cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
980-æм аз
Амардысты
Категори:980
Æртхурон (чъири)
Æртхурон, вариант: хургуыдын у ирон ритуалон чъири.
Æртхуроны конд
Бæрæгбæтты кувинæгтæн цы хойраг кодтой ирон дингæнæг адæм, уыдоны æхсæн бæрæг кадджындæр уыд æртхурон. Æртхурон дзаджджын стыр уæливыхæн йæ цъайраг уыди æлутоны хорты ссæдтæй конд. Æлутоны хортæ задысты хæхбæсты хуссарварс хъугæмтты æртыгай хуызтæй, æмæ сæ хуыдтой æртæхурон хортæ. Æртæхурон хортыл нымад цыдысты хъæбæрхоры, сырх мæнæуы æртыгай хуызтæ, æмæ задысты хургом хъугæмтты, Хуыцау æмæ зæдты нæмттыл конд хуыздæр хуымты. Сырх мæнæуы ссадæй кондæн æвдулæн уыд хъæбæрхоры ссад, хъæбæрхорæй конд хыссæйæн та æвдулæн дардтой мæнæуы ссадæй нуарджындæры æмæ хæрзаддæры тыххæй.
Æртхуроны дзаджджинагæн ахстой сæрд сæрмагонд цыхт-гуымбыл фысты æхсырæй æмæ йæ хæндыджы æвæрдтой бæрзы къæбæлимæ Ногбонмæ. Хъæбæр цыхт хафтой кардæй, насхафæнæй æмæ йæ хæрзаддæрæн æссæстой нартхоры кæнæ хъæбæрхоры ссадæй фых цымгæимæ. æртхуроны дзаджджинагмæ æфтыдтой хæрзаддæрæн нывондаг кусартæй конд сдад фиуы лыстæг кæрстытæ, æхсæры æппыты лыстæг хост æмæ цъамалæджы мыггæгтæ. Æртхуронæн арынджы йе скæнынæй артыл йе сфыцынмæ хъуыди фылдæр хъусдард æмæ арæхст. Æвзаргæ сугтæй йын кодтой иугæндзоны сабыр арт, æмæ фыхти æнæ уæлдай сыгъдтæй, хъулæттæй бур-бурид, стæй йæ сæрстой бæрæгбоны сæрмагонд царвæй фæлмæндæрæн, адджындæрæн.
Куыдзæппарæн æрх
Куыдзæппарæн æрх (Собачья балка) у чысыл цæугæдон (къада) Цæгат Ирыстоны, Хуымæллæджы доны фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Богота
Богота́ (Bogotá) у Колумбийы сæйраг сахар, Кундинамаркæйы департаменты административон центр æмæ бæстæйы стырдæр сахар. Цæрынц дзы 6,7 милуан адæймаджы.
Богота лæууы Скæсæйнаг Кордильерæйы ныгуылæн фахсыл, денджызы æмвæзæй 2610 метры уæлдæр. Сахары бындæр сæвæрдæуы 1538-æм азы чысыл цæугæдоны былгæрон, фæлæ уыцы дон ныртæккæ фенæн нæй — хæтæлтæм æй бакодтой. Кæд Богота у экватормæ хæстæг, тæвд боныхъæд дзы никуы вæййы. Хæххон сахар у, æмæ уый тыххæй йæ растæмбис температурæ у +15 °C хъарм. Иуæй-иу хатт дзы мит дæр рауары. Æппæты ныллæгдæр температурæ уыд -4 °C.
Фиппаинæгтæ
*
Пырындз (зайæгой)
Пырындз (Oryza) — æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг, хоры культурæ.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Къæдор
thumb|right|Къæдор Къæдор кæнæ инджын — æхсыр, сылы кæнæ мисынæй цы урссаг райсынц, уый.
Категори:Урссаг
Уазалы малусæг
Уазалы малусæг кæнæ куыдзмарæн (Colchicum autumnale; Безвременник осенний) у кæрдæг зайæгой. Зайы Европæйы.
981-æм аз
Амардысты
Категори:981
Мозамбик
Мозамбик (порт. República Popular de Moçambique) у Африкæйы хуссары паддзахад, Индийы фурды былыл.
Мозамбик у егъау паддзахад, йæ фæзуат у 799 380 км2, уымæй ахсы 35-æм бынат дунейы паддзахæдты ’хсæн. Бæстæйы цæрынц 19 милуан адæймагæй фылдæр.
thumb|right|250px|Мозамбик
* Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Илчи
«Илчи» (лакагау нысан кæны Фидиуæг) у дагъистайнаг газет лакаг æвзагыл. Цыдис 1991-æм азæй 2019-æм азы онг къуыри иу хатт, 24 фарсыл. Ныртæккæ йæ хабæрттæ равæры æрмæстдæр йæ сайтыл.
Аттикæ (перифери)
Аттикæ (Αττική) у облæст (перифери) Гречъы хуссар-скæсæны.
Илчи
«Илчи»-йы сæйраг редактор у Руслан Бачаев, Уæрæсейы Федерацийы фысджыты цæдисы уæнг.
Аттикæ (перифери)
Категори:Гречъы периферитæ
Илчи
Æддаг æрмæг
Категори:Дагъистаны газеттæ Категори:Газеттæ лакаг æвзагыл
Альбертæ
Альбе́ртæ (Alberta) у Канадæйы провинци. Йæ сæйраг сахар у Эдмонтон, йæ стырдæр сахар у Калгари.
Фиппаинæгтæ
*
1724-æм аз
Амардысты
Категори:1724
Уæдæрттæг
Уæдæрттæг (Crocus; Шафран, Крокус) у бирæазон кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Уохъ
Уохъдыг. дзырд (Echium vulgare, Синяк обыкновенный) у мыдхæссæг зайæгой, цъæхдидины хуыз.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
Денджызгæрон край
Денджызгæрон край (Приморский край) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Дард Скæсæны.
Фиппаинæгтæ
*
Пи
\pi~ («пи») у математикон константæ.
400px
Фиппаинæгтæ
Категори:Математикæ
Гимн
Гимн (ὕμνος) у кадджын зарæг, паддзахадон символ герб æмæ тырысаимæ.
Кæс
*
Мачу-Пикчу
right|thumb|250px|Хурыскаст Мачу-Пикчуйы Ма́чу-Пи́кчу (Machu Piсchu — «зæронд цъупп») — сахар рагон Америкæйы, лæууы нырыккон Перуйы террриторийыл. Ноджы ма Мачу-Пикчу арæх фæхонынц «арвы сахар» кæнæ «мигъты сахар», иуæй-иухатт ма йæ фæхонынц «инкты сæфт сахар». Ацы сахар сарæзтæуыд куыд уæлфæдзæхст хæххон адзон инкты номдзыд хицауиуæггæнæн Пачакутекæй, йæ импери саст куы æрцыдис уымæй æнус раздæр, ома иу 1440-æм азы, æмæ дзы цард æнхъæвзта 1532-æм азы онг, уæд инкты империйы территоримæ æрбабырстой испайнæгтæ. 1532-æм азы йæ цæрджытæ мистерионæй фæдæлдзæх сты. Мачу-Пикчуйымæ æнгæстæ уæлхохон сахар Чокекирао фæцардис дæргъвæтин рæстæг дæр, 1570-æм æзтæм.
Сахар лæууы хохаг рагъы цъуппыл цæугæдон Урубамбæйы 2057 метры уæлдæр, нырыккон Перуйы территорийыл.
Йæ хуымæтæг асмæ гæсгæ Мачу-Пикчуйы бон нæу егъау сахары ролмæ претензи хæссын — 200 бæстыхайæ фылдæр ды нæй. Сæйрагдæр уыдон сты кувæндæттæ, æфтауцтæ æмæ æндæр æхсæнадон хъуыддæгтæн арæзт бæстыхæйттæ. Сæ фылдæр хай у хорз фæлгуыстгонд дуртæй, кæрæдзимæ æнгом тард къæйтæй. Æнхъæлынц йæ хуылфы æмæ йæ алфæмбылай кæй цардысты иу 1200 адæймаджы бæрц, уыдон уым табу кодтой Хуры хуыцау Интийæн, стæй зайын кодтой хъæууонхæдзарадон культурæтæ террасæтыл.
400 азæй фылдæр ацы сахар уыдис рохуаты, æмæ лæууыдис афтидæй. Ссардта йæ америкæйаг иртасæг Йеллы университетæй, профессор Хайрем Бингхем 1911-æм азы 24 июлы. Ардæм куы æрбахæццæ, хицауадæй йын цы хъахъхъæныны бал дихгон æрцыдис æмæ лæппу-фæндагамонæгимæ, уæд дзы рабæрæг кодта зæххкусджыты. Куыд йын радзырдтой, афтæ цардысты уым сæрибарæй, æнæ зæрдæмæнæцæугæ æрбацæуджытæй, æнæ чиновниктæй, æфсадмæ «бархионты» чи фыссы, æнæ хъалон æмбырдгæнджытæй. Уый йæдтæмæ ма ам балæууыдысты фендтæгты уарзджытæ, уыдон ам ныууагътой гранитон къултыл сæ нæмттæ æвзалыйæ фыстæй.
