cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аддала-Шухгельмеэр
Хæрдмæцыдты истори
Хохмæ фыццаг хатт схызти немецаг альпинист Готфрид Мерцбахер 1892-æм азы, Беленгы комы уылты. Куы дзы хызт, уæд хохы бæрзæнд нырма бæрæг нæ уыд. Йæ цуры цы Бочохы бæрзæнд уыд, уый нымадтой бæрзонддæр. Альпинисттæ куы раиртастой Адаллайы абсолютон бæрзæнд, уæд æнæ гуырысхойæ снысан кодтой æмæ уый у Бочохæй бæрзонддæр. Йæ дырыс бæрзæнд рабæрæг ис æрмæст XX æусы дыккаг æмбисы. Мерцхаберы кустыты хох нысангонд у Сааратлы номæй. Куыд разынд, уымæ гæсгæ йæ алыхуызон хъæуты цæрджытæ хуыдтой сæхирдыгонау.
В 1935-æм азы цъупмæ схызт академик Август Летавет æмæ физик Игорь Тамм. Уыцы азы ма дзы уыд профессор Борис Делоне.
2009-æм азы систой кино Аддала-Шухгельмеэрмæ экобалцы тыххæй. Уыцы киноныв райста Евразийы æвзист преми.
Цымыдисаг факттæ
Хохы фахсыл, 2927 метры бæрзæндыл æрбынат кодта Уæрæсе æмæ Европæйы иуыл стырдæр уæлхохон метеостанци — «Сулак, уæлхохон».
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны хохы цъуппытæ Категори:Кавказы хохы цъуппытæ
Арыхъхъ (Кæсæг-Балхъар)
Фиппаинæгтæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Ловозеро
Ловозеро:
Кьоджæ
Кьо́джæ (Chioggia, Cióxa, Clodia Maior, Fossa Clodia) у коммунæ Италийы, Венетойы регионы.
Ирон мыггæгтæ
Ирон мыггаг æмæ дыгурон мыггаг — хæстæджыты стыр къорд, ис дзы, тугхæстæг чи æййафы æмæ нæлгоймæггы ’рдыгæй иу рагфыдæлæй чи равзæрдис, цалдæр ахæм патронимийы. Алы мыггаг дæр хуыдтой йæ рагфыдæлы номæй, фæлæ, йæ рагфыдæлы ном чи нæ хаста, ахæм мыггæгтæ дæр уыдис. Мыггаджы бинонты æхæнад æмæ патронимийæ хицæн кодта уымæй, æмæ нæ уыдис коллективон куыстад æмæ иумæйаг исбонæй цыдæртæ. Мыггаджы ’хсæн æхсæнадон царды уагæвæрджытæ уыдысты хистæртæ æмæ мыггаджы æмбырд. Тугхæстæгдзинады æмбарæн æмæ æнкъарæн бæрæг кодта мыггаджы уæнгты хæстæ æмæ бартæ: мыггаджы мидæг тугхæстæгиуæджы ахастдзинæдтæ сæйрагдæр кæй уыдысты, уыцы хъуыддаг фидар æмæ нывыл кодта ирон фыдæлтыккон æхсæнады царды æппæт къабæзтæ дæр. Ирон мыггаджы миниуджытæ æмæ æууæлтæм хауынц: экзогами, кæрæдзийæн æххуыс (зиу), кæрæдзийы хъахъхъæнын (туг исын).
Кьоджæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Венетойы сахартæ
Ирон мыггæгтæ
Литературæ
*
Ашурбейли, Сарæ Балабек кызы
Сарæ Балабек кызы Ашурбейли (Sara Balabəy qızı Aşurbəyli, райгуырдис 1906-æм азы 27 январы Бакуйы — амардис 2001-æм азы 17 июлы Бакуйы) — советон æмæ азербайджайнаг историк, историон зонæдты доктор, Азербайджайнаг зонæдты академийы Историйы институты хистæр кусæг, профессор, Азербайджаны нывгæнджыты цæдисы уæнг, Азребайджайнаг ССР-ы паддзахадон премийы лауреат.
Сарæ Ашурбейли райгуырдис 1906-æм азы 27 январы Бакуйы стыр хæрзаив хæдзары. Хæдзар 1904-æм азы самадтой зындгонд архитектор Иосиф Гославскийы проектмæ гæсгæ Церковный уынгыл (нырыккон Видади уынг, № 148). Ашурбели райгуырдис æмæ хъомыл кодта индустригæнæг æмæ меценат Балабек Ашурбеков æмæ йе ’мкъай Исмен-ханымы бинонты.
Уыд Ашурбековты мыггагæй, афшарты тюркаг знæмæй равзæрст. Сарæ ханум Ашурбейлийы æмæ Ичэри-Шэхэры мемориалон фæйнæгыл ис ахæм фыст: «Ацы хæдзары 1906-æм азæй райгуырдис æмæ цардис зонæдты сгуыхгт архайæг, историон зонæдты доктор, профессор Сарæ ханум Бала бек кызы Ашурбейли».
Æхсæз сывæллоны, фондз хойы æмæ иу ’фсымæры чысылбонтæ уыдысты æнæмæт, фæлæ ’гуыст — никуы. Иууылдæр райстой хорз классикон ахуырад.
Азербайджаны советон хицауад куы æрфидар, уæд Сарæйы бинонтæ фæлыгъдысты Туркмæ. Стамбулы Сарæ Ашурбейли ахуыр кодта Жанна д’Аркы номыл францусаг колледжы. Фæцис æй иттæг хорз нысæнттимæ 1925-æм азы, йе ’фсымæр та Галатасары. Сарæйы бирæ цыдæртæ цымыдис кодта. Чысылæй йæ зæрдæмæ цыд аивад, тынг хорз цагъдта пианинæйыл. Йæ уарзон композитортæ уыдысты Узеир Гаджибеков æмæ Фикрет Амиров, уæлдай кад кодта Шопенæн, уарзта хъусын Бюль-Бюлямæ.
1925-æм азы йæ бинонтæ раздæхтысты Советон Азербайджанмæ. Уыцы аз Сарæ ханум бацыд æмæ 1930-æм азы та фæцис Азербайджанаг паддзахадон университеты скæсæны факультеты историон-филологон хайад.
1941-æм азы Ашурбейли фæцис Азим Азимзадейы номыл конд Аивæдты училище. Йæ дипломон куыст хуындис «Натюрморт». Уыцы рагон сфæлдыстад æвæрд у авторы хи коллекцийы. Уыцы æмбырдгонды ма цымыдис сты ноджы дыууæ нывы — «Шекины ханты галуан» æмæ «Гёй-Гёль цад». Азербайджаны историйы музейы æвæрд ис Сарæ ханумы хæрзаив куыст «Гёйгёль цад». Фыдыбæстæйы Стыр хæсты æзты дæргъы куыста нывгæнæнг-декораторæй Азербайджанаг драмон театры.
Уыцы рæстæджы Сарæ фыста кандидатон диссертаци. 1949-æм азы йæ æнтыстджынæй бахъахъхъæдта Ленинграды институты. 1956-æм азы зонæдты Академийы вице-президент Самеда Вургуны æхуыссæй Сарæ Аршубели райдыдта кусын йæ дæсниадмæ гæсгæ. Сси Азербайджайнаг историйы музейы астæузаманы хайады кусæг. Уым фæкуыста 1958-æм азы онг.
