cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алани (паддзахад)
thumb|350px|Алани, [[X æнус|X æмæ XII æнусты]] Алани кæнæ Аланыстон уыдис аланты астæузаманы паддзахад. X æнусæй зындгонд уыдис йæ сæйраг сахар Магас.
916-æм азы алантæ Византийæ чырыстон дин райстой. XIV æнусы Алани фехæлд мангол-тæтæры бырсты аххосæй.
Гæздæнты Еленæ
Гæздæнты Агуыбейы чызг Еленæ (фæзиан 2007-æм азы августы) уыд РЦИ-Аланийы Национ зонадон библиотекæйы директор, уыцы бынаты куыста 30 азæй фылдæр.
Алани (паддзахад)
Аланты байзæддæгтыл нымад сты ирæттæ æмæ ястæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алантæ Категори:Кавказы истори Категори:Историон бæстæтæ
8 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Табутæ
Табутæ (Табуевы, Табушвили, Табуашвили) сты ирон мыггаг. Цæрынц Цхинвалы, Тбилисы, Знауыры районы хъæу Гуиргуинайы æмæ Дзæуджыхъæуы.
Симферополь
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъырымы сахартæ
Табутæ
Равзæрд
Хуссар Иры Елтъурайы хъæуы цы Табутæ цæры, уыдонæн сæ иуы зæнæг хонынц сæхи Мариамидзетæй. Цæвиттон, Табутæй иу лæгæн уыд гуырдзиаг бинойнаг. Лæг амард, зæнæг хъомыл кодта сæ гуырдзиаг мад, йæ ном хуынд Мариам. Сæ сыхæгтæ сæм-иу дзырдтой Мариамы фырттæ, æмæ уый адыл сæ мыггаг ссис Мариамидзе. Елтъурайы цы Джирквалидзетæ цæры, уыдонæн та сæ раздæры мыггаг уыд Абайтæ.
Фиппаинæгтæ
*
Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Ленины номыл Фæсивæды коммунистон цæдис
Категори:Цæгат Ирыстон
Ниш
Ниш (Ниш) у Сербийы сахар, Нишавæйы зылды сæйраг сахар.
Категори:Сербийы сахартæ
Курдистан
Курдиста́н (Kurdistan) у, цæрджыты ’хсæн курдæгтæ фылдæр хай (абсолютонæй кæнæ абаргæйæ) кæм сты, Евразийы хуссар-ныгуылæны уыцы этногеографион облæст (бæстæ). Терминæй фыццаг хатт спайда чынди XII æнусы — уæд нысан кодта ныртæккæйы Ирайнаг Курдистаны иу хай (Ардалан). Ныры дуджы Курдистанæй хонынц ахæм территори: цæгатаг уæрхад — 34 æмæ 40 градусы ’хсæн, скæсæйнаг дæргъад — 38 æмæ 48 градусты ’хсæн; ныгуылæнæй скæсæнмæ облæст адæргъ ис 1000 километрыл, цæгатæй хуссармæ та у 300–500 км дæргъæн. Курдистаны иумæйаг фæзуат у 450 мин кв. километрмæ ’ввахс (Турчы — 200 мин кв. километрæй фылдæр, Ираны — 160 мин кв. километрæй фылдæр, Ирачы — 75 мин кв. км, Сирийы — 15 мин кв. км).
Курдистан у курдæгты фыдыбæстæ, уым цæрынц адæмы фылдæр хай, фæлæ ис бирæгомау ахæм курдæгтæ, Курдистанмæ нæ хауæг зæххытыл чи цæры. Цалдæр сæдæ мин курдаджы цæры Ираны скæсæны, провинци Хорасаны, милуанмæ ’ввахс цæры раздæры Советон Цæдисы территорийыл, Израилы цæрынц, курдæгтимæ чи сæмхæццæ ис, уыцы 150 мин дзуттаджы, милуанмæ ’ввахс цæрынц эмиграцийы — уыдонæй фылдæр хай Ныгуылæн Европæйы (сæйраджыдæр Германы), фæлæ ис ахæмтæ, АИШ-ы, стæй Америкæйы æндæр бæстæты æмæ Австралийы чи цæры.
Иннæрдыгæй та Курдистаны территорийыл цæрынц æндæр адæмыхæттыты минæвæрттæ: араббæгтæ, туркæгтæ, персайнæгтæ, сомихæгтæ, азербайджайнæгтæ æмæ ассирийæгтæ; XX æнусы æмбисы онг Курдистаны цардис дзæвгар ахæм дзуттæгтæ, фæстæдæр Израилмæ чи сэмиграци кодта.
*
Янаев, Геннадий Иваны фырт
Геннадий Янаев (райгуырд 1937-æм азы 26 августы — амардис 2010-æм азы 24 сентябры) у советон политик æмæ æхсæнадон архайæг. Фæскомцæдисы уæнг 1963 азæй. 1990 азы декабрæй Янаев уыд Советон Цæдисы вице-президент.
1991 азы Янаев активонæй архайдта августон путчы. Уый тыххæй йæ бацахстой. 1994 азы Янаев æрцыд амнистигонд.
Марракеш
Марра́кеш (مراكش) у Мароккойы æртыккаг стырдæр сахар (Касабланкæ æмæ Рабаты фæстæ), паддзахады хуссар-ныгуылæны.
Категори:Мароккойы сахартæ
Ходжа Насреддин
Йæ удысконды баиу сты куыд хинæйдзаг, куырыхон æмæ хъазаг адæймаджы миниуджытæ, афтæ æнæхин æмæ æнæнтысты æууæлтæ.
Йæ ном зындгонд ссис анекдотты фæрцы. Фæстæдæр Ходжайыл фыст æрцыди æнæхъæн романтæ æмæ уацаутæ (П. Миллины «Насреддин æмæ йæ бинойнаг», Гафур Гулямы «Балы аппæй конд хæрдоджытæ» æмæ æнд.). Уырыссагау чи кæсы, уыдоны ’хсæн зындгонддæр у Леонид Соловьёвы дилоги «Ходжа Насреддины тыххæй уацау» (йе сконды ис дыууæ романы — «Сабырад халæг» æмæ «Зæрдæскъæфт принц»). Ацы чиныг тæлмацгонд æрцыд дунейы дæсгай æвзæгтæм, æмæ нымад у Ходжайы тыххæй фыст уацмысæй сæ хуыздæртæй иуыл.
Категори:Адæмон сфæлдыстад
Къусраты Анатоли
Къусраты Анатоли (райгуырдис 1953-æм азы 14 февралы Громы хъæуы ) у зындгонд ирон ахуыргонд, математик, Дзæуджыхъæуы зонадон центры сæргълæууæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджытæ Категори:Зындгонд ирæттæ Анатоли
Ногир
Ногир (ног + Ир) у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы, Дзæуджыхъæуы горæтгæрон.
Лæууы цæугæдон Терчы галиу былыл.
Истори
1921-æм азы Хуссар Ирыстоны цæрджытæ Дзæуджыхъæуы цæгатварс бындур æрæвæрдтой Ногиры хъæуæн.
Æрвитæнтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Фæскомцæдис
thumb|Фæскомцæдисоны риуылдаргæ нысан Ленины номыл Фæсивæды Коммунистон Цæдис (Фæскомцæдис; уырыс. Комсомол) арæзт æрцыдис 1918 азы. 1918 аз уыдис революции фæстæ фыццаг аз. Уыцы зын рæстæджы фæсивæды съезд скæнын стыр хабар уыди. Съезды архайдтой 176 делегаты. Владимир Ленин дæр съезды райста хайад.
Цæгат Ирыстон—Аланийы фæскомцæдисонтæ
Кæс: Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Ленины номыл Фæсивæды коммунистон цæдис.
Советон Цæдисы Коммунистон парти
Советон Цæдисы Коммунистон парти (СЦКП; уырыссагау КПСС) — бирæ азты дæргъы уыд Советон Цæдисы иунæг политикон парти, дынджырдæр коммунистон организацитæй иу.
Августы путчы фæкъуыхцыйы фæстæ партийы архайд лæууын конд æрцыдис.
СЦКП-йы фæсивæдон хайады ном уыд Фæскомцæдис.
Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Советон Цæдис Категори:СЦКП
Хорантæ
Хорантæ сты дыгурон мыггаг, равзардысты Доныфарсы хъæуы, Гагуаты мыггагæй.
Равзæрд
Хоранты мыггаг дæр равзæрд Доныфарсы Гагуаты мыггагæй. Сæ фыд Хоран уыд æлдар Гагуайы фырт, царди Доныфарсы. Ус ракуырдта, йæ фыдæй рахицæн æмæ йæ мыггаг йæхи номæй — Хорантæй схуыдта. Афтæмæй Доныфарсы хъæуы фæзынд Хоранты мыггаг. Бирæтæ сæ фæлыгъд быдырыхъæутæм. Дзæуджыхъæуы цæрæг Хоранты Даукуыйы фырт Осмæны таурæгъмæ гæсгæ та, Хоран уыд Ос-Бæгъатыры къабазæй равзæргæ, Челейы фырты фырт Мисинæй. Мисин цард Уæлладжыры комы, Уæллаг Уыналы. Хоранæн уым уыд иунæг фырт — Генардухъ, уымæн та дыууæ фырты: сæ иу Айдарухъ, иннæйы ном ничи хъуыды кæны. Айдарухъы фырт Нæуæг Уыналæй ралыгъд Дыгуры коммæ æмæ æрцард Доныфарсы. Хоранты мыггагæй равзæрдысты Шехинатæ æмæ Ганайты мыггæгтæ. Шехинатæ фыццаг цардысты Кæсæджы, Озречы хъæуы, уый фæстæ сæ бирæтæ æрцарди Хутихъæуы (Лескены).
