cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Токаты Гогки
Ахуыргонды сгуыхтыты банымад
1972-æм азы америкаг космонавттæ сæвæрдтой Мæйыл Токайы-фырты æмæ Вернер фон Брауны портреттæ. 1974-æм азы Стыр Британийы систæуыд, Токайы-фырт йæхæдæг йæхи кæм ахъазыд, уыцы документалон сериал «Дуне Хæсты» (The World at War). Кино сисæг уыди Мартин Смит. 2000-æм азы Стыр Британийы ус-къарол радта ахуыргондæн лорды титул.
Фиппаинæгтæ
Гогки
1882
1882 1882moi nanca 1882
Суададжы дон
Суададжы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Алагиры районы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
1883
1883 1883 1883
741-æм аз
Амардысты
Категори:741
Кæхцгæнæн
Кæхцгæнæн ирон адæммæ у фыццаг лæппуйы райгуырды фæдыл конд куывд. Кæхц не скæнын худинагыл нымад уыдис. Кæхцгæнæны арфæтæ, дам, цы сывæллонæн не скодтой, уый уыд рынчынтæгæнаг.
Мæргъитæ
Мæргъитæ (Маргиевы, მარღიშვილი ) сты ирон мыггаг, цардысты Тлигомы.
1884
1884 1884 1884
Мæргъитæ
Равзæрд
Мæргъиты мыггаджы фыдæл Мæргъийæн уыд дыууæ æфсымæры: Пуха æмæ Хъуысса. Ацы æртæ æфсымæры цардысты Дæргъæвсгомы Бырнауыхъæуы. Мæргъи уым кæйдæр амардта æмæ йæ кæстæр æфсымæр Пухаимæ ралыгъд Хуссар Ирмæ æмæ æрцардысты Тлигомы. Астæуккаг æфсымæр — Хъуыссайы акодтой йæ мады ’рвадæлтæ, æмæ баззад Цæгат Иры. Пуха йе ’фсымæр Мæргъиимæ бирæ нæ фæцард Тлигомы, алыгъд æндæр ранмæ. Æфсымæртæ кæй уыдысты сæ фыдæлтæ, уый хъуыдыгæнгæйæ ацы æртæ мыггаджы ’хсæн ускуырд нæ цыд. Дæргъæвсы се ’рвадæлтыл нымад цæуынц Быцентæ, æмæ уымæ гæсгæ ацы мыггагимæ дæр се ’хсæн ускуырд æмæ чызглæвæрд нæ цæуы. Тлийæ Мæргъитæй чидæртæ алыгъдысты Ленингоры районмæ æмæ æрцардысты Уæллаг Цъолды (5 хæдзары), Дæллаг Цъолды (19 хæдзары) æмæ Громмæ æввахс хъæу Æхсæрджыны (иу хæдзар). Мæргъитæй бирæтæ алыгъд Цæгат Ирмæ, цæрынц ма Андореты дæр. Мæргъитæ Тлийæ рахастой сæ дзуары бынæй тулдз талатæ æмæ сæ ныссагътой Цъолды. Тулдз бæлæстæ сзадысты æмæ уыцы бынат схуыдтой «Тлийыдзуар», кувынц ын æрвылаз Атынæджы бæрæгбоны.
Æрвитæнтæ
*
Кæхцгæнæн
Кæхцгæнæны бонмæ ма-иу дыууæ къуырийы куы баззад, уæд-иу фыццаг лæппу кæмæн райгуырдис, уыцы сылгоймаджы æд сывæллон хуынимæ йæ цæгатмæ арвыстой. Чызджы цæгат хуынмæ хуыдтой сыхæгты. Мады ’рвадæлтæ-иу сывæллоны цыдæриддæр хъæуы, уый сцæттæ кодтой. Йæ бон кæмæн уыдис, уый-иу балæвар кодта йæ хæрæфыртæн бæх, мæгуырдæр та — фыс. Чызгæн æмæ сывæллонæн хæстæджытæ лæвæрттæ кодтой. Мад æмæ сывæллон цы æрæмбырд кодтой, уыдон-иу сæвæрдтой уæрдоны. Уæрдоны фæстæ бастой бæх, гал, байраг — цы фос сын-иу балæвар кодтой, уый. Стæй йæ æрвыстой хæдзармæ.
Сылгоймаг-иу фæстæмæ æрбаздæхт хуыцаубоны, Кæхцгæнæны бон. Сыхæгтæ, хæстæджытæ æнхъæлмæ кастысты: цавæр лæвæрттæ йын ракодтой йæ цæгат?
Чызджы ’рцыдмæ-иу лæппуйы хæдзар сæхи куывдмæ сцæттæ кодтой, æрхуыдтой-иу хъæубæсты, сывæллоны мадырвадæлты.
Дзыккакъах
Кæхцгæнæны рæстæджы фысымтæ стыр лæвæрттæ кодтой сæ чындзы хиуæттæн, уæлдайдæр та, сæ чындзæн-иу цалдæр чызджы фæстæ фыццаг лæппу куы райгуырд, уæд. Стырбоны фынгыл-иу кæхцы мидæг дзыкка æрæвæрдтой. Уымиу, чындзæн фæстаг хатт (лæппуйы размæ) цы чызг райгуырд, уый къах нытътъыстой, дзыккайыл фæд куыд баззадаид, афтæ, уымæн æмæ-иу ирæттæ лæппуйы райгуырд уыцы чызгæй бузныг уыдысты. Хуыдтой йæ «дзыккакъах». Чындзæн-иу фыццаг чызг куы райгуырд, уæд-иу чызгæн арфæ кодтой, «дæ къах дзыккайы тылд фæуæд», зæгъгæ, ома дæ фæстæ лæппу райгуырæд.
Æрвитæнтæ
Категори:Ирон бæрæгбæттæ
742-æм аз
Амардысты
Категори:742
Виктори (Австрали)
Викто́ри (Victoria) у штат Австралийы хуссар-ыскæсæны. Йæ сæйраг сахар у Мельбурн.
Фиппаинæгтæ
*
Пуэблæ-де-Сарагосæ
Пуэблæ-де-Сарагосæ (Puebla de Zaragoza) у Мексикæйы сахар æмæ муниципалитет, Пуэблæйы штаты сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Катар
Ката́р (قطر ) у чысыл паддзахад Азийы, Араббы æрдæгсакъадахы. Катары сæйраг сахар у Дохæ.
*
Лехурагом
Лехурагом (Лехурское ущелье) у ком Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хуссар-ныгуылæны.
Фригиаг æвзаг
Фригиаг æвзаг у индоевропæйаг мард æвзæгтæй иу. Фригиагау дзырдтой, Чысыл Азийы æрдæгсакъадахы чи уыд, ахæм паддзахад Фригийы цæрджытæ.
Лехурагом
Географи
Комы æрбынат кодтой Цхилон, Захъхъор æмæ ма æндæр хъæутæ.
Фригиаг æвзаг
Фригиагау чи баззадысты, уыцы тексттæ дыууæ къордмæ дих кæнынц:
Лехурагом
Географи
Лехурагомы ис Захъхъоргом, Цъиры ком, Цъолды ком æмæ æндæртæ.
Фригиаг æвзаг
Æддаг æрмæг
Категори:Мард æвзæгтæ Категори:Индоевропæйаг æвзæгтæ
Лехурагом
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Ирыстоны кæмттæ
Виктори
Викто́ри (victoria — уæлахиз):
743-æм аз
Амардысты
Категори:743
.mx
.mx у Мексикæйы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
1887
1887 1887moi nanca 1887 1887
1886
1886 1886
Хæтæлдон (цæугæдон)
Къæвдæджын рæстæг-иу раивылы, уый ныхмæ арæзт цæуынц бетон кусæнгæрзтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ
1889
1889 1889 1889 1889
744-æм аз
Амардысты
Категори:744
Къора (Куырттаты ком)
Къора у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Лæууы цæугæдон Къорайы доны былыл. Хъæу кæны дыууæ дихы — Дæллаг Къора æмæ Уæллаг Къора.
Мыггæгтæ
Дæллаг Къорайы цардысты Абайтæ, Быгъуылтæ, Бицъотæ, Борсиатæ, Лазартæ, Хъазитæ. Дæллаг Къорайы цардысты Быгъуылтæ, Дзангубеккатæ, Томайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
1891
1891 1891 1891
1893
1893 1893
Поповы хутæр
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
745-æм аз
Амардысты
Категори:745
1892
1892 1892
25 сентябры
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
1894
1894 1894 1894
Фракиаг æвзаг
Фракиаг æвзаг у индоевропæйаг мард æвзæгтæй иу. Фракиагау дзырдтой, ныр Румыни, Македони, Болгари æмæ Ныгуылæн Турк кæм сты, уыцы территорийы цæрджытæ (уыцы бæстæ хуыдтой Фраки).
Фракиаг æвзаджы тавæг ссæрдæуы нырыккон румынаг, албайнаг æмæ болгайраг æвзæгты.
Фракиагау æрмæст æртæ иуфразон фысты баззад, уымæй фылдæр цалдæр фракиаг дзырды цитатæгонд æрцыдысты рагон фысджыты уацмысты.
