cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Латинаг Америкæ
Латинаг Америкæ (América Latina or Latinoamérica; América Latina; Amérique latine) у, испайнагау, португайлагау æмæ францагау кæм дзурынц, уыцы америкаг бæстæты иумæйаг ном.
Вæййы гæнæн фенын иннæ термин — Иберо-Америкæ, кæцы нысан кæны канд Латинаг Америкæйы бæстæтæ нæ, фæлæ ма ноджы Португали æмæм Испани дæр.
Латинаг Америкæйы бæстæтæ сты:
Латинаг Америкæйы фæзуат у 21 милуан км² фылдæр, ома дунейы сурзæххы 14,1%. 2008-æм азы уыцы регионы цæрджыты нымæц уыдис 569 милуанæй фылдæр.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Америкæ
1766
1766 1766 १७६६
846-æм аз
Амардысты
Категори:846
1767
1767 1767 १७६७
Гозо
Гозо у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы. Ис Чысыл Леуахийы комы.
Цардысты дзы Хуыбиатæ.
2 декабры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Ubuntu
Ubuntu (Убунту) у линуксы дистрибутив Debian-ы бындурыл. Убунтуйыл сæйрагдæр зилæг у компани Canonical (регистрацигонд Мэны сакъадахыл).
Æрвитæнтæ
Категори:Линукс *
Мовсес Хоренаци
Мовсе́с Хоренаци́ (Մովսէս Խորենացի; иу фыстытæм гæсгæ, райгуырдиc 410 азы — амардис 490 азы кæнæ та VI æнусы райдианы , иннæ фыстытæм гæсгæ, Мовсес Хоренаци цардис IX æнусы ) у Стыр Сомихы астæузаманы , «Сомихы истори»-йы автор , «сомихаг историографийы фыд».
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы истори
847-æм аз
Амардысты
Категори:847
1644-æм аз
Амардысты
Категори:1644
Бæрзонд къæдзæх
Бæрзонд къæдзæх кæнæ Гормагъала у хохы цъупп Кавказы. Ис Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Къозы ком
1769
1769 1769 १७६९
Уакка
Уакка, вариант Уагка у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
1645-æм аз
Амардысты
Категори:1645
848-æм аз
Амардысты
Категори:848
Цоппай
Цоппай у ирон адæмы кафыны æмæ зарыны хицæн фæтк æрвдзæфы алыварс, стæй хус рæстæг сыхаг хъæутыл кафгæ æмæ заргæйæ зилыны æгъдау. Цоппай дыууæ хуызы дæр баст сты æрвнæрды бардуаг Уациллаимæ.
Цоппай фæзынди XV æнусы.
Æрвитæнтæ
Категори:Ирон кæфтытæ
Кæрдзын (хъæу)
Кæрдзын (Карджин) у Цæгат Ирыстоны Кировы районы хъæу.
Æрвитæнтæ
Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ
Элязыг (ил)
Элязыг (Elâzığ) у ил (провинци) Турчы скæсæны. Провинцийы ис 11 районы (илче).
2010-æм азы 8 мартъийы провинцийыл æрцыдис зæххæнкъуыст, уый фæстиуæгæн фæмардысты 42 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Учалы
Учалы (Учалы) у сахар Уæрæсейы Башкортостаны, Учалыйы районы административон центр. Цæрынц дзы 35 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Башкортостаны сахартæ
Барц
Барц — иуæй-иу æхсырæйхæсгæ цæрæгойты бæрзæйыл хъуынтæ, хъистæ.
Категори:Цæрæгойты анатоми
Лекъуан
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Англисаг адæм
Англисæгтæ (Englishmen, English people) сты Англисы бындурон адæм. Англисæгты националон æвзаг у англисаг.
Бирæ англисæгтæ цæрынц АИШ, Канадæ æмæ Австралийы.
Категори:Стыр Британийы адæмтæ
Æхсæртæг
Æхсæртæг — Æртæ Нартæй иуы – æхсарджын æмæ зонынджын мыггаг Æхсæртæггаты фыдæл, нарты хистæр Уæрхæджы фырт, Æхсары халдих фаззон, йæ кæстæр.
Æхсæртæг нарты кадджытæм гæсгæ
Æхсар райгуырд фыццаг кæркуасæны, Æхсæртæг та – дыккаг кæркуасæны, Бонвæрноны скастмæ. Уæрхæг йæ лæппуты райгуырды боны фарнæн скодта нæртон куывд сырды фыдæй. Æрхуыдта уæларвæй Куырдалæгоны, фурдæй – Донбеттыры, нартæй та – Борæйы æмæ æндæрты. Дыууæ фаззоныл буц нæмттæ сæвæрдта уæларв Куырдалæгон. Æхсар æмæ Æхсæртæг та сыл уымæн сæвæрдта, æмæ Æхсар, хистæр æфсымæр, уыд æхсарджын, Æхсæртæг та, кæстæр æфсымæр – Æхсарæй æхсарджындæр. Номæвæрæджы лæварæн Куырдалæгон радта Уæрхæгæн удæвдз йæ куырдадзы фæтыгæй, болат æндонæй арæзт. Уайтагъд айрæзтысты Æхсар æмæ Æхсæртæг: бон рæзтысты уылынг, æхсæв та – уыдисн. Сарæзтой сæхицæн фаттæ æмæ æрдынтæ æмæ арвыл маргъ тæхын нæ уагътой – æрмийæ-иу æй æрæппæрстой. Айхъуыст дунейыл, зæгъгæ, нарты Уæрхæгæн рахъомыл хъæбатыр фырттæ. Уыдон-иу æхсæв нарты цæхæрадоны иумæ хъахъхъæдтой æвæджиау фæткъуы бæласы иунæг сыгъзæрин фæткъуы, адæмæн æлутон хос чи уыд æмæ бахъахъхъæнын кæй нæ фæрæзтой, уый. Æфсымæртæ йæ хъахъхъæнгæ та хъуамæ кодтаиккой радыгай. Æмбисæхсæвмæ – Æхсæртæг, уырдыгæй бонмæ – Æхсар. Фæлæ Æхсæртæг йе 'фсымæрæн фæтæригъæд кодта æмæ бонмæ дæр хъахъхъæнæг йæхæдæг ныллæууыд. Æхсæв æмæ бон кæрæдзийæ куыд хицæн кодтой, афтæ цæхæрадонмæ æрбатахт æртæ маргъы. Æхсæртæг бады, йæ фат æмæ йе 'рдын йæ къухы, афтæмæй. Кæсы, æмæ æвиппайды бæлас ныррухс и, æмæ йыл бадт æртæ æхсинæджы. Фæткъуымæ куыддæр фæцæйæвнæлдтой, афтæ сæ Æхсæртæг фехста, æмæ атахтысты, æрмæст сæ иуæн йæ туджы æртæхтæ æркалдысты зæхмæ. Æхсæртæг сæ æрбамбырд кодта æмæ сæ зæлдаг кæлмæрзæны батыхта. Кæлмæрзæн йæ фæснахы атъыста. Куыддæр сбон, афтæ Æхсæртæг Æхсары райхъал кодта æмæ араст сты тугвæдыл, æмæ сæ уый бакодта денджызы былмæ. Уым фæд денджызы бынмæ ныххызт. Æхсæртæг загъта:
Æхсар баззад денджызы был. Æхсæртæг та йæ дзаумæттæ æрбатымбыл кодта, æмæ ныффардæг ис денджызы бынмæ. Æхсæртæг денджызы бын Донбеттырты хæдзармæ бафтыд. Хæдзар та ахæм хæдзар уыд, æмæ йæ къултæ – æргъæу, йæ бын – цъæх авг, йæ сæр – сæууон стъалы. Ам йæ цæф маргъ разынд авд æфсымæры æмæ дыууæ хойы хо Дзерассæ. Дзерассæ уыд мæлæтдзаг цæф. Йæ хос ма уыдысты йæ туджы æртæхтæ. Уыдон ыл куы бафу кæнай, уæд фервæзтаид, кæннод ын фервæзæн нал уыд. Æхсæртæг ыл сæ бафу кодта, æмæ Дзерассæ-рæсугъд, цы уыдис, уымæй авд ахæмы хуыздæр фестад. Фараст боны æмæ фараст æхсæвы чындзæхсæв фæкодтой Æхсæртæг æмæ Донбеттыры чызг Дзерассæйæн. Арвыл хур æмæ мæйау фидыдтой. Уым бонтæ æмæ къуыритæ фæцардысты, стæй ныллæууыдысты цæуыныл. Æхсар уæдмæ цуан кодта, сарæзта фурды был тар хъæды сырддзæрмттæй мусонг æмæ æнхъæлмæ касти йе ’фсымæрмæ. Уæд иубон кæсы æмæ денджыз урс танхъа хæссы. Сцин кодта Æхсар, ме ’фсымæр хъæлдзæгæй ссæуы, зæгъгæ, æмæ йæхинымæр афæнд кодта: «Цон æмæ цуаны ауайон, кæд исты амарин йе ссыдмæ». Æхсæртæг æмæ Дзерассæ денджызы былмæ куы ссæуынц, уæд Æхсæртæг та Æхсары агурæг ацæуы. Дыууæ æфсымæры нæма фембæлдысты, афтæ та фæхицæн вæййынц. Уалынмæ Æхсар йæхæдæг æрцыд. Дзерассæ йæ йæхи лæг фенхъæлдта, уымæн æмæ Æхсар æмæ Æхсæртæг æмхуызæттæ уыдысты, асæй дæр æмæ уындæй дæр: бурхил, дæргъæлвæс, фæтæн риу æмæ цæхæрцæст гуырдтæ, æмæ сæ ничи зыдта, чи сæ кæцы у, уый, Хуыцау æмæ Зæххы йеддæмæ. Ус лæппумæ йæхи ласын байдыдта, фæлæ йæм Æхсар йе ’ргом нæ лæвæрдта. Хуыссын афон куы æрцыд, уæд Æхсар йæ нымæт Дзерассæйы бын бакодта Æхсæртæджы нымæт та сæ уæлæ ныккодта æмæ, цæмæй кæрæдзимæ хæстæг нæ уыдаиккой, уый тыххæй йæ кард фелвæста æмæ йæ сæ дыууæйы астæу нывæрдта. Ус фæмæсты ис, фестади æмæ бустæгондæй хицæнæй сбадтис. Уæд уалынмæ Æхсæртæг æрхæццæ ис æмæ саджы мард æрхаста æд къала бæлас. Æмæ Дзерассæйы æнкъардæй, бустæгондæй бадгæ куы федта, уæд йæ зæрдæ фехсайдта, – афтæ ’нхъæл уыдис, æмæ йын Æхсар батых кодта. Æмæ хъама фелвæста æмæ йе 'фсымæр Æхсары ныццавта æмæ йæ амардта. Уæд ын ус радзырдта, куыд уыдис, уый. Æхсæртæг фæсмоны бацыдис, ме ’фсымæры æнаххосæй амардтон, зæгъгæ, æмæ йæ хъама фелвæста, йæ фистон ын Æхсары риумæ сарæзта, йæ фындз та йæхи зæрдæмæ æмæ йыл йæхи æруагъта, æмæ хъама йæ зæрдæйы сфардæг ис, æмæ фæмард ис. Фæстæдæр Дзерассæйæн Æхсæртæгæй райгуырд дыууæ фаззоны – Уырызмæг æмæ Хæмыц.
