cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Куруш (Докузпарайы район)
Куру́ш (Къуруш) у хъæу Дагъистаны Докузпарайы районы. Хъæуы цæрынц 0,8 мин адæймаджы (2018 азы). Куруш у Уæрæсейы æппæты хуссардæр цæрæнран.
Фиппаинæгтæ
Категори:Докузпарайы районы цæрæнрæттæ
Эукариоттæ
Эукарио́ттæ (Eukaryota) кæнæ хъапджынтæ — йæ чырæгты хъæппытæ кæмæн ис, уыцы организмты домен (уæлпаддзахад).
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Маттеос Джугаеци
Маттео́с Джугаеци́ (Մատթեոս Ջուղայեցի) — сомихаг хъуыдыгæнæг, литературæиртасæг æмæ теолог XIV—XV æнусты.
Цардафыст
Райгуырдис XIV-æм æнусы æмбисы Нахичеваны, Джугайы сахары. Ахуырад райста Татевы университеты, Ованес Воротнецийы æмæ Григор Татевацийы къухдариуæджы бын. 1391—1393-æм æзты куыста сыгъдæг Карапеты моладзандоны, Апракунисы гавары; 1393—1395-æм æзты Тандзапарахы моладзандоны, Татевмæ ’ввахс. 1395-æм азæй йæ мæлæты онг (XV-æм æнусы 10-æм æзтæ) куыста ахуыргæнæгæй Татевы университеты.
Идеологон тох кодта униторты архайды ныхмæ, уымæй уæлдай ма хæцыдис адæмон театры хæлиуæнынады ныхмæ. Адæммæ сидтис, цæмæй «ма цæуой гусантæм, уымæн æмæ уыдон дзурынц Хайчы хъуыддæджыты тыххæй æмæ фæлварынц нæуисæны уд». Йæ уацты арæх фыста æрддзонæны фарстытыл, иртæста æрдзон материты ратæдзæнтæ. Йæ нымадмæ гæсгæ, æрдзы ис 10 «сыгъдæг» материйы — сыгъзæрин, æвзист, æрхуы, къала, зды, æфсæйнаг, лазурит, джынасу, сондон æмæ зынаргъ дуртæ: иннæ материты бындурыл дæр нымадта ацы дæс материйы. Григор Татевацийы философон хъуыдытæ уæрæх кæнгæйæ, Маттеос Джугаец æрбацыд ахæм хъуыдымæ, æмæ адæм фыццагæй хъуамæ уыдаиккой цыппаркъахонтæ, æрмæст стæй, бахъуыды рæстæджы, слæууыдысты сæ фæстаг къæхтыл.
Адæмы æмæ сырдты æхсæн цы хицæндзинад ис, уый Джугаецы уыдта растдæр ацы «эволюцийы». Сомихаг архуыргонд дзырдта, æмæ «сырдтæ куыд уыдысты, афтæмæй баззадысты цыппаркъахонтæй, уымæн æмæ сын нæ уыд хъуыдыгæныны хъомдзинад». Йæ хъуыдымæ гæсгæ, зонадоны иртæсæны предмет у объективон æцæгдзинад, кæцы гæнæн ис банхъарын зондæй. Объекты зонадон бындурæвæрæд та хъæуы иуыл фыццагдæр, цæмæй рымбырд кæнай теоретикон зонынады бæлвырд бын. Маттеос Джугаеци йæ мæлæты фæстæ ныууагъта стыр литературон бын — бирæнымæцон аргъуаны гимнтæ, 50-мæ ’ввахс уацы, полемикон куыстытæ. Уæлдай зындгонд у йæ ныхас, бафарста йæ Григор Татевацийы куы ныгæдтой, уæд. Йæ куыстытæй нæм кæцыдæртæ бахæццæ сты оригиналы, ис дзы ахсджиаг мысæн фыстытæ. Стыр хъусдар дардта Сомихы дывыдон царды аххоссæгтæм.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы ахуыргæндтæ
Кураг
Кураг у хъæу Дагъистаны Агъулы районы. Хъæуы цæрынц 421 адæймаджы (2010 азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Агъулы районы цæрæнрæттæ
Хэйхэ
Хэйхэ́ у сахары зылд Китайы цæгаты. Ис Хэйлунцзян æмæ Амуры облæсты тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хэйлунцзяны сахартæ
Усугъчай
Усугъчай (Усухчай, Усугъчай) у хъæу Дагъистаны, Докузпарайы районы административон центр. Хъæуы цæрынц 1,85 мин адæймаджы (2018 азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Докузпарайы районы цæрæнрæттæ
Къуту
Къуту, — стыр тæскъ хойраг æмæ æндæр продукттæ æвæрынæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны истори
Тпиг
Тпиг у хъæу Дагъистаны, Агъулы районы административон центр. Хъæуы цæрынц 2,8 мин адæймаджы (2018 азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Агъулы районы цæрæнрæттæ
Мамыхъатæ
Мамыхъатæ (Мамуковы ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Бурдухан
Цардафыст
Райгуырдис аллон паддзах Худданы бинонты. 1150-æм азты моймæ рацыд гуырдзиаг паддзахы фырт Георгийыл, йæ фыд Деметре I нырма удæгæс куы уыд, уыцы рæстæджы. Райгуырдта Тамары, фæстæдæр Гуырдзыстоны паддзах чи сси, уыцы. Гæнæн ис, æмæ йын æндæр чызг дæр уыд, йæ ном Русудан, фæлæ уый тыххæй ратæдзæнты фыст цæуы æрмæстдæр иу хатт. Астæузаманы историктæ кад кодтой Бурдуханы æфсæрм æмæ иузæрдæдзинад. Сæ иу, «Паддзахиуæггæнджыты истори æмæ кадгæнæн»-ы æнæном автор, барста йæ чырыстон сыгъдæгтæ Александриаг Екатеринæ æмæ Иринæ-Пенелопæимæ.
Бурдухан фæзиан йæ мойæ раздæр, 1184-æм азæй раздæр. Астæузаманы айгæйфыстытæй йеддæмæ йæ ном баззад, абон Зугдидийы Дадианийы галуаны цы музейы мидæг ис, уыцы Хобийы Мады Майрæмы иконæйыл, æмæ ма Руисийы къулыл фыст фыстæгыл, бынæттон стыр аргъуаны хæрзгæнæгæй кæм æй хонынц, ахæмы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ
Тæрсытæ
Тæрсытæ (Fagaceae, Буковые) сты бæлæсты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойты бинонæдтæ
Хив
Хив (Хив) у хъæу Дагъистаны, Хивы районы административон центр. Хъæуы цæрынц 2,6 мин адæймаджы (2018 азы).
Фиппаинæгтæ
Категори:Хивы районы цæрæнрæттæ
Сыкъаджын хъæндил
Сыкъаджын хъæндил (Lucanidae, Рогачи) — сасчыты къласмæ чи хауы, ахæм хъæндилты бинонад.
Доны Советон Республикæ
Доны Советон Республикæ (Донская Советская Республика, ДСР) уыд мидхæсты рæстæджы территориалон иуæг УСФСР-йы сконды, йæ сæйраг сахар Ростов-Доныл, йæ архайд 1918-æм азы 23 мартъийæ 4 майы онг уыдис. Доны æфсады облæсты æнæхъæн территори республикæйы дæлбар никуы уыдис, апрелы онг хуындис Доны Республикæ.
Советон хицауад Ростовы ныффидар 1918-æм азы 25 февралы, инæлар Каледины æфсæддонтæ куы ацыдысты, уæд. 23 мартъийы Доны облæсты Хæстон-революцион комитет йæ уынаффæйæ расидтис «хæдбар Доны советон республикæ, кæцы æмтуг цæдисы и Уæрæсейы советон республикæимæ». Уый йеддæмæ Хæстон-революцион комитет йæ уæнгтæ сарæзта Адæмон комиссарты совет:
Республикæн йæ сæргълæуугæй развæрстой хъазахъхъаг большевик В. С. Казаковы, йæ бынат хуындис Доны Республикæйы Советты Централон Æххæстгæнæг Комитеты Сæрдар.
1918-æм азы 16 апрелы (н. с.) ЦÆК-ы цур сарæзтæуыд хъахъхъæнынады сæрмагонд штаб, йæ сæргъы мæскуыйаг комиссар Серго Орджоникидзе, ацы штаб уайтагъд сахары расидтис хæстон уавæр. Ростовы сæрмагонд комендант сси Васильченко. 23 апрелы Ростов-Доныл æмæ йæ цуры Нахичевань расидтысты фæллойы коммунæ, Петрограды хуызæн. ДСР йæ фæзуаты фылдæр хай йæ дæлбар нæ уыд.