1964-æм азы Сарæ Ашурбейли бахъахъхъæдта докторы диссертаци Гуырдзыстон зонæдты Академийы историйы институты. Фыццаг райдыдта кусын Азербайджайнаг историйы музейы астæузаманы хайады сæргълæууæгæй, стæй куыста Азербайджаны зонæдты академийы ориенталистикæйы институты сæйраг зонадон кусæгæй, ахуыргонд секретарæй, хистæр зонадон кусæгæй, раздзæуæг зонадон кусæгæй Историйы институты. 1993-æм азæй йæ мæлæты онг Сарæ Ашурбейли уыдис Азербайджаны зонæдты академийы археологи æмæ этнографийы институты сæйраг зонадон кусæг. Сарæ Ашурбейли ныффыста азербайджанаг энциклопедимæ 100 æрмæгмæ ’ввахс историон темæтыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:2001-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Бакуйы чи райгуырдис, уыдон Категори:1906-æм азы чи райгуырдис, уыдон
Ахалшен (Хашуры муниципалитет)
Ахалшен (ახალშენი) у хъæу Гуырдзыстоны Хашуры муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хашуры муниципалитеты цæрæнрæттæ
Кабала (сахар)
Истори
Фыццаг хатт Кабалакайы кой скодтой фыссæн ратæдзæнты I æнусы дыккаг æмбисы, растдæр Плини Хистæры «Æрдзон историйы». Сахар «Хабалайы» тыххæй фыссы Птолемей йæ «Географион разамынады» II æнусы. Рагон Кабалайы базарадон бастдзинæдтæ уыдысты уæрæх, сахар хаудис Кавказаг Албанийы иуыл стырдæр центртæм. 330-æм 462-æм азмæ ам уыд албайнаг алчеры кафедрæ.
Сахары территори конд уыд дыууæ хаййæ, хицæн кодтой уæрмтæй. Цæгаты ’рдыгæй уыд «Сельбир», хуссары та «Кала». Историк Ю. Джафаровы хъуыдымæ гæсгæ ном «Сельбир» æвæццæгæн конд у сабирæй (савир).
Кабалайы тасы æппæрстой гуннаг знæмтæ, савиртæ æмæ хазарты арæх бабырстытæ. Хазартæ бацахстой Кабала VII æнусы æмæ дзы цыдæр рæстæгмæ сарæзтой сæ административон центр.
X æнусы Кабалайы паддзах уыдис Анбаса ал-А’вар. В. Минорскимæ гæсгæ, «Гæнæн ис æмæ Анбаса уыд исты албайнаг-сомихаг бинонты байзæддаг». Уый фæстæ хицауиуæг сси йæ фырт Абд ал-Барра. 981-æм азы йын Ширваншах Мухаммед ибн Ахмад байста сахар.
XVI æнусы Кабала фехæлдæуыд Сефевидтæй. Кабалайы калддзæгтæ сты Азербайджаны.
Э. Керимов дзуры, æмæ XVII æнусы сомихæгтæ ахстой Кабалайы цæрæгады фылдæр хай.
Къæхтытæ
Рагон Кабалайы археологон къæхтытæ райдыдтой XIX æнусы æмбисæй (А. Яновский, Д. Шарифов, Р. Эфендиев, И. Джафарзаде).
Кабалайы ссардтой Азербайджаны фыццаг уæлхæдзары æмбæрзæндур антикон заманæй. Ноджы ма дзы ссардтой антикон дугæй керамикон къусты къæрттæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кавказы Албани
Кæрдæджджын дзыхъхъ
Кæрдæджджын дзыхъхъ у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Ресмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Дала фæндыр
Дала фæндыр у дыууæ кæнæ æртæтæнон музыкалон инструмент.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Мигъдæу
Мигъдæу — ирæттæ, уæлдайдæр та Уæлладжыргомы цæрæг ирæттæ кæмæн табу кодтой, ахæм дзуар. Мигъдæу у æрвон дæтты «хицау». Тæрккъæвдатæ-иу куынæуал æнцадысты кæнæ-иу хус рæстæг куы скодта, уæд-иу Мигъдæумæ куывтой. Хорæрзадыл аудæг дзуæрттæн-иу цы куывдтæ кодтой, уым-иу Мигъдæуы номыл æнæмæнг уыдис сæрмагонд сидт.
Мигъдæуы дзуар ис Уæлладжыргомы Цъамады хъæуы сæрмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи
Ачхой-Мартаны район
Ачхой-Мартаны район (Ачхой-Мартановский район, ТIехьа-Мартан Кloшт) у Цæцæны районтæй иу. Йæ административон центр у Ачхой-Мартан.
По (Франц)
По (Pau, Pau , Paue) у Францы сахар, Атлантикон Пиренейты департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Гуыбыр хох
Гуыбыр хох у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Десмæ ’ввæхс.
Белинский (сахар)
Бели́нский (Белинский) у сахар Пензæйы облæсты, Белинскийы районы административон центр.
Рæбинæгты сæр
Рæбинæгты сæр у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Десмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Саудурты хох
Саудурты хох у хæхты ном Тырсыгомы. Ис Ресмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Аллерой
Аллерой:
Уде (Гуырдзыстон)
Уде (უდე) у хъæу Гуырдзыстоны Адигены муниципалитеты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Адигены муниципалитеты цæрæнрæттæ
Курчалойы район
Курчалойы район (Курчалоевский район, Курчалойн кӀошт) у Цæцæны районтæй иу. Йæ административон центр у Курчалой.
Фиппаинæгтæ
*
Альби
Альби́ (Albi, Albi) у Францы сахар, Тарны департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Хамидие (хъæу)
Хамидие́ (Хьэпцӏей) у хъæу Кæсæг-Балхъары Терчы районы. Ис Кæсæг-Балхъар æмæ Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Терчы районы цæрæнрæттæ
Комрæбын
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Стыр хох (Тырсыгом)
Стыр хох у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Десы комы.
Сау къæдзæх
Сау къæдзæх у къæдзæх Хъуды комы. Ис Ганисмæ ’ввæхс.
Стыр хох (Тырсыгом)
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Сау къæдзæх
Литературæ
Категори:Хъуды ком
Озёрск (Челябинсчы облæст)
Озёрск (Озёрск) у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
ზ
ზ (Зэни) у гуырдзиаг алфавиты 7-æм дамгъæ.
Городище (Пензæйы облæст)
Городи́ще (Городище) у сахар Пензæйы облæсты, Городищейы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Пензæйы облæсты сахартæ
Айламæ
Айламæ у Стыр хохы æхсæйнаг хайы цы хæххон цъупп ис, уый. Æвæрд у Хохы Балхъары районы, Гуырдзыстоны регион Рацъ-Лечхум æмæ Дæллаг Сарийы æмæ Уæрæсейы арæныл, цъити Дыхсуйы сæрмæ уæлæмæ фæцыд.
Хохы абсолютон бæрзæнд нымадæуы 4546 метры денджызы æмвæзæй уæлдæр.
Йæ дæлвæхстæ сты альпиаг æмæ субальпиаг хизæнтæ, уæлвæхстæ та фылдæр сты цъитиджын ландшафттæй арæзт.
Айламæйы бæрзондмæ фыццаг хатт схыздæуыд 1889-æм азы, уыцы хъуыддаг сæххæст кодта альпинист Херман Вуллей.
Этимологи
Йæ ном равзæрд балхъайраг дзырд «айламак»-æй — «дарддæр æгæндæг», кæнæ «дарддæр цыд нæй», зæгъгæ. Дыккаг вариант — балхъайраг «айланама» — «гакъонджын». Бынæттон нымадæй йæ нæмтты æмтгæйон нысаниуæг у — «æвзæр хизæнджын хох».
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæг-Балхъары хохы цъуппытæ
Мæрзатæ
Мæрзатæ (Марзаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Мæрзатæ Дыгургомы Къæмынты куыд фæзындысты, уый тыххæй ис рагон таурæгъ. Цъæйы, дам, иу чызг Гогатæй уыд Мæрзатæй иу лæджы ус. Уыд сын дыууæ сывæллоны: лæппу æмæ чызг. Фыд амард, æмæ мад æд сывæллæттæ ацыд Уæллагкоммæ. Къæмынты хъæумæ æрбахæццæ. Ныхасы адæммæ бацыд, хистæрты раз йæ кæлмæрзæн байтыдта æмæ сæ ракуырдта, цæмæй йын йæ сывæллæтты фервæзын кæной. Хъæуы хистæртæ фæтæригъæд кодтой ус æмæ сывæллæттæн æмæ сæ суазæг кодтой. Лæппуйы ном уыд Даци, уый ам слæг, балымæн Бекмæрзты Беримæ, цардысты адджынæй.
Литературæ
*
Сырх дзуар (къæдзæх)
Сырх дзуар у къæдзæх Тырсыгомы. Ис Мынагомы.
