cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ног цард
Фыццаг номырæй æвддæсæм номырмæ газеты редактор уыди Тедеты Бетъре, уый фæстæ Цхуырбаты Тадиоз. Редколлегийы уæнгтæ уыдысты ахуыргæнджытæ Хъоцты Бидзина, Тыбылты Алыксандр, Джиоты Никъала, Козаты Димитр, студент Абайты Уано, æфсæнвæндаджы управленийы кусæг Томайты Хъæлцыхъо. Газетæн скодтой сæрмагонд рубрикæтæ: хицауады бардзырдтæ, литературæ, æхсæнадон-политикон фарстатæ, хроникæ, Уæрæсейы æмæ Ирыстоны цард, мыхуыр, литературон критикæ æмæ библиографи, фельетонтæ, лекцитæ, театр æмæ аивад, медицинæ, хъæууон хæдзарады фарстатæ æмæ а. д. Мыхуыры ног оргæн карз тох расидтис зианхæссæг рагон æгъдæутты ныхмæ (туг исыны æгъдау, ирæд æмæ æнд.).
Газет «Нор цард»-ы мыхуыргонд æрцыдысты фыццаг хатт, Къостайы цензурæ мыхуыр кæнын цы æмдзæвгæтæ нæ уагъта, уыдон: «Салдат», «Додой», «Арс æмæ бирæгъ», «Уайдзæф». Фæстæдæр Гæдиаты Секъайы радзырд «Айссæ».
Новруз
Ноурузæн ис незамантæй истори. Поэмæ «Шахнамейы» (شاهنامه) йæ бæрæгкæныны райдиан баст цæуы Сах Джамшиды (جمشید) паддзахиуæджы райдайæнимæ (ардыгæй арæх пайдагонд цы номæй вæййы заратуштриæгты æхсæн — «Джамшиди Ноуруз», æмæ Сахты коронацийы традици).
Ног цард
Газет арæх мыхуыр кодта, ирон ахуыргæнджыты корреспонденцитæ.
Новруз
Ныхас ноуруз фыццаг рабæрæг ис персайнаг равзæрæнты дыккæгæм æнусы фæлæ хъуыдтаг йæхæдæг бæрæггонд цыдис Ахаменидты династийы рæстæджы 648—330 æзты мах эрæйы агоммæ. Уыцы бæтты Персы империйы провинциты хицæуттæ хастой лæвæрттæ шахиншахæн.
Новрузмæ цæттæгæнæн
200px|left|thumb|Арт — Новрузы символ thumb|200px|[[Посты маркæ Азербайджаны азербайджайнаг сылгоймагы нывимæ бæрæгбоны фынджы уæлхъус]]
Ног цард
Литературæ
Категори:Ирон мыхуыр Категори:Ирон литературæ Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Новруз
Новрузмæ цæттæгæнæн
Рагон æгъдаумæ гæсгæ Новрузы æрбацыдмæ адæм хъуамæ бафснайой сæ хæдзæртты мидæг æмæ алыварс, хæстæ иууылдæр бафидой.
Бæрæгбоны фынгыл æвæрд æрцæуынц тымбыл лауызгæндтæ мæнæуæй, хъæбæрхорæй, еууæй, нартхорæй, хъæдурæй, тымбылхъæдурæй, пырындзæй, кунжутæй. Новрудзы саразынц хæринæгтæ авд алыхуызон хæринаджы фылдæр зайæг продукттæй, тæккæ хъуыстгонддæр бæрæгбоны хæринаг у сумаляк — мæнæуы задæй арæзт хæринаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бæрæгбæттæ Категори:Ног аз
1369
1369 १३६९
1371
1371 १३७१
1368
1368 १३६८
1370
1370 १३७०
Африканистикæ
Уæрæсейы зонадон традицимæ гæсгæ африканистикæмæ хауы, Сахарæйы хуссардæр цы африкæйаг бæстæтæ ис, уыдон (ома Африкæйы араббаг бæстæтæ иртасы ориенталистикæ). Астæузаманты Африкæ иртасынмæ дынджыр хай бахастой араббаг ахуыргæндтæ, сæудæджергæнджытæ æмæ бæлццæттæ, зæгъæм, Аль-Масуди, Аль-Идриси, Ибн Хальдун, Африкайаг Лев æмæ æндæртæ. Уыдон балцы уыдысты Цæгат, Ныгуылæн æмæ Скæсæн Африкæйы. Сæ куыстытæ, мидафрикæйаг фысгæ æрмæг кæй нæй, уый охыл нымад сты астæузаманы Африкæйы историйы тыххæй зонæнты иунæг ратæдзæнтæ.
Ног заманы Африкæ иртасыны хъуыддаг баст уыди, европæйæгтæ континетмæ куыд æгъдауæй æмæ куыд арф цыдысты, уыимæ. 1795-æм азы сарæзтæуыд Лондоны географион æхсæнад, 1821-æм азы та — Парижы географион æхсæнад. Уыдон дæр зынгæ хайбавæрд бахастой Африкæ иртасыны хъуыддагмæ.
Уæды заманы зынгонддæр бæлццæттæ уыдысты М. Парк, Д. Ливингстон, Г. Барт, Г. Швейнфурт, Р. Кайе, А. Булатович.
Уæрæсейы африканистикæ
Уæрæсейы Федерацийы суинаг африканисттæ ахуыр кæнынц мæнæ ацы ахуырдæтты: æмæ иуæй-иу æндæрты.
Бæстæйы сæйрагдæр иртасæн центр у Уæрæсейы зонæдты академийы Африкæйы институт.
Категори:Африкæ Категори:Гуманитарон зонæдтæ
1373
1373 १३७३
1372
1372 १३७२
Будё
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы сахартæ Категори:Нурланн
Белгороды облæст
Белгороды облæст (Белгородская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Централон федералон зылды. Облæсты административон центр у Белгород.
Фиппаинæгтæ
*
1374
1374 १३७४
1375
1375 १३७५
1377
1377 १३७७
1376
1376 १३७६
Запорожье
Запорожье (Запоріжжя, Запорожье) у сахар Украинæйы, Запорожьейы облæсты æмæ Запорожьейы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Запорожьейы облæсты сахартæ
1379
1379 १३७९
Сæна
Сæна кæнæ Сæнайы хох, Хъазыбег, Хъазыбеджы хох, Чырыстийы цъупп‎ (Казбек, მყინვარწვერი, Башлоам) у хохы цъупп (стратовулкан) Кавказы, Цæгат Ирыстон (Уæрæсе) æмæ Гуырдзыстоны арæныл. Уый у Цæгат Ирыстоны æппæты бæрзонддæр хохы цъупп. Хохы бæрзæнд у 5033,8 метры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ Категори:Кавказы хохы цъуппытæ Категори:Тырсыгомы хæхтæ Категори:Уæрæсейы вулкантæ
1378
1378 १३७८
Авиньон
Авиньо́н (Avignon; Avinhon; Avenio, Avennio Cavarum) у сахар Францы хуссары. Æрбынат кодта регион Прованс-Альпæтæ-Æрвхуыз донбылы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы сахартæ
Адайыхох
Адайыхох (Адай-Хох) у хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстоны. Хохы бæрзæнд у 4408 метры.
Æддаг æрмæг
Адайыхохы уынд (Эдуард Манукянцы ист къамтæ):
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Нарты кадджыты географи
Норвегийы денджыз
Норвегийы денджыз у денджыз Цæгаты Ихджын океаны кæроны, Скандинавийы æрдæгсакъадах, Исланди æмæ Ян-Майены ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Цæгат Ихджын фурды денджызтæ
Ужгород
У́жгород (Ужгород; Užhorod; Ungvár; Ungwar) у сахар Украинæйы ныгуылæны, Фæскарпаты облæсты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Фæскарпаты облæсты сахартæ
Дзуарыхъæу (быдыры)
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бæрæзгатæ, Бесатæ, Богъатæ, Гæздæнтæ, Гæлæбатæ, Дзобелатæ, Куыдзиатæ, Хъариатæ, Чъерджиатæ, Тæтæратæ, Цопанатæ, Сырдонатæ, Гæрисатæ, Фæрниатæ, Кцойтæ, Тохтиатæ, Хæдарцатæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Иран (хъæу)
Иран у хъæу Цæгат Ирыстоны Кировы районы, Кæсæг-Балхъары арæныл. Бындурæвæрд æрцыдис 1927-æм азы.
Этимологи
Иран = иу + ран. Æндæр версимæ гæсгæ хъæуы ном равзæрдис дзырдбаст «йæ ран», зæгъгæ, уымæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ
Хъæриуы хох
Хъæриуы хох кæнæ Хъæриу (Кариу-хох) у Уæлладжыры æмæ Куырттаты кæмтты ’хсæн хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Йæ бæрзæнд у 3438 м.
thumb|left|300px|Хъæриуы хохы уынд [[Дзæуджыхъæуæй]]
Æддаг æрмæг
Хъæриуы хохы уынд сахар Дзæуыджыхъæуæй, Сырхыбæрзонды цъуппæй. Эдуард Манукянцы конд къамтæ.