Литературæ
Категори:Æхсæртæггатæ Категори:Нарты кадджытæ Категори:Нарты хъайтартæ
1770
1770 1770 १७७०
1771
1771 1771 १७७१
849-æм аз
Амардысты
Категори:849
Æрсных
Æрсных (Gypsophila, Качим, Гипсолюбка) у зайæгойты мыггаг.
Байыком
Байыком у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Лæууы цæугæдон Стырдоны галиу былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Эрзинджан (ил)
Эрзинджан (Erzincan) у провинци (ил) Турчы скæсæны.
Хæрисджын
Хæрисджын у Куырттаты комы хъæу. Йæ цуры Уæлладжыргоммæ ахизæн — Æрхоны ’фцæг.
Хæрисджынæй фалæмæ Куырттаты комы райдайы паддзахадон арæны бæрæгзæхх.
Истори
1854-æм азы Хæрисджины уыдис 18 хæдзары æмæ 170 цæрæджы. Уыдон уыдысты: Гуытъиатæ, Мырзагантæ, Цгъойтæ, Тогъатæ, Джигатæ, Елойтæ, Дзоккатæ.
Хæрисджины ма абон цæргæйæ баззадысты Цгъойты Мырзахъы бинонтæ, Мырзаганты Таймураз æмæ Дзукъаты Росе.
Мыггæгтæ
Хæрисджины цардысты Гæгуылатæ, Гуытъиатæ, Дулатæ, Дзестелтæ, Бытъæтæ, Хуылатæ, Быдтатæ, Гусатæ, Жигатæ, Цгъойтæ, Тегкатæ, Тебиатæ, Къарджиатæ, Цæлыккатæ, Хъаныхъуатæ, Хъазахтæ, Мырзагантæ, Мæрзойтæ, Елойтæ, Азнауртæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Куырттаты ком
Стара-Загорæйы облæст
Облæсты фæзуат — 5151 км². Регистрацион код — СТ
Цæрджытæ
Куыд æппæт бæстæйы, афтæ Стара-Загорæйы облæсты дæр цæрджыты нымæц къаддæр кæны. Уымæн йæ аххосты ’хсæн сты интенсивон миграци æмæ чысыл гуырынад. 2005 азы облæсты цардысты 410 мин адæймаджы, 2007 азы та — æрмæст 389 мин.
Стырдæр сахартæ сты Стара-Загорæ (183 мин) æмæ Казанлык (90 мин).
Экономикæ
2003 азы Старæ-Загорæйы облæст ахста Болгарийы облæстыты ’хсæн æртыккаг бынат адæймаджы размæцыды индексмæ гæсгæ (ИНО-йы официалон доклад). 2004 азы фæсарæйнаг инвестицитæ облæстмæ уыдысты 838 милуан евройы, кæд æмæ æппæт бæстæмæ бацыд 2.020 млн (ома, æппæт фæсарæйнаг инвестицитæй 41,5%). Уыцы ’хцайæ фылдæр хай цыд энергетикæмæ — энергетикон комплекс Марицæ Изток аразынмæ.
Стара-Загорæйы облæсты лæууы бæстæйы стырдæр бæгæныуадзæн завод — «Загорка», кусынц дзы 800 адæймаджы. «Загорка» уадзы Болгарийы бæгæныйæ 30%. Æндæр куыстуæтты ’хсæн тамакойы комбинат «Слънце — БТ — Стара Загора», макаронтæуадзæн завод «Загария», хойраджы индустрийæн машинæтæаразæн завод «Хранинвест — Хранмашкомплект», згъæры конструкциты завод æмæ æндæртæ.
Облæст у хъæууон хæдзарады ахсджиаг регион. Садзынц дзы мæнæу, техникон культурæтæ, халсартæ, сæнæфсир. 1950 азæй фæстæмæ дарынц фысвосы бынæттон хуыз — лыстæг къуымбил дзы райсынмæ.
Стара-Загорæ у Хуссар Болгарийы ахсджиагдæр транспортон æлхынцъытæй иу. Ууыл цæуы æфсæнвæндаджы къабаз Русе — Подковæ.
Æмгуыстад
Стара-Загорæйы облæстмæ ис сæрмагонд культурон æмæ экономикон бастдзинад уæрæсейаг Самарæйы облæстимæ (1999 азæй).
Фиппаинæгтæ
*
1772
1772 1772 १७७२
Бадгæ Гал
Бадгæ Гал (амард 1890-æм азы 15 декабры) уыд индейаг знæмты раздзог, XIX æнусы тох кодта АИШ-ы æфсады ныхмæ. Уæды рæстæг АИШ-ы разамынд сфæнд кодта индейаг адæмтты резервацитæм арвитын. Индейæгты та фæндыди сæ райгуырæн зæххыл цæрын.
Æддаг æрмæг
Категори:АИШ-ы зындгонд адæм Категори:Индейæгтæ
Галазты Æхсарбег
Галазты Хадзымырзæйы фырт Æхсарбег (райгуырдис 1929-æм аззы 15 октябры Хуымæллæджы хъæуы — амардис 2013-æм азы 10 апрелы) уыдис ахуыргонд, Ирыстоны æхсæнадон æмæ паддзахадон архайæг, Цæгат Ирыстоны фыццаг президент (1994—1998).
Галазы-фыртæн йæ фыд, 1905-æм азы гуырд Хадзымырзæ, 1938-æм азы репрессигонд æрцыдис, æмæ цалдæр азы фæстæдæр амардис лагеры. Фæстæдæр реабилитацигонд сси.
Галазты Æхсарбег каст фæци Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институт 1952-æм азы, уый фæстæ 1958-æм азы онг куыста уырыссаг æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй йæ райгуырæн хъæу Хуымæллæджы. 1958-æм азæй куыста Дзæуджыхъæуы, ахуырады системæйы. 1961-æм азæй 1975-æм азмæ уыдис Цæгат Ирыстоны ахуырады министр. 1976-æм азæй 1990-æм азмæ — Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты ректор.
Ис ын дыууæ фырты æмæ иу чызг.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны политиктæ Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæндтæ Категори:Уæрæсейы регионты раздæры сæргълæуджытæ Категори:Хуымæллæджы чи райгуырдис, уыдон Æхсарбег
Дзанайтæ
Дзанайтæ кæнæ Джанайтæ (Дзанаевы, Джанаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
1773
1773 1773 १७७३
1647-æм аз
Амардысты
Категори:1647
Фыр
Фыр у дысæфтæгон цæрæгойты мыггаг.
Фыркъа — фыры лæппын, далыс — иу афæдз кæуыл цæуы, ахæм фыры лæппын.
Категори:Дысæфтæгонтæ
Томсчы облæст
Томсчы облæст (Томская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Сыбыры федералон зылды. Йæ административон центр у Томск.