Ловозеро (хъæу)
Лово́зеро (Ловозеро, Луяввьр) у хъæу Мурмансчы облæсты, Ловозеройы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мурмансчы облæсты цæрæнрæттæ
Ирон хъандзал фæндыр
Ирон хъандзал фæндыр — ирон фæндыр, кавказаг фæндыры хицæн хуыз.
Ирон цардыуаджы æмбæлын райдыдта XIX æнусы æмбисæй фæстæмæ; ома, адæмон дæснытæ, ирон музыкæйы хицæндзинæдтæ хынцгæйæ, ирон фæндырыл уырыссаг фæндыры зæлрæнхъ æвæрын куы байдыдтой, уæдæй фæстæмæ. Ирон хъандзал фæндыры æххæст куыз арæзт фæцис XIX æнусы кæронмæ. Бирæ рæстæджы дæргъы ирон хъандзал фæндыр нымад уыдис «сылгоймаджы» музыкалон инструментыл. Фæндырæй цæгъдын цы ирон чызг зыдта, уымæн-иу йæ ныййарджытæ стырдæр ирæд агуырдтой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Каркасон
Каркасон (Carcassonne, Carcassona) у Францы сахар, Оды департаменты административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Уасæн
Уасæн — ирон флейтæты хицæн хуыз, æхситгæнæн флейтæ цалдæр хуынкъимæ.
Арæзтой йæ иуæй-иу къутæр бæлæсты зæнгтæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Тымбыл хъæды сæр
Тымбыл хъæды сæр у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Десмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Тымбыл хуыр
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Захлæ
За́хлæ (زحلة) у сахар Ливаны, Бекаайы провинцийы административон центр.
Категори:Ливаны сахартæ
Мехелен
Ме́хелен (Mechelen, Mecheln, Malines) у сахар Бельгийы Антверпены провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бельгийы сахартæ
Фидиуæг (музыкалон инструмент)
Фидиуæг у сигналон фугæнгæ инструмент; раздæр-иу иумæйаг цуаны рæстæг чи хъуыдис, ахæм дзаума.
Аллерой (Курчалойы район)
Аллеро́й (Iалларой) у хъæу Цæцæны Курчалойы районы. Цæрынц дзы 11,8 мин адæймаджы (2014).
Фиппаинæгтæ
Категори:Курчалойы районы цæрæнрæттæ
Фидиуæг (музыкалон инструмент)
Арæзтой йæ галы кæнæ дзæбидыры сыкъайæ; акодтой-иу дзы 2-4 хуынчъы, равзæрдис-иу дзы цалдæр алыхуызон цъæхснаг зæлы, цуанæттæ сæ пайда кодтой кæрæдзимæ бæрæг сигналтæ дæттынæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Акутагава, Рюноскэ
Рюноскэ райгуырдис, йæ фыдыл 42 азы куы цыд, йæ мадыл та — 33. Рагон æгъдаумæ гæсгæ, йæ ныййарджытæ сæхи афтæ акодтой, цыма ноггуырды сын чидæр баппæрста. Ахæм митæ кодтой мæнгуырнынады уагæй, уымæн, æмæ япойнаг ныййарджытæ æртын азы карæй куы ахизой, уый хорз нысаныл нымад нæ уыди.
Фараст мæйы йыл куы сæххæст ис, уæд йæ мадæн йæ зонды цырагъ ахуыссыдис, æмæ сабийæ, закъон æмæ æгъдаумæ гæсгæ, йæхицæн лæппу загъта йæ мады хистæр афсымæр, Токиойы префектурæйы арæзтадон хайады сæргълæууæг, æнæзæнæг Акутагава Митиаки. Афтæмæй чысыл Рюноскэ йе ’цæг фыд Ниихарайы мыггагæй фæхаудис æмæ Акутагаваты мыггаг райста.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы фысджытæ
Тынг Арзауы къæдзæх
Тынг Арзауы къæдзæх у къæдзæх Хъуды комы. Ис Фаллагхъæумæ ’ввæхс.
Устийы край
Устийы край (Ústecký kraj) у Чехийы крайтæй иу. Йæ административон центр у Усти-над-Лабем.
Тынг Арзауы къæдзæх
Литературæ
Категори:Хъуды ком
Устийы край
Фиппаинæгтæ
Категори:Чехийы крайтæ
Уадындз
Уадындз, — ирон флейтæты хицæн хуыз, æппæты рагондæр æмæ арæхдæр æмбæлгæ музыкалон инструменттæй иу.
Нарты эпосы Ацæмæзы диссаджы флейтæ, удæгас æмæ æнæуд æрдзыл-иу магион хуызы чи ахадыдта, уый номхуындæй уыдис уадындз.
Арæзтой йæ иуæй-иу къутæр бæлæсты зæнгæй; фæстæдæр фæзындысты топпы хæтæлæй конд уадындзтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон музыкалон инструменттæ
Тыппыры къæдзæх
Кæрдæджджын дзыхъхъ у къæдзæх Тырсыгомы. Ис Мынагомы.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Родез
Роде́з (Rodez, Rodés ) у Францы сахар, Авероны департаменты административон центр.
Агдер
Агдер (Agder) у провинци (фюльке) Норвегийы хуссары.
Родез
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Агдер
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы фюльке
Авд суадоны дон
Авд суадоны дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Уатаутæ
Уатаутæ у хæхты ном Тырсыгомы. Ис Ресмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Урсдон (хох)
Урсдон у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Базилæнмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Бамберг
Бамберг (Bamberg) у сахар Баварийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баварийы сахартæ
Тотойтæ
Тотойтæ (Тотоевы) сты дыгурон мыггаг.
Церетели, Георгий Василийы фырт
Гео́ргий Васи́лийы фырт Церете́ли (გიორგი ვასილის ძე წერეთელი, райгуырдис 1904-æм азы 8 (21) октябры Тианеты, Тифлисы губернæйы — амардис 1973-æм азы 9 сентябры Тбилисы) у советон ахуыргæнæг, скæсæнзонынады гуырдзиаг скъолайы бындурæвæрæг, арабист, Тбилисы паддзахадон университеты (ТПУ) Скæсæйнаг факультеты гуырæнтыл чи лæууыди, уый. Уый йеддæмæ Церетели уыд Гуырдзыстоны зонæдты академийы Скæсæнзонынады институты бындурæвæрæг æмæ фыццаг директор, уыцы академийы академик, ГССР-йы сгуыхт зонæдты кусæг, филологон зонæдты кандидат, профессор. Советон Цæдисы Зонæдты академийы бæлвырд уæнг 1968-æм азæй.
Биркиани
Биркиани (ბირკიანი) у хъæу Гуырдзыстоны Ахметъайы муниципалитеты.
Церетели, Георгий Василийы фырт
Цардафыст
Георгий Церетели райгуырдис 1904-æм азы Гуырдзыстон скæсæны, посёлок Тианеты. Йæ фыд, кънйаз Василий Церетели (1862—1937) уыд зындгонд дохтыр, журналист æмæ меценат, был известным грузинским врачом, журналистом и меценатом, йæ фыдыфсымæр Михаил Церетели (1878—1965) та — зынгæ историк.