Майы райдиан Совнаркомы сæрдар Подтёлков йæ фæрслæуджыты къордимæ ацыдис ДСР-йы цæгатмæ, йæ ныфс хаста уымы хъазахъхъимæ балымæн уын. Фæлæ хъазахъхъæгтæ йæ бал бауырæдтой, 11 майы Подтёлковы стæрхон кодтой æмæ йæ арцауыгътой. Цалдæр мæйы фæстæ ДСР-йы æппæт фæзуат дæр сырхгвардионтæй асыгъдæг кодтой (регионы ныгуылæн хай — немыцаг æфсады æххуысæй).
1918-æм азы 5 майы Доны республикæйы сæйраг сахар — Ростов-Доныл — 52-æм Вюртембергаг резервон бригадæйы бар баци, Сырх æфсады къамандыгæнджытæ ацыдысты Царицынмæ, æрмæстдæр Батайсчы баззадысты сæдæгай сырхгвардионтæ, уыдон тох кодтой июлы онг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы истори
Хъæндилтæ
Хъæндил,, хъæбузæ (Coleoptera, Жесткокрылые, Жуки) — сасчыты къорд.
Фиппаинæгтæ
*
Саухъæндил
Саухъæндил кæнæ фаджысы хъæндил (Geotrupidae, Навозники) — сасчыты къласмæ чи хауы, ахæм хъæндилты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ
Цейлом
Цейлом (ЦӀейлоам) у хохы рагъ Кавказы, ууыл цæуы Цæгат Ирыстон æмæ Мæхъхъæлы ’хсæн арæн. Хохы бæрзæнд у 3171 метры.
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Мæхъхъæлы хохы цъуппытæ
Кремонæ
Кремо́нæ (Cremona, Cremùna, Cremona) у сахар Цæгат Италийы, Ломбардийы. Цæрынц дзы 72 мин адæймаджы. Сахар у Кремонæйы провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ломбардийы сахартæ
Джаванкент
Джаванкент (Джаванкент) у хъæу Дагъистаны Каякенты районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Каякенты районы цæрæнрæттæ
Дзугун
кæнæ хъæддаг гал, даргъгьуын гал (Bos mutus, Як) — тутсыкъаджынты бинонадмæ чи хауы, ахæм цæрæгой. Уый у æцæг галы хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Дыгурон дзырдтæ
Рихиджын хъæндил
Рихиджын хъæндил (Cerambycidae, Усачи) — сасчыты къласмæ чи хауы, ахæм хъæндилты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ
Башлыкент
Башлыкент (Башлы, Башлыгент) у хъæу Дагъистаны Каякенты районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Каякенты районы цæрæнрæттæ
Бур хъæндил
Бур хъæндил кæнæ майы хъæндил, (Melolontha, Майские жуки) — сасчыты къласмæ чи хауы, ахæм хъæндилты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ
Ованес Гермонеци
Ованес Гермонеци (Հովհաննես Հերմոնեցի), ноджы ма зындгонд у куыд Колотик (Կոլոտիկ) уыди сомихаг теолог æмæ аргъуаны архайæг XV-æм æнусы. Йæ райгуырды бон æмæ бынат бæлвырд не сты.
Цардафыст
Райдайæн ахуырад райста Гермоны моладзандоны, уый фæстæ йæ адарддæр кодта Татевы университеты Григор Татевацийы къухдариуæггаджы бын. Григор Татевацийы мæлæты фæстæ райдыдта кусын ахуыргæнæгæй Татевы, стæй раздæхт Гермоны моладзандонмæ æмæ райдыдта уым кусын. Йæ разамынды рæстæджы Гермоны моладзандон сси иуыл стырдæр чиныджы центр. Иуыл фылæр дзы фыстой теологион куыстытæ. Ованес цы къухфыстытæ ракуырдта, уыдонæй иуыл ахсджиагдæр сты «Псалтырты æмбарæнгæнæны» копи Вардан Аревелцийы (1415-æм аз), «Хæзнадон» Кирилл Александрийагы (1418-æм аз), Григора Татевацийы чиныг (1419-æм аз), æмбырдгонд «Уацты чиныг» (1421-æм аз) æмæ «Манрусум» (1424-æм аз). Уымæй уæлдай ма ныффыста дыууæ теологион куысты — Исаийы разагъды æмбарынгæнæн æмæ комментаритæ Диониссийы куыстытæм, ноджы ма иу «Чарынтиры» редакци. 1441-æм азы Товма Мецопециимæ иумæ скодта Эчмиадзины аргъуан, уым рахастой уынаффæ, цæмæй католикосат аргъæвой Эчмиадзинмæ. Амардис 1440-æм азы кæроны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы ахуыргæндтæ
Аристакес Себастаци
Аристакес Себастаци (Արիստակես Սեբաստացի) — сомихаг фыссæг æмæ къухфыстыты рафыссæг XIV—XV-æм æнусты. Литературæйы йæ кæддæрты фæхонынц Рстакес дæр (Ռըստակես). Ахуырад райста Ерзнкайы, Аваг Ванкайы моладзандон скъолайы, зындгонд вардапет Геворг Ерзнкацийы къухдариуæггаджы бын. Уым аддарддæр кодта йæ аивадон архайад дæр. Зынгонд сси цы къухфыстытæ-иу рафыста, уыдоны руаджы. 1412-æм азы йæ йе ’мбал æмæ йæ ’мкълассон Ованес Ерзнкаци фæхуыдта æмæ Аристакес рацыд Татевмæ, фæстæдæр та Хермонмæ, стæй та уырдыгæй Егварды моладзандонмæ.
Куыстытæ
Аристакес йæхæдæг дæр фыста уацмыстæ. Ныры онг дзы æрмæст стæмтæ бахæццæ, се ’хсæн — «Уынаффæтæ ахуыр адæмæн» («Խրատ ուսումնականաց անձանց»), уыцы уац автор бафтыдта йæ «Златочревы» редакцимæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихаг фысджытæ
Радужный (Ханты-Мансийы автономон зылд)
Фиппаинæгтæ
Категори:Ханты-Мансийы автономон зылды сахартæ
Шаньси
Фиппаинæгтæ
*
Тутсыкъаджынтæ
Тутсыкъаджынтæ (, Полорогие) сты дысæфтæгон æхсырæйхæссæг цæрæгойты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Къадзтæ
Къадзтæ (Кадзовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Агатангелос
Агатангело́с, Агатангехос кæнæ Агафангел (Ագաթանգեղոս) у V-æм æнусы сомихаг историк.
Цардафыст
Агатангелосы цардафысты тыххæй нæ заманы онг ницы æрбахæццæ. Таурæгъмæ гæсгæ, уыдис паддзах Трдат III Цытджыны (298—330) секретарь æмæ Григорий Рухстауæджы ’фсымæр, Сомихы фыццаг историон фыссæг. Фыста сомихаг адæм муртатдзинадæй чырыстон динмæ IV-æм æнусы куыд рацыдысты, уый тыххæй, æмæ чырыстон дин куыд сси Сомихы паддзахадон дин. Уыцы фыстытæ сты йæ чиныджы «Сомихаг адæм чырыстон динмæ куыд рацыдысты, уыцы истори». Нырыккон зонадон æй нымайы V-æм æнусы фæстаг æртыццаг хайы авторыл.
«Сомихаг адæм чырыстон динмæ куыд рацыдысты, уыцы истори»
Агатенгелосы истори биноныгæй дзуры политикон æмæ динон хъуыддæджыты тыххæй, иуыл фыццагдæр сомихаг адæм чырыстон динмæ куыд рацыдысты, уыимæ баст кæдон сты, уыдоныл. Фыццаг хатт уыцы чыныджы кой VI-æм æнусы райдайæны ракодта Лазаро Парпеци.
Уыцы куыст баззадис 30 къухфыстæй фылдæры, уыдонæй иуыл рагон фæзынд X-æм æнусы. Нæ заманы онг бахæццæ ис бердзенаг тæлмац сомихаг æвзагæй, кæцы арызт уыд, гæнæн ис, в 464—468-æм æзты.
Пыть-Ях
Пыть-Ях (Пыть-Ях) у Ханты-Мансийы автономон зылды сахар.
Агатангелос
«Сомихаг адæм чырыстон динмæ куыд рацыдысты, уыцы истори»
Фыццаг хатт æй мыхуыры рауагътой Константинополы 1709з-æм æмæ 1824-æм æзты, æмæ Венецийы — 1838-æм азы.
Пыть-Ях
Фиппаинæгтæ
Категори:Ханты-Мансийы автономон зылды сахартæ
Агатангелос
«Сомихаг адæм чырыстон динмæ куыд рацыдысты, уыцы истори»
Ацы куыстæн ма ис араббаг верси дæр, ис ма дзы гуырдзиаг верси.
Мысæн
Агатангелосы номæй схуыдтой уынг Ереваны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Историктæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Сомихы историктæ
Цъерован
Цъерован (წეროვანი) у хъæу Гуырдзыстоны Цхетайы муниципалитеты.
