cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зды
Фиппаинæгтæ
Категори:Химион элементтæ Категори:Згъæртæ
Коломбо
Коло́мбо (කොළඹ, கொழும்பு, Colombo) у Шри-Ланкайы де-факто сæйраг сахар.
Категори:Шри-Ланкайы сахартæ
Находкæ
Находкæ (Находка) у Уæрæсейы сахар Денджызгæрон крайы. Цæрынц дзы 158,4 (2013) цæрæджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы порттæ Категори:Японы денджызы порттæ Категори:Денджызгæрон крайы сахартæ
Краснодары край
Краснодары край (Краснодарский край) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Хуссар федералон зылды.
Фиппаинæгтæ
*
1380-æм аз
Амардысты
Категори:1380
Лæгæтгомы дон
Лæгæтгомы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы, Мамысондоны фæрсагдон. Кæлы Лисрийы хъæуы астæуты.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Мамысонгомы цæугæдæттæ
502-æм аз
Амардысты
Категори:502
Либерти (компани)
ÆБÆ «Либерти» — уæрæсейаг специализацигонд туристон компани цыбыр фадæттимæ адæймæгтæн, туроператор, архайы Бетъырбухы 2004-æм азæй фæстæмæ. Организаци туристон лæггæдтæ дæтты къаласкæтыл инвалидтæн æрмæст, алыхуызон сахайраг фенддæгты адаптаци дæр кæны ацы адæймæгтæн. Бетъырбухы æддейæ ма туртæ организаци цæуынц Новгороды, Выборджы, Уæрæсейы Сыгъзæрин цæджы, Киевы æмæ æндæр культурон центрты постсоветон тыгъдады територийыл; ис ноджы туртæ Европæйыл: Францы, Италийы, Чехийы æ.а.д.
Истори
Компани бындурæвæрд æрцыд 2004-æм азы Бетъырбухы экскурсигæнджытæ Наталья Гаспарян æмæ Мария Бондарæй. Райдайæнæй хуыдтой немыцаг туристты Бетъырбухмæ.
2010-æм азы компани рамбылда æппæтуæрæсеон социалон амалиуæгдарты конкурс æмæ райста æнæпроцентон æфстау 1,7 млн ₽ регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-æй. Разæнгардæй кæны æхсæнадон архайд; музейты æххæстаргъ пандустæй ифтонг кæныны проектты бакуыст æмæ реализаци кæны, цæмæй тулгæкъæлæтджынтыл адæмæгты бауадæн æнцонвадат уой. Турфирмæйы пъланты ис аслам хостелы æмæ къайады агентады арæзт, æмæ «аслам туризмы» фæндагамонджыты æмæ журналты рауагъд дæр.
2012-æм азы Наталья Гаспарян æмæ Мария Бондарь «Хæрзгæнæн импульс»-ы премийы лауреаттæ сысты социалон амалхъомад Уæрæсейы парахаткæнын æмæ размæкæныны бавæрды тыххæй.
2012-æм азы журнал «Сноб» равзæрста «Либерти»-йы 5 æнтыстджын уæрæсейаг компанийы нымæцы социалон бизнесы сферæйы, а рауагъды бæрæггæнæнтæй гæсгæ компанийы афæдзы æрзылд 4 млн ₽ сыстади.
Фирмæйы бындурæвæрджыты нымæцы сты Бетъырбухы инвалидты регионалон æхсæнадон организаци æмæ инвалидтæн сахайраг социалон-политикон газет «Мах стæм æхсæнады хай»-ы аразджытæ. Компанийы пъланты ис туристон балцыты организаци кæнын æндæр хуызы инвалидтæн — къуырма адæймæгтæн.
Æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы компанитæ Категори:Социалон амалхъомады организацитæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Фидаратæ
Фидаратæ (Фидаровы, Fidan ) сты ирон мыггаг. Рацыдысты Цъæйы комæй.
Равзæрд
Фидаратæ Æхсæуæй ралыгъдысты. Уым Тегатæй уыдысты. Лæг амардтой æмæ ралыгъдысты Дыгурæй. Хъахъхъæдурмæ æрбафтыдысты, æмæ уым фарстой, ам бонджындæр мыггаг чи у, зæгъгæ. Уыдонмæ бафысым кодтой, стæй уым цæргæйæ баззадысты. Сæ фыдæлтæй иу хуынди Фидар, æмæ уый номæй рацыд сæ мыггаг. Рагон цæрæг кæй не сты Дæргъæвсгомы, уый уымæй дæр бæрæг у, æмæ сын æлхæд зæххæй æндæр фыды зæхх нæ уыди. Фидар æмæ Дзиу уыдысты æфсымæртæ. Сæ нæмттæй рацыдысты мыггæгтæ: Фидаратæ, Дзиуатæ.
Æрвитæнтæ
*
1964
1964 1964moi nanca 1964 1964
Джелытæ
Джелытæ (Джелиевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Урстуалтæм ралыгъдысты Куырттаты комы Дзуарыхъæуæй. Уым Чъерджиаты мыггагæй фæхицæн сты Джелы, Гæбуа æмæ Гаха. Уыдонæй иутæ æрцардысты Куырттаты комы Барзыхъæуы, иннæтæ æфцгуытыл ахызтысты Хуссар Ирмæ æмæ æрцардысты Уæллаг Ерманы æмæ Ходзы. Равзæрди сæ мыггæгтæ — Джелытæ, Гæбуатæ, Гахатæ. Барзы хъæуы Джелытæй фæдих сты дыууæ æфсымæры байзæддаг æмæ сæ рауади дыууæ мыггаджы — Гелдытæ æмæ Гæджынтæ. Джелытæй Гуырдзыстонмæ чи афтыд, уыдон та фыссынц Гелдиашвилитæ. Афтæмæй Чъерджиатæ, Гæбуатæ, Джелытæ, Гелдытæ, Гахатæ, Гæджынатæ, Гелдиашвилитæ сты æрвадæлтæ.
Литературæ
*
Торчынатæ
Торчынатæ кæнæ Торчынтæ (Торчиновы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Социалон информацийы агентад
АНО «Социалон информацийы агентад» — уæрæсейаг информацион агентад, гражданты социалон бæрнон архайды рухс кæныны специализаци цы кæны, уый. Кусы Мæскуыйы куыд автономон нæкоммерцион организаци 1994-æм азæй фæстæмæ. Йæ сæргълæууæг у журналист Тополева-Солдунова Еленæ. Организаци æмбырд кæны æмæ мыхуыры уадзы граждайнаг инициативæты тæххæй информаци, нæкоммерцион организацитæ, хæрзгæнæг фондтæ, инициативон къордтæ æмæ социалон амалиуæгдарты куысты тыххæй. У Уæрæсейы зæронд æмæ егъау дзыллон информацийы фæрæзтæ ацы фадыджы.
Истори
Агентад бындурæвæрд æрцыд 1994-æм азы Мæскуыйы хæрзгæнæг фондтæ «Адæймаджы уд» æмæ «Алкоголизм æмæ наркоманийæн Нæ», педагогон иугонд «Арвырон» æмæ æмвæндон къорды хъæппæрисæй.
1994-æм азæй «Социалон информацийы агентад» æххæст кæны уагъдон архайд: уадзы чингуытæ, брошюртæ, æрмæджыты æмбырдгæндтæ, информацион-аналитикон бюллетеньтæ æмæ æндæр электроно æмæ мыхуыргонд рауæгъдтытæ граждайнаг инициатвæты секторæн актуалон темæты фæдыл.
2003-æм азæй МПУ-йы журналистикæйы факультеты периодикон мыхуыры кафедрæимæ разæнгардæй æмкусы, социалон ДзИФ-ы парахаткæныны тыххæй тымбыл стъолтæ æххæст кæнгæйæ.
Архайд
Организацийы бындурон архайд у ног хабæрттæ æмæ аналитикон æрмæджыты рауагъд. СИА-йы хызы мидæг ис егъау нæкоммерцион организацитæ, Уæрæсейы 20 регионы цы кусынц, уый. Агентад йæхи архайды здæхты арæнты алыхуызон лæггæдтæ дæтты: рафыст формæйыл кæны æрвылбоны æмæ алкъуырион дайджестытыл, æххæст кæны ног хабæртты тематикон арвыстытæ, заказмæ гæсгæ ног хабæртты æмæ тематикон дайджестытæ цæттæ кæны. Агентады æмкусджытæ социалон организацитæн PR-лæггæдтæ дæттынц, иугæндзон æххæст кæнынц тематикон семинартæ æмæ тренингтæ.