Фиппаинæгтæ
*
Къабузæг
Къабузæг кæнæ цъæхнæмыг (Vaccinium uliginosum; Голубика) у, саубын гагатæ чи дæтты, ахæм къутæр.
thumb|left|250px|Дидинджытæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Гагадыргътæ
Андоррæ-ла-Велья
Андоррæ-ла-Велья (Andorra la Vella) кæнæ Андорра-ла-Вьеха (Andorra la Vieja) у Андоррæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Андоррæ
851-æм аз
Амардысты
Категори:851
Месенайы хох
Месенайы хох кæнæ Месена, дыгуронау Месенай хонх у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Сан-Хосе (Коста-Рикæ)
Сан-Хосе (San José) у Коста-Рикæйы сæйраг сахар.
Категори:Коста-Рикæйы сахартæ
Чиныг
Чингуытӕ дӕттынц адӕмӕн бирӕ зонындзинæдтæ.
Категори:Чингуытæ
Ыгдыр (ил)
Ыгдыр (Iğdır) у ил (провинци) Турчы скæсæны.
Категори:Турчы провинцитæ
1774
1774 1774 १७७४
852-æм аз
Амардысты
Категори:852
Æрсхъæд
Æрсхъæд у къутæры ном.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1775
1775 1775 १७७५
1648-æм аз
Амардысты
Категори:1648
1776
1776 1776 १७७६
Свердловсчы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Тырговиштейы облæст
Тырговиштейы облæст (Област Търговище) у Болгарийы цæгаты облæст. Йæ административон центр у сахар Тырговиште. Облæсты цæрынц 142 073 адæймаджы (2008). Облæст цы территори ахсы, уый фæзуат у 2710,4 км² (Болгарийы фæзуатæй 1,8 %).
Цæгат-ныгуылæны æмарæн у Русейы облæстимæ, цæгат-скæсæны — Разграды облæстимæ, скæсæны — Шумены облæстимæ, хуссары — Сливены облæстимæ æмæ ныгуылæны — Велико-Тырновойы облæстимæ.
Административон дих
Административон æгъдауæй облæст дихгонд у фондз хъæубæстæйыл: thumb|left|200px|Тырговиштейы облæст
Фиппаинæгтæ
*
1649-æм аз
Амардысты
Категори:1649
Науихъеу
Науихъеу (ნავიხევი, [навихеви]) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Фыс
Фыс у дысæфтæгон цæрæгой, фыры хуыз.
*
Æрвдидинæг
Æрвдидинæг, æрвдидин кæнæ арвыстъæлф (Centaurea cyanus; Василёк синий) у иуазон кæнæ дыууæазон зайæгой, хæмпæлгæрдæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
853-æм аз
Амардысты
Категори:853
Ветлугæ (сахар)
Ветлу́гæ (Ветлуга, Юр, Вӫтлӓ) у Уæрæсейы Дæллаг Новгороды облæсты сахар, Ветлугæйы районы административон центр. Лæууы йе ’мном цæугæдоны былгæрон.
Цæрджыты нымæц — 8,3 мин адæймаджы (2020-æм азы).
Сахары ис медицинон училище æмæ агропомышленнон техникум.
Бæхысæфтæг
Бæхысæфтæг кæнæ бæхызæнг (Asarum; Копытень) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Зайы адаггæрæтты, уымæл рæтты. Йæ уидагæй йын пайда кæнынц стæгнизы ныхмæ. Уый тыххæй уидаг хъæуы ныхсын, байтауынц æй арахъхъыл æмæ йæ нуазынц. Йæ сыфтæ йын æвæрынц хъæдгомыл.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Галхъæдур
Галхъæдур у кæрдæджы ном.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тыквеол
Тыквеол (Tycveolum) у насы æппытæй конд хос. Хъæздыг у каротиноидтæй, токоферолтæй, фосфолипидтæй, флавоноидтæй, ис дзы витаминтæ В1, В2, С, Р, РР, сойджын туагадтæ.
Йæ архайд у, нæлгоймæгтыл чи фæзыны, ахæм уæззау низтæ простатит æмæ аденомайы ныхмæ. Тыквеол хорз ахъаз у масты дзæкъул æмæ игæры низтæй.
Категори:Хостæ Категори:Гепатопротектортæ
Сæлдар
Сæлдар у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Стыр Депресси
Стыр Депресси (Великая Депрессия) у, 1929–1933-æм азты дунейы чи сæвзæрди, уыцы экономикон кризис.
Категори:Истори Категори:XX æнус
1777
1777 1777 १७७७ 1777
854-æм аз
Амардысты
Категори:854
1 июлы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Малатья (ил)
Малатья (Malatya) у провинци (ил) Турчы скæсæны.
Категори:Турчы провинцитæ
1779
1779 1779 १७७९
1650-æм аз
Амардысты
Категори:1650
Гагаузи
Гагау́зи (, Găgăuzia; Гагаузия) у Молдавийы автономон иуæг.
1651-æм аз
Амардысты
Категори:1651
Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат
2007 азы мыхуыры рацыдис ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты фыццаг чиныг. Уый у фыццаг ахæм дзырдуат. Ацы æмбарынгæнæн дзырдуат сарæзтой Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты æвзаджы хайады кусджытæ Гуккаты Дзатте, Дзадтиаты Гиуæрги, Тедеты Герас, Тъехты Федыр, Уанеты Владимир, Цхуырбаты Валентин æмæ Цхуырбаты Замирæ Гæбæраты Никъалайы сæргълæудæй.
Ацы æмбарынгæнæн дзырдуат у нормативон. Амоны, æппæт дзырдтæ нæ литературон æвзагæн бæззон кæй сты, кæцы стильмæ хауынц, кæм æмæ сæ куыд фæдзурынц, цавæр нысаниуджытæ сын ис. Дзырдуат ма нормативон уымæй у, æмæ амоны, дзырдтæ раст куыд фыссын хъæуы.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон æвзаг Категори:Дзырдуаттæ Категори:Чингуытæ алфавитмæ гæсгæ
Раздзог
Раздзог у хъæу Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы цæгаты, Арыхъхъы рагъмæ ’ввахс.
Этимологи
Раздзог нысан кæны «разæй цæуæг» — раз (разæй) + цог (цæуæг).
Фиппаинæгтæ
Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
855-æм аз
Амардысты
Категори:855
1780
1780 1780moi nanca 1780 १७८०
Гуымы район
Гуымы район (Георгиевский район) у район Стъараполы крайы хуссары. Районы административон центр у сахар Гуым (Георгиевск).
Фиппаинæгтæ
*
31 октябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Гватемалæ (сахар)
Гватемалæ (Ciudad de Guatemala, æххæст ном у Nueva Guatemala de la Asunción) у Гватемалæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гватемалæйы сахартæ
Дарвин, Чарльз
Чарльз Ро́берт Да́рвин (Charles Robert Darwin []; 1809-æм азы 12 февралы — 1882-æм азы 19 апрелы) уыдис англисаг натуралист æмæ бæлццон. Йæ хъуыдытæ æрдзон æвзæрсты тыххæй систы нырыккон эволюцийы синтетикон теорийы бындур.
Дарвин æмæ дин
Чарльз Дарвин рацыд нонкомформистонты æхсæнæй. Кæд æмæ йæ иуæй-иу бинонтæ æргомæй идæудтой традицион дины уырнынæдтæ, сæрæй йæхæдæг дæр нæ дызæрдыггаг кодта Библийы буквалон уацады. Цыдис англикайнаг скъоламæ, фæстæдæр та, Кембриджы, ахуыр кодта англикайнаг теологи, цæмæй пастыр суа, æмæ уыди Уильям Пейлийы телеологикон аргументы фыдуырнæг, кæцымæ гæсгæ, æрдзы зынгæ рæзумон арæзт, бæлвырд кæны Хуыцауы уæвынад. Фæлæ йæ уырнынад райдыдта æнкъуысын фурдбалцы «Биглыл». Дарвин гуырысхойыл æфтыдта ахæм фæлгондзтæ, дисгæнгæ, зæгъæм, арфдоны æвиллон фæлдисондтыл, кæдон-иу ахæм æрфыты цæрынц æмæ сын сæ рæсугъддзинадæй дæр ничи бафсæддзæн; барызтис-иу, куы-иу федта дыдынбындзы сынтъыты æндзыггæнгæйæ, цæмæй сæ фæстæдæр æгасæй йæ быртæн, йæ едзæтæн, бахæрын кæна. Фæстаг дæнцы уыдта æргом ныхмæдзырдтæ Пейлийы ныхæстæм хæрзæгас дунескондыл. «Биглыл» дондзæугæйæ, Дарвин ма ортодоксалон хъуыдытыл хæцæг уыди æмæ йæ бон бæргæ уыди Библийы авторитет моралы фарстаты æрхæссын, фæлæ куыд фæстагæй-фæстагмæ, афтæ райдыдта креацион концепцимæ кæсын куыд мæнгонмæ æмæ æнæууæнкмæ: «… æрцыдтæн уый æмбарынадмæ æмæ Зæронд Фæдзæхст, йæ дунейы историйы тыххæй æргом сайдимæ, йæ Вавилоны мæсыгимæ, арвыронимæ, фæдзæхсты „нысаны“ бæсты æмæ а.д… Нæу индусæгты чингуытæй, кæнæ та исты хъæддаг адæмы уырнынандтæй, фылдæр æууæнчы аккаг».