Чардахи
Чардахи (ჩარდახი) у хъæу Гуырдзыстоны Цхетайы муниципалитеты.
Цзилинь
Цзили́нь кæнæ Гири́н у провинци Китайы цæгаты. Административон центр — Чанчунь.
Чардахи
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Дыгъуызтæ, Болататæ, Хуыбиатæ, Гæбæратæ, Музиатæ, Солатæ, Гулитæ, Годытæ, Слантæ, Уалытæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхетайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Цъерован
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Гобозтæ, Куымæриттатæ, Сохиашвили.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхетайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Хъæбуз
Хъæбуз кæнæ хъæбыза (Blattodea, Таракановые) — сасчыты къорд.
Лянтор
Фиппаинæгтæ
Категори:Ханты-Мансийы автономон зылды сахартæ
Горовани
Горовани (გოროვანი) у хъæу Гуырдзыстоны Цхетайы муниципалитеты.
Ирон мыггæгтæ
Цардысты дзы Чысиатæ, Кæсойтæ, Хетъетæ, Тогойтæ, Хъуылымбегтæ, Булацатæ, Хацыртæ, Абайтæ, Кусратæ, Плитæ, Къудухтæ, Дриатæ, Хуыбылтæ, Гæджитæ, Зозыртæ, Куыдзетæ.
Тъаран
Тъаран (Rutilus heckelii, Тарань) у кæсæгты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæгтæ
Геворг Ерзнкаци
Геворг Ерзнкаци (Գևորգ Երզնկացի) у сомихаг фыссæг, теолог æмæ педагог XIV—XV-æм æнусты.
Цардафыст
Райгуырдис Ерзнкайы, XIV-æм æнусы æмбисы. Ахуырад райста Татевы университеты Ованес Воротнецимæ, уыд Григор Татевацийы æмкъласон æмæ ’мбал. Хицæн кодта риторикон курдиатæй. Григор Татевациимæ иумæ рафыстой йæ ахуыргæнæгы уац «Комментари Аристотелы куыстмæ „Райхалды тыххæй“». Ахуырады фæстæ раздæхтис йæ райгуырæн бæстæмæ æмæ активонæй райдыдта архайын педагогон къабазыл. 1405—1412-æм æзты куыста ахуыргæнæгæй Авагванкы моладзандоны, уый фæстæ сси моладзандон Капосы къухдариуæг.
Йæ разамынды рæстæджы куыд Авагванкы, афтæ Капсы дæр литературон архайад йæ тæмæны бацыд. Ерзнкацийы райдыдтой хонын «Рабуни» (раввин). Ахуырад райсынмæ-иу йæм æрцыдысты Сомихы алыхуызон бæстæтæй æмæ Хъырымы сомихаг колонитæй. Фæстагмæ йæ ахуыргæнинæгтæй иуыл номдзыддæр ссисты Аристакес Себастаци æмæ Акоп Крымеци. Амардис 1416-æм азы Капосы.
Йæ мæлæты фæстæ ныууагъта стыр теологион-литературон бынтæ. Ныффыста уацтæ, полемикон куыстытæ еретикты ныхмæ, зондæн ахъазон куыстытæ «Зондамынд дзуарæфтауыныл» («Խրատ պսակի») æмæ «Зондамынд донæй аргъауыныл» («Խրատ մկրտութեան»), поэмæ «Панегирик архангелтæн» («Ներբող Հրեշտակապետաց»), сыгъдæг Назианзы Григорийы («Բացատրութիւն ճառից Գրիգորի Նազիանզէն») куыстыты редакцигонд райхæлдтæ. Ныффыста сæ йæ ахуыргæнæг Ованец Воротнецийы лекциты бындурыл, Ованес Одзнецийы «Канонты чиныджы» редакцигонд æмæ æххæстгонд верси. Ерзнкацийы уацтæ хицæн кæны хуыцауы ныхасы райхæлды фидауц, йæ стиль фæзмы классикон авторты комментаритæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихаг фысджытæ
Кьери
Кье́ри (Chieri, Cher) у сахар æмæ коммунæ Италийы цæгат-ныгуылæны. Ис Пьемонты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пьемонты сахартæ
Дзобелаты Хетæг
Дзобелаты Оледжы фырт Хетæг  — ирон регбист, Уæрæсейы иугонд командæйы вингер.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы регбисттæ Хетæг
Часов Яр
Ча́сов Яр (Часів Яр, Часов Яр) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Æхгæдриу
Æхгæдриу  кæнæ тархъæнджын, астмæ — хуыдуггæнæг низ:
Горняк (сахар, Украинæ)
Фиппаинæгтæ
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Æрттиваг
Æрттиваг кæнæ стъалыйы лæх (Lampyridae, Светляки) — хъæндилты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ
Гусантæ
Гусан кæнæ госан (Գուսան, парф. gōsān — йе ’цæг нысаниуæг дырысæй бæлвырд нæу) — Сомихы, Парфийы, Сасанидон Ираны адæмон зарæггæнджытæ, рапсодтæ, æмрæстæджы уыдысты мимтæ æмæ актёртæ.
Этимологи
Мери Бойсы нымадмæ гæсгæ, сомихаг ном — гусан рацыдис парфянон gōsān-æй, уый та парфянон æвзагæй рацыдис астæупарфянонмæ kōsān-ы формæйы, уырдыгæй та сомихаг æвзагмæ. Рачия Ачарянмæ гæсгæ, сомих æвзаджы цы говасан дзырд фæзындис, уый ист уыдис рагон перстæй, уым транслитерацийы фæткмæ гæсгæ, йæ хуыз фæивта. Уый фæстæ историон эволюцийы бæлвырд этапыл дзырд гусан раздæхт сомихаг æвзагмæ перисаг формæйы.
Госантæ Парфийы æмæ Сасанидон Ираны
Музыкæ æмæ поэзи ахстой парфянон культурæйы ахсджиаг хай. Ратæдзæнтæй нæ базыдтам парфянон госантæ куыд ахуыр кодтой, фæлæ Рагон Ираны професситæ фыдæй фыртмæ дæтгæйæ уыдысты, уый гæнæн ис æвдисы, æмæ госантæ дæр ахуырад истой сæ бинонты æмæ сæ зонынæдтæ дæттой фыдæй фыртмæ. Гæнæн ис, æмæ алкæцы феодалон мыггаджы уыдис сæхи мыггагон госан-менестрелтæ, кæдон зыдтой мыггаджы истори æмæ æгъдæуттæ, æмæ сыл зарыдысты сæ зарджыты.
Госанты æмдæвгæты æмæ уацмысты репертуар уыд алыхуызон: лирикæ, элеги, сатирæ æмæ а.д. Растдæр госантæ сæ уацмысты, Авестæйы таурæгътæм ноджы бафтыдтой цыдæртæ, нымадтой йæ парфянты историйыл, эпикон æмæ хъайтарон элементтæй йæ срæсугъд кодтой, æмæ афтæмæй уæрæх кодтой парфянты истори фыдæй фыртмæ.
Госантæн уыдис бирæ стыр привилегитæ æмæ авторитет рагонираны æхсæнады, æнæ уыдонæй иу нысаниуæгджын мадзал дæр нæ уагътой.
Покровск (Украинæ)
Покро́вск (Покровськ, Покровск) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Гусантæ
Госантæ Парфийы æмæ Сасанидон Ираны
Госанты аивад ноджы тынгдæр рапарахат ис Сасанидты эпохæйы. Госантæй иуыл номдзыдтæй Сасанидты дуджы сæ иу уыдис Барбад.
Гусантæ Сомихы
Динон æмæ адæмон зарджыты æмæ сæ инструменталон фæсдзыды равзæрд цæуы незаманы дугæй. Зарджытæ фæзынынц сомихаг адæмон аивады алыхуызон раныхасæй. Зæгъæм, ритуалтæ, динон æгъдæуттæ ’мæ мифологон фæлгондзтæ музыкæйы, поэзийы, кафты æмæ театры хуызы. Рагон заманы Сомихы уыдис «випасантæ» (таурæгъгæнæгтæ), фæзындысты I миназы нæ э. а, аивад æмæ музыкæйы рахизын кодтой нæуæг æмвæзмæ. VI æнусы нæ э. а. популярон музыкалон-поэтикон формæ куы фæзындис, уæд випасанты аивад йæ тæмæны бацыд. Рæстæджы цыдимæ сæ баивтой «говасатæ», кæдоны стæй зындгонд уыдысты куыд «гусантæ».
Фæстæгты аивад лæууы астæузаманон сомихаг культурæйы иуыл ахсджиагдæр разындты æхсæн, ныууагъта æнæссæугæ фæд адæмы æнкъарæнты æмæ удон царды.
