cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дæргъæвсы æфцæг
Литературæ
Категори:Ирыстоны æфцджытæ Категори:Дæргъæвсы ком Категори:Санибагом
Рамины рагъ
Рамины рагъ у къуылдым Цæгат Ирыстоны, Чызджыты хохы къабаз. Ис хъæу Дæргъæвсы цур.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Инёню, Исмет
Мустафа Исмет Инёню (Mustafa İsmet İnönü, 1884—1973) уыдис Турчы æфсæдты хицау æмæ политик, Турчы дыккаг президент, Ататюркы ’мкусæг æмæ йæ раивæг.
Мустафа Исмет райгуырдис 1884-æм азы 24 сентябры Измиры, паддзахадон службæгæнæджы бинонты ’хсæн. Каст фæци артиллерийы училище. Рагæй ссис Ататюрчы хæстæг æмтохгæнæг. Фыццаг дунеон хæсты рæстæг уыдис Месопотамийы фронты булкъон.
Грекъ æмæ Турчы ’хсæн дыккаг хæсты рæстæг Мустафа Исмет зындгонд сси, сахар Инёнюйы цур цы тох æрцыдис, уымæй. Фæстæдæр, Турчы хицауад мыггæгтæй пайда кæнын куы бауынаффæ кодта, йæхицæн мыггагæн райста уыцы сахары ном.
Турчы Республикæйы бындурæвæрды фæстæ Мустафа Исмет ссис йæ фыццаг премьер-министр æмæ уыцы бынаты куыста 1937-æм азы онг. Ататюрк куы амардис, уæд Инёнюйы равзæрстæуыд Турчы президентæй æмæ уыцы бынаты уыдис 1950-æм азы онг. Æппæт Дыккаг дунеон хæсты дæргъы йæ къухы æфтыдис йæ бæстæ нейтралон æмæ сабыр дарын, Турк хæстмæ бацыдис æрмæст 1945-æм азы 23 февралы, Герман æмæ Японы басаст æнæфæивгъуыйгæ куы уыдис, уæд.
Исмет Инёню амардис 1973-æм азы 25 декабры Анкарайы.
Инёнюйы ном хæссы Арараты ныллæгдæр цъупп (бæрзонддæр чи у, уый хæссы Ататюркы ном).
thumb|center|400px|Кемаль Ататюрк (рахизырдыгæй) æмæ Исмет Инёню (галиуырдыгæй), 1936-æм азы къам
Фиппаинæгтæ
Категори:Зындгонд адæм алфавитмæ гæсгæ Категори:Турчы фæсарæйнаг хъуыддæгты министртæ Категори:Турчы президенттæ Категори:Турчы премьер-министртæ Категори:Измиры чи райгуырдис, уыдон Категори:Анкарайы чи амардис, уыдон Категори:XX æнусы политиктæ
Ямал-Ненецты автономон зылд
Яма́л-Не́нецты автономон зылд (Ямало-Ненецкий автономный округ, Ямалы-Ненёцие автономной ӈокрук) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Ныгуылæн Сыбыры.
1316
1316 १३१६
XXI æнус
Категори:XXI æнус
Хъайтыхъты Азæмæт
Хъайтыхъты Беслæны фырт Азæмæт (райгуырдис 1923-æм азы Ходыхъæуы — амардис 2016-æм азы) у ирон фыссæг.
Цардафыст
1939-æм азы каст фæци Садоны астæуккаг скъола æмæ кусын райдыдта Садоны æрзæткъахæнты хохкъæртгæнæгæй.
1941-æм азы ацыд Сырх æфсадмæ. Уым æй æрæййæфта Фыдыбæстæйы Стыр хæст. Архайдта Киевы, Сталинграды, Курск-Орёлы тохты, операци «Багратионы». Авд хатты фæци уæззау цæфтæ, фæлæ та-иу уæддæр ногæй æрлæууыд йе ’мхæстоны æмрæнхъ. Хорзæхджын æрцыд Сырх Стъалыйы, Намысы III къæпхæны, Фыдыбæсты хæсты I къæпхæны ордентæй, стæй 16 майданæй.
Йылмаз, Месут
Месут Йылмаз (Mesut Yılmaz; райгуырдис 1947-æм азы 6 ноябры, Стамбулы) у Турчы политик, Турчы премьер-министр XX-æнусы 90-æм азты.
Хъайтыхъты Азæмæт
Цардафыст
Æрдзæй зæрдæргъæвд рахаста Азæмæт. Сæрдыгон изæрты-иу зæронд лæгтæ рагон Ходы Ныхасы алыхуызон таурæгътæ куы кодтой, уæд-иу сæм хъусынæй не ’фсæстис. Йæ цæстыты раз-иу сыстадысты, фыдæх æмæ фыддуджы ныхмæ чи рацыдис, уыцы сæрæнгуырдтæ æмæ-иу йæ сæнтты дард кæмдæр балæууыд. Уæд-иу Азæмæт гыццыл нал зындис йæхимæ — кард кæй нæ кæрды, фат кæм нæ хизы, ахæм хъæбатыр-иу басгуыхти.
Йылмаз, Месут
Месут Йылмаз райгуырдис Стамбулы, каст фæци Анкарайы университет, фæстæдæр ахуыр кодта Кёльны университеты дæр (Герман). 1983-æм азы уый бацыдис Тургут Озалы ног Фыдыбæстæйы партимæ (ANAP), уым ссис партийы сæрдары хæдивæг. 1983-æм азы бацыдис парламентмæ, 1987-æм азы ссис фæсарæйнаг хъуыддæгты министр.
Хъайтыхъты Азæмæт
Цардафыст
Фæстæдæр Хъайтыхъты Азæмæты райстой Советон Цæдисы Фысджыты цæдисы рæнхъытæм.
Йылмаз, Месут
Æртæ хатты уыдис Турчы премьер-министр, алы хатт дæр йе ’мгъуыды раз-иу ацыдис йæ бынатæй.
Хъайтыхъты Азæмæт
Цардафыст
Ирыстоны бирæ таурæгъгæнджытæ уыди. Фыст дæр гыццыл не ’рцыдис сæ таурæгътæй. Фæлæ Азæмæты таурæгътæ бæрæг дарынц се ’хсæн сæ аив нывæфтыдæй æмæ сæ фидар композицион арæзтæй. Бæрæг дарынц уымæй, æмæ Азæмæт рагон таурæгъы бындурыл хорз кæй арæхсы нырыккон аивадон уацмыс снывæндынмæ. Уымæ гæсгæ Азæмæт хуымæтæг таурæгъгæнæг нæу, нæдæр таурæгъфыссæг у. Азæмæт у фыссæг, сыгъдæг ирон адæмон æвзагæй æцæг адæмон уацмыстæ чи нывæнды, ахæм фыссæг.
1317
1317 १३१७
Хъайтыхъты Азæмæт
Цардафыст
Царды æцæг хабæртты бындурыл фыст сты, Хъайтыхъты Азæмæт йæ ног чиныгмæ («Азæмæты таурæгътæ», 2005) цы рагон таурæгътæ бахаста, уыдон — «Уæгъуыллæйы мæлæт», «Доны къусы аргъ», «Фыдус», «Туджы пырхæнтæ», «Фыдохы арт», «Уазал фæлварæн», «Дзæхы фæстаг балц», «Хетæг», «Черчесты уæйыг», «Ус богал», «Аслæнбеджы мæлæт» æмæ æндæртæ.
Йылмаз, Месут
2007-æм азы ногæй бацыдис парламентмæ куыд хибар депутат Ризейы сахарæй.
Хъайтыхъты Азæмæт
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Азæмæт
Хъахъхъæдур (Кировы район)
Хъахъхъæдур кæнæ Даргъкъох‎ (Дарг-Кох) у Цæгат Ирыстоны Кировы районы хъæу.
Этимологи
Даргъкъох — хъæу ис даргъ къохы, æмæ йын йæ ном дæр уымæн афтæ схуыдтой.
Æрвитæнтæ
Категори:Кировы районы цæрæнрæттæ
1318
1318 १३१८
1319
1319 १३१९ 1319
Ирон фольклор
Ирон фольклор у ирон адæмы дзургæ сфæлдыстад: кадджытæ, зарджытæ, аргъæуттæ, æмбисæндтæ, уыци-уыцитæ æмæ афтæ дарддæр.
Фольклоры уацмыстæ фыстой: Тыбылты Алыксандр, Карсанты В., Гæззаты У., Бедзысаты У., Санакъоты П., Уанеты Захар æмæ æндæр иртасджытæ.
Ирон эпос
Ирон националон эпосыл нымад у «Нарты кадджытæ». Уыцы кадджыты йеддæмæ хуссары Даредзанты таурæгътæ дæр парахат уыдысты.
Хуссар Ирыстоны фольклор
Кæс сæрмагонд æххæст статья: Хуссар Ирыстоны фольклор.
Хуссар Ирыстоны дзыхы уацмыстæ æвæджиау хъæздыг сты аппæй. Тынг алыхуызон сты сæ формæтæ æмæ сæ жанртæ.