Библиографи
Категори:Мард æвзæгтæ Категори:Индоевропæйаг æвзæгтæ
Кабо-Сан-Лукас
Кабо-Сан-Лукас (Cabo San Lucas) у Мексикæйы сахар, штат Хуссар Дæллаг Калифорнийы хуссары.
Категори:Мексикæйы сахартæ
Перт
Перт (Perth) у сахар Австралийы хуссар-ныгуылæны, Ныгуылæн Австралийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ныгуылæн Австралийы сахартæ
746-æм аз
Амардысты
Категори:746
Францаг æвзаг
Францаг æвзаг у францæгты æвзаг, стæй францагау æндæр бирæ рæтты дзурынц: Канадæйы, Бельгийы, Швейцарийы, ныгуылæн Африкæйы æмæ афтæ дарддæр.
Категори:Ромайнаг æвзæгтæ *
Бæрæгъуын
Бæрæгъуын кæнæ Красногор (Красногор) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрыдоны районы.
Националон сконд
Красногоры цæрынц канд ирæттæ нæ, фæлæ уырыссæгтæ æмæ туркæгтæ дæр. Уæрæсейы цæрджыты сфыстмæ гæсгæ
Æрвитæнтæ
Категори:Æрыдоны районы цæрæнрæттæ
Реджеп Тайип Эрдоган (стадион)
thumb|Стадионы къам Реджеп Тайип Эрдоган (Recep Tayyip Erdoğan Stadyumu) у Стамбулы европæйаг хайы стадион, Сыгъзæрин Сыкъайы бакæлæнæй цæгат-скæсæнырдæм, сахары район Касымпашайы.
Уыцы стадион у футболон клуб «Касымпаша»-йы хæдзарон аренæ. Стадионы ис 9576 бадгæ бынаты. Хуымы æмбæрзт у æрдзон нæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы стадионтæ Категори:Стамбул
1895
1895 1895 1895
Хъуырæйы дон
Хъуырæйы дон (Кура) у цæугæдон Стъараполы крайы.
Дзуццаты Тамерлан
Дзуццаты Ефимы фырт Тамерлан (райгуырдис 1965-æм азы 31 мартъийы, Цхинвалы) у Хуссар Ирыстоны культурæйы архайæг, раздæры культурæйы министр, Хуссар Ирыстоны аивæдты сгуыхт архайæг.
1980-æм азы Дзуццаты Тамерлан каст фæци Цхинвалы 5-æм астæуккаг скъола. Уыцы аз бацыдис Цхинвалы музыкалон училищемæ, актёрон факультетмæ, æмæ йæ æнтыстджынæй каст фæци 1983-æм азы.
1983-æм азæй 1984-æм азы онг ахуыр кодта Ленинграды, райста дзы столяры дæсныйад. Уый фæстæ 1984-1986 азты службæ кодта Советон Æфсады рæнхъыты.
Æфсадæй куы раздæхтис, 1986-æм азы кусын райдыдта Хуссар Ирыстоны паддзахадон драмон театры.
1990-1992 азты ахуыр кодта Мæскуыйы, Аивады кусджыты квалификаци уæлдæргæнæн институты. 1990-1994 азты амыдта ирон актёры дæсныйад Щепкины номыл Уæлдæр театралон училищейы дыккаг ирон студийы.
1994-æм азы 28 августæй уыдис Хуссар Ирыстоны паддзахадон драмон театры аивадон разамонæг.
2007-æм азы февралæй 2009-æм азы ноябры онг уыдис Хуссар Ирыстоны культурæйы министр. Министры бынаты йæ баивта Кокойты Мухарбег.
2011-æм азы Дзуццаты Тамерлан цыдис Сыктывкармæ æмæ дзы сценæйыл сæвæрдта Лоркайы вазыгджын пьесæ «Тугæйдзаг чындзæхсæв» комиаг æвзагыл. Уыцы куыстæн йæ равзæрстой, фæлтæрд дывзагон режиссёр кæй у, уый тыххæй.
Фиппаинæгтæ
Тамерлан Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Категори:Хуссар Ирыстоны актёртæ Категори:Хуссар Ирыстоны аивæдты сгуыхт архайджытæ Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
1897
1897 1897
Галисиаг адæм
Галисиæгтæ (Galegos) сты Испанийы адæм, Галисийы бындурон адæм.
Категори:Галиси Категори:Испанийы адæмтæ
1898
1898 1898 1898
748-æм аз
Амардысты
Категори:748
Ныгуылæн Австрали
Ныгуылæн Австрали (Western Australia) у Австралийы æппæты стырдæр штат. Йæ сæйраг сахар у Перт.
Фиппаинæгтæ
*
Дур-Дур (хъæу)
Дур-Дур у хъæу Цæгат Ирыстоны Дыгуры районы. Раздæры ном: Тугъантыхъæу, дыгуронау Туйгъантигъæу (Туганово, Тугантикау).
Æрвитæнтæ
Категори:Дыгуры районы цæрæнрæттæ
750-æм аз
Амардысты
Категори:750
Джими
Джими у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Уæлладжыргомы.
Цардысты дзы Ахъитæ, Хосротæ, Джераптæ, Гаситæ, Беккуызартæ, Къæбойтæ, Кодзыртæ, Дзерантæ.
Æддаг æрмæг
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Драм
thumb|300px|50 000 драмы Драм у сомихаг валютæйы ном. ISO-мæ гæсгæ йæ код у AMD. Сомихагау драм нысан кæны «æхца».
Курс: 2005-æм азы июлы иу АИШ-ы доллармæ фыстой 452 драмы.
Æддаг æрмæг
Категори:Сомих Категори:Валютæтæ
751-æм аз
Амардысты
Категори:751
Брисбен
Фиппаинæгтæ
Категори:Квинсленды сахартæ
Далянь
Даля́нь у сахар Китайы цæгат-скæсæны. Ис Ляонины провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ляонины сахартæ
Нахичеваны Автономон Республикæ
Нахичеваны Автономон Республикæ (Naxçıvan Muxtar Respublikası) у автономон республикæ (эксклав) Азербайджаны.
Категори:Азербайджаны административон дих
752-æм аз
Амардысты
Категори:752
Квинсленд
Фиппаинæгтæ
*
Кванмён (хыз)
Кванмён (광명) у Цæгат Корейы хицæн компьютерон хыз. Уый арæзт æрцыдис хицауады хъæппæрисæй, цæмæй бынæттон цæрджытæн уа Интернеты хуыздæр фадæттæ æнæ бацæуæн Интернетмæ.
Кванмёны мидæг пайда кæнæн ис электрон постæй, ис дзы сайттæ алыхуызон темæтыл, информаци агурыны фадат. Азæй-азмæ уыцы хыз рæзы.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Корейы экономикæ
Курахы район
Курахы район у Дагъистаны районтæй иу. Æрбынат кодта Дагъистаны хуссары. Районы административон центр у Курах.
Фиппаинæгтæ
*
753-æм аз
Амардысты
Категори:753
Аллон æвзаджы Мæскуыйы клуб
Аллон æвзаджы Мæскуыйы клуб (уырыссагау Московский клуб аланского (осетинского) языка) уыдис, ирон æвзаг чи уарзы, ахæм адæймæгты æхсæнадон иугонд. Ныртæккæ нал кусы, фæлæ æвзаг уарзджытæ иуæй-иу хатт æмбырд кæнынц Цæгат Ирыстоны минæвæрады агъуысты. Социалон хыз ВКонтактейы цы клубы фарс баззадис, уымæ зилы Хуыгаты Роман.
Морзе, Сэмюэл
Самуил Морзе (Samuel Finley Breese Morse) у, Морзейы код чи æрымысыд, уыцы лæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:АИШ-ы æрымысджытæ
Ыспарта
Ыспарта́ (Испарта, Isparta) у сахар Турчы ныгуылæны, ил Ыспартайы административон центр.
Категори:Турчы сахартæ
Демирель, Сулейман
Сулейман Демирель (Süleyman Demirel; райгуырдис 1924-æм азы 1 ноябры, Атабей) у Турчы консервативон политик, бæстæйы президент 1993-æм азæй 2000-æм азы онг, фондз æмгъуыды уыдис премьер-министр.
Сулейман Демирелы ном хæссы университет Хъазахстаны.
Фиппаинæгтæ
Категори:Турчы президенттæ Категори:Турчы премьер-министртæ Категори:Ыспартайы провинцийы чи райгуырдис, уыдон Категори:XX æнусы политиктæ
Цетине
Цетине, Цетинье (, Cetinje) у Черногорийы историон æмæ культурон сæйраг сахар.
Категори:Черногорийы сахартæ
Эджевит, Бюлент
Мустафа Бюлент Эджевит (Mustafa Bülent Ecevit; 1925-æм азы 28 майы, Стамбул — 2006-æм азы 5 ноябры, Анкара) уыдис Турчы политик, поэт, фыссæг, тæлмацгæнæг, журналист. Цыппар æмгъуыды уыдис бæстæйы премьер-министр.
Эджевит уыдис, Кемаль Ататюрк бындур кæмæн сæвæрдта, уыцы Адæмон республикон партийы раздзог 1972-1980 азты.
