæ. Центр иртасы инвалидты уæгъдвæндаг Рунетмæ.
Æхсæнадæмон æмгуыстад
Организаци у социалон амалхъомады фадыджы æхсæнадæмон проект Dialogue Social Enterprise официалон минæвар Уæрæсейы. Культурон центры æххуысæй 2012-æм азæй Мæскуыйы куырм тренертæ кæнынц бизнес-тренингтæ æххæст талынджы. Уый у «Диалог талынджы» фыдыбæстæйы верси. Dialogue Social Enterprise нымайынц æй сæ сæйраг проекттыл ..
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Дзала
Дзала (Carex, Осока) у бирæазон кæрдæджыты мыггаг.
Бæхвæндаг
Бæхвæндаг у æфцæг Цæгат Ирыстонæй Хуссар Ирыстоны ’хсæн.
Сысджы
Сысджы, (Avena; уырыссагау хуыйны овёс) у иуазон æфсирон зайæгойты мыггаг.
Сысджы къамтæ
Категори:Æфсирджынтæ Категори:Хъæууон хæдзарад
Ручъы тъунел
Кæс ноджы
Категори:Хуссар Ирыстоны транспорт Категори:Цæгат Ирыстоны транспорт Категори:Ручъы ком
Бæхвæндаг
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Дзала
Æндæр нæмттæ: цъæхснаг кæрдæг, Къуыдаргомы йæ фылдæр хонынц фæсалгæрдæг.
Ацы кæрдæг зымæгмæ тыдтой æрчъиты бакæнынæн йæ фæлмæны тыххæй, фæсалбæндæнтæ дæр уагътой дзалайæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
477-æм аз
Амардысты
Категори:477
Обнинск
О́бнинск у сахар Калугæйы облæсты. Цæрынц дзы 104,7 мин адæймаджы (2010).
Абон сахар цы территори ахсы, ууыл уыдысты цалдæр чысыл цæрæнраны, уыдоны ’хсæн Испайнаг сывæлæтты хæдзар (испайнаг мидхæсты сидзæртæн). 1946-æм азы уыцы ран сæрæзтой сæрмагонд иртасæн объект, фæстæдæр Физикон-энергетикон институт. 1954-æм азы 27 июны йæ специалистты (уыдонæй бирæ уыдысты гермайнæгтæ) къухы бафтыд дунейы фыццаг атомон электростанцæ скусын кæнын.
Атомон электростанцæ 2002-æм азæй фæстæмæ нал кусы, фæлæ сахар баззад зонады ахсджиаг артдзæст. Ис дзы иу университет æмæ 12 зонадон-иртасæн институты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Калугæйы облæсты сахартæ
Ускюдар
Категори:Стамбулы районтæ
Ручъы æфцæг
Ручъы æфцæг (Рокский перевал) у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны арæныл.
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Ручъы ком
Новороссийск
Новороссийск (Новороссийск) у Уæрæсейы сахар, Сау денджызы Цемесы наулæууæны былыл порт æмæ æфсæддон флоты базæ.
Сахары ис æртæ фæсарæйнаг бæстæйы консулæдтæ: Болгари, Грекъ æмæ Турчы.
Новороссийск у муниципалон сконд сахар Новороссийсчы центр.
У ахсджиаг транспортон æлхынцъ. Ис дзы хæстон денджызон базæ æмæ товарон порт (нефтласæн наутæн лæууæн дæр). Сахармæ цæуынц поездтæ Краснодары ’рдыгæй æфсæнвæндагыл.
1973-æм азы 14 сентябрæй Новороссийск хæссы хъæбатыр сахары кадджын ном.
Бæстыхъæд
Новороссийск кæм æрбынат кодта, уыцы ран бæстыхъæд у субтропикон сух, зæххастæуденджызонмæ хæстæг. Ноябрæй мартъийы онг ис норд-осты тас, уый у тыхджын дымгæ цæгат-скæсæнæй, кæцы æрбахæссы уазал уæлдæф. 2002 азы норд-осты аххосæй Новороссийсчы наулæууæны фæдæлдон сты дыууæ науы, температурæ йæхи æруагъта −15 °C онг, скъолатæ нал куыстой.
Рельеф
Новороссийсчы мидæг кæлы Цемесы тæнæг цæугæдон. Сахары цур ис Краснодары крайы стырдæр æдзæхх цад Абрау.
Сейсмикон уавæр
Новороссийск лæууы зæххæнкъуыстытæй тæссаг ран. 1799 азæй 1981 азы онг уым æрцыдысты 17 зæххæнкъуысты.
1966 12 июлы 6 баллы онг зæххæнкъуыст Новороссийск æмæ Геленджичы ’хсæн. Хæдзæрттæ халд не ’рцыдысты. Фæстæг зæххæнкъуыст уыдис 2013 азы 11 мартъийы, йæ магнитудæ 3,2 баллы онг.
Сахатон таг
Новороссийск, куыд æппæт Краснодары край, цæры Мæскуыйы рæстæгмæ гæсгæ (MSK).