Дæнцæг
Мæнæ чиныг «Хуссар Ирыстоны фольклор»-æй дзургæ сфæлдыстады дæнцæг:
Æртæ æфсымæры
Радзырдта йæ Джабиты Хъаплан.
Фольклоры бынат этносы культурæйы
Дунейы номдзыд фысджытæй бирæ ахæм нæ разындзæн, йе сфæлдыстады стыр хæсджын чи нæ у фольклорæй, адæмы таурæгътæ, аргъæуттæ, кадджытæ æмæ зарджытæ. Дунейы стырдæр поэттæ æнæвгъау æмæ парахатæй истой се сфæлдыстадмæ фольклоры æнæбын денджызæй.
Рагон бердзейнаг фысджытæ Есхил æмæ Софокл сæ ахъаззагдæр драмæтæ сарæзтой адæмы таурæгъты æрмæгыл: «Прометей», «Авдæй Фивы ныхмæ», æмæ æндæртæ.
Овидийы диссаджы «Метаморфозтæ» сты поэтикон æвзагмæ ивд адæмы мифтæ. Фольклоры бындурыл арæзт сты Вергилийы «Енеидæ» æмæ Апулейы «Сызгъæрин хæрæг» (уæлдайдæр «Амур æмæ Психейы» эпизод). Боккаччойы «Декамеронæн» йæ фылдæр хай у адæмон æмбисæндтыл арæзт. Æнæвгъау истой фольклорæй иннæ италиаг поэттæ дæр: Бойардо æмæ Ариосто («Роданды кадæг»), Тассо («Риналдо» æмæ «Сæрибаргонд Иерусалим») æмæ æндæртæ.
Парахатæй хъацыд сты фольклорон мотивæй Францы разагъды фыссæг Раблейы роман «Гаргантюа æмæ Пантагрюэль». Гётейы номхæссæн поэмæ «Фауст», немыц сæхи буц цы «Фауст»-æй кæнынц, уымæн йæ бындур у рагон адæмон таурæгъ. Фолкорон æрмæгыл арæзт сты Шиллеры «Вилгельм Телль», Вальтер Скотты балладæтæ æмæ иуæй-иу романтæ, Милтоны «Сæфт дзæнæт», Байроны «Манфред», Лонгфеллойы «Гайаватайы кадæг», Пушкины «Руслан æмæ Людмилæ», стæй йæ «Аргъæуттæ», Лермонтовы «Калашников-къупецы кадæг» æмæ ноджы бирæ хæрзаив поэтикон сфæлдыстытæ æгас дунейы литературæйы дæр.
Ирон литературæ дæр февнæлдтытæ кодта фольклорон æрмæгмæ, æмæ уыцы фыццаг февнæлдтытæй дæр бæрæг у, цы диссаджы фадæттæ, цы рæсугъд поэтикон æрмæг æмæ сюжеттæ æмбæхст и нæ фольклоры мидæг, нæ литературæ схъæздыг кæнынæн чи сбæздзæн, ахæм.
Иннæ ирон фысджытæй дæр бирæ сæ ахъаззагдæр фæллæйттæ самадтой фолклоры бындурыл:
Джысджиуы дон
Джысджиуы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы, Джызæлдоны фæрсагдон.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæугæдæттæ Категори:Дæргъæвсы комы цæугæдæттæ
Ирон фольклор
Фольклоры бынат этносы культурæйы
Категори:Ирон адæм Категори:Адæмон сфæлдыстад Категори:Ирон культурæ
1321
1321 १३२१
1322
1322 १३२२
Алленвиль (Ивелин)
Севр (Allainville, кæнæ Allainville-aux-Bois) у коммунæ Францы. Ис Ивелины департаменты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы сахартæ
Дагъистан
Дагъистан кæнæ Дагъыстан (Дагъистаналъул Республика, агъул. Республика Дагъустан, Dağıstan Respublikası, Дагъыстан Республикасы, Республика Дагъустан, Дагъусттаннал Республика) у Уæрæсейы республикæ Цæгат Кавказы, лæууы Цæцæн, Хъалмыхъхъ æмæ Стъараполы крайы ’хсæн, хуссары та æмарæн у Азербайджан æмæ Гуырдзыстонимæ. Дагъистаны сæйраг сахар у Къаспы денджызы былгæрон порт Махачкала. Йæ сæргълæууæг у Владимир Васильев.
Республикæйы фæзуат у 50,3 мин км².
Дагъистан у бирæнацион бæстæ, цæры дзы дыууын адæмыхаттæй фылдæр. Уыдонæй стырдæр сты солиаг адæм — Дагъистаны цæрджытæй се ’ртыккаг хай.
Этимологи
Ном Дагъистан зындгонд у XVII æнусæй æмæ нысан кæны «хохы бæстæ» (тюркаг ныхас дагъ «хох» æмæ ирайнаг фæсæфтуан -стан). Ныры Дагъистан хохы бæстæ нал у, уый тыххæй æмæ йæ цæгатаг быдыртæ ахсынц йæ фæзуаты 44%. .
Географи
Дагъистаны цæгатаг арæн у Стъараполы край æмæ Хъалмыхъхъы республикæимæ. Ныгуылæны республикæйæн ис арæн Цæцæн æмæ Гуырдзыстонимæ, хуссары та — Азербайджаны паддзахадон арæн. Къаспы денджызы фæстæ ис цыппар паддзахады: Хъазахстан, Туркменистан, Иран æмæ Азербайджан. Азербайджанимæ арæн у Уæрæсейы Федерацийы тæккæ хуссардæр ран (41°10' ц. у.).
Гидрографи
Скæсæнырдыгæй Дагъистаны территори æхсы Къаспы денджызы дон. Республикæйы цæгаты хус бæстыхъæд у æмæ дзы уый тыххæй бирæ цæугæдæттæ нæй. Хохы та дон фылдæр ис.
Сулак равзæры æртæ доны — Хъазхъуымыхъхъы Хъойсу, Солыйы Хъойсу æмæ Андийы Хъойсу — кæм баиу вæййынц, уыцы ран. Сулачы бассейны фæзуат у 15,2 мин км². Сулакыл лæууынц гидероэлектростанцæтæ — Чиркейаг ГЭС, Миатлины ГЭС, Гельбахы ГЭС, Чирюрты ГЭС-1 æмæ Чирюрты ГЭС-2.
Рельеф
Хæхтæ ахсынц республикæйы 25,5 мин км², йæ рæстæмбис бæрзæнд у 960 м денджызы æмвæзадæй. Дагъистаны бæрзонддæр хох у Базардюзю (4466 м).
Национ сконд
Дагъистан у Уæрæсейы тæккæ бирæнацион республикæ. Йæ паддзахадон æвзæгтæ сты уырыссаг æмæ Дагъистаны адæмты æппæт æвзæгтæ. Уыцы æвзæгтæй æрмæстдæр 14 ис фыссынад, æндæртæ сты дзургæ æвзæгтæ. Дагъистаны адæмтæй сæ фылдæр дзурынц нахаг-дагъистайнаг къорды æвзæгтыл (75 %), тюркаг къорды æвзæгтыл (20 %) æмæ уырыссагау (5 %).
Солыйæгты скондмæ нымайынц андиаг-цезаг адæмты дæр æмæ арчийæгтæ.
XX æнусы 20-æм азты агъоммæ Дагъистаны хохы цæрджыты егъау хай хуыдтой лекъ, быдыры цæрæг хъумыхъхъæгты та — Кавказы тæтæр.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты агъоммæ Дагъистаны цæрджытæ се ’хсæн ныхас кодтой тюркагау (хъумыхъхъагау цæгаты æмæ азербайджайнагау хуссары), рæстæг куы цыдис, æхсæнадæмон æвзаг сси уырыссаг æвзаг, куыд бæстæйы æндæр регионты.
Дин
Дагъистаны цæрынц Уæрæсейы пысылмæттæй сæ фылдæр хай. Республикæйы цæрджытæй 96% бæрц пысылмон диныл хаст сты (2,9 млн ад.). Дербентмæ пысылмон дин æрбацыдис VII—VIII æнусы, хохмæ та — фæстæдæр.
1324
1324 १३२४
Дагъистан
Цæрæнрæттæ
Махачкала, Хасавюрт, Дербент, Каспийск, Буйнакск, Избербаш, Хъызлар, Кизилюрт æмæ æндæртæ.
Административон дих
Дагъистаны сконды ис 42 районы æмæ дæс сахары зылды :
Спорт
Бирæ сты дагъистайнаг спортсменты æнтыстытæ, уæлдайдæр хъæбысæйхæсты. Тынг популярон сси футбол дæр.
Фиппаинæгтæ
*
Доныхъаз
Доныхъазтæ, дыгурон дыгурон — сатаг (Cygnus) сты ленкгæнæг мæргътæ мыггаг.
Доныхъаз равзæры йæхицæн бинойнаг æмæ йемæ цæры йе ’нæхъæн царды дæргъы. Уый тыххæй доныхъазтæ сты дæргъватин уарзты символ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
1325
1325 १३२५
1323
1323 १३२३
1326
1326 १३२६
Салехард
Салеха́рд у Ямал-Ненецты автономон зылды административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ямал-Ненецты автономон зылды сахартæ
1327
1327 १३२७
1328
1328 १३२८
Рутулы район
Рутулы район (Рутульский район) у Дагъистаны районтæй иу. Ис Дагъистаны хуссары. Районы административон центр у Рутул.