1974-æм азы, 1977-æм азы, стæй 1978—1979 азты уыдис Турчы премьер-министр.
thumb|left|Бюлент Эджевит æмæ [[Буш, Джордж Уокер|Джордж Буш. 2002-æм аз]] Æфсæддон фæфæлдæхты фæстиуæгæн уымæй байстой политикон архайд кæныны бар, фæлæ фæстæдæр уыцы тобæ аиуварс чындæуыдис, æмæ Эджевит ногæй раздæхтис политикæмæ. 1987—1988 æмæ 1989—2004 азты Эджевит разамынд лæвæрдта Галиуон демократон партийæн, стæй 1999—2002 азты ногæй сси Турчы премьер-министр. Йæ архайды рæстæг Туркæн бантыстис Европæйы Цæдисмæ бацæуынмæ кандидатон бæстæйы статус райсын æмæ курдаг растджыты раздзог Оджаланы ахастонмæ бакæнын.
Эджевиты фæстæ Турчы премьер-министр сси Абдулла Гюль.
Бюлент Эджевит канд политик нæу, фæлæ ма фыссæг æмæ тæлмацгæнæг. Туркаг æвзагмæ тæлмац кодта Рабиндранат Тагоры уацмыстæ, иннæты ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Турчы премьер-министртæ Категори:Турчы политиктæ Категори:XX æнусы политиктæ Категори:XXI æнусы политиктæ Категори:Стамбулы чи райгуырдис, уыдон Категори:Анкарайы чи амардис, уыдон
Кафка, Франц
Франц Кафка (Franz Kafka, 1883-æм азы 3 июлы, Прагæ, Австри-Венгри — 1924-æм азы 3 июны, Венæ, Австри) у зындгонд фыссæг, фыста немыцагау. Райгуырд дзуттаг бинонты ’хсæн Прагæйы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Фысджытæ-модернисттæ Категори:Немыцаг фысджытæ
Ирыстон
Ирыстон кæнæ Ир, дыгуронау Иристон, у Цæгат Ирыстон æмæ Хуссар Ирыстоны иумæйаг ном. Ирыстонæн йæ хуссары æмæ цæгаты дæр ис, Ирыстоны иудзинадмæ чи тырны, ахæм адæймæгтæ. Ирыстоны иумæйаг фæзуат у 11900 км².
Этимологи
Æндæр æвзæгты фылдæрыл Ирыстон хонынц «Осетия». Уый рацыдис гуырдзиаг дзырдæй «ოსეთი» [], уый та нысан кæны «осæгты (ирæтты) бæстæ».
Фиппаинæгтæ
*
Ксанти
Кса́нти (Ξάνθη, İskeçe) у Гречъы сахар, йе ’мном районы административон центр. Ксанти у историон бæстæ Ныгуылæн Фракийы æртæ ахсджиагдæр сахарæй иу (æндæр дыууæ сты Комотини æмæ Александруполис).
Ксантийы цæрджыты нымæц у 56 122 адæймаджы (2011).
1829-æм азы Ксанти федзæрæг ис дыууæ тыхджын зæххæнкъуысты аххосæй. 1870-æм азы та йе стыр хай зынджы азар баци.
Балканы Фыццаг хæсты фæстиуæгæн Ксанти (æмæ æппæт Ныгуылæн Фраки) бацыд Болгарийы скондмæ, æрмæстдæр Фыццаг дунеон хæсты фæстæ Ксанти сси Гречъы сахар. Болгари ногæй уыцы сахар фæкодта йæхи Дыккаг дунеон хæсты дæргъы (1941-æмæй 1944-æм азы онг), уымæй фæстæмæ æдзух уыдис Гречъы.
754-æм аз
Амардысты
Категори:754
Ксанти
Ныртæккæ Ксантийы сахар у Болгарийы Смоляны сахары æфсымæрон сахар, дыууæ сахары Европæйы Цæдисы сконды иумæ кусынц регионы цæрджыты цард хуыздæр кæныныл. Дыууæ сахары ’хсæн арæзт æрцыд ног фæндаг, Родопты хæхты сæрты, фыццаг хæдтулгæтæ дзы цæуын райдыдтой 2009-æм азы кæрон.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гречъы сахартæ
755-æм аз
Амардысты
Категори:755
Еред
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Босыктæ, Кокойтæ, Бекъойтæ, Æлбортæ, Хуыбиатæ, Къудухтæ, Хацыртæ, Пухатæ, Бестаутæ, Чысиатæ, Сабантæ, Туатæ, Къæбултæ.
Ереды аргъуан
900 азты фарæстæм æнусы, гыццыл гуырдзиаг аргъуан æмбырд хъæуы арæзт кæй уыд. Гуырдзиаг ныхæстæ фыст сты къулыл æмæ аргъуаны бахизæны бын.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
7 мартъийы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Курах
Фиппаинæгтæ
Категори:Дагъистаны цæрæнрæттæ
Гагабарз
Гагабарз кæнæ Гагайы бæрзонд у хох æмæ хъæды ном Цæгат Ирыстоны. Хохы бæрзæнд у 1012,1 м. Ис хъæу Дзуарыхъæуы цур.
Радзырд
Куырттаты коммæ фæзилæны, Дзуарыхъæуы бакомкоммæ, Фыййаджыдоны галиуфарс хæрдмæ бæрзонд фæцыд рагъ. Хæстæг хъæуты цæрджытæ йæ хонынц Гагабарзы рагъ. Æмæхгæд у алыхуызон бæлæстæй. Зайы йыл тæрс, фатхъæд, сусхъæд, тæгæр, кæрз, хъæддаг кæрдо æмæ фæткъуы, бал æмæ æндæр бæлæстæ. Рагъы бын цы къудзитæ зайы, уыдоны ’хсæн ис мыртгæ, æхсæр, уагъылы, мугæ, æхсынцъы, дурвæткъуы æмæ æндæр бæлæстæ. Рагъы фæхстыл цы бæлæстæ зайы, уыдонæй иуæй-иутæ ирон адæмы фыдæлтæн уыдысты ориентиртæ æмæ сæ хуыдтой сæрмагонд нæмттæй: хæстæисæн бæлас, галбæлас, дзæгъæл бæлас, цъуппæхсæст бæлас æмæ æнд. Гагабарзæй ма ирон адæмы фыдæлтæ пайда кодтой, цыма сын зæххы куыстытæ зонæн къæлиндар уыди, уый хуызæн. Дзуарыхъæуы зæронд цæрджытæй Куыдзиаты Алхæст, Гайси, Цопанаты Арсæмæг æмæ Мырзайæ фехъуыстон ахæм ныхæстæ: «Уалдзæг у, уалдзæг сыфтæр рагъыл хæрдмæ, хъæды сæрмæ фæцæуы, хæстæисæн бæлас къуыбыр æфтауы, нартхор тауынæн фæстиат нал хъæуы». Кæнæ та: «Сыфтæр хъæды сæрмæ схæццæ ис, нартхор тауынæн ныр æрæджы у» æмæ афтæ дарддæр.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Ногхъæу (Дзауы район)
Ногхъæу кæнæ Джусойтыхъæу, Джусойтæ, Арасенда у хъæу Хуссар Ирыстоны Дзауы районы.
Истори
Джусойтæй Арасендайы чи æрцард, уыдоны 1932-æм азы 14 февралы зæй фæласта, чи ма сæ аирвæзт, уыдон тигъы фале æрцардысты æмæ сæ бынат схуыдтой Ногхъæу.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Мариуполь
Мариу́поль (Маріуполь, Мариуполь) у сахар Украинæйы хуссар-скæсæны, Донецчы облæсты. Æрбынат кодта Азовы денджызы былгæроныл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Донецчы облæсты сахартæ
756-æм аз
Амардысты
Категори:756
Дес
Дес (დესი) — хъæу Тырсыгомы. Ис дзы дыууæ Десы:
Аделаидæ
Аделаи́дæ (Adelaide) у сахар Австралийы, Хуссар Австралийы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хуссар Австралийы сахартæ
757-æм аз
Амардысты
Категори:757
Дидмуха
Дидмуха кæнæ Тулдзытæ у хъæу Хуссар Ирыстоны Знауыры районы.
Джиоты Агуындæ
Джиоты Агуындæ у Цхинвалы администрацийы ахуырады управленийы сæргълæууæг. Раздæр куыста РХИ-йы фæсивады хъуыддæгты паддзахадон комитеты сæрдары хæдивæгæй.
Джиоты Агуындæ у Хъотайты Аланы президенты бынатмæ кандидатурæйы фарсхæцæг.
Фиппаинæгтæ
Агуындæ Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
Бæдоаты Хъазыбег
Бæдоаты Хъазыбег Иссæйы фырт (райгуырдис 1901-æм азы Тылаттатыхъæуы, ныры Беслæн — амардис 1979-æм азы) — ирон фыссæг, тæлмацгæнæг æмæ журналист. Уый бакаст хъæууон скъолайы æхсæз къласы æмæ куыста уацхæссæгæй.
1930-æм азы каст фæци Мæскуыйы журналистикæйы институт, куыста газет «Рæстдзинады» редакторæй. Фæстæдæр — Даргъ-Къохы районы газеты бæрнон секретарæй, стæй та газет «Социалистическая Осетия»-йы хайады сæргълæууæгæй. 1937-æм азы репрессигонд æрцыдис.