Гусанты зарджыты тыххæй фыстой рагон сомихаг литературон архайджытæ: V-æм æнусы историктæ Агафангел, Фавстос Бузанд, Мовсес Хоренаци, Егише æмæ æндæртæ. Гусанæ зардысты музыкалон инструментты фæсдзыды, арæхдæр фынгтыл, чындзæхсæвтыл æмæ зиæнттыл. Уымæй уæлдай ма кодтой эпикон зарджытæ, мифологон таурæгътæ æмæ а. д. Чырыстон еклези цыдис гусанты ныхмæ, уымæн æмæ зарыдысты зæххон уарзондзинадыл, адæмон хъайтарты фесгуыхтдзинадыл, хуыдтысты аръуаны æгъдæуттыл. XVIII—XIX æнусты гусанты фæивтой ашугтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы музыкæ Категори:Ираны музыкæ
Запорожьейы район
Запорожьейы район (Запорізький район, Запорожский район) у район Украинæйы Запорожьейы облæсты. Йæ административон центр у Запорожье.
Фиппаинæгтæ
*
Хэбэй
Хэбэ́й у провинци Китайы. Йæ административон центр у Шицзячжуан.
Истори
1928-æм азы агъоммæ провинцийы ном уыдис Чжили. Провинци сарæзтæуыд XVII æнусы, Китайы маньчжуртæ хи куы бакодтой, уæд. Чжили Пекины сахармæ хæстæг кæй уыдис, уыйадыл бынатбæрнон ын разамынд лæвæрдта комкоммæ уырдыгæй.
1928-æм азы Гоминьданы тыхтæ куы фæуæлахиз сты, уæд паддзахады сæйраг сахар ахастæуыд Нанкинмæ, Чжилийæн та лæвæрд æрцыдис ног ном — Хэбэй.
Оруро (департамент)
Ору́ро (Oruro) у департамент Боливийы. Йæ административон центр у сахар Оруро.
Категори:Боливийы департаменттæ
Дыбазыронтæ
Дыбазыронтæ (Diptera, Двукрылые) — сасчыты къорд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ
Сабетæ
Сабетæ (Сабеевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Гозымты Хетæг
Гозымты Русланы фырт Хетæг (райгуырдис 1983-æм азы 24 апрелы Алагиры) у Азербайджаны хъæбысæйхæцæг, Олимпион хъæзтыты призёр, Дунейы æмæ Европæйы чемпион.
Хетæг Категори:Азербайджаны хъæбысæйхæцджытæ Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ
Вильянди
Ви́льянди (Viljandi) у сахар Эстонийы хуссары, Вильяндимаайы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Эстонийы сахартæ
Вахтанг I Горгасали
Вахтанг I Горгасали (ვახტანგ I გორგასალი) уыдис V æнусы Иберийы паддзах. Гуырдзиаг историографийы нымады цæуы гуырдзиаг паддзахаддзинады бындуравæрджытæй сæ иуыл, Гуырдзиаг растуырнæг аргъуанмæ гæсгæ та у чырыстон сыгъдæг, йæ чырыстон мысæн бон у 13-æм декабры бон. Уыдис Мирдат V-ы фырт Хосроидты мыггагæй. Йæ фæсномыг Горгасали персайнаг æвзагæй тæлмацгонд цæуы куыд «бирæгъы сæр».
Рæдтиатæ
Фиппаинæгтæ
*
Вахтанг I Горгасали
Уыдис персиаг шаханшахты Сасанидты династийы æрвад æмæ дæлбар. Византияйы империимæ цæдис саразынмæ хъавыдис æмæ Сасанидты ныхмæ растад сыстын кодта Ибери ссæрибар кæныны тыххæй: йæ хæстыты хæтцаг уыд йæ басаст æмæ Иберийы хæдбардзинад кæй æрлæмæгъ и, уый. Гуырдзиаг тæурагътæ афтæ дзурынц, æмæ Гуырдзиаг аргъуан дæр среорганизаци кодта, æмæ йæ позицитæ æрфидар кæй кодта, уый, æмæ стæй Тбилисы сахары бындуравæрæг кæй уыд, уый дæр.
Вахтанг цы азты хицауиуæг кодта, уый бæлвырд бæрæг нæу: Иване Джавахишвили йæ хицауиуæгы азтыл нымадта 449-502, Кирил Туманов та дзырдта, 447-522 кæй сты, уый. Уый йеддæмæ та Тумановмæ гæсæ Вахтанг æмæ Иберийы паддзах Гурген, Прокопийы чиныг «Юстинианы хæстытæ»-й кæй тыххæй зонæм, уый, иу адæймаг сты.
Вахтангыл фыст у XI-æм æнусы Джуаншерæй фысгæ цардафыст, æцæг хабар мифтæ æмæ таурагътимæ чи иу кæны, æмæ Вахтанг Горгасалийы хъару, гоймагдзинад æмæ биографи гиперболизаци чи кæны, ахæм. Ацы куыст у, Вахтангы хъаруджын æмæ дæнцон хæстон-паддзах æмæ паддзахадон архайæгæй кæй æвдисынц, уыйы сæйраг ратадзæн, æмæ ахæм мифологизацигонд æвдыст гуырдзиаг культурæйы ныры онг дæр сæйраг бынат æхсы.
Ном
«Вахтанг Горгасалийы цард»-мæ гæсгæ, паддзах куы райгуырд, уæд йын радтой ирайнаг ном Varazkhosrovtang, æмæ гуырдзиаг æвзаджы йæ сцыбыр кодтой куыд Вахтанг. Ацы ном æвзарыв ирайнаг *warx-tang-æй — «бирæгъы буар кæмæн ис», æмæ цалдæр иртæсджытæм гæсгæ у рагон гуырдзиаг бирæгъы култы æвдисæн. 13-æм æнусæй райдайгæйæ бирæ гуырдзиаг æлдартæ æмæ паддзахтæн Вахтангы ном æвæрын райдыдтой. Туманов бацамыдта, Вахтангы номæн классикон эквилалент кæй нæй, уый, æмæ æнхъæлы, æмæ Вахтангы фæсномыг Горгасал — йæ згъæрхуды формæйы тыххæй йын кæй радтой, уыцы — фыст æрцыд 6-æм æнусы Ромаг историк Прокопийæ, йæ куысты фыст æрцыд куыд Гурген. Тумановы хъуыдыимæ зонынадон дунейы бирæ ахуыргæндтæ разы не сты.
Рагцард
«Вахтанг Горгасалийы цард»-æй йеддæмæ æстæузаманы гуырдзиаг ратадзæнтæ йыл бирæ нæ дзурынц, фæлæ цы дзурынц, уый фыссынц стыр цытимæ, Багратидтæй раздæр чи хицауиуæг кодтой, ахæм паддзахтыл фæсгæйæ æрæх кæй нæ æвдыстой, ахамимæ. Кæд "ВГц" мифтæй дзаг у, уæддæр уымæй ис гæнæн ахсджиаг хайттæ райсын, кæцытæ ис гæнæн баиу кæнын уыцы рæстæджы æндæр информацийы хайттимæ баиу кæнын.
Азгайфыстмæ гæсгæ Вахтанг, 7 азы йын куы цыд, уæд йæ фыд Мирдат V-æй паддзахы бынат райста. Цалынмæ гыццыл уыд, йæд йæ мад, чырыстон дин чи райста, уыцы персæйнæг сылгоймаг Сагдухт, регент уыди. Автор фыссы, Ибери цы æвирхъау ситуацийы уыд, уый, зороастризмаг Сассанидтæ йæ куыд хъыгдардтой сæ сзороастриаг кæныны фæлварантимæ æмæ «овстæ» (ирæттæ) цæгатæй сæ куыд пырх кодтой сæ балцыты. 16 азы йын куы цыд, уæд Вахтанг йæ бæстæ хъæхъхънынмæ сыстад, æмæ ирæтты паддзах Ос-Бæгъатыры, йæ хой Мирандухты чи раскъæфта, уый амардта лæгæй лæгмæ тохы. 19 азы йын куы цыд, йæд ракуырдта Балендухты, Стыр Паддзах Хормизды чызджы. Рæхджы, Стыр Паддзах йæ куы бафарста, уæд Вахтанг йе фсæдтимæ рацыд йæ Индийы кампанимæ (æвæццæгæн Перозы 460-æм азты Эфталитты ныхмæ экспедицийы кой цæуы), æмæ Ромы империйы ныхмæ 472-æм азы, кæй фæстæ Вахтанг йæхицæн райста Егриси (Лазистан) æмæ Абхаз.