Социалон информацийы агентад цалдæр дæлхайадон проекттæ дæр дары, æмауæдз фадгуыты цы кусынц, уый: æртыккаг секторы æнæ юридикон гоймаг профессионалтæн практикон ресурс «НКО: парахаткæнынады закъæттæ», хæрзгæнæг фондты бæрæггæнæнты базæ «Афтæ æнцонæй», бинонты сидзæрады профилактикæйы портал «Нæ сывæлæттæ», корпоративон ответственности тыххæй сайт «Бизнесы социалон бæрн», партнёрон æхсæнадон ахуыр кæныны проект «Социалон технологиты хъæрмуат».
Æрвитæнтæ
Категори:Социалон амалхъомады организацитæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Василий I Македойнаг
Василий I Македойнаг (Βασίλειος Α΄ο Μακεδών; райгуырдис 811-æм азы — амардис 886-æм азы) — Византияйы император (867—886), Македойнаг династийы бындурæвæрæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Византияйы императортæ Категори:Эдирнейы чи райгуырдис, уыдон
1965
1965 1965moi nanca 1965
Северодвинск
Северодвинск (Северодвинск) у Уæрæсейы сахар Урс денджызы былгæроныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Архангельсчы облæсты сахартæ
503-æм аз
Амардысты
Категори:503
Зехъо
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны æрхытæ Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Билурта
Билурта кæнæ Билуртайы хох у хохы цъупп Кавказы, Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
1381-æм аз
Амардысты
Категори:1381
.fj
.fj у Фиджийы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
fj
20 январы
20 январы, иронау тъæнджы мæйы 20-æм бон — азы 20-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1966
1966 1966moi nanca 1966 1966
Тахъултæ
Тахъултæ (Такуловы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
1382-æм аз
Амардысты
Категори:1382
1967
1967 1967moi nanca 1967 1967
1968
1968 1968moi nanca 1968
505-æм аз
Амардысты
Категори:505
Хъуысатæ
Хъуысатæ (Кусовы) сты ирон мыггаг.
Мыкагъатæ
*
Хъуысатæ
*
1383-æм аз
Амардысты
Категори:1383
19 январы
19 январы, иронау тъæнджы мæйы 19-æм бон — азы 19-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Буэнос-Айрес (провинци)
Буэнос-Айрес (Provincia de Buenos Aires) у провинци Аргентинæйы. Сæйраг сахар — Ла-Платæ.
Эльзас
Эльзас (Alsace, Elsass кæнæ Elsaß) у регион Францы цæгат-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Страсбург.
Буэнос-Айрес (провинци)
Категори:Аргентинæйы провинцитæ
Эльзас
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы регионтæ
1969
1969 1969moi nanca 1969 1969
506-æм аз
Амардысты
Категори:506
Асæхъо
Асæхъо (Ошако) у чысыл цæугæдон Цæгат Ирыстоны Кировы районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Арыхъхъы рæгътæ
22 январы
22 январы, иронау тъæнджы мæйы 22-æм бон — азы 22-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1970
1970 1970moi nanca 1970 1970
Волгодонск
Волгодо́нск (Волгодонск) у сахар Уæрæсейы Ростовы облæсты. Цæрынц дзы 171,4 мин адæймаджы (2020).
Фиппаинæгтæ
Категори:Ростовы облæсты сахартæ
507-æм аз
Амардысты
Категори:507
Хайнань
Фиппаинæгтæ
* Категори:Китайы сакъадæхтæ
Сувæ
Сувæ (Suva) у Фиджийы сæйраг сахар.
1384-æм аз
Амардысты
Категори:1384
Виндхук
Ви́ндхук (Windhoek, Windhoek, Windhuk) у Намибийы сæйраг сахар.
508-æм аз
Амардысты
Категори:508
1971
1971 1971moi nanca 1971 1971
Виндхук
Категори:Намибийы сахартæ
1972
1972 1972moi nanca 1972
Североморск
Северомо́рск (Североморск) у Уæрæсейы сахар Баренцы денджызы былгæроныл.
509-æм аз
Амардысты
Категори:509
21 январы
21 январы, иронау тъæнджы мæйы 21-æм бон — азы 21-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Къохы сæр
Къохы сæр у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 864,3 метры.
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Хайкоу
Хайкоу (海口) у сахар Китайы хуссары, Хайнаны провинцийы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Китайы сахартæ
Стырмæсыг
Стырмæсыг у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Къуыдаргомы.
Цардысты дзы Гæджитæ, Джусойтæ, Икъотæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Гуджаратаг адæм
Гуджаратæгтæ (гуджаратагау ગુજરાતી લોકો Gujǎrātī loko) сты Индийы индоариаг этникон къорд, дзурынц гуджаратаг æвзагыл æмæ сæ равзæрдæй сты штат Гуджараты цæрджытæ. Зындгонддæр гуджаратæгты ’хсæн Мохандас Ганди æмæ Мохаммад Али Джинна.
1992-æм азы сфыстмæ гæсгæ гуджартæгты нымæц уыдис 47 млн, ныры аргъгæндтæм гæсгæ сты 60 млн бæрц. Милуанæй фылдæр гуджаратæгтæ цæрынц Пакистаны; АИШ-ы цæрынц 299 мин гуджаратагау дзурæджы, ома Индийæ рацæуджытæй иу-фæндзæм хай.
Литературæ
Категори:Индоариаг адæмтæ Категори:Индийы адæмтæ Категори:Пакистаны адæмтæ
1973
1973 1973moi nanca 1973 1973
510-æм аз
Амардысты
Категори:510
Хъæлдзæг нымæт
Хъæлдзæг нымæт – уæрæсеон компани, кæцы кусы социалон амалхъомады фадыджы. Бынат кæны сахыр Рыбинскы, Ярославлы облæсты. Бындур æвæрд уыд 2008-æм азы дыууæ бинойнаг Павел Гаврилов æмæ Лия Виснапуйæ. Компани уадзы сувенирон продукции нымæтæй æмæ ахуыр кæны нымæт уæрдыны техникæйы.
Истори
Социалон амалхъомады куыстуат «Хъæлдзæг нымæт»-ы аразыны идея сывзæрд Гавриловтæм Фонд Оксфамы семинарты архайды фæстæ. 2006-æм азы нывгæнджытæ декоратортæ Павел Гаврилов æмæ Лия Виснапу фыццаг хатт базонгæ сты нымæты хус уæрдыны технологиимæ куклаты театрæн декорацитæ кæныны рæстæг. 2008-æм азы сывзæрд идея саразын сфæлдыстадон æрмадз уæрæх адæмы къордтæн, адæмон амалиуæг æхсызгон кæмæн у, уыдонæн. Уый фæрцы, адæм, фæлтæрд зондамонджыты уæлхъус, араздзысты хъазæнтæ нымæтæй, æмæ цæ уый фæстæ уæй кæнын. 2008-æм азы тъæнджы мæйы æмбырд уыд фыццаг къорд 15 бирæзæнæгджын мадæлтæй æмæ сæ сывæллæттæ инвалидтæ кæмæн сты, уыцы мадæлтæн. Хъуамæ цæ карзæй хъæуид хца, уыимæ цын бар нæ уыд хадзарæй бирæ рæстæгмæ цауын. Хуымгæнæны мæйы фыццаг дзауматæ уыдысты рвыст равдыстмæ Мæскуымæ, уым фæцыдысты адæмы зæрдæмæ. Рывдысты сарæзтой фыццаг дæргъвæтин бадзырдтæ æмгуыстады тыххæй. Фæстæдæр сæ проект сси Фонд «Нæ фидæн»-ы цы социалон амалиуæгдарты хсæн конкурс аразы, уый уæлахиздзау. Фонд цын радих кодта грант 300 мин сомы. Уыдонмæ бафтыдтой сæхи 200 мин сомы, æмæ райдыдтой сæ бизнес аразын. Сæ фæндты уыд æрыгон мадæлтææй уæлдай, куыстмæ бафтауын фæсивæды æмæ пенсионерты дæр, фæлæ æнтыстдзинад уыцы фæлварæнтæ не рбахастой.
Концепци
Ныры домæнтæм гæсгæ, ног уæрдынджыты къордтæ æмбырд кæнынц афæдз æртæ хатты. Дыууæ мæйы цæ фæкæнынц ахуыр, æппæт æрмæгтæ ахуырдзаутæн дæттынц лæвар. Дарддæр адæм кусын райдайынц компанийы æвдæлон рæстæджы, сæхимæ гæсгæ бæрæг кæнынц куысты хъæугæ бæрцуат. Бадзырды ма ис тобæ хæдбарæй Гавриловы дизайны конд продукци уæй кæныныл.