Æрвитæнтæ
*
Хъупта
Хъупта кæнæ Хъубта у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы, кæддæры Куыдзеты мыггаджы хъæу. Ныр бирæ азты дæргъы æдзæрæг у.
Истори
Хъæуы ном Хъупта кæцæй равзæрдис, уый ничи зоны.
Цæмæй Цхинвалæй Хъуптамæ бацæуай, уый тыххæй фæндаг цæуы ахæм хъæутыл: Еред, Уанат, Хъуыриа, Белот, Сацхенет, Зонкъар, Ацъырсхеу, Цъипор, Самбиат æмæ дарддæр бахæццæ уыдзынæ Хъуптамæ.
Цхинвалæй Хъуптамæ фæндаг никуы ничи сбарста. Æмæ йын сбарæн дæр куыд ис, кæд æмæ Зонкъарæй мидæмæ къахвæндаджы йеддæмæ хуыздæр фæндаг нæй. Цыдысты дзы къахæй æмæ бæхтыл. Æввæхсты нымайгæйæ Цхинвалæй Хъуптамæ хъуамæ уа сæдæ километрæй фылдæр. Иннæ фæндаг та цыдис Бендеры рæгътыл, Медзыдагомыл æмæ хызти Тбилисы ’рдæм. Фæлæ ацы дыккаг фæндагыл дæр галуæрдон æдæрсгæ нæ цыдис, къул рæтты йе ’нцой лæууын хъуыдис.
Фонемæ
Фонемæ (φώνημα «зæл») у æвзаджы æппæты цыбыр зæлон иуæг, морфемæтæ базонæн æмæ сæ иу иннæмæй хицæнгæнæн кæй фæрцы ис, ахæм. Морфемæтæ сты фонемæтæй конд, куыд сæ лыстæгдæр хæйттæй. Иу фонемæ иннæмæй куы аивай дзырды мидæг, æндæр дзырд уыдзæн: „цæф“ æмæ „тæф“, „дон“ æмæ „бон“, „цом“ æмæ „цот“ æмæ афтæ дарддæр.
Хъупта
Истори
Хъупта у сыгъдæг хæхбæстæ, нæй дзы фæзтæ. 1930-æм азты ма дзы чи царди, уыдонæн сæ хæдзæрттæ уыдысты зæй рацæуæнæй æдас рæтты. Тынг къул бæстæ бæрзонд рæгътимæ кæй уыдис, уымæ гæсгæ дзы зæйтæ цыдис арæх.
Фонемæ
Фонемæ баиу кæны цалдæр зæлы (аллофоны). Зæгъæм, иронау [t] æмæ [tj] сты иу фонемæйы аллофонтæ, уырыссагау та — дыууæ хицæн фонемæйы (уый æвдисынц дзырдтæ бить/бит, шесть/шест).
Хъупта
Истори
Цæрджытæн сæ сæйраг куыст уыдис фосы куыст. Алы хæдзары дæр уыдис бирæ фос, хъом, алкæмæ дæр 8-10 хъуджы, кусæг фос. Зæххы куыст кодтой тынг чысыл. Уалдзæг-иу дыгай хæдзæрттæй сæ галтæ иумæ баифтыгътой æмæ дзывыр-гутонæй хуым кодтой. Сæ хуымтæ уыдысты иууылдæр къул рæтты. Хъацæнтæ баласæн сæм нæ уыдис, æмæ азæй-азмæ мæгуыр кодта хуымзæхх. Таугæ та кодтой æрмæст хъæбæрхор æмæ картоф. Халсартæ сæм нæ зади. Хизæнуæттæ æмæ уыгæрдæнтæ сын уыдис тынг бирæ. Хойрагæй сын цы нæ фаг кодта, уый æлхæдтой урсагæй, цыхт æмæ царвæй. Сабаты, сихормæ ’ввахс, дæ бæхыл бавæр уаргъ, урсæгтæ æмæ араст у Цхинвалы базармæ. Ныххæццæ уыдзынæ хуыцаубоны базары афонмæ. Ауæй кæн дæ уæййæгтæ, балхæн, цы дæ хъæуы, уыдон, уыимæ, æнæмæнг, бæхыуаргъ хойраг (къада куырæйттæ сæхимæ уыдис) æмæ та фæстæмæ дæ фæд-фæд къуырисæры райсомæй уæхимæ уыдзынæ. Фос дæр афтæ кодтой уæймæ.
Фонемæ
Ирон æвзаджы системæйы ис 35 фонемæйы. Уыдонæй та 7 хъæлæсоны, 2 æрдæгхъæлæсоны æмæ 26 æмхъæлæсоны. Уыцы фонемæтæй æвзаджы æппæт хъæздыгдзинад аразгæ у.
Хъупта
Истори
Нæ сæм уыдис дыргъдæттæ дæр, фæлæ хуссарвæрсты хъæд уыдис æмыдзаг алыхуызон хъæддаг дыргътæй. Уыдонимæ тынг бирæ кæрдотæ, фыццаг митрауарды фæстæ тагъд чи арæгъæд вæййы, ахæмтæ: тамачъи, нымæткъуы, цъуй æмæ æндæртæ. Хъæдтæ дзы уыдис, зæйтæ кæм нæ цыдис ахæм рæтты.
Фонемæ
Фонемæтæ лингвистикæмæ бакодта Хъазаны æвзагзонынадон скъолайы минæвар польшæйаг равзæрды ахуыргонд Иван (Ян) Бодуэн де Куртенэ XIX æнусы кæрон.
Хъупта
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Фонемæ
Жестты æвзæгты дæр сæхи фонемæтæ ис, хонынц сæ херемæтæ.
Рабат
Раба́т (الرباط) у Мароккойы сæйраг сахар. Лæууы Атлантикон фурды былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мароккойы сахартæ
Знауыры район
Знауыры район у Хуссар Ирыстоны чысылдæр район республикæйы хуссар-скæсæны. Районы центр у Знауыр.
Болататæ
Болататæ (Болатаевы, Болаташвили) сты ирон мыггаг.
Истори
Тадт æмæ, дам, Болат æфсымæртæ уыдысты. Цардысты Суацхуры, Джеры комы. Болат æмæ Тадтæй цы цот рацыд, уыдон сты Болататæ æмæ Тадтатæ. Ныртæккæ дæр æрвадиуæг кæнынц. Джеры комæй Гуырдзыстонмæ, Цъеретмæ алыгъдысты.
Литературæ
*
Тадтатæ
Тадтатæ (Тадтаевы, Татаевы, თათაშვილი) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Раджы Гудисы цардысты дыууæ æфсымæры: Тадт æмæ Болат. Дыууæ æфсымæры дæр бинонты хицау куы систы, цæуæт сын куы фæзынд, уæд сæ схуыдтой сæ нæмттæм гæсгæ: Тадт — Тадтатæ, Болат — Болататæ. Тадтæн уыд фондз фырты, Болатæн та — авд. Гудис хохбынаты ис, зæхх сын нæ фаг кодта, æмæ лидзын райдыдтой фæйнæрдæм. Тадтатæ фылдæр ныры Знауыры районмæ алыгъдысты, æрцардысты Метъех, Дидмуха, Тъилиан æмæ æндæр хъæуты. Тадтатæ æмæ Болататæ нымад сты тугæй хæстæг æрвадæлтыл.
Фиппаинæгтæ
*
Кавказ
Кæд æмæ Кавказы хуссар арæныл нымад цæуы Советон Цæдисы кæддæры хуссар арæн, Турк йæхи скæсæйнаг регионтæ дæр кавказаг регионтыл нымайы, ууыл дзурæг у Хъарсы университет, кæцы хæссы Кавказы университеты ном (Kafkas Üniversitesi).
Фæскавказы бæстæтæ
*
Цæболтæ
Фиппаинæгтæ
*
Каракас
Кара́кас (Caracas ) у Венесуэлæйы сæйраг сахар. Каракас æрбынат кодта бæстæйы цæгаты, Карибы денджызмæ æввахс (фынддæс километры бæрц), Кордильера-де-ла-Костæйы хохы. Аггломерацийы цæрджыты нымæц хæццæ кæны 5 милуанмæ.
*
Чахкиев, Саид Идрисы фырт
Чахкиев Идрисы фырт Саид (Чахки Саид Идриса воI; райгуырдис 1938-æм азы 22 январы Насыр-Корты, амардис 2008-æм азы октябры ) у мæхъхъæлон фыссæг, поэт, драматург, культурæйы архайæг. 1963-æм азæй фæстæмæ уыдис ССРЦ-ы Фысджыты цæдисы уæнг.
Фыста сывæллæттæн (уырыссаг тæлмацы рацыдис йæ чиныг «Идиг, Мадиг æмæ гыццыл чызг» («Идиг, Мадиг и маленькая девочка»), æппæлыдæуыдис йæ поэтикон сфæлдыстад . Мæхъхъæлон æвзагмæ тæлмац кодта дæсгай авторты æмдзæвгæтæ.
Чахкиев ныффыста æртæ романы: «Сыгъзæрин цæджындзтæ» (Дошо бIоагIий, 1963, мæхъхъæлон литературæйы фыццаг роман ), «Æрмæстдæр афтæ» (Иштта мара, 1967) æмæ «Бирæгъты æхсæвтæ» (Бертий бийсаш, 1970).