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
1380
1380 १३८०
1381
1381 १३८१
Хостыхъоты Ханджери
Хостыхъоты Ханджери (райгуырдис 1917-æм азы Хъæдгæроны — амардис 2006-æм азы) уыд Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг.
Цардафыст
Æнæ фыдæй баззадис, аст азы йыл куы сæххæст, уæд. Фæлæ сæрæн лæппу йæ мады сидзæргæсы хуызы цæрын нæ бауагъта. Ханджери кодта æппæт куыстытæ дæр. Уыдис æнæзивæг, цæрдæг æмæ фæллойуарзаг лæппу. Уыдис зараг æмæ кафаг лæппу. Уый тыххæй йæ хистæртæ æмæ æмгæрттæ дæр фылдæр уарзтой. Скъолайы та фыццаг уыдис ахуырмæ. Хорз æнтыстдзинæдтæ æвдыста физкультурæйæ.
Дæс къласы каст фæуыны фæстæ ахуыр кæнынмæ бацыдис Дзæуджыхъæуы фистæгæфсæддон училищемæ æмæ йæ æнтыстджынæй каст фæцис 1938-æм азы. Лæвæрд ын æрцыд лейтенанты цин.
Хостыхъоты Ханджерийы фæндæгтæ ацыдысты Украинæйыл, хæцыдис Польшæйы, Болгарийы, Румынийы территоритыл. Фæстагмæ архайдта Чехословаки ссæрибар кæныны хæстыты. Польшæ ссæрибар кæныны хæстыты йæ хъæбатырдзинады тыххæй хорзæхджынгонд азрцыд Сырх Стъалыйы дыккаг орденæй.
Чехословакийы цæгатаг хайы хъæды æмбæхст уыдис егъау æфсæддон хæйтты иугонд. Уыдон хъавыдысты Прагæ срæмудзынмæ. Фæлæ сын сæ фыдвæнд фехæлдтой размæбырсæг советон хæстонтæ. Æрхъула сыл кæнгæйæ, советон æфсæдцонтæ уацары райстой мингай фашистон салдæтты. Æмæ ам Ханджери хорзæхджынгонд æрцыд æртыккаг орденæй. Уыимæ йын лæвæрд æрцыд Сталины арфæйы фыстæг.
Стыр Уæлахизы бон Ханджерийы æрыййæфта Берлины. Ам ын лæвæрд æрцыд хистæр лейтенанты цин дæр.
Фыдыбæстæйы Стыр хæст куы ахицæн, уæд Ханджери дæр ссыди йæ райгуырæн Ирыстонмæ. Æрцард Бирæгьзæнджы. Æдзæллаг уавæры уыдис уыцы хъæуы колхоз. Хъуыдис æй къахыл слæууын кæнын. Ханджерийы равзæрстой сæрдарæй. Æмæ та ацы ран дæр Ханджери равдыста стыр лæгдзинад. Уыдис хорз, арæхстджын разамонæг æмæ уый фæрцы колхозонты бон бацис цыбыр рæстæгмæ уавæр банывыл кæнын.
Хæсты ветеран ма уый фæстæ дæр бирæ рæстæг фæфæллой кодта адæмон хæдзарады. Стыр хъомыладон куыст кодта кæстæр фæлтæрты ’хсæн.
Ханджери йæ хъæубæсты ’хсæн кадджын лæгыл нымад у. 2005-æм азы йыл сæххæст 86 азы.
Рынчын у. Æртыхстысты йыл йæ хæстон хъæдгæмттæ. Арæхдæр хуыссæны вæййы. Йæ бинонтæ йын сарæзтой куывд. Куывды рæстæг Ханджери, гаджидау зæгьыны бар æм куы ’рхауд, уæд стыр арфæ ракодта йæ чындз Быдтаты Мæдинæтæн. Тынг хорз зилы хæсты æмæ фæллойы ветеранмæ.
Ханджерийæн ис хорз кæстæртæ — цот æмæ цоты цот, тынг уарзынц сæ зæронд дадайы. Йæ цуры сты æмæ сæ йæ зæрдæ райы.
1382
1382 १३८२
1383
1383 १३८३
1384
1384 १३८४
Мухадзыртæ
thumb|right|300px|Мухадзыртæ Мухадзыртæ (المهاجرون «ралидзджытæ»), зæгъгæ, ахæм номæй хуындæуы, æнæпысылмон бæстæтæй пысылмон бæстæтæм бирæйæ цы пысылмæттæ алидзы, уыдон. Алыгъды аххосæгтæ вæййынц æндæр æмæ æндæр. Арæх пысылмæттæ ацæуынц, уымæн æмæ сæ нæ фæфæнды цæрын, бæстæйы фылдæр хай æндæр диныл хæст адæм кæм сты, уым. Арæх ма алыгъд вæййы хæстон архайды фæстиуæг (цæвиттон, чырыстон паддзахад пысылмон территори куы бацахсы).
Фыццаг мухадзыртыл, традицимæ гæсгæ, нымад сты Мæхæмæт-пехуымпар æмæ йæ фарсхæцджытæ — фыццаг пысылмæттæ. Уыдоны бахъуыдис алидзын Ясрибы сахармæ (ныртæккæйы Мединæ), муртаччытæ сæ кæй сырдтой, уый фыдæй.
Этимологи
Дзырд «мухадзыр»-æн ис араббаг равзæрд, æмæ амоны — æрлидзæг, алидзæг, цæрæнбынат ивæг (уырыс. переселенец). Йæ бындуры ис араббаг дзырд «хиджра» — цæрæнбынат ивд (уырыс. переселение).
Кæс ноджы
Категори:Турчы истори Категори:Кавказы истори
1385
1385 १३८५
1386
1386 १३८६
Фыццаг мыхуыргонд чиныг иронау
thumb|320px|Чиныджы къам 1798-æм азы майы мæйы Мæскуыйы Синоды типографийы мыхуыры рацыд фыццаг чиныг ирон æвзагыл. Йæ ном — «Цыбырæй Катехизис». Чиныджы фæрсæй-фæрстæм сты мыхуыр зæронд уырыссаг æвзагыл «Краткий Катехизис» æмæ ирон æвзагмæ тæлмацæй «Цыбырæй Катехизис». Чиныг арæзт у фæрстытæ æмæ дзуаппытæй мæнæ ахæм хуызы:
Ацы чиныгæй XVIII æнусы кæрон ахуыр кодтой Мæздæджы дины скъолайы ирон сабитæй цалдæры, цæмæй сæ рацыдаид, чырыстон дины рухс ирон адæмыл зæрдиагæй чи байтыдтаид, ахæм æнувыд кусджытæ. Уыцы рухстауæн куыст куыд æмæ цы хуызы цыди, чи æмæ йæ кæд кодта, уыдæттæ бæстон раиртæста йæ зонадон уацты нæ зынгæ ахуыргонд, ирон æвзаг æмæ литературæ иртасæг, ирон адæмы хæрзæджытæй сæ иу, æнустæм хорзæй мысинаг адæймаг Æлборты Барис (Барысби). Чиныг аргæ дæр уый скодта æвдай азы размæ (500 экземпляры!). Фыццаг бæстон ныхас чиныджы тыххæй, йæ тæлмацгæнджыты тыххæй, йе ’взаджы æрдзыхъæды охыл, зæгъгæ, дæр уый кодта. Ам Барысбийы зонадон сгуыхтдзинады тыххæй бирæ дзурæн ис.
Мæнæ цы зæгъы ирон адæмы фыццаг рухстауæг Æгъуызаты Иуане ирон чиныг сфæлдисыны тыххæй: «…бафæрæзтон гуырдзиаг æвзагыл чиныджы уавæрæн йæ кæронæй гæзæмæ бакæсын æмæ дзы базыдтон ай, æмæ мыггаг кæмæн нæй чиныг, уый хъадджын у раст æмбарынæй: нæ зоны аккагау Хуыцауы æмæ нæ дæр йæхи». Иу дзырдæй, чиныг кæмæн нæй, уыцы адæм нæ зонынц нæ дæр Хуыцауы, нæ дæр сæхи. Ома, Æгьуызаты Иуанейы хъуыдымæ гæсгæ чиныг у адæмæн йæ удварны рæзт сбæрзонд кæныны хос æмæ йæ национ хиæмбарынад райтынг кæныны фæрæз. Ацы стыр æмæ раст хъуыдыйы охыл тырныдтой нæ фыццаг рухстауджытæ ирон чиныг сфæлдисынмæ. Ацы хъуыды царды ауадзыны фыццаг зынгæ факт та у, 1798 азы цыбырæй «Катехизис» ирон æвзагыл мыхуырæй кæй рацыдис, уый.
Цавæр æвзагæй тæлмацгонд уыд «Цыбырæй катехизис»?
Уырыссаг оригинал æмæ тæлмац текст фæрсæй-фæрстæм мыхуыр сты чиныджы. Факт гуызавæйаг нæу, нæ цæсты раз ис. Фæлæ уæддæр нæ ахуыргæндтæй иу зæгъы: «Началась работа по переводу с грузинского языка… Краткого Катехизиса параллельно на осетинский и старославянский языки» («История Северной Осетии», т. 1, 1987, с. 209).