Биркиани
Фиппаинæгтæ
Категори:Ахметъайы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Тотойтæ
Равзæрд
Тотойты мыггаг Къаматы хъæумæ æрбафтыд Уæхъæцæй. Мыггаджы фыдæл Тотой уыд Уæхъæцы хъæуккаг Баслухъы фырт. Уыд ма йын цалдæр æфсымæры æмæ уыдонæн та фырттæ. Тотойтæ Къаматæй дæр фæлыгъдысты быдырмæ. Сæ иутæ Дур-Дурмæ, иннæтæ та — Кетмæ. Тотойтæ, дам, Дыгуры комæй нæ фæлыгъдаиккой быдырмæ, се ’фсымæртæ — Тæкъотæ, Хадатæ, Байхъултæ, Цæллатæ æмæ сын иннæтæ туджы фиддоны куы баххуыс кодтаиккой, уæд. Цæгат Ирыстоны Республикон архивы фыстытæм гæсгæ, мыггæгтæ — Хадатæ, Махъотæ, Æбатæ, Байтæ, Тæкъотæ, Цæллатæ, Галатæ, Тотойтæ æмæ Байхъултæ равзæрдысты Уæхъæцы рагон цæрæг Баслухъæй, æмæ уыдысты Уæхъæцы фыццаг цæрджытæ. Баслухъæн Уæхъæцы райгуырд цыппар фыртты: Тула, Хамæза, Хада æмæ Цохъ. Ацы æфсымæртæн дæр рацыд цот. Тулайæн — Тæкъо æмæ Махъо, æмæ Цохъæн — Æба, Бай æмæ Байхъул. Хадатæ æмæ Галатæ цæргæйæ баззадысты Уæхъæцы, иннæтæ фæлыгъдысты: Тæкъотæ æмæ Цæллатæ — Хæнæзмæ, Тотойтæ æмæ Байхъултæ — Къаматмæ. Махъотæ, Æбатæ æмæ Байтæ та Мæстинокмæ. Галатæ та фæлыгъдысты Мæздæджы районмæ.
Фиппаинæгтæ
*
Церетели, Георгий Василийы фырт
Цардафыст
1927-æм азы Церетели каст фæци Тбилисы паддзахадон университет. 1928—1931 азты уыд Советон Цæдисы Зонæдты академийы аспирант, 1931—1933-æм азты — Ленинграды нырыккон скæсæйнаг æвзæгты институты доцент.
1933—1973-æм азты куыста профессоры хæдивæгæй (1933—1942) æмæ профессорæй (1942—1973) Тбилисы паддзахадон университеты. 1933—1937-æм азты — Гуырдзыстоны паддзахадон музейы хистæр кусæг. 1940-æм азæй 1960-æм азы онг Церетели разамынд лæвæрдта Гуырдзыстоны Зонæдты академийы Æвзагзонынады институты скæсæйнаг æвзæгты кафедрайæн. 1942-æм азы райста зонæдты докторы къæпхæн æмæ профессоры наукон ном.
1945-æм азы Церетели уыд скæсæнзонынады факультеты бындурæвæрджыты ’хсæн, уыцы факультеты семитаг æвзæгты кафедрæйæн уыд йæ сæргълæууæг (1945—1973).
1946-æм азы æвзæрст æрцыдис Гуырдзыстоны ССР-йы Зонæдты академийы бæлвырд уæнг (академик). 1970-æм азæй куытс академийы Президиумы.
1960-æм азы Церетели сæвæрдта Скæсæнзонынады институты бындур, 1973-æм азы онг уыд уыцы институт директор.
Георгий Церетели амардис 1973-æм азы Тбилисы. Ныгæд æрцыдис Тбилисы университеты парчы.
Иртасæнтæ
Георгий Церетелийы сæйрагæдæр архайд уыдис ацы темæтыл:
Æддаг æрмæг
Категори:Советон Цæдисы лингвисттæ Категори:Тбилисы чи амардис, уыдон Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Тианеты муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Дзамарас (Тырсыгом)
Дзамарас кæнæ Дзамарасы ком у ком Тырсыгомы.
Агъуыстададжы дон
Агъуыстададжы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны фæрсагдон.
Дзамарас (Тырсыгом)
Хæхтæ
Категори:Тырсыгомы кæмттæ
Агъуыстададжы дон
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Гуыбецаг æвзаг
Гуыбецаг æвзаг (уыцы æвзагыл гӀугъбуган []) у Дагъистаны бирæ æвзæгтæй иу. Ацы æвзагыл дзурынц, Кубачийы чи цæрынц, уыцы гуыбецæгтæ.
Категори:Нахаг-дагъистайнаг æвзæгтæ Категори:Дагъистаны æвзæгтæ
Урсхох (Тырсыгом)
Урсхох у хохы цъупп Тырсыгомы. Ис Дзамарасы комы.
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Уæйгуытæ
Уæйгуытæ (иууон нымæц: уæйыг) — ирон мифологийы сæйрагдæр персонажтæй, иуцæстон, æвдсæрон æмæ суанг фондзыссæдзсæрон уайгуытæ, Хуыцау сæ сфæлдыста иартæй раздæр, асæй сты тынг стыр, хъаруйæ та — æнæбауырнгæ тыхы хицау, тох кæнынц нартимæ, фæлæ æдзух састы бынаты баззайынц (нарты кадджыты æмбæлынц ахæм уæйгуытæ дæр, иуæй-иу хъайтартимæ хæлæрæй чи цæры æмæ сын сæ цоты чи хъомыл кæны, зæгъæм, Хуры чызг Ацырухсы). Тох гъе уыцы уæйгуытимæ нартæй бирæтæн скодта кад æмæ ном; нарт уæйгуытыл уæлахиз кодтой зонд æмæ хины фæрцы, нарты кадджыты æппæты зынгæдæр уæйгуытæ сты:
Литературæ
Категори:Нарты кадджытæ
Æхсæрдзæны дон
Æхсæрдзæны дон кæнæ Æхсæрдзæны пæхпæхаг у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Чапаевск
Чапа́евск (Чапаевск) у сахар Самарæйы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Самарæйы облæсты сахартæ
Саткæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Светогорск
Светого́рск (Светогорск; 1949-æм азы агъоммæ — Энсо, Enso) у сахар Ленинграды облæсты. Ис Выборджы районы, Уæрæсе æмæ Финляндийы тæккæ арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленинграды облæсты сахартæ Категори:Выборджы районы цæрæнрæттæ
Сент-Авольд
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Пенджаб (Пакистан)
Пенджаб (پنجاب; Punjab;, «фондз цæугæдоны») у провинци Пакистаны цæгат-скæсæны. Йæ административон центр у Лахор.
*
Къæйджыны дон
Къæйджыны дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны рахиз фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Хъазмæхæмæт
Хъазмæхæмæт у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Хæлд хох
Литературæ
Категори:Тырсыгомы хæхтæ
Мæйхортæ æмæ хурхортæ
Мæйхортæ æмæ хурхортæ — ирон адæмы уырнындзинадмæ гæсгæ æвирхъау уæларвон цæрæгойтæ, кæцытæ рæстæгæй-рæстæгмæ лæбурынц æмæ хæрынц Мæй æмæ Хуры. Уæд вæййы мæйдалынг кæнæ хурдалынг. Уыцы рæстæг-иу мæйхортæ æмæ хурхортæ фæтæрсын кæныны тыххæй куырдтæ хостой сæ хъæсдарджытæ, хъæуы иннæ цæрджытæ хæрдмæ æхстой топпæй (раздæр та – фатæй). Хъæсдарджыты зæлланг æмæ топпы гæрæхтæй фæтæрсгæйæ-иу мæйхортæ æмæ хурхортæ мæй æмæ хуры фæуагътой æмæ лидзæг фесты. Мæй æмæ-иу Хур ногæй арвыл фæзындысты. Мæйхортæ æмæ хурхортæ афтæ тæссаг æмæ тыхджын уыдысты æмæ-иу фæуæлахиз сты æнæфсис бындзагъдгæнæг æмæ быларæфтауæг Ахæры дурыл дæр.
Литературæ
Категори:Ирон мифологи
Саткæйы район
Саткæйы район (Саткинский район) у Челябинсчы облæсты муниципалон район. Йæ административон центр у Саткæ.
Фæсфæрдыджджыны къæдзæх
Фæсфæрдыджджыны къæдзæх у къæдзæх Хъуды комы. Ис Дзуарыхъæумæ ’ввæхс.
Саткæйы район
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты районтæ
Фæсфæрдыджджыны къæдзæх
Литературæ
Категори:Хъуды ком
Арутюнян-Сарьян, Аракси Арцруны чызг
Цардафыст
Райгуырдис артисты бинонты, йæ фыд уыд Ленинаканы драматикон театры директор Арцрурн Арутюнан.