Испайнаг конкистадортæ не рбахæццæ сты Мачу-Пикчумæ. Ацы сахар ничи фехæлдта. Фæлæ цы у мæ цæмæн хъуыдис уый бæлвырд бæрæггонд не рцыдис. Цæмæн бахъуыдис амайын сахар 2450 метры бæрзæндыл, паддзахады центрæй афтæ дард æвæрд раны. Нæу бæрæг бæлвырд йæ цæрджыты нымæц дæр æмæ йæ цæг ном дæр.
Æрвитæнтæ
Категори:Перу
Стъалы
Стъалы, дыгур. (æ)стъалу у стыр газон къори. Стъалыты æрфыты цæуынц аппон реакцитæ. Арвы æппæты æрттивагдæр стъалы у Сириус (Хуры фæстæ).
*
Хабнарфьордюр
Хабнарфьордюр (Hafnarfjörður) у сахар æмæ порт Исландийы хуссар-ныгуылæны. Уый у Исландийы æртыккæгæм стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
Магомаев, Муслим Мæхæмæты фырт
Муслим Мæхæмæты фырт Магомаев (Maqomayev Müslüm Məhəmməd oğlu, Муслим Магометович Магомаев; 1942-æм азы 17 августы, Баку, Азербайджаны ССР, Советон Цæдис — 2008-æм азы 25 октябры, Мæскуы, Уæрæсе) уыд советон, азербайджайнаг æмæ уæрæсейаг оперæйы æмæ эстрадæйы зарæггæнæг (баритон), композитор, ССРЦ-ы адæмон артист (1973).
Фиппаинæгтæ
Категори:Азербайджаны зарæггæнджытæ Категори:Советон зарæггæнджытæ Категори:Бакуйы чи райгуырдис, уыдон
Æфцæг
Æфцæг, бирæон нымæц: æфцджытæ:
Гæтæгты Алан
Гæтæгты Мараты фырт Алан (райг. 1991-æм азы 23 январы) у уæрæсейаг футболист.
Алан райгуырдис Дзæуджыхъæуы. Фыццаг æй фæндыдис дуаргæс суын, уымæн æмæ йæ зæрдæмæ цыдис Заур Хаповы хъазт. Фæлæ уый фæстæ ссис Мæскуыйы «Локомотивы» æрдæгхъахъхъæнæг. Ныртæккæ Динамо (Мæскуы)йы ис.
Фиппаинæгтæ
Алан Категори:Уæрæсейы футболисттæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:Футболисттæ алфавитмæ гæсгæ
Жупани
Жупа́ни (županija) у Хорватийы бындурон административон-территориалон иуæг. Йæ сæргъы лæууы жупан. Ныртæккæ Хорвати дихгонд у 20 жупанийыл (Загребы сахарæй фæстæмæ).
* Категори:Административон иуæгтæ
Бразили
Брази́ли (Brasil), йæ официалон ном у Бразилийы Федеративон Республикæ (República Federativa do Brasil) у Хуссар Америкæйы стырдæр паддзахад, дунейы фæндзæм стырдæр паддзахад (куыд фæзуатмæ гæсгæ, афтæ цæрджыты нымæцмæ гæсгæ дæр). Йæ фидæны экономикон уæзмæ гæсгæ Бразили хауы БРИК-мæ, дунейы суинаг цыппар тыхджындæр экономикæйы номхыгъдмæ.
Бразили у федеративон паддзахад, йæ сконды ис 26 штаты æмæ федералон зылд.
Бразилæгтæ æвзарынц президент æмæ вице-президент алы 4 азы. Фæстаг æвзæрстытæ уыдысты 2016-æм азы 31 августы. Бæстæйы ныры президент у Мишел Темер.
1889-æм азы онг Бразили уыдис импери.
* Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Шаумянский
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуымы районы цæрæнрæттæ
983-æм аз
Амардысты
Категори:983
Мар-дель-Платæ
Мар-дель-Плата (Mar del Plata — æвзист денджыз) у Аргентинæйы стырдæр сахартæй иу. У порт æмæ курорт Атлантикон океаны былгæроныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Сыкъасыф
Сыкъасыф (Ceratophyllum, Роголистник) у бирæазон доны зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тыбылты Леонид
Цардафыст
Аунеуы астæуккаг скъолайы фæстæ ахуыр кæнынмæ бацыдис Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты физикæ-математикæйы факультетмæ æмæ йæ æнтысгæйæ каст фæцис. Уый фæстæ службæ кодта Советон æфсады рæнхъыты. Æфсадæй æрыздæхгæйæ, йæ фæллойадон фæндаг райдыдта ахуыргæнæгæй кусынæй. Куыста Знауыры районы Арчънеты хъæуы, Знауыры астæуккаг скъолайы, фæстæдæр та — йæ директорæй. Стыр аргъ ын кодтой йæ ахуыргæнинæгтæ æмæ ахуыргæнджытæ дæр.
1981-æм азæй Леониды бахъуыд рæзгæ фæлтæры хъомыл кæныны фæдыл йæ куыст ныууадзын æмæ рахызт Паддзахадон æдасдзинады оргæнтæм. Уæдæй фæстæмæ хызт иу бæрнон бынатæй иннæмæ. Каст фæцис ССР Цæдисы Паддзахадон æдасдзинады комитеты уæлдæр курсытæ Минскы.
1992-æм азы майы мæйы нысан æрцыд РХИ-йы Паддзахады æдасдзинады министрæй. Уыцы азы 14 июлы та йын Уæрæсейы Федерацийы контр-фæдысгæрсты федералон службæ бабæрн кодта гуырдзиаг-ирон конфликты зонæйы барвæтк æмæ сабырад æрфидар кæныны фæдыл Æмхæццæ тыхты æдасдзинады службæйы разамонæджы хæстæ.
1998-æм азы йын лæвæрд æрцыд æфсæддон цин «инæлар-майор». Уыцы аз нысан æрцыд РХИ-йы Хицауады Сæрдары фыццаг хæдивæгæй. Уыцыиу рæстæджы æххæст кодта гуырдзиаг-ирон конфликт æрбæстон кæныны фæдыл Æмхæццæ контролон къамисы æмсæрдары хæстæ дæр.
Фæстæдæр куыста РХИ-йы Парламенты аппараты, разамынд кодта Æмхæццæ Контролон Къамисы Хуссар Ирыстойнаг хайы аппаратæн, уыдис РХИ-йы сæрмагонд хъуыддæгты фæдыл министры хæдивæг.
Тыбылты Леонидæн 2004-æм азы лæвæрд æрцыдис дипломатон ранг «Уæлвæткон æмæ æххæстбарджын æрвыст минæвар».
Уыдис РХИ-йы Сæйраг Советы дыккаг сæвзæрсты депутат.
2007-æм азы июны — 2009-æм азы онг — «Фыццаг Республикон банк»-ы правленийы сæрдар.
Æхсаргардгæрдæг
Æхсаргардгæрдæг кæнæ æхсаргард (Holcus lanatus, Бухарник шерстистый) у, æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм бирæазон кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
1725-æм аз
Амардысты
Категори:1725
Ссад
Ссад кæнæ ыссад, æссад — у хоры культурæты нæмгуытæ ссынæй хойраг (уымæй ирон æвзаджы дзырд ссад у мивдисæг ссын-ы ивгъуыд афоны миногми).
Ссад кæнынц мæнæу, цъой, хъæбæрхор, нартхор, пырындз æмæ иуæй-иу æндæр нæмгуытæй дæр. Ссад у æнæмæнг хъæугæ кæрдзын кæнынмæ.
Категори:Хæринаг
1 мартъийы
1 мартъийы, иронау тæргæйтты мæйы 1-æм бон — азы 60-æм бон ( 61-æм бон).
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
984-æм аз
Амардысты
Категори:984
Æртæкъуымон (стъалыгуппар)
Категори:Стъалыгуппæрттæ
Кальяри
Ка́льяри (Cagliari, Casteddu, Caralis) у Сардинийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сардинийы сахартæ
Касимов
Каси́мов (Касимов) у сахар Рязаны облæсты. Раздæры нæмттæ: Городец Мещёрский. Сахар у Касимовы районы административон центр. Цæрджыты нымæц: 31,5 мин (2015).
Истори
Сахары бындур сæвæрдта 1152-аг азы кънйаз Юрий Долгорукий, сахарæн радта ном Городец Мещёрский, зæгъгæ. Уæд уыдис Владимир-Суздалы кънйазады арæнгæсты фидар. 1376-æм азы сахар æрцыдис пырх Зæрин Ордайы лæбурдæй, фæлæ рæхджы уыцы бынаты сывзæрд ног сахар. 1471-аг азы агъоммæ йæ ном хуындис Ног Дæллаг Сахар.
1452-аг азæй 1681-аг азы онг Касимов уыдис Касимовы ханады сæйраг сахар. Вассалон тæтæйраг ханад куыд уырысы зæххы астæу сæвзæрди, уый тыххæй цалдæр теоритæ ис.
XVII æнусы Касимовы уыдис æртæ хайы: Тæтæйраг слободæ, Ямская слободæ æмæ Марфина слободæ.