История
Нæ эрæйы агъоммæ V æнусы ацы ран уыдис грекъаг уæйгæнджыты сахар Бата. Авд æнусы фæстæдæр (II æнусы) халд æрцыдис алайнæгты къухæй. XIII æнусы Генуйæ æрбацæуджытæ сарæзтой фидар Батарио. XV æнусы, османтæ Стамбул куы байстой, Тамань æмæ Цемесы наулæууæн дæр сæхи бакодтой. XVIII æнусы суинаг Новороссийсчы бынаты уыдис туркæгты фидар Суджук-Кале.
1829-æм азы Адрианополы бадзырдмæ гæсгæ Цемесы наулæууæн бацыдис Уæрæсейы скондмæ. Фæлæ бынæттон черкесаг цæрджытæ уæрæсейаг æдæриуæгыл не сразы сты. 1838 азы 12 сентябры наулæууæнмæ бацыдысты уырыссаг наутæ æмæ æрбаластой 5816 адæймаджы туркаг фидары хæлддзæгмæ. Ацы бон нымад у сахары бындурæвæрыны боныл.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг сахары стыр хай байстой вермахты хотыхджынтæ. 1943-æм азы февралы 274 советон денджыздзæуæджы байстой чысыл плацдарм (фæстæдæр зындгонд куыд Чысыл Зæхх) æмæ йæ хъахъхъæдтой 225 боны, сахар бынтон куы не ссæрибар кодтой, уæдмæ. Фашисттæ ратардæуыдысты 1943 азы 16 сентябры.
1973 азы сахарæн радтой хъæбатыр сахары кадджын ном æд Ленины орден æмæ Сызгъæрин Стъалы.
2018-æм азы Новороссийсчы цæрджытæ сбæрæг кодтой сахары бындурæвæрдæй 175 азы.
478-æм аз
Амардысты
Категори:478
Новороссийск
Æддаг æрмæг
Категори:Краснодары крайы сахартæ Категори:Уæрæсейы порттæ Категори:Сау денджызы порттæ
1364-æм аз
Амардысты
Категори:1364
1936
1936 1936moi nanca 1936 1936 1936
479-æм аз
Амардысты
Категори:479
1937
1937 1937moi nanca 1937 1937 sah:1937 сыл 1937
Дугъысыф
Дугъысыф кæнæ бæхысыф, рæсыдбадæн, рæсыдбадæнкæрдæг, хæфлас, богалгæрдæг, хъæдгомы кæрдæг, чыс.ныхас. тагтысыф кæнæ тæгтысыф , , догъайсифæ, арсидзеген (Plantago, Подорожник) у иуазон кæнæ бирæазон кæрдæджыты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ
480-æм аз
Амардысты
Категори:480
1939
1939 1939moi nanca 1939 1939 1939
Антверпен
Антве́рпен (Antwerpen, Anvers , Antwerpn) у сахар Фландрийы (Бельги). Бельгийы дыккаг (Брюсселы фæстæ) стырдæр сахар, Фландрийы стырдæр цæрæнран.
У Антверпены провинцийы административон центр.
Новочеркасск
Новочеркасск у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты. Цæрынц дзы 180 мин адæймагæй фылдæр. Новочеркассчы ис бирæ уæлдар ахуыргæнæндæттæ.
Хартум
Хартум (الخرطوم al-Kharṭūm; «пылы хæтæлфындз») у Суданы сæйраг сахар. Цъæх Нил æмæ Урс Нил кæм баиу сты, уыцы бынаты лæууы. Цæрынц дзы 4 милуан адæймаджы бæрц, фæлæ дырыс нымæц ничи зоны.
Антверпен
Сахар æрбынат кодта цæугæдон Шельдæйы фæйнæфарс.
Новочеркасск
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
Антверпен
Антверпен у дунейы дæс стырдæр денджызон порттæй иу.
Хартум
Фиппаинæгтæ
Категори:Суданы сахартæ
Антверпен
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы сахартæ
Плутон
Плуто́н (134340 Pluto; символ:  кæнæ   ) у Хуры системæйы чысыл планетæ (раздæры — планетæ).
Категори:Хуры системæйы планетæтæ
Хъæдхой
Хъæдхой кæнæ хъæдкъуыр,  у мæргъты бинонад (220 хуызы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
1366-æм аз
Амардысты
Категори:1366
Къозы æфцæг
Къозы æфцæг кæнæ Къодзы æфцæг, Æфцæджы бæрзонд у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Къозы ком
1940
1940 1940moi nanca 1940 1940 1940
Фатих
Фатих (Fatih) у Стамбулы районтæй иу. Йæ зындгонддæр сыхтæй иу у Лалели, саудæджеры ахсджиаг артдзæст.
Цæрджыты нымæц куыд ивта:
Æддаг æрмæг
Категори:Стамбулы районтæ
1941
1941 1941moi nanca 1941 1941 1941
Омск
Омск у сахар Уæрæсейы, Омсчы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 1,14 млн адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Омсчы облæсты сахартæ
481-æм аз
Амардысты
Категори:481
482-æм аз
Амардысты
Категори:482
1942
1942 1942moi nanca 1942 1942 1942
Брюсселы трамвай
thumb|right|300px|Трамвай пре-метройы станцæйыл Брюсселы трамвай у Брюсселы сахары æхсæнадон транспорты хуызтæй иу. У сахары организаци STIB/MIVB-йы дæлбар.