1329
1329 १३२९
Майскæй
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Цъалагом
Цъалагом кæнæ Æгъуызатæ у ком Хуссар Ирыстоны Дзауы районы. Ис Уанелæй Згъуыбиры ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
*
Рагсомихаг æвзаг
Грабар (Գրաբար; дзырдæй-дзырдмæ тæлмац: фæсгæ, фыссыны), кæнæ классикон сомихаг æвзаг — сомихаг æвзаджы тæккæ рагондæр фысгæ формæ.
Грабары фыццаг æвдисæйнæгтæ ахæссæн ис нæ эрæйы V æнусмæ, сомихаг рухстауæг Месроп Маштоц сомихаг алфивит куы скодта, уæдмæ.
Литературон æвзаджы нысаниуæг йын уыдис суанг XIX æнусы райдианмæ, цалынмæ Хачатур Абовян йæ уацмыстæ нæ райдыдта фыссын уæдыккон адæмон æвзагыл.
Бирæ антикон æмæ астæузаманон авторты уацмыстæ махмæ æрхæццæ сты æрмæст грабармæ тæлмацгондæй.
Категори:Сомихаг æвзаг
Донгæрон
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Ориенталистикæ
Ориенталистикæ (oriens — «скæсæн»; скæсæнзонынад дæр) у, Скæсæны бæстæты истори, экономикæ, литературæ, æвзæгтæ, аивад, дин, философи, этнографи, стæй æрмæгон æмæ монон культурæйы æвдисæйнæгтæ чи иртасы, уыцы зонадон дисциплинæты æмдзыгуыр.
Иуæй-иу хатт ацы æмбарынадмæ ма хæссынц, Африкæйы бæстæтæ иртасæн дисциплинæтæ, хатгай та сæ ахæссынц хицæн къабазмæ — африканистикæмæ.
Категори:Гуманитарон зонæдтæ
Асаты Реуаз
Асаты Никъалайы фырт Реуаз (райгуырдис 1923-æм азы 15 майы, Къуцъахтайы хъæуы — амардис 2007-æм азы ) у ирон поэт.
Реуаз райгуырдис Къахеты Къуцъахтайы хъæуы. 1941 азы каст фæцис Цхинвалы педагогон техникум, 1953 азы та — Хуссар Ирыстоны паддзахадон институт. Куыста журнал «Фидиуæджы» редакторæй, Гуырдзыстоны фысджыты Цæдисы Хуссар Ирыстоны хайады бæрнон секретарæй, газет «Советон Ирыстон»-ы редакторы хæдивæгæй, Хуссар Ирыстоны музейы директорæй æмæ æндæр бынæтты.
Литературон куыст райдыдта 1937 азы. Рауагъта æмзæвгæты æмбырдгæндтæ: «Хæстоны сис» (1947), «Æвзæрст уацмыстæ» (1954), «Тыхджын у уарзт» (1957), «Æнæрынцой зæрдæ» (1961), «Ирон легендæтæ» (1963) æмæ æндæр чингуытæ ирон, гуырдзиаг æмæ уырыссаг æвзæгтыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:Хуссар Ирыстоны поэттæ Реуаз Категори:Къахеты ирæттæ Категори:Ахметъайы муниципалитеты чи райгуырдис, уыдон
Æхсæрсæттæг
Æхсæрсæттæг (бирæон нымæц: æхсæрсæтджытæ) кæнæ æхсæрæг, иннæ нæмттæ сты тин, хуссар ныхасыздæхтыты — тыртына (Sciurus) у чысыл цæрæгой, æхсæр чи хæры, ахæм. Æхсæрсæтджытæ тынг арæхсынц бæлæстыл згъорынмæ.
Фольклор
Æхсæрсæттæг у бирæ аргъæутты хъайтар. Адæмон аргъæутты бындурыл Алыксандр Пушкин дæр фыста диссаджы æхсæрсæттæджы тыххæй:
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Саргсян, Серж Азаты фырт
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы президенттæ Категори:XXI æнусы политиктæ
Пензæйы облæст
Пензæйы облæст (Пензенская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр у Пензæ.
Фиппаинæгтæ
*
Къæмынтæ
Истори
Къæмунти гъæу дæр Гæлиати гъæуи хузæн æвæрд æй Сонгути дони рахес фарс, гъæуæн æ хонсар æрдиги, бæрзонд къулдуни тегъæбæл рæсугъд рауæн. Аци гъæу дæр Дигори коми нимад цæуй рагондæр гъæутæй сæ еуебæл.
Гъæу Къæмунти ном цæмæ гæсгæ хæссуй, уой туххæй ба ес дууæ таурæхъи. Фиццаг таурæхъи кой кодтан раздæр аци æрмæги. Финстан, зæгъгæ, Уæллагкоми зилди æртæ гъæуи: Къæмунтæ, Гæлиатæ æма Дунтæ — хæссунцæ Уæллагири комæй æрбацæуæг Гъæргинти æртæ æнсувæрей нæмттæ: Къæмунтæ — Къæмунон-Насири ном, Гæлиатæ — Гæлæуон-Гæуиси ном æма Дунтæ — Димон-Басили ном.
Æндæр хабармæ гæсгæ ба Къæмунти гъæу номи туххæй ес æндæр рагон таурæхъ. Таурæхъи сæргонд æй, «Дигорæ Къæмунти куд æрцардæнцæ», зæгъгæ. Таурæхъ мухургонд æрцудæй финсæг Джиккайти Шамили арæзт таурæхъти киунуги.
Аци таурæхъмæ гæсгæ ба, дан, Уæллагири коми Осæн адтæй цалдæр фурти. Хестæр фурти цæуæтæй дууæ æнсувæри: хестæр — Хутгер æма кæстæр — Дзинга, Уæллагири комæй æрбацудæнцæ Дигори коммæ æма æрсабур æнцæ Уæллагкоми зилди. Хутгер æрцардæй Каритини хонхбæл (Къæмунти гъæумæ хæстæг), уоми ин исæнтæстæй фурт Челбагон, уомæн дæр адтæй фурт Къæмунон Наф. Наф ку ислæг æй, уæд Каритини хонхæй æрцудæй æма æрцардæй Къæмунти гъæуи, æма и гъæуи ном дæр уой номмæ гæсгæ конд æрцудæй, Къæмунтæ, зæгъгæ. Къæмунти гъæуи рагон цæргутæ дæр сæ царди туххæй сæ фæсте ниууагътонцæ берæ бæрæггæнæнтæ — циртдзæвæнтæ. Еци циртдзæвæнтæмæ гæсгæ базонун æнгъезуй рагон цæргути истори, сæ царди æгъдæуттæ, сæ уавæртæ, куд зинтæ æвзурстонцæ сæ царди, кенæ ба сæбæл ци хуарздзийнæдтæ æрцæуидæ, куд тох кодтонцæ æрбацæуæг тухгæнгути нихмæ. Уонæн æма ма никкидæр берæ уæхæн гъуддæгтæн Къæмунти гъæуи ес хуарз бæрæггæнæнтæ.
Рагон таурæхътæмæ гæсгæ гъæуи адтæй æртæ мæсуги. Уонæй сæ еу даст адтæй гъæуæн æ цæгат æрдиги, дасгæ ба, дан, æй искодта Оси байзайæггаг Къæмунон Нафи фурт Тобоййи фурт Гог. Еци мæсуги ма фæстагдæр цардæнцæ Дзилихтæ. Иннæ дууæ мæсугемæй ба сæ еу адтæй Гæбути, иннæ ба — Цопанти. Мæсгутæ раги арæзт æрцудæнцæ, уæдæй фæстæмæ берæ æнзтæ раевгъудæй æма æрдзи тухтæй (хор, уарунтæ æма думгитæй) нийхалдæнцæ, фал сæ базонун ба æнгъезуй сæ дортæмæ гæсгæ. Еци мæсгути фæрци гъæуккæгтæ берæ хæттити фæссурдтонцæ сæ гъæуæй тухгæнгути.
Гъæуæн æ цæгат фарс Къулдунбæл ес устур уæлмæрдтæ, уоми ба раги кæддæр арæзт æрцудæй фараст обаййи (сæ еу — мæсуги хузæн), уæдта хецæнæй еу цирт. Еци обæйттæ æма цирти ке мæрдтæ æвæрд æнцæ, уой ба абони бæлвурдæй некема зонуй. Гъæуи кæрæнтти адтæй Уацелла æма Елиай ковæндæнттæ.
Къæмунти гъæуи дæр рагæй фæстæмæ аланти байзайæггæгтæ ке цардæнцæ, еци гъуддаг ахургæндтæ раги исбæрæг кодтонцæ. Уоми цæргæй гъæуккæгтæ берæ зиндзийнæдтæ бавзурстонцæ, сæ царди дæргъи сæбæл æрцæуидæ лæгъуз цаутæ дæр. Лæбурдтонцæ сæмæ æндæр бæститæй æрбацæуæг тухгæнгутæ, халери æма емини незтæй дæр си рамардæй берæ адæм. Æфхуардтонцæ сæ сæхе æлдæрттæ æма уруси паддзахи чиновниктæ.