Фиппаинæгтæ
Категори:Натуралисттæ Категори:Ботаниктæ Категори:Биологтæ Категори:Эволюционисттæ Категори:Шрусберийы чи райгуырдис, уыдон Категори:Лондоны чи амардис, уыдон
Ветлугæ (цæугæдон)
Ветлу́гæ (Ветлуга, Вӱтла) у Уæрæсейы Европæйаг хайы дондзæуæн цæугæдон, Волгæйы галиу фæрсагдон. Ветлугæйыл лæууынц сахартæ Шарья æмæ Ветлугæ.
Дзынга
Дзынга:
Джермук
Джермук (Ջերմուկ) у сахар æмæ курорт Сомихы. Ис Вайоц Дзоры провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы сахартæ
Æрсмыд
Æрсмыд кæнæ арсымыд, адджын тымбыл сырх гагатæ кæуыл зайы, ахæм хæххон зайæгой. Зайы хæхты хъæдты. Йæ сыфты рæбынты фæзыны сæрды кæронмæ цъæх гагатæ цупалгай æмæ фæззæгмæ срæгъæд вæййынц сырхæй. Кæнынц фырадджынæй дзыхъад. Арс сæм æмхиц у сæ адджыны тыххæй, æмæ сæ уымæн ахæм номæй хонынц бынæттон адæм.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Гагадыргътæ
Хуыджыры
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи
Цæхдонгæрдæг
Цæхдонгæрдæг, (Portulaca oleracea, Портулак огородный) у иуазон суккулентон зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ Категори:Хъацæнтæ (хæринаг)
Хуырæндæле
Хуырæндæле у Тырсыгомы хай. Ис Хъасарайæ Базилæны ’хсæн.
Литературæ
Категори:Тырсыгом
1652-æм аз
Амардысты
Категори:1652
856-æм аз
Амардысты
Категори:856
Гудауыр
Гудауыр (გუდაური) у хъæу æмæ курорт Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Хъудыкомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъуды ком Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
1782
1782 1782moi nanca 1782 १७८२
Хасковойы облæст
Хасковойы облæст (Област Хасково) у Болгарийы хуссары облæст, Турк æмæ Гречъимæ æмарæн. Йæ административон центр у сахар Хасково.
Облæсты территорийы фæзуат у 5543 км², цæрджыты нымæц — 279 067 адæймаджы.
Административон æгъдауæй облæст дихгонд у 11 хъæубæстæйыл: left|220px|thumb|Хасковойы облæст
*
1653-æм аз
Амардысты
Категори:1653
1783
1783 1783 १७८३
Дурдзæргæс
Дурдзæргæс у стыр тугдзых маргъ, цæргæсы хуыз.
thumb|left|250px|Дурдзæргæс
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Комрат
Комра́т (Comrat, ) у Молдавийы сахар, Гагаузийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Молдавийы сахартæ Категори:Гагаузи
1784
1784 1784 १७८४
Æндыг (хох)
Æндыг у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Ресы хъæуы сæрмæ.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
1785
1785 1785 १७८५
Магкитæ
Магкитæ (Магкиевы) сты дыгурон мыггаг.
Истори
Магкитæн сæ фыдæл Уæлладжыры комы фæтуджджын æмæ æрбалыгъд Дыгуры коммæ, æрцард Къаматыхъæуы. Йæ мыггаг нæ раивта. Уæлладжыры комæй цы мыггаг æрбахаста, уый ныууагъта, фæлæ гыццыл аивта — Магкæтæ дыгуры схуыдтой Магкитæ.
Фиппаинæгтæ
*
1654-æм аз
Амардысты
Категори:1654
Ханты-Мансийы автономон зылд
Ханты-Мансийы автономон зылд (Ханты-Мансийский автономный округ) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Ныгуылæн Сыбыры. Административон центр — Ханты-Мансийск.
Фиппаинæгтæ
*
1786
1786 1786 १७८६
857-æм аз
Амардысты
Категори:857
Хъисын фæндыр
Хъисын фæндыр раздæры царды арæх кæмæй пайда кодтой, ахæм музыкалон инструмент.
Хъисын фæндыр уыдис, йæ цагъдмæ сæ кадджытæ чи кодта, уыцы кадæггæнджыты сæйрагдæр музыкалон инструмент. Хъисын фæндыр æмæ дыууадæстæнон фæндырæй цæгъдын нымад уыдис тынг кадджыныл.
Хъисын фæндыры хицæн хуыз уыдис хъырнæг фæндыр.
1787
1787 1787 1787 १७८७
Хъырнæг фæндыр
Хъырнæг фæндыр у хъисын фæндыры хицæн хуыз.
Хуымæтæг ирон хъисын фæндырæй хъауджыдæр хъисын фæндыр уыдис иу нæ, фæлæ дыууæ стыр резонаторы — фæд-фæдыл иугонд дыууæ хъæдын къусы, сæ уæлæ сæгъдзарм баст, сæгъдзармы — цалдæр резонаторон хуынчъы.
Категори:Ирон мифологи Категори:Хъисджын инструменттæ
Галбындз
Галбындз кæнæ дзынга (Oestridae, Овод) — йæ къуыдыргæлмытæ цæрæгойы цармы кæмæн хъомыл кæнынц, ахæм дыбазырон сасчыты бинонад.
Саусындз
Саусындз (Rhamnus cathartica, Крушина слабительная) у къутæры ном, бурæхъæды хуыз. Саусындз у мыдхæссæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
858-æм аз
Амардысты
Категори:858
Розо
Розо (Roseau, ант.креол. Wozeau) у Доминикæйы сæйраг сахар.
Категори:Доминикæйы сахартæ
1655-æм аз
Амардысты
Категори:1655
Башкираг адæм
Башкирæгтæ (Башҡорттар) сты тюркаг равзæрды адæм, дзурынц башкираг æвзагыл. Сæ фылдæр хай цæры Уæрæсейы, Башкортостаны. Сты пысылмæттæ.
1788
1788 1788moi nanca 1788 १७८८
1789
1789 1789 १७८९
Дыууадæстæнон фæндыр
Дыууа́дæстæнон фæндыр у æппæты рагондæр музыкалон инструменттæй иу, къæдз арфæйы хицæн хуыз, йæ тæнтæ — бæхы хъисæй.
Дыууадæстæнон фæндыр нарты кадджыты хъайтартæй иуы — Сырдоны — æрхъуыдыгонд æмæ арæзт у. Хетæгкаты Къоста куыд фыссы, афтæмæй дыууадæстæнон æмæ хъисын фæндырæй цæгъдын нымад уыдис «æппæты курдиатджындæр нæлгоймæгты уæлвæткон барыл» æмæ йын ивгъуыд заманты стыр традицитæ уыдис.
Дыууадæстæнон фæндырæй цæгъдгæйæ нарты тыххæй сæ кадджытæ кодтой, раздæр Ирыстоныл хъуыстгонд чи уыдис, уыцы кадæггæнджытæ: Томайты Созырыхъо, Мæргъиаты Дзицо, Ханыхъаты Гисс, Гæззаты Алыксандр, Сланты Гæхæ, Хъаныхъуаты Никъа æмæ а.д.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Хъисджын инструменттæ Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Уæлладжырæгтæ
Уæлладжырæгтæ сты Уæлладжыры комы цæрæг ирæттæ.
Уæлладжырæгтæм æмæ Уæлладжыргомæй рацæугæ ирæттæм арæх ис уæлладжыраг ныхасыздæхт — фылдæр ныхæсты дифтонг [-уы-] (ныхасы райдианы йеддæмæ) баивгæ вæййы мыр [-ы-]-йæ. Зæгъæм: куыдз — кыдз, фæткъуы — фæткъы, хуы — хы, куыд — кыд, куывд — кывд, Мæскуы — Мæскы æмæ а. д.
Цъæхдидин
Цъæхдидин кæнæ цъæх дидингæрдæг (Echium, Синяк) у кæрдæг зайæгойты кæнæ къутæрты мыггаг.
859-æм аз
Амардысты
Категори:859
Цъæхдидин
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хосгæнæн зайæгойтæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
1656-æм аз
Амардысты
Категори:1656
Хатутæ
Хатутæ (Хатуей, Хьэтыуей) у хъæу Кæсæг-Балхъары Лескены районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лескены районы цæрæнрæттæ
Тунджели (ил)
Тунджели (Tunceli ili) у ил (провинци) Турчы скæсæны. Цæрынц дзы 84 мин адæймаджы, уымæй къаддæр цæрджыты нымæц æрмæст Байбурты ис. Цæрджыты фылдæр хай сты зазайаг адæмыхаттæй, ис ма курдæгтæ, сомихæгтæ æмæ черкесæгтæ.