Чахкиев куыста бирæ бæрнон бынæтты, уыдоны ’хсæн: Мæхъхъæлы ахсджиагдæр газет «Сердало»-йы сæйраг редактор, Цæцæн-Мæхъхъæлы АССР-йы радио æмæ телеуынынады комитеты сæйраг редактор, куклаты республикон театры директор, альманах «Хæхты райсом»-ы («Лоаман Iуйре») сæйраг редактор, сывæллæтты журнал «Арвырон»-ы («СелаIад») сæйраг редактор, Мæхъхъæлы Республикæйы Фысджыты цæдисы сæрдар, Мæхъхъæлы Республикæйы культурæйы министр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæхъхъæлы фысджытæ Категори:Мæхъхъæлон фысджытæ Категори:Советон Цæдисы фысджытæ
Новгороды облæст
Новгороды облæсты сæйраг сахар у Стыр Новгород.
Азоло
Азоло (Asolo) у сахар Италийы. Æрбынат кодта регион Венетойы. Административон æгъдауæй у провинци Тревизойы дæлбар.
Цæры дзы 8592 адæймаджы (2004-æм азмæ), цæрджыты æнгомад у 297 адæймаджы/км². Фæзуат — 25 км². Посты индекс — 31011. Телефонон код — 00423.
Цæйкостæ
Цæйкостæ (Цайкосовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Ганнушкин, Пётр Борисы фырт
Цардафыст æмæ зонадон архайд
1898-æм азы каст фæцис Мæскуыйы университет. Куыста дзы психиатрийы кафедрæйы профессорæй. 1918-æм азæй уыдис Мæскуыйы университеты психиатрион клиникæйы директор, 1930-æм азæй — Мæскуыйы 1-æм медицинон инситуты.
Сарæзта патологион характерты ахуырад. Йæ чиныг «Психопатиты клиникæ: сæ статикæ, сæ динамикæ æмæ сæ систематикæ»-йы уый рæгъмæ рахаста ахæм классификаци: циклоидтæ, астениктæ, фæлдурæджджынтæ, антисоциалонтæ, конституционалонæй хъæлатæ. Ахуыргонд ма скодта ахæм уæлæмхасæн дæлкъордты афыст: депрессивон, цырындзæг (уырыс. возбудимый), эмоционалон-лабиалон, неврастениктæ, психастениктæ, сæнттæцæгъдæг, фанатиктæ, патологион сайæг.
Йæ типологийы элементтæй фидæны йæ кусытыты спайда кодта Андрей Личко.
Ганнушкин ма экспериментты фæрцы иртæста гипноз.
Категори:Психиатри Категори:Психиатртæ
Æнæбанымад паддзахæдтæ
Фиппаинæгтæ
*
Цæгойтæ
Цæгойтæ сты ирон мыггаг. Уырыссагау сæхи фыссынц Цагоевы.
Фиппаинæгтæ
*
6 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Цæголтæ
Цæголтæ (Цаголовы) сты ирон мыггаг.
Кудзойтæ кæцæйдæр лæппу æрхастой дзæкъулы. Лæппу слæг ис, ус ын ракуырдтой. Уæд быдырмæ ралыгъдысты, æмæ йæ номæй мыггаг рацыд. Дзæкъулы цы лæппу æрхастой, уый хуынд Цæгол æмæ йæ цæуæт Цæголтæй систы.
Фиппаинæгтæ
*
5 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Социологи
Социологи (латинаг дзырдæй socius «дзыллæ» æмæ бердзенаг дзырдæй λóγος «амынд») у дзыллæйы цард чи иртасы, ахæм зонад.
Социологийы къабæзтæ
æмæ æндæртæ.
Зындгонд социологтæ
*
Луандæ
Луа́ндæ (Luanda) у Анголæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Анголæйы сахартæ
Созанатæ
Созанатæ кæнæ Созæонтæ (Созановы, Созаоновы) сты ирон уæздан мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Гатуты Дзахо
Гатуты Алексейы фырт Дзахо (аргъуыды ном Константин; райгуырдис 1892-æм азы, Дзæуджыхъæуы — амардис 1937-æм азы июны) уыдис, уырыссагау чи фыста, ахæм ирон фыссæг, публицист, фольклорист.
Цардафыст
Дзахо райгуырдис 1892-æм азы сауджын Гатуты Алексейы бинонты ’хсæн. 1912-æм азы лæппу каст фæцис гимназ æмæ уыцы азы фæззæджы бацыдис Мæскуыйы университетмæ. Ахуыры æдде ма уым архайдта студентты марксистон къорды. Сæрдыгон Дзæуджыхъæумæ-иу ссæугæйæ Гатуйы-фырт Сергей Кировы хæслæвæрдмæ гæсгæ æфсæнвæндаджы æрмадзты æмæ цинчы заводы кусджыты ’хсæн хæлиу кодта большевикон литературæ.
1917-æм азы Февралы революци баййафта Дзахойы Мæскуыйы. Ацы цауты фыдæй Гатуйы-фыртæн нæ бантыстис фæуын университеты фæстаг курс. 1917-æм азы октябры уый архайдта Мæскуыйы æдгæрзтæ растады. Уыцы азы кæроны Гатуйы-фырт сыздæхтис йæ фыды уæзæгмæ. Ам уый архайдта Дзæуджыхъæуы Советы куысты. Куыд журналист, газет «Горская жизнь»-ы уацхæссæг, уый уыдис Терчы облæсты адæмты уанелдзау Гуымы Хъæрмæдоны. Дзæуджыхъæумæ урсытæ куы бацыдысты, уæд Гатуйы-фырт бахъуыдис хи æмбæхсын, æмæ уый йæ сæр бафснайдта Чырыстонхъæуы.
Фыццаг советон азты Гатуты Дзахо Цæгат Кавказы æмгуыст кодта Сергей Кировимæ, æмæ уыцы архайд тынг бандæвта йæ зондахастыл.
1920-æм азы Гатуйы-фырт куста Уæрæсейы телеграфон агентады (уырыс. Российское телеграфное агентство; РОСТ) Терк-Кавказы хайады сæргълæууæджы хæдивæгæй. Уымæй уæлдай ма уыдис Терчы облæсты литературон комитеты уæнг, Терчы облæсты политрухсады сæрдары хæдивæг. 1920-æм азты райдианы Дзахо стыр æргом здахы театрмæ, æппæт культурон хъæппæристæм. 1923-æм аз Гатуйы-фырт æрцардис Цæгат-Кавказы крайы уæды административон центр Ростовы сахары. 1925-æм азы Дзахо ссис Скæсæны адæмты институты Кавказы секцийы аспирант, æмæ афтæмæй ахуыр кодта Кавказ æмæ пысылмон дины истори, архайдта экспедициты Цæцæнмæ, Мæхъхъæлмæ æмæ Ирыстонмæ æмæ дзы æмбырд кодта фактон æрмæг.
1928-æм азы Гатуйы-фырт раивта йæ цæрæнбынат Мæскуымæ. Уым куыста Скæсæны фæллойгæнджыты коммунистон университеты (Коммунистический университет трудящихся Востока) æмæ иртæста хохæгты национ-ссæрибаргæнæн змæлды истори. Йæ фыццаг иртасæн куыстытæ уыдысты «Империи Узуна-Хаджи» (1928) æмæ «Августовское восстание» (1929). Сæ темæ уыдис мидхæст Цæгат Кавказы 1918–19-æм азты. Мыхуыргонд æрцыдысты журнал «Революционный Восток».
Гатуйы-фырт бирæ цыдис балцыты Ирыстоны, Цæцæны, Мæхъхъæлы хæхты, стæй-иу зылдис колхозтæ, арæзтæдтæ, заводтыл æмæ алыран дæр агуырдта ногдзинады нысæнттæ. Уыцы балцыты фæстиуæгæн фæзындис къорд очеркы æмæ радзырды. Уыдон рухс федтой журнал «Народный учитель»-ы 1960–1964-æм азты; стæй, А. М. Горькийы редакцийæ чи цыдис, уыцы журнал «Наши достижения»-йы 1935–36 азты). Дзахо цалдæр хатты уыдис фембæлдтытæ стыр пролетарон фыссæгимæ æмæ зындгонд куыд у, афтæмæй Горький разыйы ахаст дардта йæ сфæлдыстадмæ.
Гатуйы-фырты æрцахстой, йæ очерк «Дзау»-ы Хуссар Ирыстоны облæсты разамонджыты тыххæй критикон æрмæг куы ныммыхуыр кодта, уæд. Йæ цард трагикон хуызы аскъуыдис 1937-æм азы.
Сфæлдыстад
Фыццаг æмдзæвгæтæ Дзахо фыссын райдыдта Дзæуджыхъæуы гимназы ахуыры рæстæг. 1910-æм азы лæппу æрбахаста газет «Терек»-ы редакцимæ, Лев Толстойы амардыл кæй ныффыста, ахæм æмдзæвгæ. Уацмыс мыхуыргонд не ’рцыдис, фæлæ йæ автормæ сцымыдис ис С. М. Киров. Уыдон базонгæ сты æмæ æппынфæстаг бахæлар сты, æмæ се ’хсæн ахæм ахастытæ уыдис бирæ азты дæргъы. Киров тынг бандæвта Дзахойы зондахастыл. Фæстагмæ фыссæг Кировы тыххæй ныффыста очерк «Мироныч».