Ахуыр кодта Ленинаканы Пушкины номыл астæуккаг скъолайы (фæцис æй майданимæ). Уымæй уæлдай ма ахуыр кодта Кара-Мурзайы номыл училищейы (райста диплом иттæг хорз нысæнттимæ). 1955-æм азы бацыд Ереваны паддзахадон медицинон институтмæ. Иттæг хорз нысæнттимæ куы фæцис фыццаг курс, уæд дыккаг курсмæ рацыды фæстæ ныууагъта йæ институт æмæ бацыд Комитасы номыл Ереваны консерваторимæ историон-теоретикон хайадмæ.
1962-æм азы, консерватори куы фæцис, уæд сси Археологи æмæ этнографийы институты аспиранткæ, йæ разæмонæг уыд зынгæ музыкант Роберт Атаян. 1965-æм азы уыцы институты куыста кæстæр зонадон сотрудникæй. 1969-æм азы ныффыста диссертаци «Сомихаг сахайраг адæмон зарджыты аивад (XIX—XX æнус)»-ы темæйыл. Уый фæстæ райста аивады зонæдты кандидаты ахуырадон ном. Цалынмæ консерваторийы студент уыд, уæдмæ иу афон куыста дыууæ астæуккаг скъолаты: Т. Чухаяджаны номыл музыкалон скъола æмæ П. Чайковскийы номыл. Уым куыста музыкалон литературæйы ахуыргæнæгæй, уымæй уæлдай ма музыкалон редакторæй паддзахадон радиокомитеты.
Скъоладзауы Филармонийы фыццаг лектортæй сæ иу. Уыд цæдис «Знание»-йы бирæ мадзалты активон хайадисæг. 1968-æм азæй йæ мæлæты онг куыста педагогæй Комитасы номыл Ереваны паддзахадон консерваторийы. Уагъта музыкæйы историйы курсытæ. 1995-æм азæй уыд музыкæйы историйы кафедрайы сæрдар. 1966-æм азæй — Сомихы композиторты цæдисы уæнг, музыкæйы зонæдты секцийы сæрдар.
Литературæ
Категори:Советон Цæдисы ахуыргæндтæ Категори:Сомихы ахуыргæндтæ Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Авдан
Авдан у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Новоселицкоейы район
Новоселицкоейы район (Новоселицкий район) у район Стъараполы крайы. Районы административон центр у Новоселицкое.
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъараполы крайы районтæ
Артъауыз
Артъауыз кæнæ Артъауаз — Хуыцауы коммæ чи нæ бакастис, æмæ уый тыххæй Мæйы мидæг æфсæн зæгæлтæй кæй ныххуыдтой æмæ зæдтæ кæй хъахъхъæнынц, ахæм фыдбылыз ирон мифологийы. Цæмæй Артъауыз ма раирвæза æмæ адæмæн мацы фыдбылыз скæна, уый тыххæй алы куырд дæр кусгæ кусын хъуамæ йæ дзæбугæй хъæсдарæг иу уæлдай цæф æркодтаид. Уый уыдис Артъауызы Мæймæ ныххуыйыны символ, уыимæ хъæсдарæджы зæлланг фынæй кæнын нæ уагъта йæ хъахъхъæнджыты. Мæйдалынгты рæстæг-иу ирон адæм æрæджы дæр ма хъæсдарджытæ хостой, топпæй æхстой Мæйы ’рдæм, цæмæй Артъауыз ма феуæгъд уа æмæ йæ хъахъхъæнджытæй ма раирвæза.
Литературæ
Категори:Ирон мифологи
Дурджын бæрзонд
Дурджын бæрзонд у ран Заманхъулмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Цæххау къæдзæх
Цæххау къæдзæх у къæдзæх Хъуды комы. Ис Дзуарыхъæумæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Хъуды ком
Хорватийы административон дих
Хорвати у унитарон республикæ. Йе сконды ис 20 жупанийы (зылды) æмæ сæйраг сахар Загреб.
Авде
Авде у ирон нæлгоймаджы ном.
Хорватийы административон дих
Фиппаинæгтæ
*
Авде
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Анæгол
Анæгол кæнæ Анигол — ирон мифологийы мыддарыны бардуаг. Ирон адæмы уырнындзинадмæ гæсгæ Аниголы чи нымадта æмæ йын табу чи кодта, уыдонæн лæвæрдта бæркад мыдæрдыгъд æмæ сын хъахъхъæдта сæ мыдыбындзытæ. Мыдгæстæ сæ фыццаг мыдæрдыгъды бæлвырд хай нывондæн хастой Аниголæн.
Литературæ
Категори:Ирон мифологи
Лицъийы дон
Лицъийы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны рахиз фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Усть-Лугæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Кингисеппы районы цæрæнрæттæ
Алæг
Алæг у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Щецины трамвай
Истори
Конкæ (бæхтрамвай) Щецины фæзынди 1879-æм азы. 1896-æм азы та сахары райдыдта кусын электрон трамвай. 1919-æм азмæ фæндаджы дæргъ схæццæ 72,82 километрмæ. Ныртæккæ Щецины трамвайы фæндагæн йæ дæргъ у 64 км. Хæххытыл кусынц 199 вагоны, уыдонæй ногдæр сты, раздæр скæсæйнаг Германы чи куыстой, уыцы Татра KT4 æмæ Татра T6A2 модельтæ.
Фиппаинæгтæ
Щецин Трамвай
Мерано
Мера́но (Merano), Мера́н (Meran) у сахар Италийы цæгаты. Ис Больцанойы автономон провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы сахартæ
Скъуыдты ком
Скъуыдты ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Раздзогмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Мхциатæ
Мхциатæ кæнæ Мыхциатæ (Мхциевы, Махциевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Мыггагон таурæгъмæ гæсгæ, Мхциаты мыггаг сæ равзæрд бæттынц Сохиты мыггагимæ. Стыр Мызуры цæрæг Сохиты Мхци уым лæг амардта æмæ алыгъд Куырттаты коммæ. Уым æрбынат кодта æмæ йæ цоты ныффыста йæ номыл — Мхциатæ.
Литературæ
Алæгаты Сергей, Мæхциаты Нинæ. Мыхциатæ // «Мах дуг». — 2000. — № 11-12.
Тамаджыны дон (Хуссар Ирыстон)
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Гæлæу (ном)
Гæлæу у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Катав-Ивановск
Ката́в-Ива́новск (Катав-Ивановск) у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты, Катав-Ивановсчы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Дæхцыхъо
Дæхцыхъо у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Ныгъы дон
Ныгъы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Дзуарыхъæумæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Остров (сахар)
О́стров (Остров) у сахар Псковы облæсты, Островы районы администратовон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Псковы облæсты сахартæ
Загребы жупани
Загребы жупани (Zagrebačka županija) у Хорватийы жупани (провинци). Йæ административон центр у Загреб.
Таутиаты Дрис
Таутиаты Дæхцыхъойы фырт Дрис (1883—1978) у зындгонд ирон дæсны зарæггæнæг æмæ таурæгъгæнæг.
Цардафыст
Таутиаты Дрис райгуырдис 1883-æм азы Тменыхъæуы. 1920-æм азы ралыгъд быдырмæ æмæ раздæр æрцард Даскъофы, стæй æртæ азы фæстæ балыгъд Хъахъхъæдурмæ йæ бинонтимæ.
Хъисын фæндырыл цæгъдын базыдта йæ фыд Дæхцыхъо æмæ сæ сыхаг Царахаты Хъайтыхъомæ гæсгæ. Йæ мад дæр цагъта хъисын фæндырыл.
Дрис амард 1978-æм азы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон кадæггæнджытæ Дрис Категори:Тменыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:1883-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:1978-æм азы чи амардис, уыдон
Цъыфджыны дон
Цъыфджыны дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны галиу фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Еманжелинск
Еманжели́нск (Еманжелинск) у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты, Еманжелинсчы районы административон центр.
Химилонтæ
Равзæрд
Таурæгъмæ гæсгæ, Хæнæзы Химилонты мыггаг Дыгуры коммæ æрбафтыд хохаг кæмттæй кæцæйдæр. Æрбафтæуæг лæгæн йæ мыггаг уыд Химилонтæй. Хæнæзы бинонтæ æркодта. Фæзынд ын цæуæт, цæуæты цæуæт. Бирæ фæцардысты Хæнæзы, стæй, хохаг адæмтæн быдырмæ лидзыны бар лæвæрд куы æрцыд, уæд Химилонтæ дæр Хæнæзæй фæлыгъдысты быдыры хъæутæм.