Кусджытæн сæ хца фидынц, куыддæр дзаума саразой, афтæ. Сæ мызд та цын нымайынц, цал сахаты бакуыстой, уымæй. Бинойнæгтæ ныффыстой алы хъазæн саразыныл хъуамæ цас сахаты хардз кæна кусæг, уымæ гæсгæ цын фидынц гонорар. Мæй «Хъæлдзæг нымæты» кусджытæ исынц 3000 сомæй 15 000 соммы онг.
Компанийы лхæнджыты сты лæвæртты дуканитæ Мæскуыйы, чингуыты дуканитæ, сувенирон дуканитæ æмæ дыдинджыты дуканитæ, бензинкæнæн станцæтæ. Сындæггай продукци райдыдтой уæй кæнын Уæрæсейы иннæ регионты дæр. Стыр ахадындзинад хъазæнтæ куыд уæй цæуынц уымæ дары цавæр созон у, уый. Нымæт хъазæнтæ хуыздæр лхæнынц афæдзы дыккаг хайы, Сæ фылдæр хай та лхæд æрцæуынц Ног азы барæгбæтты агъоммæ.
Базар цæуы гыццыл партитæй – иу лхæнæг 30 мин соммæ хæстæг. Продукци æввонг кæнынц квартæлы дыууæ хаты. Иу хъазæнæн йæ аргъ вæййы 800-1000 сомы. Компанийы афæдзы æрзылд хæстæг кæны 1,5 милуан сомы. Сæ æфтиаг та у 20%.
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
1974
1974 1974moi nanca 1974 1974
Гуджарат
Гуджара́т (ગુજરાત; गुजरात; Gujarat) у штат Индийы ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Гандинагар.
Фиппаинæгтæ
*
Нигери
Ниге́ри (Nigeria) у Ныгуылæн Африкæйы паддзахад. Абуджæ у Нигерийы сæйраг сахар. Бæстæйы базарадон центр æмæ стырдæр сахар у Лагос.
Нигери у Африкæйы бæстæты ’хсæн сæйрагдæр нефты къахæг æмæ континенты стырдæр экономикæ (ÆМП-мæ гæсгæ).
*
1386-æм аз
Амардысты
Категори:1386
1975
1975 1975moi nanca 1975
511-æм аз
Амардысты
Категори:511
512-æм аз
Амардысты
Категори:512
Березники
Березники́ кæнæ Березниктæ (Березники) у сахар Уæрæсейы Пермы крайы. Цæрынц дзы 137 мин адæймаджы (2021).
Уæллаг Пона
Уæллаг Пона (ზემო ფონა) у хъæу Гуырдзыстоны Лагодехы муниципалитеты. Цæрынц дзы ирæттæ.
Понайы райгуырди поэт Харебаты Леонид.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Джиотæ, Санахъотæ, Цхуырбатæ, Гуыбетæ, Багатæ, Козатæ, Плитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Лагодехы муниципалитеты цæрæнрæттæ
1387-æм аз
Амардысты
Категори:1387
1976
1976 1976moi nanca 1976 1976
Църу
Църу кæнæ Цъыру, Кокойтыхъæу у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Æддаг æрмæг
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сыгъдтæ
Сыгъдтæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Чеселтгомы.
1977
1977 1977moi nanca 1977
Сыгъдтæ
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Къæбыстæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Болгарийы политикон партитæ
Болгарийы политикон партитæ
Категори:Болгари Категори:Номхыгъдтæ бæстæмæ гæсгæ
513-æм аз
Амардысты
Категори:513
Смоленск
Смоле́нск (Смоленск) у Уæрæсейы сахар, Смоленсчы облæсты сæйраг сахар. 1985-æм азæй Смоленск у хъæбатыр сахар. Цæрынц дзы 328,9 мин адæймаджы (2016).
Фиппаинæгтæ
Категори:Смоленсчы облæсты сахартæ
Фыййауы Лæдзджытæ
Фыййауы Лæдзджытæ кæнæ Лæдзджытæ (Орион) у экваториалон стъалыгуппар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъалыгуппæрттæ
1978
1978 1978moi nanca 1978 1978
1388-æм аз
Амардысты
Категори:1388
1979
1979 1979 1979
514-æм аз
Амардысты
Категори:514
25 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Дзæрæстæ (мыггаг)
Дзæрæстæ (Дзарасовы) сты ирон мыггаг.
Уналашкæ
Унала́шкæ (Unalaska, Уналашка, алеут. Iluulux̂) у сахар АИШ-ы штат Аляскæйы. Сахар æрбынат кодта Амакнак æмæ Уналашкæйы сакъадæхты.
Дзæрæстæ (мыггаг)
Фиппаинæгтæ
*
Уналашкæ
Уналашкæйы сакъадах ссардта Витус Берингы экспедици 1741-æм азы. Фæстæдæр сакъадахы цы цæрæнран фæзындис, уый сси Уырыссаг Америкæйы компанийы ахсджиагдæр базæ. 1867-æм азы 18 октябры сахар, куыд æппæт колони дæр, радтой АИШ-æн.
Уналашкæ у АИШ-ы хъæздыгдæр кæсагахсæг порттæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аляскæйы сахартæ
Сталин, Иосиф Виссарионы фырт
Сталин æгас ма куы уыди, уæд йæ ном радтой цалдæр сахарæн, уыдонимæ Сталинградæн дæр. Сталины ном цалдæр азы дæргъы хаста Цхинвал дæр (Сталинир, уæды хуссайраг фыссынады — სტალინირი [стъалинири]).
Йæ райгуырæн сахар Гуры ныр дæр ис Сталины дынджыр музей.
Иосиф Сталин амардис 1953-æм азы 5 мартъийы, йæ магъзмæ туг ракалдис, æмæ уый тыххæй. Сталины мæлæты фæстæ ног партион раздзог сси Никитæ Хрущёв. Уый рафаудта Сталины культ.
Рагбонтæ
Сталины фыдæлтæ зæхкусджытæй уыдысты. Иуæй-иу ахуыргæндты ныхæстæм гæсгæ, йæ фыд Виссарион уыд ирон, йæ мад Екатеринæ та гуырдзиаг, фæлæ бæлвырд у, цард-цæрæнбонты уый йæхи хуыдта гуырдзиаг æмæ дзырдта æрмæстдæр гуырдзиагау кæй схъомыл кодта.
Виссариаон амардис, йæ фыртыл 11 азы куы цыдис, уæд — куыд фæзæгъынц, расыг быцæуы рæстæг йæ ныллыгтæ кодтой кардæй.
1886-æм азы Иосифы мад Екатеринæ афæлвæрдта йæ фырты Гуры рæстуырнæг дины ахуырдонмæ бацæуын кæнын, фæлæ йæ фæндон нæ фæрæстмæ уый тыххæй æмæ лæппу уырыссагау нæ зыдта. Уыцы азæй, йæ мады курдиатмæ гæсгæ, сауджын Христофор Чарквианийы сывæллæттæ амыдтой уырыссаг æвзаг Иосифæн. Уый фæстæ 1888-æм азы йæ къухы бафтыд училищейы дыккаг цæттæгæнæн къласмæ бацæуын, ацы ахуырдон каст фæцис 1894-æм азы.
1894-æм азы Иосиф æнтыстджынæй радта бацæуæн фæлварæнтæ æмæ ахуыр кæнын райдыдта Тифлисы дины семинары. 15-аздзыдæй семинары базыдта марксизмы тыххæй æмæ базонгæ и Фæскавказы сусæг революционерты цардимæ. 1898-æм азæй Джугашвили пропагандисты куыст кодта, разамынд лæвæрдта æфсæнвæндаджы кусджыты къордæн. Уыцы иу азы августы бацыдис социал-демократон организаци «Месаме-даси» («Æртыккаг къорд») скондмæ.
1899-æм азы Джугашвилийы ацæуын кодтой семинарæй, радтой ын райдиан кълæсты ахуыргæнæджы æвдисæндар.
Æвзаг
Гурйы иу схъомыл, уый мадӕлон ӕвзаг гуырдзиаг уыди, æмæ скъола Тбилисы семинарийы уырыссаг æвзаг сахуыр кодта. Гыццыл иронау зыдта, иухатт Токаты Гогкимӕ куы загъта:
«Иронау ма зоныс, Токайы фырт?»