Конкæ (бæхтрамвай, бæхпоезд) Брюсселы фæзынди 1869-æм азы, 1877-æм азы дзы пайда кæнын райдыдтой тæфæйдзу трамвайтæй, 1894-æм азы та сахары райдыдта кусын электрон трамвай (уыди бæстæйы фыццаг ахæм).
Брюсселы ис уæрæх трамвайон хыз. 2007-æм азы кæронмæ сахары куыстой 18 маршруты.
2007–2008-æм азты арæзт цыди хызы реорганизаци — иуæй-иу маршрутты трассæтæ æрцыди ивд, фæзынди ног маршруттæ, сæхгæдæуыд цалдæр зæронды.
Категори:Бельгийы трамвайон системæтæ Категори:Брюссель
483-æм аз
Амардысты
Категори:483
Гомелы облæст
Облæсты цæрынц 1 млн 476 мин адæймаджы, уыдонæй се ’ртыккаг хай хъæуты.
Фиппаинæгтæ
*
Ехсыхъæд
Ехсыхъæд (Tamarix, Гребенщик, Гребенчук) у къутæрты æмæ чысыл бæлæсты мыггаг.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ нарты кадджыты
Баскæгты Бæстæ
Баскæгты Бæстæ (País Vasco, Euskadi) у историон бæстæ æмæ автономон æмбалад Испанийы цæгаты.
Фиппаинæгтæ
*
1943
1943 1943moi nanca 1943 1943 1943
Зар
Зар (ძარი — [дзари]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Æрбынат кодта Цхинвалæй цæгат-ныгуылæнырдыгæй 8 километры æддæдæр æмæ баст у сахаримæ автофæндаджы фæрцы. Хъæу дихгонд у фæндагæй дæууæ хайыл. Хæстæгдæр хъæутæ сты: ныгуылæнырдыгæй — Рустау, хуссарырдыгæй — Додот, хуссар-скæсæнырдыгæй — Дампъалет.
1992-æм азы 20 майы æрцыдис, историйы Зары трагедийæ чи баззад, уыцы трагикон цау — гуырдзиаг фыдгæнджытæ фехстой, Зары фæндагыл автобусыл чи цыди, уыцы ирон лигъдæтты. Фæмардысты 36 адæймаджы, уыдонимæ сывæллæттæ, сылгоймæгтæ æмæ ацæргæ адæм.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бикойтæ, Цыбыртæ, Цыхуырбатæ, Харебатæ, Уанетæ, Хъоцытæ, Тедетæ, Хъуылымбегтæ, Гæззатæ, Чилæхсатæ, Къæбыстæ, Дзабитæ, Абайтæ, Тъехтæ.
Топографион картæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
484-æм аз
Амардысты
Категори:484
1368-æм аз
Амардысты
Категори:1368
Яшин, Лев Иваны фырт
Яшин Иваны фырт Лев (райгуырдис 1929-æм азы 22 октябры Мæскуыйы — амардис 1990-æм азы 20 мартъийы Мæскуыйы) — советон футболист, «Динамо» (Мæскуыйы) æмæ Советон Цæдисы иугонд футболон командæйы дуаргæс. Олимпаг хъæзтыты (1956) æмæ Европæйы чемпион (1960), Советон Цæдисы фондз хатты чемпион (1954, 1955, 1957, 1959, 1963), Советон Цæдисы хъалацы хицау (1953, 1967, 1970), Советон Цæдисы спорты сгуыхт мастер (1957). Яшин у XX æнусы дунейы хуыздæр дуаргæстæй иу World Soccer, France Football æмæ Placar-ы верситæм гæсгæ.
Ныгæд æрцыдис уæлмæрдтæ «Ваганьковское»-йы, Мæскуыйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Советон Цæдисы футболисттæ Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:Мæскуыйы чи райгуырдис, уыдон Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
1944
1944 1944moi nanca 1944 1944 1944
Сагхъæд
Сагхъæд кæнæ тыфхъæд (Jasminum, Жасмин) у æнусонцъæх зайæгойты мыггаг, зайы хуссар бæстæты.
485-æм аз
Амардысты
Категори:485
Сагхъæд
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къозыдон
Къозыдон кæнæ Стыр дон, Цъалайы дон (ღარულა — [гъарула]) у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзауы районы, Рионы фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Гуырдзыстоны цæугæдæттæ Категори:Къозы ком
1369-æм аз
Амардысты
Категори:1369
Ручъы ком
Æмарæн цы кæмттимæ кæны, уыдон сты скæсæнæрдыгæй: Сыбагом æмæ Згъуыбир, хуссарварс — Тлигом æмæ Урсдзуаргом, ныгуылæнварс — Дзомагъгом æмæ цæгатварс та Захъхъагомимæ.