Йæ фыццаг радзырдтæ æмæ очерктæ мыхуыры фæзындысты 1928-æм азы. Ныффыста чингуытæ «Тохæй тохмæ», «Амонд агурджытæ». Тæлмац кодта уырыссаг аив прозæ.
Бæдоаты Хъазыбег амард 1979-æм азы декабры мæйы.
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон фысджытæ Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ Категори:Беслæны чи райгуырдис, уыдон Хъазыбег
Театр
Театр у пьесæтæ кæм æвдисынц, ахæм сæрмагонд бынат.
Æрвитæнтæ
Категори:Театр
Рифмæ
Рифмæ (бердзенаг дзырдæй: ) у æмдзæвгæйы рæнхъыты фæстаг дзырдтæн сæ кæрæтты æмцавд. Зæгъæм, уæттæ — сывæлæттæ, дардмæ — цардмæ.
Омонимион рифмæ
Категори:Поэзи
758-æм аз
Амардысты
Категори:758
Блёндуоус
Блёндуоус
Касумкент
Касумке́нт (Кьасумхуьр) у хъæу Дагъистаны хуссары, Сулейман-Стальскийы районы административон центр. Цæры дзы лекъаг адæм.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сулейман-Стальскийы районы цæрæнрæттæ
759-æм аз
Амардысты
Категори:759
Комеди
Комеди у драмон уацмысты хуызтæй иу — хъæлдзæг пьесæ кæнæ кино. Æвдыст дзы цæуы худæджы цаутæ.
Категори:Литературæ Категори:Театр Категори:Кино
Хуссар Австрали
Хуссар Австрали (South Australia) у штат Австралийы хуссары. Йæ сæйраг сахар у Аделаидæ.
Фиппаинæгтæ
*
760-æм аз
Амардысты
Категори:760
Калсой
Хъæутæ
Категори:Фареры сакъадæхтæ
Манаус
Мана́ус (Manaus) у Бразилийы сахар æмæ порт, штат Амазонасы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 1738 мин адæймаджы.
Диссаджы сахар джунглиты мидæг райрæзти, 1960-тæм азты Бразилийы хицауад хибар экономикон зонæ куы расидти, уæд. Ныртæккæ сахары ис бирæ заводтæ, цалдæр университеты, егъау амаддзæгтæ.
Диоген
Синопы Диоген (Διογένης ὁ Σινωπεύς) уыди рагон бердзенаг философ. Райгуырди Синопы нæ эрæйы агъоммæ 400 азы, мæлгæ та акодта 323 азы. Йæ фыд куыста къазнайы хæдзары æхцатæ ивæгæй, фæлæ цыдæр цæстфæлдахæн ми кæй бакодта, уымæ гæсгае йæ асырдтой.
Диогенæн йæ ахуыргæнæг куы амард, уæд ацыди Коринфмæ. Цæрæнбынат баххуырсыны, кæнæ йæ уазæгуарзон адæмæй искæмæ бацæуыны бæсты ссардта æндæр бынат: зæронд æмæ фæстытæ стыр дурын-быркуы (грекъагау «пифос» — сæн кæнæ хор кæм дардтой, ахæм).
Фиппаинæгтæ
Категори:Рагон Гречъы философтæ
Амазонас
Амазо́нас (Amazonas) у Бразилийы стырдæр штат. Штаты административон центр у Манаус.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы штаттæ
Сау хъæлæрдзы
Сау хъæлæрдзы (Ribes nigrum) у хъæлæрдзыйы хуыз. Йæ къутæрты бæрзæнд хæццæ кæны 1–1,5 метрмæ.
Бирæ ахуыргæндтæ куыд рахатыдтой, афтæмæй сау хъæлæрдзы цавæр мæрон-климæтон уавæрты зайы, уымæ гæсгæ дзы вæййы 4-12% сæкæр, 2,9-3,8% уæгъдибар туагæдтæ, 4 проценты бæрц пектины буаргъæдтæ, 0,39-1,4% азоты буаргъæдтæ, 0,33-0,49% æлдыгъон буаргъæдтæ, 0,60-0,95% фæнык.
Хъæлæрдзыйы гагатæ хорз сты хуыфæг, цæсты низтæ æмæ ахсæн-тъæнгты низтæ дзæбæх кæнынæн. Уый тыххæй хæрын хъæуы ногтыд гагатæ, йæ сыфтæ æмæ къуыбæрттæй фых дон. Йæ сыфтæртæй йын арæх пайда кæнынц джитъри цæхджын кæнгæйæ. Гагатæй аразынц вареннæ, наливкæтæ, желе, сæн, ликёртæ æмæ а.д.
Æппæтæй зынаргъдæр у, сау хъæлæрдзыйы гагайы цингайы ныхмæ цы æлутон витамин C ис, уый. Йæ мыггаг æмæ кæм зайы, уымæ гæсгæ гагаты 100 граммы уыцы витамин вæййы 100-400 мг. Мандаринимæ абаргæйæ дзы витамин С ис 2,5—3 хатты фылдæр, хъалгъæнæй — 3-5 хатты фылдæр, мæнæргъыйы та 8-16 хатты фылдæр. Сау хъæлæрдзыйы уыцы диссаджы миниуджытæ зыдтой рагзаманты дæр. Адæймаг хуымæтæджы не ’взæрста хъæддаг зайæгойты хуыздæр хуызтæ æмæ сæ кодта хæдзарон.
Къутæрæнгæс гагадыргътæй уалдзæг æппæты разæй сау хъæлæрдзы базмæлы. Хъарм 5-8 градусмæ куы схæццæ вæййы, уæд йæ къуыбар райдайы нæрсын æмæ хæлын. Уымæ гæсгæ къутæртæм зилыны куыстытæ æмбæлы рагацау райдайын. Фароны талаты æрдæг кæнæ 1/3 хай хъауы фæцыбырдæр кæнын, лæмæгъ къалиутæ та бынтондæр акъуырын. Хорз рæз хæссæг афæдздзыд къалиутæй иу къутæры 4-5-æй фылдæр ныууадзын не ’мбæлы. Уый фæстæ алыг кæнынц 6-7 аздзыд къалиутæ, уымæн æмæ фæзæронд сты, тыллæг хæрзчысыл йеддæмæ нал ратдзысты.
thumb|230px|Сау хъæлæрдзыйы гагадыргътæ
Сау хъæлæрдзы уымæлуарзаг у. Хус мæр æмæ хус уæлдæф ын тых кæнынц. Йæ уидаг дæр уæлæнгай у. Уымæ гæсгæ йæ садзын хъæуы хъæздыг мæры. Цы мæры йæ садзæм, уый хъуамæ уидæгты рæзтæн фадат дæтта, фаг дзы уа уымæлад.
Сау хъæлæрдзыйæн арæх азгъæлы йæ дидинæг. Уый уаргæ бонты аххос вæййы, уæлдайдæр дидинæг æфтауын афон куы фæкъæвдатæ вæййы, кæнæ асæсты аххосæй мыдыбындзытæ æвзæр куы фæтæхынц æмæ рыгдзыд хорз куы нæ ’рцæуы, уæд.
Дидинджытæ азгъæлынц, зайæгойтæм æвзæр зылд куы цæуа, уæд дæр. Цæвиттон, хъæлæрдзытæн сæ сортмæ гæсгæ иуты дидинæгæн йæ рыгфæттæй иутæ арф сты дидинкъуырфы, иннæтæ — уæлæнгай. Уымæ гæсгæ сæ иутæ æнцонæй цæуынц рыгдзыд, иннæты та, æнæмæнг, фæхъæуы мыдыбындзытæ æмæ æндæр саскты æххуыс.
Хъæлæрдзы садзгæйæ, уый ахъуыдыйаг у æмæ садзын хъæуы, кæрæдзи хорз чи рыгдзыд кæна, ахæм мыггæгтæ. Хуыздæртыл нымад сты мах мæрон-климæтон уавæрты Лия плодородная, Боскопский великан, Восьмая Девисона, Голиаф, Крупноплодная, Отборная, Память Мичурина.
Цæмæй хъæлæрдзыйы къутæр хорз рауайа, уый тыххæй йыл кусын хъæуы 3-4-азы, 16-18 алы кары талатæ дзы куыд уа. Æппæтæй фылдæр тыллæг дæттынц 2-3 азыккон талатæ.
Куыддæр гагатæ тынд æрцæуынц, афтæ къутæр райдайы ног къуыбар аразын æмæ уыцы куыст фæцæуы суанг фæззæгмæ. Уыцы, цæстæй нæуынгæ, куысты рæстæг равзæрынц генеративон (гагадæттæг) æмæ вегетативон (рæздæттæг) къуыбæрттæ. Нывыл зылд куы нæ уа къутæрмæ, уæд фидæны тыллæг уыдзæн бæрæг къаддæр, стæй ног талатæ дæр рæз не схæсдзысты æмæ къутæр фæцæнкуылгъуыз уыдзæн. Афтæ цæмæй ма рауайа, уый тыххæй къутæртæм сæрд æмæ фæззæг хорз базилын æмбæлы. Уидагрæбынты мæры иу квадратон метрмæ бахæссын хъæуы 20 граммы аммиачы селитрæ, 30 граммы суперфосфат, 15 граммы калийы цæхх, зæронд фаджыс та 3-4 азы иу хатт 2-3 килограммы. Хъацæнтæ мæрмæ бахæссын æмбæлы йе скъахыны размæ. Уымæй уæлдай уалдзæг дидинæг ракалынæй 15-20 боны раздæр, кæнæ фæстæдæр бахæссын æмбæлы квадратон метры фæзуатмæ 15-20 граммы азот.