Цубур загъдæй, Къæмунти гъæуи рагон цæргутæ дæр иннæ хуæнхаг гъæути цæргути хузæн æвзурстонцæ зин цард, берæ рæстæгути сæ бон не ’ссæй сæ царди уавæртæ фæххуæздæр кæнун.
Мыггæгтæ
Кæд Къæмунти гъæуи цæргутæ зин цард кодтонцæ, берæ гъуддæгтæй тухстæнцæ, сæ царди уавæртæ лæгъуз адтæнцæ, уæддæр сæхе нæ бауагътонцæ фесафун. Цæргутæ еуæй-еу хатт фæффулдæр уиуонцæ, кæми ба сæ нимæдзæ фæмминкъийдæр уидæ. Куд исбæрæг æй, уомæ гæсгæ нæудæсæймаг æноси кæронæй нурмæ Къæмунти гъæуи цардæнцæ муггæгтæ: Атайтæ, Баситæ, Бекмæрзтæ, Бытъæтæ, Болæттæ, Бозуртæ, Гæвдынтæ, Гæбутæ, Гибылтæ, Гъæргинтæ, Дзабайтæ, Дзæукъатæ, Дзидзойтæ, Дзылыхтæ, Легкойтæ, Магатæ, Мамукъатæ, Мæрзатæ, Тахохтæ, Тобойтæ, Хутъитæ, Хъаратæ, Цопантæ, Бутатæ, Чехойтæ, Чекойтæ, Хъулатæ, Себеттæ, Магкатæ, Хаматæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ Категори:Дыгуронау фыст
Кочарян, Роберт Седрачы фырт
Кочарян, Седрачы фырт Роберт (Ռոբերտ Սեդրակի Քոչարյան,1954-æм азы 31 августы, Степанакерт, Уæлхох Карабахы Автономон Бæстæ) у Сомихы дыккаг президент (1998-æм азы 30 мартъийæ 2008-æм азы 9 апрельмæ), Уæлхох Карабахы Республикæйы фыццаг президент.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сомихы президенттæ Категори:Степанакерты чи райгуырдис, уыдон Категори:XXI æнусы политиктæ
1330
1330 १३३०
Ирон рауагъдадон æхсæнад Калачы
Ирон рауагъдадон æхсæнад: 1906 азы Тбилисы (Калачы) цæрæг ирæттæ байгом кодтой «Ирон рауагъдадон æхсæнад». Ацы æхсæнады активон архайджытæ уыдысты Джиоты Георги æмæ Цабайты Уасо. Æхсайæм азты уыдон радзырдтой:
Æхсæнад 1906 азы Тбилисы сарæзта ирон драмкъорд, кæцы ирон æвзагыл æвдыста спектаклтæ. Æхсæнады правлени бахатыд бынæттон хицауадмæ ног ирон газет рауадзыны тыххæй дæр. Газет рауадзынæн бар радтой 1907 азы 13 февралы. Тбилисы ирон газет «Ног цард»-ы фыццаг номыр рацыд 1907 азы 6 мартъийы.
Газет «Ног цард»
Ирон æвзагыл ацы газет уыди дыккаг (фыццаг ирон газет — «Ирон газет» — мыхуыры рацыд 1906 азы). Газет «Ног цард»-ы фыццаг номыры тираж уыди 400 экземпляры, фæстæдæр тиражы нымæц схызти 1800 экземплярмае.
Фыццаг номырæй æвддæсæм номырмае газеты редактор уыди Тедеты Бетъре, уый фæстæ Цхуырбаты Тадиоз. Газетæн скодтой сæрмагонд рубрикæтæ: хицауады бардзырдтæ, литературæ, æхсæнадон-политикон фарстатæ, хроникæ, Уæрæсейы æмæ Ирыстоны цард, мыхуырад, литературон критикæ æмæ библиографи, фельетонтæ, лекцитæ, театр æмæ аивад, медицинæ, хъæууон хæдзарады фарстатæ æмæ а. д. Мыхуыры ног оргæн карз тох расидти зианхæссæг рагон æгьдæутты ныхмæ (туг исыны æгъдау, ирæд æмæ æнд.).
Журнал «Æфсир»
1910 азы уалдзæджы Тбилисы цæуын райдыдта дыккаг ирон журнал «Æфсир». Журналæн йæ редактор уыди Коцойты Арсен. Журнал рауадзыны тыххæй Тифлисы губернатор хъусын кодта: «...Сам от себя разрешил Коцоеву издавать журнал Æфсир» по следующей программе: 1) руководящие статьи; 2} стихотворения, новеллы, рассказы; 3) статьи научного содержания; 4) статьи по вопросам общественным политико-экономическим. сельского хозяйства и гигиены: 5) хроника; 6) обзор печати: 7) смесь: В) библиография: 9) объявления».
Категори:Ирон литературæ Категори:Ирон мыхуыр
1331
1331 १३३१ 1331
1332
1332 १३३२
Гамсун, Кнут
Кнут Гамсун (Knut Hamsun; 1859—1952) у норвегиаг фыссæг; Нобелы премийы лауреат (1920 аз). Йæ æцæг ном — Кнуд Педерсен (Knud Pedersen).
1333
1333 १३३३
Гамсун, Кнут
Цардафыст
Гамсун райгуырдис 1859-æм азы 4 августы. Уыди хъæууон хуыйæг Педер Педерсены цыппæрæм сывæллон. Бинонтæ цардысты мæгуырæй. Кнут фарастаздзыдæй куыста йæ фыдыфсымæры къанторы. Фæстæдæр райдыдтой йæ бæлццоны царды азтæ (1873-æм азæй). Хæтгæ царды рæстæг Гамсун раивта цалдæр куысты, иу заман та цасдæр рæстæг фæци Америчы. Фыссын Кнут райдыдта 17-аздзыдæй. Йæ фыццаг чиныг (Den Gaadefulde. En kjærlighedshistorie fra Nordland) рухс федта 1877-æм азы.
1888-æм азы Гамсун æрбынат кодта Копенгагены. 1890-æм азы мыхуыры рацыди, кад ын чи скодта, уыцы новаторон психологион роман «Стонгдзинад» (норв. Sult). 1890-æм æмæ 1900-æм азты Гамсун уыди дунейы тæккæ популярондæр модернист-фысджытæ æмæ драматургтæй иу. Уыди иттæг зындгонд, йæ уацмыстæ йын бирæ хæттыты кæм ратæлмац кодтой, уыцы Уæрæсейы дæр.
1898-æм азы Гамсун ракуыдрта Берглиот Бехы. Иумæ фæцардысты аст азы. 1909-æм азы фыссæг æрхаста ног ус — актрисæ Мари Андерсены. Смой кæныны фæстæ Мари ныууагъта йæ карьерæ æмæ царди Гамсунимæ йæ амæлæты онг.
thumb|left|[[Синдинг, Кристиан|Кристиан Синдинг, Гуннар Хейберг æмæ Кнут Гамсун (Хенрик Лунд, 1926-æм аз)]] 1918-æм азы Гамсунтæ балхæдтой Нёрхольмы хæдзар, цыран фæцардысты сæ фæстаг бонтæм. 1920-æм азы Гамсуны схорзæхджын кодтой литературæйы Нобелы премийæ, «Сыджыты сой» (норв. Markens Grøde), зæгъгæ, уыцы бæстон романы тыххæй.
Германы Гитлер хицауиуæг йæ къухмæ куы райста, стæй фæстæдæр, Дыккаг дунеон хæсты рæстæг дæр æдзух немыцаг культурæ пропагандæ чи кодта æмæ англосаксаджы ныхмæ чи дзырдта, уыцы Гамсун æргомæй слæууыди нацисттæ æмæ Квислингы режимы фарс. Уый тыххæй йæ, хæст фæуыны фæстæ, радтой тæрхонмæ куыд гадзрахатæй рацæуæг, афтæ. Фыссæг хызт æрцыд ахастоны бамидæг кæнынæй, карджын кæй уыди, уый охыл, фæлæ уæддæр æй фæивар кодтой. Хæсты фæстæ Гамсун цасдæр рæстæг фæцарди зæрæдты хæдзары, 1950-æм азы та сыздæхти Нёрхольммæ.
Йæ фырт Арилд хæцыди бархионты 5-æм дивизи SS «Wiking»-ы (5-ая добровольческая дивизия SS «Wiking») рæнхъыты Скæсæны фронты.
Уацмыстæ
Гамсун ныффыста романтæ (30-æй фылдæр), уацаутæ, пьесæтæ, радзырдтæ, публицистон чингуытæ, æмдзæвгæтæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Норвегийы фысджытæ Категори:Литературæйы Нобелы премийы лауреаттæ
1335
1335 १३३५
1334
1334 १३३४
Джавахишвили, Иванэ Алыксандры фырт
Иванэ Алыксандры фырт Джавахишвили (ივანე ჯავახიშვილი; 1876 азы 11 (23) апрелы — 1940 азы 18 ноябры; Тбилис) — гуырдзиаг историк, ССР Цæдисы Зонæдты Академийы академик, йæ ном чи хæссы, уыцы ахуырдон — Тбилисы университеты бындурæвæрæг.