Касимовы ма баззадысты мæзджыт 1467, хантæ Сах-Али (1556) æмæ Авган-Мухаммады мавзолейтæ, чырыстон аргъуантæ.
Интернеты фæрстæ
Категори:Рязаны облæсты сахартæ
Тæгиатæ
Тæгиатæ (тагаурцы) — Тæгиаты æхсæнады чи цæрдысты, уыцы ирæтты къорд.
Категори:Ирон адæм Категори:Тæгиаты æхсæнад
Флорианополис
Фиппаинæгтæ
Категори:Сантæ-Катаринæйы сахартæ æмæ хъæутæ Категори:Бразилийы штатты сæйраг сахартæ
Сантæ-Катаринæ
2008-æм азы барæггæнæнтæм гæсгæ, штаты цæрынц 6,1 милуан адæймаджы (61,53 алы квадратон километры), сæ нымæц рæзы. Сантæ-Катаринæйы цæрджытæй сæ фылдæр (82,5%) цæрынц сахарты. Сæ расæмæ гæсгæ 86,6% сты урс, 9,4% — пардо («морæхуыз»), 3,6% — сау.
Фиппаинæгтæ
*
Хæрисы ком
Хæрисы ком, дыгуронау Хæреси ком кæнæ Хæрес у стыр ком Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.
985-æм аз
Амардысты
Категори:985
Хохы дзуар
Хохы дзуар кæнæ Тербаты дзуар у дзуар Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Гуыркъуымтыкомы Тъæбæгъæумæ ’ввæхс.
Æвдыст цæуы куыд аграрон дзуар. Уӕлдай кадджын у Иры хӕхбӕсты. Хохы дзуар дӕтты хоры тыллӕг. Хъахъхъӕны фос низтӕй ӕмӕ хъӕддаг сырдтӕй. Адӕммӕ куы смӕсты вӕййы, уӕд рауадзы их ӕмӕ сын сӕ хуымтӕ ныццӕгъды; рауадзы тӕрккъӕвдатӕ ӕмӕ ракӕлынц лами дурзӕйтӕ, ралӕбырынц хохы фӕхсътӕ. Афтӕ нымадтой, зӕггӕ, Хохы дзуар цӕры Гуыркъуымтӕгомы, йӕ кувӕндоны, уӕлӕуӕз, хӕхты. Сӕрд йӕ кувӕндоны кодтой куывд. Æргӕвстой уӕрыкк ӕмӕ табу кодтой бӕлвырд фӕтк ӕмӕ ӕгъдаумӕ гӕсгӕ.
Æрвитæнтæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Гуыркъуымтыком
Сан-Стефанойы бадзырд
thumb|300px|Балкайнаг паддзахæдты арæнтæ Сан-Стефанойы бадзырдмæ гæсгæ thumb|300px|Арæнтæ Берлины конгрессы фæстæ Сан-Стефанойы бадзырд уыд фидыды бадзырд, кæцыйыл сæ къух æрфыстой Уæрæсейы æмæ Османты империты минæвæрттæ 1878-æм азы 3 мартъийы Сан-Стефанойы цæрæнраны Стамбулмæ ’ввахс. Ууыл фæци Донайы хæст.
Сан-Стефанойы бадзырд бæлвырд кодта Румыни, Серби æмæ Черногорийы хæдбардзинад. Уыимæ ма Балканты фæзынд ног паддзахад — Болгари. Уæды Болгарийы территори уаид нырыкконæй дæр дзæвгар стырдæр (кæс картæ). Бадзырдмæ гæсгæ Болгари дыууæ азы дæргъы уыд уæрæсейаг разамынды бар, уый фæстæ та сси Туркæн хъалонтæ фидæг автономон кънйазад.
Уæрæсемæ бахаудысты осмайнаг провинцитæ Хъарс, Батум æмæ Ардаган.
Сан-Стефанойы фæстиуæг тынг аивта Берлины конгрессы уынаффæ (1878-æм азы июнь). Берлины конгресс Болгарийы æмæ Черногорийы зæххытæ тынг фæчысылдæр кодта, Болгарийы ссæрибары æууæлтæ та бынтон фендæрхуызон сты — ахастон сæрибар райста бæстæйы æрмæст цæгатаг хай, хуссар (Скæсæн Румели) æмæ цæгат (Болгарийы кънйазад) баиу сты æрмæст 1885-æм азы фæззæджы. 1908-æм азы 22 сентябры, æвзонг турчы революцийы фæдыл, Болгари расидтис йæ паддзахадон хæдбардзинады тыххæй æмæ уыцы бонæй нырмæ у хæдбар паддзахад.
3 мартъийы, Сан-Стефанойы бадзырдыл къух æрфыссыны бон, Болгарийы бæрæгбон кæнынц куыд нацийы ссæрибары бон. Бирæ сахарты ис Сан-Стефанойы уынгтæ.
Æддаг æрмæг
frame|left|Георгий Данчовы литографи «Сæрибар Болгари»
Категори:Уæрæсейы истори Категори:Турчы истори Категори:Болгарийы истори Категори:Черногорийы истори Категори:Сербийы истори Категори:Румынийы истори Категори:Фидыды бадзырдтæ
Ногхъæу (Алагиры район, хохы)
Ногхъæу (Ногкау) у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хохы хъæу. Лæууы Ногхъæуы комы доны былыл.
Истори
Цъамадæй балидзæг Калотæ æрцардысты Стыр Мызуры цур. Сæ цæрæн бынат схуыдтой Ногхъæу. Скодтой мыггаджы авдуæладзыгон мæсыг, хъæуы уæлмæрды та дзæппаз. Сæ фæстæ Цъамадæй балыгъдысты Касатæ æмæ æрцардысты Калотимæ Ногхъæуы. Ам ма æрцардысты Хъайтмазтæ, Барахътæ, Боситæ (Боцитæ) æмæ Таболтæ. Уæдмæ Стыр Мызур, Мызур, Ксурт æмæ Ногхъæуы алыварс сæхи сæвдыстой мыггæгты ног хъæутæ: Сулартæ, Сахæгкатæ æмæ Гусойты ног хъæутæ.
Кузнецов, Владимир Александры фырт
Кузнецов Владимир Александры фырт у Кавказы истори иртасæг археолог æмæ историк. Йæ зонадон интересты астæу у ирон адæмы истори, сæ традицион дин, сæ равзæрд. Кусы Цæгат Ирыстоны социалон æмæ историон иртасæнты паддзахадон институты. 2010-æм азы Владимир Кузнецов хорзæхджынгонд æрцыдис Цæгат Ирыстоны уæлдæр хæрзиуæгæй — майдан «Ирыстоны Намысæн» ын радтой.
Ногхъæу (Алагиры район, хохы)
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Калотæ, Касатæ æмæ Хъайтмазтæ, Барахътæ, Боситæ (Боцитæ) æмæ Таболтæ.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Ромайнаг æвзæгтæ
thumb|400px|Ромайнаг æвзæгтæ Европæйы [[Ныв:Map-Romance Language World.png|400px|thumb|Ромайнаг æвзæгты ахæлиу:
]]
Ромайнаг æвзæгтæ сты индоевропæйаг æвзæгты мыггаджы къорд. Ромайнаг æвзæгтæм хауынц францаг, италиаг, испайнаг, португайлаг, румынаг, молдавиаг, провансайлаг, сардаг, каталайнаг, реторомайнаг, латинаг (мард æвзаг) æ.æнд.
*
1726-æм аз
Амардысты
Категори:1726
Милан
Фиппаинæгтæ
*
Санахъоты Дауыт
Санахъоты Джиуæры фырт Дауыт (Давид Санакоев, райгуырдис Цхинвалы 1976-æм азы 14 декабры) у Республикæ Хуссар Ирыстоны Президенты цур адæймаджы барты фæдыл æххæстбарджын. Уымæй фылдæр Санахъойы-фырт у Республикæ Хуссар Ирыстоны кёкусинкай каратэ-дойы федерацийы президент. 2012-æм азы мартъийы æвзæрстыты рæстæг Санахъойы-фырт уыдис президенты бынатмæ кандидаттæй иу.
2012-14 азты куыста Хуссар Ирыстоны фæсарæйнаг хъуыддæгты министрæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Дауыт Категори:XXI æнусы политиктæ
Цъиувæдис
Цъиувæдис (Galium, Подмаренник) у иуазон, дыууæазон кæнæ бирæазон кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Хъобангом
Хъобангом (Кобанское ущелье) у ком Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Истори
Хъобангом уыдис Тæгиаты æхсæнады хай.
Droid (шрифт)
Droid (Дроид) у компьютерон шрифты бинонтæ. Йæ саразæг у Стив Маттесон. Шрифты сæйрагдæр нысаниуæг у чысылдæр экрантыл хорз уынд, уымæй пайда кæнынц Android-ы телефонтыл.
Ацы шрифт бæззы иронау фыссынæн дæр.