Алы аз дæр, гагатæ цы къалиутыл хъуамæ æрзайа, уыдон фæхъæуы 1/2, 1/4 фæцыбыр кæнын, иннæ къалиутæ та алыг кæнын.
Цæгат Ирыстоны æрдзон уавæртæ хынцгæйæ, сау хъæлæрдзы садзынæн хорз сты фæззæджы мæйтæ октябрь æмæ ноябрь, уалдзæджы та мартъи æмæ апрель. Ныссадзыны размæ мæрмæ базилынц хъацæнтæй. 100 квадратон метры фæзуатыл ныккæнынц 300 кг æмбыд фаджыс, 3 кг азоты хъацæнтæ, 4-5 кг суперфосфат æмæ 1,5-2 кг калийы цæхх. Хорз сæ сæмхæццæ кæнынц æмæ иу белгомы æрфæн скъахыны размæ æмвæтæнæгæй байзæрынц мæрыл. Дыргъгуыстгæнджытæ уыцы хъацæнтæ арæх ныккæнынц, хъæлæрдзы цы дзыхъхъы садзынц, уым. 30-40 см æрфæн 50-60 см уæрхæн дзыхъхъы æмбæлы ныккæнын 3-5 кг æмбыд фаджыс, 30-40 г суперфосфат, 15-20 г калийы цæхх. Тала садзын æмбæлы, йæ уидæгты къубалгонд 8-10 см æрфæн зæххы куыд уа, афтæ. Уый фæстæ йыл ныккæнын æмбæлы 4-5 литры дон. Къудзитæ кæрæдзийæ хъуамæ уой 1-1,25 — 1,5 метры дарддæр сагъд.
Дыргъыкуыстгæнджытæ арæх нæ фæзонынц, садзæн æрмæг кæм ссарой, уый. Беслæны, Дыгуры, æмæ Мæздæджы питомниктæ ахæм куыст нæ кæнынц. Фæлæ сæ ис къалиутæ ракурæн.
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Гагадыргътæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
Хафиз Ширази
Хаджи Шамсаддин Мухаммад Хафизи Ширази у зындгонд персайнаг поэт (1325 — 1390).
Райгуырд 1325-æм азы (кæнæ 1315-æм азы) Ширазы. Йæ фыд Бахауддин уæй кодта æвзалы æмæ фæмард, Хафиз чысыл лæппу ма куы уыди, уæд. Йæ æрыгон бонтæй Хафиз хорз базыдта Хъуыран кæсыны дæсныйад, уый тыххæй сæвæрдтой ын Хафизы ном.
21 азы йыл куы цыди, уæд поэт Аттары ахуыргæнинаг сси. Фыста æмдзæвгæтæ, куыста поэт æмæ Хъуыраны кæсæгæй Абу-Исхакы цур.
1333-æм азы, Мубариз Музаффар Ширазы сахар куы байста, Хафиз ацыд Исфаханмæ.
Хафизы ингæн у Ширазы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Персайнаг поэттæ Категори:Ираны поэттæ
Рес
Рес (რესი) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы.
Лæууы цæугæдон Ресы комы доны былыл.
Мыггæгтæ
Къобы цардысты Хъуыссæтæ, Калмантæ, Куыдзиатæ, Дзахъатæ, Хъамбегатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тырсыгом Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Канберрæ
Ка́нбе́ррæ (Canberra, ) у Австралийы сæйраг сахар.
Категори:Австралийы сахартæ
762-æм аз
Амардысты
Категори:762
Захъхъа
Захъхъа кæнæ Захъа:
Æмбисонд
Æмбисонд у чысыл хъуыдыйæдтæй арæзт адæмон сфæлдыстады хуыз. Æмбисæндтæ адæм фæлтæрæй-фæлтæрмæ æвдисынц сæ цыргъ зонд æмæ хъуыдытæ.
Дæнцæгтæ
А Æ Д Л Н
Ныббарын чи зоны, æмбулгæ дæр уый кæны. Ч
Категори:Адæмон сфæлдыстад Категори:Ирон æвзаг
Джебетъа
Джебетъа у хуым Цæгат Ирыстоны. Ис Мамысонгомы.
Кæс ноджы
Категори:Цæгат Ирыстоны географи Категори:Мамысонгом
Цхилон
Цхилон у ирон хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы. Ис Лехурагомы.
763-æм аз
Амардысты
Категори:763
Сендай
Сенда́й (仙台市, Sendai-shi) у стыр сахар Японы, Миягийы префектурæйы административон центр.
Истори
2011-æм азы 11 мартъийы сакъадах Хонсюйы скæсæйнаг былгæроны цур æрцыдис зæххæнкъуыст (8,9 баллы). Зæххæнкъуысты фæстæ Миягийы префектурæ æмæ Сендай тынг хъыгдард баййæфтой цунамийæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Японы сахартæ
Амазонкæ
Амазо́нкæ (Amazonas, Río Amazonas) у цæугæдон Хуссар Америкæйы, йæ бассейны бæрцуат, йæ донарæх (уырыс. полноводность) æмæ йæ дæргъмæ гæсгæ у дунейы тæккæ егъаудæр цæугæдон. Сæвзæры дыууæ цæугæдоны, Мараньон æмæ Укаяли, куы баиу вæййынц, уыцы ранæй. Йæ дæргъ Мараньйоны сæйрагдæр гуырæнæй 6437 км, 20 æнусы кæрон цы гуырæн Апачетæ ссардæуыд, уырдыгæй та 7000 км хæстæг, Укайалийы гуырæнæй та 7000 км фылдæр. Бассейны фæзуат 7 180 мин км² (æндæр бæрæгнæнæнтæм гæсгæ та 6 915 мин км²).
Амазонкæйы бассейны фылдæр хай хауы Бразилимæ, хуссар-ныгуылæн æмæ ныгуылæны районтæ та — Боливийæн, Перуйæн, Эквадорæн æмæ Колумбийæн. Амазонкæ фылдæр кæлы Амазонкæйы дæлвæзыл экваторы фæрсты, æфты Атлантикон фурдмæ æмæ аразы дунейы тæккæ стырдæр дельтæ (йæ фæзуат у 100 мин км² фылдæр).
Амазонкæйы æфсадынц бирæнымæцон фæрсагдæттæ: иу-20 дзы сты 1500 км даргъдæр.
Тæккæ дзæвгардæртæ: рахизырдыгæй — Журуа, Пурус, Мадейра, Тапажос, Шингу, Токантинс; галиуырдыгæй — Иса, Жапура, Риу-Негру.
Доны астæуккаг хардз дæллаг гуылфæны у 220 мин м³/с мæ æввахс (ивы сезонтæм гæсгæ 70-æй 300 мин м³/с æмæ фылдæр). Азмæ дзы доны хардз вæййы 7000 км³ (15% азы дунейы цæугæдæтты доны хардзæй. Фидар акæлæн — 1 миллиард тоннæй фылдæр. Æрбаивылдтытæ хъарынц цæугæдоныл уæлæмæ 1400 км æмæ донæфтæны саразынц поророкæ.
Фæрсагдæттимæ Амазонкæ аразы мидæггаг доны фæндæгты системæ йæ дæргъ 25 мин км-æй фылдæр кæмæн у, ахæм. Амазонкæйы сæйраг донвæд наудзон у 4300 км уæлæмæ суанг Андты уонг. Сахар Манаусы уонг (1690 км донæфтæнæй) уæлæмæ цæуынц денджызон наутæ.
Истори
Ацы цæугæдон европæйæгтæй фыццаг байгом кодта конкистадор Франсиско де Орельяна, уый фыццаг цæхгæрмæ абалц кодта Хуссар Америкæйыл йæ тæккæ уæрæхдæр хайы. 1542-æм азы сæрды йæ бал, дам, цыма федта таурæгъон амазонкæты æмæ семæ тохы бацыдис. Абон нымайынц уыцы «амазонкæтæ» уыдысты кæнæ индейаг сылгоймæгтæ кæдон тох кодтой сæ лæгты фарсмæ кæнæ даргъдзыкку индейæгтæ æмæ сæ испайнæгтæ сылгоймæгтыл банымадтой. Фыццаг де Орельяна хъавыди цæугæдон йæхи номæй схонын фæлæ ацы цауы фæстæ æрлæууыдис «Амазонка» вариантыл.
Нырид 1553-æм азы ном Амазонкæты цæугæдоны кой цæуы Сьеса де Леоны чиныг «Перуйы хроникæ»-йы:
"«Ныр дæр ма æссарынц æмæ байгом кæнынц ахæм æбисонды дæргъ æмæ асимæ æмæ сæ банымайын ис арæхдæр фурды бакæлæнтыл зæххыл кæлæг цæугæдæттыл нæ фæлæ. Афтæ цæстыл уайы уымæй цæй кой кæнынц бирæ испайнæгтæ, чи уыди Аделантадо Орельянаимæ (Orillana) æмæ дзурынц Перуйæ цæгатаг фурдмæ цы цæугæдон кæлы (ацы цæугæдон фылдæрхатт фæхонынц Амазонкæты цæугæдон (de los Amazonas), кæнæ Мараньон (del Maranon) — æмæ йæ дæргъ у мин лигæйæ фылдæр йæ фæтæн та ранæй-рæтты 25 лигæйæ фылдæр.»"