Фиппаинæгтæ
*
Тренто (провинци)
Тре́нто (Provincia di Trento, Provinz Trient, Provinzia de Trent) у Италийы автономон провинци, хауы Трентино — Альто-Адиджейы регионмæ. Провинцийы сæйраг сахар у Тренто.
Фиппаинæгтæ
Категори:Трентино-Альто-Адиджейы провинцитæ
Арсанов, Саидбей Арсаны фырт
Арсанов Саидбей Арсаны фырт (райгуырдис 1889-æм азы 2 октябры Ног Атагийы хъæуы — амардис 1968-æм азы 12 июлы) уыдис цæцæйнаг фыссæг, Цæцæн-Мæхъхъæлы АССР-йы Фысджыты цæдисы сæрдар.
Цардафыст
Саидбей Арсанов райгуырдис Ног Атагийы æххуырст зæхкусæджы хæдзарæн 1889-æм 2 октябры. Цыппар къласы ахуыр каст фæци Дзæуджыхъæуы.
Йæ ахуыр адарддæр кодта Одессæйы электротехникон училищейы, стæй та — Бетъырбухы политехникон институты.
Студентты змæлдты кæй архайдта, уый тыххæй йæ раппæрстой университетæй æмæ цæрынмæ ацæуын кодтой Вяткæйы губернæмæ. Уырдыгæй йæ бон баци Германмæ ацæуын, фæсарæны куыста заводы.
Фыццаг дунеон хæст куы райдыдта, уæд Арсанов раздæхтис Уæрæсемæ. Мидхæсты заман тох кодта Колчакæн йæ Уырыссаг армийы ныхмæ. 1921-æм азæй куыста Цæцæны. 1925-æм азы фыццаг цæцæйнаг газет «Серло»-йы бындур сæвæрдта. 1930-æм азы сси Грознайы пролетарон фысджыты ассоциацийы фыццаг уæнгтæй иу. 1925—1933 алыхуызон бынæтты куыста Цæцæны, стæй та сси Цæцæны автономон облæсты минæвар Советон Цæдисы ВЦИК-ы цур. 1936—1937 уыд Цæцæны зонадон-иртасæн институты сæргъы.
1937-æм азы Арсановы æрцæхстой æмæ стæрхон кодтой Колымамæ арвитын. Йе ’мгъуыд куы фæцис, уæд 1945-æм азы æрцардис Алматыйы, йæ депортацигонд мыггаг кæм цардис, уыцы ран. Уым æзвæрстæуыд Алма-Атайы сахары советы уæнгæй. 1957-æм азы сыздæхтис Кавказмæ, слæууыдис Цæцæн-Мæхъхъæлы фысджыты цæдисæн йæ сæргъы. 1959-æм азæй иста пенси.
Фыссæг Арсановы ном хæссы Грознайы уынгтæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:1968-æм азы чи амардис, уыдон Категори:1889-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ
Дæппо
Дæппо у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Саудон
Саудон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Бæлтайы хъæумæ ’ввæхс.
Ресистенси (Чако)
Ресистенси (Resistencia) у сахар Аргентинæйы, Чакойы провинцийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Аргентинæйы сахартæ
Хъæдысæры дон (Урсдзуары ком)
Хъæдысæры дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны, Урсдзуары доны рахиз фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Дзæуæг
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Сæгърындзы дон
Сæгърындзы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ
Святогорск
Святого́рск (Святогірськ, Святогорск) у сахар Украинæйы Донецчы облæсты.
Хуырыкомы дон
Хуырыкомы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Дзомагъгомы.
Святогорск
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
Хуырыкомы дон
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Вараждины жупани
Вараждины жупани (Varaždinska županija) у Хорватийы жупани (провинци). Йæ административон центр у Вараждин.
Категори:Хорватийы жупанитæ
Мызуры æхсæнад
Мызуры æхсæнад у чысыл историон æхсæнад Уæлладжыргомы. Мызуры æхсæнадæн сæ иумæйаг ныхас уыдис Стыр Мызуры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирыстоны истори Категори:Уæлладжыргом
Касли
Касли́ (Касли) у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты, Каслийы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Будайтæ
Будайтæ (Будаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Мыггаджы фыдæл, дам, уыд алайнаг, йæ ном Тъауз, цард Дыгургомы Нæуæгхъæуы. Тъауз цард уым, Тимуры тыхгæнджытæ Цæгат Кавказы куы уыдысты, уыцы рæстæджы (XIVæнусы). Тъаузæн райгуырд дыууæ фырты: Буда — хистæр, Таймаз — кæстæр. Будайæн райгуырд авд фырты. Таймазæн та — дыууæ: Батæр æмæ Темур — Батæрты æмæ Темырты мыггæгты фыдæлтæ.
Будай æмæ йæ авд фыртмæ цæуылдæр смæсты сты Къуссуйы хъæуы цæрæг Хъантемыртæ. Хъантемырты æлдæрттæ æфхæрд никæмæн хатыр кодтой æмæ сфæнд кодтой Буда æмæ йæ авд фырты амарын. Сæ амарынæн баххуырстой Нæуæгхъæуы цæрджытæй кæйдæрты. Иухатт сæ размæ бабадтысты Нæуæгхъæу æмæ Одолайы ’хсæн æмæ Будайы фырттæй цыппары амардтой. Иннæ æртæйы сæ мад фервæзын кодта æмæ фæлыгъдысты Дыгургомæй, дыууæйæ Асымæ, иннæ та — Кæсæгмæ. Асымæ чи алыгъд, уыцы æфсымæрты бауазаг кодта Уырысбитæй иу хъæздыг хæдзар, къорд азты сæм фæцардысты, фæстæдæр сæ иу фæстæмæ Дыгуры коммæ æрбалыгъд æмæ æрцард Къуссуйы се ’рвадæлтæ — Темыртимæ. Асыйæ чи æрбаздæхт, уый ном дæр хуынд Буда. Асы æмæ Кæсæджы Будайтæ зонынц хæстæгдзинад Дыгуры цæрæг Будайтимæ. Будайæн Темыртæ Къуссуйы ус ракуырдтой, уый фæстæ Буда æд бинонтæ хицæнæй æрцард Стыр Дыгуры. Уым ын райгуырд дыууæ фырты: Дода æмæ Титиу. Адонæн дæр фæзынд цæуæт æмæ цæуæты цæуæт.
Æрвитæнтæ
Будайти мугкаги кувд
*
Елетæ
Равзæрд
Елетæ æмæ Æршиты мыггæгты хистæртæ сæхи нымайынц хæстæг æрвадæлтыл. Æрши æмæ, дам, Еле æфсымæртæ уыдысты, иу мад иу фыдæй райгуыргæ. Уыд ма сын иу æфсымæр. Йæ ном — Мæрза. Æфсымæртæ Дыгургоммæ æрбафтыдысты Асыйæ æмæ æрцардысты Лезгоры сæр Урсхохы иу лæгæты. Мæрза, дам, тагъд рæстæгмæ Лезгорæй фæлыгъд Кæсæгмæ Азнаурыхъæумæ æмæ йæ ном мыггаг сси — Мæрзатæ. Уым сбирæ сты. Æрши æмæ Еле та баззадысты цæргæйæ Лезгоры. Ам устытæ ракуырдтой, фæзындис сын цæуæт, уый фæстæ æфсымæртæ байуæрстой æмæ хицæнæй æрцардысты. Сæ нæмттæй скодтой мыггæгтæ. Афтæмæй Лезгоры фæзынди мыггæгтæ Æршитæ æмæ Елетæ.
Фиппаинæгтæ
*
Мæлдзыгдон
Мæлдзыгдон кæнæ мæлдзыджы губакк — мæлдзгуыты цæрæнуат уæлзæххон хай, хихтæй æмæ сыфтæй кæри хуыз.