Гæдидымæг
Гæдидымæг кæнæ хырхæг, пухгæрдæг (Phleum; Тимофеевка) у кæрдæджыты мыггаг æфсирджынты бинонадæй.
Рыбинсчы донуат
Рыбинсчы донуат (уырыс. Рыбинское водохранилище), Рыбинсчы денджыз дæр æй хонынц, у аразгæ цад Волгæйыл.
Рыбинсчы донæлхынцъы арæзтад райдыдта 1935 азы, Шексна Волгæмæ кæм æфты, уыцы ран. Донуаты къус байдзæг и 1947 азмæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Уæрæсейы донуæттæ Категори:Волгæ
860-æм аз
Амардысты
Категори:860
Шапур, Парвиз
Парвиз Шапур (1924-æм азы 23 февралы — 2000-æм азы 4 августы) — ирайнаг фыссæг æмæ карикатурист. Хъуыстгонд у йæ цыбыр юмористон пьесæты руаджы.
1951-æм азы фыссæг ракуырдта поэтессæ Форуг Фаррохзады (сылгоймаг уыди йæ хæстæг), фæлæ æртæ азы фæстæ ахицæн сты.
Категори:Ираны фысджытæ
Бехранги, Самед
Самед Бехранги (, Səməd Behrəngi; 1939-æм азы 24 июны, Тебриз, Скæсæн Азербайджан — 1967-æм азы 31 августы) — ирайнаг фыссæг, равзæрдæй азербайджайнаг, уыди йын социалистон зондахаст.
Зындгонд сси, «Гыццыл сау кæсаг», зæгъгæ, сывæллæттæн кæй ныффыста йæ уыцы чиныджы фæрцы. 1957-æм азæй куыста ахуыргæнæгæй хъæууон скъолайы.
Литературон уацмыстæй уæлдай ныффыста дзæвгар педагогон уацтæ æмæ эссетæ. Бехранги æмбырд кодта азербайджайнаг адæмон сфæлдыстад.
Цацæг Бехрангийы аргъæутты уыди мæгуыр æмæ æнæрастдзинады кой социалисттæм хæстæг позициты ’рдыгæй, уацæг уыцы уацмыстæй бирæтæ уагъд не ’рцыдысты сахы Ираны.
Амарди Самед Бехранги цæугæдон Араксы ленк кæнгæйæ. Йæ амæлынæй аххосджын кодтой сахы режим.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ираны фысджытæ Категори:Тебризы чи райгуырдис, уыдон
1791
1791 1791 १७९१
Трагикомеди
Трагикомеди (бердз.) у ахæм драмон уацмыс, трагедион сюжет комедион хуызы æвдыст кæм æрцыдис; ахæм номæй ма хонынц трагедион æмæ комедион элементты хæццæ рæдзæгъд (уырыс. беспорядочное нагромождение).
Трагикомедитæ ис Еврипиды, Г. Ибсены, А. Чеховы æмæ æндæр фысджыты сфæлдыстады.
Категори:Театр
Уæлладжыргом
Уæлладжыргом, Уæлладжыры ком, Уæлладжыр ис Цæгат Ирыстоны, цæугæдон Æрыдоны дæргъмæ. Уыцы комы цæуы Уæлладжыры фæндаг, ис дзы ирон адæмы истори æмæ культурæйы фенддæгтæ.
Фиппаинæгтæ
*
Нас
thumb|250px|Настæ Нас (латинаг классификацийы Cucurbita) у хæргæ халсар.
Нас адæймаг базыдта тынг раджы, суанг нæ дуджы агъоммæ. Зайы Зæххы къорийы бирæ континентты. Уый хъæздыг у алыхуызон сæкæртæй, урсаджы элементтæй — пектинтæй, бирæ дзы ис хъæугæ витаминтæ: А, С, Е, В1, В2, В3, урсæгтæ, ферменттæ. Микроэлементтæ: кальций, магний, æфсæйнаг, фосфор, æрхуы, кобальт. Ахсджиаг хæринаг сты насы æппытæ дæр. Сæ мидæг дзæвгар ис урсæгтæ, витаминтæ С, Е, А, В.
Адæмон хосгæнджытæ насы æххуыс раджы базыдтой. Пайда дзы кодтой æмæ ныр дæр кæнынц рынчынтæн æмæ сывæллæттæн, цæмæй сæ буар низты ныхмæ фидардæр уа, уый тыххæй. Нас хорз ахъаз у хæлц тагъддæр æмæ бæстондæр атайыны хъуыддаджы, тъæнгты сæтцъар куы фехæлы, уæд уый ногæй йæ гаччы сбадын кæны, масты дзæкъул цыдæр низы аххосæй куы слæмæгъ вæййы, уæд æй фæхъæддыхдæр кæны. Йæ зæрдæ æмæ тугдадзинтæ кæмæн фæсахъат вæййынц, уымæн йæ зæнгтæ куы барæсийынц, уæд сын сæ рæсыд æрбадын кæны. Пайдайаг хæринаг у, йæ игæр æмæ йæ уыргтæ кæмæн фæриссынц, ахæм рынчынтæн, уæззау згъæртæй кæй буар фæхъæстæ вæййы, радиоактивон тынты азар кæй баййафы, уыдонæн. Чи йæ базыдта, уыдон насы донæй фæдзæбæх кæнынц сæ нервыты системæ. Уыцы доны агуывзæйыл ма иу лимоны æрдæг балæмар, бануаз æй æмæ дзы дæ хуыссæг фæарфдæр, фæдæргъвæтиндæр уыдзæн. Нас хорзырдæм фæзыны, æгæр хæрзхуыз чи у, йæ туджы æлхъывдад бæрзонд кæмæн у æмæ йæ гуыбын кæмæн фæхус вæййы, ахæм рынчынты хæрдыл æй куы бафтауай, уæд.
Насæн æрдз бахай кодта рæсугъд бур дидинджытæ. Адæймаг сæ, канд нывæфтыд кæй сты, уый тыххæй нæ зоны, фæлæ ма дзы пайда кæны низты ныхмæ дæр. Насы дидинджыты фых донæй цыфæнды хъæдгом дæр куы æхсай, уæд уый тагъддæр байгас вæййы. Ахæм донæй ма фæпайда кæнынц, сæкæрнизæй рынчынтæн сæ къæхты зындзæбæх хæлмæгтæ (трофическая язва) куы фæзыны, уæд уыдоны дæр.
Уæдæ æвæджиау хорз хостæ саразынц насæн йæ æппытæй дæр. Уыдонæй иу хуыйны тыквеол. Йæ архайд у, нæлгоймæгтыл чи фæзыны, ахæм уæззау низтæ простатит æмæ аденомайы ныхмæ. Канд тыквеол чи нуазы, уымæн нæ, фæлæ насы æппытæ хомæй кæнæ хусгондæй чи æхсыны, уыцы низджын нæлгоймæгтæн хорз ахъаз у сæ доныхуыпп цæмæй æнцондæрæй рацæуа, уымæн.
Уастырджи
thumb|right|250px|Уастырджи Уастырджи, дыгуронау Уасгерги — æппæты кадджындæр æмæ адæмæн уарзондæр дзуар ирон мифологийы, нæлгоймæгтæ, бæлццæттæ, хæстонтыл аудæн бардуаг. Нарты кадджыты йæ хонынц уæларвцæрæг, æвдыст цæуы тызмæг хæстоны хуызы урс бæхыл, урс уæйлаг нымæты.
Авд Дзуары
Авд Дзуары — сæ рæстæджы алантæ, Иры рагфыдæлтæ, дæр табу кæмæн кодтой, уыцы æппæты рагондæр дзуæрттæ æмæ дауджытæй иу ирон мифологийы. Авд Дзуармæ хауынц, ирон адæм фылдæр кæмæ кувынц, уыцы авд дзуары æмæ дауæджы: Æфсати, Донбеттыр, Реком, Фæлвæра, Уастырджи, Уацилла, Тутыр.
Ирон адæмы уырнындзинæдтæм гæсгæ Авд Дзуары цæры уæларвы, хаттæй-хатт фæзыны зæхмæ дæр, æрмæст уæларвцæрæджы хуызы нæ, фæлæ тынг рухсгæнæг стыр базырджын маргъы хуызы.
Литературæ
Категори:Ирон мифологи
Нас
Нас ирон фынгыл
Хосæй уæлдай ма нас у адæймаджы фынджы фидауц дæр. Алчидæр æй адджынæн бахæры куыд духовкæйы, афтæ картофимæ аджы фыхæй дæр. Уæлдай хуыздæр ад фæкæны тебæйы мидæг сойы фыхæй дæр. Æмбал дзы нæй ирон æфсины къухæй конд лæппæг насджынтæн дæр, ахæм чъиритæй бæркадджын æмæ рæсугъд у ирон фынг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Халсæрттæ
Уастырджи
Ирон адæмы хъуыдымæ гæсгæ Уастырджи Хуыцау æмæ адæмы ’хсæн у рæстаг лæг. Адæммæ фæзыны мæгуыр зæронд лæджы хуызы.
Сылгоймæгтæ Уастырджийы ном нæ дзырдтой, тобæгонд уыдис, уымæ гæсгæ дзурынц Лæгты Дзуар.