Фыццаг джиппы уагъд Амазонкæйыл балцы тыххæй уацмыс ныффыста Кристобаль де Акунья.
Флорæ æмæ фаунæ
Амазони дисы æфтауы фаунæ æмæ флорæйы хъæздыгдзинадæй. Тынг стыр тыгъдады цæрынц миллионæй фылдæр алы хуызон зайæгойты æмæ цæрæгойты хуызы, æмæ ацы бæстæ æнæ æгæргæнæнæй ис схонын дунæйы генетикон фонд. Ахуыргæндтæ зæгъынц, тропикон хъæды 10 км² хауы 1,5 мин хуызы дидинджытæ, 750 хуызы бæлæстæ, 125 хуызы æхсырæйцæрджытæ, 400 хуызы циутæ æмæ æнæнымæц уырынгонты мæ æнæрагъыстæджыты хуызы. Ацы хуызтæй бирæтæ фыст æмæ идентификацигонд дæр нема æрцыдысты.
Амазонкæйы бассейны йæхи айтыгъта дунейы тæккæ егъаудæр уымæл тропикон хъæд. Ацы æнахуыр æрдзон зайæгон сырæзты сурæт радта Александр фон Гумбольдт Хуссар Америчы балцы куы уыд 1799—1804-æм æзты æмæ йæ схуыдта гилейæ (бердзенаг «гилестон» — хъæд). Æдзухцæх æкваториалон хъæды бæстыхъæд тæвд æмæ уымæл; æрвылаз температурæ змæлы афтиддæр 25-28 °C арæнты, суанг ма талынгæй дæр 20 °C дæлдæр не хауы. Уарыны дæлдзырæттæ (уырыс. осадки) ам сты æвæджиау парахат: азы мидæг сæ бæрц свæййы 2000-4000 мм, иуæй-иу хатт та фылдæр дæр рауайынц. Хъæды мидæг æнæдымгæ, сабыр, афтиддæр тыхдымгæйы рæстæг бæлæсты цъуппытæ фæйлауынц. Бæхджын сыфты æмæ кæрæдзийыл тыхст лианæты уылты бæлæсты бынмæ рухс рестмæ нæ кæлы, абухæг зайæгхалтæ та змæлын зынтæй уадзынц. Гыццыл ауайыны тыххæй дæр арæх фæхъæуы фæндаг айгæрдын.
Ацы быннæтты тæккæ характерон дæр у лианæты парахат — тæнæг, тагъдзайæг зæнджыты, кæдоны дæргъ хæццæ фæкæны 100 метрмæ. Ацы зайæгойтæ æртухынц сæхи бæласы зæнгтыл æмæ къабузтыл, бахæццæ вæййынц бæлæсты сæрмæ æмæ уым æссарынц царддæттæг рухс; уым акъабуз кæнынц, дидинæг акалынц æмæ дыргъ раттынц. Бæласыл схилын æмæ хæцын сын æххуыс кæнынц алы хуызон фæцарæхстытæ (рихитæ, сындзытæ, къæпсыртæ). Æцæг диссаг зайæгойты дунейы у Victoria regia, егъау дойнаг хъоппæг‎, афтæ хъæддых у æмæ адæймаджы уæз фæразы.
Цæугæдæттæм æввахс арæх ис фæнын капибарæ — дунейы тæккæ дынджырдæр æхсынаджы (йæ буары уæз иу 50 кг). Дондарæнмæ цы цæрæгойт æрбацæуы уыдоны хъахъхъæнынц анакондæтæ — ацы æлхъивгæлмытæ, кæлмытæй тæккæ егъаудæртæ, цуан кæнынц доны мидæг дæр æмæ сæ бон у кайманы дæр бахурх кæнын. Амазонийы хъæздыг цæрæгойты дунейы миневæрттæ сты æдзæххдоны цæрæг сæмсгæф инияйæ æмæ нутрийæ (Европæйы ацы чысыл сырды дарынц тины фермæты). Амазонкæйы былгæрæтты цур ис фембæлæн тапирыл — заманайы ленкгæнæгыл, афтæмæй йæ буары уæз хæццæ кæны 200 кгмæ. Фæцæуы донмæ хæстæг къахвæдты иунæгæй, хæры сыфтæ къалиутæ æмæ дыргътæ, доны зайæгойты бирæ хуызтæй. Джунглиты тæккæ тæссагдæр цæрæгойтæй иу æмæ гæдыты бинонады тæккæ донуарзæгдæр минæвар, сæрбын кæнын хъом дæр у — ягуар. Гуаранизнæмы индейæгтæ йæ хонынц «d’iaguar».
Амазонкæйы æмæ йæ фæрсагдæтты цæрынц 2 мин хуызæй фылдæр кæсæгтæ, сæ алыхуызондзинад дисы бафтауы. Ныхасæн ардыгæй æсты бирæ популярон аквариумы даргæ кæсæгтæ дæр — зъæгæм, гуппитæ, цирхъдартæ æмæ скаляритæ. Афтиддæр ам цæры кæсаг tambaqui — сæ хæринаг донмæ каучук бæлæстæй цы мыггæгтæ æмæ дыргътæ æрхауы уыдон. Фембæлынц протоптертæ дæр — дунейыл гыццыл цы дыууæхуызонуылæфаг кæсæгтæ баззади уыдоны иу хуыз. Цæры дзы арована дæр дæргъмæ вæййы метры бæрц æмæ донæй геппытæ кæны цæмæй къалиутыл цы хъæндилтæ æрбынат кодтой уыдон ахæра. Амазонкæйы тæккæ хъуыстгонд цæрджытæй иутæ сты пираньятæ, чысыл кæсæгтæ сæ дæргъ 13æй 40 сантиметры уонг, сты диссаджы фыдгуыбын, лæбурæг царды æгъдау æрвитынц. Сæ бон у ныххауын стыр цæрегойтыл дæр (кæлмытыл кæнæ æхсырæйхæссджытыл), доны сæрты куы фæхизынц уæд. Адæмæн дæр тæссаг сты — туджы тæфмæ куы æрбамбырд вæййынц уæд сæ дзугтæ ныххауынц сæ æфтиагыл, дæндæгтæй стонынц дзидзайы хæйттæ æмæ амæттаджы стджыты уонг бахсынынц.
Экологи
Амазонийы тархъæд — æнæбаивгæ экосистемæ у, æмæ йæ тынг тæссаг уавæры æвæры бæлæсты дзыллон къуырд. Тæккæ ныггæныстгонддæр æрцыдысты цæугæдоны былтæ Манаусы æмæ донæфтæны астæуты. ΧΧ-æм æнусы 70-йæм æзты дзевгар хæды тыхъдæдтæ фæстын кодтой хизæнуæттæ, æмæ уый расайдта мæры эрози. Уыцы территоритыл нырид нал ис æнæхæлд джунглитæ.
Хæдты эксплуатацийæ сефынц бирæ зайæгойты æмæ цæрæгойты хуызтæ. Стæм хæттыты ма ис фæмбæлæн уырд Ptesonura brasilensis-йыл. Сæфгæ хуызты номхъыгъдмæ бахаудтой сырх бæлас Rio Palenque æмæ бразилиаг палисандр хæрзрæссугъд хъæдæрмæгимæ, аразынц дзы зынаргъ мебель.
Литературæ
Категори:Перуйы цæугæдæттæ Категори:Бразилийы цæугæдæттæ Категори:Колумбийы цæугæдæттæ
Гром
Гром (ღრომი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Быцентæ, Битартæ, Гуыззыттатæ, Джиголатæ, Къусратæ, Куыдзетæ, Къодотæ, Къудухтæ, Мæргъитæ, Нарыкъатæ, Уалытæ, Уырыгатæ, Уыттыртæ, Хацыртæ, Хуыбылтæ, Хуыбиатæ, Цоцитæ, Туатæ, Табутæ, Елдзартæ, Дудайтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Æвзаг у, æфсад æмæ флот кæмæ ис, ахæм диалект
«Æвзаг у, æфсад æмæ флот кæмæ ис, ахæм диалект» — æвзаг æмæ диалекты ’хсæн цы хицæндзинад ис, уый чи æмбарын кæны, ахæм афоризмтæй сæ зындгонддæртæй иу. Ацы ныхасы амынд цæуы, иу кæнæ иннæ ныхасыздæхт æвзаг æви æрмæст диалект у, уый бæрæггæнæг фактортæй политикон фактор сæ тæккæ ахсджиагдæртæй кæй у.
Фразæ зындгонд сси, америкаг лингвист Макс Вейнрейх 1945-æм азы уымæй куы спайда кодта, уæдæй. Вейнрейх æй загъта дзуттаг æвзагыл (идишыл) Дзуттаг иртасæнты институты æрвылазон конференци гом кæнгæйæ.