Уый та цымæ кæцæй базыдтой нæ историктæ? Чиныджы ирон текст дзырдæй-дзырдмæ тæлмац куы у зæронд уырыссаг æвзагæй, уæд ма йæ гуырдзиагæй тæлмац цæмæн хонынц? Науæд æй чи хъуамæ ратæлмац кодтаид? Гай уырыссагау рæстмæ куы нæ зыдта, уæд? Æлборты Барис йæ уацы æрхаста уый тыххæй официалон характеристикæйы зонæнтæ: «…преосвященный владел русским языком очень плохо, резолюции сии писались рукою колейного его писца или кого-либо из приближенных лиц, под которым преосвященный подписывал и то весьма не твердым почерком только начальные буквы своего титула…»
Науæд цæмæн хъуыд Катехизис гуырдзиагæй уырыссаг æвзагмæ ивын, уырыссагау рагæй фæстæмæ куы уыд мыхуыр, уæд?
1387
1387 १३८७
Фыццаг мыхуыргонд чиныг иронау
Цавæр æвзагæй тæлмацгонд уыд «Цыбырæй катехизис»?
Ацы фауты тыххæй уымæн дзурын, æмæ хорз нæу, цы нæм ис, уый нæхицæн кæй мамм кæнæм. Нæу хорз ацы чиныджы фæдыл мæнг ныхæстæ мысын дæр.
Раст зæгъынц Абайты Васо дæр æмæ Æлборты Барис дæр — чиныджы бирæ аиппытæ ис. Не 'взаджы уæды фонетикон уавæр бæлвырд раиртасынæн чиныджы нæй æрмæг. Дызæрдыггаг сты йæ орфографион фæткойтæ дæр æмæ, тексты реализаци куыд цæуынц, уыцы фæткойтæ, уый дæр.
Æцæг, ам диссагæй ницы ис. Тексты, æцæг дæр, бирæ аиппытæ ис. Фæлæ диссаг уый нæу, диссаг у, фылдæр дзы кæй нæй. Уымæн æмæ аиппытæн ис бæлвырд объективон аххосæгтæ.
Фыццаг уый, æмæ ирон æвзаджы орфографийæн фыццаг хатт арæзт цыд фæткойтæ. Уыдон та абоны онг дæр нырма æххæст бæлвырд æмæ нывыл конд не сты, кæд не ’взагæн бирæ ахуыргонд иртасджытæ ис, уæддæр. Гъе, æмæ цас раст уаид, ацы хъуыддаг 200 азы размæ фыццаг хатт чи бафæлвæрдта бакæнын, уыдонæй бирæ цыдæртæ домын?..
Дыккаг уый. æмæ не ’взаджы фонетикæ цы æмæ куыд у, уый зонадон æгьдауæй иртæст нæ уыд æмæ фыццаг чиныг аразджытæй хуыздæр исты рантыстаид, уый фадат нæ уыд. Фадат та аразæг у.
Æртыккаг та уый, æмæ чиныг аразджытæ цы орфографи æмæ алфавит сарæзтой, уый дæр хæлд у тексты. Уымæн æмæ текст æвзæрст æмæ мыхуыр цыд Мæскуыйы, синоды типографийы. Æвзæрстой æмæ æвзæрст текст раст кодтой, иронау чи зыдта; ахæм кусджытæ. Æмæ ахæм уавæры диссаг нæу, тексты, Васо цы «несуразности»-ты кой кæны, уыдон кæй сты, уый.
Фыццаг ирон чиныг хорз цæмæй у, уый та номхуындæй у йæ дзырдуат. Уым не ’взаджы дзырдтæ фыццаг хатт парахатæй сæ миниуджытæ æвдисынц иууон тексты. Ома, дзырдтæ хицæнтæй не сты, дзырдуаты куыд вæййы, афтæ, фæлæ кусгæ-кусын, бæлвырд хъуыды æвдисгæйæ.
Æцæг, текст тæлмац у уырыссаг дины чиныгæй. Дины чингуытæ та кæддæриддæр æмæ кæмдæриддæр ивд цыдысты дзырдæй дзырдмæ. Тæлмацы принцип уыд, уырыс буквализм кæй хонынц, уый. Ома хъуыдыйады мидæг дзырдтæн сæ бынæттæ ивыны бар нæй. Оригиналы цы фæткыл æвæрд сты, ахæм фæтк сын хъуамæ уа тæлмацы дæр. Мæнае иу цыбыр цæвиттон: «Чего ты за совершенное исполнение христианской должности надеешься» — «Цæмæй ды æцæг бакæнынæй христон хъуыддагæй æнхъæл дæ». Дзырдтæ иууылдæр ирон сты, фæлæ сæ равæрды фæтк уырыссаг у æмæ хъуыдыйад та — зын æмбарæн. Нæ мæ уырны, æмæ чиныг аразджытæ нæ зыдтой дзырдты равæрды ирон фæтк: «Цы ’нхъæл дæ ды христон хъуыддаг æцæг бакæнынæй». Зыдтой, фæлæ дины хъуыды, Хуыцауы ныхас тæлмац хъуыд дзырдæй дзырдмæ — ирон æвзагæн…
Раст у, «фыдджын ысси» нæ «вочеловечился». «Фыдджын» иронау хæринаджы ном кæй у, уый куы нæ нымайæм, уæддæр фразæйы мидис æмбардзыстæм зыгъуыммæ, ома снард. Йæ буар фыд равæрдта. Уырыссаг тексты та дзырд уд æмæ буарыл цæуы (дух и плоть). Афтæ «вочеловечиться» дæр «слæг и» нæ амоны. Иронау «слæг и» амоны: сырæзти, рахъомыл, йæ лæджы кары бацыд æмæ ноджы — йæхи рахаста, æцæг лæг рацыд, æхсæндзарды йæ арæхст, йæ зонды руаджы бæрзонд бынат æрцахста… Уырыссаг тексты та: уд (дух) адæймаджы хуыз райста (хуызы бацыд}…
Фæлæ ам, мах нымадæй, бахудыны аккаг ницы ис. Худын кæй зæрдæ агуры,—ома ахæм фразæ иронау ранывæндын мæнæн — арсы хъуыны мæлдзыг! — уымæн та радтæм хуымæтæджы фæлварæн; ратæлмац кæнæд Александр Блочы æмдзæвгæйæ цыппар стихы:
Ам дыууæ зынивæн мивдисæджы дæр сты (воплотить, вочелове-чить) æмæ сыл кæд фæтых уа йæ курдиатæй, уæд ын — мæ сæр-астæу фæндаг! Фæлæ йæ развæлгъау зонын: Катехизисы тæлмацæй йын чысыл рæвдздæр уыдзæн — мæнæй-ма, 200 азы фæстæ!— фæлæ йын иттæг рæвдз у, уый зын зæгьæн у. Стæй уый йе ’гуыдзæджы аххос дæр нæ уыдзæн. Ам бирæ цыдæртæ аразгæ сты æвзаджы историон уавæрæй. Не ’взаджы рæзты историон уавæры тыххæй та, чи зоны, æмбæлы, Пушкины иу хъуыды нæ зæрдыл дарын. Уый загъта XIX æнусы райдианы уырыссаг æвзаджы уавæры тыххæй: «''…ученость, политика и философия еще по-русски не изъяснялись; метафизического языка у нас вовсе не существует. Проза наша так еще мало разработана, что даже в простой переписке мы принуждены создавать обороты для изъяснения понятий самых обыкновенных, так что леность наша охотнее выражается на языке чужом, коего механические формы давно готовы и всем известны''». (ПСС в десяти томах, т. УП, 1949, с. 31).
Афтæ мæм кæсы, æмæ не ’взаг абон дæр раст ахæм уавæры ис. Зонад, политикæ æмæ философи нæма сдзырдтой нырма дæр ирон æвзагыл æмæ уæд цы радомдæуа, фыццаг ирон чиныг чи арæзта дыууæ æнусы размæ, уыдонæй?..
Фыццаг. Чиныг тæлмац чиныг у æмæ хъæуы раиртасын йæ тæлмацы дæсныдзинады миниуджытæ — йе ’нтыстытæ дæр æмæ йæ аиппытæ дæр.
Дыккаг. Тексты ис бирæ хæлд бынæттæ чиныгуадзæны аххосæй. Бакæнын хъæуы арæхстгай уырзæвзæрст текстологон куыст. Бакæсын хъæуы алы дзырд дæр æмæ алы дамгьæ дæр чиныджы контексты. Науæд чиныгыл текстологон куыст кæй ничи бакодта, уый фæстиуæгæн типографийы аххосæй хæлд дзырдтæ иртасджытæ нымайынц æцæг дзырдтыл.
Категори:Ирон æвзаг Категори:Чырыстон дин Категори:Чингуытæ алфавитмæ гæсгæ
1388
1388 १३८८
1389
1389 १३८९
1390
1390 १३९०
Диярбакыр
Диярбакы́р (Diyarbakır, Amed, заз. Diyarbekir) у сахар Турчы хуссар-скæсæны.