Сарахъатæ
Сарахъатæ (Саракаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Мыггаджы хистæртæ куыд дзурынц, афтæмæй сæ рагфыдæлтæ Дыгуры коммæ Асыйæ æрбафтыдысты. Сæхицæн хæстæг æрвадæлтыл нымайынц Цæрикъатæ æмæ Дадтеты, фæлæ цæмæн хæстæг æййафынц æртæ мыггаджы кæрæдзийæн, уый таурæгъгæнджытæ нæ зонынц. Ацы дыууæ мыггаджы цардысты Æхсæуы, фæстагмæ Дадтетæ фæлыгъдысты Къуссумæ, Цæрикъатæ та — Цыколамæ. Сарахъатæй Асыйæ чи æрбалыгъд, уый ном дæр ничи зоны. Сарахъаты мыггагæй дæр бирæтæ фæлыгъдысты — чи Сечермæ, чи — Цыколамæ, чи — Сырх Дыгурмæ. Æхсæуы дæр ма дзы баззад.
Фиппаинæгтæ
*
Блуменау
Блуменау (Blumenau) у сахар æмæ муниципалитет Бразилийы хуссары.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сантæ-Катаринæйы сахартæ æмæ хъæутæ
986-æм аз
Амардысты
Категори:986
Майрæмы кувæндон
Майрæмы кувæндон:
Рыбницæ
Ры́бницæ (Rîbniţa, Рыбница, Рибниця) у Приднестровьейы сахар.
Къæрæугом
Къæрæугом у стыр ком Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.
Рыбницæ
Категори:Приднестровьейы сахартæ
Къæрæугом
Литературæ
Категори:Дыгургом Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
987-æм аз
Амардысты
Категори:987
1727-æм аз
Амардысты
Категори:1727
Мадымайрæм (Гуыркъуымтыком)
Мадымайрæм кæнæ Майрæмы кувæндон у кувæндон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Гуыркъуымтыкомы Тъæбæгъæумæ ’ввæхс.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Гуыркъуымтыком
988-æм аз
Амардысты
Категори:988
Хады ком
Хады ком (მთიულეთი, [мтиулети]) у историон æмæ географион регион Гуырдзыстоны цæгаты. Цæрынц дзы хад (гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд).
Ногъайтæ
Ногъайтæ (Ногаевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Къуымадза
Къуымадза (Calamagrostis epigejos, Вейник наземный) у, æфсирджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм бирæазон кæрдæг зайæгой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Кæндыс
Кæндыс кæнæ кæлмхос,  (Veratrum; Чемерица) у маргджын зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Маргджын зайæгойтæ
Централон Македони
Централон Македони (Κεντρική Μακεδονία) у облæст (перифери) Гречъы цæгаты.
Пæррæстатæ
Пæррæстатæ кæнæ Пæрæстатæ (Парастаевы, პარასტაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Пæррæстатæ Дæллаг Хуыцъемæ ралыгъдысты Мамысонæй. Æндæр мыггагимæ фæтуджджын сты æмæ сæ зæхх дæр ныууагътой, æрмæст ма сæ сæртæ бафснайдтой. Ам Тыбылтæй раздæр ничи æрцардис. Бæстæ уыд Тыбылты Гæбийы. Уый та, дам, æрцыд цуаны, æмæ бæстæ куы федта, æмæ йæ зæрдæмæ куы фæцыд, уæд æм æрбынат кодта. Пæррæстатæ куы æрлыгъдысты, уæд Тыбылы фыртæн йæ зæххытæй байстой. Пæррæстатæ фылдæр уыдысты æмæ йын йæ лæппутæй иуы дæр амардтой, фæлæ уый туг дæр не ’рцагуырдта, æрмæст сын загъта, цæмæй йæ ныууадзой, йæ зæххытæй дæр сын разы уыд дæттыныл. Пæррæстатæй иу лæг сау бæхæй балхæдта лæппу æмæ йæ Къациа хуыдтой, ныр суар кæм ис Дзауы, уый комкоммæ къуылдымыл цардысты. Сæхи фыццаг Къациатæй схуыдтой, фæлæ адæммæ цæуын куы райдыдтой, уæд сæхи Пæррæстатыл ныффыстой.
Фиппаинæгтæ
*
Хуыры ком (Туалгом)
Хуыры ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Туалгомы.
Литературæ
Категори:Туалгом
Калининграды облæст
Калининграды облæст (Калининградская область) у Уæрæсейы æппæты ныгуылæндæр облæст Балты денджызы былыл. Йæ административон центр у сахар Калининград.
Фиппаинæгтæ
*
Сыгъдæг Георгийы кафедралон собор (Дзæуджыхъæу)
thumb|300px|right|Сыгъдæг Георгийы кафедралон аргъуан Фæхъизæмаргæнæг Уæлахиздзау Георгийы кафедралон собор (аргъуан) у православон аргъуан Дзæуджыхъæуы. У Дзæуджыхъæу æмæ Махачкалайы епархийы сæйраг собор.
Истори
Дзæуджыхъæуы сахарсоветы уынаффæмæ гæсгæ (№249, 1991 азы 30 август) æнæмгъуыдæй пайда кæнынæн Дзæухъыхъæуы территорийыл радих чындис зæххы хай, цæмæй дзы арæзт æрцæуа Фæхъизæмаргæнæг Уæлахиздзау Сыгъдæг Георгийы собор Дзæуджыхъæуы территорийыл. Собор аразын райдыдтой 1996-æм азы 18 октябры.
Бындурæн райстæуыд, XX æнусы райдиан Дзæуджыхъæуы чи уыдис, уыцы кафедралон собор. Аргъуан амайыны сæйраг куыстытæ конд æрцыдысты 2003-æм азмæ.
Клир
— Цæгат Ирыстоны православон аргъуанты протоиерей Василий Шауэрман, иерей Александр Пикалёв, иерей Остъаты Тимофей.
Соборы адрис
362003, РЦИ-А, Дзæуджыхъæу, Барбашовы уынг, 38. Тел.: 8-8672-75-65-65.
Категори:Фенддæгтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Дзæуджыхъæуы аргъуантæ Категори:Дзæуджыхъæу æмæ Аланийы епархи Категори:Дин Ирыстоны
Хуырысæр
Хуырысæр кæнæ Хуыры сæр, Хуыр у хохы цъупп (вулкан) Гуырдзыстоны Тырсыгомы. Йæ бæрзæнд у 3736 м.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Хетæгкаты Аслан
Хетæгкаты Хъазыбеджы фырт Аслан (райгуырдис 1972-æм азы 8 июны) у Цæгат Ирыстоны нывгæнæг.
1991-æм азы каст фæцис Дзæуджыхъæуы аивадон училище, уый фæстæ ахуыр кæнынмæ ацыдис ацыдис Бетъырбухмæ. Уым каст фæци профессор Андрей Мыльниковы монументалон нывгæныны æрмадз (1997). 1998-æм азæй у Уæрæсейы нывгæнджыты цæдисы уæнг.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны нывгæнджытæ Аслан
989-æм аз
Амардысты
Категори:989
Бестауты Гиуæрги
Бестауты Гиглайы фырт Гиуæрги (райгуырдис 1932-æм азы 5 майы, Годжитыхъæуы — амардис 1978-æм азы 30 июлы, Цхинвалы) уыдис ирон поэт, литературæиртасæг, тæлмацгæнæг.
Бестауты Гиуæрги райгуырдиc Хуссар Ирыстоны, Годжитыхъæуы. Йæ фыд Гигла æмæ йæ мад Уалион Маруса уыдысты мæгуыр хохаг зæхкусджытæ. Гиуæргийы райгуырæн хъæу ис рæсугъд ран хæхты бæстастæу: Кавказы бæрзонд хæхтæй — дард, зæххæй хъæздыг быдыртæ кæм ныззылдысты дæрттыл, уырдæм та — æввахс. Ныллæг, фæлæ райдзаст хæхтæ, хъæдæй бæзджын æхгæд хæхтæ. Хъæуы фарсмæ — хуымы гæппæлтæ, фæлæ — хæрз чысыл. Хъæуы сæрмæ — кæрдæгджын фæтæн, фос дарыны фадат уырдыгæй цыд хъæуы адæммæ. Фæлæ уыцы фадат дæр цард нывыл саразыны фаг нæ уыд. Æмæ Годжиты хъæуæй радыгай лыгъдысты йæ цæрджытæ цардагур. Афтæмæй абон бынтондæр сафтид.
Гиуæрги йæ сабийы бонтæ ам арвыста. Скъолайы къæсæрæй дæр ам бахызтиc, фæлæ стæй йæ ныййарджытæ ралыгъдысты быдырмæ æмæ æрцардысты Цхинвалы сахармæ æввахс иу гуырдзиаг хъæуы. Лæппу нæ зыдта нæдæр уырыссагау, нæдæр гуырдзиагау, ирон скъола та уæд нал уыди сахары нæ, фæлæ хъæуы дæр. Уырыссаг скъолатæм æй нæ айстой, фæлæ тыхæй-фыдæй, зондджын директоры ахъазæй, Гиуæргийы бафæлварыны хуызы айстой гуырдзиаг скъоламæ, кæд иунæг скъола уыд Цхинвалы, кæд гуырдзиаг сабитæн дæр нæ фаг кодта, уæддæр. Зæрдæргъæвд лæппу нæ фæмæнг кодта ахуыргæнджыты ныфс æмæ афæдзы кæронмæ сси раззаг ахуырдзау. Ацы скъола фæци каст Гиуæрги 1952-æм азы сыгъзæрин майданимæ.