Атынæг
Атынæг — бардуаг, дæтты зад кæрдæг æмæ хорз рæстæг хосгæрдæнты.
Хосгæрдæнты размæ-иу скодтой хъæубæсты куывд, хуыдтой йæ Атынæджы куывд, уыдис-иу дзы æрмæстдæр зайæгхал æмæ урссагæй хæринаг. Бæрæгбоны размæ-иу хос кæрдынмæ чи бавнæлдта, уыдон-иу, хъæубæсты уынаффæмæ гæсгæ, фæивар кодтой, иуæй-иу хатт та сыл-иу хъоды дæр бакодтой.
Дзантемыр
Дзантемыр (Дзанти, Дзанте ) у ирон нæлгоймаджы ном.
Атынæг
Литературæ
Категори:Ирон мифологи
Дзантемыр
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Мæстæ дон
Мæстæ дон («маст дон») у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы, Скумейы доны фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дыгуры районы цæугæдæттæ
Азербайджаны административон дих
Азербайджан дих кæны:
Республикæйы дæлбарады сахартæ
*
Кемптен
Ке́мптен (Kempten) у сахар Германы. Ис Баварийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Баварийы сахартæ
Вилюйск
Фиппаинæгтæ
Категори:Якутийы сахартæ
Дигорухъ
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Бузартæ
Бузартæ (Бузаровы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Бузар дæр уыд Сатайы фырт, цард Лескены, ус ракуырдта, бинонтæ скодта æмæ йæ мыггаг йæхи номыл ныффыста. Бирæ рæстæджы фæцардысты Лезгоры, стæй Лескенмæ алыгъдысты.
Фиппаинæгтæ
*
Рувасджыны дон
Рувасджыны дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Кæлы Бирæгъзæнгмæ ’ввæхс.
Хих
Хих, вариант у сындзсыф у хихджын зайæгойты сыфтæрæнгæс органтæ. Хихтæ вæййынц судзинæнгæс, цыргъгонд. Бирæ зайæгойты (нæзыйы, назы, соцъийы æмæ æнд.) хихæй пайда кæнынц фармакологийы, ароматерапийы, парфюмерийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тау
Коркино
Коркино (Коркино) у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты, Коркинойы районы административон центр.
Фидарыфарсы дон
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Коркино
Фиппаинæгтæ
Категори:Челябинсчы облæсты сахартæ
Ирлан
Ирлан у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Фæскъæдзæх
Фиппаинæгтæ
Категори:Зруггомы хъæутæ
Уæлвæзауы дон
Уæлвæзауы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Урстуалты.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Бимболат
Бимболат у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Тетцойтæ
Тетцойтæ (Тетцоевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггаг равзæрд Стыр Дыгуры зылды, Гæтдзитæ æмæ Нафиты мыггæгтæй. Ацы мыггæгтæ та уырдæм æрбафтыдысты Асыйæ. Тетцойтæ Нæуæггъæумæ æрбалыгъдысты Æхсæрджынæй. Ардыгæй сæ иутæ фæлыгъдысты Цыколамæ, иннæтæ та Чырыстонхъæумæ.
Фиппаинæгтæ
*
Ла-Корунья (провинци)
Ла-Корунья кæнæ А-Корунья (A Coruña, La Coruña) у провинци Испанийы. Ис Галисийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Галисийы провинцитæ
Нерюнгри
Не́рюнгри (Нерюнгри,, Нүөрүҥгүрү) у сахар Якутийы, Нерюнгрийы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Якутийы сахартæ
Бечыр
Бечыр у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Ыгдыр
Ыгды́р (Iğdır) у сахар æмæ район Турчы, Ыгдыры провинцийы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Схонджын дон
Схонджын дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Фыдхуызмæ ’ввæхс.
Чебаркуль
Чебарку́ль (Чебаркуль) у сахар Уæрæсейы Челябинсчы облæсты.
Схонджын дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Гнугъы æфцæг
Гнугъы æфцæг у æфцæг Гнугъгомæй Урстуалты ’хсæн.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Бесатæ
Бесатæ (Бесаевы, ბესაშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Мæстинокы цæрæг, 91-аздзыд Гæуисты Ибрихин куыд радзырдта, уымæ гæсгæ Уæлладжыры комæй, Æрхоны хъæуæй раджы кæддæр Дыгуры коммæ æрбафтыдысты дыууæ æфсымæры, сæ туджджынтæй æмбæхстысты. Дыууæ æфсымæрæй сæ иу æрцард Фæрæскъæтты, иннæ — Мæстинокы. Сæ дыууæ дæр устытæ ракуырдтой. Сæ фыды нæмттæ сын ничи хъуыды кæны, фæлæ уыдон фырттæ — Урусби, Дзегай, Ахмæт, Хазби сты Мæстинокы Бесатæн сæ фыдæлтæ.
Фиппаинæгтæ
*
Коцитæ
Коцитæ (Коциевы) сты ирон мыггаг.
Бласка
Бласка (Блашка, Власкæ ) у ирон нæлгоймаджы ном.
Коцитæ
Фиппаинæгтæ
*
Бласка
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Хуссар Моравийы край
Хуссар Моравийы край (Jihomoravský kraj) у Чехийы крайтæй иу. Йæ административон центр у Брно.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чехийы крайтæ
Уæлвæзы æфцæг
Уæлвæзы æфцæг у æфцæг Урстуалты.
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ
Гнугъы дон
Гнугъы дон у цæугæдон Хуссар Ирыстоны Урстуалты.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цæугæдæттæ
Уæрæх ададжы дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Уане
Уане у ирон нæлгоймаджы ном.
Мæлдзыгхор
Мæлдзыгхор (Vermilingua) у нæххæстдæндагон цæрæгойты дæлкъорд.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Уане
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Бетантæ
Бетантæ (Бетановы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Бетантæ æмæ Чихтистæ Лезгоры рагон цæрæг Сатæйы фырт Малцæджы байзæддаг уыдысты. Чихтистæ халерæйы низæй фæтарстысты æмæ Лезгорæй Стыр Дыгурмæ алыгъдысты. Бетантæ та баззадысты Лезгоры.
Уæлбылы дон
Уæлбылы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Æрыдоны къабаз.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Æрыдоны дон
Мамуцу
Мамуцу кæнæ Мамудзу (Mamoudzou) у Францы фæсденджызон регион Майоттæйы административон центр.
Уасил
Уасил у ирон нæлгоймаджы ном.
Мамуцу
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ Категори:Майоттæ
Уасил
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Еврази
Евра́зи (Европæ + Ази) у дунейы стырдæр материк. Йæ фæзуат у 55 млн км².
Фиппаинæгтæ
*
Легойтæ
Легойтæ (Легоевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Легойты мыггаг равзæрд Туйгъанты мыггагæй. Туйгъанты Генардухъ, дам, йæ дыккаг ус Легойы ныууагъта æмæ Лего йæ сывæллонимæ æрцард Дзинагъайы хъæуы. Фырт ын райгуырд, куы сыстыр и, уæд йæ мады ном райста йæхицæн мыггагæн — Легойтæ.
Фиппаинæгтæ
*
Фæрв къохы дон
Фæрв къохы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Хæтæлдонмæ ’ввæхс.
Уджарма
Уджарма (უჯარმა) у хъæу Гуырдзыстоны Сагареджойы муниципалитеты.
Фæрв къохы дон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Уджарма
Фиппаинæгтæ
Категори:Сагареджойы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Вэйхай
Фиппаинæгтæ
Категори:Шаньдуны сахартæ
Ордубад
Ордуба́д (Ordubad) у Азербайджаны сахар, Ордубады районы административон центр. Ис Нахичеваны Автономон Республикæйы.
