cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Брытъиаты Елбыздыхъо
Цардафыст
Елбыздыхъойы бынтæ чи иртæста, уыдон се ’ппæт дæр иу хъуыдымæ æрцыдысты: ницæмæн, дам, хъæуы пьесæйы мидисы бæлвырд-бæрæг историон цаутæ агурын, чи зоны, æмæ, дам, сае фæд дæр нæй, драматурджы ахæм сфæлдыстадон хæс нæ бадомдта, йæ размæ дæр æй не ’вæрдта.
Драматургæн йе сфæлдыстадон нысан æндæр хъуыдытæ æмæ сагъæстæй сбæрæг вæййы. Тохгæнæг хъайтары хъысмæт, йæ миддуне æмæ йе ’мтохгæнæг сæрибар хохæгты фæлгонцтæ сты сæйрагдæр. Уыдон сыстадысты тыхгæнджыты ныхмæ, сæ бартæм сын чи ныхилы, уыцы лæбурджытæн нæ ныббарстой, се сæфт уынынц уæйгæнджытæй, сæ ном æмæ сын кад чи ницæмæ дары, цæхгæр ныхасæй сæ коммæгæс уæвын, дæлбарæй цæрын чи домы, уыцы æрдонджы ныхмæ рацыдысты хъамалвæстæй.
Бæрзонд нысантæ, æнæкъæм хъуыдытæ, рæсугъд æнкъарæнтæ... Се знæгтæ ирвæзынц мæнг фæдфæливæнтæй. Йæ удыхъæд сæ алкæмæн дæр зыны йæ ныхасы, сæхи куыд дарынц, сæ зæрдæтæ цæуыл лæууынц, се ’хсæн цы быцæутæ рауайы, уыдæттæй.
Зынджы стъæлфæнæй сирвæзт пиллон арт. Хазби фæмард, басыгъд уыцы арты. Адæмон зарæг сси йæ цырт. Адæмы зæрдæты баззад æнæбасæттон хъайтарæй, паддзахы æфсæдты ныхмæ тохы дзыллæты сæрхъуызойæ.
Нудæсæм æнусы райдайæны цауты сæдæ азы фæстæ ахъардта революцион тохы улæфт, уымæн æмæ трагеди ныффыстæуыд революционеры къухæй. Уыдис ахæм рæстæг, æмæ-иу трагедийы театры репертуарæй систой, фыссæджы та-иу буржуазон националист схуыдтой. Нациолизмæн уацмысты йæ кой, йæ хъæр дæр нæй. Сæрибары сæраппонд тох æндæр цыдæр хуыйны. Трагедийы æвдыст цæуы феодалон æхсæнад. Хазби дæр уæдæ Хъобаны дзырддзæугæ лæгтæн сæ цауддæртæй нæ уыд.
Уый иу. Иннæмæй та драматург снывæста паддзахы æфсæдты ныхмæ тохы архайæджы. Йæ цæсгомыл цыма ног дуджы революцион тохы пиллон хъазы. Æмулæфт кæнынц истори æмæ ссæдзæм æнусы райдайæны цаутæ. Театрдзаутæ æмæ чиныгкæсджытæ бауарзтой Хазбийы. Стырдæр амондмæ нæ бæллыд Елбыздыхъо. Æмæ йæ йæ рыст удæй бавзæрста.
Назраны фидары талынг къуымы йæ драмæ «Дыууæ хойы» куы фыста, уæд дæр ахæм амондмæ тæхуды кодта. Фыссæгæн зынаргъ цы уыд æмæ кæй сомбоны хорзæхыл уагъта цъæх арт, уыдон иудзинадæй райрæзынц йæ эстетикæйы бындурон принциптæ. Кæнæ ис, кæнæ нæй, æртыккаг истæмæн хъуамæ бынат ма уа царды мидæг. Уый уыд максималисты цæхгæр домæн, æмæ йыл йæ зæрдæ никуы сивта. Ахæм уаг зыны йæ уацмысты сæргæндты дæр: «Худинаджы бæсты — мæлæт», «Маймули — рухсаг, æгас цæуæд ирон тиатр!» Афтæ зæгъæн ис Хазбийы удыхъæд æмæ Хансиаты монологтæй дæр.
Драмæ амад у тыхджын быцæуы бындурыл. Мулкдзаст Тæтæрхъан æмæ йæ хуызæттæ, Хансиат æмæ йæ табугæнджытæн бафидауæн нæй. Патриархалон цардыуаджы гуыппырсартæ фидар хæцынц, чи ныссæфтæг, ахæм мæлинаг æгъдæуттыл, сæ къæхты бын ссæндынц сидзæр чызджыты, рухсмæ кæй тырнынц, æрмæстдæр уый тыххæй. Уыдоныл дæр ис фæхæцæг, æмæ сцырын карз тох. Бæллæхтæн æнæрцæугæ нæ уыд æмæ æрцыдысты. Цардыуаджы бындуртæ æнцонæй нæ фехалдзынæ.
Худинаджы бæсты — мæлæт. Ахæм тæрхон рахастой сæхицæн Хъырым æмæ Ахмæт. Худинагæй стъæлфынц. Хазби æмæ Хансиат та загътаиккой: цагъайраджы царды бæсты — мæлæт. Удварны бæрзонддæр æмвæзадмæ схызтысты драмæ æмæ трагедийы хъайтартæ. Цин цард цъуттавæрдæй? Циу амонд рæхысбастæй? Хазби дæр æмæ Хансиат дæр сæ сæрмæ нæ хæссынц ахæм хъысмæт. Фæлтау — мæлæт. Сæ цæхæркалгæ ныхæсты æмæ монологты ахъардта революцион цауты комулæфт. Кæрæф, мæнгард удхорты æхсæн ферттывтой хуры тынтау, æрфæны фæд ныууагътой се ’мзæххонты æмæ се ’мдугонты зæрдæты сæ цардбæллон удты тæмæнæй.
Куыннæ уыд нæ литературæйы уарзæгой, фæразон, æфсармджын хæххон сылгоймæгты сурæттæ! Секъа æмæ Арсены прозæ уымæн æвдисæн. Арæх-иу баззадысты сæ састбазыр сагъæстæ æмæ мидхъынцъым, мидхъуырдухæнты æвджид. Уыцы уавæрыл никуы сразы уыдаиккой Хансиат æмæ йæ хæрзгæнджытæ. Æргомæй сдзырдта йæ бартыл. Цард, амонд, бæллиц — арф хъуыдыты аныгъуылы, æмæ ссары аккаг дзуаппытæ йæ фарстытæн: адæймаг хъуамæ сæрибар уа, фосау æй ма уæй кæной, йæ зæрдæйы фæндиæгтæм ын цыргъ хъама ма дарой тыхгæнджытæ. «Æдзух мæт, сагъæс, фыдæбон... Уæлдай дзырд, уæлдай къахдзæф ма акæн, ма фæхуд. Дæ фæндон баххæст кæнын нæ, фæлæ йæ æрмæст радзурын дæр ма суæнд. Уый цард у? Уымæн равзæрдтæн дунемæ? Уый цард нæу», — ахæм зондыл хæст у Хансиат. Цæрæццаг чызг басыгъди сафинаг æгъдæутты азарæй. Талынг æгъдæутты амæддагæй райгуырд, фæлæ сси тæрхонгæнæг хæрам, тыхми, мæнгарддзинадæн.
Тæрхонгæнæг æмæ тохгæнæг — ирон сылгоймаг йæ мæлæты бон царды бæрзæндтæй акаст, федта рухс фидæн, фæстагæттыл бафтыдта йе ’ууæнк, йæ ныфсæй сæ сбазырджын кодта.
Йæ арф зондахаст, йе стыр курдиат æмæ дæсныйадæй Елбыздыхъо сарæзта æппæт фадæттæ дæр ирон драматурги æмæ театралон аивады рæзтæн. Йæ кой айхъуыст æнæхъæн Ирыстоныл. Йæ пьесæтæ йын æвæрдтой Ольгинскæ æмæ Æрыдоны, Алагир æмæ Чырыстонхъæуы, Баку æмæ Тифлисы (Калачы), стæй, кæй зæгъын æй хъæуы, Дзæуджыхъæу æмæ Цхинвалы.
Зындгонд цитатæтæ
...ном лæгæн йæ кад у, йæ царды сæр.
Мæгуыр ироны йæ зынтæ дæр айрох вæййынц ныхасы бадгæйæ.
Уарзондзинад зонды коммæ нал фæкæсы.
''Адæмы фарн бирæ у, бирæ у адæмы тых, æрмæст се ’хсæн иудзинад куы уа, уæд. Зæрдиагæй цæуыл ныллæууой, уый баххæст кæндзысты, æрмæст кæрæдзийы ныхас куы 'мбарой, уæд''.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Категори:Ирон драматургтæ Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ Елбыздыхъо Категори:Куырттаты комы Дæллагхъæуы чи райгуырдис, уыдон
804-æм аз
Амардысты
Категори:804
1605-æм аз
Амардысты
Категори:1605
Арыхъхъы рæгътæ
Арыхъхъы рæгътæ, вариант: Кæрдзыны рагъ (Сунженский хребет) у хохы рагъ Цæгат Ирыстон, Мæхъхъæл æмæ Цæцæны. Йæ дæргъ — 70 км. Заманхъулы бæрзонд (926 м) у рагъы бæрзонддæр хохы цъупп.