Гатуйы-фырты фыццаг зынгæ уацмыстæй иу уыдис уацау «Мæхъхъæл» («Ингуши»). Фыст уыдис 1920-æм азты фыццаг æмбисы. Ацы хроникон-аивадон уацауы автор æвдисы йæ тæлмæнтæ хохаг адæмты уавæры, стæй 1917–1918 азты уавæры тыххæй.
thumb|170px|Гатуты Дзахойы чиныг «Зелимхан»
Зелимхан у вазыгджын адæймаг. Уый канд мастисæг нæ, фæлæ ма уыдис стигъæг дæр: хицæуттæй хæхбæсты æмбæхсгæйæ уый хъуамæ истæмæй цардаид. Репресситæ æмæ сабырцæрæг хъæуты стыгъдтыты тыххæй хицæуттæй маст куы исы, уæд у адæмон хъайтар, фæлæ Хъызлары банк куы стигъы æхца самал кæнынæн, уæд у абырæг æмæ ницæмæй хицæн кæны æндæр фыдгæнджытæй.
Стэнли (Фолкленды сакъадæхтæ)
Стэнли (Stanley) кæнæ Порт-Стэ́нли (Port Stanley), Пуэрто-Аргентино (Puerto Argentino) у Фолкленды сакъадæхты сæйраг сахар.
Гатуты Дзахо
Сфæлдыстад
Уацау «Хъызлар» экранизацигонд æрцыдис 1930 азты райдианы æмæ тынг æнтыстджынæй æвдыст æрцыдис канд нæ бæстæйы экрантыл нæ, фæлæ фæсарæнты дæр.
Стэнли (Фолкленды сакъадæхтæ)
Фиппаинæгтæ
Категори:Фолкленды сакъадæхтæ
Филиппинтæ
Филиппинтæ (таг. Repúbliká ng̃ Pilipinas) у сакъадахон паддзахад Сабыр фурды. Ис Азийы хуссар-скæсæны.
Мыггаг
Мыггаг – хæстæджыты стыр къорд.
Филиппинтæ
*
Гатуты Дзахо
Сфæлдыстад
Зынгæ, ахадгæ бынат ахсы Дзахойы сфæлдыстады очеркы жанр. «Гатуты Дзахо 20–30 азты цы очерктæ ныффыста, — зæгъы Суменаты Замирæ, — уыдонæн рахонæн ис аивадон-публицистон документ, уыдоны бындурыл нæ экономисттæ æмæ историктæ абон иртасынц нæ куыстады æмæ ног дуджы ног адæймаджы зондахасты райрæзты истори». Афтæ лæмбынæг æмæ арф-иу сахуыр кодта Дзахо, цы æрмæгмæ-иу æрæвнæлдта, уый — гидроэлектрон станцæйы кой кодтаид («Гизельстрой»), нартхоры комбинаты арæзтадыл фыстаид («Бесланстрой»), кæнæ та дзырдтаид зды æмæ цинчы æрзæт амал кæныны фарстатыл («Кавцинк», «Садонские рудники») æ.а.д. «Куртатинское предание», зæгъгæ, уыцы очеркы автор радзырдта, Ирыстон æмæ Уæрæсейы баиуы заман цы цаутæ уыдис, уыдонæй иуы тыххæй.
Мыггаг
Ирæттæн алы мыггаг дæр хуыйны йæ рагфыдæлы номæй, фæлæ, йæ рагфыдæлы ном чи нæ хаста, ахæм мыггæгтæ дæр уыдис.
Гатуты Дзахо
Сфæлдыстад
Цымыдисаг у, уыцы азты Дзахойы æхсæнадон-политикон цæстæнгас куыд ивта, уый дæр. Зæгъæм, кæд йæ уац «Ирон сылгоймæгты приют»-ы прогрессивон хъуыдытыл хæст у, уæддæр йæхæдæг 1917-æм азы большевикты фарс нæ фæци. Уый нæ, фæлæ ма фæд-фæдыл рауагъта цалдæр уацы: «Большевикты фæлтæрæнтæ», «Хæххон адæм æмæ Депутатты совет», «Кировы раныхасы тыххæй» æмæ æндæртæ. Уыцы уацты Дзахо большевикты хоны «æнæсæрфат сæрзилæджджынтæ» («разнузданные неврастеники»), фыссы, зæгъгæ, большевикты уæлахиз «иу бонæй фылдæр нæ ахæсдзæн», стæй уыцы уæлахиз адæмæн «ницы дæтты — нæдæр къæбæр, нæдæр уæлæдарæс, нæдæр иставæр фадæттæ цардæн æмæ фæллойæн». Уымæй дарддæр, Гатуйы-фырт, Кировы раныхасы фæдыл йæ хъуыдытæ дзургæйæ, фыссы, зæгъгæ, «Киров кæд тынг дæсны æмæ зæрдæбынæй ныхас кодта социализмы фæуæлахизыл, уæддæр йæ хъуыдытæ махмæ уырнинаг нæ фæкастысты». Бынтон æмбæрстгонд нæу, Дзахо Киров æмæ иннæ большевикты тыххæй афтæтæ цæмæн фыссы, уый, уымæн æмæ суанг 1910 азæй фæстæмæ Кировимæ цардис хæларæй — йæ фыццаг æмдзæвгæ йæм куы бахаста редакцимæ, уæдæй фæстæмæ. Уымæй дарддæр зындгонд у, Кировимæ фембæлдтытæ тынг кæй сахадыдтой Дзахойы æхсæнадон зондахасты райрæзтыл, уый дæр. Революцион куыст кæнгæйæ, Киров æвзонг Дзахойæн дæр арæх кодта йæ бæрны алыхуызон хæслæвæрдтæ — листовкæтæ хæлиу кæнынæй райдай æмæ æндæр бирæ ныстуантæ. Уымæ гæсгæ, уæлдæр цы уацты кой скодтам, уыдон 1917 азы фæззæджы газет «Хæххон цард»-ы кæй фæзындысты, уый у тынг зын бамбарæн.
1920–30 азты очеркты Гатуты Дзахо æвдисы социалистон арæзтады егъау æмæ парахат нывтæ, æппæлы уыцы арæзтады амидингæнджытæй. Сиды сæм, цæмæй сæ фæрнæйдзаг архайд тагъддæр æмæ æнтыстджынæй кæронмæ ахæццæ кæной. Уыдон «ура-патриотон» цъæлхъæр уацмыстæ не сты, фæлæ, Мамиаты Изетæйы загъдау, сты, уæды иттæг вазыгджын рæстæг «арф æмæ алывæрсыгæй» кæм зыны, ахæм очерктæ. Ам ныхас цæуы фыссæджы «сæйраг» очеркты æмбырдгæндтыл («Найфат» æмæ «Æрзæт æмæ æфсæн»). Уыдон джиппы уагъд æрцыдысты 1932-æм азы. Сæ размæ ма Дзахойæн ноджыдæр бирæ уацтæ æмæ очерктæ рацыди — периодикон мыхуыры ахæм оргæнты, куыд «Известия», «На подъёме», «Наши достижения» æ. а. д. Йæ очерктæн Дзахо æрмæг æмбырд кодта йæхæдæг. Кусджытимæ иумæ-иу ныххызти æрзæткъахæнтæм, хъæутыл зылди, ныхас кодта, уый фæстæ-иу йæ очеркты хъайтартæ чи сси, уыцы адæймæгтæн сæхиимæ. Æрдзæй йæм иртасæджы курдиат кæй уыди, уый фæрцы Дзахо иу кæнæ иннæ цауæн канд йæхи не ’вдыста, фæлæ-иу ын ссардта æмæ рафæлгъуыдта йæ уидæгтæ ивгъуыд заманы, историйы. Уæлдæр ракодтам Суменаты Замирæйы уацы кой. Уым фыстæуы: «Гатуты Дзахойы очерктæ иууылдæр нывæст сты историон æрмæджы бындурыл, сæ мидæг ирдæй зыны, алыхуызон историон дугтæ кæрæдзийы куыд ивтой æмæ уыцы иу рæстæг куыд æнгом баст уыдысты, уый, ома рæстæджы удæгас змæлд фæлтæрæй-фæлтæрмæ». «Цæуылфæнды ма фыссæд Дзахо, — зæгъы дарддæр Суменаты Замирæ, — æдзух йæ зонды æмæ йæ зæрдæйы тæлфы рагон цард, стæй æрæджы чи аивгъуыдта, уыцы дуджы истори дæр».
Мыггаг
Кæс ноджы
Категори:Æхсæнад
Гатуты Дзахо
Сфæлдыстад
Зæгъæм, æмбырдгонд «Найфат» байгом очерк «Кавцинк»-æй. Уым дзырдæуы Садоны æрзæткъахæнтыл æмæ Дзæуджыхъæуы заводыл (ныры «Электроцинк»). Ацы очеркы иттæг бæлвырдæй уынæм, цæуыл фыст у, уыцы фарстайæн йæ истори, «куырттатаг таурæгътæй» æмæ XVIII æнусы историон документтæй райдай æмæ суанг Дзахойы дуджы онг. Уацмысыл кусгæйæ, Гатуйы-фырт бацагуырдта, ссардта æмæ спайда кодта бæлццон æмæ ахуыргонд Гильденштедты, архимандрит Пахомийы, Степан Вонявины æмæ æндæрты фæндаггон фыстытæй æмæ зонадон æрмæгæй. Очеркы ма ис бакæсæн V æнусы историон цыртдзæвæн — Нузалы аргъуаны къулыл фыстыты тыххæй дæр. Зæгъын хъæуы уый дæр, æмæ нырыккон æмæ историон æрмæджытæ органикон æгъдауæй æххæст кæнынц кæрæдзийы, иумæ фидауынц.