Аргъуаныл архайдтæ
Иберимæ куы раздæхт, уæд райдыдтæ архайдты рад аразын, кæцытæн сæ бæллиц уыд паддзахадон бар фæтыхджындæр кæнын. Ирайнæгтæ йæ хæдбардзинад айсыныл кæй хъавыдысты, уый куы бамбæрста, уæд Вахтанг йæ политикон ориентаци баивдта, æмæ райдыдта Ромæгтимæ ахастытæ амайын. Ракуырдта Еленæйы, Скæсæйнаг Ромы империйы император Зеноны "чызг" (æцæгæй та йын ахæм чызг нæ уыди; æвæццæгæн, азгайфысты ныхас цæуы йе рвадæлтæй кæйдæрыл) æмæ Констанинополæй йын бар радтой гуырдзиаг еклезийы сæрдары католикосы ранг раттын, æмæ католикосы æндæр 12 алчеримæ рарвыста Антиохимæ, сбæлвырд кæнынмæ.
Ираны ныхмæ хæст
Йæ про-ромаг политикон архайдтæ уæ уæздæтты смæсты кодтой, æмæ ибериаг уæздæттæ райдыдтой ирайнæгтимæ дзурын, цæмæй сын баххуыс кодта паддзахы лæбурд сæ автономийыл бауромын. 482-æм азы Вахтанг амардта йæ æппæты дзырдзæуæгæ вассал Варскены, кæцы уыд Горгарены витах, зороастриаг æмæ Ираны иузæрдион дæлбар, йæхæдæг йæ ус Шушаникы, чырыстон æмæ Сомихыстоны паддщахы фырты чызг чи уыд, уый амардта. Ацы архайды фæстæ Вахтанг йæхи ссардта ирайнæгтимæ æргом конфликты. Вахтанг курын райдыдта сомихаг æлдартæ æмæ гуннтæй æххуыс. Цыдæр рæстæджы фæстæ сомихаг æлдар Вахан Мамиконян йе ххуысмæ рацыд. Ацы цæдисонты æфсад ныппырхгонд уыд ирайнæгтæй, æмæ Ибери 483 æм 484 азы гæныстон фæуыд персиæгты къухæй, Вахтанг та Ромæгты зæххытæм алыгъд. Шаханшах Пероз эфталиттимæ хæсты куы амард 484 азы, йæ бынтæисæг Балаш сабырдзинад Кавказмæ раздæхта. Вахтангæн бар радтой йæ хицаиуæгад дарддæр кæнын, фæлæ йæ про-Ромаг политикæйы нæ фаивдта.
Къогъо
Къогъо кæнæ дзынга (Culicidae, Комары) — дыбазырон сасчыты бинонад.
Антарктидæйы йеддæмæ къогъотæ цæрынц алы континентыл дæр. Цæгатаг зæххыты къогъотæ азы фылдæр хай нæ тæхынц, фæлæ цы цыбыр сæрд дзы вæййы, уый дæргъы тынг сбирæ вæййынц — иу карибуйæ (цæгатаг сагæй) бон фæнуазынц 300 мл онг туг.
Къогъотæ пырх кæнынц иуæй-иу хæцгæ низтæ, уыдоны ’хсæн тæфсæг (тæфсæджы къогъо).
Фиппаинæгтæ
Категори:Сасчытæ
Вахтанг I Горгасали
Бинонтæ
Азгайфыстмæ гæсгæ Вахтангæн æртæ фырты баззад. Дачи, йæ хистæр фырт, йæ бынтæ райста æмæ сси Иберийы нæуæг паддзах, æмæ фæстæмæ Ираны дæлбардзинадмæ бахызт. Йæ дыууæ кæстæр фырты, Леон æмæ Мирдат, хицаиуæг кæнын байдыдтой Кларджети æм Джавахетийы, æмæ Леонты байзадзæгтæ, Гурамидтæ, хаст уыдысты про-ромаг политикæйыл. Сæ дыууæ мыггагджы дæр 8-æм æнусы онг цардысты Иберийы, стæй та сæ фаивдтой Багратионтæ.
Рубестæ
Рубестæ (Рубесовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Васильевкæйы район
Васильевкæйы район (Василівський район, Васильевский район) у район Украинæйы Запорожьейы облæсты. Йæ административон центр у Васильевкæ.
Фиппаинæгтæ
*
Ованес III Одзнеци
Ованес III Одзнеци (Հովհաննես Գ Օձնեցի) кæнæ Иованнес Одзнеци (райгуырдис 650-æм азмæ ’ввахс, Одзуны — амардис 729-æм азы, Двины) — сомихаг католикос, теолог æмæ бариртасæг, лæууы Сомихаг аргъуаны иуыл зынгæ минæвæртты æхсæн, сыгъдæг.
Цардафыст
Райгуырдис Одзун хъæуы историон провинци Гугарчы Стыр Сомихы, ахуыр кодта уæды заманы иуыл номдзыд теологмæ Теодорос Кртенавормæ. 718-æм æнусы сси сомихæгты католикос. Куы йæ равзæрстой, уый фæстæ рæхджы схуыдта Двины аргъуан, уым дзырдтой сомихаг литургийы реформацийы æмæ моладзанты дисциплинæйы фарстыты тыххæй. Уыцы рæстæджы Одзнеци сарæзта Сомихаг аргъуаны канонты æмбыргонд. Уый уыд фыццаг ахæм канонты æмбыргонд, рæстæджы цыдимæ йæм ноджы æфтыдтой æмæ йæ аивдæр кодтой. 726-æм азы Маназкерты схуыдта аргъуан, уым дзырдтой Сирийы якобитты аргъуанимæ бадзырды фарсты тыххæй. Архайдта цæмæй Сирийы æмæ Сомихы христологи бафидауын кæна чырыстон бæрæггæнæнтимæ. Сомихы араббæгтæ куы схицау сты, уæд нæ бауагъта, цæмæй чырыстон адæмы тыхæй кæной пысылмон динмæ.
Иованнес Одзнеци ма зындгонд у куыд фыссæг, ныстуанты æмæ хъуыдыты автор.
Аивад
Сарæзта «Канонты сомихаг чиныг», сомихаг æцæгады аръуаны барады фыццаг æмбыргонд. Одзнеци иумæ ’ртымбыл кодта хæлиугонд канонон æрмæджытæ, куыд оригиналон сомихаг, афтæ бердзенагæй æмæ сириагæй тæлмацтæ. Оригиналонтæ сты Шаапиваны канонтæ 444-æм азы, национ аргъуаны соборты уынаффæтæ Двины, уымæй уæлдай ма сомихаг уæлдæр сауджынты сконд канонтæ — Сыгъдæг Хъизæмаргæнæг Григорийы, Саак Партевы, Иоанн Мандакунийы, Абраам Мамиконяны æмæ Саак Дзоропорецийы. Абоны онг махмæ бахæццæ сты цалдæр редакцийы бын, баззад дзы 200 къухфысты, уыдонæй 48-ы текст у æххæстæй. Иуыл рагон номхыгъд датæгонд у 1098-æм азæй. Астæузаманы Сомихы уыцы куыстæн уыдис официалон нысаниуæг.
Уацмыстæ фыстæуыдысты павликианты æмæ иннæ еретикты ныхмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Джуаншер Джуаншериани
Джуаншер Джуаншериани уыдис XI æнусы (кæнæ, иуæй-иу иртасджытæм гæсгæ, VIII æнусы) цæрæг гуырдзиаг азгай уацфыссæг æмæ ерыстау. Тумановмæ гæсгæ цардис VIII æнусы æмæ баст уыдис Иберийы Хосроидты династиимæ, кæцытæ хицауиуæг кодтой нырыккон Мидæггаг Картли æмæ Къахеты зæххыл.
Цалдæр иртасджытæм гæсгæ уый уыдис Арчилы æфсымары чызджы мой, æмæ «Картлис цховребайы» иу хайæн, «Вахтанг Горгасалийы цард»-æн, йæ автор. «Вахтанг Горгасалийы цард» афыссы Иберийы истори Вахтанг Горгасалийы хицауиуæджы рæстæгæй (V æнус) суанг Арчилы рæстæджы онг (VIII æнус). Æндæр иртасджытæ та ацы хъуыдыимæ разы не сты, æмæ зæгъынц, уыцы куысты сæйраг хæйттæ ныффыста XI æнусы цæрæг Леонти Мровели; куысты æндæр хæйтты авторы та æрæхдæр хонынц псевдо-Джуаншерæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны историктæ
Сидахъаты Зауырбег
Сидахъаты Хъазыбеджы фырт Зауырбег (райгуырдис 1996-æм азы 14 мартъийы Беслæны) у ирон хъæбысæйхæцæг, Дунейы чемпион 2018 æмæ 2019 æзты, Сæрдыгон Олимпиаг хъæзтыты чемпион (2020), Уæрæсейы Федерацийы спорты мастер.
Æрвитæнтæ
Зауырбег Категори:Ирон хъæбысæйхæцджытæ Категори:Олимпиаг чемпионтæ хъæбысхæстæй Категори:Уæрæсейы хъæбысæйхæцджытæ
Рубастæ
Рубастæ (Рубасовы) сты ирон мыггаг.
Сан-Луис (Аргентинæ)
Сан-Луис (San Luis) у Аргентинæйы сахар, Сан-Луисы провинцийы административон центр.