Уыцы аз Гиуæрги бацыд Тбилисы паддзахадон университетмæ, журналистикæйы факулътетмæ. Ам дæр уыди раззаг студентыл нымад, стæй разынд курдиатджын стихфыссæг, гуырдзиаг æвзагыл. Гиуæрги уæдмæ афтæ хорз сахуыр кодта гуырдзиаг æвзаг, æмæ, дам, Георгий Леонидзе, номдзыд гуырдзиаг поэт, сæ литературон фæсивæдæн иу æмбырды загъта: поэт суæвын уæ кæй фæнды, уый гуырдзиаг æвзаг хъуамæ зона мæнæ ацы ирон лæппуйау!..
Куыста журнал «Фидиуæджы» редакцийы поэзийы сæргълæууæгæй, стæй та бæрнон нымæрдарæй, чиныгуадзæн «Ирыстон»-ы сæйраг редакторæй.
2020 азы 1-аг октябры Тбилисы Самгоры районы Киндзмараулы уынджы фездæхæнтæй иуæн лæвæрд æрцыд Гиуæргийы ном Тбилисы горæты муниципалитеты сакребулойы бардзырдæй.
Сфæлдыстад
1957 азы Цхинвалы мыхуыры рацыд Гиуæргийы æмдзæв¬гæты æмбырдгонды фыццаг чиныг ирон æвзагыл. 1962 азы гуырдзиаг æвзагыл мыхуыры рацыд æмдзæвгæты дыккаг чиныг. Бестауты Гиуæргийы æмдзæвгæтæ ратæлмац кодтой Харанаули Бесик, Шахназар Гиви, Аджиашвили Джемал, Джансугъ Чарквиани, Алхазишвили Гиви, Бекишвили Тедо æмæ æндæр зынгæ гуырдзиаг поэттæ. 1968 азы мыхыры рацыд Бестауты Георгийы æмдзæвгæты ног æмбырдгонд «Бон æмæ æхсæв». Уымæ нæкæсгæйæ, æмæ Гиуæрги гуырдзиаг скъола каст фæцис, гуырдзиаг ахуырад райста, уый йæ мадæлон æвзаг тынг хорз зыдта цæй тыххæй дæр уый ирон æвзаг афтæ хорз зонынæй стыр бузныг уыди йæ мадæй.
Гиуæрги дзæвгар фæтæлмац кодта гуырдзиагæй иронмæ æмæ иронæй гуырдзиагмæ. Уый бирæ куыста тæлмæцтыл. Уый иттæг хорз ратæл¬мац кодта гуырдзиаг литературæйы классикты Бараташвили Никъолозы, Чъавчъавадзе Ильяйы, Церетели Акъакъийы, Важа-Пшавелайы, Леонидзе Георгийы æмæ æндæрты уацмысты ирон æвзагмæ. Афтæ ма уый ратæлмац кодта нырыккон гуырдзиаг поэтты æмдзæвгæтæ. Гиуæрги хорз зыдта ирон æмæ гуырдзиаг фольклоры, историйы, аивадон литерæту¬рæйы, уый ирон æвзагмæ тынг хорз раивта Иуане Ялгъузидзейы поэмæ «Ялгъузиани», фæлæ æппæтæй сæйрагдæр уæддæр Шота Руставелийы æнæмæлгæ поэмæ уыд. «Стайы цармдарæджы» тæлмацыл уый дæс азы бахъуыд, 1962-1972 а.а. Йæ куыстæн ын стыр аргъ скодтой æмæ 1978 азы Бестауты Гиуæрги Иуане Мачабелийы премийы фыццаг лаурет сси.
Бестауты Гиуæргийы æмдзæвгæтæ тæлмац сты гуырдзиаг æвзагыл. 2016 азы мыхуыры рацыд Бестауты Гиуæргийы ноджы иу æмбырдгонд «Уарзты кувæндон». Чиныг сарæзта, биографион очерк æм бафтыдта æмæ йæ мыхуырмæ бацæттæ кодта Беппиты Наирæ.
Тæлмацгæнæджы куыст
Бестауы-фырт уыдис дæсны тæлмацгæнæг. Ирон æвзагмæ ивта советон фысджыты уацмыстæ. Уæлдай арæхсджынæй тæлмац кодта гуырдзиаг поэтты æмдзæвгæтæ. Йæ царды хуыздæр азтæ схардз кодта Руставелийы «Стайыцармдарæг» ирон æвзагмæ раивыныл. Ацы куысты тыххæй йын лæвæрд æрцыдис Мачабелийы номыл Гуырдзыстоны паддзахадон преми.
Фиппаинæгтæ
Гиуæрги Категори:Ирон поэттæ Категори:Ирон тæлмацгæнджытæ Категори:Хуссар Ирыстоны фысджытæ Категори:Советон Цæдисы поэттæ Категори:Цхинвалы районы чи райгуырдис, уыдон Категори:Цхинвалы чи амардис, уыдон
Кирдицæ
кæнæ у зайæгой хъонтхорайы хуызæн.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Сардини
Сарди́ни (Sardegna, []; Sardigna) у Зæххастæуы денджызы дыккаг стырдæр сакъадах, Италийы автономон регион уыцы паддзахады конституцимæ гæсгæ. Сардинийы фæзуат у 24 090 км². Цæрджыты нымæц — 1,6 милуаны бæрц.
Сардини зындгонд у сæдæаздзыд бирæ дзы кæй ис, уымæй. Уыцы регионы, стæй Японы сакъадах Окинавæйы алы 100 мин цæрæджы ’хсæн ис, сæдæ азæй фылдæр кæуыл цæуы, ахæм 22 адæймаджы. Царды рæстæмбис дæргъвæтиндзинад у 84,5 азы сылгоймæгты ’хсæн æмæ 77,7 нæлгоймæгты ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
*
Чеселты дон
Чеселты дон (ქეშელთა, Кешельта) у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Пацъайы фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Къозоты æфцæг
Къозоты æфцæг у æфцæг Уæллагкомæй Скъæтты комы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Дыгургом
Дзанайты Иван
Дзанайты Уасилы фырт Иван (Нигер) райгуырдис 1896-æм азы, ноябры 2-æм бон Туалгомы Сындзысæр, зæгъгæ, чысыл хæххон хъæуы. «Мæхицæн амал не ’рцыд, фæлæ мæ фыртæн куырмæй ныууадзæн нал ис, — скарста Уасил, — фæлтау дыууæйы бæсты дæр кусдзынæн». Лæппуйыл 8 азы куы рацыд, уæд æй радтой Нары приходы скъоламæ. Æвзыгъд æмæ зæрдæргъæвд саби фыццаг бонтæй фæстæмæ дзæбæх ахуыр кæнын райдыдта.
Дзанайты Иван йæ сабибонтæ арвыста хæхбæсты. Хæххон æвадат царды нывтæ: хæххон æрдзы романтикон карз хуыз, йæ зæйтæ æмæ йæ сахатæ, дурджын хуымтæ æмæ бæрзонд хизæн фæзтæ, нарæг фыд фæндæгтæ, хæххон ныхас йæ цин æмæ йæ сагъæстимæ — адон арф бынат æрцахстой йæ сабийы зæрдæйы æмæ дзы нал рахызтысты, суанг йæ лæджы кармæ куы бацыд, зынгæ поэт куы ссис, уыцы бонтæм дæр.
Нары скъолайы фæстæ 1909 азы Иван ахуыр кæнын райдыдта Дзæуджыхъæуы дины скъолайы 1-æм къласы.
Скъола каст фæцис 1913 азы æмæ уыцы аз бацыдис Æрыдоны семинармæ.
Æрыдоны семинары сæвзæрдис ирон литературон къорд. Уыцы къорд уагъта къухфыст литературон журнал «Фидиуæг». Дзанайты Иван уыцы журналы фыста радзырдтæ, æмдзæвгæтæ æмæ статьятæ. Журнал сусæгæй уагъд цыдис, æмæ уацмысты бын фыстой сусæг нæмттæ — псевдонимтæ. Иванæн уыдис цалдæр сусæг номы: Ололи, Сау лæппу, Нигер. Уыдонæй иу — Нигер — фæстагмæ сси йе ’цæг ном.
Семинары Иван сахуыр кодта грекъаг, латинаг æмæ немыцаг æвзæгтæ.
1917 азы Нигер бацыдис Саратовы универститеты историон-филологон хайадмæ, фæлæ дзы ахуыр кодта æрмæст афæдз — мидхæст ын йæ ахуыр фæкъуылымпы кодта.
Нигер сфæлдыстадон куыст кæнын райдыдта 1914 азы. Уыцы рæстæджы Ирыстоны стыхджын сты капиталистон ахастдзинæдтæ, хъæуты цæрджытæ цæхгæр фæдихтæ сты мæгуыртæ æмæ хъæздгуытыл, се ’хсæн тыхджын кодта кълассон тох.