Категори:Турчы сахартæ Категори:Курдистан
1391
1391 १३९१
Танзани
Танзани (Иугонд Республикæ Танзани) (Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) у Скæсæн Африкæйы паддзахад Индийы океаны былыл.
1392
1392 १३९२
Бурсамдзели
Бурсамдзели кæнæ Бурхох, Хурбадæны хох у хохы цъупп Кавказы, Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Этимологи
Хох Бурсамдзелийæн йæ фыццагон ном уыдис Хурбадæны хох. Афтæ йæ хуыдтой, хурон бардуаджы кувæндон кæй у, уый тыххæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Джиоты Аллæ
Джиоты Аллæ Алексейы чызг  (Алыксандры чызг дæр фыссынц ; райгуырдис 1949-æм азы Цхинвалы ) у раздæры Хуссар Ирыстоны ахуырады министр, президенты бынатмæ кандидат. Советон Цæдисы ахуырады отличник, Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт ахуыргæнæг.
Президенты бынатмæ æвзæрстытæ 2011-æм азы
Джиоты Аллæ уыдис 2011-æм азы президенты бынатмæ æвзæрстыты 17 сфидаргонд кандидаттæй иу, æвзæрстытæм куы цыдис, йæ фарс хæцыдысты Тедеты Дзамболат æмæ Анатолий Баранкевич. Фыццаг туры 11 кандидаты ’хсæн уый рацыдис дыккаг турмæ Бибылты Анатолийимæ æмæ та дыккаг туры райста 56,74% хъæлæстæ. Хуссар Ирыстоны Централон Æвзарæн Къамис Джиоты Аллæйы банымадта президенты æвзæрстытæ рамбулгæ кандидатыл æмæ йын радта официалон протокол, кæцыйы фыст ис, зæгъæ, уый у Хуссар Ирыстоны æвзæрст президент.
Республикæ Хуссар Ирыстоны цы фæлхатгæ æвзæрстытæ æрцыдысты, уыдоны Джиоты Аллæйæн хайад исыны бар нæ уыд. Уыцы рæстæг йæ фарс чи фæлæууыд, уыдоны ’хсæн уыдис Мæскуыйы ирон æхсæнады советы сæрдар Къаболаты Валери.
2012-æм азы 23 майы Хуссар Ирыстоны президент Тыбылты Леонид снысан кодта Джиоты Аллæйы хицауады сæрдары хæдивæгæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны ахуырады кусджытæ Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Категори:Хуссар Ирыстоны министртæ Аллæ Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Ставд Дуртæ
Ставд Дуртæ кæнæ Ставддуртæ, дыгуронау Ставд Дортæ (Ставд-Дурта) у стыр ирон хъæу Цæгат Ирыстоны Кировы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ
1393
1393 १३९३
Касабланкæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Мароккойы сахартæ
Лескен
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
1395
1395 १३९५
1394
1394 १३९४
Тæгæрджын
Тæгæрджын у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Тлигомы. Лæууы цæугæдон Тæгæрджыны доны былыл.
Цардысты дзы Мæргъитæ.
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ Категори:Тлигомы хъæутæ
Джимарайы хох
Категори:Кавказы хохы цъуппытæ Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ Категори:Тырсыгомы хæхтæ
1396
1396 १३९६
1397
1397 १३९७
Мамысонгом
Мамысонгом кæнæ Мамысон (Мамисонское ущелье) у Цæгат Ирыстоны ком. Ис Туалгомы.
Литературæ
*
1398
1398 १३९८
1401
1401 १४०१
1400
1400 १४००
Суахили
Суахили (суахилиагау: kiswahili) у бантуйаг æвзæгтæй сæ иууыл стырдæр, стæй Африкæйы континенты тæккæ зынгæдæр æвзæгтæй иу. У бирæхуызон этникон къорды ’хсæн бастдзинады фæрæз æмæ уый охыл ахæлиу ис Скæсæн æмæ Центрон Африкæйы территорийыл (Индийы фурды былгæронæй Заиры центрон облæстытæм, æмæ Сомалийæ Мазамбикмæ).
Суахили у паддзахадон æвзаг ахæм бæстæты: Танзанийы, Кенийы Республикæйы æмæ Угандæйы. Æвзагæй ма парахатæй пайда кæнынц Руандæйы, Бурундийы, Замбийы, Малавийы, Коморы сакъадæхты æмæ Мадагаскары.
Æндæр æмæ æндæр бæрæггæнæнтæм гæсгæ суахилийыл куыд мадæлоныл дзурынц 2,5–5 милуан адæймаджы. Ноджы 50–70 милуан адæймаджы пайда кæнынц суахилийæ куыд дыккаг æмæ æртыккаг æвзагæй.
Классификаци
Дж. Гринбергы генетикон классификацимæ гæсгæ бантуйаг æвзæгтæ хаст сты нигейраг-конгойаг бинонты бенуэ-конгойаг къордмæ. М. Гасприйы мидклассификацимæ гæсгæ суахили хауы G42-къордмæ: Бантоидон/Хуссайраг/Нарæг (Къаннæг) банту/Центрон/G.
Цымыдисаг зонинæгтæ
Суахили у иунæг ахæм африкæйаг æвзаг, Африкæйы Цæдисы кусæн æвзаджы статус лæвæрд кæмæн уыди (2004-æм азæй фæстæмæ).
1402
1402 १४०२
Мадыхох
Мадыхох кæнæ Мат хох (Столовая гора, Маьтлоам) у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы, ууыл цæуы Цæгат Ирыстон æмæ Мæхъхъæлы ’хсæн арæн. Хохы бæрзæнд у 2993 метры.
Мадыхохы цъупп иттæг хорз фенæн ис Дзæуджыхъæуæй, уый тыххæй уый сси Дзæуджыхъæуы сахары символтæй иу, суанг йæ гербыл дæр ис.
Æддаг æрмæг
Мадыхохы уынд сахар Дзæуыджыхъæуæй (хæстæгдæргонд) æмæ ныгуылæнырдыгæй. Эдуард Манукянцы конд къамтæ.
1403
1403 १४०३
Мадыхох
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Мæхъхъæлы хохы цъуппытæ
Шевченко, Тарас Григорийы фырт
Шевченко, Григорийы (Григоры) фырт Тарас (Тарас Григорович Шевченко; райгуырдис 1814-æм азы 9 мартъийы — амардис 1861-æм азы 10 мартъийы Бетъырбухы) уыдис зындгонд украинаг фыссæг, поэт æмæ нывгæнæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Украинаг поэттæ Категори:Украинаг фысджытæ Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Украинæйы фысджытæ Категори:Уæрæсейы фысджытæ Категори:Украинæйы революционертæ Категори:Украинæйы нывгæнджытæ Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
1404
1404 १४०४
Толдзгун
Толдзгун («тулдзджын») у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Йæ посты индекс у 363506.
Лæууы цæугæдон Стыр Кæсагджыны былыл.
Црау
Црау, вариант Цырау у Алагирæй ныгуылæны ’рдæм хъæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Фатеры цæрæг (фильм, 1976)
Сюжет
Бонзонгæ адæймаг, къанторы кусæг Трелковский сфæнд кодта йæ цæрæн бынат аивын æмæ æрбынат кæнын ног хæдзары. Уый охыл баххуырста фатер, фыд-зæрдæ цæрджытæ кæм ис, ахæм фатерджын хæдзары. Фыццаг хатт хæдзармæ куы æрбацыди, уæд æм дуаргæс сылгоймаг фæхабар кодта, уыцы фатеры айразмæйы цæрæг йæхи рудзынгæй кæй æрæппæрста.
Трелковский æрцардис хæдзары æмæ куыд дарддæр, афтæ фылдæр зонгæ кодта йæхи амарæг сылгоймаджы царды хабæрттимæ. Æппынфæстагмæ Трелковский йæхи афтæ дарын райдыдта, цæмæй уыцы æнамонд æрыгон сылгоймаджы хуызæн уа, куыд йæ бакастмæ гæсгæ, афтæ йæ кæнонтæм гæсгæ. Балхæдта парик, къаба, былтæахорæн помадæ, æмæ изæры йæ хæдзары иунæгæй уæвгæйæ-иу скодта уыцы дарæс. Боны фæстагмæ нæлгоймаг бамбæрста йæ сыхбæстæ фыд-зæрдæ адæм кæй сты, æмæ райдыдта сæ азымы дарын сылгоймаджы мæлæтæй.
Кинонывы кæроны Трелковский йæхи раппары рудзынгæй.
Хорзæхтæ
Категори:Фильмтæ алфавитмæ гæсгæ
1405
1405 १४०५ 1405
Победит (завод)
«Победит» у хуызджын металлургийы куыстуат Дзæуджыхъæуы. Уадзы вольфрам, молибден æмæ рений.
Завод аразыны тыххæй уынаффæ Советон Цæдисы Хуызджын згъæркуысты министрад рахаста 1946-æм азы, фыццаг згъæртæ уагъд æрцыдысты 1948-æм азы. Ныртæккæ заводы кусынц 1000 адæймагæй фылдæр.