Фиппаинæгтæ
Категори:Революционертæ Категори:Советон Цæдисы политиктæ Категори:Политикон фæсномыгтæ Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ
Хъæндил хох
Хъæндил хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны, Дайраны комы. Йæ бæрзæнд у 1744,5 м.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арвыком
Знауыр
Знауыр у Хуссар Ирыстоны Знауыры районы административон центр, сахарæнгас цæрæнран Цхинвалæй 25 км ныгуылæнæрдæм.
Цæрæнраны ис уæрæсейаг арæнхъахъхъæнджыты хайад.
Этимологи
Хъæу схуыдтой Айдарты Знауыры номæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Знауыры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Нахушев, Черим Хачимы фырт
Нахушев Хачимы фырт Черим (‎Нэхущ Чэрим; райгуырдис Заюковойы) у уæрæсейаг зарæггæнæг; зары адæмон æмæ эстрадон зарджытæ кæсгон-черкесаг, уырыссаг, ирон æмæ абазаг æвзæгтыл.
Сфæлдыстадон фæндаджы райдайæн
Пахсæны астæуккаг скъола фæуыны фæстæ бацыдис Цæгат Кавказы аивæдты паддзахадон институтмæ.
Зарын райдыдта институтмæ бацæуыны агъоммæ. Черимæн йæхи загъдау, курдиат йæм ссардта йæ мад Раисæ (фæзиан 2005-æм азы).
Нахушевы зарджытимæ аудиокассетæтæ фыццаг фæзындысты 90-æм азты райдайæны. Уый зарыдис зындгонд кæсгон зарджытæ; уыдон заргæйæ Черим пайда кодта нырыккон аранжировкæтæ æмæ импровизацийæ. Уалынджы йæ ном сси зынгонд Хъæрæсе-Черкес, Адыгей æмæ Кæсæг-Балхъары цæрджыты ’хсæн, æмæ ныридæгæн зындгонд у æнæхъæн Цæгат Кавказы æмæ уый æдде (черкесаг диаспорæйы Турк æмæ Æввахс Скæсæны).
Жанртæ
Йæ сценæмæ фæндаг Черим райдыдта куыд кæсгон адæмон зарджытæ чи зарыдис, ахæм артист (тохы, хъайтарты зарджытæ, лирикон æмæ æнд.). Цагъдысты йын кæсгон адæмон инструменттæй — щичепшин, бжамий, кæсгон фæндыр æмæ æнд. Бæрæг бынат йе сфæлдыстады ахсы тохы зарæг.
Афтæмæй, йæ рагон репертуары жанр схонæн ис этникон (адæмон) зарæг.
515-æм аз
Амардысты
Категори:515
Нахушев, Черим Хачимы фырт
Жанртæ
Йæ фæстаг репертуар у алыхуызон: эстрадон зарæг, зарæг уырыссаг æвзагыл, стæй, йæ миниуæг кæсгон адæмон æмæ нырыккон поп-музыкæйы инструментты æмдзыгъуыр кæмæн у, ахæм этно-поп. Нахушевы иу зарæджы («Мамэ») хъуысы сомихаг дудук — цæгъды та йын зындгонд музыкант Дживан Гаспарян.
Æмгуыст
Нахушевæн музыкæ фыссынц композитортæ Анзор Хаупа æмæ Мурадин Думанов. Цæгъдынц Тимур Лосанов (фæндыр), Зубер Евагов (щичепшин), Анзор Увыж (бжамий). Аранжировкæтæ фыссы Анзор Хаупа, йæ продюссер та у Амур Успаев.
Альбомтæ
Ныридæгæн Нахушев рауагъта æртæ альбомы. Уыдонæй дыууæйæн презентаци уыдис 2006-æм азы. 2009-æм азы уыдис альбом «Five»-ы презентаци. Альбомы фондз зарæджы ныффыста Мурадин Думанов, иуæй-иутæ ныффыста Нахушев йæхæдæг. Уыдонæй иу («Хуссар æхсæвы рæстæг» («Южной ночью») азарыдис уырыссагау (ныхæстæ ныффыста Константин Арсеньев). Альбомы дыууæ зарæгæн режиссёр Бæдоаты Алан систа клиптæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пахсæны районы чи райгуырдис, уыдон
Амыран
Амыран (Амран) у Даредзанты таурæгъты хъайтар. Йæ фæлгонц у грекъаг Прометейы æнгæс.
Амыран — ном куыд у, афтæ Даредзанты кадджытæ дæр, сты гуырдзиæгтæй æрбайсгæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Даредзанты таурæгътæ Категори:Ирон мифологи
1980
1980 1980moi nanca 1980 1980
1389-æм аз
Амардысты
Категори:1389
Хъырымы тæтæр
Хъырымы тæтæр кæнæ хъырымтæтæр (хъырымтæтæйрæгтæ; хъырымы тæтæйрагау qırımtatarlar) сты, Хъырымы чи равзæрди, уыцы адæм. Дзурынц, алтайаг æвзæгты бинонты тюркаг къордмæ чи хауы, уыцы хъырымтæтæйраг æвзагыл.
Хъырымтæтæйрæгты фылдæр хай сты суннитон пысылмæттæ (хæст сты ханафиты мазхабыл).
Хъырымтæтæйраг адæмы æртæ субэтникон къорды сты татæгтæ (уыцы адæмы фылдæр хай, татаг адæмимæ сæ ивддзаггæнæн нæй), ялыбойу æмæ ногъай (ногъайаг адæмимæ сæ ивддзаггæнæн нæй).
1944-æм азы 18 майы æппæт хъырымтæтæйрæгты, Гитлеры æфсадимæ æмгуыст кæнынæй сæ фæзылынгæнгæйæ, ахастой Хъырымæй Узбекистанмæ, цыранæй раздахын сæ къухы бафтыдис æрмæст Рацарæзты рæстæг 1980-æм азты кæрон.
Категори:Узбекистаны адæмтæ Категори:Украинæйы адæмтæ Категори:Турчы адæмтæ Категори:Хъырымы адæмтæ Категори:Тюркаг адæмтæ
516-æм аз
Амардысты
Категори:516
Шри-Джаяварденепура-Котте
Шри-Джаяварденепура-Котте (ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ, ஸ்ரீ ஜயவர்த்தனபுரம் கோட்டே) у Шри-Ланкайы официалон сæйраг сахар (1982 азæй).
Категори:Шри-Ланкайы сахартæ
Хъеуселт
Хъеуселт, вариант — Хъефселтæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Цардысты дзы Хъæцмæзтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Дарданеллтæ
Дардане́ллтæ (раздæры ном: Геллеспонт; Çanakkale boğazi) у донкъубал Европæйы æрдæгсакъадах Галлиполи (Турк) æмæ Чысыл Азийы цæгат-ныгуылæны ’хсæн.
Донкъубал бæтты Эгейы æмæ Мармæр денджызтæ, Босфоримæ иумæ та бæттынц Эгейы æмæ Сау денджызтæ.
Донкъубалы дæргъ у 65 км, уæрх та — 1,3–6 км. Рæстæмбис æрфад у 50 метры.
1841-æм азы бадзырдмæ гæсгæ Турчы æфсæддон наутæн уыди Дарданеллтыл цæуыны бар. Фыццаг Дунеон хæсты рæстæг, стратегион æгъдауæй ахсджиаг чи уыди, уыцы Дарданеллты сæраппонд уыди карз хæстæмбæлдтытæ Турк æмæ Антантæйы ’хсæн.
Категори:Донкъубалтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Турчы донкъубалтæ
1981
1981 1981moi nanca 1981 1981
1982
1982 1982moi nanca 1982 1982
Махъоты Алихан
Махъоты Амурханы фырт Алихан (Макоев Алихан Амурханович; райгуырдис 1922-æм азы 17 июлы – амардис 1981-æм азы 27 мартъийы) — Советон Цæдисы хъæбатыр. 295-æм æхсæг дивизийы 1042-æм (раздæр 885-æм) Сырхтырысаджын æхсæг полчы батальоны командир. Дæлбулкъон.
Цардафыст
Махъоты Алихан райгуырдис 1922-æм азы 17 июлы Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы Цыколайы.