Рубастæ
Фиппаинæгтæ
*
Сан-Луис (Аргентинæ)
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Аластани
Аластани (, Ալաստան) у хъæу Гуырдзыстоны Ахалкалачы муниципалитеты.
Æрбынат и историон Джавахеты бæстæйæн йæ цæгат-ныгуылæн хайы, Ахалкалачы сахарæй 20 километры. Йæ хæстæгдæр цæрæнрæттæ сты Гокъио æмæ Варевани.
Национ скондмæ гæсгæ цæрынц дзы сомихæгтæ, кæцытæ 1829-1830 азты уырдæм рацыдысты Ныгуылæн Сомихыстоны (Осмайнаг империйы мидæг историон бæстæ) Эрзурумы облæстæй. Æппæтæй та 1829-1830 азты, архиепископ Карапет Багратунийы сидтмæ хъусгæйæ æмæ йæ сæрдариуаджы бын, 50 мин эрзурумаг сомихæгты (7298 бинонты) æрцардысты Ахалцихе, Ахалкалак, Богдановкæ, Цъалкъа, Лори-Памбак æмæ Шорагялы. 25 бинонты, 200 адæймагмæ ’ввæхс, æрцардысты нырыккон Аластанийы.
Йæ историмæ гæсгæ у Гуырдзыстоны рагондæр хъæутæй сæ иу. XIII-XIV æнусты уыцы ран уыдис галуын, гуырдзиаг æлдарты æмæ паддзæхты цæрæн бынат. Гуырдзиаг паддзах Георги IV хицауиуæг кодта уыцы хъæуы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахалкалачы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Тъотъор
Тъотъор у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Газакк
Газакк у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Новогрудок
Новогру́док (Навагрудак, Новогрудок) у сахар Белоруссийы Гроднойы облæсты, Новогрудочы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гроднойы облæсты сахартæ
Иугонд национ змæлд
2020-æм азы партийы номхыгъды фыццаг адæймаг уыд зарæггæнæг æмæ актёр Вахтанг Кикабидзе, афтæмæй сси парламенты депутат.
Æддаг æрмæг
Категори:Гуырдзыстоны политикон партитæ Категори:Политикон партитæ алфавитмæ гæсгæ
Барановичи
Бара́новичи (Баранавічы, Барановичи) у сахар Белоруссийы Бресты облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бресты облæсты сахартæ
Сасчытæ
Сасчытæ (Insecta) — бирæкъахджынты кълас. Сасчытæ иртасæн зонад хуыйны энтомологи. Энтомологтæм гæсгæ, дунейы ис, нырмæ афыстгонд чи æрцыдис, сасчыты 900 мин ахæм хуызы, æдæппæт та сты 2 милуан хуызмæ ’ввахс. Сæ бæрцмæ гæсгæ сты дунейы цæрæгойты стырдæр кълас, иу адæймагмæ хауы 300 милуан сасчы.
Саскæн ис хитин экзоскелет, сæрыл дыууæ антеннæйы, фасетон цæстытæ, æхсæз къахы.
Литературæ
*
Дыдынбындз
Дыдынбындз кæнæ дыдын (Осы) — хæлынбазырджынты къордмæ чи хауы, ахæм иуæй-иу сасчыты ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæлынбазырджынтæ
Усик, Александр Александры фырт
Александр Александры фырт У́сик (Олександр Олександрович Усик, Александр Александрович Усик, райгуырдис 1987-æм азы 17 январы Симферополы) у украинæйаг боксёр, дунейы чемпион.
Категори:Украинæйы боксёртæ Категори:Симферополы чи райгуырдис, уыдон
Крестовкæ (Донецчы облæст)
Кре́стовкæ (Хрестівка, Крестовка) кæнæ Ки́ровское (Кi̇ровське, Кировское) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Дзахотæ
Дзахотæ (Дзахоевы ) сты ирон мыггаг.
Истори
Кæсагджынмæ ралыгъдысты Куырттаты комы Карцайæ.
Фиппаинæгтæ
*
Флоренци (провинци)
Категори:Тосканæйы провинцитæ
Пылвæ
Пы́лвæ (Põlva) у сахар Эстонийы, Пылвамаайы административон центр.
Плоцк
Плоцк (Płock ) у сахар Польшæйы скæсæны. Ис Мазовийы воеводæйады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мазовийы воеводæйады сахартæ
Дидартæ
Дидартæ кæнæ Дыдартæ (Дидаровы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Хъæддаг мыдыбындз
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæлынбазырджынтæ
Чирикба, Вячеслав Андрейы фырт
Цардафыст
Вячеслав Чирикба райгуырдис Абхазы сахар Гагрæйы 1959 азы 17 мартъийы.
1977-æм азæй 1982-æм азы онг ахуыр кодта Харьковы паддзахадон университеты фæсарæйнаг æвзæгты факультеты.
1982-æм азæй 1986-æм азы онг ахуыр кодта Æвзагзонынады институты аспирантурæйы Мæскуыйы. 1986-1991 азты куыста уыцы иу ран зонадон кусæгæй.
1991-æм азы йæ докторы диссертаци фыссынæн ацыдис Лейдены университетмæ, æмæ йæ æнтыстджынæй бахъахъхъæдта 1996-æм азы. Диссертаци уыдис иумæйаг ныгуылæн-кавказаг æвзаджы реконструкцийы тыххæй.
1996-1997-æм азы уыд Къаролы цур Æхсæнадæмон ахастдзинæдты институты иртасæг Гаагæйы, куыста гуырдзиаг-абхазаг конфликт иртасыныл.
2000-2006 азты Лейдены университеты амыдта кавказаг æвзæгтæ æмæ иртæста абхазаг æвзаджы садзы диалект.
2007-8 год азты — Республикæ Абхазы президенты уынаффæгæнæг фæсарæйнаг политикæйы фæдыл. 2008-11 азты та — Республикæ Абхазы президенты администрацийы сæргълæууæджы хæдивæг.
2011-æм азы 11 октябры президенты барамындæй нысангонд æрцыдис Абхазы фæсарæйнаг хъуыддæгты министр.
Чирикба у Европæйы кавказзонджыты æхсæнады уæнг, Европæйы лингвистикон æхсæнады уæнг (Societas Linguistica Europaea). Фæскавказы æдасдзинады тыххæй цы дискусситæ цæуынц Женевæйы, уыдоны архайæг Абхазы делегацийы сæргълæууæг (2008—2016). Абхазаг æвзаг рапарахат кæныны фæдыл къамисы сæрдар.
Амоны цалдæр предметы Абхазы паддзахадон университеты, уыдоны ’хсæн «Кавказаг æвзагзонынады бындуртæ», «Абхазаг фонологи», «Убыхаг æвзаг », «Абхаз æхсæнадæмон ахастдзинæдты системæйы мидæг».
Æддаг æрмæг
Категори:Википеди:Æмдуггæгты биографитæ Категори:Википеди:Викирардтæй йæ ратæдзæнтæ чи исы, ахæм уацтæ Категори:1959-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Степанос Сюнеци
Степано́с Сюнеци́  (Ստեփանոս Սյունեցի; райгуырдис 680-æм азмæ ’ввахс — амардис 735-æм азы 21-æм июлы) — сомихаг теолог, грамматик, тæлмацгæнæг, поэт æмæ музыкант. Сомихаг апостолон аргъуаны сыгъдæг, митрополит.
Георги IV (Гуырдзыстоны паддзах)
Георги IV, зындгонд у куыд Лаша Гиорги дæр (райгуырдис 1191-æм азы, амардис 1223-æм азы), уыдис Гуырдзыстоны паддзах 1213 азæй 1223 азмæ.
Цардафыст
Уыдис Паддзах-ус Тамар æмæ Сослан-Дауыты фырт. Йæ мадимæ æмхицауиуæг кæнын райдыдта 1207-æм азы. Гуырдзиаг азгайфыстытæм гæсгæ йæ фæсномыг Лаша "апсараг" æвзаджы нысан кæны "Дунейыл рухстауæг" (æмæ ныхас а-лаша æцæгæй дæр нысан кæны рухс абхазаг æвзаджы). Æлдариуæг кодта Джавахетийы бæстæйы, йæ сæрсахар уыдис Аластани, æмæ уый тыххæй зындгонд сси куыд "Джавхтупали", кæнæ та "Джавахæгты хицау" — ахæм ном фыст уыдис йæ бæстæйы кæй уагътой, уыцы згъæрæхцайыл.