Категори:Диалектологи Категори:Фразæтæ АИШ-æй
Хуыгаты Герасим
Хуыгаты Георгийы фырт Герасим (Резо) (райгуырдис 1945-æм азы 15 ноябры Дзауы районы хъæу Часавалы) у Цхинвалы мэр 2009-æм азы 12 декабрæй фæстæмæ.
Каст фæци Къуайсайы астæуккаг скъола. 1975-1981 азты ахуыр кодта Мæскуыйы паддзахадон университеты философон факультеты.
1993-æм азы стæй 2001-2003 азты уыдис Хуссар Ирыстоны премьер-министр.
Цхинвалы мэр 2009-æм азæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Часавалы чи райгуырдис, уыдон Категори:Хуссар Ирыстоны премьер-министртæ Категори:Цхинвалы мэртæ Категори:СЦКП-йы уæнгтæ Герасим
Трёдланес
Трёдланес (Trøllanes, []; Troldenæs) у фарераг хъæу Калсойы сакъадахыл. Цæрджыты нымæц: 23 адæймаджы (2005).
764-æм аз
Амардысты
Категори:764
17 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
765-æм аз
Амардысты
Категори:765
Умм Кульсум
Умм Кульcум кæнæ Культум (أم كلثوم, æцæг ном уыдис Фатма Ибрахим аль-Бальтаджи, فاطمة إبراهيم البلتاجي‎‎; 1904-æм азы 4 майы Тамаз эс-Захайрæйы — 1975-æм азы 3 февралы Каиры) уыд Мысыры зарæггæнæг (контральто), зарджыты автор, актрисæ. Йæ амæлæты бонæй бирæ азтæ рацыдис, афтæмæй ныр дæр нымад у XX æнусы араббаг дунейы зынгæдæр зарæггæнæгыл.
Райгуырдис хъæуккаг имамы хæдзары Нилы дельтæйы. Йæ сабибонтæй ахуыр кодта зарын. 1934-æм азы уый зарыдис Мысыры фыццаг паддзахадон радиостанцæйы фыццаг алæвæрды. Уыцы бонæй фæстæмæ дыууисæдз азы дæргъы алы мæй дæр лæвæрдта радиоконцерт.
1944-æм азы къарол Фарук ын радта бæстæйы уæлдæр хæрзиуæг — «Нишан аль-камаль», кæцы айразмæ лæвæрдтой æрмæстдæр къаролы хæстæджытæн æмæ зындгонддæр политиктæн. Иуæй-иу хатт уый зарыдис къаролы мыггагæн сæрмагонд концертты.
Умм Кульсумы сфæлдыстады тæмæн уыд 1950-æм азты, уæлдайдæр Насеры «Сæрибар афицерты» 1952-æм азы революцийы фæстæ. Цалдæр азы дæргъы йæ зарджытæй иу уыдис Мысыры паддзахадон гимн дæр.
1975-æм азы популярон зарæггæнæг куы амардис, йæ мардæвæрæнмæ æрбацыдысты бирæ араббаг паддзахæдты раздзогтæ, Каиры уынгтæм рагуылф кодтой дыууæ милуан адæймагæй фылдæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мысыры зарæггæнджытæ Категори:Араббаг музыкæ
Вик (Исланди)
Вик (Vík í Mýrdal) у Исландийы æппæты хуссардæр хъæу. Уый у паддзахады уымæлдæр ран.
Категори:Исландийы цæрæнрæттæ
Четырс
Четырс (კეტრისი, [кетриси]) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы. Лæууы цæугæдон Терчы былыл.
Фаллагхъæу
Фаллагхъæу — Терчы доны галиу былыл чи æрбынат кодта, уыцы Четырсы хай.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Кокайтæ, Касатæ, Цæллаггатæ, Четойтæ, Хъаратæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тырсыгом Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
766-æм аз
Амардысты
Категори:766
Æрвхуыз лагунæ (Исланди)
Æрвхуыз лагунæ (Bláa lónið) у Исландийы геотермалон спа æмæ паддзахады фендтаг. Æрвхуыз лагунæ ис Гриндавичы.
Категори:Исланди
Боккаччо
Джавані Бакачча Боккаччо, Джованни
Гасситы Отар
frame|right|Гасситы Отар Гасситы Михаилы фырт Отар (райгуырдис 1954-æм азы 25 апрелы Дзауы) у Хуссар Ирыстоны æнæниздзинад хъахъхъæныны æмæ социалон рæзты министр.
Гасситы Отар каст фæцис Дзауы астæуккаг скъола 1972-æм азы. 1973-75 азты службæ кодта Советон æфсады рæнхъыты. 1982-æм азы каст фæцис Цæгат Ирыстоны паддзахадон медицинон институт æмæ уæдæй куыста Калининграды облæсты. У фыццаг категорийы дохтыр.
2010-æм азы сентябрæй у æнæниздзинад хъахъхъæныны æмæ социалон рæзты министр.
Ис ын ус æмæ дыууæ сывæллоны.
Æддаг æрмæг
Категори:Дзауы чи райгуырдис, уыдон Категори:Хуссар Ирыстоны министртæ Отар
Дачнæй
Дачнæй (Дачное) у Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы хъæу.
Ацонæга
Ацонæга (Ацонага) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Куырттаты комы. Цардысты дзы Хæдарцатæ.
Дачнæй
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Ацонæга
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
767-æм аз
Амардысты
Категори:767
Челиат
Челиат кæнæ Челиатæ:
Уæллаг Ларс
Уæллаг Ларс (Верхний Ларс) у Цæгат Ирыстоны хъæу æмæ контролон-уадзæн пункт. Ис Арвыкомы (Дайраны комы).
Дæргъвæтин рæстæджы дæргъы контролон-уадзæн пункт нæ куыста, куы реконструкци дзы цыди, куы та Гуырдзыстон йæ архайдыл разы нæ уыд. 2009-æм азы ноябры Уæрæсе æмæ Гуырдзыстон контролон-уадзæн пункты куыст сног кæныныл сразы сты. Ацы цау уæлдайдæр ахсджиаг у Сомихы экономикæйæн, стæй Дзæуджыхъæуы цæрæг хиуаг равзæрды бинонтæн дæр. Сергей Лавровы ныхæстæм гæсгæ контролон-уадзæн пункт скусдзæн 2010-æм азы 1 мартъийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Насх
thumb|250px|Хъуыраны сурæ «Аль-Имран»-ы фрагмент. Араббаг тексты стиль у тауки, рæнхъыты ’хсæн чысылдæр насхы дамгъæтæй — [[Персайнаг æвзаг|персайнаг дзырдæй-дзырдмæ тæлмац. Перс, XIV æнус]] Насх (نسخ‎‎) у, араббаг фыссынадæй чи пайда кæны, уыцы æвзæгтыл фыссыны сæйраг æмæ тæккæ популярондæр фæтк (шрифтты мыггаг).
Насх араббаг бæстæты парахатæй ахæлиу ис XV æнусы æмæ аиуварс кодта, йæхицæй гуырахстджындæр æмæ вазыгджындæр чи уыди, уыцы сулюс. Насхмæ рафыстой Хъуыран, хадистæ æмæ æндæр пысылмон уацмыстæ.
Компьютерты дæр араббагау фыссынæн насх у стандартон шрифт.
Насхы бындурыл сарæзтæуыд, Иран æмæ Пакистаны арæхдæр кæмæй пайда кæнынц æмæ араббаг бæстæты дугивгъуыдыл нымад чи у, уыцы насталихъ.
Категори:Фыссынад
Азис, Хасан
Хасан Азис Исмаил (райгуырд 1969-æм азы 16 апрелы Кырджалийы сахары) у Болгарийы сахар Кырджалийы кмет (администрацийы сæргълæууæг).
Сывæллон куы уыди, царди Мосты хъæуы, Кырджалийы облæсты, туркаг бинонты ’хсæн. Каст фæци архитектурон университет Софияйы, райста дзы арæзтадон инженеры дæсныйад.
2003-æм азæй фæстæмæ у Кырджалийы кмет. 2009-æм азы ноябрæй у туркаг адæмы политикон парти ДПС-ы Кырджалийы хайады разамонæг дæр.
Ис ын бинонтæ, хъомыл кæны иу чызг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Болгарийы политиктæ Категори:Кырджалийы чи райгуырдис, уыдон
Налцыкк
На́лцыкк (Налшык, Нальчик, Нальчик) у сахар Уæрæсейы, Кæсæг-Балхъары Республикæйы центр. Цæрынц дзы 239,6 мин адæймаджы (2020).
Цæрджытæ
Сахары цæрынц кæсгæттæ (42,8 %), уырыссæгтæ (29,8 %), балхъайрæгтæ (14,2 %), ирæттæ, цæцæйнæгтæ, хохы дзуттæгтæ æмæ æндæр адæмты минæвæрттæ.
Транспорт
Сахарон транспорт: автобус æмæ троллейбусы маршруттæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Кæсæг-Балхъары сахартæ
Бутаты Ефим
Бутаты Ефим у скульптор, кусы Уæллаг Бирæгъзæнджы. Уый райгуырд Алагиры, скъола каст фæци Æрыдоны. Скульпторы дæсниад ын рæттой Ростовы, М. Б. Грековы номыл аивадон училищейы скульптурæйы хайады.