Æппæты фылдæр кувæндæттæ ис Уастырджийы номыл, æмбæлынц æгас Ирыстоны зæххыл дæр. Иу ахæм фынг дæр нæй, иу ахæм хорз хъуыддаг дæр нæй æмæ дзы Уастырджийы ном ма ссарой, сæхи йыл ма бафæдзæхсой.
Категори:Ирон мифологи Категори:Нарты кадджытæ
1792
1792 1792 १७९२
861-æм аз
Амардысты
Категори:861
Хаккяри (ил)
Хаккяри (Hakkâri ili) у ил (провинци) Турчы хуссар-скæсæны.
Категори:Турчы провинцитæ
Иудаизм
thumb|Давиды стъалы Иудаи́зм (Ἰουδαϊσμός) у дзуттæгты динон, адæмон æмæ этикон дунемæбакаст, рагонддæр монотеистикон динтæй иу.
*
1793
1793 1793 १७९३
Уæллаг Мызур
Уæллаг Мызур у хъæу Цæгат Ирыстоны Уæлладжыры комы, Урсхохы рæбын. Рагон заманы, Мызуры посёлочы (Æрыдоны галиу фарсыл) фæзынды размæ хуындис Мызур. Йæ фарсмæ цы чысыл хъæутæ уыди, уыдонимæ та æмбырдæй — Стыр Мызур. Ис дзы историон æмæ архитектурон цыртдзæвæнтæ — зæппæдзтæ, мæсгуытæ, 1890 азы арæзт аргъуан.
Уæллаг Мызуры цы сывæлæттæ цæрынц, ахуырмæ Мызуры посёлокмæ фæцæуынц.
Октябры революци
thumb|Зымæгон галуаны штурм. Фильм «Октябры» кадр, 1927-æм аз Октябры революци (Октябрьская революция, æххæст официалон ном Советон Цæдисы — Октябры Стыр социалистон революци кæнæ та иронау Цытджын Октябры социалистон революци, иннæ нæмттæ: Октябры фæфæлдæхт, большевикон фæфæлдæхт, æртыккаг уырыссаг революци) уыдис XX æнусы стырдæр политикон цаутæй иу, 1917-æм азы Уæрæсейы революцийы хай.
Уæллаг Мызур
Истори
Æрыдоны доны галиу фарсæй фæндагмæ бæрзонд къæдзæхы сæрæй коммæ æмæ Уæлладжыры бирæ хъæутæм зынынц авдуæладзыгон дыууæ мæсыджы. Уыдон сты Стыр Мызуры цæрджытæ Дзуццатæ æмæ Таматы хъахъхъæнæн мæсгуытæ.
Октябры революци
Хотыхджын растады фæстиуæгæн Рæстæгмæ хицауад раппæрстой. Растад чи цæттæ кодтой, уыдоны ’хсæн уыдысты В. И. Ленин, Л. Д. Троцкий, Я. М. Свердлов æмæ æндæртæ. Растады разамынд кодта Æфсæддон-революцион комитет (Военно-революционный комитет, уый сконды уыдысты большевикты йеддæмæ галиу эсертæ дæр.
Уæллаг Мызур
Истори
Стыр Мызуры алыварс чысыл кæмтты, уæлвæзты æмæ хæхты рæбынты апырх сты Мызуры æхсæнады хъæутæ: Ксурт, Ногхъæу, Сахæгкатæ, Сулартæ, Гусойтæ, Мызур, Уæллаг хъæу æмæ Дæллаг хъæутæ.
Октябры революци
Октябры революцийы фæстæ Уæрæсейы райдыдта мидхæст.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы истори Категори:Революцитæ Категори:1917
Уæллаг Мызур
Мыггæгтæ
Ам, Стыр Мызуры, Мызуры, Уæллаг хъæуы æмæ Дæллаг хъæуты цардысты Сидæмоны, Цъæхилы æмæ Цæразоны къабæзтæ : Зæнджиатæ, Сохитæ, Гæлæутæ, Хацъæтæ, Таматæ, Бутатæ, Къодотæ, Сулартæ, Мæрзойтæ, Габолатæ, Гадзалтæ, Таболтæ, Хохтæ, Саулатæ, Елойтæ, Хæмæтæтæ, Гусойтæ, Дзиуатæ, Быгъуылтæ, Æфсæрæгтæ, Тогызтæ, Хацъæтæ, Багъратæ, Габысатæ, Сæлбитæ, Бицъотæ, Дзуццатæ.
Къамтæ
thumb|400px|left|Сохиты дур æмæ Хоры-Уациллайы дзуар (ногарæзт)
Категори:Уæлладжыргом Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
1658-æм аз
Амардысты
Категори:1658
Хуыбылтæ
Хуыбылтæ (Хубуловы, Хубулашвили, Хубулури, ხუბულაშვილი, ხუბულური ) сты ирон мыггаг.
Истори
Раджы заманы Дзауы комы Гыццыл Гуфтайы хъæуы цард иу лæг, йæ ном Хуыбыл. Уымæн уыд цыппар фырты: Джио, Коко, Магко æмæ Гасси. Цалынмæ сывæллæттæ стыр кодтой, уæдмæ Хуыбыл цардис æнцад æнцойæ. Фæлæ йæ фырттæ куы бахъомыл сты, уæд сæ алчидæр йæхицæн æрдомдта зæхх. Фыдæн йæ бон нæ уыдис йæ фырттæн алкæмæн дæр зæххы хай рахицæн кæнын. Уымæ гæсгæ стæрхон кодта, цæмæй йæ зæххытæй макæмæн радта, цæмæй йæм сæ мачи фæхъыг уыдаид. Æфсымæртæ сæ фыдæй сæ бон куы базыдтой, уæд сфæнд кодтой сæхи тыхæй цæрын. Раздæры рæстæджы нæ хъæдтæ сырддæй йедзаг уыдысты. Хуыбылы фырт Коко, дам, уыд тынг хорз цуанон. Иуахæмы, дам, рацыдис Църуйы æфцæджы æрдæм, ныры Църуйы хъæу кæм ис, уырдæм. Куы схæццæ ис, уæд хъæды астæу ссардта æрдуз. Лæгæн ам йæ зæрдæмæ фæцыдис, йæ фыдæн загъта йæ фæндон æмæ ардæм цæрынмæ ралыгъд, Афтæ Коко æрцардис Църуйы, æмæ уым йæ номæй рацыдис Кокойты мыггаг. Кокойтæн сæ иу хай алыгъд Чъимасы доны фаллаг фарсмæ æмæ уым æрцард, фæзындис дзы Чъимасы хъæу.
Джио та алыгъдис Стыр Гуфтамæ. Джиойæн уыд бирæ фырттæ æмæ ныппырх сты алырдæм. Ацы мыггæгтæ дардтой кæрæдзимæ æрвадæлты зæрдæ. Ацы мыггæгтæн фыдæлтæй фæстæмæ бар нæ уыдис кæрæдзийæ чызг курын. Фæтк фехæлдтой Гасситæ æмæ Кокойтæ, æмæ сæ иннæтæ сæ фынгмæ нал хуыдтой. Байуæрсты фæстæ Хуыбылы фырттæ кадæн сæ зиан хастой Гыццыл Гуфтамæ, кæм фæнды ма рцыдаид зиан — Цъоны æви Цъорбисы, уæддæр. Ацы хъуыддаг зын уыд, фæлæ фæтк фехалын йæ сæрмæ ничи хаста. Иуахæмы та Цъонæй зиан рацæй ластой Гыццыл Гуфтамæ. Леуахийы дон уыдис ивылд æмæ зианджынтæн сæ мард фæласта. Уæд батæрхон кодтой хистæртæ, цæмæй алчи йæ зианы ныгæна йæхи хъæуы.