517-æм аз
Амардысты
Категори:517
Махъоты Алихан
Цардафыст
1941-æм азы январы ацыдис Сырх Æфсадмæ. Каст фæцис Дзæуджыхъæуы дыккаг фистæгæфсæддон училище. Сси кæстæр лейтенант, уырдыгæй 1942-æм азы январы ацыд фронтмæ куыд пулемётон взводы командир. 1942-æм азы майы — лейтенант, пулемётон ротæйы командиры хæдивæг. 1942-æм азы августы — ротæйы командир. 1942-æм азы декабры — хистæр лейтенант. 1943-æм азы июны — батальоны штабы хистæр. 1943-æм азы ноябры — батальоны командир. 1944-æм азы июны — капитан. 1944-æм азы декабры — майор. Стыр Уæлахизы бон æрыййæфта Берлины.
Махъоты хæсты авд хатты цæф фæцис.
1946-æм азы 15 майы ССР Цæдисы сæйраг Советы Президиумы указмæ гæсгæ тохы быдыры командæгæнджыты хæстон бардзырдтæ цæсгомджынæй æххæст кæнын æмæ немыцаг тыхæйисджыты ныхмæ стыр арæхст æмæ хъайтардзинад равдисыны тыххæй Махъоты Амурханы фырт Алиханæн лæвæрд æрцыдис Советон Цæдисы Хъæбатыры ном.
Æфсадæй рацыд 1956-æм азы дæлбулкъоны цины. Цардис Октябрыхъæуы Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Амардис 1981-æм азы 27 мартъийы. Ныгæд æрцыдис Цыколайы мемориалон уæлмæрдты.
Фиппаинæгтæ
Алихан Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Категори:Цыколайы чи райгуырдис, уыдон
1390-æм аз
Амардысты
Категори:1390
Больцано
Больцано:
Сочи
Сочи (Шəачa; адыгъ. Шъачэ; Шьача) у сахар Краснодары крайы Сау денджызы былгæрон. Цæрынц дзы 443 мин адæймаджы (2020).
2014-æм азы Сочийы уыдысты Зымæгон Олимпиаг хъазтытæ.
518-æм аз
Амардысты
Категори:518
1983
1983 1983moi nanca 1983 1983
Цъæйдон
Цъæйдон (Цеядон, Цейдон, Цея) у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрыдоны фæрсагдон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Цъæйы комы цæугæдæттæ
24 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
519-æм аз
Амардысты
Категори:519
1391-æм аз
Амардысты
Категори:1391
Золойтæ
Равзæрд
Золойты мыггаг равзæрд Уæлладжыры комы, Стыр Мызурмæ хæстæг, Сæхæггаты хъæуы. Сæ фыдæл Сихъоты Сæхæг (хъæу дæр уый номыл уыд) уыди Цæразонтæй. Сæхæгæн Сæхæггаты хъæуы райгуырд цыппар фырты: Толпар, Магка, Цæрæк æмæ Золо. Фæстагмæ ацы æфсымæрты нæмттæй равзæрди мыггæгтæ: Толпартæ, Магкатæ, Цæрæктæ, Золойтæ. Абон дæр ацы мыггæгтæ æрвадиуæг кæнынц, сæ хæстæгдзинад нæ рох кæнынц.
Сæхæджы фырт Золойæн ус нæма уыд, афтæмæй æрбалыгъд Дыгуры коммæ æмæ æрцард Гуылæры хъæуы. Ам ус ракуырдта æмæ мыггаг скодта йæхи номыл — Золойтæ, зæгъгæ. Фæстагмæ Гуылæры хъæуы цæрджытæ: Золойтæ, Етдзатæ, Хуймантæ, Сабетæ æмæ Найфонтæ кæрæдзийæ æфсымæртæ загътой æмæ сæ дарддæр царды хъуыддæгтæ иумæ кодтой. Ард бахордтой кæрæдзийæ ус нæ курыны тыххæй, тугисын кæнæ тугфидын æгъдæуттæ иумæ кæнын, æзнæгты ныхмæ иумæ тох кæныны тыххæй. Фæлæ 1912 азы Етдзатæй иу Сабеты чызджы куы ракуырдта, уæд ацы фондз мыггаджы ардбахæрд фехæлд.
1886-æм азы Гуылæры цардис Золойтæй авд хæдзары. Тауасийы дыууæ фырты — Хосдзау æмæ Хъанцау. Бодзойы фырттæ: Хазби, Елизбар. Айдарухъы фырт — Абисал, Алийы фырттæ — Фацбай æмæ Дударыхъо. Бирæтæ сæ ралыгъдысты быдыры хъæутæм — Дур-Дур, Чырыстонхъæу, Сырх-Дыгурмæ.
Фиппаинæгтæ
*
Тхимпху
Тхимпху́ (ཐིམ་ཕུ་, ཐིམ་ཕུག་) у Бутаны сæйраг сахар.
Категори:Бутаны сахартæ
Филологи
Филологи у, хицæн адæмы литературæ æмæ æвзаг (текстон культурæ) чи иртасы, ахæм зонад. Иуæй-иу бæстæты «филологи» у æрмæст рагон æвзæгты ахуыр.
Ирон филологи у ирон литературæ æмæ ирон æвзаг иртасæг зонад.
Бур æфцæг
Бур æфцæг, дыгуронау Бор æфцæг (перевал Боровцек) у æфцæг Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
1392-æм аз
Амардысты
Категори:1392
520-æм аз
Амардысты
Категори:520
1985
1985 1985moi nanca 1985 1985
Хъелы фæз
Гæдиаты Секъа:
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны географи Категори:Гуырдзыстоны хæхтæ
Бурхох (Дыгургом)
Бурхох, дыгуронау Бор хонх (картæтыл — Боровцек) у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
1986
1986 1986moi nanca 1986 1986
Ортъеу
Ортъеу у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Цоцитæ, Гасситæ, Гатайтæ, Хъуылымбегтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Цæгат Ирыстоны фольклор
Цæгат Ирыстоны фольклор. Кæд æмæ ирæтты фольклор иухуызон у, кæд иумæйаг темæтæ æмæ жанртæ уымæн ис, уæддæр цæгатаг фольклорæн ис йæхи хицæндзинæдтæ...
521-æм аз
Амардысты
Категори:521
Цæгат Ирыстоны фольклор
Категори:Ирон адæм Категори:Мифологи
Костромайы облæст
Костромайы облæст (Костромская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Централон федералон зылды. Облæсты административон центр у Кострома.
Фиппаинæгтæ
*
Удмурти
Удмуртийы Республикæ (Удмурти, Удмурт Республика) у Уæрæсейы республикæ Волгæйы федералон зылды сконды. Удмуртийы сæйраг сахар у Ижевск.
Этникон сконд
Республикæйы цæры сæдæ адæмыхаттæй фылдæр. Арæнтæм хæстæг удмуртаг æмæ уырыссаг хъæутæ æрбынат кодтой иу иннæйы фæстæ. Республикæйы хуссары ис марийаг, тæтæйраг æмæ чувашаг хъæутæ дæр. Æндæр адæмыхæттытæ цæрынц сахарты.
Æртæ сæйрагдæр адæмыхатты азмæ гæсгæ:
Фиппаинæгтæ
*
1393-æм аз
Амардысты
Категори:1393
Гергиты Валери
Гергиты Валери райгуырдис 1953-æм азы 2 майы Мæскуыйы. Йæ сывæллоны бонтæ арвыста Дзæуджыхъæуы.
1987
1987 1987moi nanca 1987 1987
Гергиты Валери
Каст фæцис Ленинграды Римский-Корсаковы номыл консерватори профессор И. А. Мусинмæ. 23-аздзыдæй рамбылдта Герберт фон Караяны номыл дирижёрты конкурс Берлины æмæ студентæй уæвгæйæ хуынд æрцыд Кировы номыл оперон театрмæ (ныртæккæ хуыйны Мариинский).
1977 азæй — Кировы номыл театры дирижёр. 1981-æм азæй 1985-æм азы онг куыста Сомихы паддзахадон оркестры сæйраг дирижёрæй. 35-аздзыдæй æвзæрст æрцыд оперæйы труппæйы аивадон разамонæгæй, 1996 азæй фæстæмæ кусы аивадон разамонæгæй æмæ сæргълæууæгæй Марияйы театры.