Æддаг æрмæг
* Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
1945
1945 1945moi nanca 1945 1945
Уæсæг (хох)
Уæсæг кæнæ Цмийаг комы хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Йæ бæрзæнд у 4117,3 м.
486-æм аз
Амардысты
Категори:486
Тыфхъæд
Тыфхъæд у ахæм зайæгойты ном:
Зругдон
Зругдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Туалгомы. Уый у Нарыдоны фæрсагдон.
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Зруггом
Подольск
Подо́льск у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты, Мæскуыйæ 16 километры æддæмæ. Цæрынц дзы 309,2 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Оренбург
Оренбург (Оренбург) у Уæрæсейы сахар Оренбурджы облæсты. Цæрынц дзы 538,6 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оренбурджы облæсты сахартæ
Папей
Папей (Papey) у сакъадах Исландийы хуссар-ыскæсæн. Йæ фæзуат у 2 км².
Арчънет
Арчънет (არკნეთი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бырц
Бырц (бирæон нымæц: бырцытæ), (Piper nigrum) у бирæазон зайæгой.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Судзагхæлттæ
Грютвикен
Грютвикен (Grytviken) у бритайнаг фæсденджызон территори Хуссар Джорджи æмæ Хуссар Сандвичы сакъадæхты административон центр.
Категори:Хуссар Джорджи æмæ Хуссар Сандвичы сакъадæхтæ
1947
1947 1947moi nanca 1947 1947 1947
487-æм аз
Амардысты
Категори:487
1948
1948 1948moi nanca 1948 1948
Гнугъы хох
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
488-æм аз
Амардысты
Категори:488
Хъороты Дауыт
Цардафыст
Дауыты фыд Гиго уыдис мæгуыр зæххкусæг лæг, бинонты фæдарын йæ бон нæ уыди æмæ ралыгъди Цæгат Ирыстонмæ, Алагирмæ. Дауыт райдытда кусын дуканийы цумайы лæппуйæ. Уыцы рæстæг йын-иу чиныгмæ æркæсыны фадат фæцис. Габо баныхас кодта сæ хъæуккаг ахуыргæнæг Дзасохты Алыксыимæ, цæмæй Дауытæн фыссын æмæ нымайын бацамона. Лæппу ахуыргæнæджы зæрдæмæ фæцыд йæ сæрæндзинадæй.
Дацыт ахуыр кодта Дзæуджыхъæуы училищейы, каст фæцис Калачы бухгалтеры курсытæ. Уый фæстæ æххæст кодта алыхуызон æхсæнадон-культурон куыстытæ.
Фыссæг, æвæццæгæн, бирæ литературон бынтæ ныууагътаид, фæлæ йын 1924-æм азы декабры мæй æгъатыр мæллæт æнафон йæ цард аскъуыдта.
Хъороты Дауыты сфæлдыстады зынгæдæр бынат ахсынц йæ драмон уацмыстæ: «Æз нæ уыдтæн, гæды уыди», «Дæсны», æмæ «Уарзæттæ» Уæлдай тынгдæр ын зонæм йæ пьесæ «Æз нæ уыдтæн, гæды уыди». Ныффыста йæ 1910-æм азы. Мыхуыры рацыд 1913-æм азы. Йæ комеди уыцы рæстæджы тынг актуалон уыдис, равдыста нын, паддзахы чиновникæй ирон хъæуты чи уыди, ахæмты.
Категори:Ирон фысджытæ Категори:Ерманы чи райгуырдис, уыдон Дауыт
Гуджаратаг æвзаг
Гуджара́ти, гуджаратаг æвзаг (ગુજરાતી, gujarātī) у гуджаратæгты æвзаг, индоевропæйаг мыггаджы индоариаг къорды æвзæгтæй иу. Æдæппæт дзурджыты нымæц у 46 милуаны бæрц, уыдонæй фылдæр хай цæрынц Индийы ныгуылæны — Аравийы денджыз æмæ Пакистанимæ арæнмæ ’ввахс. Мингай дзурджытæ цæрынц Африкæйы (Танзани, Угандæ, Кени) æмæ АИШ-ы.
Гуджаратаг æвзаг у штат Гуджараты официалон æвзаг.
Категори:Индийы æвзæгтæ Категори:Пакистаны æвзæгтæ Категори:Индоариаг æвзæгтæ
Манагуæ (департамент)
Фиппаинæгтæ
Категори:Никарагуæйы департаменттæ
1949
1949 1949moi nanca 1949 1949
Аунеу
Аунеу (ავნევი [авневи]) у Хуссар Ирыстоны Знауыры районы хъæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цывзы
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Судзагхæлттæ Категори:Хъацæнтæ (хæринаг)
1372-æм аз
Амардысты
Категори:1372
Страсбург
Стра́сбург (Страсбур) (Strasbourg, Straßburg, Argentoratum) у сахар Францы скæсæны, Эльзасы историон сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Хуссар Финлянди
Хуссар Финлянди (Etelä-Suomen lääni, Södra Finlands län) у Финляндийы кæддæры губернæ.