Степанос Сюнеци
Цардафыст
Йæ мад æмæ фыды тыххæй бæлвырдæй зонæм æрмæст уый, æмæ йæ фыд уыдис сауджын Двины. Райдайæн ахуырад райста Вагаршапаты, уый фæстæ — Сюничы семинары Макеняцы моладзандоны Сотчы гавары, ахуыр дзы кодта Мовсес Кертогмæ. Йæ хъуыдыты тыххæй йæ фæдыл зылдис Смбато Багратуни, уый руаджы 710-æм азмæ æввахс ацыд Афинæтæм, уым йæ ахуырад фæхуыздæр кодта. 712-æм азмæ ’ввахс та ацыдис Константинополмæ, ахуыр дзы кодта бердзенаг æмæ латинаг æвзæгтæ, сахуыр кодта хуыцауы ныхас, философи, музыкæ ’мæ афтæ дарддæр. Йæ райгуырæн бынатмæ куы раздæхт, уый фæстæ цыдæр рæстæг архайдта тæлмацтыл, стæй йын радтой Сюникаепископы цытном.
Амардис Ехегнадзоры гавар Вайоц Дзоры иу сылгоймаджы къухæй уацы рæстæджы.
Массæ-Каррарæ (провинци)
Ма́ссæ-Карра́рæ (Provincia di Massa-Carrara) у провинци Италийы. Ис Тосканæйы регионы.
Георги IV (Гуырдзыстоны паддзах)
Цардафыст
Лаша Гиорги зындгонд уыдис куыд тынг сæрибархъуыды адæймаг æмæ цы феодалон консервативон æхсæнады цардис, уыдон йæ уый тыххæй нæ уарзтой. Уæздæттæн æмæ чырыстон сауджынтæн йæ ус сæ зæрдæмæ нæ фæцыд, æмæ йæ бон не сси йæ ус-паддзахæй сæвæрын. Уый уыд, уæздæттæ чи нæ уыдысты, ахæм хуымæтæг адæмы бинонтæй чызг. Паддзах компромисс скодта æмæ официалон æгъдауæй йемæ ахицæн кодта, фæлæ ног ус никуыуал æрхаста.
Массæ-Каррарæ (провинци)
Категори:Тосканæйы провинцитæ
Степанос Сюнеци
Аивад
Степанос Сюнеци лæууы сомихаг патристикæйы иуыл номдзыддæр минæвæртты ’хсæн. Сюнеци у Мовсесы грамматикон уацы равзæрсты автор. Ноджы ма 715—718-æм æзтæм æввахс ратæлмац кодта Дионисий Фракийсоны грамматикон куыст.
Георги IV (Гуырдзыстоны паддзах)
Цардафыст
Цалдæр астæузаманы ратадзæнтæм гæсгæ уый уыд хъаруджын хæстонлæг æмæ куырыхон паддзах, иннæтæ та зæгъынц, æнæгъдау цардыуагыл хаст кæй уыд, æмæ мистицизм æмæ суфизм кæй уарзта, уый.
Степанос Сюнеци
Аивад
Степанос Сюнеци ма ныффыста хуыцабонон «Сæйраг гимнтæ» 8 хъæлæсæн, алкæцы дæр дзы конд у 10 кцурдтæй æмæ баст у библион зарджытæй, иуимæ. Банысан кæнын ма хъæуы уый, æмæ йæ арæх хæццæ кæнынц Степаносом Сюнециимæ I.
Георги IV (Гуырдзыстоны паддзах)
Цардафыст
Йæ амæлæты фæстæ йын баззад фырт Давид, фидæны паддзах Давид VII Улу чи сси, уый. Фæлæ фыццагæй йæ бынтæ райста йæ хо Русудан, Давид æнæуаздæн сылгомагæй кæй райгуырдис, уый тыххæй. Георгийы та баныгæдтой Гелатийы моладзандоны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ Категори:Гуырдзыстоны истори Категори:Багратионтæ
Степанос Сюнеци
Аивад
Абоны онг нæм бахæццæ ис къухфыст «Давид æмм Порфирийы бæрæггæнæнты ахъазджын анализ», уым анализ кæны трактаттæ Давид Анахты «Философийы бæрæггæнæнтæ» æмæ Порфирийы «Разныхас».
Туасæн
Туасæн (Odonata, Стрекозы) — сасчыты къорд.
Белицкое
Бе́лицкое (Білицьке, Белицкое) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Степанос Сюнеци
Кæс ноджы
Категори:Сомихаг поэттæ
Белицкое
Фиппаинæгтæ
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Сиенæ (провинци)
Сиенæ (Provincia di Siena) у провинци Италийы. Ис Тосканæйы регионы.
Категори:Тосканæйы провинцитæ
Дружковкæ
Дружко́вкæ (Дружківка, Дружковка) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Ливорно (провинци)
Ливо́рно (Provincia di Livorno) у провинци Италийы. Ис Тосканæйы регионы.
Категори:Тосканæйы провинцитæ
Котолитæ
Котолитæ (Котоловы, Котолиевы, Котолишвили, Котолашвили) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Волковысчы район
Волковысчы район (Ваўкавыскі раён, Волковысский район) у район Белоруссийы Гроднойы облæсты. Йæ административон центр у Волковыск.
Фиппаинæгтæ
*
Ибери (паддзахад)
Ибе́ри (Ἰβηρία, Hiberia) кæнæ Ивери, Кавказы Ибери уыдис нырыккон Гуырдзыстоны скæсæйнаг хайы чи уыдис, уыцы рагон паддзахады ном рагон грекъаг æмæ ромаг ратæдзæнтæм гæсгæ. XI-æм æнусы фыст гуырдзиаг азгайфыстытæ-иу Картлийы ном дæттынц ацы бæстæйæн, æмæ-иу æнхъæлынц йæ æстæузаманы Картлийы паддзахады рагондæр формæйыл. Иберийы ныгуылæн сыхæг уыди Колхидæйы паддзахад.
Ибери бындуравæрдæуыд йæ фыццаг паддзах Фарнавазæй, персайнаг дæлбарæй йæ хицауиуæг чи райдыдта æмæ адоны ныхмæ растад æрлæууын кæнгæйæ хæдбар кæнæ æрдæг-хæдбар сси. Уый фæстæ дзы хицауиуæг кодтой цалдæр династийы: Фарнавазидтæ, Арташесидтæ, Аршакидтæ æмæ Хосроидтæ, стæй та Багратионтæ.
Паддзахады сæйраг сахартæ æндæр æмæ æндæр азты уыдысты Армази, Цхета æмæ Тбилис.
IV-æм æнусы Ибери дзуарæфтыд сси Сыгъдæг Нинойы къухæй, паддзах Мириан III-ы хицауиуæджы рæстæджы æмæ чырыстон дин сси йæ паддзахадон дин.
VI-æм æнусы Иберийы хæдбардзинад сæттын райдыдта, персиаг дæлбар паддзахадæй персайнаг провинци сси. 580-æм азы шаханшах Хормизд III, паддзах Бакур III-ы амæлæты фæстæ, Иберийы хæдбардзинад фæивар кодта æмæ Ибери сси Сасанидты империйы провинци, йæ сæры та уыд бæстыхицау — персайнаг марзпан.
VII-æм æнусы, византиæгты æмæ персайнæгты ’хсæн хæстыты рæстæджы, Византияйы импери персайнæгты асырдта æмæ Ибери сси Византияйы провинци, Иберийы сæрдары титул уыцы рæстæг хуындис куропалат, византиаг æгъдаумæ гæсгæ. Сæ фыццаг куропалат уыдис паддзах Гуарам I, Гуарамидты династийæ (Хосроидты къабаз).
645-æм азы Иберимæ араббæгтæ ныббырсыдысты æмæ куропалат Стефаноз II йæ византиаг дæлбардзинад ныууагъта æмæ сси араббаг Халифы дæлбар. 653-æм азы араббæгтæ сæ емиры Тбилисмæ нысан кæнын райдыдтой, уыцы рæстæгæй райдыд Тбилисы эмираты фæлтæр.
Тревизо
Треви́зо (Treviso, Trevixo) у сахар Италийы, Тревизойы провинцийы административон центр.
Ибери (паддзахад)
IX æнусы, бирæ хæстытæ æмæ политикон цауты фæстæ, ерыстау Ашот, Багратионты династийæ, æрлæмæгъ араббæгты ныхмæ рацыд æмæ фæуæлæхиз, æмæ ногæй йæхи Иберийы куропалатæй хонын райдыдта. Йæ фæдон, Адарнасе IV, 888-æм азы йæхи паддзахæй хонын райдыдта; паддзахиуæджы бар райста сомихаг паддзах Ашот I-ы къухæй. Йæ иннæ фæдон, Баграт III (975–1014), алыхуызæн политикон хинтæй æмæ æндæр мадзæлтæй, баиу кодта цалдæр бынæттон æлдарадтæ, кæцытæй æппæтæй ахсджиагдæр уыд Абхазы паддзахад, æмæ афтæ, 1008-æм азы, фæзынд иугонд Гуырдзыстоны паддзахад.