Ахуыргонды цардафыст æмæ куыстыты тыххæй
Райгуырдис гуырдзиаг кънйæзты бинонты. Каст фæци Бетъырбухы университеты скæсæйнаг æвзæгты факультет (1899). 1901–1902 азты стажировкæ кодта Берлины университеты. 1902-æм азæй сомихаг-гуырдзиаг филологийы кафедрæйы приват-доцент.
Йæ ахуыргæнæг Н.Я. Марримæ архайдта Синаймæ кусæн балцы. Уым ахуыргæндтæ иртæстой раггуырдзиаг къухфыстытæ.
1905-æм азы Джавахишвили ныффыста куыст «Политикон æмæ социалон архайд Гуырдзыстоны XIX æнусы», 1908-æм азы та сфæлдыста, гуырдзиаг историон зонады тынг чи сахадыдта, йæ уыцы сæйраг фæллой — «Гуырдзиаг адæмы истори» (фæстаг 4-æм том рацыди 1949-æм азы, ахуыргонды амæлæты фæстæ). «Истори» фыссынимæ æмрæстæджы арæзта бирæ чингуытæ фæрссаг дисциплинæтыл æмæ ратæдзæнтæиртасæн зонадыл (источниковедение): «Историйы нысæнттæ, ратæдзæнтæ æмæ методтæ раздæр æмæ ныр», т. 1—4, 1916—26; «Раггуырдзиаг историон литературæ», 1916; «Гуырдзиаг нумизматикæ æмæ метрологи», 1925; «Гуырдзиаг палеографи», 1926; «Гуырдзиаг дипломатикæ», 1926.
1917–1918 азты Джавахишвили уыди Тбилисы университет байгом кæныныл тохы активондæр архайджытæй иу. 1919-æм азы йæ равзæрстой университеты дыккаг ректорæй, æмæ уыцы бынатыл фæкуыста 1926-æм азы онг, цалынмæ, йæ не суæгъд кодтой, марксист кæй нæ уыди, уый тыххæй.
1920-æм азты кæрон — 1930-æм азты ныффыста ахæм чингуытæ: «Гуырдзыстоны барады истори» (т. 1—2, 1928—29), «Гуырдзыстоны экономикон истори» (т. 1—2, 1930—1934), «Гуырдзиаг музыкæйы историйы сæйраг фарстатæ» (1938).
1937-æм азæй йæ амæлæты онг ахуыргонд куыста Шота Руставелийы номыл Музейы директорæй æмæ Цхетайы археологион экспедицийы сæргълæууæгæй. Джавахишвили уыди Фæллойы Сырх Тырысайы ордены кавалер. Йæ амæлæты фæстæ та йæ саккаг кодтой Сталины премийæ (1947).
Ахуыргонд ныгæд æрцыд Тбилисы паддзахадон университеты парчы.
Джавахивилийы ном хæссы Тбилисы паддзахадон университет, стæй Гуырдзыстоны Зонæдты Академийы цур Историйы институт.
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны ахуыргæндтæ Категори:Тбилисы чи райгуырдис, уыдон Категори:Тбилисы чи амардис, уыдон
Митмитгæнаг
Митмитгæнаг, диалект — бызецъа (, Снегирь) у чысыл маргъ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Чъерами
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Бæлæстæ
Уæллагком
Уæллагком у ком Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Ис Дыгургомы.
Уæллагкомы ис фæрсаг æртæ комы: Донысæр, Сонгуытæ æмæ Скъæттыком.
Рейне
Рейне (Reine) у хъæу Норвегийы цæгаты. Ис Нурланны провинцийы.
Уæллагком
Фиппаинæгтæ
* Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
1336
1336 १३३६
Рейне
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы сахартæ Категори:Нурланн
1337
1337 १३३७
Гæгкуыты Ерыстау
Гæгкуыты Ерыстау, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг. Райгуырдис Сечеры, хъомыл ссис Ставд Дурты. Ахуыр кодта хъæуы скъолайы. Каст æй фæци æмæ бацыд Дзæуджыхъæуы педагогон техникуммæ. Уый фæстæ райдыдта Ставд Дурты скъолайы кусын нывгæнынады ахуыргæнæгæй. Йæ куыст зыдта хорз. Скъоладзаутæ йæ уарзтой бирæ, ныв кæныныл фæцалх сты.
Ацы хатт æм байхъуыстой æмæ йæ 1942 азы мартъийы арвыстой Дзæуджыхъæуы 2-æм хæстон скъоламæ. Ерыстау та балæвæрдта скъолайы хицаумæ рапорт: «Арвитут мæ хæсты быдырмæ». Скъолайы хицау сразы ис Ерыстауы фæндоныл, æмæ сæ цалдæрæн арвыстой Ленинграды фронтмæ. Уым йæхи равдыста хъæбатыр хæстонæй.
Иу карз ныббырсты Гæгкуыйы-фырт фæцис уæззау цæф. Афтæмæй йæ фашисттæ ссардтой æмæ 1942 азы августы бакодтой йæ концлагеры, фæлæ куыддæр йæ къухы бафтыд алидзын. Ерыстау бацыд францаг партизанты къордмæ. Францаг партизантæ ирон лæппуйæ уыдысты бузныг, дис ын кодтой йæ хъæбатырдзинæдтыл.
1945 азы хæст фæци. Ерыстауæн дæр бар радтой йæ Райгуырæн бæстæмæ ссæуын, æмæ сыздæхт Ирыстонмæ. Йемæ схаста, Францы цы партизанты къордимæ хæцыд немыцы ныхмæ, уый тыххæй сæрмагонд гæххæттытæ. Уыдоны фыст уыдис, Гæгкуыты Ерыстау æцæгæйдæр кæй уыдис Францы партизантимæ хъæбатырæй кæй хæцыд немыцы ныхмæ. Партизанты къорды разамонæг ын саккаг кодта Кады грамотæ дæр.
Ерыстау кæд уацары уыд, уæддæр йæ райгуырæн бæстæйыл стырзæрдæ никуы ссис. Францæй куы æрбаздæхт, уæддæр ма Ерыстау Советон Æфсады рæнхъыты баслужбæ кодта 1946 азы онг. Ставд Дуртæм куы сыздæхт, уæд æм уыд бирæ рæсугъд фæндтæ, фæлæ иу-изæр сæ хæдзары раз «Сау халон», зæгъгæ, кæй хуыдтой, ахæм хæдтулгæ, æрлæууыд æмæ Ерыстау йæ сæрæн ннцы зыдта, афтæмæй йæ уым баппæрстой. Йæ бинойнаг Майя ма йæ фæстæ бæргæ разгъордта. Бæргæ ма лæгъстæ кодта НКВД-йы кусджытæн, цæмæй йын йæ мойы ныууагътаиккой. Фæлæ йæм уыдон хъусгæ дæр нæ бакодтой. Уæвгæ, æрмæст Ерыстау нæ бахауд уыды карз рæстæг ахæм уавæры. Уыдон уыдысты сæдæгæйттæ, мингæйттæ.
Авд азы фæрахау-бахау кодта ахæстæтты Ерыстау. 1955 азы бахауд амнистимæ æмæ ссыд йæ уарзон Ставд Дуртæм. Йæ фæллад дæр не суагъта, афтæ райдыдта хъæуы астæуккаг скъолайы  нывкæнынад æмæ черченийы ахуыргæнæгæй кусын. Ахуырдзаутæн лæвæрдта арф æмæ фидар зонындзинæдтæ. Скъоладзаутæ йын йæ алы урокмæ дæр сæхи цæттæ кодтой зæрдиагæй. Бирæ йэе уарзтой æмæ йын стыр аргъ кодтой хъæубæстæ. Ахæм циндзинад, зианы хабар хъæубæсты нæ уыд æмæ-иу Ерыстау лæггад, кæм нæ бакодта.
Йæ бинойнаг Майяимæ схъомыл кодтой дыууæ чызджы æмæ дыууæ фаззон лæппуйы. Уыдонæн сæ хистæр  Бэлæ ныртæккæ кусы Ставд Дурты астæуккаг скъолайы директорæй. Бирæ йæ уарзынц æмæ йын йæ фыдау стыр аргъ кæнынц хъæубæстæ. Кæд абоны зын уавæрты æнцон нæу скъолайы разамонæгæй кусын, уæддæр Бэлæ йе ’ппæт хъарутæй æмæ зонындзинæдтæй дæр архайы, цæмæй ахуырдзаутæ исой арф æмæ фидар зонындзинæдтæ.
Ерыстауы нæ рох кæнынц йæ хъæубæстæ. Уый царды мидæг раст фæндагыл цы бирæ лæппуты æмæ чызджыты сарæзта, уыдон æй абон дæр хорзæй мысынц. Арæх бабæрæг кæнынц æмæ дидинджытæ сæвæрынц сæ уарзон ахуыргæнæджы ингæныл.