Фиппаинæгтæ
*
1689
1689 1689 १६८९
Гуыркъуымтыком
Гуыркъуымтыком (Гуркумтыком) у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы ком. Ис Туалгомы.
Хъæутæ
*
1690
1690 1690 १६९०
Трабзон (ил)
Трабзон (Trabzon) у ил (провинци) Турчы цæгат-скæсæны.
Беу
Беу, чыс.ныхас. беввы (Rubia, Марена), йæ уидæгтæй-иу куадзæны рæвдуæттæ сырх ахуырст кæмæн кодтой, уыцы зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Марсель
Марсе́ль (Marseille, Marselha) у стыр сахар Францы хуссары. Марсель у паддзахады стырдæр порт.
Фиппаинæгтæ
Категори:Прованс — Альпæтæ — Æрвхуыз донбылы сахартæ
Хъазан
Хъазан (Казан, Казань) у Тæтæрстаны Республикæйы сæйраг сахар, Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу (йæ бындур æвæрд æрцыд 1005 азы).
Цæрынц дзы 1,2 милуан адæймаджы фылдæр (2017).
Æддаг æрмæг
*
Бæтæхъо
Бæтæхъо у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Дадитæ
Дадитæ (Дадиевы) сты ирон мыггаг.
Литературæ
*
Австрали
Австра́ли (Australia ), официалон ном у Австралийы Цæдис (Commonwealth of Australia) у дунейы æхсæзæм паддзахад йæ фæзуатмæ гæсгæ. Австралийы Цæдисы ис æнæхъæн Австралийы континент æмæ ма цалдæр сакъадахы, уыдонæй æппæты стырдæр у Тасмани.
Сæйраг сахар: Канберрæ.
Административон дих
Австралийы ис 6 штаты, æртæ материкон æмæ цалдæр æддаг территорийы.
Фиппаинæгтæ
*
805-æм аз
Амардысты
Категори:805
1606-æм аз
Амардысты
Категори:1606
1691
1691 1691moi nanca 1691 १६९१ 1691
Тони Сервилло
Тони Сервилло (Toni Servillo; райгуырдис 1959-æм азы 25 январы Афраголæйы, Кампанийы) — итайлаг киноактёр, оперон æмæ драмон театрты режиссёр.
Бадзычъы
Бадзычъы, (Bromus sterilis, Костёр бесплодный, Анизанта бесплодная ) у кæрдæг зайæгой.
Тони Сервилло
Италийы кинематографы дæргъвæтин æмæ æнтыстджын карьерæйы фæстæ Тони Сервилло 2000-æм азты кæроны зындгонд ссис дунейы киноуарзджытæн, нырыккон итайлаг тæккæ зынгæдæр режиссёрты кинонывты кæй ахъазыдис, уый фæрцы — Паоло Соррентинойы «Изумительный»-йы (Джулио Андреоттийы роль) æмæ Маттео Гарронейы «Гоморра»-йы (мафиози Франкойы роль). Дыууæ кинонывы дæр номинацигонд æрцыдысты Сыгъзæрин пальмæ къалиумæ (Каннæйы кинофестивалы сæйраг приз).
Бадзычъы
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Тони Сервилло
Актеры стыр æнтыстыл банымайæн ис зæронд фыссæг æмæ плейбой Джеп Камбарделлойы роль П. Соррентинойы киноныв «Великая красота»-йы. Йæ ацы куысты тыххæй Тони райста Европæйы киноакадемийы преми.
Тони Сервиллойы сфæлдыстады иннæ фарс у оперæты æвæрд. Йæ режиссёрон куыстытæй зынгæдæртæ сты Доменико Чимарозайы оперæ «Отчаявшийся муж», Людвиг Ван Бетховены (дыууæ дæр æвæрд æрцыдысты Сан-Карлойы оперон театры Неаполы) æмæ Модест Мусоргскийы «Борис Годунов», 2003-æмы ма Рихард Штраусы «Ариадна в Наксосе»-йы кæм сæвæрдта, уыцы театр Сан-Карлушы (Лиссабон).
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы актёртæ
1692
1692 1692 १६९२ 1692
806-æм аз
Амардысты
Категори:806
Зонгулдак (ил)
Зонгулдак (Zonguldak) у ил (провинци) Турчы цæгаты.
Категори:Турчы провинцитæ
1693
1693 1693 १६९३ 1693
Мигъдæуы дзуар
Мигъдæуы дзуар кæнæ Мигъдæу æрфысым кодта Уæлладжыры комы Цъамады хъæуы сæрмæ. Ацы дзуары бынмæ нæ фыдæлтæ хуыдтой туджджынты æмæ цæ фидауын кодтой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мифологи
Ногбон
Ногбон кæнæ Нæуæгбон, кæнæ Басилтæ у Ирыстоны кадджындæр бæрæгбæттæй иу.
Ног азы бон кæнынц дыууæ хуызы. Ног нымадæй 31 декабырæй 1 январмæ. Зæронд нымадæй та 13-14 январмæ. Фыццаг заманы кодта хъызт хымæг, бирæ мит-иу æруарыд æмæ суанг уалдзæгмæ нæ тади. Ноггбон æхсæв-иу ирон адæм хæдзаргай æмæ сыхгай скодтой стыр æртытæ. Æртыты æвæрдтой хус хæтæлтæ, къæрцгæнæнтæ. Фæсивæд фиу æмæ ирон цыхтæй кодтой физонджытæ. Амдзыхæй-иу хъæр кодтой: «Сой цæуы, сой, — ацы арты нæ фыдбылызтæ басудзæнт, ног аз нын ног хорздзинæдтæ æрхæссæд».
Бæрæгбон уæлдай хъæлдзæгдæр уыдис хæхбæсты. Стыр арт-иу рухс кодта ком æмæ хæхтæ. Зæрондæй, æрыгонæй-иууылдæр цыдысты арты цурмæ, йæ сæрты гæппытæ кодтой, къахдзоныгътыл бырыдысты. Райсомæй-иу хæдзары хистæр нæлгоймæгтæй исчи раздæр сыстад, хæдармæ-иу æрбахаста æрцыхъæды къалиутæ æмæ куывта: «Ам цал хъилы æмæ къуызыры ис, уал хорздзинады уын ног аз æрхæссæд».
Ногбоны изæр-иу фæсивæд хæдзар-хæдзар зылдысты, хæдзаронты зарæг кодтой, фысымтæ сæ хъæлдзæгæй хæдзармæ хуыдтой, кæрæдзийы уарзтой бирæ æмæ æнæзæрдæхудтæй цардысты.
Категори:Ирон бæрæгбæттæ
1607-æм аз
Амардысты
Категори:1607
Аарон
thumb|right|200px|Аарон [[иконæйыл]] Аарон (אַהֲרֹן [ахарон], этимологи бæрæг нæу) у Библийы пероснажтæй иу, Моисейы хистæр æфсымæр. Библимæ гæсгæ, Моисейы фæрцы Хуыцау дзуттæгтæн рагзаманы Æгъдау куы радта, уæд сауджынæй фыццаг сæвæрдæуыд Аароны. Æппæт сауджынтæ дæр Æгъдаумæ гæсгæ хъуамæ уыдаиккой æрмæстдæр Аароны байзæддæгтæй.
Аароны байзæддæгтæй уыд, евангелисттæм гæсгæ Йесо Чырыстийы чи сæргъуыдта, уыцы Иоанны мад Елисаветæ дæр.
Заманхъулы бæрзонд
Заманхъулы бæрзонд у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Йæ бæрзæнд у 926 метры.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арыхъхъы рæгътæ
1694
1694 1694 १६९४ 1694
Дзалгъæнæ
Дзалгъæнæ у маргджын кæрдæджы ном.
Мощёная
Мощёная (Мощена) у хъæу Украинæйы Волыны облæсты.
Лакъами
Лакъами — хъæбæрхоры зад-иу балуæрстой, сызмæстой-иу æй цыхтызмæст æмæ йæ цыхты æвæрд ныккодтой мæнæуы ссады хыссæйы мидæг, уый фæстæ-иу æй къæйыл сарыдтой дыууæрдыгæй дæр, стæй йæ арты сфыхтой.
Литературæ
Категори:Ирон хæринæгтæ
Харири, Рафик
Рафи́к Хари́ри (райгуырдис 1944 ноябры — амардис 2005 февралы 14-æм бон) уыд ливайнаг миллиардер, политик æмæ та бирæ азты дæргъы йæ бæстæйы премьер-министр. Араббаг дунейы тынг зындгонд адæймаг уыд.