Раздæр Хуыбылы фырттæ æмæ сæ цæуæт иууылдæр цыдысты сæхи фæдзæхсынмæ Гуфтайы дзуармæ. Æрвадæлтæ тынг хызтой сæхи фыдбылызæй. Мыггагæй тæрхон кодтой æмæ-иу азымджыны, Гуфтайы фидары цы уæрм ис, уым ныппæрстой. Æмæ-иу æй уым фæдардтой, цалынмæ-иу йæ рæдыдыл басаст, уæдмæ. Бузалайы хъæуккаг Гасситы Ефим нын куыд радзырдта, уымæ гæсгæ сæ фыдæлтæ уыдысты гыццыл гуфтайæгтæ. Раджы заманы Хуыбылы фыдæлтæ схæцыдысты Касаты мыггагимæ. Касатæ бирæ уыдысты æмæ ныццагътой Хуыбылы фыдæлты. Аирвæзтис ма дзы æрмæст иу сылгоймаг — йæ мад. Ус йæхи бар нæ уыдис æмæ бамбæхстис лæгæты. Уым ын райгуырдис лæппу. Усæн æххуыс кодта хæрзгæнæг сылгоймаг, хаста йын хæринаг лæгæтмæ сусæгæй. Касаты мыггаг базыдтой, се знæгтæй ма удыгас чидæр кæй аирвæзт. Агурын æй райдыдтой. Иу ахæмы та ус хъуамæ ахастаид лæгæтмæ хæринаг. Фæндагыл ыл амбæлдысты агурджытæ, усы бафарстой, сывæллон, дам, кæм æмбæхст ис. Хинæйдзаг ус асайдта агурджыты, загъта сын, зæгъгæ сывæллоны йæхæдæг федта æмæ тынг фыдуынд уыдис: йæ æфсæртæ кæрæдзимæ нæ цыдысты, йæ былтæ, дам хуыйы былты хуызæн сты, æмæ, дам, æй йæ мад доны баппæрста. Усы радзырд фехъусгæйæ, агурджытæ кæрæдзимæ бакæстытæ кодтой, стæй дзы иу афтæ бакодта, «Уæдæ уый хуы былой куы уыдис». Уый адыл агурджытæ фæстæмæ ацыдысты. Хинæйдзаг ус куыддæр фæхицæн агурджытæй, афтæ лæгæты балæууыд. Радзырдта усæн агурджыты хабар. Иу тар æхсæвы идæдз ус æд сывæллон фæлыгъдис йæ лæгæтæй æмæ æрцардис Гыццыл Гуфтайы. Афтæ сывæллоныл баззадис йе знæгты æвæрд ном — Хуыбыл. Хуыбыл уым слæг ис, ракуырдта ус, райгуырд ын цыппар фырты: Коко, Джио, Магко æмæ Гасси. Уыдон æрцардысты алы рæтты: Коко — Църуйы, Джио — Стыр Гуфтайы, стæй уырдыгæй йæ мыггаг ныппырхис алы рæтты: Цъоны, Моргойы, Барсы. Магко æрцардис Къодибыны, Гасси та — Бузалайы. Адоны нæмттæй рауади мыггæгтæ: Кокойтæ, Гасситæ, Джиотæ, Магкотæ. Фыдæлтæй фæстæмæ нымад цæуынц æрвадæлтыл. Сæ фыдæл Хуыбыл кæй уыд, уымæй дæр у бæрæг æмæ Джиоты мыггагæй сылгоймаг ныртæккæ дæр хонынц Хуыбылон. Ис ма сын иу мыггаг æрвадæлтæ — Битетæ. Фæлæ ацы мыггаджы хонынц æрхæссæггаг. Джио кæдæмдæр ацыдис æмæ Къуыдаргомы кæмдæр ссардта сывæллон æмæ йæ æрхаста сæхимæ. Ном ыл сæвæрдта — Бите. Тугæй хæстæг сын нæ уыдис, фæлæ хорз лæг кæй рацыдис, уый тыххæй йæм æрвадæлты цæстæй кастысты. Афтæ баззадис се ’рвадæлтыл нымад, Битейы номыл цы мыггаг равзæрд, уый — Битетæ.
Джиоты мыггаджы-иу фыдыфыртæй хуыдтой Джеритæ. Уый та уымæн, æмæ Джиотæн иу лæгæн зæнæг нæ цыдис æмæ æркодта сывæллонджын ус. Гуырдзиагау ахæм æрхæссæггаг сывæллон хуыдтой гери, уырдыгæй рауад ном Джери, йæ мыггаг та йын схуыдтой Джиотæй, сывæллон йæхæдæг та уыдис Тедетæй. Джериты фыдыфырты цæуæт уыдысты тынг зæнджын, арæхсджын, фæлæ æнамонд разындысты, сæ зæнæг бирæ нæ цардис.
Цымыдиссаг
Цымыдисаг у, кæй чысайнаг мыггаг Хуыбылтæ сты Джиотæ, Остъатæ, Гасситæ æмæ æндæр æрвæдæлон мыггæгты иу хай. Ацы мыггагæн сæ иумиаг фыдæл Хуыбыл хуындис. Æмæ цымыдисаг куыннæ у, Хуыбылæй равзæргæ мыггæгтæн сæ фылдæр хай къуыдайраг кæй сты, йæхи ном йын чи хæссы, уыдон та — чысайнаг. Æвæццæгæн, Хуыбылтæ сты, чысаны ирон фыдæлтæ Чысангомы зæххыл цы къуыдайраг (рагон туаллаг) цæрджыты æрыййæфтой æмæ ассимиляци кæй скодтой, ахæм конкретон мыггæгтæй иу.
Литературæ
*
Агидель (сахар)
Агиде́ль (Ағиҙел) у Уæрæсейы сахар Башкортостаны цæгат-ныгуылæны. Сахар хуыйны, кæй былтыл лæууы, уыцы цæугæдон Белаяйы былтыл. Цæрынц дзы 14,2 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Башкортостаны сахартæ
Гукка
Гукка кæнæ бæхсындз (Carduus; Чертополох) у зайæгойты мыггаг, сындзджын хæмпæлгæрдæг.
Сасигæрдæг
Сасигæрдæг у кæрдæджы ном.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къæркъæраг
Къæркъæраг (Campanula ardonensis, Колокольчик ардонский) у бирæазон кæрдæг зайæгой, дзæнгæрæгойы хуыз. Уый у Кавказы эндемик.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1794
1794 1794moi nanca 1794 १७९४
862-æм аз
Амардысты
Категори:862
1795
1795 1795 १७९५
1796
1796 1796 १७९६
Сейшелтæ
Сейше́лтæ (Seychelles, Seychelles, ) у сакъадахон паддзахад Индийы океаны.
Ван (ил)
Ван (Van) у ил (провинци) Турчы ныгуылæны.
Сейшелтæ
*
Ван (ил)
Категори:Турчы провинцитæ
1659-æм аз
Амардысты
Категори:1659
Шумены облæст
Облæст ахсы фæзуат 3390,2 км², цæрынц дзы 205 198 цæрæджы.
Истори
Рагболгайраг адæм цæугæцард кодтой. Сæ рагон паддзахады фыццаг хан Кубрат куы амардис, уыимæ йæ ханад дæр ныддихтæ. Кубраты фырттæй иу, Аспарух, ныгуылæнырдæм ацыдис фæс-Днепрмæ æмæ, бынæттон славяйнæгты æмцæдисæй, 681-æм азы сарæзта дзы ног болгайраг паддзахад — историографийы йæ хонынц Болгарийы Фыццаг паддзахад. Дунайы донæфтæны ног паддзахадæн бантыстис фæуæлахиз уæвын суанг Византийыл, æмæ уæдæй Византийы импери болгайрæгтæн фыста хъалон. Ног паддзахады сæйраг сахар сси Плискæ — у нырыккон Болгарийы Шумены облæсты.
Шумены облæсты хъæубæстæтæ
left|220px|thumb|Шумены облæст
Фиппаинæгтæ
*
Хетæгкатæ
thumb|right|200px|Хетæгкаты Къоста Хетæгкатæ, Хетæггатæ (Хетагуровы) сты ирон мыггаг, рацыдысты Нарыкомæй.
Фиппаинæгтæ
*
Шали
Шали́ (Шела-ГIала) у сахар Цæцæны, Шалийы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæцæны сахартæ Категори:Шалийы районы цæрæнрæттæ
1797
1797 1797 १७९७
Донбеттыр
Донбеттыр дондунейы паддзах Нарты кадджыты.
Эпосы æвдыст цæуы, бирæ чызджытæ кæмæн ис, ахæм тызмæг лæджы хуызы. Нартæн æнгом бастдзинæдтæ ис Донбеттыримæ: йæ чызджытæй иу — Дзерассæ нарт Æхсæртæгимæ у домбай нæртон мыггаг Æхсæртæггаты рагмадæл. Донбеттыры хæдзары хъомыл кодтой Батырадз æмæ Уырызмæджы æнæном фырт, арæх æм уыдысты уазæгуаты дзырддзæугæ æмæ номдзыд нартæй бирæтæ.
Категори:Нарты кадджытæ
Вайоц Дзор
Вайоц Дзор (Վայոց Ձորի մարզ) у облæст (марз) Сомихы. Йæ административон центр у Ехегнадзоры сахар.
Вайоцы Дзоры кæнынц сæрмагонд бынæттон сæн Аренийы сæнæфсирæй. Уыцы сæнæфсир зайы хохы, 1200 метрæй фылдæр бæрзæндтыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы марзтæ
864-æм аз
Амардысты
Категори:864
Сакъитæ
Равзæрд
Сакъитæ, Зуратæ æмæ Гагозтæ сæхи хонынц Хорцетæй, кæрæдзийы нымайынц хæстæг æфсымæртыл. Сæ фыд Хорце раздæр цард Кæсæджы, Малхъы доны был. Уырдыгæй йæ цæрæнбынат раивта Дыгургоммæ, Æхсæуыхъæумæ. Ам ын райгуырд цыппар фырты: Сакъи, Зура, Есе æмæ Гагоз. Есе алыгъд Мæздæгмæ, иннæ æфсымæртæ баззадысты Æхсæуы. Сæ фыды амæлæты фæстæ байуæрстой æмæ сæхи нæмттæм гæсгæ схуыдтой сæ мыггæгтæ: Сакъитæ, Зуратæ æмæ Гагозтæ. Уыдон дæр Æхсæуы бирæ нæ фæцардысты, алыгъдысты Мæздæгмæ. Зурайæн уыд дыууæ фырты: Омар æмæ Налухъ. Налухъы, дам, йæ мад ныййардта хуым кæрдгæйæ мæкъуылы рæбын æмæ, дам, куы сыстыр, уæддæр æм дзырдтой «Бæкъуæл» (дыгуронау Мæкъуыл), æмæ афтæмæй сæ мыггаг ссис Бæкъуæлтæй.