Октябры революцийы агъоммæ æмдзæвгæты Нигер æвдыста хæххон царды нывтæ, мæгуыр адæмы æвадат уавæртæ, сæ фæндтæ æмæ сæ бæллицтæ. Фæнды йæ, сæ цард куы фæхуыздæр уаид, истæмæй сын æххуыс куы уаид. 1917 азмæ дæр бынтон нæма сбæрæг Нигеры тохы нысан, йæ фидæны фæндæгтæ йæ цæстытыл нæма уадысты, йæ зæрдыл-иу фæзынди дызæрдыгдзинæдтæ. Фæлæ революцийы уылæнтæ куыд тыхджындæр кодтой, афтæ Нигеры сфæлдыстады дæр тыхджындæр кодтой сæрибары мотивтæ. Февралы революцийы рæстæджы «Размæ!», зæгъгæ, йæ иу æмдæвгæйы поэт сиды мæгуыр хæххон адæммæ. Цин кæнгæйæ сæмбæлдис Иван 1917 азы революцийы уылæнтыл.
Секъа
Секъа у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Калмы цъыссæн
Калмы цъыссæн у кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Дзанайты Иван
Нигер фыста лирикон æмдæвгæтæ æмæ эпикон поэмæтæ. Уыцы жанртæ ирон поэзийы Нигеры агъоммæ дæр уыдысты, фæлæ сæ Нигер бæрæг фæхъæздыгдæр кодта, бахаста сæм ног идейон мидис, ног поэтикон формæтæ. «Хидыл», «Нæ тæрсын æз!», «Фæстаг хъæбыс», «У фадат аразæг» æмæ æндæр ахæм æмдæвгæтæ ирон лирикæйы ног сты сæ арф философон хъуыдымæ гæсгæ æмæ, поэт йæ хъуыдытæ раст равдисынæн цы ног формæтæ ссардта, уымæ гæсгæ дæр.
Нигер ирон поэзимæ бахаста ног фæлгонцтæ, ног хъуыдытæ, ног темæтæ æмæ поэтикон ног формæтæ. Уыдон дзурæг сты, Нигеры поэзи ирон литературæйы историйы стыр бынат кæй ахсы, ууыл.
Дзанайты Иваны ном хæссы Дзæуджыхъæуы сæйрагдæр уынгтæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Иван Категори:Сындзысæры чи райгуырдис, уыдон
1729-æм аз
Амардысты
Категори:1729
Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сари
Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сари (Суан) (რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი) у край (мхаре) Гуырдзыстоны ныгуылæны. Крайы административон центр — Амбролаури.
Категори:Гуырдзыстоны регионтæ
Таллин
Та́ллин, варинт: Та́ллинн (Tallinn; историон нæмттæ: швед., нем. Reval, Ревель, Колывань) у Эстонийы сæйраг сахар, Балты денджызы былыл порт. Цæрынц дзы 445 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
* Категори:Эстонийы порттæ Категори:Балты денджызы порттæ
Ахалкалаки
Akahlkalaki Achalkalaki Akhalkalaki Aĥalkalako Ahhalkhalakhi fa:آخالکالاکی Akhalkalaki Akhalkalaki אחלכלכי Ախալքալաք Akhalkalaki ახალქალაქი Achalkalakis Achalkalaki (stad) Achalkalaki Akhalkalaki Ахалкалаки Achalkalaki Ahılkelek Ахалкалакі
990-æм аз
Амардысты
Категори:990
991-æм аз
Амардысты
Категори:991
Цъыгъуйы рагъ
Цъыгъуйы рагъ у æфцæг Гуыркъуымтыкомæй Захъхъагомы ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Захъхъагом Категори:Гуыркъуымтыком
Къадзатæ
Къадзатæ, вариант Къажтæ (Кадзаевы, Каджаевы, Кажашвили) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Къадзайæн уыд дыууæ æфсымæры: Цогой æмæ Æлбор. Цардысты Уæлладжыры комы Луары хъæуы. Къадза балыгъди Тлимæ. Æлбор афтыди Хуссар Ирмæ æмæ Дзедойы доны былыл Надарвазы хъæуы æрцард. Фæстагмæ Æлборы байзæддаг Хуссар Иры цардысты 30 хъæуы.
Фиппаинæгтæ
*
Саккаты æфцæг
Саккаты æфцæг у æфцæг Уæллагкомæй Скъæтты комы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Дыгургом
Нæлгæндыс
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Маргджын зайæгойтæ
Сагкаты Эльбрус
Сагкаты Алексейы фырт Эльбрус (райгуырдис 1939-æм азы 29 июлы) у ирон нывгæнæг, Советон Цæдисы нывгæнджыты цæдисы уæнг.
992-æм аз
Амардысты
Категори:992
Сагкаты Эльбрус
Ахуыр кодта Аивæдты æппæтуæрæсеон академийы (1960—1966), Евсей Моисеенкойы ахуыргæнинаг.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны нывгæнджытæ Эльбрус
Арабб
Арабб:
Сержень-Юрт
Сержень-Юрт (Сиржа-Iэвла) у хъæу Цæцæны Шалийы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Шалийы районы цæрæнрæттæ
Неаполь
Неа́поль (Νεάπολις; Napoli, Napule, Neapolis) у сахар Италийы хуссары (паддзахады стырдæр сахартæй иу), порт Тиррены денджызы былыл, регион Кампанийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
*
Тæгиаты æхсæнад
Тæгиаты æхсæнад (Тагаурское общество) уыд æхсæнад Цæгат Ирыстоны. Скæсæны æмарæн уыдис Мæхъхъæлимæ, ныгуылæны — куырттатæгтимæ.
Тæгиаты æхсæнад
Тæгиаты æхсæнад у Ирыстоны æхсæнадæй иу; ахста Гæналдоны ком (Санибагом), Джызæлдоны ком (Дæргъæвсы ком æмæ Хъобангом) æмæ Терчы галиу фарс Арвыкомы. Скæсæнырдыгæй Тæгиатæ æмарæн уыдысты мæхъхъæлимæ, ныгуылæны — куырттæгтимæ. Тæгиаты æхсæнад территорийы сæйраг хай уыдысты æлдæртты зæххытæ, æлдæрттæ сæ равзæрд бастой легендарон рагфыдæл Тæгаимæ. Се ’ппæт дæр уыдысты Дæргъæвсæй рацæуæг. Уырдæм та, фыдæлты таурæгътæм гæсгæ, æрбалыгъдысты Куырттаты комæй. Тæгиаты æхсæнад уыдысты бынæттон феодалтæ — тæгиатæ кæнæ æлдæрттæ, дæлбар зæхкусджытæ — фæрссаг лæгтæ, кæвдæсæрдтæ æмæ цагъартæ — кусджытæ.
Литературæ
* Категори:Ирон этнографи
Чеселтгом
Чеселтгом у ком Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Комы мидæг кæлы Чеселты дон, кæцы фæстæдæр Пацъамæ æфты. Чеселтгомы ма ис чысылдæр кæмттæ. Уыдон сты: Майрæмы ком, Тхелы ком, Стыр ком, Хуыры ком, Чъырыком æмæ Сагджынфæтæны ком.
Æддаг æрмæг
*
Чанба, Самсон
Самсон Яковы фырт Чанба (1886 азы 6 (18) июны — 1937) уыди абхазаг фыссæг æмæ паддзахадон архайæг.
Райгуырдис Сухумы зылды Атарæйы хъæуы. Ахуыр кодта Драндæйы моладзандоны скъолайы. 1914-æм азы каст фæци Хонийы ахуыргæнджыты семинар. Цасдæр рæстæг фæкуыста ахуыргæнæгæй.
Фыста абхазаг æмæ уырыссаг æвзæгтыл. Йæ уацмыстæ мыхуыры цæуын райдыдтой 1916-æм азæй. Чанба æндæр æмæ æндæр азты куыста газеты редакторæй, Абхазы ССР-ы рухсады адæмон комиссарæй, Абхазы ССР-ы ЦÆК-ы сæрдарæй.
1930-æм азты, репресситы дуджы æрцыд ахст æмæ 1937-æм азы йæ фехстой.
Самсон Чанбайы ном хæссы Абхазы Паддзахадон драмæйы театр Сухумы сахары. Йæ ном хæссынц Абхазы бирæ цæрæнрæтты уынгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Абхазаг фысджытæ Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Абхазы фысджытæ Категори:Абхазы чи райгуырдис, уыдон
Челæхсаты Магрез
Челæхсаты Ильяйы фырт Магрез (райгуырдис 1940-æм азы 29 августы Чеселты) у ирон нывгæнæг, Советон Цæдисы нывгæнджыты цæдисы уæнг.
Каст фæци Цхинвалы аивадон училище, уый фæстæ ахуыр кодта Аивæдты æппæтуæрæсеон академийы (1968-1974), райста дзы театры нывгæнæджы дæсныйад.