Уæллаг Бирæгъзæнджы скъолайы кæрты сæвæрдта Плиты Иссæйы бюст. Елхотмæ фæндагыл та — Уастырджийы фæлгонц.
Категори:Цæгат Ирыстоны скульптортæ Категори:Алагиры чи райгуырдис, уыдон Категори:Бутатæ
768-æм аз
Амардысты
Категори:768
Боккаччо, Джованни
Джованни Боккаччо (Giovanni Boccaccio; райгуырдис 1313-æм азы Чертальдойы кæнæ Флоренцийы — амардис 1375-æм азы 21 декабры Флоренцимæ хæстæг Чертальдойы) — зындгонд итайлаг фыссæг æмæ поэт, Сæндидзæн дуджы гуманистон литературæйы зынгæдæр минæвæрттæй иу.
Боккаччо у антикон сюжеттыл фыст поэмæты автор. Уыдонæй æддæ ма ныффыста психологион уацау «Фьямметта» (1343, мыхуыры рацыди 1472-æм азы), пасторальтæ, сонеттæ, биографион чиныг «Данте Алигьерийы цард» (фыст æрцыд 1360-æм азмæ æввахс, мыхуыры рацыди 1477-æм азы).
769-æм аз
Амардысты
Категори:769
Боккаччо, Джованни
Фыссæджы сæйраг уацмыс у «Декамерон» (1350—1353, мыхуыры рацыди 1470-æм азы). Ацы чиныг у эротикон, реалистон новеллæты æмбырдгонд. Новеллæты бæрæг зыны гуманистон идейæтæ, сæрибархъуыды, антиклерикализм, цардбæллон юмор. Фыссæг чиныджы курдиатджынæй равдыста уæды итайлаг æхсæнады æгъдæуттæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италиаг фысджытæ Категори:Италийы фысджытæ Категори:Сæндидзæн дуг Категори:Флоренцийы чи райгуырдис, уыдон Категори:Чертальдойы чи амардис, уыдон
Цоцолтæ
Цоцолтæ (ცოცოლთა) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Дзантиатæ, Такъæтæ, Магкатæ æмæ Булацатæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тырсыгом Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
Шёгрен, Андреас
thumb|Академик Шёгрены уынг Дзæуджыхъæуы Андреaс Иоганн Шёгрен (Andreas Johan Sjögren; 1794-æм азы 26 апрелы, Нюланды губернæйы Cитиккалæйы хъæу — 1855-æм азы 18 январы, Бетъырбухы), финнаг шведæгтæй, Уæрæсейы империйы æвзагзонæг, историк, этнограф, бæлццон.
1827-æм азы 19 декабрæй нымад цауы Уæрæсейы зонадон академийы уæнг-корреспондент, 1829-æм азæй 30 сентябрæй — историйы адъюнкт, 1831-æм азы 9 мартъийæ — уырыссаг истори æмæ рaгзаманы экстрaординалон академик, 1844-æм азы 5 октябрæй — Историон-филологон хайады ординарон академик (Уæрæсейы финнаг æмæ кавказаг адæмты филологи æмæ этнографийыл).
1835-æм азы Шёгрен æрбацыдис Кавказмæ, уым ахуыр кодта ирон æмæ гуырдзиаг æвзæгтæ. 1844-æм азы, йæ балцы фæстиуæгæн, уырыссаг æмæ немыцаг авзæгтыл рацыдис «Ирон грамматикæ ирон-уырыссаг æмæ уырыссаг-ирон цыбыр дзырдуатимæ» — уыцы чиныг сси ирон æвзаджы фыццаг зонадон иртасæн. Чиныджы равзæрстæуыд ахæм грамматикон категоритæ куыд: хауæнтæ, афоны формæтæ, мивдисæджы ифтындзæджы формæтæ æмæ афтæ дарддæр. Шёгрен нымад цæуы ирон кириллон дамгъуаты сфæлдисæгыл. Ацы дамгъуатæй пайдæ чындæуы цасдæр ивддзинæдтимæ абоны онг.
Шёгрены куыстытæ, кæцытæ мыхуырæй рацыдысты 1821 азæй 1854 азмæ, ранымад сты «Императорон Зонæдты Академийы зонадон уацтæ I æмæ III хайæдты».
Дзæуджыхъæуы сахары ис Шёгрены номыл уынг. Бетъырбухы та, кæм цардис, уыцы Академикты хæдзарыл сæвæрдæуыд номарæн фæйнæг.
Гриндавик
Гриндавик (Grindavík) у кæсагахсæг сахар Исландийы хуссар-ныгуылæны. Æрвхуыз лагунæ у сахары сæйрагдæр фендтаг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
Æрцыхъæд
Æрцыхъæд, хуссар ныхасыздæхтыты: ичъи (Arctium lappa, Репейник) — бирæазон халхуыз зайæгой залмысыфы мыггагæй. Йæ уидаг хæрынæн бæззы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Мыдхæссæг зайæгойтæ
Хуыкъалы
Хуыкъалы (Хукали) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Цъæйы комы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Цъæйы ком
Кочысаты Мухарбег
Кочысаты Георгийы фырт Мухарбег (райгуырдис 1920-æм азы 1 майы Ольгинскæйы — амардис хæсты быдыры Украинæйы 1944-æм азы 17 апрелы) уыд ирон журналист æмæ поэт.
Цардафыст
1938-æм азы Мухарбег хорз бæрæггæнæнтимæ каст фæци техникум. Уыцы аз бацыди Цæгат Ирыстоны паддзахадон педагогон институты ирон æвзаг æмæ литературæйы хайадмæ. Ам дæр ахуыр кодта хорз, иста Къостайы стипенди. Æнувыдæй архайдта институты ирон литературон къорды куысты.
Фæмард украинаг сахар Ямполь хъахъхъæнгæйæ. Æртындæс боны фæстæ йыл хъуамæ сæххæст уыдаид 24 азы.
Сфæлдыстад
Поэт Кочысаты Мухарбеджы сæйраг темæтæ уыдысты:
Кочысаты Мухарбеджы æмдзæвгæтæ («Фыдыбæстæ», «Фыстæг мæ мадмæ») систы цалдæр зарæджы бындур.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Категори:Ирон поэттæ Мухарбег Категори:Ольгинскæйы чи райгуырдис, уыдон Категори:Винницæйы облæсты чи амардис, уыдон
Ног Саниба
Ног Саниба (Новая Саниба) у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Истори
Хохы Санибайæ цы адæм ралыгъд, уыдон быдыры сæ хъæу схуыдтой Ног Саниба. Куындыхатæ дзы æппæты фыццаг мæзджыт æрцамадтой, 1917-æм азы та дзы, сæ сывæлæтты пысылмон диныл кæм ахуыр кодтой, ахæм скъола райгом кодтой.
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Хъæрæсе
right|250px|thumb|Хъæрæсейы автономон бæстæ [[1943-æм азы онг]] Хъæрæсе (Къарачай; Карачай) у хъæрæсейаг адæмы историон бæстæ, нырыккон Хъæрæсе-Черкесы хай. Хъæрæсейы рельеф у хæххон. Йæ æппæты бæрзонддæр хох у Эльбрус. Клухоры æфцæгæй Хъæрæсе баст у Абхазимæ.
Кæс ноджы
Категори:Хъæрæсе-Черкес
Гæбæраты Эдуард
1991-92 азты активонæй архайдта хæсты. 1992-æм азæй 2000-æм азы онг лæггад кодта сабыргæнæг тыхты батальоны.
Йæ ныры бынаты кусы 2004-æм азæй.
2012-æм азы Гæбæраты Эдуард ног политикон партийы бындур сæвæрдта, партийы ном у «Фидæн».
Фиппаинæгтæ
Эдуард Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ Категори:Цхинвалы чи райгуырдис, уыдон
Масайтæ
Масайты цард
Африкæ дæр кæддæры Африкæ нал у — европæйаг цивилизаци ам дæр йæхионтæ кæны. Суанг ма хъæздгуыты цард нæ, фæлæ мæгуырты цард дæр аивта. Фæлæ дзы иу знæм баззад, æмæ уыдон, сæ фыдæлтæ куыддæриддæр цардысты, афтæ цæрынц ныр дæр — фыццагон хæринæгтæ хæрынц, фыццагон дзаума дарынц.
Сæ рæстæгмæйы хъæутæ хонынц боматæ, саразынц сæ сындз къутæрты астæу, кæнæ та сæ хъилтæй конд бырутæй сæхгæнынц. Фос дарынц сæ халагъудты ’хсæн. Халагъудтæ аразæг та сæм сты сылгоймæгтæ — зæххы арф тасаг михтæ ныссадзынц, сæ сæртæ сын кæрæдзимæ сбæттынц, уистæй сæ каубыд скæнынц, стæй сæ цъыфæй байсæрдынц.
Масайаджы тынг æнцонæй ис базонæн — сты бæрзонд, æлвæст, къæсхуыр, цæуынц стыр санчъехтæгæнгæ. Сæ сæйрагдæр куыст у фос дарын — ныллæг гуыбыр хъуццытæ æмæ сæгътæ. Лæгты уæлæдарæс у айдагъ хъуымацы кæрдæн.