Уозрек
Уозрек (Озрек, Уэзрэдж) у дыгурон хъæу Кæсæг-Балхъары Лескены районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лескены районы цæрæнрæттæ
1407
1407 १४०७
1406
1406 १४०६
1409
1409 १४०९
1410
1410 १४१०
Окситани
Æмбарынæдтæ «Окситани» æмæ «окситайнаг æвзаг» сты ретронимтæ. Уыдонæй пайда кæнын райдыдтой XIX æнусы — афтæ рахуыдтой, хайыг «о» («да»), дзырд «òc»-æй кæм фæдзурынц, уыцы рагон ромайнаг æвзæгты къорд.
Географи
Окситанимæ хауынц ахæм зæххытæ:
*
1411
1411 १४११
1412
1412 १४१२
Одессæйы облæст
Оде́ссæйы облæст (Одеська область, Одесская область) у облæст Украинæйы хуссар-ныгуылæны. Административон центр — Одессæ.
Фиппаинæгтæ
*
Суадаг
Суадаг (сау + адаг) у ирон хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Хетæджы къохмæ ’ввахс. Лæууы цæугæдон Суададжы доны былыл.
Суададжы администрацийы сæргълæууæг — Хæдарцаты Руслан.
Беккуызарты Виталий
frame|right|Беккуызарты Виталий Беккуызарты Виталий у Дзæуджыхъæуы вагæттæ цалцæггæнæн заводы генералон директор.
Раздæр куыста Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы индустрийы министрæй. 2004-æм азы сентябры Дзасохты Алыксандр республикæйы хицауад куыстæй куы суæгъд кодта, Беккуызарты Виталийы снысан кодтой Вагæттæ цалцæггæнæн заводы директорæй, Уæрæсейы Æфсæнвæндæгты президент Геннадий Фадеевы бардзырдмæ гæсгæ (2004-æм азы 29 сентябры). Уыцы азы 4 октябрæй кусы йæ бынаты.
Фиппаинæгтæ
Виталий Категори:Цæгат Ирыстоны куыстуæтты разамонджытæ
1413
1413 १४१३
1414
1414 १४१४
1415
1415 १४१५
1417
1417 १४१७
Æхсæу
Æхсæу, дыгуронау Æхсæуæ у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Географи
Дигори коми Æхсæуи гъæу æвæрд æй Устур Дигори зилди æртæ комей астæу, Ирæфи донæн æ галеу фарси, паддзахи надмæ хæстæг, æ цæгатварс уайуй Билæги дон.
Æхсæуи гъæумæ фондз километри хæстæгдæр гъæу нæййес. Административон æгъдауæй Æхсæуи гъæу хауй Гулæри гъæууон советмæ.
Гъæуæн æ арæнтæ æнцæ: Цæгат æрдигæй Донифарси зæнхитæ, Хурнигулæн æрдигæй Асси, Хорискæсæн æрдигæй Ирæфи дон, Хонсар æрдигæй ба — Устур-Дигори зæнхитæ.
Æрдзæ
Хумзæнхитæй Æхсæуи цæргутæ мæгургомау адтæнцæ, фал син адтæй берæ игуæрдæнтæ, уæдта фонси хезнитæ: Билæги коми, гъæуи æма Ирæфи дони аллифарс, гъæди æрдозти. Уони фæрци цæргутæн сæ бон адтæй берæ фонс дарун.
Гъæумæ гъæдæ идард нæй, ласун си æнгъизтæй хуарз аразæн гъæди æрмæг, уæдта содзунмæ сог. Гъæуи цæргутæ раги балæдæрдтæнцæ рæзæ бæлæсти пайда, æма абони алли хæдзари цори дæр ес хуарз рæзи дзæхæрадонæ.
Гъæуи, уæдта гъæуæн æ алли фарс кæмтти æрдзæ рæсугъд æма зæрдесгæ хуарз æй, уæлдæф æма и уайгæдæнттæ — кæдзос, еци дæнттæ кæсалгæй — гъæздуг, уомæ гæсгæ ба сæрди мæйти берæ адæм æрцæуй Æхсæуи гъæумæ уолæфунмæ (цъетемæ).
Рулофс, Сандрæ
Сандрæ Элизабет Рулофс (Sandra Elisabeth Roelofs; райгуырди 1968-æм азы 23 декабры, Тернёзен, Нидерландтæ) у Гуырдзыстоны президент Михаил Саакашвилийы ус. 2008-æм азы январæй ис æм дыууæ граждандзинады — нидерландаг æмæ гуырдзыстойнаг.
Æхсæу
Истори
Рагон цæргутæ гъæу ниввардтонцæ хонхи рæбун, къулдуни тегъæбæл. Сæ хæдзæрттæ æма сæ мæсгутæ аразтонцæ федар æма бæрзонд рауæнти уомæ гæсгæ: фиццагидæр, знæгтæй сæхе гъæуай кæнуни туххæй, гъæу “къæхти буни” æвæрд адтæй, кæмттæй имæ алли афони дæр тухгæнгути бон адтæй фæззиннун, дуккагæй ба, гъæумæ хæстæг æндзæртæ сæхецæн хумзæнхитæн аурстонцæ.
Рулофс, Сандрæ
Цардафыст
Уæлдæр ахуыр райста фæсарæйнаг æвзæгты институты Брюсселы æмæ адæймаджы барты Æхсæнадæмон институты Страсбурджы.
Хъарс (ил)
Хъарс (Kars) у провинци (ил) Турчы цæгат-скæсæны.
Рулофс, Сандрæ
Цардафыст
Михаил Саакашвилиимæ базонгæй ис 1993-æм азы, Страсбурджы, адæймаджы барты Æхсæнадæмон институты, цыран касти курс «Адæймаджы бартæ». Фæстæдæр, уыцы азы, Сандрæ æрцарди Нью-Йорчы, цыран куыста Колумбийы университеты æмæ нидерландаг бартæхъахъхъæнæг фирмæйы.
Хъарс (ил)
Истори
1807-æм азы Уæрæсейы æфсад фыццаг хатт бабырста Хъарсмæ. XIX æнусы дæргъы уыди цалдæр ахæм цауы, æмæ 1878-æм азы, Сан-Стефанойы бадзырдмæ гæсгæ, сахар Хъарс æд алфамбылай зæххытæ сси Уæрæсейы империйы Хъарсы облæсты сæйраг сахар.
Рулофс, Сандрæ
Цардафыст
1996-æм азы æрыгон бинонтæ æрцыдысты цæрынмæ Гуырдзыстонмæ. Уым Сандрæ куыста Сырх Кырысы Æхсæнадæмон комитеты æмæ Нидерландты къаролады консулады сахар Тбилисы.
Хъарс (ил)
Истори
Уый фæстиуæгæн 1878-1881 азты 82 минæй фылдæр пысылмон уырнджытæ ралыгъдысты мидæггаг Туркмæ, уыдонæй 11 мины бæрц Хъарсы сахарæй. Уыцы иу рæстæг бирæ грекъæгтæ æмæ сомихæгтæ æрбалыгъди сахармæ Османты импери æмæ Фæскавказæй. 1892-æм азы цæрджыты сфыстмæ гæсгæ Хъарсы облæсты цардысты: уырыссæгтæ (7%), грекъæгтæ (13,5%), курдæгтæ (15%), сомихæгтæ (21,5%), туркæгтæ (24%), карапапахæгтæ (азербайджайнæгтæм хæстæг этникон къорд; 14%) æмæ туркменæгтæ (5%). Уырыссаг æрбалидзджыты ’хсæн удимингай малакантæ æмæ духобортæ, уый тыххæй æмæ сæ пехуымпартæм гæсгæ Арараты алфамбылай, дам, сæвзæрдзæн ног адæймагад.
Рулофс, Сандрæ
Цардафыст
1999–2003 азты Сандра Рулофс куыста францаг æвзаджы уазæг-лекторæй Тбилисы паддзахадон университеты. Йæ мадæлон нидерландаг æвзагæй уæлдай ма Сандра Рулофс зоны гуырдзиаг, францаг, англисаг, немыцаг æмæ уырыссаг æвзæгтæ.
Æхсæу
Истори
Цæмæй се ’знæгти фæссурдтайуонцæ, уой туххæй ба сæ гъудæй мæсгутæ. Гъæуи, ефстаг хæдзæрттæй уæлдай, алли муггагæн дæр адтæй мæсуг. Минкъий гъæу уогæй си банимайун æнгъезуй дæсæй фулдæр мæсуги бунæттæ. Сакъити, Телæхъурти, Зурати, Бузойти æма Цалити муггæгти мæсгутæ ба ма абони дæр лæуунцæ сæ бунæтти гъæуи хурфи æма æ алли фарс æрдæг ихæлдтитæй.
Гъæуи алли фарс ма ес берæ рагон обæйттæ, циртдзæвæнтæ æма уæлмæрдтæ, уонæмити циуавæр адæмтæ æвæрд æрцудæнцæ, уони гъæуи цæргутæ хуарз нæ зонунцæ, фал æнгъæл æнцæ, цума си æвæрд æрцудæнцæ, еминæй ка фæццæгъдуни ’й, еци рагон царцати адæмтæ... Куд иннæ гъæути цæргутæ Дигоргоми, уотæ Æхсæуи гъæуи рагон цæргутæ дæр Хуцау, Уасгерги æма иннæ изæдтæбæл æууæндтæнцæ, кувтонцæ сæмæ алли муггаг, кенæ ба алли хæдзарæ дæр алке æхе ковæндони, уæдта гъæуи еумæйаг ковæндæнтти; киристон дин дæр, дан, æрæгиæутти райстонцæ. Уой фæсте дæр гъæуи цæргутæ фулдæр æнхæст кодтонцæ сæ рагон муртак дини æгъдæуттæ.