Категори:Финляндийы губернæтæ
Тырсыйы æфцæг
Тырсыйы æфцæг (перевал Трусо) у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны арæныл, Захъхъагомæй Тырсыгомы ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Гуырдзыстоны æфцджытæ
489-æм аз
Амардысты
Категори:489
Химки
Хи́мки, вариант: Химкæтæ у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 239,2 мин адæймаджы (2016).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
Орск
Орск у сахар Уæрæсейы Оренбурджы облæсты. Цæрынц дзы 231,1 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Оренбурджы облæсты сахартæ
Тингветлир
thumb|right|300px|Тингветлир thumb|right|300px|Тингветлир thumb|right|300px|Тингветлир Тингветлир (Þingvellir) у дæлвæз æмæ национ парк Исландийы хуссар-ныгуылæны Рейкьянесы фарсмæ.
Категори:Исланди
Цъæй
Цъæй:
Дыгурон диалект
Дыгурон диалект (дыгурон æвзаг), дыгуронау дигорон диалект (дигорон æвзаг) у ирон æвзаджы дыууæ диалекттæй иу. Уый у дыгурæтты диалект.
Деретич, Йован И.
'''Йован И. Деретич''' (Јован И. Деретић; райгуырдис 1939-æм азы 8 январы, Ораховацы, Югославийы къаролады) у сербаг публицист æмæ историк, сербаг автохтонон историон скъолайы бæрнлæг, политикон организаци «Сæрибар Сербийы» («Слободна Србија») бындурæвæрæг.
Дыгурон диалект
Дыгуронау чи фыста, уыдонæй зынгонддæр у поэт Малиты Геуæргийы ном.
Деретич, Йован И.
Традицион историон зонады сæрты ахизгæйæ, Деретич рæгъмæ хæссы рагон сербаг историйы хабæрттæ, кæцытæ æндæр æмæ æндæр бæстæты, дам, ивд æрцыдис. Зæгъæм, Деретичмæ гæсгæ сербаг фыссынад уыдис Европæйы рагондæр фыссыны системæтæй иу, уымæй та фæстæдæр равзæрдысты æндæр алфавитон системæтæ — уираг, грекъаг æмæ ромаг.
1950
1950 1950 1950moi nanca 1950 1950 1950
Деретич, Йован И.
Æддагон æрмæг
Категори:Сербийы публицисттæ
490-æм аз
Амардысты
Категори:490
Дыгурон диалект
Дыгурон æвзаг 1937-æм азы
Уыимæ бирæтæ куыд æнхъæлынц, афтæ ацы уацы дыгурон æвзаг, диалект, алфавит, фыссынад æмæ литературæ «контреволюцион» хуынд иу ран дæр не ’рцыдысты. Уыцы термин уацы æмбæлы æрмæст «буржуазон националистты» афыссгæйæ, уыдоны æмрæнхъ советон активист Мугуевы æвæргæ. «Буржуазон националисттæ» та Бæдоаты Хъ. уацы рахуыдта, номæй-номмæ, Цæлыккаты Ахметы, Бекойты Дзибкайы, Байаты Гаппойы, Къосираты Сæрмæты, Кочиты Бидзинайы, Хъубатиты-Болаты Агуыбечыры, Дзесты Куыдзæджы.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон æвзаг *
1373-æм аз
Амардысты
Категори:1373
Какон
Какон кæнæ какон сындз; хуссар ныхасыздæхтыты ис æндæр вариант: къуырынцхы, (Prunus spinosa, Тёрн) у, цъæх дыргътæ чи дæтты, ахæм сындзджын къутæрты мыггаг.
491-æм аз
Амардысты
Категори:491
Нуры
Нуры, (Allium sativum) у кæрдæг зайæгой, хъæдындзы хуыз, халсар.
Кæс ноджы
Категори:Халсæрттæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ Категори:Хъацæнтæ (хæринаг)
1374-æм аз
Амардысты
Категори:1374
Вьедмæ (сахар)
Вьедмæ (Viedma) у сахар Аргентинæйы, Рио-Негройы провинцийы сæйраг сахар.
14 январы
14 январы, иронау тъæнджы мæйы 14-æм бон — азы 14-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Вьедмæ (сахар)
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Рустау
Рустау (რუსთავი):
Сыбайы æфцæг
Сыбайы æфцæг (Сбавский перевал) у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны арæныл.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Хуыцъе
Хуыцъе (Хвце, ხვწე) у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Лæууы цæугæдон Стыр Леуахийы былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бешикташ (район)
Бешикташ (Beşiktaş) у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Европæйы хайы.
1951
1951 1951moi nanca 1951 1951 1951
Хэлси фуд
Æнæххæст бæрнондзинады æхсæнад «Хэлси фуд» (англис. «Healthy Food») — уæрæсейаг сæрмагонд компани, проект социалон амалхъомады фадыджы. Йæхи æвдисы куыд кафеты æмæ вендингон гарзæгты хыз, кусы æнæниз хойрæгты кондадыл æмæ сæ реализацийыл. Кусы 2009-æм азæй æнæниздзинадыл чи тыхсы, ахæм активисттæ Дмитрий Пронин æмæ Мария Колосова разамынды, фылдæр Мæскуыйы егъау бизнес-центрты.