Хæрзиуджытæ
Гергиты Валери абон нымад у дунейы иууыл куырдиатджындæр дирижёрыл. Уый у УСФСР-ы сгуыхт аивадон архайæг (1983 аз); адæмон артист (1996 аз); Æхсæнадæмон организаци «International Classical Music Awards» радтой йын ном «Афæдзы дирижёр»; 1994 азы æмæ 1999 азы Уæрæсейы Паддзахадон премиты лауреат. Цалдæр хатты куыд иууыл курдиатджын дирижёрæн Гергийы-фыртæн лæвæрд æрцыд сæйраг театралон преми «Сызгъæрин маскæ». Афтæ ма йын лæвæрд æрцыд Бетъырбухы сæйраг театралон преми «Сызгъæрин софит» иууыл хуыздæр дирижёрон куыстыты тыххæй 1997, 1998 æмæ 2000 азты. 1998 азы музыкалон культурæмæ зынгæ бахасты тыххæй Philips Electronics Гергиты Валерийæн балæвар кодта сæрмагонд преми, æмæ йæ уый алæвæрдта æрыгон зарæггæнджыты академийы æххуысæн. 2000 азы Гергийы-фыртæн лæвæрд æрцыд Уæрæсейы иттæг бæрзонд хæрзиуæг — Хæлардзинады орден æмæ Сомихы Республикæйы иттæг бæрзонд хæрзиуæг — Сыгъдæг Месроп Маштоцы орден. Афтæ ма Гергийы-фыртæн радтой Германы хицауады хорзæх — фыццаг къæпхæны дзуар «Сгуыхтдзинæдты тыххæй», Италийы — орден «Цытджын кавалер», Францы — орден «Аивæдты æмæ литературæйы орден». 2002 азы лæвæрд æрцыд Уæрæсейы Президенты преми — зынгæ сфæлдыстадон æмæ зонадон бавæрды тыххæй. 2003 азы 31 мартъийы радтой ын цытджын ном «ЮНЕСКО-йы Сабырдзинады артист».
2007 азы Гергийы-фырт сси Бетъырбухы кадджын гражданин.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд ирæттæ Категори:Бетъырбухы зындгонд адæм Категори:Уæрæсейы адæмон артисттæ Категори:Дирижёртæ алфавитмæ гæсгæ Валери Категори:Мæскуыйы чи райгуырдис, уыдон
Карчыкъах
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
522-æм аз
Амардысты
Категори:522
Математикон статистикæ
Математикон статистикæ у зонад, кæцы иртасы статистикæ математикæйы бындурыл. Математикон статистикæ архайы уæвæны теорийæ æмæ йæм хæстæг лæууы. Кæд уæвæны теори иртасы процесс цæмæй дзы цы рауайа, уый тыххæй исты бæрæг уа, уæд математикон статистикæ та зыгъуыммæ архайы. Уый иртасы цавæрдæр процессы фæстиуæг æмæ уый бындурыл процесс бæрæгдæр кæны.
Бындурон хъуыдытæ
Статистикон рардтæ математикон статистикæйы сты бындурон æрмæг. Уыцы рардтæ арæхдæр вæйынц æрхаугæ асты æмбырд æмæ æвдисынц процессы фæстиуæг. Æрхаугæ астæ иумæ хонынц хуызæг, хицæнтæй та (X_i) хуызæджы элементтæ. Математикон статистикæйы хуызæг иртаст цæуы, æрхаугæ асы равæрд æвдисынæн. Уыцы иртасынмæ хауынц равдисын равæрды миниуджытæ. Зæгъæм равæрды функци, æнгомад, æнхъæл бæрц, дисперси æмæ æнд.
* Категори:Математикæ
Цъиркол
Цъиркол (წირქოლი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Сунжæ (цæугæдон)
Сунжæ (Сунжа; Шолжа-хий; Соьлжа) у Цæгат Кавказы цæугæдон, Терчы рахиз фæрсагдон. Йæ даргъ у 278 км, бассейны фæзуат — 12 200 км². Кæлы Цæцæн, Мæхъхъæл æмæ Цæгат Ирыстоны. Сунжæйы ахсджиагдæр фæрсагдæттæй иу у Ессæ.
Сунжæйы былтыл æрбынат кодтой Назрань, Карабулак, Грозна æмæ Гудермес.
Стули
Стули, вариант: Æстули (Штулу) у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Кæсæг-Балхъары арæныл. Ис Дыгурæй Асыйы æхсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Кæсæг-Балхъары æфцджытæ
Тæргайдон
Тæргайдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрыдоны къабаз. Цæугæдоныл лæууы сахар Æрыдон.
Картæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Терчы фæрсагдæттæ Категори:Æрыдоны дон
1988
1988 1988moi nanca 1988 1988
1394-æм аз
Амардысты
Категори:1394
1989
1989 1989moi nanca 1989 1989
523-æм аз
Амардысты
Категори:523
Джавахети
thumb|right|300px|Джавахети Гуырдзыстоны картæйыл Джавахети (ჯავახეთი — Джавахети) у историон бæстæ Гуырдзыстоны хуссары.
Категори:Гуырдзыстон
1990
1990 1990moi nanca 1990 ई सं १९९० 1990
Красноярсчы край
Красноярсчы край (Красноярский край) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Административон центр — Красноярск.
Фиппаинæгтæ
*
Дзомагъы æфцæг
Дзомагъы æфцæг кæнæ Къутых, Къутыхы æфцæг , Магъы æфцæг , Нары æфцæг у æфцæг Цæгат Ирыстонæй Хуссар Ирыстоны ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Хошимин
Хошими́н (Thành Phố Hồ Chí Minh, ព្រៃនគរ, Pré Nokor) у сахар Вьетнамы хуссары, паддзахады стырдæр сахар.
1887-æм азæй 1901-æм азы онг уыдис Францаг Индокитайы сæйраг сахар.
Транспорт
Сахары ис æхсæнадæмон аэропорт Таншоннят – Вьетнамы стырдæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Вьетнамы сахартæ
1991
1991 1991moi nanca 1991 1991
Таймазы æфцæг
Таймазы æфцæг, дыгуронау Таймази æфцæг у æфцæг Цæгат Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны ’хсæн.
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Хъорсеу
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Тедетæ, Джабитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
525-æм аз
Амардысты
Категори:525
1395-æм аз
Амардысты
Категори:1395
526-æм аз
Амардысты
Категори:526
Хъæлдзæг пренык
Истори
Исдуг Уæрæсейы имбирджын печенийы ахадæг фирмæтæ нæ уыдысты. Ацы продукци тынгдæр импортгонд цыди Польшæ æмæ Швецийæ æмæ уыди зынвадат æлхæнджытæн.
2010-æм азы Сания Фёдорова бакуыста Уæрæсейы ахæм кæрдзынфыцæны аразыны фыццаг проект æмæ æххуыс райста Самарæйы облæсты администрацийæ. Æрдæгавтоматизацигонд кондад кусджытæй уæлдæр квалификаци нæ домдта, æмæ æмкусджыты нымæцæй фылдæр хай (90 %-мæ æввахс) сты инвалидтæ, пенсиисджытæ, аууон æмæ фæсаууон ахуырады формæты студенттæ. .
2011-æм азы проект «Хъæлдзæг пренык» рамбулæг сси æппæтуæрæсеон проектты ерыс «Социалон амалиуæгдар»-ы, кæцы организацигонд æрцыд фонд «Нæ фидæн»-æй. Куыстуат уадзы иу мæйы имбирджын печенийы 2 тоннæйы бæрц. Печени «Хъæлдзæг пренык» уæй вæййы 400 дуканиты Самарæйы облæсты, уыйеддæмæ Пензæйы, Саратовы æмæ Ульяновскы. Имбирджын печенийы аргъ Самарæйы фæкъаддæр ис 3 хатты фирмæйы куысты райдæйæнæй фæстæмæ.
Мармæр денджыз
Мармæр денджыз (Marmara Denizi, ном равзæрди, урс мармæр кæм амал кодтой, уыцы сакъадах Мармарæйы номæй; раггрекъаг ном — Προποντίς Пропонтидæ) у Атлантикон фурды денджыз, æрбынат кодта Турчы европæйаг æмæ чысылазиаг хæйттæй.
Цæгат-скæсæны Босфоры донкъубалы фæрцы баст у Сау денджызимæ, хуссар-ныгуылæны — Дарданеллты донкъубал æй бæтты Эгейы денджызимæ.
Денджызы алфамбылай рагзаманæй цæрынц адæймæгтæ.
Мармæр денджызы дæргъ у 280 км, уæрх та — 80 км. Фæзуат у 11 472 км². Доны рæстæмбис бæрцуат 4000 км³, æрфад — 1355 м.
Мармæр денджызы былгæрæтты бирæ цæрæнрæттæ и. Илмæ (провинцимæ) гæсгæ уыдон сты:
Фиппаинæгтæ
Категори:Денджызтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Атлантикон фурд
Гуырдзиаг бал
Гуырдзиаг бал кæнæ адджын бал (Prunus avium, ბალი, Черешня) у дыргъхæссæг бæлас æмæ йæ дыргъты ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Даппагъ
Даппагъ (Доппах) у хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 4389 метры.
Æрвитæнтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Моймар
Моймар (Волчьи ягоды; «бирæгъы гагадыргътæ / гагатæ») у, маргджын кæнæ мастгæнæг дыргътæ чи дæтты, ахæм иуæй-иу зайæгойты æмбырдгæнæн ном.
Категори:Ботаникæ Категори:Маргджын зайæгойтæ
1396-æм аз
Амардысты
Категори:1396
1993
1993 1993moi nanca 1993 1993
1994
1994 1994moi nanca 1994 1994
Гудисыхох
Гудисыхох у хох Хуссар Ирыстоны, Дзауы районæй Цхинвалы районы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
527-æм аз
Амардысты
Категори:527
Нейпьидо
Нейпьидо́ (бирман.: ) у Мьянмæйы сæйраг сахар.
Категори:Мьянмæйы сахартæ
1397-æм аз
Амардысты
Категори:1397
Зæххастæуы денджызы регион
Зæххастæуы денджызы регион кæнæ Зæххастæубæстæ (cuenca del Mediterráneo, conca del Mediterrani, bassin méditerranéen, bacino del Mediterraneo, حوض البحر الأبيض المتوسط‎‎) у, Зæххастæуы денджыз кæй æхсы, æппæт уыцы территоритæ. Регионы уæлиуæг кæны зæххастæуы бæстыхъæд, вæййы дзы къæвдаджын зымæгтæ æмæ хус сæрд.
Зæххастæубæстæмæ хауынц Евразийы æмæ Африкæйы бæстæты иу хай.
Категори:Азийы географи Категори:Африкæйы географи Категори:Европæйы географи
528-æм аз
Амардысты
Категори:528
1995
1995 1995moi nanca 1995 1995
Гвадалахарæ (нысаниуджытæ)
Гвадалахарæ (Guadalajara):
Игаркæ
Ига́ркæ (Игарка) у Цæгат Ихджын фурды порт, Енисейы былгæрон; лæууы 1779 км Красноярскæй цæгатырдæм.
Фиппаинæгтæ
Категори:Красноярсчы крайы сахартæ Категори:Уæрæсейы порттæ
26 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1996
1996 1996moi nanca 1996 1996
Сиони
Сиони (სიონი):
530-æм аз
Амардысты
Категори:530
Рубцовск
Фиппаинæгтæ
Категори:Алтайы крайы сахартæ
1398-æм аз
Амардысты
Категори:1398
Цæгæрдур
Цæгæрдур, дыгуронау: Цæгæрдор у хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 3868 метры.
1997
1997 1997moi nanca 1997 1997
Чеселт
Чеселт (ქეშელთა) у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу. Ис Чеселтгомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Коцтæ, Тыбылтæ, Цыхуырбатæ, Джабитæ, Цыбыртæ.
529-æм аз
Амардысты
Категори:529
Чеселт
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1399-æм аз
Амардысты
Категори:1399
Нартыхъæу
Нартыхъæу (Нарт) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
531-æм аз
Амардысты
Категори:531
Цæгæрдур
Æрвитæнтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Котолатыхох
Котолатыхох у хох Хуссар Ирыстоны, Дзауы районæй Цхинвалы районы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Дили
Ди́ли (, Díli) у Скæсæн Тиморы сæйраг сахар.
Категори:Скæсæн Тиморы цæрæнрæттæ
1998
1998 1998moi nanca 1998 1998
Боур
Bøur Bøur Bøur Bøur Bøur Bøur Bøur Bøur Bøur Bøur Bøur Bøur
Былæджы дон
Былæджы дон, дыгуронау: Билæги дон (Билягидон) у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Æрæфы фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Арша
Арша (არშა) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты, Хъазыбеджы муниципалитеты. Лæууы Терчы рахиз былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Уæгъдибар дебют
Истори
Театр организацигонд æрцыд 2010-æм азы проект «Ахæстытæн æххуыс» æмæ фонд «Уираг хæрзгæнæг комитет»-ы разамонæг Аркади Барановскийæ «Раздæхт»-ы базæйы, раздæры ахæстыты социалон-психологикон реабилитацийы митæ кæцы кæны. Исдуг театр коммерцион архайд рагхыгъд нæ кодта, фæлæ фæстæдæр социалон амалхъомады фадыджы архайын сфæндгонд æрцыд, барвæндон фиддоны системæ «Pay What You Want»-ыл — æхцæ бавæрд кэшбокстыты мидæг уадзын гæнæн уыд. Афтæмæй, æнтысаг уыд æхца бамбырд кæнын æмкусджытæн куыстмызды бафидынмæ.
Театры реперуары ис æртæ спектатклы: «Фыстæгæй фыстæгмæ», «Реалондзинады цурты» (Евгений Клюевы пьесæйыл) æмæ «Маскæты этюдтæ» (Аркадий Аверченкойы фæлдисæндты мотивты гæсгæ æмæ Даниил Хармсы Тэффи). «Уæгъдибар дебют» авæрдта спектакльтæ Мæскуыйы алыхуызон сценатыл (Розовскийы театры дæр нымайгæйæ, «Никитский кулдуæртты цур» театры дæр).
Æрвитæнтæ
Категори:Социалон амалхъомады организацитæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
532-æм аз
Амардысты
Категори:532
27 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Сомихаг адæм
Сомихæгтæ кæнæ сомих (հայեր ) сты Фæскавказы цæрджытæ, Сомихы бындурон адæм. Уыдон дзурынц сомихаг æвзагыл.
Дунейы дæс милуаны бæрц сомихæгтæ цæры. Уыдонæй æрмæст иу хай — нырыккон Сомихы. Сомихы йеддæмæ стырдæр сомихаг диаспорæтæ и Уæрæсейы (иу милуанæй фылдæр), АИШ-ы (885 мин), Франц æмæ Ираны (фæйнæ 500 мины).
right|thumb|300px|[[Сомихаг диаспорæ]]
Категори:Сомихы адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ
1400-æм аз
Амардысты
Категори:1400
1999
1999 1999moi nanca 1999 १९९९ 1999
Бæллицмæ къахдзоныгътæ
«Бæллицмæ къахдзоныгътæ» («Лыжи мечты») — автономон æнæкоммерцион организаци, социалон æххуысы æмæ адаптацийы центр. Кусы ДЦП-йæ рынчын адæмимæ æмæ æнæниздзинады æндæр цыбыр фадаттимæ. Бындур æвæрд уыд 2014-æм азы Мæскуыйы дыууæ бинойнаг Сергей æмæ Наталья Белоголовцевтæй. Ныр центр архайы Уæрæсейы иннæ регионты дæр. Аргъыл реабилитацион куыст инвалидтимæ кæнынц хæххон къахдзоныгъон фæлтæрæнты хуызы.
Хусурт
Хусурт кæнæ Хусуртæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Урстуалты.