Рулофс, Сандрæ
Цардафыст
Михаил Саакашвилийæ Сандрæйæн райгуырд дыууæ фырты: Эдуард æмæ Никъолоз.
Хъарс (ил)
Истори
Уæрæсейаг дуджы Хъарсы сахар тынг райрæзтис: 1878-æм азы дзы цардис 8,7 мин адæймаджы, 1914-æм азы та — 54 мин (ома уæды Дзæуджыхъæуы æмиас уыди).
Рулофс, Сандрæ
Цардафыст
Сандрæ Рулофс ныффыста, мыхуырæй 2005-æм азы чи рацыд, уыцы чиныг «Гуырдзыстоны фыццаг леди. Идеалисткæйы радзырд».
Хъарс (ил)
Истори
1918-æм азы мартъийы, Брест-Литовсчы фидыдмæ гæсгæ, Уæрæсе Османты империмæ фæстæмæ радта Хъарс, Батум æмæ Ардаган. Фæлæ уæдмæ Хъарсы æцæг тыхы уыдысты сомихаг æмæ уырыссаг æфсад. Туркæгты къухы бафтыдис Хъарс сæхицæн райсын 1918-æм азы апрелы, фæлæ уыцы азы октябры, бритайнаг æфсад хъуыддагмæ куы бацыд, сæ бахъуыд æй фæстæмæ радтын. 1919-æм азы Хъарс уыдис Сомихаг Республикæйы Вананды провинцийы сæйраг сахар.
Æхсæу
Таурæхътæ
Æхсæуи гъæуи цæргутæй фегъосун æнгъезуй берæ рагон дессаг таурæхътæ æма хабæрттæ, уонæй мин Сакъити зæронд лæг Геуæрги радзурдта еу таурæгъ. Раги кæддæр, дан, гъæумæ фæззиндтæй, адæмтæ биз-биз кæмæй кодтонцæ, еци Æхсахъ-Темур æ уорс æфсæйнаг базургин бæхбæл. Еци рæстæги Ладарти авд æнсувæрей еунæг хуæрæ дон хæссунмæ æрцудæй Билæги донмæ. Дон къосæй есунмæ куд гъавта и кизгæ, уотæ Ахсахъ-Темур æ цори февзурстæй, бæхмæ ’й исиста æма ’й фæххаста. Бæхи къæхти гъæр ку байгъустæй кизги æнсувæртæмæ, уæд æй авдемæй дæр расурдтонцæ, ку имæ ниххæстæг æнцæ, уæдта Ахсахъ-Темур искувта: “О Хуцæутти Хуцау, нæ мæ ниууадздзæнæнцæ зæнхи цъарæбæл, корун ди, Хуцау, æма мæ арвмæ исесæ”. Хуцау ин æ коммæ бакастæй, исæй иста арвмæ æма ’й стъалу фестун кодта, еци стъалуй уæдæй фæстæмæ адæм хонун байдæдтонцæ «Ахсахъ-Темур» (Полярон стъалы), зæгъгæ. Авд æнсувæри ку базудтонцæ, сæ хуæри æскъæфæг кизги хæццæ арвмæ фæттахтæй, зæгъгæ, уæд етæ дæр Хуцауæй ракурдтонцæ, цæмæй уони дæр исистайдæ арвмæ, иссæ иста æма уони дæр авд стъалуй фестун кодта, сæ ном — дигоронау — Лæдæртæ (стъалыгуппар Стыр Арс). Арвбæл еци авд æнсувæри (стъалуй) алли æхсæвæ дæр баййафунмæ гъавунцæ Ахсахъ-Темури, зелунцæ ибæл, фал сæ бон ба нæй æ баййафун. Ку бауæгæ унцæ сорунæй, уæдта бони рохси уолæфунцæ, æхсæвæ бабæй æй нæуæгæй сорун байдайунцæ.
Еци гъуддаг, дан, раги адтæй, æма ’й уæдæй ардæмæ цæмæннæ нæма баййафтонцæ, æма, дан, æй кæд баййафдзæнæнцæ?.. Æвæдзи, некæд.
1416
1416 १४१६
Æхсæу
Таурæхътæ
Дуккаг таурæхъ ба мин Геуæрги радзурдта сæхе Сакъити муггаги туххæй. Загъта мин, зæгъгæ, таурæхъ адтæй æцæг, еци æнамонд гъуддаг æцæгæйдæр æрцудæй раги се ’рваддæлтæй еу бийнонтæбæл.
Еу бон Сакъити Бисай æхсæз фурти хуасæ карстонцæ Билæги коми, гъæумæ хæстæг. Сæ еунæг хуæрæ син рæфтадæн фæххаста хуæруйнаг, уæдта ниуазунмæ ба къибилай къумæл. Хуасгæрдгутæ бахуардтонцæ хуæруйнаг, баниуазтонцæ къумæл дæр. Хуæруйнæгтæй ма ци байзадæй, уæдта къумæлæй, уони ба кизгæ хуасдзаутæмæ хæстæг бафснайдта, æхуæдæг ба гъæумæ рандæ ’й. Уæд уой фæсте къумæлмæ марггун хелагæ ниллæстæй æма уоми ниммардæй. Хуасгæрдгутæ еци гъуддагæн неци зудтонцæ æма, ку райдонуг уиуонцæ, уæд си алкедæр ниууаидæ и къумæлмæ æма си раниуазидæ. Ку раниуазидæ си еске къумæл, уæд æй ралæдæридæ æма ледзунмæ фæууидæ гъæуæрдæмæ. Гъæумæ хæстæг ба рахауидæ æма рамæлидæ уоми. Уотемæй æхсæземæй дæр æнсувæртæ рамардæнцæ, ба сæ æвардтонцæ адæм, ка кæми рамардæй, еци рауæнти. Хиститæ ку фæййевгъудæнцæ, уæд уой фæсте сæ хуæрæ циртити цори æхсæз мæсуги исаразун кодта, уой фæсте ба æхецæн дæр исдасун кодта. Еци мæсугмæ и кизгæ еу бон бацудæй æма загъта: “Аци цардæй ма ци кæнун, цæрунмæ нæбал гъавун”, — болат кæрдæн æ зæрди рацавта æма е дæр рамардæй.
1418
1418 १४१८
Æхсæу
Муггæгтæ
Æхсæуи гъæуи цардæнцæ муггæгтæ: Бæлотæ, Бердиатæ, Бузойтæ, Бæкъуæлтæ, Гагозтæ, Дадтетæ, Зуратæ, Елджартæ, Малитæ, Махъотæ, Огъутæ, Сакъитæ, Сарахъатæ, Тегатæ, Телæхъуртæ, Хатъатæ, Хацхартæ æма Цалитæ.
Хъарс (ил)
Истори
1920-æм азы 30 октябры Хъарс бахаудис Турчы дæлбар, æмæ уæдæй фæстæмæ у уыцы паддзахады сконды. Дыккаг Дунеон хæсты фæстæ Советон Цæдисы æддаг хъуыддæгты министр Вячеслав Молотов туркаг минæвармæ загъта, Хъарсы алфамбылай зæхх фæстæмæ раттын хъæуы, зæгъгæ. Дыууæ паддзахады гæрзджын быцæумæ сæхи цæттæ кæнын байдыдтой, фæлæ хæст не ’рцыдис, сахар баззадис Турчы сконды.
Фиппаинæгтæ
*
1419
1419 १४१९
1420
1420 १४२०
Ихсæттæг
thumb|350px|Уæрæсейы [[Ямал (ихсæттæг)|атомон ихсæттæг «Ямал» (кусы 1992-æм азæй)]] Ихсæттæг у сæрмагонд нау, кæй фæрцы салд дæтты навигаци кæнынц. Ихсæтджытæ иттæг ахсджиаг сты, цæгатаг денджызты былгæрон цы бæстæтæ и, уыдонæн. Дунейы стырдæр ихсæттæг флот и Уæрæсе (51 науы, æппæты фылдæр), АИШ, Канадæ, Финлянди æмæ Швецийæн.
Ихсæтджыты фæрцы наутæ цæуынц Цæгаты денджызон фæндагыл, æрвылаз ууыл ласт цæуы 1,2 млн тоннæйы бæрц алыхуызон уæргътæ.
1421
1421 १४२१
Харьковы облæст
Харьковы облæст (Харківська область, Харьковская область) у облæст Украинæйы скæсæны. Административон центр — Харьков.
1422
1422 १४२२
1423
1423 १४२३
Хæтæлдон
Лæууы цæугæдон Хæтæлдоны былыл.
Æрвитæнтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Хълиат
Хълиат (Клиат) у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Мамысонгомы.