Æддаг æрмæг
Категори:Хуссар Ирыстоны нывгæнджытæ Магрез Категори:Чеселтгомы чи райгуырдис, уыдон
Хуцъайы дон
Хуцъайы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Туалгомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Туалгомы цæугæдæттæ
Скъæтты ком
Скъæтты ком кæнæ Скъæттыком, дыгуронау Скъæтти ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.
Литературæ
Категори:Дыгургом Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Цадæфцæг
Цадæфцæг у æфцæг Къæрæугомæй Скъæтты комы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Дыгургом
Бурæфæрныг
Бурæфæрныг кæнæ Борæфæрныг — Нарты мыггæгтæй иуы — Борæты — мыггаджы сæрæвæрæг.
993-æм аз
Амардысты
Категори:993
Бурæфæрныг
Борæфæрныг æмæ йæ авд фырты ирон Нарты кадджыты сты Æхсæртæггаты цыфыддæр знæгтæ, сæ мæлæт ссардтой Батырадзы къухæй, йæ фыды туг æгъатырæй куы иста, уæд.
Категори:Нарты кадджытæ
Рæсыдбадæн (нысаниуджытæ)
Рæсыдбадæн у ахæм зайæгойты ном:
Солиаг
Солиаг кæнæ солыйаг:
Япон
thumb|Японы картæ right|thumb|Японы префектурæтæ у сакъадахон паддзахад Сабыр фурды. Японы сæйраг сахар у Токио.
Бæстæйы фæзуат у 377 835 км². Цæрынц дзы 127 милуан адæймагæй фылдæр.
Япон у конституцион монархи, конституци фидаргонд æрцыдис 1947-æм азы 3 майы.
Фиппаинæгтæ
*
Саргъау тигъ
Саргъау тигъ у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Тоборзайы сæрмæ.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
1731-æм аз
Амардысты
Категори:1731
Цæгат Ирыстоны цæрæнуæттæ
Населённые пункты Северной Осетии
994-æм аз
Амардысты
Категори:994
Копенгаген
Фиппаинæгтæ
* Категори:Данийы порттæ Категори:Балты денджызы порттæ
Уацамонгæ
Уацамонгæ кæнæ Ацамонгæ, Нартамонгæ, Амонгæ — диссаджы къусы ном Нарты кадджыты.
Уацамонгæйы дарынц Алæгаты хæдзары, Нарты æмбисонды куывдтæ дæр адонмæ вæййынц, куывды сæйрагдæр æгъдæуттæй иумæ гæсгæ, хъуамæ Нарт радзырдтаиккой се сгуыхтдзинæдты тыххæй.
Æрвитæнтæ
Категори:Нарты кадджытæ
Интернет
thumb|300px|Дæнцон графикон ныв, æвдисы бастдзинæдтæ Интернеты хызты астæу. Æвдыст цæуынц афтиддæр серверты астæу бастдзинæдтæ Интерне́т (Internet, цыбыргонд Interconnected Networks -æй — иугонд хызтæ; сленг. ине́т, нет) — бахынцыны ресурсты глобалон телекоммуникацион хыз. У физикон бындур Æппæтдунеон тынæн. Арæх æй фæхонынц Æппæтдунеон хыз, Глобалон хыз, кæнæ хуымæтæгæй Хыз. У автономон системæты хаотикон иугонд, уый бастдзинады хæрзхъæдæн гаранти нæ дæтты, фæлæ гаранти дæтты хорз æнæцудгæдзинад æмæ иумæйаг систæмæйы куысты хæдбардзинад йæ искæцы къаннæг хайы къуыхцытæй.
Ныры рæстæджы ныхас «Интернет»-æй куы спайда кæнынц хуымæтæг ныхасы, уæд фæдзурынц фылдæр хатт Æппæтдунеон тыны тыххæй æмæ йæ мидæг информаци ис, ууыл, фæлæ физикон хызыл нæ.
Истори
Советон Цæдис куы арвыста 1957-æм азы Зæххы аразгæ æмбæлццоны, уæд АИШ-ы хъахъхъæнынады министрад банымадтой, хæсты рæстæджы АИШ-ы кæй бахъæудзæнис информацийы алæвæрды æууæнккаг системæ. АИШ-ы разæнгард иргъæфы иртасæг проектты агентад (DARPA) разæвæрдта бакусын уый тыххæй компьютерон хызыл. Ахæм хызыл бакуыст бафæдзæхстой Калифорнийы университетæн Лос-Анджелесы, Стэнфорды иртасæг центрæн, Ютайы университетæн æмæ Калифорнийы университетæн Сантæ-Барбарæйы. Компьютерон хыз схуыдтой ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network), æмæ 1969-æм азы баиу кодта цыппар амынд зонадон уагдоны. Æппæт куыстытæ æхцайæ æввонг кодта АИШ-ы иргъæфы министрад. Фæстæдæр хыз ARPANET райдыдта активонæй рæзын æмæ парахат кæнын, райдыдтой дзы пайда кæнын ахуыргæндтæ зонады аллы облæсттæй.
ARPANET-ы фыццаг сервер сæвæрдтой 1969-æм азы 1 сентябры Калифорнийы университеты Лос-Анджелесы. Компьютерæн Honeywell DP-516 уыдис 24 кб оперативон мысæн.
1969-æм азы 29 октябры 21:00-ыл ARPANET-ы фыццаг дыууæ æлхынцъы астæу, кæрæдзийæ æвæрд уыдысты 640 км дæргъы Калифорнийы университеты (UCLA) æмæ Стенфорды институты (SRI), рауагътой бастдзинады сеанс. Чарли Клайн (Charley Kline) афæлвæрдта сæххæст кæнын дардгонд баиудзинад компьютермæ SRI-ы. Йæ коллегæ Билл Дювалль (Bill Duvall) SRI-æй бæлвырд кодта аллы амынд символ дæр телефонæй.
Фыццаг хаттæн бантыстис арвитын афтиддæр æртæ символы «LOG», уый фæстæ хыз нал куыста. LOG хъуамæ æххæстæй уыдаид ныхас LOGON (системæмæ бацæуыны командæ). Кусынмæ бæззыны уагæвæрдмæ хыз æркодтой фæстæмæ 22:30-ыл æмæ иннæ фæлварæн æнтыстджын разындис. Раст ацы датæ фæнымайынц Интернеты гуырæн боныл.
1971-æм азы бакуыстой фыццаг компьютерон программæ цæмæй æрвита электронон пост хызы уылты. Ацы программæ уайтагъд ссис популярон.
1973-æм азы хызмæ трансатлантикон телефоны кабелы æххуысæй хызмæ баиу сты фыццаг фæсарæйнаг организацитæ Стыр Британийæ æмæ Норвегийæ, хыз ссис æхсæнадæмон.
Фиппаинæгтæ
*
Дзукъаты Николай
Дзукъаты Хъазыбеджы фырт Никъала (райгуырдис 1958-æм азы 9 февралы) у ирон нывгæрдæг (скульптор). 1989-æм азы каст фæци, Сергей Кубасовы ахуыргæнинаг кæм уыдис, уыцы Аивæдты æппæтуæрæсеон академи, йæ дипломон куыст уыдис Хетæгкаты Къостайы сурæт.
Æддаг æрмæг
Николай Категори:Уæрæсейы скульптортæ
Мыртгæджын
Мыггæгтæ
Бадзыгаты цардысты Хуыгатæ.
Сербаг адæм
Сербæгтæ (Срби) сты хуссар славяйнæгтæ æмæ Серби, Босни æмæ Герцеговинæ, Черногорийы бындурон адæм. Уыдон дзурынц сербаг æвзагыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Славяйнæгтæ Категори:Сербийы адæмтæ Категори:Хорватийы адæмтæ
Метр
Метр у Иуæгты Æхсæнадæмон Систæмæйы (SI) бындурон дæргъ барæн. Йæ абоны бæрæггæнæн ныффидар ис 1983-æм азы. Уымæ гæсгæ иу метр у ахæм дæргъы бæрц, кæцы рухс ацæуы вакуумы секундмæ.
Категори:Дæрддзæг барыны иуæгтæ Категори:SI-йы барæнтæ
Нью-Дели
Нью-Де́ли (नई दिल्ली, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, New Delhi, نئی دلی, নতুন দিল্লি) у Индийы официалон сæйраг сахар, Делийы район.
Кампани
Кампа́ни у Италийы административон регион.
Фиппаинæгтæ
*
Бæза-бæза
Бæза-бæзадыг. дзырд (Lathyrus, Чина) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
995-æм аз
Амардысты
Категори:995
Саджилтæ
Саджилтæ у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Саголы сæрмæ.
Мæсыгуæттæ
Мæсыгуæттæ у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Зæрæмæгмæ ’ввæхс.
Бекъойтæ
Бекъойтæ (Бекоевы) сты ирон мыггаг.
Уæллæгæттæ
Уæллæгæттæ (Вологата) у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы. Йæ бæрзæнд у 4396 м.