Цард
Аль-Харирийы мыггаг дунейы миллиардерты номхыгъды уыдис 108-æм бынаты, сæ хъæздыгдзинад 4,3 миллиард доллары у. Аль-Харирийæн йæ сæйраг архайд баст уыдис арæзтад æмæ цæттæ бæстыхæйтты уæй кæнынимæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ливаны премьер-министртæ
Ганис
Га́нис (განისი) уыди ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Уыдис Хъудыкомы. Уыдис дзы дыууæ хъæуы: Æддаг (Дæллаг) Ганис æмæ Мидæггаг (Уæллаг) Ганис. 2014-æм азы Гуырдзыстоны цæрджыты сфыстмæ гæсгæ, ничиуал дзы цæры.
1926-æм азы цæрдысты дзы 86 адæймаджы, сæ фылдæр хай уыдысты ирæттæ.
Æддаг Ганисы райгуырдис Гæдиаты Секъа — ирон аив прозæйы бындурæвæрæг.
Ганисы цур, Арагуийы галиу былыл ис Амыраны къæдзæх.
Мыггæгтæ
Æддаг Ганисы цардысты Дзестелтæ, Хъоротæ, Гæдиатæ, Битартæ, Тогъуызатæ; Мидæггаг Ганисы цардысты Гæдиатæ, Рубайтæ, Кодзыртæ æмæ Хъабантæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хъуды ком Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Сечъынатæ
Сечъынатæ, дыгуронау Секъинатæ (Секинаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Секъинаты мыггаджы тыххæй ис таурæгъ, зæгъгæ, дам, раджы кæддæр Хъуды комæй, Ганисы хъæуæй цардагур рацыдысты цыппар æфсымæры: Секъина, Хъыбыз, Къобал æмæ Фæтдзæр. Фæзылдысты Цæгат Ирыстоны кæмтты, уыдысты Уæлладжыры комы, уый фæстæ та æрбафтыдысты Дыгуры коммæ дæр, æрцардысты ам: Хъыбыз — Уæллагкомы, Дымтыхъæуы; Секъина — Къабусы, Къаматы; Къобал æмæ Фæтдзæр æрцардысты Æддаг Къаматы. Ам устытæ ракуырдтой, алкæмæндæр сæ фæзынд бинонтæ. Сæ мыггæгтæ сæ нæмттæм гæсгæ ныффыстой æмæ Дыгургомы фæзынди мыггæгтæ: Дымты — Хъыбызтæ, Секъинатæ, Къобалтæ. Фæтдзæртæ та — Къаматыхъæуы.
Æрвитæнтæ
*
1695
1695 1695 १६९५ 1695
Леонкавалло, Руджеро
Руджеро Леонкавалло (Ruggero Leoncavallo; 1857-æм азы 23 апрелы, Неаполь — 1919-æм азы 9 августы, Монтекатини-Терме) у италиаг композитор, цалдæр оперæйы автор.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы композитортæ Категори:Неаполы чи райгуырдис, уыдон Категори:Тосканæйы чи амардис, уыдон
1608-æм аз
Амардысты
Категори:1608
Цъамаххъо
Цъамаххъо кæнæ цъамахъо у кæрдæджы ном.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
807-æм аз
Амардысты
Категори:807
1696
1696 1696 १६९६
14 июны
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Пловдивы облæст
Пловдивы облæст (Област Пловдив) у Болгарийы Хуссар-Центрон регионы облæст. Йæ административон центр у сахар Пловдив (376 501 цæрæджы ).
Облæст цы территори ахсы, уый фæзуат у 5972,89 км².
Цæрджытæ
2008 азы июлмæ облæсты цардысты 740 878 адæймаджы.
Сахар Пловдивы йеддæмæ, облæсты ма ис æндæр 17 сахары — Асеновград (55 405 цæрæджы ), Баня (3626 цæрæджы ), Брезово (2002 цæрæджы ), Калофер (3274 цæрæджы ), Карлово (26 158 цæрæджы ), Клисурæ (1317 цæрæджы ), Кричим (9039 цæрæджы ), Куклен (6266 цæрæджы ), Лыки (2751 цæрæджы ), Первомай (15 312 цæрæджы ), Перуштицæ (5354 цæрæджы ), Раковски (16 287 цæрæджы ), Сопот (10 011 цæрæджы ), Садово (2454 цæрæджы ), Стамболийски (12 333 цæрæджы ), Сыединение (6098 цæрæджы ), Хисаря (8013 цæрæджы ). Уыимæ ма облæсты территорийыл ис 197 хъæуы.
Административон æгъдауæй облæст дихгонд у 18 хъæубæстæйыл: left|210px|thumb|Пловдивы облæсты хъæубæстæтæ
Транспорт
1980 азæй фæстæмæ Пловдивы ис æхсæнадæмон аэропорт.
Облæсты зæххытыл цæуынц Европæйы ахсджиаг фæндæгтæ — транспортон коридор № 4 (Европæ — Ази) æмæ транспортен коридор № 8 (Бургас — София — Тиранæ).
Фенддæгтæ
thumb|Асеновы фидар Пловдивы облæсты хохы
Фиппаинæгтæ
*
Хуссар Джорджи æмæ Хуссар Сандвичы сакъадæхтæ
Хуссар Джорджи æмæ Хуссар Сандвичы сакъадæхтæ (South Georgia and the South Sandwich Islands) у Стыр Британийы фæсденджызон территори Хуссар Атлантикæйы.
1697
1697 1697 १६९७ 1697
Аксарай (ил)
Аксарай (Aksaray) у ил (провинци) Турчы центры.
Вашингтон
Вашингтон:
Котанто
Котанто кæнæ Биазыртыхъæу у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Цардысты дзы Биазыртæ.
Саукуйтæ
Саукуйтæ (Саукуевы, Савкуевы) сты дыгурон мыггаг.
Котанто
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Саукуйтæ
Равзæрд
Саукуйтæ цæрынц Лескены. Ардæм балыгъдысты Дур-Дурæй. Саукуйтæн се ’рвадæлтæ сты Дзанкистæ, Темыратæ, Байсонгъуртæ.
Фиппаинæгтæ
*
Дадитæ (зайæгой)
Дадитæст.дыг. ныхас. (Thymus, Тимьян, Чабрец) у зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Порту
Порту (Porto []) у Португалийы дыккаг стырдæр сахар (Лиссабоны фæстæ). Æрбынат кодта паддзахады цæгаты. Лæууы цæугæдон Дуэройы былыл.
Цæрджыты нымæц — 240 мин адæймаджы. Портуйы ис метрополитен.
Арвысхъауæг
Арвысхъауæг у тынг бæрзонд хæдзар. Фыццаг арвысхъауджытæ уыдысты 10—12 уæладзыджы бæрзонд (Хоум Иншуренс Билдинг — The Home Insurance Building — Чикагойы). Фæлæ фæстæдæр уыдон систы тынг бæрзонд — ныртæккæ 150 метрæй ныллæгдæр чи сты, уыцы хæдзæртты арвысхъауджытæ нæ хонынц.
Цалдæр арвысхъауæджы лæууынц Уæрæсейы сæйраг сахары дæр, уыдонæй иу — Европæйы бæрзонддæр (268 метры, 61 уæладзыджы).
Мегаполисты зæххы аргъ у егъау, уый тыххæй арвысхъауджыты арæзтад у æфтиагджын.
Æддаг æрмæг
Категори:Амаддзæгтæ
17 февралы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1698
1698 1698 १६९८
809-æм аз
Амардысты
Категори:809
1610-æм аз
Амардысты
Категори:1610
Хъæрццыгъагæрдæг
Хъæрццыгъагæрдæг (Hieracium, Ястребинка) у зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
1699
1699 1699 १६९९
810-æм аз
Амардысты
Категори:810
1700
1700 1700 १७००
Джусойты Нафи
Джусойты Григорийы фырт Нафи́ (райгуырдис 1925-æм азы 27 февралы Ногхъæуы (Арашендайы) , амардис 2017-æм азы 26 июны Дзæуджыхъæуы) уыди ирон фыссæг, филологион зонæдты доктор. Цардис Цхинвалы, 50 азæй фылдæр куыста Зонад-иртасæн институты.
Цардафыст
Райдиан скъола каст фæцис хъæу Кæсагджыны, астæуккаг скъола та – Кировы 1941 азы 20 июны.
1941 азы 22 июны куы райдыдта Фыдыбæстæйы Стыр хæст, уымæй иу мæй рацыдис, афтæ 24 июлы Нафи барвæндæй ацыдис Сырх Æфсадмæ.