Истори
Тлимæ хæстæг Хълиаты комы рахиз фарс, уæлвæндаг, къæдзæхы риуыл æрæнцад Хълиаты хъæу. Мамысонгомы æппæтæй зынвадатдæр уыдис. Йæ цæрджытæ Цъæхойтæ, Токтæ, Гоцъойтæ, Албегатæ, Къадзатæ æмæ Боцитæ цардысты, сæ фæсчъылдымы цы хосгæрст æмæ фосхизæн зæххытæ уыдис, уыдоны цинæй. Сæ хъæу ахæм бæрзонд къæдзæхыл æвæрд уыдис, æмæ уæлхæдзарæй коммæ акæсгæйæ зылди адæймаджы сæр. Комы дымгæ сæ хоста æдзухдæр. Зымæг сæ тымыгъ æддæмæ ракæсын нæ уагъта. Пайда кодтой Хълиаты комы, Цъити быны, Лæгæткомы, Уыгæрдæнгомы æмæ Гуыдыргомы чысыл дæттæй æмæ комы суадонæй; Хълиаты æмæ Бæхты суæрттæй; Хълиаты æмæ Бобайы хъæдтæй; Додонастæу, Цъитийы бын, Салайы ривæддон, Æхсæрдзæнысæр, Хълиаты ком æмæ Лæгæтгомы сæрвæттæй; Суары, Габоты, Базыгуаты, Гуыбылойты æмæ Цъуйбæласы уыгæрдæнтæй; Дæргъыты, Цъыфты, Дæлдзуæртты, Джитойы æмæ Мичийы хуымтæй.
Арайнаг æвзаг
Арайнаг æвзаг (aranés) у гаскойнаджы диалект (ромайнаг æвзæгты къордмæ хауæг окситайнаг æвзаджы вариант; æмбæлы Францы хуссары). Дзурынц ыл ком Валь-д’Араны Испанийы. Район Валь-д’Араны йын ис официалон статус æмæ 1984-æм азæй фæстæ йæ ахуыр кæнынц скъолаты. Комы цæрджыты сæ 90% æмбарынц æй, сæ 65% та — дзурынц арайнагау.
Хълиат
Истори
Цъæхойты мæсыг æмæ 2 гæнахы, Токты мæсыг æмæ Боциты гæнах уыдысты хъæубæсты ныфс бахъуыды рæстæджы.
Арайнаг æвзаг
Арайнæгты сæ фылдæр хай ма æнцонæй дзурынц каталойнаг, испайнаг æмæ францаг æвзæгтыл.
Хълиат
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Токтæ, Боцитæ, Гоцъойтæ, Къадзатæ, Мамыттæ, Цъæхойтæ, Æлбегатæ, Саухалтæ.
Арайнаг æвзаг
thumb|300px|Арайнаг æвзаг æмæ окситайнаг æвзаджы территори
Хълиат
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
1424
1424 १४२४
Сырх Дыгур
Сырх Дыгур, дыгуронау Сурх Дигорæ у хъæу Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы Æрæфы районы. Йæ цæрджыты нымæц у 2018 адæймаджы, уыдонæй фылдæр дзурынц дыгуронау.
Хъæуæн йæ бындур сæвæрдтой 1931-æм азы Дыгургомæй ралидзæг адæм.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
1425
1425 १४२५
Портуньол
Æнæуый зонинæгтæ
Портуньол у уырыссаг-украинаг суржик æмæ уырыссаг-белорусаг трасянкæйы ромайнаг аналог.
Категори:Испайнаг æвзаг Категори:Португайлаг æвзаг
Салвадор
Салвадор (Salvador, æххæст ном у São Salvador da Baía de Todos os Santos) у сахар Бразилийы, штат Баияйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ Категори:Бразилийы штатты сæйраг сахартæ
1427
1427 १४२७
Винницæйы облæст
Ви́нницæйы облæст (Вінницька область, Винницкая область) у облæст Украинæйы центры. Административон центр — Винницæ.
1428
1428 १४२८
Джермугъ
Джермугъ (გერმუხი) у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 3193,5 метры.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Тлигом
1426
1426 १४२६
Хæзныдон (хъæу)
Хæзныдон, дыгуронау: Хæзнидон у Толдзгунæй скæсæны ’рдæм хъæу Æрæфы районы.
Истори
Хъæуы раздæры нæмттæ сты: Хъарадзаутыхъæу, дыгуронау: Хъарадзаутигъæу (Каражаево, Карадзаутикау).
Баия
Баи́я (Bahia) у штат Бразилийы скæсæны. Штаты сæйраг сахар у Салвадор.
Фиппаинæгтæ
*
1429
1429 १४२९
1430
1430 १४३०
1431
1431 १४३१
1432
1432 १४३२
Сумыйы облæст
Су́мыйы облæст (Сумська область, Сумская область) у облæст Украинæйы цæгат-скæсæны. Административон центр — Сумы.
Фиппаинæгтæ
*
1433
1433 १४३३
Мæнгæфцæг
Мæнгæфцæг у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 3339 метры.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Тлигом
Суэцы къанау
thumb|330px|Суэцы къанау картæйыл Суэцы къанау (قناة السويس, Qanā al-Suways) у Атлантикон æмæ Индийы фурдтæ чи бæтты, уыцы наудзæуæн къанау Сырх æмæ Зæххастæуы денджызты ’хсæн. Къанауы дæргъ у 163 километры, æппæтæй у Мысыры территорийыл, сахартæ Порт-Саид æмæ Суэцы ’хсæн.
Суэцы къанау у Мысыры паддзахадон æфтиæгтæй стырдæр. Нæдæр нефт, нæдæр туризм дæтты уый бæрц æхца уыцы паддзахадæн. 2003-æм азы къанауыл фæцыдысты 17224 науы.
Бæстæйы стырдæр хай Синайы æрдæгсакъадахимæ сбæттынмæ Суэцы къанауы бын сарæзтæуыд тъунел, стæй 2001-æм азы скуыста къанауы сæрты егъау хид.
Рагзаманы, нæ эрæйы агъоммæ 500-æм азы, уыдис, Сырх денджыз æмæ Нил чи баста, ахæм къанау. Ууыл дæр наутæн уыдис фадат Сырх денджызæй Зæххастæуы денджызмæ цæуын. Фæстæдæр фæзаууат и.
Рио-де-Жанейро (штат)
Рио-де-Жанейро (Rio de Janeiro, у штат Бразилийы хуссар-скæсæны. Штаты сæйраг сахар у Рио-де-Жанейро.
*
Тли (Цæгат Ирыстон)
Тли у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Мамысонгомы.
Истори
Тибæй дыууæ километры фалдæр дæлвæндаг, Тлийы комы дыууæ фарсыл йæхи айтыгъта Тлийы хъæу. Хурæй æфсæст, зæйæ æдас, зæххæй рæвдыд, дымгæйæ хъахъхъæд бынат. Хæлар бинонтау, уыдысты йæ цæрджытæ Суантæ, Къадзатæ, Токтæ, Цъæхойтæ æмæ Гаматæ.
Ардæм Суантæ балыгъдысты Уæллаг Уыналæй, Къадзатæ та — Луарæй. Тлийы хъугом, Æддаг фæз, Цъасы, Уасæджы æмæ Зæнджы уыдысты сæ хуымзæххытæ. Тлийы комы чысыл доныл сын уыдис æнæбары къада куырæйттæ дæр.
Сæ сæрвæттæ æмæ хосгæрст зæххытæ уыдысты: Гобайы уыгæрдæн, Додына, Хълиаты ком, Тамаджын, Рецъы уыгæрдæн, Тлийы ком, Гыццыл фæз æмæ Уынгæг ком.
Тлийы хъæд, Комкоммæ хъæд æмæ Стыр хъæд уыдысты цæгаты, æмæ сæ суг ласын хъуыди зын уавæрты. Хъæуæн уыдис Сантхосы, Хуыцауы, Таранджелозы æмæ Майрæмы кувæндæттæ. Хъæуы фарсмæ уыдис рагон аргъуан. Ныр йæ бындуры дуртæ æмæ кæлæддзæгтæ арф хæмпæлы бын фесты. Ахуыргæндтæ куыд сбæрæг кодтой, афтæмæй аргъуан уыдис Зруджы Майрæмимæ иу рæстæджы æмæ иу архитектурон хуызы арæзт (X—XI æнустæ).
Хъæуы фидар æмæ фидауц уыдысты Суанты æмæ Къадзаты мæсгуытæ, 2 гæнахы æмæ галуан.
Ацы хъæуы цæрæг Къадзаты Бетъре Муртуйы фырт 1921 азы С. М. Кировы разамындæй 11-æм æфсады хæйттæ Гуырдзыйы меньшевикты дæрæн кæнынмæ куы цыдысты, уæд сын уыдис фæндагамонæг æмæ активон æххуысгæнæг. Æфсæддонты разæй астæумæ миты лæгæрста, афтæмæй сæ Мамысоны æфцæгмæ æмæ æфцæджы тызмæг фæзилæнты æдас рæттыл кодта Глурмæ.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Суантæ, Къадзатæ, Гаматæ, Цъæхойтæ.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Лисыри
Лисыри кæнæ Лисри у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы æдзæрæг хъæу. Ис Мамысонгомы. Хъæуы астæуты цæуы Лæгæтгомы дон.