Иннæ очерк — «Бесланстрой»-ы дæр нын автор фыццаджыдæр æвдисы Беслæны маисон комбинаты арæзтады историон уидæгтæ. Очеркæй базонæм бирæ цымыдисаг хабæрттæ. Зæгъæм, Беслæны маисон комбинаты арæзтады размæ дæр ма уыди бирæ æндæр проекттæ: «Ага-Бала Гулиевы проект», Берлинаг егъау проект, америкаг проект æмæ бирæ æндæртæ. Сæ кой хуымæтæджы нæ ракодта Дзахо. «Уым, Америкæйы, — фыссы автор, — тох цæуы, куыд гæнæн ис, афтæ фылдæр пайдатæ ’рбассивыныл, махмæ та — сæрибар фæллойыл, æрдзы гæнæнтæй рæстмæ спайда кæныныл».
Гатуйы-фырт иудадзыг историон æрмæгæй кæй пайда кодта, уымæн ирд æвдисæн у йæ очерк «Гизельстрой» дæр. Арæзт у дыууæ хайæ: «Найфат» æмæ «1930 аз», иу та сæ кæны егъау гидроэлектростанцæйы арæзтад. Очерк байгом фыдæлтыккон таурæгътæй Сафайы рæхысы, стæй фæлтæрæй-фæлтæрмæ Найфаты кувæндоны цы дзуарылæгтæ уыди, уыдоны тыххæй. Дарддæр фыссæг аив ныв кæны, незамантæй чи баззад, йæхæдæг уазæг кæм уыди, уыцы фыдæлтыккон муртаттаг бæрæгбон.
Иттæг хæдбындур рахонæн ис Гатуйы-фырты уацмысты æвзагæн: ирд, нывджын, бæлвырд æмæ æлвæст. Уый банысан кодта йæ уацы Хæдарцаты Азæ дæр: «...бирæ авторты æхсæн дæр бæрæг дары Гатуты Дзахойы æвзаг, куыддæр дзы фыццаг цалдæр хъуыдыйады бакæсай, афтæ йын æнæ рахатгæ нæ фæуыдзынæ йæ авторы».
Гатуйы-фырт ма у фондзархайдон драмæ «Сад»-ы (фыст у уацау «Гага-аул»-ы бындурыл) автор. Уыцы уацмыс хаст æрцыдис, 1971-æм азы Орджоникидзейы чи рацыдис, йæ уыцы чиныг «Зелимхан»-мæ.
Бирæ рæстæджы дæргъы Гатуйы-фырт куыста, ирон адæммæ Амыраны тыххæй цы хицæн таурæгътæ уыдис, уыдон бабæстон æмæ æмиугонд бакæныныл, стæй сæ уырыссаг æвзагмæ раивыныл. «Амыран» мыхуыргонд æрцыдис 1932 азы, ССР Цæдисы Зонæдты академийы рауагъдады. Дзахо йæхæдæг куыд зæгъы, афтæмæй йæ «Амыраны» сюжет уый систа Хуссар Ирыстоны даредзанты таурæгътæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд ирæттæ Дзахо Категори:Ирон фысджытæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Флоренци
Лæууы цæугæдон Арнойы былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тосканæйы сахартæ
Библи
Библи (Сыгъдæг Фыст) (βιβλία) у чырыстонады сыгъдæг текстты æмбырдгонд. Библи у дыууæ хайæй арæзт: Рагон Фæдзæхстæй æмæ Ног Фæдзæхстæй. Евангели у Ног Фæдзæхсты хай.
Ирон тæлмацтæ
Библийы чингуыты иуæй-иу тæлмацтæ ирон æвзагыл уагъд цыдысты 1848-æм азæй. Ног Фæдзæхсты фыццаг æххæст тæлмац рухс федта 1993-æм азы.
Библийы æппæт текст ирон æвзагмæ раивтой æрмæстдæр Иегъовæйы æвдисæнтæ. Фæлæ, чырыстон еклезитæй сæ фылдæр цы Библийы текстæй пайда кæнынц, уыимæ æмхуызон нæу.
2 майы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1 майы
thumb|240px|[[Индиаг профцæдисты федерацийы афишæ, 1 майы демонстрацимæ хонæг]] 1 майы, иронау зæрдæвæрæны мæйы 1-æм бон — азы 121-æм бон (даргъ азы 122-æм бон).
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Сих Лютфаллайы мæзджыт
thumb|right|250px|Сих Лютфаллайы Мæзджыт thumb|right|250px
Сих Лютфаллайы Мæзджыт ( — masjed-e sheykh lotf-ollah) — дынджыр мæзджыт сахар Исфаханы артдзæсты, Имамы æхсæнвæзы скæсæнырдыгæй. Амаддзаг у Сефевидты дуджы персайнаг архитектурæйы зынгæдæр æвдисæйнæгтæй иу. Мæзджыт арæзт цыди 17 азы дæргъы (1602–1619 азты) Аббас Фыццаджы барамындмæ гæсгæ. Архитектор — Мохаммад Реза Исфахани.
Категори:Исфахан Категори:Ираны мæзджыттæ Категори:Ираны архитектурæ
Фолкленды сакъадæхтæ
Фолкленды (Мальвины) сакъадæхтæ (Falkland Islands, Islas Malvinas) сты архипелаг Атлантикон фурды хуссар-ныгуылæны.
*
Куыдзетæ
Куыдзетæ кæнæ Къудзитæ (Кудзиевы) сты ирон мыггаг Хуссар Ирыстонæй. Куыдзетæ Бибылтимæ, Гуыдиатимæ æмæ Хозитимæ кæнынц æрвадиуæг. Нырма абоны онг кæрæдзийæ чызг нæма ракуырдтой, хо æмæ æфсымæрдзинад афтæ тынг хъахъхъæнынц.
Куыдзетæм нæ уыдис инæлæрттæ, стыр ахуыргæндтæ. Ис сæм ахуыргæнджытæ, хъæууон хæдзарады специалисттæ, дохтыртæ. Куыдзеты Дзалийы фырт Баграт уыдис тæхæг.
Хъупта, Куыдзеты хъæу
Хъупта уыдис Куыдзеты хъæу. Уыцы бынат ис Цхинвалы районы. Цæмæй Цхинвалæй Хъуптамæ бацæуай, уый тыххæй фæндаг цæуы ахæм хъæутыл: Еред, Уанат, Белот, Зонкъар, Ацъырсхеу, Цъипор, Самбиат æмæ дарддæр бахæццæ уыдзынæ Хъуптамæ. Цхинвалæй Хъуптамæ фæндаг никуы ничи сбарста. Æмæ йын сбарæн дæр куыд ис, кæд æмæ Зонкъарæй мидæмæ къахвæндаджы йеддæмæ хуыздæр фæндаг нæй. Цыдысты дзы къахæй æмæ бæхтыл.
Архивты ницы зыны, Куыдзетæ Хъуптамæ кæцæй æрцыдысты, уыцы хабарыл. Куыдзетæ фыдæй фыртмæ куыд хъуыстой, афтæмæй ралыгъдысты Куырттаты комæй, Дзуарыхъæуы Куыдзиатæй. Æмæ уæдæ кæцæй фестадысты Куыдзетæй, кæд æмæ уыцы хъæуы ахæм мыггаг нæ уыд? Куыдзетæ равзæрдысты Куыдзиатæй, уымæн ис бæлвырд дæнцæгтæ. Цæгатæй Хуссармæ чи фæлыгъди, уыдонæй бирæ чидæртæ фендæрхуызон кодтой сæ мыггæгтæ, зæгъæм Мамиатæ — Мамитæ, Дудиатæ — Дудайтæ, Куыдзиатæ — Куыдзетæ.
Куыд зонæм, афтæмæй Цæгатæй Хуссармæ хæхты сæрты ис дыууæ фæндаджы: Арвыкомы æмæ Ручъы æфцæгыл. Ацы дард фæндæгтæй искæуыл куы рацыдаиккой, уæд хæхты цъасмæ афтæ мидæгау нæ бацыдаиккой — Хъуптамæ, быдырмæ ’ввахс искуы ссардтаиккой цæрæн бынат. Уымæ гæсгæ дызæрдыггаг нæу, Куыдзиатæ бæстæагурæг кæй рахызтысты Куырттаты комæй, Кавказы хæхты сæрты комкоммæ Хъуптамæ къахæй æмæ бæхтыл. Куырттаты комы Фыййагдон æмæ Хъупта сты кæрæдзийы комкоммæ хæхты дыууæ фарс, Цæгат æмæ Хуссары ’рдыгæй.
Хъупта у сыгъдæг хæхбæстæ, нæй дзы фæзтæ. Цæрджытæн сæ сæйраг куыст уыдис фосы куыст. Алы хæдзары дæр уыдис бирæ фос, хъом, алкæмæ дæр 8-10 хъуджы, кусæг фос. Зæххы куыст кодтой тынг чысыл. Уалдзæг-иу дыгай хæдзæрттæй сæ галтæ иумæ баифтыгътой æмæ дзывыр-гутонæй хуым кодтой. Сæ хуымтæ уыдысты иууылдæр къул рæтты. Хъацæнтæ баласæн сæм нæ уыдис, æмæ азæй-азмæ мæгуыр кодта хуымзæхх. Таугæ та кодтой æрмæст хъæбæрхор æмæ картоф. Халсартæ сæм нæ зади. Хизæнуæттæ æмæ уыгæрдæнтæ сын уыдис тынг бирæ. Хойрагæй сын цы нæ фаг кодта, уый æлхæдтой урсагæй, цыхт æмæ царвæй. Сабаты, сихормæ ’ввахс, дæ бæхыл бавæр уаргъ, урсæгтæ æмæ араст у Цхинвалы базармæ. Ныххæццæ уыдзынæ хуыцаубоны базары афонмæ. Ауæй кæн дæ уæййæгтæ, балхæн, цы дæ хъæуы, уыдон, уыимæ, æнæмæнг, бæхыуаргъ хойраг (къада куырæйттæ сæхимæ уыдис) æмæ та фæстæмæ дæ фæд-фæд къуырисæры райсомæй уæхимæ уыдзынæ. Фос дæр афтæ кодтой уæймæ. Нæ сæм уыдис дыргъдæттæ дæр, фæлæ хуссарвæрсты хъæд уыдис æмыдзаг алыхуызон хъæддаг дыргътæй.