Категори:Азербайджаны сахартæ
Фыддон
Фыддон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Джызæлмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Сæхмырза
Сæхмырза у ирон нæлгоймаджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Ферроль
Ферро́ль (El Ferrol, Ferrol ) у сахар Испанийы цæгаты. Ис Галисийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Галисийы сахартæ æмæ хъæутæ
Ливны
Ли́вны (Ливны) у сахар Уæрæсейы Орёлы облæсты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Орёлы облæсты сахартæ
Севанаванк
Истори
IX æнусы размæ моладзандон арæзтæуыд дыууæ аргъуанæй: гыццыл Сыгъдæг Карапеты аргъуан æмæ уæрæх Сыгъдæг Арутюны (Зæрдæвæрæны аргъуан). Уыдон самадта 305-æм азы муртат дзуары бынаты Горигор Лусаворчи. Ашот Багратунийы хицауиуæджы заманы æмæ йæ фæстæ, 200 æзты дæргъ Баргратуниты рæстæджы нысангонд уыд экономикæйы мæ культурæйы рæзт, райдыдтой аргъуантæ 'мæ моладзондæттæ амайын, се ’хсæн Севанаванк дæр. VIII æнусы кæроны сакъадах Севаны æрбынат кодтой цалдæр моладзаны, уыдон самадтой уым сæ кельятæ 'мæ аргъуангонд. Сакъадах хорз бынаты кæй уæвы, уый руаджы моладзанты бæрц фæфылдæр, райдыдта моладзандоны активон арæзтад. Моладзантæ самадтой æртæ аргъуаны, цæрæнбынæттæ æмæ хæдзарадон агъуысттæ.
Моладзандонæн бындур æрæвæдта принцессæ Мириам 874-æм азы — Ашот I Багратуни чызг æмæ йæ кънйаз Гегаркуникы Васак Габуры æмкъай. Цыдæр рæстæг дзы цард Сомихы паддзах Ашот II Æфсæйнаг. Моладзандоны къулты цур тох кодта араббаг хæстонтимæ, Севаны былмæ куы бацыдысты, уæд. Севаны хæсты хайад истой Севанаванкайы моладзантæ дæр.
Æрвитæнтæ
Категори:Моладзандæттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Сомихы моладзандæттæ
Ордубады район
Ордубады район (Ordubad rayonu) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Ордубад.
Категори:Азербайджаны районтæ
Хæраны комы дон
Хæраны комы дон кæнæ Гæдойы къуымæл у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Кæлы Бирæгъзæнгмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Алагиры районы цæугæдæттæ
Заполярный
Заполя́рный (Заполярный — «фæсполярон») у сахар Мурмансчы облæсты. Ис Печенгæйы районы.
Хуытъинатæ
Хуытъинатæ (Хутинаевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Хуытъинатæ равзæрдысты афтæ. Куырттаты комы Дæллагхъæуы цардысты дыууæ æфсымæры. Иу дзы хуынди Хуытъи, иннæ та Еси. Æмæ сæм уыди хъан, схъомыл æй кодтой. Хъаны фыд сын хъаны лæварæн Карцайы зæххытæ радта. Уым цæрын райдыдтой æмæ сæ цот сæ фыды номæй рамыггаг кодта — Хуытъинатæ æмæ Есиатæ. Хуытъи æмæ Еси зæххыл нæ фидыдтой. Байуæрстой йæ. Бæрæггæнæнтæ йыл скодтой. Уый фæстæ сæ цот Карцайæ ралыгъдысты Хъæдгæронмæ.
Фиппаинæгтæ
*
Хусдон
Хусдон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Дур-Дурмæ ’ввæхс.
Джимарайы æфцæг (Дæргъæвсы ком)
Джимарайы æфцæг у æфцæг Джимарайæ Ресы комы ’хсæн.
Хусдон
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Джимарайы æфцæг (Дæргъæвсы ком)
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Дæргъæвсы ком Категори:Тырсыгом
Дзидахантæ
Дзидахантæ (Дзидахановы) сты ирон мыггаг.
Литературæ
*
Евлах
Евлах (Yevlax) у Азербайджаны республикæйы дæлбарады сахар, Евлахы районы административон центр.
Болхов
Бо́лхов (Болхов) у сахар Уæрæсейы Орёлы облæсты, Болховы районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Орёлы облæсты сахартæ
Цырагъдзаутæ
Цырагъдзаутæ у хох Цæгат Ирыстоны. Ис Уæллаг Хъæнийы цур.
Хуыфидуры дон
Хуыфидуры дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Суадагмæ ’ввæхс.
Рамонь
Рамо́нь (Рамонь) у сахарæнгæс посёлок Воронежы облæсты, Рамоны районы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Воронежы облæсты цæрæнрæттæ
Фæсполярон район
Фæсполярон район (Заполярный район) у Ненны автономон зылды район. Йæ административон центр у посёлок Искателей.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ненны автономон зылды районтæ
Джульфайы район
Джульфайы район (Culfa rayonu) у Азербайджаны районтæй иу. Районы административон центр у сахар Джульфа.
Категори:Азербайджаны районтæ
Хуырджын комы дон
Хуырджын комы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны. Кæлы Хæтæлдонмæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
Магометов, Александр Амары фырт
Александр Амары фырт Магометов (Абдулмаджид Омарович Магомедов, ; райгуырдис Кубачийы 1917-æм азы — амардис 2004-æм азы 17 июны Тбилисы) у Гуырдзыстоны, даргинаг æмæ лекъаг æвзæгты специалист, кавказзонынады истори иртасæг. Йæ адæмыхаттмæ гæсгæ у даргинаг.
Магометов у филологон зонæдты доктор (1965), профессор, Дагъистан æмæ Гуырдзыстоны зонады сгуыхт кусæг.
Цардафыст
Суинаг ахуыргонд райгуырдис Кубачийы, ныртæккæ у Дагъистаны Дахадаевы районы, фæлæ йæ царды фылдæр хай цардис Гуырдзыстоны.
Йæ ахуырмæ гæсгæ инженер, 1940-æм азы каст фæцис Гуырдзыстоны индустрион институт. Кусын райдыдта Воронежы, хæдтæхджытæ чи уагъта, уыцы заводы; Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг йæ куыстуатимæ ацыдис Хъазанмæ. Хæсты фæстæ йæ цард раивта Арнольд Чикобаваимæ фембæлд, кæцы Магометовмæ хонæг арвыста, Тбилисы уæд цы Æвзагзонынады ног институт байгом кодта, уырдæм. 1945—48 азты ахуыр кодта институты аспирантурæйы, 1948-æм азы бахъахъхъæдта гуыбецаг æвзаджы тыххæй филологон зонæдты кандидаты диссертаци. 1948-æм азæй куыста «хæххон ибериаг-кавказаг æвзæгты » хайады уыцы институты, 1968-æм азæй ма ахуыр кодта кавказаг æвзæгты кафедрæйы студентты Тбилисы паддзахадон университеты.
1950-æм — 1960-æм азты куыста кæрæдзимæ хæстæг лекъаг æвзæгтæ — табасарайнаг æмæ агъулаг — сфыссыныл. Сæ дыууæйы тыххæй дæр рухс федтой фундаменталон монографитæ, ис дзы тексттæ алыхуызон диалекттыл. Табасарайнаг æвзаджы афыст Александр Магометов бахъахъхъæдта куыд докторы диссертаци (1965). Уый йеддæмæ бацæттæ кодта П. К. Услары табасарайнаг æвзаджы грамматикæ æмæ йæ рауагъта джыппæй 1979-æм азы йæхи фиппаинæгтæ æмæ уæлæмхасæнтимæ. Уыцы иу аз А. А. Магометов рауагъта Услары цардафыст дæр.
Ахуыргонды хо Манаба Магомедова сси зындгонд згъæрыл нывгæнæг.
Йæ царды тыххæй
Категори:Советон Цæдисы лингвисттæ Категори:Кубачийы чи райгуырдис, уыдон Категори:Тбилисы чи амардис, уыдон Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Кавказзонджытæ Категори:Филологон зонæдты доктортæ
Андиатыхъæу
Андиатыхъæу у æдзæрæг хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Хилачъы комы.
1914-æм азы Андиатыхъæуы цардысты 72 адæймаджы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Андиатæ æмæ Елойтæ.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Дмитровск
Дмитро́вск (Дмитровск) у сахар Уæрæсейы Орёлы облæсты, Дмитровсчы районы административон центр.
Ортабайтæ
Ортабайтæ (Ортабаевы) сты дыгурон мыггаг.