Литературæ
*
Тæнæг
Тæнæг кæнæ луаси,  у мæнæуы ссадæй конд тæнæг кæрдзын.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæринаг
1798
1798 1798 १७९८
1660-æм аз
Амардысты
Категори:1660
Дзерассæ
Дзерассæ, вариант: Сасана — Нарты кадджыты хъайтар. «Зæххы фидауц», «Сызгъæрин дзыкку», «Мæй æмæ хурау тæмæндзаст».
Дзерассæ у дондунейы паддзах Донбеттыры æртæ чызджытæй иу, нарты кадджыты хъæбатыр Æхсæртæджы бинойнаг, фаззон хъайтартæ Уырызмæг æмæ Хæмыцы мад. Дзерассæ æмæ Æхсæртæг сты хъомысджын нæртон мыггаг Æхсæртæггаты рагфыдæлтæ.
Дзерассæйæн йæ амæлæты фæстæ уæларвцæрæг Уастырджийæ райгуырдис чызг — Сатана, Нарты сылгоймæгты фидауц, кадджыты сæйрагдæр хъайтартæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нарты кадджытæ
1799
1799 1799 १७९९ 1799
Парагвай
Парагва́й (Paraguay, Paraguái) у Хуссар Америкæйы паддзахад æнæ денджызмæ рацæуæн. Йæ сæйраг сахар у Асунсьон (йæ бындур сæвæрдтой испайнæгтæ 1537 азы).
Парагвайы цæрынц 6 милуан адæймагæй фылдæр.
1954-æм азæй 1989-æм азы онг Парагвайы æлдариуæг кодта æнувыд антикоммунист, диктатор Альфредо Матиауда Стресснер.
*
Тæфсæджы хос
Тæфсæджы хос кæнæ тæфсæджы кæрдæг (Platanthera bifolia, Любка двулистная ) у кæрдæг зайæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
865-æм аз
Амардысты
Категори:865
Дудайтæ (хъæу)
Дудайтæ у ирон хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Лехурагомы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Портленд (Орегон)
По́ртленд (Portland) у сахар АИШ-ы цæгат-ныгуылæны. Ис Орегоны штаты, цæугæдæттæ Вилламетт æмæ Колумби кæм баиу вæййынц, уым.
Фиппаинæгтæ
Категори:Орегоны сахартæ
1800
1800 1800 1800
Хъулатæ
Хъулатæ (Куловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Дзерантæ (хъæу)
Дзерантæ (სუქანაანთუბანი [суканаантубани]) у хъæу Гуырдзыстоны Карелы муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Карелы муниципалитеты цæрæнрæттæ
866-æм аз
Амардысты
Категори:866
1801
1801 1801 १८०१
Саргъау
Саргъау у къæдзæх Цæгат Ирыстоны. Ис Дзывгъисы сæрмæ.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Хъæриуы дон
Хъæриуы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Ис Куырттаты комы, Къадаты цур.
Давлеканово
Давлека́ново (Дәүләкән) у Башкортостаны сахар, Давлекановойы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Башкортостаны сахартæ
1802
1802 1802 ई सं १८०२
Сагрындз
Сагрындз у къæдзæх Цæгат Ирыстоны. Ис Дзывгъисы сæрмæ.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Удмуртаг адæм
Удмуртæгтæ (удм. удмурт, удморт; рагон уырыссаг ном у вотяктæ; марий. одо) сты финно-угораг адæмтæй иу, дзурынц удмуртаг æвзагыл. Сæ фылдæр хай цæры Уæрæсейы, Удмуртийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы адæмтæ
Балыкесир (ил)
Балыкесир (Balıkesir ili) у провинци (ил) Турчы ныгуылæны.
Гуыриатæ
Гуыриатæ (Гуриевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Цхета-Мтианет
Цхета-Мтианет (მცხეთა-მთიანეთი) у провинци (мхаре) Гуырдзыстоны центры. Провинцийы административон центр — Цхета.
*
Дондзиу
Дондзиу (Оляпка) у донбылты чи цæры, ахæм чысыл цъиу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
1803
1803 1803
867-æм аз
Амардысты
Категори:867
Биледжик (ил)
Биледжик (Bilecik) у Турчы провинци.
Категори:Турчы провинцитæ
Тауиттæ
Тауиттæ (Тавитовы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Тауиттæ цæрынц Мæхческы, Тауитты сыхы. Ацы сыхы ма цардысты Дедегкатæ, Къеуростæ, Синатæ. Кæд Дедегкатæ æмæ Къеуростæ, Тауитты сыхæй быдыры хъæутæм фæлыгъдысты, уæддæр абон дæр ма арæх мысынц, Тауитты сыхы куыд цардысты, уый. Ацы æртæ мыггаджы зонынц, сæ фыдæлтæ иу артæй байуаргæ кæй сты, уый.
Фиппаинæгтæ
*
Цæсты низы хос
Цæсты низы хос кæнæ цæстынизы хос (Primula nivalis, Первоцвет снежный) у зайæгойы ном, æстъоппæлæйы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Зæдтæ æмæ дауджытæ
Зæдтæ æмæ дауджытæ — æппæты кæстæр уæларвон тыхтæ ирон мифологийы.
Категори:Ирон мифологи
Къалагом
Къалагом — къæдзæхтæ Цæгат Ирыстоны. Ис Хæрисджыны цур.
Аргъун (сахар)
Аргъун (Орга) у сахар Цæцæны.
Къалагом
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Аргъун (сахар)
Аргуны завод «Пищемаш» 2009-æм азы райдыдта ВАЗ-ы хæдтулгæтæ уадзын. Бон рауадзынц 20 хæдтулгæйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæцæны сахартæ
1804
1804 1804 1804
1663-æм аз
Амардысты
Категори:1663
Аланды сакъадæхтæ
Аланды сакъадæхтæ (Аландтæ) (Åland, Ahvenanmaa) сты Балты денджызы архипелаг, 1921 азæй у Финляндийы автономон провинци. Аландты сæйраг сахар у Мариехамн (Маарианхаминæ).
Сакъадæхтыл цæрынц 26 мины адæймаджы, уыдонæй 10,7 мины — сæйраг сахар Маарианхаминæйы. 6 мины сакъадахы сты æдзæрæг, цæрджытæ ис æрмæст 60 сакъадахыл.
Автономийы официалон æвзаг у шведаг.
Аланды сакъадæхтæ сæ статус райстой 1921-æм азы, Финлянди æмæ Швецийы ’хсæн кризис куы уыди, уæд. Уый фæстæ Аландтæ сты автономон бæстæ, ис сæм сæхи интернет-домен (.ax), сæхи посты маркæтæ, сæ лæппуты Финляндийы æфсадмæ нæ хонынц. Сæ статусмæ гæсгæ Аландтæ сты æнæфсад, никæй æфсæддонтæ дзы ис.
Транспорт
Кæд Аландтæ сакъадахон территори сты, уыдонæн тынг хорз бастдзинад ис Швецийы сæйраг сахар Стокгольм æмæ Туркуимæ (Финляндийы стырдæр сахартæй иу). Алы бон дæр цалдæр егъау быраны Маарианхаминæйы портмæ бацæуынц.
Фиппаинæгтæ
*
Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет
thumb|right|250px|Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет Тыбылты Алыксандры номыл Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет у Хуссар Ирыстоны сæйраг университет. Университеты бæстыхай стыр зиан баййæфта 2008-æм азы августы хæсты рæстæг.
Рунет
Рунет у, уырыссаг æвзагæй кæм пайда чындæуы, Интернеты ахæм хай.
Рунеты популярондæр сайттæ сты Mail.ru, Яндекс æмæ вКонтакте.
Кæс:
Категори:Интернет
Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет
Ахуыргæнæндоны сырæзт æмæ фыццаг азтæ
Рæстæг барджынæй амыдта, фыццаг рады, специалисттæ бацæттæ кæнын, облæсты иумæйагахуырадон скъолатæн педагогон кадртæ, æмæ комкоммæ ирон æвзаг паддзахадон аппараты æмæ адæмон ахуырады системæйы ныббиноныг кæныны хъуыддаджы райдиан.
Бæрзондквалификациджын кадртæ бацæттæ кæныны хъуыддаджы æнæмæнгхъæугæ уыд облæсты адæмон хæдзарад райрæзын кæнын. Адæмон коммунистон рухсад (наркомпрос) тагъд кодта ацы проблемæ аскъуыддзаг кæныныл, куыд «ахуырадон æмæ адæмон-хæдзарадон пъланты иууыл ахсджиагдæр хæс», афтæ.