Куыдзетæн сæ дарддæры хъысмæт фæлидзынмæ æрцыдис Хъуптайæ, цæрыны уавæртæ дзы тынг уæззау кæй уыдысты, уымæ гæсгæ. Абон дæр Цхинвалы æмæ Ленингоры районты ис æрмæст Куыдзетæй хъæутæ. Уыдонæй сæ иу — Горет. Уым ма иу-фынддæс азы размæ цардис 70 хæдзары. Хъуптайæ уал ралыгъдысты Накалакмæ, Хынцæгты хъæуы фарсмæ, уырдыгæй та фæстæдæр ныры Горетмæ. Хъуптайæ кæд ралыгъдысты, уый бæлвырдæй ничи зоны. Горетæй хуссарырдæм иу хох æддæдæр уыдис иу хъæу, хуындис Члиана, уым дæр цардысты Куыдзетæ, æрмæст сæрмагондæй Куыдзеты хъæу нæ уыдис, цардис ма дзы æндæр мыггæгтæ дæр. Уыцы хъæуы Куыдзетæй цардис æвддæс хæдзары. Абон ма дзы цæры æрмæстдæр Димо.
Гореты хъæуæй бирæ азты дæргъы алы рæттæм фæлыгъдысты цæрджытæ. Цхинвалы æмæ Ленингоры районы хъæуты дзы фембæлæн уыд дыгай-фæндзгай хæдзæрттыл, афтæ — Гуырдзыстоны хъæуты æмæ горæтты дæр.
Ленингоры районы — Цхилон. Уым цæры æртындæс хæдзары. Хъуптайæн скæсæны ’рдыгæй, иу хох æддæдæр, æндæр комы, хуыдтой йæ Цхлебыком, уым дæр цардысты Куыдзетæй дыууæ хæдзары, æфсымæртæ Хуыти æмæ Уано. 1930-æм азты уыдон дæр ралыгъдысты æмæ æрцардысты Цхинвалы районы Громы хъæуы, колхозмæ бацыдысты.
Цхлебы коммæ уæлейæ хæхты цъуппытæй цыдис бирæ суадоны дæттæ æмæ комы æмбырд кодтой. Уыцы суадæттæ уыдысты дыууадæс.
Гореты Куыдзетæм уыдис, бирæ чи фæцард, ахæм адæймæгтæ. Уыдонæй иу — Закара, цыдис ыл 120 азы (рухсаг уæд). Уый дæр бæлвырдæй ницы зыдта, кæд æрцардысты Гореты, уымæн.
Тет (бæрæгбон)
thumb|right|250px|Теты бæрæгбон [[Сайгоны]] Тет (Tết, æххæст ном у Тет Нгуен Дан Tết Nguyên Đán) фылдæр хъуыстгонд у йæ цыбыргонд ном Tet-æй, у тæккæ ахсджиагдæр æмæ популярондæр бæрæгбон Вьетнамы. Уыцы бæрæгбон у Вьетнамы Ног аз мæйы къæлиндармæ гæсгæ. Китайы æмæ Вьетнамы бæрæгбон Тет бæрæг кæнын райдайынц азы фыццаг райсом куы æрлæууы уæд йæ ном та райста китайаг символтæй 节元旦.
Тет фæбæрæг кæнынц иу рæстæджы китайаг Ног азимæ. Бæрæгбон байдайы фыццаг мæйы фыццаг бонæй, мæйы къæлиндармæ гæсгæ (январы кæронмæ кæнæ фæвралы райдиантæм æввахс) æмæ цæуы æртæ боны. Тет фæбæрæг кæнынц бирæтæ — чи фæзмыны сæ китайаг фыдæлты æгъдæуттæ. Вьетнамæгтæй бирæтæ бæрæгбонмæ цæттæ кæныны рæстæг аразынц сæрмагонд хæринæгтæ æмæ æфснайынц хæдзар. Ис бирæ хъуыддæгтæ кæдон фæаразынц бæрæгбоны фæткмæ гæсгæ, зæгъæм хæдзарæй фыццаг ракъахдзæф ног азы фыццаг бон (xông nhà), фыдæлты зæрдыллæууæн, ног азы арфæтæ, лыстæг згъæрæхцатæ фæуарынц сывæллæттæн æмæ зæрæдтæн, байгом вæййы бæрæгбоны базар.
Куыдзетæ
Хъупта, Куыдзеты хъæу
Хъуптайы Куыдзетæ фæцардысты 1930-æм азтæм. Ныр ма цæрынц, уым чи райгуырд, ахæм адæймæгтæ. Уæд ма дзы цардис дæс хæдзары. Уыцы азты Хуссар Ирыстоны дæр цыдысты колхозты арæзтæдтæ æмæ чи куыд арæхсти, афтæ быдыры колхозтæм тырныдта.
Тет (бæрæгбон)
Тет ма ноджы æфсон вæййы уазæгуæтты цæуын æмæ бинонтæн бæрæгбон саразынæн. Теты рæстæг вьетнамæгтæ хъуамæ бабæрæг кæной сæ хæстæджыты æмæ кувæндæттæ, ферох кæной зæронд азы проблемæтæ æмæ зæрдæ дарой, ног аз сын хорздзинæдтæ кæй æрхæсдзæн, ууыл. Афтæ нымад у æмæ ма Теты бæрæгбоны фыццаг бон у уалдзæджы райдайæн æмæ ма йæ уымæн арæх фæхонынц Hội xuân (Хой суан), тæлмацы дæтты «Уалдзæджы бæрæгбон».
Куыдзетæ
Хъупта, Куыдзеты хъæу
1935 азы Агор, быдыры колхозмæ лидздзæни, уый зонгæйæ рагацау йæхицæн сарæзта уæрдон. Уый йе ’фсымæртæ Естъа, Росе æмæ Гиуæримæ уыдысты зæрингуырдтæ. Хъæдæрмæгæй цынæ дзаума æмæ хæдзары мигæнæнтæ арæзтой, ахæм нæ уыд, уыдонимæ нывæфтыд тъахтинтæ. Сæ къухахастыл-иу сын адæм дис кодтой. Афтæмæй Агор йæ дзаумæттæ баппæрста æмæ ахæцыд Дидахойы колхозмæ. Уыцы колхозмæ йемæ афæндараст сты Къани, Исмел, Сандро æмæ Къола. Мæ фыд Ерди та — 1936 азы — Кæрчиты колхозмæ. Ацы дыууæ колхозы уыдысты Цхинвалы районы Арцеуы хъæусоветы. Æфсымæртæ Естъа æмæ Гиуæр та Ленингоры районы Хслебы колхозмæ бацыдысты, Росе ацыдис 1929 азы комкоммæ Цæгат Ирмæ, æмæ йæ цот абон цæрынц Змейкæйы. Къолайы æфсымæр Уасо та ацыд Гурмæ.
Тет (бæрæгбон)
С 1975-æм азæй 2100-æм азмæ ис афтиддæр цыппар цæвиттоны, мæймæ гæсгæ Ног аз Вьетнамы æмæ Китайы иу рæстæгмæ куы не 'рхауынц уæд, мæнæ уыцы датæтæ:
Æрвитæнтæ
Категори:Бæрæгбæттæ Категори:Ног аз
Куыдзетæ
Хъупта, Куыдзеты хъæу
1950 азты, куыд æндæр рæтты, афтæ Хуссар Иры дæр æвадат рæтты цæрджыты лидзын кодтой мæхъхъæлы зæххытæм цæрынмæ. Æмæ уæд Куыдзетæй уырдæм алыгъдысты Къола æмæ Сандройы цот. Уым сæ хъуыддæгтæ нæ фæрæстмæ сты паддзахады аххосæй, æмæ та сæ лидзын бахъуыд æндæр рæттæм. Ныртæккæ Къолайы цот цæрынц Зилгæйы хъæуы. Сандройы цот та — Елхоты æмæ Беслæны.
Хъупта ныр у æдзæрæг. Советон дуг ма куы уыдис, уæд дзы Хуссар Ирыстоны колхозтæ сæ фермæты хъомвос хызтой сæрдыгон, ныр ничиуал.
Фыдыбæстæйы Стыр хæст
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Куыдзетæ дæр архайдтой. Тохы быдырæй Хъуптайы фæстаг цæрджытæй Естъайы фырттæй дыууæйæ Миша æмæ Лекси нал сыздæхтысты, афтæ Сандройы фырттæ Гыдзыл, Виктор æмæ Къолайы фырт Дата дæр.
Уæлдæр кæй ранымадтон, уыдонæй Шаликъо хæсты æмбисонды тох самадта йе ’мбал хæстонтимæ немыцы ныхмæ. Текселы сакъадахы (Нидерландты) уацары уæвгæйæ, йе ’мбæлттимæ ныццагътой немыцæгты лагерь хъахъхъæнджыты æмæ сæхи ссæрибар кодтой уацарæй (уый тыххæй 50-æм азты фыста газет «Советон Ирыстон»). Шаликъо фæстаг рæстæг цардис Цæгат Ирыстоны æмæ аст азы размæ ахицæн йæ цардæй Октябрыхъæуы. Ис ын дыууæ лæппуйы æмæ дыууæ чызджы, цæрынц хицæн бинонтæй.