Истори
Компани бындур æвæрд арцыд хъæздыг амалиуæгдартæй Дмитрий Пронин æмæ Мария Колосовайæ. Уыдон 2000-æм азты амбисы бакуыстой иумæйаг бизнес-проект улæфты комлекс «Æнæниздзинады æгъдауы территори». Фæлæ йæ сæ бон нæ баци сæххæст кæнын экономикон кризисы аххосæй. Уæддæр, 2009-æм азы тъæнджы мæйы уыдон регистраци скодтой æнæххæст бæрнондзинады æхсæнад «Хэлси фуд» æмæ байгом кодтой Мæскуыйы æнæниз хойрæгты кафеты хыз. Хъуыддагыл бахардз кодтой хи ’хцайæ 10 милуан сомы. Фыццаг кафе байгом и бизнес-центры «Крылатские холмы».
Цъуртайы дон
Цъуртайы дон (ჭურთა, Чурта) у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Хэлси фуд
Истори
2010-æм азмæ компанийы æфтиаг фæдывæр и, иннæ аз дæр дыууæ хатты фæфылдæр. Компани архайдта æхсæнадæмон амалхъомадон конкурсы Ernst & Young, æмæ рамбылдта регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-ы æппæтуæрæсеон конкурс социалон амалиуæгдарты ’хсæн. Уымæ гæсгæ цын фондз азмæ радих кодтой æнæпроцентон æфстау 5 милуан сомы. Уыцы ’хцайы фæрæзтæй уыдисты æлхæд вендингон гарзæгтæ бизнес-центрты æвæрынмæ, зæгъæм «Легион»-ы, Baker Plaza-йы, «Новоспасский двор»-ы, «Нахимовский»-ы, базарадон центрты «Мега» æмæ æндæр егъау офисон бæстыхæйтты.
2013-æм азы бæрæггæнæнтæм, хызмæ хаст уыд 16 кафейы æмæ 30 вендингон гарзæджы. Разамонджыты ныхæстæм гæсгæ, алы ног бынат гом кæнынæн хардз кодтой 450 мин сомæй 3 милуан æмæ 500 мин соммы онг. Сеппæт фæзуæттæ базайраг уæй кæнынæн истой æххуырсы. Уыцы рæстæгмæ афæдзы æрзылд ногæй та фæфылдæр дыууæ хатты, æмæ сси 122 милуан сомы. Операцион пайдадзинад та сси 14 %.
Архайд
Ассортименты фылдæр хай сты æнæсойджын къæдорæй конд сырниктæ алыхуызон гахæимæ, лауызтæ æнæдрожжон хуыссæйæ дзидзаимæ, кæсагимæ æмæ халсартимæ, æрæджы кæй ралæмæрстой, ахæм соктæ, кастæ, хъæрмхуыппытæ, салаттæ экологикон сыгъдæг халсартæй æнæ сойæ, дзмарийæ, консерванттæй, ахорæнтæй, ароматизатортæй, ад тынгдæр чи кæны, ахæм уæлæмхасæнтæй. Кæсаг, карчы дзидза æмæ стуры фыд фыцынц æрмæст сæрмагонд параконвекцион пецты — æнæ сурвыхæй, фæздæгдарынæй, маринад кæнынæй æмæ пастеризацийæ. Кетчуп æмæ майонезты бæсты цæттæ кæнынц хицæн соустæ цыхтæй, æхсырысæртæй, маламарæй, фæткъуытæй, оливкæтæй конд сойæ, æнæ сыгъдæггонд сойæ, лимоны æмæ мандарины сокæй, къухæй лæмæрст. Хойрæгты фылдæр хайы æххæстæй уæлвæтк сты кæнæ дзы бынтон гыццыл сты сойæ, цæххæй æмæ сæкæрæй. Компани уадзы уæрæх алуынд комдарыны æмæ веганты хæринæгты, кæцыты нæй фос чи дæтты, ахæм хойрæгтæ.
Хойрæгтæ кæнынæн хомæг фыццаджы дæр æввонг кæнынц мæскуыйыбын фермерон хæдзарæдтæй, се ’хсæн 20 уæрæсеон куыстуаты. Хæринæгтæ кæнынц тагъд чи сæфы, ахæм хойрæгтæй, уый тыххæй компани бакуыста кондады пълан аразыны системæ, цæмæй сæхи аирвæзын кæной стыр базайрæгты сæфтæй.