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Категори:Цæгат Ирыстоны ахуырады кусджытæ Ерыстау Категори:Сечеры чи райгуырдис, уыдон Категори:Цæгат Ирыстоны чи амардис, уыдон
1338
1338 १३३८
1339
1339 १३३९
Æхсыргур
Æхсыргур, (, Золотистая щурка) у рæсугъд маргъ. Йæ буары дæргъ у 27–29 сантиметры бæрц.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мæргътæ
Тайбэй
Тайбэй у Тайваны сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тайваны сахартæ
Уæрхад
Уæрхад \varphi~ — къуым бынæттон зениты здæхты æмæ экваторы фæзойы астæу, нымад цæуы 0-æй 90 °мæ экваторы дыууæрдыгæй дæр. Цæгаты æрдæгтымбылæджы географион тæппыты уæрхад (цæгаты уæрхад) нымад цæуы куыд æвæрццæг, хуссар æрдæгтымбылæджы та — æппæрццæг. Ноджы ма абсолютон асмæ гæсгæ стырдæр уæрхæдты тыххæй фæзæгъынц бæрзæндтæ, нолмæ хæстæджыты (ома экватормæ) тыххæй та — ныллæджытæ.
Зæххы формæ (геоид) къорийæ кæй хъауджыдзинад кæны, уымæ гæсгæ географион уæрхад дæр цасдæр хицæн кæны геоцентрон уæрхадæй, т. е. къуымæй ацы тæппы здæхтмæ Зæххы цæнтрæй æмæ экваторы фæзойæ.
Бынаты уæрхад рабæрæг кæнæн ис ахæм астрономион кусæнгарзты æххуысæй — секстант кæнæ гномон, ис ма спайдагæнæн системæтæй GPS æмæ ГЛОНАСС. Уæрхадимæ æмæ азы афонимæ йæ дæргъ баст у бонæн.
Кæс ноджы
Категори:Географи Категори:Геодези *
1340
1340 १३४०
Хасан (хох)
Хасан (Hasan Dağı) — хуыст стратовулкан Турчы, Аксарайы провинцийы.
Геологи
Йæ бæрзæнд денджызы æмвæзадæй у 3253 метры уæлдæр, ахсы дыккаг бынат Центрон Анатолийы цъуппыты астæу.
Йæ кальдерæйы уæрæх у 4–5 км, сæвзæрдис 7500 азы нæ дуджы агъоммæ. Фæстаг скалд уыдис 6200 азмæ нæ дуджы ахъоммæ æввахс. Ацы дыууæсæрон стратовулкан бавзæрста йæ царды кальдерæйы ныккалдис цыппар хатты. Нырыккон сырезт сæвзæрыдис фæстаг кальдерæйы. Лавæйæ куполтæ сарæзтой дыууæ сæйраг цъуппы, ныгуылæны цъупп уæллоздæр у æмæ йын ис дыууæ вулканон кратеры. Хасаныл æрхъула кодтой 25-æй фылдæр лавæйы лæбырды æмæ конусы æртхутæгæй
Адæмы ахаст
Хасаны сирвæзт фиксацигонд æрцыдис неолиты рæстæджы къæдзæхыл нывтыл. Незаманы цæрæнран Чатал-Хюючы (Çatalhöyük) цæрджытæ æмбырд кодтой хохы алыварс обсидиан æмæ йæ ивтой сыхаг цæрæнрæтты. Ссардæуыд дзы айдæнтæ обсидианæй. Хохы нысаниуæг уæды рæстæджы цæрджытæн æвдисынц къæдзæхыл нывтæ, кæцыдæртыл дзы хох йæхи суæлвонг кæны цæрджыты хæдзæрттыл.
Туризм
Хохмæ сцыд ахсы 6 сахатмæ ’ввахс. Цъуппæй зыны Анатолийы уæлвæз, æмæ, дæрддзæф æвæрд чи у, уыцы Каппадоки.
Æрвитæнтæ
Категори:Турчы вулкантæ Категори:Турчы хæхтæ
1341
1341 १३४१ 1341
1342
1342 १३४२
Нурланн
Ну́рланн (Ну́рланд) (Nordland) у бæстæ Норвегийы цæгаты, Атлантикæйы донбылы. Йæ административон центр у сахар Будё.
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы фюльке *
Фламинго
Флами́нго (лат. Phoenicopterus) у дынджыр мæргъты мыггаг. Сæ хъурæй уадзынц æхсыры хуызæн буаргъæд æмæ уыцы «мæргъон æхсырæй» сæ лæппынтæ хæрын кæнынц.
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Мæргътæ
Санæ
Санæ кæнæ Санаа (صنعاء) у Йемены сæйраг сахар.
Категори:Йемены сахартæ
1343
1343 १३४३
Цыхуырбаты Тадиоз
Цыхуырбаты Тадиоз, ирон æхсæнадон архайæг æмæ рухстауæг, газет «Ног цард»-ы дыккаг редактор (æвддæсæм номырæй фæстæдæр). Цардис Тбилисы (Калачы).
Категори:Зындгонд ирæттæ Тадиоз
Тедеты Бетъре
Тедеты Бетъре (райгуырдис 1871-æм азы Дзауы — амардис 1937-æм азы) у ирон æхсæнадон æмæ рухстауынадон архайæг, газет «Ног цард»-ы фыццаг редактор. Царди Тбилисы (Калачы).
Ленинграды облæст
Фиппаинæгтæ
*
1345
1345 १३४५
1346
1346 १३४६
Араббы æрдæгсакъадах
Араббы æрдæгсакъадах, Арабб (جزيرة العرب jazīratu l-ʿarab) дæр, у егъау æрдæгсакъадах Азийы ныгуылæны — Сырх денджыз, Индийы фурд æмæ Персы бакæлæны ’хсæн. Йæ фылдæр хай æдзæрæгран у — цæгаты Нефуд, хуссары Руб-аль-Хали.
VII æнусы Араббы сæвзæрд пысылмон дин. Йæ пехуымпар Мæхæмæты къухы бафтыд араббаг знæмтæ баиу кæнын. Фæстæдæр Рашидуны æмæ Умаййады калифады рæстæг араббаг æлдариуæг ахæлиу Араббы æрдæгсакъадахы дард æдде, фæзынди егъау пысылмон Араббаг импери — Испанийæ Индийы онг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Азийы географи Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ
1348
1348 १३४८ 1348
Гæналгом
Гæналгом (Геналдонское ущелье) у ком Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы, цæугæдон Гæналдоны дæргъмæ.
Категори:Санибагом Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
1349
1349 १३४९
1350
1350 १३५० 1350
Кæлух
Кæлух у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ
Бандар-Сери-Бегаван
Банда́р-Сери́-Бега́ван (Bandar Seri Begawan) у Брунейы сæйраг сахар.
Стай
Стай (Lynx) у тугдзых гæдыты мыггаг. Стайы уæз вæййы 5-30 кг.
Цуанæтты æвзагыл: тугцъир, цыбырдым.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæрæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1351
1351 १३५१
.am
.am у Сомихы уæллаг æмвæзады паддзахадон домен.
am
Гуылæр
Гуылæр, дыгуронау Гулæр у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. Лæууы Гуылæры доны былыл.
Мыггæгтæ
Гулæри гъæуи цардæнцæ: Золойтæ, Етдзатæ, Елойтæ, Найфонтæ, Сабетæ, Дзарастæ, Дæготæ, Къибиртæ, Перисатæ æма Хъæдохтæ.
Мале
Мале́ (މާލެ) у Мальдивты сæйраг сахар.
Категори:Мальдивты цæрæнрæттæ
Калимантан
Калиманта́н (Kalimantan) кæнæ Борне́о (Borneo) у дынджыр сакъадах, йæ иу хай Индонезийы, йæ иннæ Малайзийы дæлбар. Ис сакъадахыл чысыл Брунейы паддзахад дæр.
Сакъадахы фæзуат у 743 330 км2, уымæй у дунейы æртыккаг стырдæр сакъадах (Гренланди æмæ Ног Гвинейы фæстæ).
Категори:Малайзийы сакъадæхтæ Категори:Индонезийы сакъадæхтæ Категори:Сабыр фурды сакъадæхтæ
1352
1352 १३५२ 1352
1353
1353 १३५३
1354
1354 १३५४ 1354
Чысыл Арс
thumb|right|300px|Чысыл Арс Чысыл Арс кæнæ Чысыл Цолпы (Ursa Minor, Малая Медведица) у Цæгаты æрдæгтымбылæджы стъалыгуппар.
Арвы цæджындз (α UMi) у Чысыл Арсы рухсдæр стъалы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Стъалыгуппæрттæ
1355
1355 १३५५
Белен (Пара)
Беле́н (Belém) у Бразилийы муниципалитет, сахар æмæ порт, штат Парайы сæйраг сахар. Цæрынц дзы 1437 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Бразилийы сахартæ Категори:Бразилийы штатты сæйраг сахартæ
Дæргъад
Дæргъад \lambda~ — лæвæрд тæппы уылты цы мередианы фæзой цæуы, æмæ райдайæн нулон мередианы (уымæй райдайы дæргъады нымад) астæу къул. Ныр Зæххыл нулоныл нымад у Гринвичы зæронд обсерваторийы уылты, Лондоны хуссар-цæгаты цы меридиан цæуы, уый. Уымæ гæсгæ хуыйны Гринвичы меридиан. Дæргъæдтæ 0 -æй 180° скæсæны ’рдæм нулон меридианæй, хонынц скæсæйнæгтæ, ныгуылæны ’рдæм та ныгуылæйнæгтæ. Бахахх кæнын хъæуы æмæ уæрхæдтæй хъауджыдæр, дæргъæдты системæйы райдайæны меридиан хибар у, æмæ баст вæййы исты меридианыл фидыдмæ гæсгæ. Афтæ, Гринвич йæдтæмæ, раздæр нулонтæй æвзæрст цыдысты меридиантæ обсерваториты Парижы, Кадисы, Пулковойы (Уæрæсейы паддзахады территорийыл) æмæ а.д.