Куыдзеты иртæст
Хъыгагæн, Куыдзетæ тынг ныххæлиутæ сты алы рæтты æмæ бæлвырд зонæнтæ æрæмбырд кæнын зын у. Куыдзетæ ныртæккæ иууылдæр (Хуссар Ирæй дарддæр) цæрынц Цæгат Иры æмæ сæ мыггаг дæр фыссынц Куыдзиатæй.
Куыдзеты мыггаджы равзæрдыл бирæ иртасæн куыст фæкодта Куыдзеты Арчил.
*
Аджеми Нахчивани
Аджеми ибн Абубекр, фæсномыгæй — Нахчивани (Нахичевайнаг) (Əcəmi Naxçıvani, ; XII — XIII æнустæ) — астæузаманон скæсæйнаг архитектор; куыста ныртæккæйы Азербайджаны территорийыл. Уыди Нахичеваны архитектурон скъолайы бындурæвæрæг. Йæ фæлдыстыты ’хсæн: Юсифа ибн-Кусеиры уæлингæн цырт, Момин Хатуны мавзолей, мæзджыт Нахчиван-Джума.
Категори:Азербайджаны архитектортæ Категори:Ираны архитектортæ Категори:Нахичеваны чи райгуырдис, уыдон Категори:Архитектортæ алфавитмæ гæсгæ
Исфахан
Исфаха́н ( — Esfahān) у Ираны æртыккаг стырдæр сахар Тегеран æмæ Мешхеды фæстæ.
Фиппаинæгтæ
*
Асиаг адæм
Асыйæгтæ (иууон нымæц: иронау — асиаг, дыгуронау — æссон; нырыккон ном — балхъайрæгтæ; хином — таулула «хохæгтæ») сты Цæгат Кавказы цæрджытæ, Кæсæг-Балхъары бындурон адæм. Уыдон дзурынц хъæрæсейаг-балхъайраг æвзагыл. Балхъайрæгты фылдæр хай цæрынц Уæрæсейы (108 мины бæрц), сты Кæсæг-Балхъары титулон адæмыхæттытæй иу, уыцы республикæйы цæрджытæй 11,6%.
1944-æм азы 8 мартъийы æппæт асиаг (балхъайраг) адæм ралидзын кодтой Хъазахстан æмæ Астæуккаг Азимæ (уæлдайдæр Хъиргъизмæ). Фæстæмæ раздæхыны фадат сын фæзындис æрмæстдæр 1957-æм азы. 3 мины бæрц балхъайрæгтæ ныр дæр цæрынц Хъазахстаны.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Уæрæсейы адæмтæ Категори:Тюркаг адæмтæ
Нахичевань
Нахичева́нь (Naxçıvan — Нахчыван) у Азербайджаны сахар, Нахичеваны Автономон Республикæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Азербайджаны сахартæ
Цъæйы ком
Цъæйы ком, рагон ном Хуыры ком (Цейское ущелье) у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы ком. Ис Уæлладжыргомы.
Географи
Цъæйы ком геоморфологикон æгъдауæй у типикон, хорз куыстгонд трог — цъитион архайды фæстиуæг. Хихджын хъæдтæй æхгæд æмæ рагътæй гæрæнгонд, йæ алфæмблай Адайы хохы æмæ Елбатты цъуппытæ, Схъасы æмæ Цъæйы цъититæ ацы бынат у уæлдай хæрзуынд.
Цъæйы ком Къæрæугомы æфцæджы фæндагæй баст уыдис Рацъы комимæ æмæ Дыгургомимæ.
Мыггæгтæ
Цъæйы ком уыдис Цæразонты исбон. Цардысты дзы Абайтæ, Баситæ, Гогатæ, Дзалатæ, Закатæ, Диамбегтæ, Айлартæ æмæ Мæрзойтæ.
Фиппаинæгтæ
*
Лимæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Перуйы сахартæ
Цæгæратæ
Цæгæратæ (Цагараевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Цæгæратæ раздæр цардысты Куырттаты комы, фæлæ раджы кæддæр алыгъдысты Садоны коммæ, Зджыды хъæумæ. Уым фæцардысты бирæ рæстæг. Зджыдæй арæх цыдысты Дыгургоммæ, Уæллагкомы хъæутæм. Ам сын бирæ зонгæтæ æмæ лымæнтæ уыд. Уæллагкоймæгтæ дæр арæх бæрæг кодтой Зджыды Цæгæраты. Иу рæстæджы Цæгæратæй иу æрыгон лæппу царди Дымты Абетæм, куыд сæхи бинойнаг, афтæ. Дымтыхъæуы Абеты дыууæ æфсымæры ‘хсæн æрцыд хъаугъа. Æфсымæртæ Цæппо æмæ Саламон байуæрстой. Цæппойæн уыд фондз чызджы, лæппу йын нæ уыд. Саламонæн та уыд фондз фырты. Саламон загъта Цæппойæн, цæмæй йæ хæдзар радтаид амæлæты фæстæ Саламоны лæппутæй иуæн. Цæппо йе ‘фсымæры ныхас банымадта æфхæрдыл, æмæ йæ зæрдыл æрлæууыд йæ рагон лымæн Зджыды хъæуккаг Цæгæраты лæппу. Æркодта йæ Дымтæм æмæ йын загъта: «Мæ фондз чызгæй дæ зæрдæмæ чи фæцæуа, уый ракур, мæ хæдзар дæу уыдзæн, куы амæлон, уæд». Цæгæраты лæппу сразы. Чызджытæй иуы ракуырдта æмæ цард Абеты Цæппойы хæдзары. Райгуырд сын фырт Гацыр. Гацыры мыггаг ныффыстой Абетæй. Гацыр куы слæг ис, уæд ракуырдта Бекмæрзты Гудзийы. Райгуырд сын дыууæ фырты: Микъо æмæ Даниел. Фæстæдæр Микъо ралыгъд Салугæрдæнмæ (ныры Алагирмæ). Ам сæ мыггаг раивтой сæхи раздæры мыггагмæ — Цæгæратæм.
Фиппаинæгтæ
*
Сремски-Карловци
Фиппаинæгтæ
Категори:Сербийы сахартæ
Ханчжоу
Ханчжо́у у Китайы сахар, Чжэцзяны провинцийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Мешхед
Мешхе́д ( — Mašhad) — сахар Ираны цæгат-скæсæны, Хорасан-Резавийы провинцийы административон центр. Цæрджыты нымæц — 2,5 милуан адæймагæй фылдæр (ацы нымæцмæ гæсгæ цæрæнран у бæстæйы дыккаг сахар). Сахар æмæ сахаргæрæтты иумæйаг фæзуат у 27000 квадратон километрæй фылдæр. Мешхед æрбынат кодта Ираны сæйраг сахар Тегеранæй 90 км æддæдæр. Сахармæ хæстæг ис хæхбæстæ Хезер-Дарре æмæ Гаре-Даг, денджызы æмвæзадæй 980 метрæй бæрзонддæр.
Истори
Мешхедæн йæ историйы дæргъы уыди ахсджиаг политикон, культурон æмæ динон артдзæсты нысаниуæг. 818-æм азы, Тусмæ хæстæг, Санабады хъæуы фæзиан шиитты 8-æм имам Али бен Муса ар-Рида (Ираны йæ хонынц — Имам Реза), халиф ал-Мамунæйы сиахс. Таурæгъмæ гæсгæ, марджы фæрцы йæ амардта Багдады тæккæ популярондæр халифтæй иуы, Харун Ар-Рашиды фырт. Резайы хъизæмайраг амарды бынат (араббагау — машхад) табуйаг у пысылмæттæн, уæлдайдæр шииттæн. Йæ мардæвæрæны бынаты цасдæр рæстæг фæстæ сарæзтæуыд Имам Резайы мавзолей. Фæстæдæр, сахар Тусы фехæлды дуджы, Синабады хъæу райдыдта рæзын æмæ стырдæр кæнын, æмæ фæстагмæ сси сахар Мешхед. Фыццаг хатт дзырд «машхад»-æй сахары номæн спайда кодта X æнусы географ ал-Мукаддаси. Араббаг бæлццон Ибн Баттутæ та XIV æнусы фыста «сахар Машхад ар-Рида»-йы тыххæй.
*
Имам Резайы мавзолей
Имам Резайы мавзолей (зæппадз) у имам Резайы зæппадз, æндæр аргъуыцаг имамты зæппæдзтæ, музей, чиныгдон, уæлмæрдтæ, мæзджыт æмæ цалдæр æндæр амаддзаджы кæй сконды ис, ахæм архитектурон комплекс сахар Мешхеды (Иран). Мавзолей у динбалцытæ æмæ туризмы артдзæст. Æрвылаз уырдæм æрцæуынц 15–20 милуан адæймаджы.
Ираны закъæттæм гæсгæ зæппадзмæ бацæуыны бар ис æрмæст пысылмæттæн.
Категори:Мавзолейтæ Категори:Ираны архитектурæ Категори:Мешхед
Антананариву
Антананариву (Antananarivo) у Мадагаскары сæйраг сахар, уыцы сакъадахон паддзахады мидæггаг уæлвазы. XIX æнусы уый уыди паддзахад Имеринæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мадагаскары сахартæ
Дакар
Дакар (Dakar) у Сенегалы сæйраг сахар, лæууы Цъæх æрдæгсакъадахыл. Цæрынц дзы дыууæ милуан адæймагæй фылдæр (2001).
Фиппаинæгтæ
Категори:Сенегалы сахартæ
Пъамидор
Пъамидор кæнæ бадырджан (Solanum lycopersicum) у дыргъ. Уымæй кæнынц бирæ хæринæгтæ.