Бекъойтæ
Истори
Хуссар Ирæй, Джерæй ралыгъдысты æртæ æфсымæры Бекъойтæй: Тотт, Еба æмæ Къозма. Уыдон уым кънйаз Ерыстауы фырты амардтой, хъалон сæ кæй иста, уый тыххæй. Уæд ралыгъдысты æмæ Уæлладжыры комы Цъамады хъæуы Бицъоты Тотмæ бафысым кодтой. Уыдон агуырдтой фæсфæд бæстæ, Ерыстаутæ сæ кæм нæ ссардтаиккой, ахæм бæстæ. Бицъоты Тотт сæ акодта Карцамæ. Карца сæ зæрдæмæ нæ фæцыди æмæ фæстæмæ æрцыдысты Цъамадмæ. Уæд агургæйæ æрыфтыдысты Зæронд Тæмискъмæ. Уым хорз суадон уыд æмæ, гъе, уый былыл хæдзар скодтой. Уæд уым цæрæг нæма уыди. Бетъотæ, Черчестæ, Пагæтæ ма Цъамады цардысты æмæ уæд уыдон дæр ралыгъдысты уырдæм. Таурæгъгæнæг куыд зæгъы, афтæмæй уый цыппæрæм фæлтæр у, Зæронд Тæмисчъы Тотт куы ’рцард, уæдæй. Зæронд Тæмискъæй æрлыгъдысты бынмæ, Садонгоммæ, кæнæ Мидæггаг Тæмискъмæ. Стæй 1940 азы та ралыгъдысты, мæнæ ныр цы Тæмисчъы цæрынц, уырдæм.
Мæсыгуæттæ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Уæллæгæттæ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Куырдалæгон
Куырдалæгон — уæларвон куырд, куырдты бардуаг ирон мифологийы. Аразы згъæртæ, хотыхтæ æмæ æндæр хæстон дзаума; цалцæг кæны тохы чи фæхъæн ис, уыцы Нарты сæры кæхцытæ; сæ бæхтæн сын садзы цæфхæдтæ.
Беларусь
Белару́сь кæнæ Белору́сси (Беларусь, ) у паддзахад Скæсæн Европæйы, Советон Цæдисы республикæ йæ фехæлды онг. Ныртæккæ Белорусси у Цæдисон паддзахад æмæ ХПÆ-йы ы уæнг.
Куырдалæгон
Куырдалæгон йæ уæларвон куырдадзы бахсыста нарты Сослан æмæ Батырадзы. Сарæзта нартæн гутон. Нартимæ цæры хæларæй: уæларвы йæм бирæ рæстæджы дæргъы уазæгуаты вæййынц номдзыд нарт. Куырдалæгон йæхæдæг дæр у зынаргъ уазæг нарты куывдты. Афтæ нымадтой, зæгъгæ, æхсæны куывдтæ æмæ хистытæй хъæубæсты куырдтæн хай чи нæ бакæна, кæнæ хъæугуывдты Куырдалæгоны номыл æмæ хъæубæсты куырдты цæрæнбоны тыххæй сидт чи нæ рауадза, ууыл Куырдалæгон йæ маст акаолдзæн.
Беларусь
Административон цæстæнгасæй Белорусси дихгонд у 6 облæстыл, ис ма дзы сæрмагонд статусы сахар — Минск (бæстæйы сæйраг сахар). Бæстæйы президент у Александр Лукашенко.
Куырдалæгон
Æввахс хъæуты цæрæг куырдтæ алы аз дæр Куырдалæгоны номыл æргæвстой фыс æмæ дзы куырдтой æнтыстдзинад сæ куысты, сæ хъуыддæгты.
Категори:Нарты кадджытæ Категори:Ирон мифологи
Беларусь
Административон дих
Административон æгъдауæй Белорусси сконд у ахæм:
Фиппаинæгтæ
*
1732-æм аз
Амардысты
Категори:1732
996-æм аз
Амардысты
Категори:996
Миллеры уынг
right|thumb|Миллеры уынг Миллеры уынг у зындгонд уырыссаг лингвист Всеволод Миллеры номыл уынг Дзæуджыхъæуы артдзæсты. Миллеры уынг адæргъ ис Уырыссаг драмон театрæй Кировы уынджы онг.
Категори:Дзæуджыхъæуы уынгтæ
Нартæ
Нартæ кæнæ нарт — ирон æмæ æндæр кавказаг адæмтæй бирæты эпикон кадджыты хъайтартæ. Нарты фæлгонцты зынынц мифологион персонажты æууæлтæ, ирон адæм Нарты сæ фыдæлтæ хонынц, бæрæг хуызы сын абарæн ис фыццаг адæймæгты мифологион знæмимæ.
Нарты кадджыты Нарты æхсæнады ис æртæ мыггаджы Алæгатæ, Æхсæртæггатæ æмæ Борæтæ. Алы мыггагмæ дæр дзы ис, иннæтæй йæ чи хицæн кæны, ахæм миниуджытæ: фыццæгтæ хицæн кæнынц сæ куырыхон зондæй, Нарты Уацамонгæ дæр уыдоны у; дыккæгтæ — лæгдзинадæй; адон сты, эпосы сæйрагдæр хъайтартæ кæмæй рацыдысты, уыцы мыггаг; æртыккæгтæ — æнæнымæц фосы дзугтæй æмæ бæхрæгъæуттæй. Нарты мыггæгты ахастдзинæдтæ ирон эпосы сты ныхмæдзыд. Нарт иумæ цæуынц стæрты, иумæ бадынц иннæбонæй-иннæбонмæйы куывдты, кæрæдзиимæ бахæстæг кæнынц, фæлæ эпосы кæрæй-кæронмæ бæрæг дары æнæмынæггæнгæ хæрамдзинады мотив Æхсæртæггатæ æмæ Борæты æхсæн (Батырадз амардта Борæты мыггаджы хистæр Борæфæрныджы æмæ йын ныццагъта йæ авд фырты), Æхсæртæггатæ æмæ Алæгаты æхсæн (Сослан мæнгардæй амардта, хъаруйæ æгас нартмæ æмбал кæмæн нæ уыд, уыцы æрыгон Тотырадзы — Алæгаты мыггаджы иунæг хъайтары).
Вазыгджын сты Нарты мыггæгты ахастдзинæдтæ æрмæст кæрæдзиимæ нæ, фæлæ уæларвцæрджытæ æмæ эпосы иннæ дзуæрттæ æмæ дауджытимæ дæр. Нартæй иуæй-иутæ æввахс хæстæг æййафынц уæларвцæрджытимæ æмæ æндæр дзуæрттимæ. Зæгъæм, Дзерассæ у Донбеттыры чызг. Сатана — Уастырджийы чызг, Сослан иуæй-иу варианттæм гæсгæ у Уастырджийы фырт, фаззон æфсымæртæ Уырызмæг æмæ Хæмыц сты Донбеттыры хæрæфырттæ, Уырызмæджы фырты хъомыл кæнынц уæларвцæрджытæ — Сафа æмæ Фæлвæра; Куырдалæгон йæ æрвон куырдадзы бахсыста Сослан æмæ Батырадзы, Хуры чызг Ацырухс у Сосланы бинойнаг.
Нартæ уæларвцæрджытæм арæх вæййынц уазæгуаты. Уæларвцæрджытæ та арæх фæбадынц æмæ фæминас кæнынц Нартæн се ‘рдхæрæны куывдты. Фæлæ уæддæр ахæм ахастдзинæдтæ Нарты, уæлдайдæр та Батырадзы, нæ хъыг дарынц уæларвцæрджытимæ тох кæнын æмæ сæ къордгай цæгъдын (иу хатт, цуанæй æрцæйцæугæйæ, Батырадз амардта Авд Уастырджийы, авд Уациллайы æмæ а.д.)
Сæхи Хуыцауы æмбар банымайгæйæ, Нарт Хуыцауы сæхимæ схæрам кодтой. Хуыцау сæ карзæй бадомдта, цæмæй сæ хъысмæт сæхæдæг равзарой. Нарт æнусты царды бæсты равзæрста æнусты кад.
«Нарт у диссаджы легендарон дунейы фæлгонц; ахæм хъомысджын æргомдзинад æмæ йæ пластикон тыхæй сфæлдыстæуыд, æмæ нын у зынаргъ æмæ æнцонæмбарæн, стыр кады аккагыл нымайæм йе сфæлдисæг адæмы поэтикон курдиат» (Абайты Васо.)
Категори:Нарты кадджытæ
Хъауырбеджы хох
Хъауырбеджы хох кæнæ Хъауырбег у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Туалгомы. Ис Зæрæмæджы цур.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Карибы денджыз
Кари́бы денджыз (Mar Caribe, Caribbean Sea, Lamè Karaïb, Mer des Caraïbes, Laman Karibe, Caraibische Zee) у Атлантикон фурды бассейны денджыз, Мексикæйы бакæлæнæй хуссарырдæм. Йæ былгæрон сты: хуссары Венесуэлæ, Колумби, Панамæ; ныгуылæны — Коста-Рикæ, Никарагуæ, Гватемалæ, Белиз æмæ Мексикæйы æрдæгсакъадах Юкатан; цæгаты — Стыр Антилы сакъадæхтæ (Кубæ, Гаити, Ямайкæ, Пуэрто-Рико) æмæ сакъадах Мартиникæ; скæсæны та — Чысыл Антилы сакъадæхтæ.
Денджызы фæзуат у 2 754 000 км².