Дæргъады дæлбар у бынæттон рæстæг thumb|Къорийы хуыз. [[Экватор (цъæх) дих кæны къори æмæ лыг кæны Меридиантæ (бур) 90° къуымæй. Ацы нывы иугуыр хæххытæ — ортодомитæ. Бур хæххытæ — æмхуызон дæргъады хæххытæ.]]
Кæс ноджы
Категори:Географи Категори:Геодези *
1356
1356 १३५६
Чеджемты æфсымæртæ
thumb|240px|Чеджемты æфсымæртæ: Бечмырзæ, Торбег æмæ Тугьан Чеджемты æфсымæртæ уыд зилгæйаг æртæ лæппуйы, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты хъæбатырæй чи фæмардысты, уыдон.
Лæппутæ сæ фыдимæ алы куыстытæ кодтой, сæ иунаег хо та сахуыр кодта трактористы курсыты æмæ зæрдæрайгæйæ куыста лæгты æмрæнхъ трактористæй, комбайнёрæй. Цоты хистæр Бечмырзæ йæ цард баиу кодта Сугъараты Маркаимæ. Рацыд сын дыууæ лæппу æмæ дыууæ чызджы. Ныр цæрдзыстæм куы загьтой, уæд ныннæрыд Фыдыбæстæйы Стыр хæст. Чеджемты хæдзарæй уыцы тугкалæн хæстмæ алы рæстæджы афæндараст кодтой æртæ хæстоны: Бечмырзæ, Торбег æмæ Тугъьаны.
Бæргæ сæ афæндараст кодтой, фæлæ сæ иу дæр фæндараст нæ фæци: Бечмырзæ æбæрæгæй фесæфт 1944 азы, кæм ныгæд ис, уый абон дæр бинонтæ нæ зонынц. Торбег фæмард 1944 азы Орёлы, Тугъан та, Мæлгъæвæджы рагъыл цы тугкалæн хæст цыд 1942 азы, уым мæлæтдзаг цæф фæци аэмæ Грознайы госпитæлы амард.
Хъæуæй æмæ районы хицауадæй рох не сты Чеджемты æфсымæртæ. Сæ ном хæссы Зилгæйы уынгтæй иу.
Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Категори:Чеджемтæ
1357
1357 १३५७ 1357
Путраджайя
Путраджайя у Малайзийы ног административон сæйраг сахар.
Категори:Малайзийы сахартæ
1358
1358 १३५८
26 июлы змæлд
Номы равзæрд
Ном «26 июлы змæлд» цæуы фæсыкк уæвæг бабырст Монкады къазармæтæм — æфсæддон къазармæтæм сахар Сантьяго-де-Кубæйы, 1953-æм азы 26 июлы. Змæлд æрцыдис реорганизацигонд Мексикæйы 1955-æм азы революционерты къордæй, уыдонимæ уыдысты Фидель Кастро, Рауль Кастро, Камило Сьенфуэгос æмæ аргентинаг революционер Че Гевара. Сæ хæслæвæрд уыдис саразын организацигонд партизанон тыхтæ Батисты режим раппарынæн.
Кубæйы революцийы архайд
1956-æм азы 2 декабры 82 адæймаджы рахызтысты Кубæйы былыл, уырдæм та бахæццæ сты Туспанæй яхтæ Гранмæйыл. Тæккæ райдианæй рахизын нæ бантыстис. Яхтæ Кубæйы территориалон дæттæм куы бацыдис Ориенты районы, уæд ууыл цæуæг бал нæма зыдта, сæ æмтохгæнджытæ сакъадахыл цы растад систой, уый уæдмæ цъистгонд æрцыдис хицауады æфсæдтæй æмæ сæм былгæрон Батистæйы салдæттæ кæй æнхæлмæ кæсынц, уый. Уый бамбаргæйæ революционерты бахъуыдис рахизын тагъдтагъдгæнгæйæ æбæрæг районы, цæугæдон Беличы донæфтæнмæ хæстæг.
Рахызты раз сцагътой националон гимн, Фидель Кастро загъта цыбыр ныхас. Уый фæстæ, чысыл къордтыл адихтæгæнгæйæ райдыдтой донмæ гæппытæ кæнын. Разæй уыдис стыр, иу 2 км дæргъмæ, цыфдзаст — мангровæйы талахъæдимæ. Иуæй-иу рæтты адæм риуы онг ныгъуылдысты цъыфы. Ноджы ма рахызты сæрмæ тагъд фæзындысты Батистæйы хæдтæхджытæ. Фæлæ сын ам цъыфдзаст феххуыс кодта: тæхджытæ бал нæ бафиппайдтой. Че Гевара-иу фæстæдæр мысыдис:
Æмбæхсæн — Сьерра-Маэстрæйы хæхтæм ма хъуыдис 40 км фылдæр, мин салдатæй фылдæр арвыста Батиста растджыты ныппырх кæнынмæ. Фæндæгтæ æрцыдысты æхгæд; алфамбылай алцыдæр æхст цыдис ныллæгтæхæг хæдтæхджытæй.
Рахызты архайджытæ адихтæ сты чысыл къордтыл, 2-3 адæймæгтыл, æмæ æххормагæй, æрдæгсуртæй, куыд фыста фæстæдæр Эрнесто Че Гевара, тухигæнгæ фæндаг арæзтой хæхты 'рдæм. 21 адæймаджы фæмардысты, бирæтæ уыдысты уацары ахст æмæ тæрхонæн лæвæрд.
Декабры кæрæтты амынд бынатмæ — хæхты сæфт Кресенсио Пересы цæрæнуатмæ бахæццæ сты афтиддæр 22 революционеры, дыууæ автоматимæ. Сæ астæу уыдысты: Фидель Кастро, Рауль Кастро, Эрнесто Че Гевара, Камило Сьенфуэгос, Рамиро Вальдес, Хуан Альмейда Боске, адон фæстæдæр Кубæйы революцион ивддзинæтты сæргъы æрлæудзысты.
Растджыты тох цадæггай райдыдта ивын æнæхъæн адæмы тохмæ режимы ныхмæ. «26 июлы змæлд» сси иумæйаг политикон организаци иууыл Кубæйы дзыллæтæн. Ацы змæлды 62 къорды архайдтой фæсарæнты, фыццаджыдæр АИШ-ы, астæуккаг Америкæйы æмæ Карибы бассæйны бæстæты. Æмбырд кодтой æхца, æлхæдтой хæцæнгарз æмæ адæмæн æмбарын кодтой революцийы нысантæ æмæ хæслæвæрдтæ.
О (Норвеги)
О (Å) у хъæу Норвегийы цæгаты. Ис Лофотены сакъадæхтыл.
26 июлы змæлд
Кубæйы революцийы архайд
Тох фæцис 1959-æм азы январы, растджыты æфсæдтæ 1 январы куы бацахстой Сантьяго, стæй ныгуылæны та Че Геварайы къорд бацыдысты сахар Санта-Кларæмæ. Æхсæвы Батиста фæлыгъдис Доминиканæйы Республикæмæ. 2 январы растджыты балтæ бахæццæ сты Гаванæмæ 6 январы та сæйраг сахармæ кадджынæй æрбацыдис Фидель Кастро.
О (Норвеги)
Категори:Норвегийы сахартæ Категори:Нурланн
26 июлы змæлд
1959-æм азы фæстæ
thumb|200px|right|Историон музей [[Сьенфуэгос (сахар)|Сьенфуэгосы]] Кубæйы хицауиуæг Фидельмæ куы æрхаудта уæд «26 июлы змæлд» баиу ис Адæмон-социалистон партиимæ æмæ «13 мартъийы революцион директоратимæ». Афтæ æрцыдис арæзт «Социалистон Кубæйы революцион иугонд парти», уый 1965-æм азты рацарæзтой Кубæйы коммунистон партимæ (Partido Comunista de Cuba).
«26 июлы змæлд»-ы тырыса ныр дæр ма у Кубæйы революцийы символ. Ацы тырысаимæ уæлхуыдтæ дарынц сæ уæхсчытыл Кубæйы æфсæддонтæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Революци Категори:Коммунизм Категори:Че Гевара Категори:Фидель Кастро
1359
1359 1359 1359 १३५९
Хлопонин, Александр Геннадийы фырт
Хлопонин, Геннадийы фырт Александр (Александр Геннадиевич Хлопонин; райгуырдис 1965-æм азы 6 мартъийы Шри-Ланкайы) уыд Уæрæсейы хицауады сæргълæууæджы хæдивæг (вице-премьер) æмæ Уæрæсейы президенты æххæстбарджын минæвар Цæгат Кавказы федералон зылды (2010—14). Экономикон зонæдты кандидат.