Советон Æфсады рæнхъытæй демобилизацигонд æрцыдис 1945 азы ноябры кæрон. 1945 азы 25 декабры куысын райдыдта Хуссар Ирыстоны Компартийы Обкомы кадрты куысты фæдыл инструкторæй. Фæкуыста дзы 1947 азы мартъийы мæймæ, стæй нысангонд æрцыд облæсты газет «Коммунист»-ы цензорæй æмæ дзы аззади растдæр дыууæ азы, стæй йæ сфидар кодтой Гуырдзыстоны ССР Компартийы газет «Заря Востока»-йы сæрмагонд уацхæссæгæй Хуссар Ирыстоны. Ам фæкуыста 1949 азы ноябрьмæ, уый фæстæ райдыдта ахуыр кæнын ССРЦ Зонадон Академийы Уырыссаг литературæйы институты (Пушкины хæдзары) аспирантурæйы. Каст æй фæци 1953 азы декабры. Бахъахъхъæдта кандидатон диссертаци (темæ: «Проблема Кавказа в русской литературе и в творчестве К. Хетагурова») 1953 азы ноябры фæстæмæ æрыздæхт йæ райгуырæн Хуссар Ирыстонмæ. 1954 азы 15 февралы йæ сфидар кодтой Хуссар Ирыстоны Зонад-Иртасæн институты ирон фольклор æмæ литературæйы хайады сæргълæууæгæй, æмæ уæдæй йæ амæлæтмæ куыста уыцы бынаты.
1968 азы декабры Джусойты Нафи бахъахъхъæдта докторы диссертации («История осетинской литературы дореволюционного периода») Мæскуыйы Максим Горькийы номыл дунеон литературæйы институты. 1988 азы æвзæрст æрцыдис Гуырдзыстоны Зонæдты Академийы уæнг–уацхæссæгæй, фæлæ 1990 азы рацыдис уыцы Академийæ, Гуырдзыстон гæрзифтонг фыдгæнджыты Хуссар Ирыстонмæ бырсыныл кæй ардыдта, уый тыххæй.
Джусойты Нафи у ССРЦ-ы фысджыты Цæдисы уæнг 1955 азæй, Литературон критикты дунеон Ассоциацийы (МАЛК) уæнг 1970 азæй, Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон премийы лауреат 1978 азæй æмæ Цæгат Ирыстоны-Аланийы Республикæйы адæмон фыссæг 1995 азæй. 1984 азы йын йæ литературон сфæлдыстады тыххæй лæвæрд æрцыдис «Кады нысаны» орден.
Сфæлдыстад
Джусойты Нафи у ахæм поэтикон æмбырдгæндты автор: «Салдаты зæрдæ» (1944), «Зæрдæты ныхас» (1952), «Лирикæ» (1955), «Ирыстоны сагъæсты чиныг» (1958), «Æз райгуырдтæн хохы» (1960), «Зын кары» (1962), «Æнæном чиныг» (1967), «Сабыр ныхæстæ» (1973), «Изæры рухс» (1988). Нафийæн прозæйы уагъд æрцыд цалдæр чиныджы: «Фыдæлты туг» (1965), «Цардивæны» (1968), «Дыууадæс цæфы иу цæфы хуызæн» (1972), «Адæймаджы мæлæт» (1976), «Сырдоны цæссыгтæ» (1978), «Залты мит» (1989).
Йæ литературон-критикон уацтæй иуæй-иутæ рацыдысты хицæн чингуытæй: «Ирон аив дзырды сæрвæлтау» (1965), «Книга друзей» (2003).
Нафи бирæ фæкуыста аивадон тæлмацы хъуыддаджы. Йæ тæлмацтæ мыхуырæй цыдысты ирон периодикæйы æмæ хицæн чингуытæй дæр: Пушкины роман «Евгений Онегин», Тютчевы æмдзæвгæтæ, А. Сурковы стихтæ, Туманяны, Д. Гулиайы æмæ Кулиев Хъайсыны æмдзæвгæты чингуытæ.
Нафийæн йæхи уацмыстæ дæр ивд цыдысты бирæ адæмты æвзæгтæм. Уырыссагау йын рацыд цыппар чиныджы, гуырдзиагау – æртæ, украинагау – дыууæ, иу – польшæйагау, иу та хъазахаг æвзагыл.
Бирæ уацмыстæ раивта Нафи ирон театрæн: Шекспиры трагедитæ – «Макбет», «Юлий Цезарь», «Укрощение строптивой», Шиллеры «Мария Стюарт», Ибсены «Пьер Гюнт», Софоклы «Царь Эдип» æмæ «Антигона», Толстойы «Удæгасæй мард», Чеховы «Дядя Ваня», Мустай Каримы «В ночь лунного затмения», Марцини Кивичусы «Миндаугас» æмæ æндæртæ. thumb|300px|Нафи 50 азæй фылдæр кæм кусы, уыцы иртасæн институт Цхинвалы. 2006 азы ист къам
2005 аз Нафийы 80-азон юбилей цытджын æгъдауæй сбæрæг чындис Цхинвалы.
2005-æм азы 21 октябры Джусойты Нафи фыццаг хатт базонгæ ис ирон Википедиимæ æмæ баххуыс кодта энциклопедийыл архайджытæн йæ мидисджын фиппаинæгтæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Категори:Хуссар Ирыстоны фысджытæ Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Нафи Категори:Дзауы районы Ногхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:Дзæуджыхъæуы чи амардис, уыдон Категори:1925-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:2017-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Советон Цæдисы фысджытæ
16 февралы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Анкара (ил)
Анкара (Ankara) у ил (провинци) Турчы центры. Административон центр у Анкара (Турчы сæйраг сахар).
Категори:Турчы провинцитæ
Абхаз (инæлар-майор)
Абхаз, Апхадз (Абхазов Иван Николаевич — Абхазов Иван Николайы фырт; 1764—1832) у Уæрæсейы империйы æфсады инæлар-майор. 1830-æм азы сæрды йæ ’фсæдты акодта Тæгиаты ныхмæ стæры, фæззæджы та сæрмагондæй бацыди Дæллаг Хъобанмæ — хъæу ныппырх кодта, адæмы ратардта быдырмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы империйы инæлар-майортæ
Саууойтæ
Саууойтæ (Савоевы, Саввоевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Мыггагы фыдæл Саууойы кæддæр цæцæйнаг хъæуæй сывæллонæй радавтой æмæ йæ Гæлиатыхъæуы Гæдзæутæй иу лæгæн ауæй кодтой. Цæцæйнаг лæппу Гæдзæутæм схъомыл ис, слæг ис, ус ракуырдта, рахицæн Гæдзæутæй æмæ хицæнæй æрцард. Йæ мыггаг скодта йæхи номыл æмæ Гæлиаты хъæуы фæзынд Саууойты мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
13 июны
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Дедегкатæ
Дедегкатæ (Дедегкаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Дедегкатæ æмæ Къеуросты мыггæгты равзæрды тыххæй ис рагон таурæгъ. Уыцы таурæгъмæ гæсгæ, дам, раджы кæддæр Уæлладжыры комæй Дыгургоммæ æрбафтыд иу лæг, йæ ном Тауит (Давид), зæгъгæ. Тауит Дыгуры комы æрцард Къаматы, ус ракуырдта, йæ мыггаг йæхи номæй скодта — Тауиттæй. Йæ фыццаг усæй йын уыд дыууæ фырты: Дедег æмæ Къеурос. Адон куы слæгтæ сты, уæд устытæ æрхастой, рацыд сын цæуæт, сæ мыггæгтæ скодтой сæ нæмттæй: Дедегкатæ, Къеуростæ. Фæстæдæр Дедегкатæ Къаматæй ралыгъдысты Цыколамæ, Къеуростæ та — Чырыстонхъæумæ. Тауиттæ та баззадысты Тауитты сыхы.
Фиппаинæгтæ
*
811-æм аз
Амардысты
Категори:811
Фуншал
Фунша́л (Funchal) у Португалийы сахар æмæ муниципалитет, Мадейрæйы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Португалийы сахартæ Категори:Мадейрæ
1701
1701 1701 १७०१
1612-æм аз
Амардысты
Категори:1612
1703
1703 1703 १७०३
Абайтæ
Абайтæ (Абаевы, აბაშვილი) сты ирон мыггаг.
Истори
Хистæр фæлтæры ныхасмæ гæсгæ, Арвыкомы, Захъхъайы æмæ Хуссар Ирыстоны цæрæг Абайтæ сты Цъæйы комæй алидзæг.
Шуя
Шу́я (Шуя) у Уæрæсейы Ивановойы облæсты стырдæр сахартæй æртыккаг. Цæрынц дзы 57 мин адæймаджы.
Абайтæ
Фиппаинæгтæ
*
Шуя
Шуя у Уæрæсейы рагондæр сахартæй иу. Йæ бындур æвæрд æрцыд XIV æнусы, чингуытæ та йæ кой фыццаг хатт скодтой 1539-æм азы — уыцы аз Хъазаны хан Сафа-Гирей ныддæрæн кодта цалдæр уырыссаг сахары, уыдоны ’хсæн Шуя дæр.
Микеланджело
Микела́нджело Буонарро́ти, æххæст ном у Микеланджело де Франческо де Нери де Миниато дель Сера и Лодовико ди Леонардо ди Буонарроти Симони (Michelangelo di Francesci di Neri di Miniato del Sera i Lodovico di Leonardo di Buonarroti Simoni); 1475-æм азы 6 мартъийы — 1564-æм азы 18 февралы, Ром) уыд италиаг скульптор, нывгæнæг, архитектор, поэт, хъуыдыгæнæг. Уыд Ренессансы дуджы стырдæр мастертæй иу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы нывгæнджытæ Категори:Италийы скульптортæ Категори:Ромы чи амардис, уыдон Категори:Тосканæйы чи райгуырдис, уыдон
Шуя
Незамантæй Шуя уафæн амалиуæгæй цардис. XVIII æнусы та ам фæзындысты фыццаг уафæн мануфактурæтæ.