Хъæуы ис чырыстон аргъуан.
Истори
Хълиаты фарсмæ сæрзилæн лæбырдтæй куы бахизай, уæд дæлæуæз комы Мамысоны доны тæккæ был тъæпæнæй йæ бирæ мæсгуытимæ зыны Лисри. Уырдæм Паддзахвæндагæй азилын хъæуы галиуæрдæм æмæ ныццæуын хъæуы бынмæ гакъон-макъон фæндагыл.
Хъæуы астæуты цæуы Лæгæтгомы дон æмæ йæ кæны дыууæ дихы. Арæзт ыл сты хъæуы куырæйттæ æмæ цалдæр хуымæтæг хиды. Йæ цæрджытæ Сидахътæ, Дарчитæ, Айлартæ, Добатæ æмæ Моураутæ цардысты хæлар æмæ уарзонæй. Фидыдтой сæ зæххытыл. Ныхасы бадынæн сын уыдис цъæх нæуу хъæуы фарсмæ стыр къуыппыл. Йæ цуры — къаннæг рæсугъд аргъуан æмæ райдайæн скъола.
Сидахъты Симон куыд радзырдта, афтæмæй аргъуан арæзт æрцыд адæмы иумæйаг сходы уынаффæмæ гæсгæ. Æвзæрст лæгтæ зылдысты хæдзаргай, æмæ алчи йæ хай æнæкъуылымпыйæ хаста.
Мæздæджы епископæй ракуырдтой æххуыс, æмæ сын уый скодта проект. Бегарайæ æмбырд кодтой æмæ ластой донбылæй æмæ æндæр рæттæй дур. Сисамайджытæ уыдысты Сидахъты Къоста æмæ Добаты Бечи. Аргъуан куы сцæттæ, уæд хъæубæстæ скодтой стыр куывд.
Бæгæныйæн зад, ссад æмæ кусæрттагæн мысайнæгтæ æмбырд кодтой, заргæ æмæ æмдзæгъдгæнгæйæ хæдзар-хæдзар зилгæйæ.
Кусын райдыдта XX æнусы 10-æм азты. Уый фæстæ та ахæм мадзалæй сарæзтой скъола дæр.
Ацы хъæуы раздæры цæрджытæ, Дарчиты хистæртæ Дзапар, Майрæм, Гришæ, Илья, Ладимыр æмæ Иван сæ мыггаджы равзæрды тыххæй кæй ныффыстой, уым амонынц, зæгъгæ, дам, Лисримæ æрцæуæг Лалдыйæн райгуырд иунæг фырт æмæ йæ схуыдтой Дарчи. Дарчийæн райгуырд цыппар фырты: Сидахъ, Моурау, Реуаз æмæ Дади.
Сидахъ æмæ Моурауæн цæуæт куы рацыд, уæд сысты хицæн мыггæгтæ: Сидахътæ æмæ Моураутæ. Реуаз æмæ Дади скодтой мыггаг сæ фыд Дарчийы номыл — Дарчитæ. Æвæццæгæн, Мамысонгомы дон сæ рæзты æмæ Лæгæтгомы дон се ’хсæнты кæй цыдысты, Лæгæтгомы къæдзæхтæ сæ цуры кæй уыдысты, уымæ гæсгæ дурарæхæй нæ бацауæрстой Лисрийы цæрджытæ мæсгуытæ амайыныл æмæ сæм уымæ гæсгæ ис иуæй иннæ бæрзонддæр æртындæс мæсыджы. Уæдæ дызæрдыггаг нæу, сæ диссаджы дзæбæх цæрæн бынатæн æддагон тыхгæнæгæй дæр æдас кæй нæ уыдысты.
1921 азы февралы 11-æм æфсады хæйттæ Мамысоны æфцæгыл куы хызтысты, уæд Сидахъты Максийæн хæсгонд æрцыдис æфцæгыл хуымæтæг бæлццоны хуызы ахизын æмæ Глурæй Кутаисмæ телефоны телтæ алыг кæнын. Макси йæ хæс баххæст кодта. Телтæ алыг кодта, стæй ма цалдæр телыхъæды дæр афæлдæхта.
Лисрийы зæххыл сты: Сæрдыгон, Зымæгон, Хъруйы, Сæгуытты, Цæгаты æмæ Хуырджын суæрттæ. Къæйы комы æмæ Бебеты комы хъæдтæ, сæ фарсмæ Лисрийы хъугом, Зæнгты, Хæрæнты æмæ Уæлдзуары хуымтæ дæр. Сæ хосгæрст зæххытæ: Айларты уыгæрдæн, Саудуры фæз, Гуыдырау, Къуырфытæ æмæ Уартау. Сæ фосхизæн сæрвæттæ: Мидæггаг фæз, Гуыдырау, Баккойы къултæ, Даргъ цъына, Лæгæтгом æмæ Сидахъты къултæ. Рæгъаудон сын уыди Къæйты комы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дарчитæ, Сидахътæ, Моураутæ, Долойтæ, Кучитæ, Икъотæ, Рæмонатæ, Тегкатæ, Епхитæ, Добатæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Мосарабаг æвзаг
Мосарабаг æвзаг (Мozárabe ; Мoçárabe [муса́раби]; равзæрди араббагæй: [муста`риб], «сараббаг уæвæг, арабизацигонд, дзырдæй-дзырдмæ: «араббагæй арæзт») — ибериаг-ромайнаг æвзæгтæй иу; кæддæр æмбæлыди, араббæгтæ Пиренейы æрдæгсакъадахы цы хайыл æрфидар сты, уым.
Ацы æвзаг ныридæгæн сыскъуыди, растдæр зæгъгæйæ та батади тугхæстæг йын чи уыди, уыцы испайнаг æмæ португайлаг æвзæгты фалдзусы.
Мосарабаг æвзаг уыди мосарабæгты мадæлон æвзаг. Мосарабæгтæ, зæгъгæ, ахæм номæй хонынц, Пиренейы æрдæгсакъадахыл араббæгтæ сæ армы бын цы территоритæ дардтой, уыдоныл кæддæры цæрæг чырыстон ромайнæгтæ. Уыдонæй бирæтæ, кæд æмæ чырыстæттæй баззадысты, уæддæр райстой бирæ скæсæйнаг æгъдæуттæ, цардыуаг, зыдтой араббаг æвзаг, суанг ма уый иуæй-иутæн сси мадæлон. Уыцы æууæлты фæстиуæгæн мосарабаг æвзаджы сахадыдта араббаг лексикæ æмæ грамматикæйы тæваг. Мосарабæгтæ сæ ромайнаг æвзагыл фыссынæн пайда кодтой араббаг алфавитæй.
Реконкистæйы рæстæг мосарабаг æвзаджы уавæр кодта лæмæгъæй лæмæгъдæр: дзурыны фæрæзæн фылдæр пайда кодтой испайнаг æмæ португайлаг æвзæгтæй, фыссыны та — латинагæй.
1434
1434 १४३४
Мосарабаг æвзаг
XI æнусы текстæй скъуыддзаг
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ
Колхоз
Колхоз у коллективон хъæууон хæдзарад. Советон Цæдисы колхозтæ фæзындысты коллективизацийы рæстæг.
Майли
Майли (Майли) у цъити Цæгат Ирыстоны.
1435
1435 १४३५
Майли
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ
Валь-д’Аран
Валь-д’Ара́н (Араны ком) (Valle de Arán, Vall d’Aran, арайн. Val d’Aran) у каталайнаг район (комаркæ). Ис Испанийы цæгаты, Пиренейты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Льейдæйы районтæ
Колхоз
Категори:Советон Цæдис Категори:Хъæууон хæдзарад
Мах, Ярослав
Æддаг æрмæг
Категори:Чехийы режиссёртæ Категори:Чехийы сценаристтæ Категори:Злины крайы чи райгуырдис, уыдон
1436
1436 १४३६
Самсат
Самсат (Samsat) — сахар æмæ район провинци Адыяманы, Турчы. Цæгат-ныгуылæны æмарæн у ил Адыяманы централон районимæ, цæгат-скæсæны та — район Кяхтаимæ, цæгат-скæсæны æмæ скæсæны та ил Шанлыурфæимæ.
Цæрджытæ
2000-æм азы адæмы сфыстмæ гæсгæ райцентры цæрджыты нымæц хæццæ кодта 6917 адæймагмæ, районы хъæуты та цардысты 5624 адæймаджы. Афтæмæй иумæйагæй районы цaрдис 12541 адæймаджы.
Æрвитæнтæ
Категори:Турчы сахартæ
1437
1437 १४३७
1438
1438 १४३८
Киевы облæст
Киевы облæст (Київська область, Киевская область) у облæст Украинæйы цæгаты.
Фиппаинæгтæ
*
1439
1439 १४३९
Лозницæ
Лозницæ (Лозница) у сахар æмæ муниципалитет Сербийы ныгуылæны.
Категори:Сербийы сахартæ