533-æм аз
Амардысты
Категори:533
Бæллицмæ къахдзоныгътæ
Истори
Центр бындур æвæрд æрцыд номдзыд актёр æмæ телеведущий Сергей Белоголовцев æмæ йæ бинойнаг Натальяйæ, уыдон бафæлвæрдтой ахæм методикæ АИШ-ы сæ фырт Евгенийыл. Проекты финансировани йæхимæ райста се мбал Федор Белобородов, стартапæн радих кодта 20 мин доллæры, бизнес-пълан сарæзта консультант Анна Шилова, амынддæттæгты цæттæ кодта америкаг Элизабет Фокс, у Националон спортивон центры æххæстгæнæг директор, кусы æнæниздзинады цыбыр фыдаттимæ адæмимæ. Программæ официалонæй байгом и тæнджы мæйы 26-æм бон хæххон къахдзоныгъон клуб «Кант»-ы – хабар парахатæй рухс кодтой мыхуыры, церемонийы уазджыты хуызы архайдтой зындгонд артисттæ æмæ музыканттæ: Мария Голубкина, Олеся Судзиловская, Марат Башаров, Андрей Мерзликин, Беруаты Егор, Камиль Ларин, Леонид Барац, Юлия Чичерина, Алексей Кортнев. . Фыццыг æмбырды уыдысты æрмæст фараст сывæллоны, фæлæ фæстæдæр организацийы масштаб зынгæ фæфылдæр, сезоны кæронмæ центры клиенты нымæц схызт 500 адæймаджы онг. Ахуыр кодтой фондз Мæскуыйы æмæ Подмосковьейы хæххон къахдзоныгъон центрты бындурыл, æмæ Уæрæсейы иннæ æхсæз регионы. Бындурæвæрждытæн сæ бон баци химæ арбакæнын 2 милуан соммæ хæстæг. 2015-æм азы бæрæггæнæнтæм центры куыста 56 амынддæттæджы, уый æдте, реабилитацион куысты активонæй архайдтой волонтертæ. Организацийы архайдæн феххуыс кодтой бирæ номдзыд адæм, зæгъæм, иу тренировкæ бабæрæг кодтой уæрæсейы сборныйы футболистытæ Сергей Игнашевич, Денис Глушаков, Александр Кокорин, Гæбулты Владимир, Антон Шунин æмæ Александр Самедов, инвалидтæ чи сты, уыцы сывæллæттимæ иумæ хæххон къахдзоныгъон трассæ ацыдысты артистытæ Анатолий Белых, Павел Кабанов, телеведищий Эрнест Мяцкявичус, къорд «Ундервуд» æмæ «Браво»-йы музыкантытæ, саксофоныл хъазæг Игорь Бутман, баскетболæй хъазæг Андрей Кириленко. Æртхъирæны мæйы ГУМ-ы «Бæллицмæ каъхдзоныгътæ» сарæзтой хæрзгæнæг аукцион, уым уæй кодтой манекентæ, кæцытæ сныв кодтой зындгон нывгæнджытæ-дизайнерæ æмæ иннæ номдзыд адæм, се ’хсæн Кирæ Пластинина, Татьянæ Парфёнова, Андрей Бартенев, Виктория Андреянова, Анастасия Немоляева, Андрей Шаров, Александр Виноградов, Владимир Дубосарский, Иринæ Хакамада – манекентæ уæй кæнынæй цы хца спайда кодтой, уыдон бахардз кодтой бизнесы дарддæр парахат кæныныл. Компанийы дарддæры фæндты — ног методикæты адаптаци, сæрдыгон практикæтæ аразын, футбол, хæхтæм хизыны спорт, доны спорты хуызты парахатыл кусын. Наталья Белоголовцевамæ гæсгæ, программæ «Бæллицмæ къахдзоныгътæ»-йы дарддæры парахат кæнын хуызæг гæнæн и суыдзæн социалон франшизæ, фæлвæрд методикæтæ фидар кæндзысты иннæ регионты дæр æмæ цыл кусдзысты лицензимæ гæсгæ.
Хусурт
Литературæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бæллицмæ къахдзоныгътæ
Архайд
Алкæцы амынддæттæг ахуыр фæци америкаг Националон спортивон центры кæцы кусы æнæниздзинады цыбыр фыдаттимæ адæмимæ, алкæмæн цæ ис сармагонд бацæттæ, ис цын аккаг сертификат. Реабилитацион мадзæлтты фæстиуджытæм цæст дарынц Сывæллæтты психоневролигийы зонадон æмæ практикон центр æмæ инвалидты медикон æмæ социалон реабилитацийы зонадон центры Мæскуыйы. .
2000
2000 2000moi nanca 2000 २००० 2000
Зæрæмæг
Зæрæмæг:
Бæллицмæ къахдзоныгътæ
Архайд
2014-æм – 2015-æм азты сезоны программæ «Бæллицмæ къахдзоныгътæ» райдыдта хæххон къахдзоныгъон комплексты Мæскуыйы регионы, Сахалины, Челябинскы, Иркутскы облæстыты, Рязаны, Пермы, Ярославлы, Дæллаг Новгороды. Бындурæвæрджыты фæнды саразын гæнæнтæ адæмы реабилитацийæн алы уæрæсеон хæххон къахдзоныгъон курорты. Дæс занятийы аргъ у 10 минæй 20 мин сомы онг. Уыцы хца цæуынц æрмæст хæххон къахдзоныгъон центртæн бафидынæн. Иннæ хæрдзтæ сæхимае исынц организацийæн чи нывонд кæны кæнæ спонсортæ. Компани æфтиаджы æрдæг исы «Амынддæттæгты националон лигæ»-имæ бадзырдмæ гæсгæ. Уыдон ахуыр кæнынц тренерты, æмæ æмкуыст кæнынц алыхуызон мдицинон æмæ реабилитацион центртимæ.
Аргъгæндтæ
Нина Семина, компани «Франкон»-ы генералон директор.
Фиппаинæгтæ
Категори: Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Ирыхъæу (хъæу)
Ирыхъæу (Ир) у Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы хъæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
534-æм аз
Амардысты
Категори:534
2001
2001 2001moi nanca 2001 २००१ 2001
Десыкъахыр
Десыкъахыр (Дес + къахыр) у æфцæг Хуссар Ирыстон æмæ Тырсыгомы арæныл.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Тырсыгом
Италийы бæрæгбæттæ
Италийы бæрæгбæттæ:
Бæрæгб
Люберцы
Лю́берцы (Люберцы) у сахар Уæрæсейы Мæскуыйы облæсты. Цæрынц дзы 208,4 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты сахартæ
2002
2002 2002moi nanca 2002 २००२ sah:2002 сыл 2002
1401-æм аз
Амардысты
Категори:1401
535-æм аз
Амардысты
Категори:535
Гуылæры дон
Гуылæры дон, дыгуронау: Гулæри дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Къæрæугомы доны фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгургомы цæугæдæттæ
Къуымæлдон
Къуымæлдон, дыгуронау: Къумæлдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы, Айгомæджы доны фæрсагдон.
Хæмыцырихи
Хæмыцырихи (Stipa, Ковыль) у бирæазон кæрдæджы мыггаг, зайы тыгъдбыдырты æмæ зонæты ромыл бæстыхъæдимæ.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Бæройты Михал
Бæройты Михал (райгуырд Джызæлы 1919-æм азы, фæзиан Дзæуджыхъæуы 1994-æм азы 11 февралы) — Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг, æфсадæй рацыд 1970-æм азы инæлар-майоры цины.
2003
2003 2003moi nanca 2003 २००३ 2003
Бæройты Михал
Бæройы-фырт Ленинграды фронты тохы бацыд 1941-æм азы августы. Уæд уыдис бастдзинады взводы командир. Блокадæйы азты иудадзыгдæр уыд раззагдæр хаххыл.
1944-æм азы ноябры 25-аздзыд майор Бæройты Михалы снысан кодтой æхсæг полчъы командирæй. Уыцы иу аз йæ райстой коммунистон партийы рæнхъытæм дæр.
Экспрессионизм
Экспрессиони́зм (expressio, «æнгас») у европæйаг аивады авангардистон цыд (XIX æнусы кæронæй — XX æнусы райдайæнмæ), тынгдæр райрæзтис Герман æмæ Австрийы.
Бæройты Михал
Хæсты рæстæг æдæппæт цыппар хатты цæф æрцыди, цалдæр хатты райста контузи. Йе сгуыхтдзинæдты тыххæй йын лæвæрд æрцыд Сырх Тырысайы дыууæ ордены, Александр Невскийы орден, Фыдыбæстæйы хæсты 1-аг къæпхæны дыууæ æмæ 2-аг къæпхæны иу орден, Сырх Стъалыйы орден æмæ 18 майданы (уыдонимæ «Æхсæрдзинады тыххæй», «Ленинград хъахъхъæныны тыххæй» æмæ «Ирыстоны намысæн»).
Экспрессионизм
Сурæтгæнæн аивады экспрессионисттæ
Категори:Экспрессионизм
Бæройты Михал
Бæройты Михалы ном хæссы Джызæлы скъола-интернат, уыцы ахуырдоны 2008-æм азы сæвæрдтой Бæройы-фырты бюст, хъæуы уынгтæй иуæн лæвæрд æрцыд инæлар-майор Бæройты Михалы ном, Дзæуджыхъæуы цы хæдзары цард, уый къулыл ис йæ номарæн къæй.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Михал Категори:Джызæлы чи райгуырдис, уыдон
Голет
Голет, Голетыхъæу кæнæ Гуелет (გველეთი — Гвелети) у хъæу Гуырдзыстоны цæгаты, Хъазыбеджы муниципалитеты. Ис Арвыкомы. Лæууы Терчы галиу былыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
536-æм аз
Амардысты
Категори:536
Наргъы дон
Наргъы дон, дыгуронау Наргъи дон:
2004
2004 2004moi nanca 2004 २००४ 2004
537-æм аз
Амардысты
Категори:537
Дагом
Дагом у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.