Сахары рæсугъддзинад кодтой аргъуантæ, 1917-æм азы ам ссæдз аргъуанæй фылдæр уыдис.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ивановойы облæсты сахартæ
Сыгъдæг Хъизæмаргæнæг Григори
Сыгъдæг Хъизæмаргæнæг Григори кæнæ Григор Рухстауæг уыдис Сомихы барухсгæнæг, æппæт сомихæгты фыццаг католикос, цардис III-IV æнусты.
Чжили
Чжили — 1928-æм азы агъоммæ йын чи уыдис, Китайы провинци Хэбэйы уыцы ном. Провинци сарæзтæуыд XVII æнусы, Китайы маньчжуртæ хи куы бакодтой, уæд. Чжили Пекины сахармæ хæстæг кæй уыдис, уыйадыл ын разамынд лæвæрдта комкоммæ уырдыгæй. Ном «Чжили» дзырдæй-дзырдмæ ратæлмацгæнæн ис афтæ: разамынд кæмæн дæттынц, уый.
Сохитæ
Сохитæ (Сохиевы) сты ирон мыггаг.
Чжили
1928-æм азы Гоминьданы тыхтæ куы фæуæлахиз сты, уæд паддзахады сæйраг сахар ахастæуыд Нанкинмæ, Чжилийæн та лæвæрд æрцыдис ног ном — Хэбэй.
Сохитæ
Фиппаинæгтæ
*
Чжили
Категори:Китайы истори
Сыгъдæг Хъизæмаргæнæг Григори
Фиппаинæгтæ
Категори:Дин Сомихы
Бранденбург
Бра́нденбург (Brandenburg, Bramborska, Braniborska) у Германы зæхх. Сæйраг сахар — Потсдам.
Фиппаинæгтæ
*
1704
1704 1704 १७०४
Разграды облæст
Облæст цы территори ахсы, уый фæзуат у 2637 км².
Цæрджытæ
2008 азы июлмæ облæсты цардысты 142 074 адæймаджы.
Сахар Разграды йеддæмæ облæсты ма ис æндæр 5 сахары — Завет (3585 цæрæджы ), Исперих (10 261 цæрæджы ), Кубрат (8920 цæрæджы ), Лозницæ (2448 цæрæджы ), Цар-Калоян (4172 цæрæджы ). Уыимæ ма облæсты территорийылис 96 хъæуы.
Административон æгъдауæй облæст дихгонд у 7 хъæубæстæйыл: left|200px|thumb|Разграды облæст
Фенддæгтæ
thumb|Осенецы хъæуы библиотекæ Разградмæ ’ввахс ис рагон ромаг сахар Абритусы байзæддæгтæ. Разграды мидæг — мæзджыт «Ибрахим паша», Разграды ссæрибарæн монумент («руски паметник») æмæ æндæртæ.
Гуандун
Гуандун (廣東; пиньинь Guǎngdōng) у провинци Китайы хуссары. Административон центр — Гуанчжоу.
Чанкыры (ил)
Чанкыры (Çankırı) у ил (провинци) Турчы цæгаты.
Категори:Турчы провинцитæ
812-æм аз
Амардысты
Категори:812
Печ
Печ:
1613-æм аз
Амардысты
Категори:1613
1705
1705 1705 १७०५ 1705
1706
1706 1706 १७०६
813-æм аз
Амардысты
Категори:813
18 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Печ (Венгри)
Печ (Pécs) у сахар Венгрийы хуссар-ныгуылæны, Бараньяйы провинцийы административный центр.
Киров, Сергей Мироны фырт
1894-æм азы Сергей Костриков сидзæрæй баззадис — йæ фыд бинонты ныууагъта, йæ мад та амардис. Йæ хоты йæхимæ райста йæ нана, лæппу та бахаудис сидзæрдонмæ. Уржумы каст фæцис приходы, стæй сахары училище. 1901-æм азы ацыд Хъазанмæ, бацыд Хъазаны дæллаг механикон-техникон индустриалон училищемæ, кæцы каст фæци æртæ азы фæстæ фыццаг къæпхæны хæрзиуæгимæ. Уыцы иу аз хахнывгæнæгæй акуыста Томсчы, ахуыр кодта Томсчы технологон институты цæттæгæнæн курсыты.
1904-æм азы, Томсчы куы царди, Костриков бацыд УСДКП-мæ (РСДРП), йæ партион фæсномыг уыд «Серж». 1905 фыццаг хатт архайдта демонстрацийы, пъæлицæйы кусджытæ йæ ’рцахстой. Ахæстонæй куы рацыдис, уæд ссис тохгæнæг балты разамонæг.
1905 Томсчы сахары партион конференци Костриковы снысан кодта партийы Томсчы комитеты уæнг. 1906-æм азы июлы Костриков ногæй æрцахстæуыд, бакодтой йæ Томсчы ахæстонмæ иу аз æмæ ’рдæджы æмгъуыдмæ. 1908-æм азæй Сергей Костриковуыдис профессионалон революционер, архайдта Иркутск æмæ Новониколаевсчы (ныр Новосибирск).
1909-æм азы уый æрбацыдис Дзæуджыхъæумæ. Æмткæй дæс азы дæргъы Киров цардис уыцы сахары. Йæ архайды мидис уыд социалистон идейæтæ Цæгат Кавказы цæрджыты æхсæн парахат кæнын. Ам куыста кадетон газет «Терек»-ы уацхæссæгæй. Раст Дзæуджыхъæуы, газет «Терек»-мæ йæ уац ратгæйæ, фыццаг хатт спайда кодта йæ хъуыстгонд фæсномыгæй.
thumb|Мария Маркус [[цухъхъайы]] Дзæуджыхъæуы ма базонгæ кодта йæ суинаг бинойнаг Маркус Марияимæ. Марияйы мыггаг уыд Цæгат Кавказимæ тынг баст, уый райгуырдис Дербенты цæрæг дзуттаг бинонты æхсæн, мидхæсты дæргъы йе ’фсымæр Яковы азербайджайнаг мусаватисттæ фехстой Гуырдзыстоны Пасанауры станцæмæ ’ввахс (Яковы ном хæссы, Кировы уынджы цæхгæрмæ чи цæуы, уыцы Маркусы уынг).
1912-æм азы Кировы æрцæхстой æмæ аластой Томскмæ тæрхон кæнынмæ. Уыцы азы 16 мартъийы тæрхон æй ссардта æнæхос, æмæ уæд Костриков-Киров фæстæмæ раздæхти Дзæуджыхъæумæ.
1918-æм азы уалдзыгон бонты Киров сси Терчы облæсты советы уæнг, уыцы азы июлы архайдта Фæндзæм Æппæтуæрæсеон советты съезды, ноябры — Æхсæзæм съезды. 1919-æм азы куыста Астраханы рæстæгмæйы революцион комитеты сæрдарæй, контрреволюцион сыстад банцайын кæны.
1920-æм азы, Сырх Æфсады рæнхъыты бацыдис Бакумæ. Куыд советон делегацийы уæнг архайдта Польшæимæ фидыды бадзырдыл, ссис большевикты партийы Кавказы бюройы уæнг. 1921-æм азы Киров сси Азербайджаны коммунистон партийы фыццаг секретарь. Ирон литератор Доййаты Саханджери афтæ афыста Кировы иу раныхас Бакуйы :
1923-æм азы та æвзæрст æрцыд партийы Центрон Комитеты уæнгæй.
1926-æм азы Сергей Киров сси Ленинграды губернæйы комитеты фыццаг секретарь, уыцы азæй разамынд лæвæрдта уыцы сахар æмæ йæ алфамбылай зæххытæн. Киров царди Каменноостровский проспекты, Бенуайы хæдзары (йæ уыцы фатер ныртæккæ у Кировы музей ).
Мæлæт
thumb|Кировы номæн монумент [[Кировы уынг|Кировы уынджы, уый уацхæссæгæй кæм куыста, уыцы бæстыхайы ком-коммæ]] Киров Николаев Леониды къухæй фæмардис Ленинграды. Киров Николаевы усимæ (Милдæ Драуле) гадзрахатæй цыди, уый тыххæй зæрдæхсайдæй йæ амардта йæхи дамбацайæ Николаев. Ис æндæр верситæ дæр — политикæимæ баст у, ахæмтæ.
Кировы амарды фæстæ бирæ советон сахартæ, хъæутæ, колхозтæ æмæ æндæр бынæттæн радтой йæ ном. Ирыстоны дæр ис Кировы район, Кировыхъæу, Дзæуджыхъæуы — Кировы уынг æмæ Кировы номыл зонадон библиотекæ.
Киров куы амардис, уæд йæ марджыты агурыны ’фсонæй Сталин райдыдта Стыр Æфснайд. Уæд ахст æрцыдысты бирæ адæм, уыдоны ’хсæн Бухарин, Каменев æмæ Зиновьев.