Категори:Историон бæстæтæ Категори:Гуырдзыстоны истори
Тыхсой
Тыхсой (Misgurnus, Вьюны) у кæсуадзхуызты бинонады æдзæхх дæтты кæсæгты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæгтæ
Цæгатаг рувас
Цæгатаг рувас кæнæ полярон рувас (Vulpes lagopus, Песец) у тугдзых сырд, рувæсты хуыз.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Куыдзхуызтæ
Хъалайы бæрзонд
Хъалайы бæрзонд, дыгурон: Хъалай бæрзонд у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Дыгургомы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Ареццо (провинци)
Ареццо (Provincia di Arezzo) у провинци Италийы. Ис Тосканæйы регионы.
Категори:Тосканæйы провинцитæ
Дзуары хох
Дзуары хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Захъхъагомы, Ресы хохы фарсмæ.
Тынты калак
Тынты калак — хъæуы ном Нарты кадджыты.
Дзуары хох
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Тынты калак
Фиппаинæгтæ
Категори:Нарты кадджыты географи
Новогрудочы район
Фиппаинæгтæ
*
Тревизо (провинци)
Треви́зо (Provincia di Treviso, Provincia de Trevixo) у Венетойы провинци. Йæ административон центр у Тревизо.
Категори:Венетойы провинцитæ
Куырыппы бæрзонд
Куырыппы бæрзонд, у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 867 метры.
Дидарты Сослан
Дидарты (Дыдарты) Владимиры фырт Сослан (райгуырдис 1994-æм азы 11 августы Дзæуджыхъæуы ) у Дзæуджыхъæуы минæвæртты æмбырды депутат, Цæгат Ирыстоны националон культурæ, хъæзтытæ æмæ спорты хуызты федерацийы къухдариуæггæнæг.
Луккæ (провинци)
Луккæ (Provincia di Lucca) у провинци Италийы. Ис Тосканæйы регионы.
Дидарты Сослан
Каст фæци Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстоны паддзахадон университет.
Кæсуадзхуызтæ
Кæсуадзхуызтæ (Cyprinidae, Карповые) сты тынсисджын кæсæгты къласы бинонад.
Луккæ (провинци)
Категори:Тосканæйы провинцитæ
Дидарты Сослан
2021-æм азы Паддзахадон Думæмæ æвзæрстыты хайад райста парти «Рæстдзæвин Уæрæсе»-йы сконды, райста æртыккаг бынат.
Кæсуадзхуызтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæгтæ
Дидарты Сослан
Фиппаинæгтæ
Категори:1994-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:Ирыстоны æхсæнадон архайджытæ Категори:Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты рауагъдонтæ Сослан
Арвы айдæн
Литературæ
Категори:Нарты кадджытæ
Слонимы район
Слонимы район (Слонімскі раён, Слонимский район) у район Белоруссийы Гроднойы облæсты. Йæ административон центр у Слоним.
Фиппаинæгтæ
*
Алардыйы хуым
Алардыйы хуым — сæрмагонд зæххы хай, цы тыллæг-иу дзы æрзадис, уымæй кодтой хъæугуывд фадынæг дзуар æмæ цæсты низты бардуаг Алардыйы номыл. Дзуæрттæн-иу кæй рахицæн кодтой, ахæм зæххы хæйттæ раздæр уыдис Цæгат Ирыстоны æмæ Хуссар Ирыстоны алы хъæуы дæр.
Литературæ
Категори:Ирон мифологи Категори:Ирон æхсæнад
Мудойтæ
Мудойтæ (Мудоевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Мириан III
Мириан III (მირიან III) уыдис III-IV æнусы Иберийы паддзах, хицауиуæг кодта Ромы император Константин Стыримæ (306-337) иу рæстæджы. Нымад цæуы Ибери æмæ Гуырдзыстоны фыццаг чырыстон паддзахыл, æппæт бæстæйыл дзуæрттæ чи сæфтыдта, ахæмыл. Гуырдзиаг растуырнæг еклезимæ гæсгæ у чырыстон сыгъдæг, йæ ном официалон æгъдауæй у Сыгъдæг Апостолтимæ Æмбар Паддзах Мириан.
У Иберийы Хосроидты династийы бындуравæрæг.
Хæдзарвæндаг
Мириан уыдис Михраны хæдзары (мыггаджы) уæнг, кæцы уыд Ираны авд стыр мыггагæй сæ иу. Йæ бинонтæ цардысты бынат Рейы, цæгатаг Ираны, æмæ æнхъæлдтой сæхи Аршакидты империйы хицауиуæг династийы фæдонтыл. Мириан йæхæдæг дæр Ираны райгуырд æмæ фыццаджы зороастриаг лæг уыд. 284-æм азы шаханшах Бахрам II Иберийы паддзахы бынат Мирианæн радта, æмæ афтæ райдыт Михранидты рæстæг Иберийы. Хосроидты мыггаг та, Мириан йæ хистæр кæмæн уыд, уыдис Михранидты мыггагæн йæ къабаз. Бахрам II-ы бæллиц уыд Сасанидты хицауад Кавказы сфидар кæнын æмæ Цхетайыл къухдариуæг кæнын.
Михранидты мыггагæн йæ æндæр къабæзтæ дæр Кавказаг бæстыты хицауиуæг кодтой, афтæ сæ иу æрбынат уыд Гугаркы, æмæ æндæр Гардманы.
Чырыстон дин райсыны хабар
Мириан чырыстон дин райста 333-æм азмæ ’ввахс, стæй та 337-æм азы уый паддзахадон дин сси. Афтæмæй уыд, чырыстонад паддзахадон диныл чи бафтдытой, ахæм дунейы фыццаг паддзахтæн сæ иу. Тæурæгъмæ гæсгæ Цхетайы цур цуаны куы уыд, уæд зæххмæ талынгдзинад бацыд æмæ паддзах куырмæйæ дзы баззад. Цалынмæ «Нинойы хуыцаумæ» не скуывта, уæдмæ дзы рухс нæ фæзындис. Стæй та фæстæмæ куы æрыздæхт, уæд Ниноимæ бадзурын бахъавыд, æмæ уый фæстæ рæхджы чырыстонад райста. Традицимæ гæсгæ, Мирианы дыккаг ус, Нана, Мирианæй раздæр чырыстонад райста.
Уыцы цауы руаджы Иберий хицауад фæтыхджын и, зæронд муртаккон кувæндæттæй алы хæзнатæ-иу иста æмæ сæ уæздæттæн æмæ аргъуанæн-иу дæтта. Æстæузаманы хроникæтæ дзурынц, паддзах æмæ йæ уæздæттæ чырыстонад парахат кæныны охыл тынг разæнгæрдæй кæй архайдтой, æмæ хæххон адæм семæ кæй нæ разы кодтой, ууыл. Ромаг историк Руфинус дæр афтæ фыссы, æмæ дзуарæфтыды фæстæ ибериæгтæ райдыдтой император Константинæй курын йæ сауджынты сæм рарвитын, æмæ уый æхсызгонæй сын рарвыста дины лæгты æмæ динон артефакттæ дæр. Гуырдзиаг тæурæгътæм гæсгæ Цхетайы стыр аргъуан самадта æмæ стæй Иерусалиммæ кувынмæ кæй ацыд йæ мæлæтæй гыццыл раздæр. Тæурæгътæм гæсгæ йæ баныгадтой Самтавройы моладзандоны Цхетайы, æмæ дзы сæ дзæппæдзтæ ныры онг дæр лæууынц.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны хицауиуæггæнджытæ Категори:Гуырдзыстоны истори Категори:Хосроидтæ
Метревели, Роин Викторы фырт
Роин Викторы фырт Метревели (როინ ვიქტორის ძე მეტრეველი, райгуырдис 1939-æм азы 7 декабры Абастуманы) у гуырдзиаг ахуыргонд, историк, Гуырдзыстоны зонæдты академийы академик. Тбилисы паддзахадон университеты ректор. Тбилисы кадджын æмбæстаг.
Цардафыст
1957-æм азы каст фæци астæуккаг скъола Кутаисы. Уыцы иу аз Тбилисы паддзахадон университеты историон факультетмæ бацыдис æмæ йæ каст фæци 1962-æм азы.
1965-æм азы бахъахъхъæдта кандидаты диссертаци XII æнусы Гуырдзыстоны тыххæй. Байдыдта ТПУ-ы лекцитæ кæсын. 1969-æм азы Роин Метревелийы равзæрстой Гуырдзыстоны историйы кафедрæйы сæргълæууæгæй.
Уыцы заман канд зонадон-педагогон куыст нæ кодта, фæлæ ма бирæ архайдта куыд æхсæнадон æмæ политикон кусæг. 1960-72 азты уыд Гуырдзыстоны фæскомцæдисы центрон комитеты секретарь, стæй та фыццаг секретарь. Гуырдзыстоны коммунистон партийы уыд организацион æмæ партион куысты хайады сæргълæууæг, уыцы партийы президиумы уæнгтæм кандидат.