Критикæ
Журнал «Эксперт»-ы фæлгæсæг Наталья Литвиновамæ гæсгæ, бирæтæн «Хэлси фуд»-ы арæнæвæрдтытæ фæкæсдзысты уæлбæрц:
Кейтерингон компани Sodexo-йы аналитик Денис Шершнёвы нæ уырны вендингон гарзæгтæй анæниз хойрæгтæ уæй кæнынæй исты рауайдзæн, уый:
Саранск
Сара́нск (Саранск ошсь, Саран ош) у Уæрæсейы сахар, Мордовийы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 297,4 мин адæймаджы (2010).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мордовийы сахартæ
Фæстаг маймули
«Фæстаг маймули» у фыццаг фантастикон роман, иронау фыст чи ’рцыд (мыхуырæй рацыд 1977 азы). Йæ автор у Хуссар Ирыстоны Фысджыты цæдисы уæнг Къæбысты Зауыр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Литературон уацмыстæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Ирон литературæ
492-æм аз
Амардысты
Категори:492
1952
1952 1952moi nanca 1952 1952
1375-æм аз
Амардысты
Категори:1375
493-æм аз
Амардысты
Категори:493
1953
1953 1953moi nanca 1953 1953 1953
494-æм аз
Амардысты
Категори:494
Кадыкёй
thumb|right|300px|Кадыкёй Кадыкёй (Kadıköy) у район Стамбулы. Æрбынат кодта сахары Азийы хайы.
Категори:Стамбулы районтæ
15 январы
15 январы, иронау тъæнджы мæйы 15-æм бон — азы 15-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1954
1954 1954moi nanca 1954 1954 1954
Южно-Сахалинск
Южно-Сахалинск у Уæрæсейы сахар, Сахалины облæсты административон центр. Цæрынц дзы 200 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:Сахалины облæсты сахартæ
495-æм аз
Амардысты
Категори:495
Калотæ
Калотæ (Калоевы) сты ирон мыггаг.
Эсватини
Эсвати́нийы Къаролад (Umbuso weSwatini, Kingdom of Eswatini), 2018 азы онг — Сва́зиле́нды Къаролад (Kingdom of Swaziland) у паддзахад Африкæйы хуссары.
*
1955
1955 1955moi nanca 1955 1955 1955
Сарапул
Сара́пул (Сарапулкар) у сахар Удмуртийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Удмуртийы сахартæ
18 июны
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Хъуылатæ
Хъуылатæ (Кулаевы) сты ирон мыггаг.
1377-æм аз
Амардысты
Категори:1377
Хъуылатæ
Равзæрд
Хъаратæ, Гæбутæ, Хъуылатæ æмæ Себетты хонынц æрвадæлтæ, иу артæй байуаргæ æфсымæртæй равзæргæ мыггæгтæ. Равзæрдысты Ос-Бæгъатыры фырты фырт Цъæхилы дыккаг усæй, цардысты Дагомыхъæуы. Æфсымæртæ Дагомы сæ нæмттæй мыггæгтæ скодтой æмæ фæзындысты мыггæгтæ: Хъаратæ, Гæбутæ, Хъуылатæ æмæ Себеттæ. Сбирæ сты æмæ сын зæххытæ нал фаг кодтой. Уымæ гæсгæ ацыдысты Дыгуры коммæ, Лезгорыхъæумæ. Фæстæдæр Гæбутæ фæлыгъдысты Къæмунтыхъæумæ, Хъуылатæ та — Дымтæм, Хъаратæ баззадысты Лезгоры.
Фиппаинæгтæ
*
496-æм аз
Амардысты
Категори:496
2 августы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
497-æм аз
Амардысты
Категори:497
1956
1956 1956moi nanca 1956 1956 1956
Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбыл
Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбыл (Provence-Alpes-Côte d’Azur, Provença-Aups-Còsta d'Azur) у регион Францы хуссары. Йæ сæйраг сахар у Марсель.
Фиппаинæгтæ
*
1958
1958 1958moi nanca 1958 1958 ई सं १९५८ 1958
16 январы
16 январы, иронау тъæнджы мæйы 16-æм бон — азы 16-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1957
1957 1957moi nanca 1957 1957 1957
Алюмини
Алюмини (Aluminium — "Al") у химион элемент. Уый у фæлмæн згъæр. Сыгъдæг алюмини у æвзистхуыз. Уый згæ нæ кæны.
Алюминийы тайыны температурæ у 660,32 oC, фыцыны температурæ — 2519 oC.
Категори:Химион элементтæ Категори:Згъæртæ
Кордовæ (провинци, Аргентинæ)
Кордовæ (Provincia de Córdoba) у провинци Аргентинæйы. Сæйраг сахар — Кордовæ.
Категори:Аргентинæйы провинцитæ
14 декабры
14 декабры, иронау цыппурсы мæйы 14-æм бон — азы 348-æм бон ( 349-æм бон).
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Рустау (Хуссар Ирыстон)
Рустау (რუსთავი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гæззаты Валери
Гæззаты Георгийы фырт Валери (райгуырдис Дзæуджыхъæуы, 1954 азы 7 августы) у зындгонд советон футболист æмæ уæрæсейаг футболон тренер. Йæ фыццаг тренер — Цæлыккаты Муссæ. Æхсæнадæмон къласы спорты мастер (1980), Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт тренер (1990). Клуб «Спартак-Аланийы» сæргълæууæгæй куы уыд (1989—1991, 1994—1999), уæд йæ къухы бантыстис йæ командæ Уæрæсейы чемпион скæнын (1995).
2001—2003, 2004—2008 кусы футболон клуб «ЦСКА»-йы сæйраг тренерæй.