Фиппаинæгтæ
Категори:Википеди:Хуыздæр статьятæ Категори:Уæрæсейы революционертæ Категори:Политикон фæсномыгтæ Категори:Дзæуджыхъæуы зындгонд адæм Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Категори:Уржумы чи райгуырдис, уыдон Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
Мадейрæ
Маде́йрæ (Madeira — «хъæдвыд») у португайлаг архипелаг æмæ автономон регион Атлантикон океаны.
*
Тегкатæ
Тегкатæ кæнæ Теккатæ, Текъатæ (Тегкаевы, Текаевы) сты ирон мыггаг.
Истори
Тегкаты мыггаг хауы Туалгомы мыггæгты рагондæртæм. Таурæгъмæ гæсгæ, Тегка, Магка æмæ Хъайтмаз æфсымæртæ уыдысты. Уæллаг æмæ Дæллаг Зæрæмæджы хистæртæ Тегкаты Цопан æмæ Мæхæмæт дзырдтой, зæгъгæ, абоны онг дæр Тегкатæ æмæ Магкаты ’хсæн чызг куырд не ’рцыд, фæлæ Тегкатæ дæр æмæ Магкатæ дæр Хъайтмазтимæ лымæн кæнын байдыдтой. Тегкатæ æмæ Магкатæ куывдтæ дæр (Мецком, Сидæн, Реком, Хохы дзуар) иумæ кодтой. Мецхъомы сын цардахъ дæр уыд. Тегка, Магка æмæ Хъайтмазы æрбалыгъд Туалгоммæ, æвæццæгæн, хауы монголты æрбабырсты дугмæ. Ацы мыггæгтæ равзæрдысты Тегка, Магка æмæ Хъайтмазы нæмттæй, хонынц сæ Цæразоны цæуæт. Туалгоммæ дам æрбафтыдысты Тырсыгомæй. Хуыздæр цардагур рахызтызты Æрхоны æфцæгыл, цыдысты Æрыдоны комы, бафтыдысты Нузалмæ. Сæ фæндаг адарддæр кодтой æмæ æрлæууыдысты Зæрæмæджы. Ам фондз комы: Къасарайы, Цмийы, Нары, Мамысоны æмæ Адайы кæрæдзийыл æмбæлдысты. Фæстæдæр ма Дæллаг Зæрæмæгмæ æрлыгъдысты Дзоцъитæ. Таурæгъмæ гæсгæ, уыдон æрбафтыдысты Гуырдзыйæ. Ацы ран сырæзт æртæ хъæуы: Магкатыхъæу, Тегкатыхъæу, Дзоцъитыхъæу. Хъайтмаз ам не ’рцард, ацыд Адайы коммæ æмæ æрцард Уæллаг Зæрæмæджы. Цæразонтæ дих кодтой Уæллаг æмæ Дæллаг Цæразонтыл. Нымад уыдысты уæздæттыл. Уæллаг Цæразонтæм хаудтой: Магкатæ, Тегкатæ, Сихъотæ, Мамытæ, Дзоцъитæ, Абойтæ, Хъайтмæзтæ, Куыдзæгтæ. Сæхи иннæ мыггæгтæй уæлдæр кодтой, Мыкалгабырмæ дæр сæхи хæстæгдæр хуыдтой. Сæхиуыл æлдариуæг кæнын никæй уагътой. Уымæн сын бар лæвæрдта, цы фидар сын уыд, уый.
Уæллаг Зæрæмæгæн фидар уыд, Цъуалийы (Дæллаг Бурон). Дæллаг Цæразонтæ бирæ фылдæр уыдысты æмæ ахстой хъæутæ: Цъуали, Цъæй, Нузал, Амасин, Бад, Къора, Нæзыджын. Зæрæмæджы цæрæг мыггæгтæ сæхи Мамысоны комы цæрджытæй уæлдæр кодтой, чызг дæр сæ стæм хатт куырдтой. Фæлæ уæддæр Тегкатæн сæ иу хай — Гагкайы цæуæт — ацыдысты цæрынмæ Мамысоны ком Лисрийы хъæумæ. Уыдон уыдысты Схайы фырттæ: Мæцыхъо æмæ Борыхъо, сæ зæххытæ Зæрæмæджы баззадысты. Седаны фырт Кандуа йæ лæппутæ: Дзанаспи, Дзагко æмæ Алекси æфцæгыл ахызтысты Гуырдзымæ, 1908-1910 азты адæм хохæй быдырмæ куы райдыдтой лидзын, уæд лисрийаг Тегкатæ дæр алыгъдысты. Алчи сæ зæххагур афтыд æндæр æмæ æндæр ранмæ. Уыд ма дзы туджджынтæй хидард айсыны хъуыддаг дæр. Гагкайы цæуæтæй Аврам йæ фырттимæ (Темур, Навруз æмæ Маци) ам фæтуджджын æмæ алыгъд Куырттаты коммæ, æрцард Хæрисджыны. Фæстагмæ дзы Тегкатæй ничиуал цард, фæлæ сæ хæдзары бынæттæ, сæ хуымты нæмттæ баст уыдысты Тегкаты мыггагимæ. Тегкатæ цæрынц Дыгургомы дæр, Доныфарсы, ныр уырдыгæй алыгъдысты Лескен, Лабæ, Хæзныдон, Куырттаты ком, Беслæн æмæ æндæр рæттæм. Дыгургоммæ дæр Тегкатæ фæлыгъдысты, кæй фæтуджджын сты, уый тыххæй. Дыууæ æфсымæрæй Тегкатæ фæтуджджын сты Туалгомы æмæ æрцардысты Дыгургомы. Ирæттæ Дыгургоммæ кæй лыгъдысты, уымæн бирæ цæвиттонтæ ис. XIX æнусы райдиан, уæлдайдæр та XIX æнусы астæу, Дыгургомы æлдæрттæй бирæтæ Туркмæ алыгъдысты æмæ сын сæ зæххытæ æлхæдтой æндæр кæмттæй æрцæуæг мыггæгтæ: Сихъотæ, Костантæ, Мецъитæ, Дзоцъитæ, Тегкатæ.
Тегкатæ цæрынц Хуссар Ирыстоны дæр. Хуссар Ирыстоны Тегкатæн сæ фыдæл уыд Хазмай, ралыгъд Зæрæмæгæй. Ручъы æфцæгыл æрцыд йæ фырттимæ æмæ æрцард Хъорнисы комы. Хазмайы йеддæмæ ма Хуссар Ирмæ ралыгъд Седан йæ фырт Кандуаимæ. Уыдон та æрцардысты Цъунары. Тегкатæ алырдæм ныппырх сты Зæрæмæгæй: Мамысоны коммæ, Уæлладжыргоммæ, Куырттатæм, Дыгургоммæ, Хуссар Ирмæ, Хуссар Ирæй та Гур æмæ Боржомы районтæм.
Фиппаинæгтæ
*
1614-æм аз
Амардысты
Категори:1614
Федерер, Роджер
Роджер Федерер (Roger Federer; райгуырдис 1981-æм азы 8 августы Базелы) у зынгæ швейцариаг теннисæй хъазæг, ATP-йы рейтингы раздæры фыццаг бынат ахсæг. Бирæ теннисы дæснытæ, нырыккон æмæ раздæры хъазджытæ нымайынц Федереры æппæты стырдæр теннисæй хъазæгыл. Федерер сарæзта цалдæр рекорды: ATP-йы рейтингы ахста фыццаг бынат 310 къуырийы, 237 къуырийы фæд-фæдыл уыд ATP-йы рейтингы фыццаг бынатыл.
Палтога
Па́лтога (Палтога) у хъæу Уæрæсейы. Ис Вологдæйы облæсты.
Федерер, Роджер
Фиппаинæгтæ
Категори:Теннисисттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Швейцарийы теннисисттæ
Палтога
Хъæу фæзындис 2001-æм азы июны — раздæр цалдæр хъæуы баиу кæнынæй.
2002-æм азы сфыстмæ гæсгæ Палтогайы цæрынц 295 адæймаджы, сæ фылдæр хай уырыссæгтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Вологдæйы облæсты цæрæнрæттæ
Хъæцмæзтæ
Хъæцмæзтæ (Качмазовы, ყაჩმაზაშვილი ) сты ирон мыггаг. Цардысты Къуыдаргомы Хъеуселты хъæуы.
Ташкент
Ташкент (узб. Toshkent, Тошкент) у Узбекистаны сæйраг сахар, Астæуккаг Азийы стырдæр æмæ рæсугъддæр сахартæй иу. Цæрынц дзы 2,3 милуан адæймаджы.
Хъæцмæзтæ
Фиппаинæгтæ
*
Ташкент
1966 азы 26 апрелы Ташкентыл æрцыди стыр зæххæнкъуыст. Советон Цæдисы бирæ республикæтæ æмæ сахартæ æххуыс кодтой Узбекистаны сæйраг сахар ногæй рацæразынæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Узбекистаны сахартæ Категори:Мегаполистæ
Бурмæсыг
Бурмæсыг (ბურმასიგი) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Туатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тырсыгом Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
814-æм аз
Амардысты
Категори:814
1707
1707 1707 १७०७
Цъала (хъæу)
Цъала у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
1708
1708 1708 १७०८
12 июны
12 июны, иронау хурхæтæны мæйы 12-æм бон — азы 163-æм бон (даргъ азы 164-æм бон).