1982-æм азы бацыдис Мæскуыйы финансон институты æхсæнадæмон экономикæйы факультетмæ. 1983-æм азæй 1985-æм азы онг службæ кодта Советон Æфсады рæнхъыты. Йæ ныры æфсæддон цин у булкъон.
1989-æм азы йæ къухы бафтыдис Мæскуыйы финансон институт каст фæуын æмæ уыцы ахуырдоны диплом райсын. Уый фæстæ 1992-æм азы онг куыста Внешэкономбанкы, паддзахадон кредитты хайады.
Советон Цæдисы фехæлды фæстæ Хлопонин куыста банктæ æмæ финансон компаниты Мæскуыйы. 1996-æм азæй — акционерон æхсæнад «Норильский никелы» генералон директор æмæ уыцы æхсæнады разамынды сæрдар. Хлопонины дæлбар уыцы æхсæнадæн бирæ бантыстис социалон-экономикон рæзтыл бакусыны хъуыддаджы.
1361
1361 १३६१
Пара (штат)
Пара́ (Pará) у штат Бразилийы цæгаты. Штаты административон центр у Белен.
Хлопонин, Александр Геннадийы фырт
2000-æм азы æвзарджыты къорд Александр Хлопонины скодтой Таймыры автономон зылды губернаторы бынатмæ кандидат. 2001-æм азы 28 январы зылды цæрджыты 62% йæ кандидатурæйыл схъæлæс кодтой, афтæмæй 36-аздзыд Александр Хлопонин сси Уæрæсейы æппæты æрыгондæр губернатор.
2002-æм азы, Александр Лебедь куы амардис, Хлопонин Красноярсчы крайы губернаторы бынатмæ æвзæрстыты хайад райста æмæ сси уыцы регионы сæргълæууæг (2002-10).
Æддаг æрвитæнтæ
Категори:Уæрæсейы политиктæ Категори:Коломбойы чи райгуырдис, уыдон
1362
1362 १३६२
Сьенфуэгос
Сьенфуэгос:
1360
1360 १३६०
1363
1363 १३६३
Пномпень
Пномпе́нь (ភ្នំពេញ) у Камбоджæйы сæйраг сахар.
Категори:Камбоджæйы сахартæ
Ази
Ази у Евразийы скæсæн хай, дунейы хæйттæй егъаудæр. Йæ фæзуат у 43475 мин км². Адæймагады 60% цæрынц Азийы.
Уæрæсейы фылдæр хай (3/4) ис Азийы. Европæ æмæ Азийы ’хсæн арæны иу вариантмæ гæсгæ Цæгат Ирыстон Европæйы ис, Хуссар Ирыстон та — Азийы; æндæр вариантмæ гæсгæ — æгас Ирыстон хауы Азимæ. Политикон цæстæнгасæй Фæскавказы паддзахæдтæ — уæлдайдæр Гуырдзыстон æмæ Сомих — арæх европæйаг паддзахæдтыл нымайынц.
Фиппаинæгтæ
*
Сьенфуэгос (сахар)
Сьенфуэгос (Cienfuegos) у сахар Кубæйы, Сьенфуэгосы провинцийы административон центр.
Категори:Кубæйы сахартæ
Æмвæзад денджызы бæрзæндæй
thumb|right|390px|Бæрзæнды бынат координатон сферæйыл Æмвæзад денджызы бæрзæндæй — координатæ æртæбæрцон (трехмерный) тыгъдады, (иннæ дыууæ уæрхад æмæ дæргъад) æвдисы цавæр æмвæзыл ис тæпп нолыл нымад денджызы æмвæзмæ гæсгæ.
Москенес
Москенес (Moskenes) у коммунæ Норвегийы. Йæ административон центр у хъæу Рейне.
Æмвæзад денджызы бæрзæндæй
Цæмæй тæппы ран æххæстæй бæрæггонд æрцæуа æртæбæрцон тыгъдады, уый тыххæй хъæуы æртыккаг координатæ — Бæрзæнд. Панетæйы центрмæ дæрддзæгæй географи нæ пайда кæны: бæззы афтиддæр планетæйы тынг арф бæстæты афыстæн, кæнæ космосы орбитæтæ нымайынмæ.
Москенес
Фиппаинæгтæ
Категори:Нурланн
Æмвæзад денджызы бæрзæндæй
Географион цъары гæрæнты пайда кæнынц арæхдæр æмвæзад денджызы бæрзæндæй, нымад цæуы «лæгъзгонд» геоиды уæлцъары æмвæзæй. Ахæм æртæ координатæйæ систæмæ уайы ортогоналон, уый æнцондæр кæны нымаинæгтæ. Æмвæзад дæнджызы бæрзæндæй ма æнцойуат у атмосферон æлхъывдимæ басты тыххæй.
Зæххы уæлцъарæй дæрддзæг (уæлæмæ кæнæ дæлæмæ) арæх пайдагонд цæуы бынаты афысты рæстæг, фæлæ нæу координатæ цъары æнæлæгъзы тыххæй.
Кæс ноджы
Категори:Географи
Гæбæраты Юри
thumb|right|Гæбæраты Юри Гæбæраты Константины фырт Юри у газет «Хурзæрин»-ы сæйраг редактор, нывгæнæг, публицист, политик.
Юрийы уарзондæр митæй у хъæдæрмæгыл нывæфтауын.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сæйраг редактортæ Юри Категори:Хуссар Ирыстоны политиктæ
1365
1365 १३६५
Лофотены сакъадæхтæ
Лофоте́ны сакъадæхтæ (Lofoten) у Норвегийы денджызы архипелаг Норвегийы цæгат-ныгуылæны. Архипеладжы фæзуат у 1,227 км². Цæрынц дзы 24 500 ад.
thumb|right|300px|Лофотены сакъадæхтæ thumb|right|300px|Лофотены сакъадæхтæ
Категори:Норвегийы сакъадæхтæ Категори:Нурланн
Хурзæрин (газет)
«Хурзæрин» у Хуссар Ирыстоны сæйраг газет ирон æвзагыл. Йæ сæйраг редактор у Гæбæраты Юри. Газет цæуы 1924-æм азы 1 январæй къуыри фондз хатты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон мыхуыр Категори:Хуссар Ирыстоны газеттæ Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
1366
1366 १३६६
Новруз
thumb|right|300px| thumb|right|300px|Хъазахаг лæппу теуайы лæппынимæ. Новрузы бæрæгбон.
Новруз (Навруз, Нооруз, Наурыз, Наврез) — Now ruz, Наврӯз, Newroz, Navroʻz, Novruz, Nowruz, Наурыз, Нооруз, Nevruz, Navrez) — уалдзæджы æмæ Ног азы бæрæгбон, ирайнаг, кавказаг æмæ тюркаг адæмыхæттытæм. Ном Навруз цæуы ( — Now ruz) ирайнаг æвзæгтæй æмæ телмацы дæтты «ног бон».
Бæрæг æй фæкæнынц уалдзыгон бонæмиасады рæстæг: 21-æм мартъийы Ираны, Астæуккаг Азийы республикæты æмæ Азербайджаны, паддзахадон бæрæгбоны хуызæн Таджикистаны (4 боны) æмæ Хъазахстаны 22-æм мартъийы, Узбекистаны æмæ Турчы — 21 мартъийы. Навруз ма у ног азы райдайæн бахаи къæлиндармæ гæсгæ.
Ноуруз (نوروز) — ирайнаг къæлиндары фыццаг бон, уалдзæджы райдайæн, аккаг у мæй Фарвардины (فروردین) Ормазд бонæн (21 мартъимæ æввахс); бонæмиасад — бон æмæ æхсæвы æмхуызонад; рæзт æмæ дидинæфтыды сезоны райдиан.
Ног цард
«Ног цард» уыд ирон æвзагыл дыккаг газет (фыццаг ирон газет — «Ирон газет» — мыхуыры рацыдис 1906 азы), рауагътой йæ Ирон рауагъдадон æхсæнад Калачы. Уыцы æхсæнады правлени бахатыд бынæттон хицауадмæ ног ирон газет рауадзыны тыххæй. Газет рауадзынæн бар сын радтой 1907 азы 13 февралы. Тбилисы (Калачы) ирон газет «Ног цард»-ы фыццаг номыр рацыд 1907 азы 6 мартъийы.
Газет джиппы уагъд дæр нæма æрцыдис, афтæ бынæттон газет «Исари» («Фат») ныммыхуыр кодта ахæм хъусынгæнинаг: «''Тæргæйтты мæйы фыццаг бонæй рафыссæн ис Тифлисы ирон газет «Ног цард»-æн, кæцы цæудзæй къуыри дыууæ хатты. Газеты аргъ у: афæдзмæ — 4 сомы''». Ирон æвзагыл ацы газет уыди дыккаг. Газет «Ног цард»-ы фыццаг номыры тираж уыди 400 экземпляры, фæстæдæр тиражы нымæц схызтис 1800 экземплярмæ.