Пъамидоры ном равзæрд италиаг номæй pomo d’oro «сыгъзæрин фæткъуы», уый тыххæй æмæ фыццаг Америкæйæ ласт пъамидортæ уыдысты бур. Йæ ацтекаг ном уыд матль, уымæй равзæрди францаг ном дæр — tomate (томат).
Фиппаинæгтæ
Категори:Халсæрттæ Категори:Куыдзы багангæстæ
Стыр Иран
thumb|350px|right|Стыр Иран Стыр Иран ( — Iran-e bozorg, — Iranzamin), кæнæ «Ираны (Ирайнаг) культурон континент» — афтæ хонынц, ирайнаг культурæйы тыхджын тæваг кæмæ хъардта, уыцы историон регион. Стыр Иран æххæсы цалдæр ныртæккон паддзахад æмæ регионыл: Иран, Фæскавказы республикæтæ, Централон Ази, Афгъанистан, Пакистан æмæ Курдистаныл.
Стыр Ираны концепци нæу баст нырыккон паддзахæдты арæнтимæ, æмæ йын ис айдагъ культурон-историон нысаниуæг.
Категори:Иран
Тунис (сахар)
Тунис (تونس, Tunis) у Тунисы сæйраг сахар. Лæууы Зæххастæуы денджызы былгæроныл.
Каир
Каир (القاهرة, al-Qāhira — «уæлахизджын») у Мысыры сæйраг сахар æмæ Африкæйы æппæты стырдæр сахар. Цæугæдон Нилы былтыл лæууы.
Тунис (сахар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Тунисы сахартæ
Каир
Фиппаинæгтæ
* Категори:Мегаполистæ
Бембо, Пьетро
Пьетро Бембо (Pietro Bembo; райгуырдис 1470-æм азы 20 майы, Венецийы — амардис 1547-æм азы 18 январы, Ромы) уыдис италиаг гуманист, кардинал æмæ ахуыргонд.
Цардафыст
Пьетро Бембо райгуырдис Венецийы кадджын патрицион бинонты ’хсæн. Йæ фыццаг ахуыргæнæг уыдис йæ фыд Бернардо Бембо. Бернардо уыдис гуманистон традицитыл хæст адæймаг, йæ рæстæджы ахста бæрзонд бынæттæ Венецийы республикæйы.
1478-æм азæй Бембойы бинонтæ цардысты Флоренцийы. Пьетрæйæн æвзæгтæ ахуыр кæныны хъуыддаджы тынг æнтыстис, уый тагъд сахуыр кодта тосканæйаг диалект, фæстæдæр латинаг æмæ бердзенаг æвзæгтæ. Пьетро райста динон цытном, йæхи снывонд кодта зонадæн æмæ цардис Феррарæ, Урбино æмæ, Альд Мануцийы ахуыргæндты академийы зындгонд уæнг кæм ссис, уыцы Ромы. 1513-æм азы Бембо ссис папæ Лев X-æмы нымæрдар, фæстæдæр, цалынмæ папæйы бынаты фæд-фæдыл уыдысты Адриан VI æмæ Клемент VII, уæдмæ Пьетро раздæхтис, йæ уарзон сылгоймаг Морозинæ кæм цардис, уыцы сахар Падуямæ. Морозинæ (амардис 1535 азы) ныййардта йын æртæ сывæллоны. Зындгонд ма у Пьетро æмæ Лукреция Борджиайы кæрæдзимæ фыстæджытæ. Куыд æнхъæлынц историктæ, афтæмæй ацы сылгоймагимæ дæр йын уыдис уарзыны бастдзинад.
1529-æм азы Пьетро Бембо ссис Венецийы республикæйы историограф, 1530-æм азы та æрлæууыдис Сыгъдæг Марчы библиотекæйы сæргъы. 1539-æм азы Бембойæн рардæуыд кардиналы титул, 1541-æм азы — епископад Губбио. Йæ бирæвæрсыг ахуырдзинады фæрцы Пьетро Бембо дæргъвæтин рæстæджы дæргъы уыдис папæйы бынатмæ кандидат.
Сфæлдыстадон бынтæ
Бембойы стыр литературон бынты ’хсæн зынгæдæр бынат ахсынц «Азолойæгтæ» (уырыссагмæ тæлмацгонд сты куыд «Азоланские беседы»). Ацы уацмыс арæзт у прозæ æмæ æмдзæвгæтæй фыст диалогтæй италиаг æвзагыл. Фыццаг хатт мыхуыргонд æрцыдис 1505-æм азы, фæлæ фæлæ фыссæг сыл куыста дарддæры азты дæр. XVI æнусы чиныг мыхуыры рацыдис 20 хаттæй фылдæр, æмæ Европæйы æппæт культурон адæмы ’хсæн ссис тынг зындгонд. Йæ уацмысæй Бембо ссардта номдзыд Лукреция Борджиайы ном. Гæнæн ис, æмæ ацы сылгоймаг сразæнгард кодта фыссæджы «Азолойæгты» сфæлдисынмæ.
Бембо ма зындгонд у куыд италиаг æвзаджы фарстатæ иртасæг. «Прозæйæ фыст тæрхæттæ адæмон æвзаджы тыххæй» (уырыс. «Рассуждения в прозе о народном языке», 1525), зæгъгæ, йæ уыцы трактаты уый рахæцыдис тосканæйаг диалекты сæрыл. Фыссæджы хъуыдымæ гæсгæ уыцы ныхасыздæхт уыдис литературон италиаг æвзаджы бындур, æмæ сидтис ахуыргонд адæймæгтæм, цæмæй пайда кодтаиккой Петраркæ æмæ Боккаччойы æвзагæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы фысджытæ Категори:Венецийы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ромы чи амардис, уыдон
Лилонгве
Лило́нгве (Lilongwe, Ri'ɽo.gwe) у Малавийы сæйраг сахар (1974-æм азæй). Цæрынц дзы 597 мин адæймаджы (2003).
Фиппаинæгтæ
Категори:Малавийы сахартæ
Лаупхайм
Лаупхайм (Laupheim) у Биберах районы дыккаг стырдæр сахар.
Имамы мæзджыт
thumb|right|250px|Имамы мæзджыт Имамы мæзджыт ( — masjed-e emam), раздæры ном: Сихы мæзджыт — сахар Исфаханы стырдæр мæзджыт. Æрбынат кодта Имамы æхсæнвæзы хуссарварс. Аразын æй райдыдтой 1611-æм азы, кæронмæ арæзт æрцыд — 1641-æмы.
Лаупхайм
Лаупхайм
Лаупхайм дих у 5 районыл: Baustetten, Bihlafingen, Obersulmetingen æмæ Untersulmetingen.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баден-Вюртемберджы сахартæ
Имамы мæзджыт
Мæзджыты къултæ фæлыст сты уникалон нывтæй, мозаикæйæ, орнаментæй, араббаг нывæфтыдтæй. Амаддзаджы иумæйаг фæзуат у 20000 кв. м.
Дзылаты бæрзæнд — 42 м, сæйраг куполы та — 52 метры.
Категори:Исфахан Категори:Ираны архитектурæ
Хой (сахар)
Хой — сахар Ираны цæгат-ныгуылæны, провинци Ныгуылæн Азербайджан, Урмийы цадæй цæгатдæр. Хойы шахрестаны административон центр. Цæрджыты нымæц — 182 мин адæймаджы. Сахайрæгты фылдæр хай сты азербайджайнæгтæ, уыдонæй уæлдай ма уым цæрынц курдæгтæ.
Экономикæйы бындурон къабаз у хъæууон хæдзарад: дыргъ æмæ хоргуыст.
Хой у хъæды индустрийы ахсджиаг артдзæст.
Категори:Ныгуылæн Азербайджаны сахартæ
Гаглойты Юри
Гаглойты Юри у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, кусы Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонад-иртасæн институты.
Категори:Зындгонд ирæттæ Юри
Ульм
Ульм (Ulm) у сахар Германы, Альб-Дунайы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баден-Вюртемберджы сахартæ
Транспорт
Транспорт
*
Имамы æхсæнвæз
Имамы æхсæнвæз ; раздæры ном: Нахш-е Джаханы æхсæнвæз) — æхсæнвæз сахар Исфаханы артдзæсты, у ЮНЕСКО-йы Дунеон хæзнадоны. 1979-æм азы агъоммæ хуынди Сихы æхсæнвæз.
Имамы æхсæнвæз æрбынат кодта Исфаханы историон хайы, район Гольбахары. Æхсæнвæзы хуссарварс ис Имамы мæзджыт, ныгуылæнварс — Али-Гапу-йы галуан, скæсæнварс — Сих Лютфаллайы мæзджыт, цæгатварс — Стыр базар. Пысылмон революцийы фæстæ Имамы æхсæнвæзы майрæмбонты райдыдтой кæнын пысылмон ракуывдтытæ.
Æхсæнвæзы нырыккон фæлгонц сырæзтис XVI æнусы, Исфахан Сефевидты империйы сæйраг сахар куы уыди, уæд. Æхæснвæзы бæрцытæ: цæгатæй хуссармæ у 500 метры дæргъæн, ныгуылæнæй скæсæнмæ — 165 метры.
Категори:Исфахан
Фирузабад
Фирузабад (астæуперсайнаг: Ардашир-Хваррах اردشيرخوره, фæсараббаг: Fīrūzābād فيروزآباد) — сахар Ираны. Æрбынат кодта провинци Фарсы, Ширазæй хуссарырдæм 115 км æддæдæр. Цæрæнран алфамбылай ис æлыг æмбонд. Сахарæн ис рагон истори.