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Къæсула
Къæсуласт.дыг. ныхас. (Lactuca, Латук, Салат) у, астрæты бинонадмæ чи хауы, ахæм зайæгойты мыггаг.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
815-æм аз
Амардысты
Категори:815
16 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1709
1709 1709 १७०९ 1709
Буффало
Буффало, Баффало (Buffalo) у штат Нью-Йорчы сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нью-Йорчы сахартæ
1616-æм аз
Амардысты
Категори:1616
Кумух
Куму́х (Гъумук, Кумух) у Дагъистаны хъæу, Лакаг районы административон центр.
1710
1710 1710 १७१० 1710
816-æм аз
Амардысты
Категори:816
1711
1711 1711 १७११
1617-æм аз
Амардысты
Категори:1617
Эскишехир (ил)
Эскишехир (Eskişehir, тæлмацгæнæн ис куыд «зæронд сахар») у ил (провинци) Турчы ныгуылæны. Йæ сæйраг сахар у Эскишехир.
Сахары ис дыууæ университеты, уыдонæй стырдæр — Анатолийы университет (Anadolu Üniversitesi) — у бæстæйы тæккæ стырдæр.
Провинци дих кæны 14 районыл (илче).
1712
1712 1712 १७१२
Персайнаг адæм
Персайнæгтæ ( — Fārs, — Pārs,  ایرانی — Irāni) сты ирайнаг адæмтæй иу, Ираны бындурон адæм.
Категори:Ираны адæмтæ Категори:Ирайнаг адæмтæ
1713
1713 1713 १७१३
Пысырахуызтæ
Пысырахуызтæ (Urticaceae, Крапивные) сты дыхайон зайæгойты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойты бинонæдтæ
Караман (ил)
Караман (Karaman) у ил (провинци) Турчы хуссары.
Категори:Турчы провинцитæ
Хуыцъистатæ
Хуыцъистатæ (Хуцистовы) сты ирон мыггаг.
*
Дæллаг Саксони
Дæллаг Саксони (Niedersachsen, Neddersassen) у зæхх Германы цæгат-ныгуылæны. Сæйраг сахар — Ганновер.
Фиппаинæгтæ
*
817-æм аз
Амардысты
Категори:817
Русейы облæст
Облæст цы территори ахсы, уый фæзуат у 2791 км².
Цæрджытæ
2008 азы маймæ облæсты цардысты 265 061 адæймаджы. Русейы сахары йеддæмæ облæсты ис æндæр аст сахары — Борово (Болгарийы сахар) (2546 цæрæджы ), Бялæ (9841 цæрæджы ), Ветово (5093 цæрæджы ), Глоджево (3814 цæрæджы ), Сеново (1593 цæрæджы ), Две-Могили (4520 цæрæджы ), Мартен (3813 цæрæджы ) æмæ Сливо-Поле (3427 цæрæджы ). Уыимæ ма Русейы облæсты территорийыл ис 74 хъæуы.
thumb|left|250px|Русейы облæст Административон æгъдауæй облæст дихгонд у аст хъæубæстæйыл:
Фиппаинæгтæ
*
1714
1714 1714 १७१४
1715
1715 1715 १७१५
Кубачи
Кубачи́ у Дагъистаны хъæу. Ис Дахадаевы районы.
Силистрæйы облæст
Силистрæйы облæст у Болгарийы Цæгат-Скæсæйнаг регионы облæст. Йæ административон центр у сахар Силистрæ.
Силистрæйы облæсты фæзуат у 2846 км².
Цæрджыты нымæц у 142 мин адæймаджы, кæцытæ цæрынц 5 сахары æмæ 113 хъæуы. Облæст административон æгъдауæй дихгонд у 7 хъæубæстæйыл.
Силистрæйы облæсты хъæубæстæтæ
left|230px|thumb|Силистрæйы облæст
Фиппаинæгтæ
*
Медойтæ
Медойтæ, дыгуронау Мудойтæ (Медоевы, მედოშვილი ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Раджы заманы Дзауы комы, Жриайы хъæуы цардысты дыууæ æфсымæры: Медо æмæ Бедо. Медо йæ цæуæтимæ цæргæ баззад Жриайы, æмæ йæ цæуæт райстой мыггаг Медойтæ — сæ фыд Медойы номæй. Бедо алыгъд Цæгат Ирмæ æмæ уым йæ цæуæт мыггаг скодта йæхи номæй — Бедойтæ. Медойтæ æмæ Бедойтæ æрвадæл мыггæгтæ сты.
Раздæр Медойтæ цардысты Жриайы хуссар фарс. Ам ма цардысты Котолитæ дæр. Ацы хъæуы алыфарс бирæ ис згъæркъахæнтæ. Медойтæй бирæтæ куырдадзы куыст кодтой. Жриамæ æввахс ис Барсы хъæу. Ам раздæр цардысты Бестаутæ, фæлæ алыгъдысты æндæр рæттæм. Ныр дзы фылдæр цæрынц Гасситæ. Ахæм ныхас ис, зæгъгæ, раздæр ам цардысты лекъ, фæндыдис сæ ирæтты сæ дæлбар бакæнын, фæлæ сын нæ бантыст. Мæсгуытæ дæр фæцарæзтой ацы бынæтты.
Фиппаинæгтæ
*
Альдровандæ
Зайы доны бын, сæрибарæй дзы фæленк кæны. Уидæгтӕ йын нæй. Йæ сыфтæ рæбынæй сты лыстæг, фæлæ кæронмæ ’ввахс æваст ауæрæх вæййынц, дыууæ æрдæгдымбыл хайы сæ рауайы.
Дæллагхъæу (Мæхъхъæл)
Дæллагхъæу (Долакх-Юрт, Долаково) у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы, Цæгат Ирыстоны арæныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
1716
1716 1716 १७१६ 1716
818-æм аз
Амардысты
Категори:818
Хъайсери (ил)
Хъайсери (Kayseri) у ил (провинци) Турчы центры.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
Цъубен
Цъубен (წუბენი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Лехурагомы.
Сыхтæ
Хъæу кæны æртæ дихы:
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
1717
1717 1717 १७१७ 1717
1620-æм аз
Амардысты
Категори:1620
Лакаг адæм
thumb|left|250px|Лакæгтæ кæм цæрынц, уыцы бæстæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны адæмтæ Категори:Кавказы адæмтæ
Хъазбеги, Алыксандр
Хъазбеги Алыксандр (Александр Казбеги; ალექსანდრე ყაზბეგი; 1848—1893) уыдис гуырдзиаг фыссæг, XIX æнусы критикон реализмы минæвар.
Райгуырдис хъæздыг дворянты бинонты ’хсæн, Сæнайы хохрæбын чи æрбынат кодта, уыцы историон бæстæ Хиуы.
Йæ фыдæй йын баззадис стыр хæдзарад. Уым цы хъазайрæгтæ цардис, уыдонæн тынг фенцондæр кодта сæ цард. Фæстæдæр Хъазбеги афтыдис хæхбæстæм æмæ дзы цасдæр фæцардис хуымæтæг фыййауæй.
1879-æм азæй фæстæмæ уый цардис Тбилисы, куыста газет «Дроеба»-йы.
Йæ уацмысты Хъазбеги ныв кодта хохæгты уæззау цард, йæ сæйрагдæр темæтæй иу уыдис традицион æхсæнады уагæвæрдтæ æмæ адæймаджы ’хсæн быцæудзинад. Йе ’ппæт уацмыстæ фыст æрцыдысты 1880 æмæ 1886 азты ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Фысджытæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Гуырдзиаг фысджытæ Категори:1848-æм азы чи райгуырдис, уыдон Категори:Сæнайыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:1893-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Тбилисы чи амардис, уыдон
1718
1718 1718 १७१८ 1718
Ганновер
Ганно́вер (Hannover) у Германы сахар, Дæллаг Саксонийы административон центр.
Лураг адæм
Лурæгтæ сты ирайнаг адæмыхатт ныгуылæйнаг Ираны, Загросы хæхты. Адæмы иумæйаг нымæц у 2,6 милуан адæймаджы. Лурæгтæ дихгонд сты цыппар хæстæг знæмон къордыл: пиш-е куха æмæ пошт-е куха Лурестаны, мамасани æмæ кухгилуйе та Фарсы.
Дзурынц лураг-бахтияраг æвзагыл (хауы ирайнаг къорды ныгуылæйнаг ирайнаг æвзæгты дæлкъордмæ). Лурæгтæ сты шиитаг пысылмæттæ.
820-æм аз
Амардысты
Категори:820
1719
1719 1719 १७१९ 1719
Кырыккале (ил)
Кырыккале (Kırıkkale) у ил (провинци) Турчы.