2002—2003 уыдис Уæрæсейы æмбырдгонд командæйы сæйраг тренер.
2009-æм азæй куыста Киевы футболон клуб «Динамо»-йы сæйраг тренерæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы футболон тренертæ Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Валери Категори:Советон Цæдисы футболисттæ Категори:Футболон тренертæ Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
1959
1959 1959moi nanca 1959 1959
499-æм аз
Амардысты
Категори:499
Порт-Луи
Порт-Луи (Port Louis []) у Маврикийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Маврикийы цæрæнрæттæ
500-æм аз
Амардысты
Категори:500
1379-æм аз
Амардысты
Категори:1379
17 январы
17 январы, иронау тъæнджы мæйы 17-æм бон — азы 17-æм бон.
1961
1961 1961moi nanca 1961 1961
17 январы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1960
1960 1960moi nanca 1960 1960
Кæсгон адæм
Кæсгæттæ кæнæ кæсæг (хином: адыгэ) сты Цæгат Кавказы цæрджытæ, Кæсæг-Балхъары бындурон æмæ стырдæр адæм (республикæйы цæрджытæй 55%). Уыдон дзурынц кæсгон-черкесаг æвзагыл, уый фæдыл сæ хонынц адæмыхатт нæ, фæлæ адыгъейы этносы дæлкъорд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæг-Балхъар Категори:Кавказы адæмтæ Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Дзамура
Дзамура, вариант: Дзаумура у хохы цъупп Кавказы, Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
18 январы
18 январы, иронау тъæнджы мæйы 18-æм бон — азы 18-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Саратов
Саратов у Уæрæсейы сахар Саратовы облæсты. Цæрынц дзы 850,1 мин адæймаджы. Лæууы цæугæдон Волгæйы былыл.
Росон
Росон (Rawson) у сахар Аргентинæйы, Чубуты провинцийы сæйраг сахар.
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Мæлæтæй æфхæрд
Мæлæтæй æфхæрд у адæймаджы цард байсыны æфхæрд иуæй-иу фыдракæндтæ бакæныны тыххæй. Нырмæ 130 паддзахады мæлæтæй æфхæрд сæ закъæттæй аиуварс кодтой, уыдонæй фыццаг сси Венесуэлæ 1863-æм азы.
30 паддзахадæй фылдæры мæлæтæй æфхæрд у наркотиктæ хæлиугæнджытæн закъонмæ гæсгæ æфхæрд. Иран, Сингапур, Малайзи æмæ Филиппинты, адæймагмæ наркотиктæ бæрцæй иу чысыл куы разыны, уæд мæлæтæй æфхæрды тæрхон ын рахæссынц.
Фиппаинæгтæ
Категори:Барад Категори:Мæлæт
1962
1962 1962moi nanca 1962 1962
501-æм аз
Амардысты
Категори:501
Окситайнаг æвзаг
Окситанаг æвзаг (occitan, lenga d'òc) у ромайнаг æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл Окситанийы цæрджыты иу хай.
Кæс ноджы
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ Категори:Испанийы æвзæгтæ
Заокский
Зао́кский у сахарæнгæс посёлок (кусджыты цæрæнран) Тулæйы облæсты; у Заокскийы районы административон центр.
Географи
Æвæрд ис облæсты цæгаты, Тулæйæ цæгатырдæм 63 километры æддæдæр. Заокскийы æрбынат кодта æфсæнвæндаджы станцæ — хауы Мæскуы—Тулæйы линимæ.
Истори
Заокскийы истори райдайы дины приходæй. Приходмæ ма хаудысты ахæм хъæутæ æмæ бынæттæ: Уньки (хъуыстгонд у XVII æнусæй), Ивановкæ æмæ, Мæскуы—Курсчы æфсæнвæндагмæ чи хауы, уыцы станцæ Иваново (ныртæккæ у станцæ Тарусская). 1935-æм азы хъæутæ Ивановкæ æмæ Тарусская (Мæскуыйы облæсты Заокскийы район) баиу сты æмæ фæзындис ног хъæу — Заокское.
Сахарæнгæс поселочы статус цæрæнранæн лвæрæд æрцыдис 1970-æм азы.
Культурæ
Посёлочы ис астæуккаг скъола, сæрмагонд скъола-интернат, музыкалон скъола, районы рынчындон.
Заокскийы æрбынат кодта æвдæм боны адвентистты уæлдæр ахуырдон — Заокскийы адвентистон университет, ис дзы музыкалон, экономикон, фæсарæйнаг æвзаджы æмæ факультеттæ. Æдæппæт студентты нымæц у 300 адæймаджы бæрц.
Посёлочы уагъд цæуы газет «Заокский вестник».
Фенддæгтæ
Заокскиймæ хæстæг, Окайы былгæрон æрбынат кодта Поленово — зындгонд уырыссаг нывгæнæг В. Д. Поленовы музей-æрдзæвæрæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тулæйы облæсты цæрæнрæттæ
Зды
Зды, (Plumbum — «Pb») у химион элемент, фæныкхуыз згъæр.