Категори:Турчы провинцитæ
Датæ Туташхиа
Романы парахатæй æвдыст цæуы революцийы размæйы гуырдзиаг æхсæнад. Уацмысы сæйраг герой, гуырдзиаг мифтæй райсгæ муртаттаг ном Туташхи чи хæссы, уыцы Датæ Туташхиа йæхи раз æвæры стыр нысан: сыскъуынын æвзæрдзинад æмæ дуне фæхуыздæр кæнын. Йæ архайды азарæй уый фезнаг ис закъон æмæ паддзахадмæ, ссис абырæг.
Роман цалдæр хатты мыхуыры рацыдис Гуырдзыстоны æмæ Уæрæсейы æмæ тæлмацгонд æрцыдис къорд европæйаг æвзæгтæм.
1977-æм азы уацмысмæ гæсгæ систæуыд бирæсерион фильм «Берега».
Категори:Литературон уацмыстæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Гуырдзыстоны литературæ
Сидæмонты дзуар
Сидæмонты дзуар у хохы цъупп Хуссар Ирыстоны. Ис Гудисгомæй Чысыл Леуахи гомы æхсæн.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Былдидинон зайæгойтæ
Былдидинон зайæгойтæ (Lamiaceae кæнæ Labiatae, Яснотковые кæнæ Губоцветные) сты дыхайон зайæгойты бинонад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойты бинонæдтæ
1720
1720 1720 १७२०
1621-æм аз
Амардысты
Категори:1621
Зæрæда
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
821-æм аз
Амардысты
Категори:821
1721
1721 1721 १७२१
Къолотæ
Къолотæ (Колоевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггаджы хистæртæ куыд дзурынц, уымæ гæсгæ Доныфарсы цæрæг Къолотæн сæ рагфыдæл Къоло цард Гуырдзыйы. Уым раскъæфта гуырдзиаг чызг æмæ Дыгуры комы, Доныфарсмæ æрцард. Ам сын райгуырд фараст фырты. Уыдон куы сыстыртæ сты, уæд сæ фыды номæй, Къолотæ, зæгъгæ, скодтой сæ мыггаг. Дыууæ æфсымæрæй Доныфарсæй Цæцæн-Мæхъæлмæ алыгъдысты, æмæ уым дæр фæзынд Къолоты мыггаг. Иннæ æфсымæртæ цардысты Доныфарсы. Чидæртæ сæ алыгъд Лескенмæ.
Фиппаинæгтæ
*
Гдулет
Гдулет, Гъдулет кæнæ Бибылтæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Литературæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
1722
1722 1722 १७२२
Вермланд (лен)
Ве́рмланд (Värmlands län) у провинци (лен) Швецийы ныгуылæны. Йæ централон сахар у Карлстад.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы административон дих
Мæскуыйы облæст
Мæскуыйы облæст (Московская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект.
Фиппаинæгтæ
*
Лурестан
Луреста́н ( — Lorestân) у Ираны остантæй иу. Æрбынат кодта бæстæйы ныгуылæны. Цæгаты æмарæн у Хамаданимæ, цæгат-ныгуылæны — Керманшахимæ, цæгат-скæсæны — Меркезиимæ, ныгуылæны — Иламимæ, скæсæны — Исфаханимæ, хуссары — Хузестанимæ.
Останы фæзуат у 28 мин кв. км. Цæрджыты нымæц — 1 милуан 760 мин адæймаджы. Сæ фылдæр хай сты лурæгтæ.
Сæйраг сахар — Хорремабад. Останы ма ис ахæм сахартæ: Боруджерд, Алигударз, Доруд, Нурабад.
Административон дих
Фараст шахрестаны: Азна, Алаштар, Алигударз, Боруджерд, Доруд, Кудашт, Нурабад, Пол-Дохтар, Хорремабад.
Фиппаинæгтæ
*
1723
1723 1723 १७२३
1724
1724 1724 १७२४
Андромедæ (стъалыгуппар)
Андромедæ (Andromeda) у Цæгат æрдæгтымбылæджы стъалыгуппар.
1623-æм аз
Амардысты
Категори:1623
Андромедæ (стъалыгуппар)
Категори:Стъалыгуппæрттæ
Къуайса
Къуайса у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы сахар. Ис Къуыдаргомы, Стырдоны былыл.
Къуайсайы мэр у Гæджиты Чермен.
1950-æм азы 12 октябры раздæры Часавалы хъæусоветы Къуайсайы хъæуы бынаты сæвзæрди посёлок Къуайса. Сахары статус посёлокæн радтой 2007-æм азы 16 сентябры.
Йæ алфамбылай хæхтæ сты зды æмæ цинчы æрзæтæй хъæздыг.
Къуайсамæ ’ввæхс ис стыр хæххон цад — Къозы цад.
Къуайсайæн ис æфсымæрон ахастытæ Мæскуыйы облæсты посёлок Томилиноимæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ‎ Категори:Хуссар Ирыстоны сахартæ
Кыршехир (ил)
Кыршехир (Kırşehir) у ил (провинци) Турчы центры.
Категори:Турчы провинцитæ
Бильбао
thumb|right|300px|[[Гуггенхаймы музей Бильбаойы]]
Фиппаинæгтæ
Категори:Баскæгты Бæстæйы сахартæ
1725
1725 1725moi nanca 1725 १७२५
Æхсæртæггатæ
Æхсæртæггатæ — Нарты сæйрагдæр мыггæгтæй иу, йæ сæйрагдæр миниуджытæ сты лæгдзинад æмæ хъару. Æхсæртæггаты мыггаг райдыдта Уæрхæджы фырт Æхсæртæг æмæ Сайнæгонæй, Æхсæртæджы байзæддæгтæ: Уырызмæг, Хæмыц, Сослан, Батырадз, Сатана. Æхсæртæггатæ фылдæр сты хæстон адæм, тыхгæнæг сын тых нæ ары, ничи сыл уæлахиз кæны. Ныфсхаст, хъаруджын æмæ зондджын. Батрадз та у тынг ныфсхаст æмæ уæндон. Зæдтæ æмæ дзы дауджытæ дæр тæрсгæ кæнынц, Хуыцауимæ дæр кæны быцæу. Нарты кадджыты зынгæдæр хай æвдисы ацы хъайтарты сгуыхтдзинæдтæ.
Литературæ
* Категори:Ирон мифологи Категори:Нарты кадджытæ Категори:Нарты хъайтартæ
1624-æм аз
Амардысты
Категори:1624
Игъзойнæ
Игъзойнæдыг. дзырд кæнæ уырыдзыгонд (Laserpitium, Гладыш) у кæрдæг зайæгойты мыггаг.
Гæтæгтæ
Гæтæгтæ, вариант Гæтæгатæ (Гатаговы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Игъзойнæ
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ дыгуронау
Джокович, Новак
Новак Джокович (Новак Ђоковић; райгуырдис 1987-æм азы 22 майы Белграды) у зынгæ сербаг теннисæй хъазæг. Бирæ теннисы дæснытæ, нырыккон æмæ раздæры хъазджытæ нымайынц Джоковичы æппæты стырдæр теннисæй хъазæгыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Теннисисттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Белграды чи райгуырдис, уыдон
Такъæтæ
Такъæтæ (Такаевы) сты ирон мыггаг. Цардысты Хъуды комы.
*
Сæкæры цæхæра
Сæкæры цæхæра (Beta vulgaris subsp. vulgaris; Сахарная свёкла) у техникон культурæ, цæхæрайы дæлхуыз.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1727
1727 1727 १७२७ 1727
Рæзбын
Бындурæвæрд æрцыдис 1903-æм азы. 1914-æм азы Рæзбыны цардысты 336 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дыгуры районы цæрæнрæттæ
1728
1728 1728 १७२८
Заманхъул
Хъæуы бындур æвæрд æрцыд 1835-æм азы.
Конья (ил)
Конья (Konya) у ил (провинци) Турчы ныгуылæны.
Заманхъул
Фиппаинæгтæ
Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ Категори:Арыхъхъы рæгътæ
Конья (ил)
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы провинцитæ
822-æм аз
Амардысты
Категори:822
1625-æм аз
Амардысты
Категори:1625
Æхсæртæггаты Зивæг
Æхсæртæггаты Зивæг — Нарты кадджытæй, Æхсæртæггаты мыггаджы минæвар. Куыстæн нæ уыд, Зивæг ном дæр ыл уымæн сбадт, фæлæ йæ ныхас, йæ ракуывд цæуаг уыд. Борæты Бурæфæрныджы чызг ыл кæй худт, уый тыххæй йæ æнæлæгæй басывæрджын кæнын кодта. Уый фыдæй сæ Нарт къамбецы цармы тыхтæй фурды баппæрстой. Фæлæ сæ уылæнтæ иу атагъамæ раппæрстой, æмæ уым Бурæфæрныджы чызджы уынаффæйæ, Зивæджы скуывд æмæ сæ цуанон лæппуйы фæрцы схъæздыг сты. Нарт сæ куы базыдтой, уæд сæ хатыр ракуырдтой æмæ сæ фарсмæ æрцардысты.