cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сабыр фурд
Сабыр фурд у тынг ахсджиаг транспортон бастдзинадæн, уый ууылты ласынц уæзтæ дунейы алы рæттæм.
Фиппаинæгтæ
*
Багатæ
Багатæ (Багаевы, ბაგაშვილი, ბაგაური ) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Багатæ цардысты Уæлладжыры комы Цъамады. Уырдыгæй алыгъдысты Туалгоммæ, Тибы хъæумæ. Багайæн уыд дыууæ æфсымæры — Джерга æмæ Гамæхар. Уыдон дæр зæххы фæдыл бафтыдысты Тибмæ. Уырдыгæй фыдыфыртгай ахаудтой Хуссар Ирмæ Бага æмæ Джергайы цотæй иутæ. Гамæхартæ, Тибæй алыгъдысты Дыгурмæ, цæрынц Урсдоны хъæуы. Тибы Багатæй иу, Тотыр, алыгъд Куырттаты коммæ, æмæ уымæй рацыд Дæллагхъæуы Тотыраты мыггаг. Уымы Тотыратæй афтгæ сты Хуссар Иры Стыр Леуахийы былыл цæрæг Тотыратæ дæр. Афтæмæй Багатæ, Джергатæ, Гамæхартæ æмæ Тотыратæ сты æрвадæлтæ. Хуссар Иры Багатæ раздæр æрцардысты Хъемултайы, уырдыгæй æндæр рæттæм фæлыгъдысты. Тибæй семæ рахастой сæ кувæндон — Батлоны кувæндон. Раздæр Багатæ куывтой авд зæдæн. Бæгæны фыхтой авд цуайнаджы, куывды дæр бадтысты авд боны. Хистæр æфсымæр уыд Бага, кæстæр та Джерга. Хъемултайы коммæ æрцыдысты Замтаретæй æмæ æрцардысты цалдæр хъæуы: Сæриттаты, Елхъанты хъæуы, Хъемулта æмæ Сæгъраты.
Æрвитæнтæ
*
Сьерра-Маэстрæ
Сьерра-Маэстрæ (Sierra Maestra) у хохы рæгъ Кубæйы хуссар-скæсæны.
Категори:Кубæйы хæхтæ
Ольгинскæ
Ольгинскæ (раздæры ном: Уæтæр ) (Ольгинское) у хъæу Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы.
Истори
Бындурæвæрд æрцыдис 1859 азы, Ирыхъæуы адæмы сæ цæрæнбынæттæй куы рарвыстой, цæмæй зæххы куыст кæной, уæд. Хъæу раздæр хуындис Уæтæртæ, цалынмæ йæ 80-æзты Ольгинскæйыл (æхсин Ольгæйы номмæ гæсгæ) нæ аивтой, уæдмæ.
Ольгинскæйы фыццагдæр цæрджытæ уыдысты Гæздæнтæ, Дзгойтæ, Æрчъеккатæ æмæ æнд.
Географи
Лæууы цæугæдон Хуымæллæджы доны галиу былыл, Черменыхъæуы цур.
Фиппаинæгтæ
Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Conserve
Conserve (хъахъхъæнын) — сæрмагонд индиаг компани, архайы пластикон хауæццæгты (бырæттæ) æмбырдыл æмæ ракуыстыл. Уый йеддæмæ ма аразы æмæ уæй кæны ахæм хомагæй конд продукци. Йæ нысаныл компани нымайы Делийы мæгуырдæр цæрджытæн сæ цард фæхуыздæр кæнын. Компани у æхсæнадон змæлд Рæстаг базарады организацийы уæнг.
Бындур ын æрæвæрдтой 1998-æм азы Анитæ Ахуджа æмæ йæ лæг Шалабх.
Компанийы сæйраг офис ис Делийы (Инди).
Захъхъагом
Туалгомы иннæ хъæутимæ абаргæйæ, Захъхъайы цæрджытæ уыдысты фосджындæр. Сæрвæттæ æмæ сæм уыгæрдæнтæ уыдис бирæ.
Дæттæ
Захъхъагомы донмæ хауынц: Урсдон (Ресы хохæй), Тæхгæдон (Дзомагъы æфцæгæй), Сæрды дон, Стырдон, Чысыл дон, Суархы дон, Байыкомы дон, Саубыны дон, Ручъы дон, Пуриаты дон æмæ æндæр чысыл дæттæ.
Фиппаинæгтæ
*
Conserve
Архайд
Уыцы æрмæгæй пайда кæнынц продукцийы уæрæх ассортимент аразынæн. Алыхуызон пластикон сыфтæ куы баиу вæййынц, уæд дзы алы хатт рауайы хæдхуыз дизайн, ахорын дæр æй нал фæхъæуы.
Цасдæр рæстæджы фæстæ компанийы базыдтой резинæ шинæтæй хомаг кæнын, кæцы у хорз ивддзаг цармæн, хуыйын хызынтæ зæронд денимæй.
Нæ рæстæджы компани уадзы традицион хызынтæ, пæлæзтæ, зонтыктæ, гæрзтæ, æхцаæвæрæнтæ, къахыдарæс, базтæ, фæлындæнтæ, къоппытæ æмæ чингуытæ.
Conserve-йы хызынтæ уæй кæны Европæйы цалдæр горæты дуканиты, зæгъæм, Лондоны, АИШ-ы, уыимæ Индийы дæр.
Бæрæггæнæнтæ
2007 азы компани иу мæймæ хуыдта æмæ уæй кодта цыппар мин хызыны, сæ æмткæй райсгæ аргъ хæццæ кодта 392 милуан доллæрмæ. Компанийы ма æфтиаг кæны папкæтæй, уазалгæнæн скъаппыты хæйттæй, алыхуызон бынæвæрæнтæ, зæгъæм, къахыдарæсæн, уæй канын.
Хашуры муниципалитет
Хашуры муниципалитет (ხაშურის მუნიციპალიტეტი) у муниципалитет (район) Гуырдзыстоны. Йæ административон центр у Хашур.
Conserve
Бæрæггæнæнтæ
Анитæ Ахуджийы проекты фæрцы ног кусæн бынæттæ ссардтой индиаг трущебæты 300 цæрæгæй фылдæр. Хорз куысты тыххæй компани Conserve-йы кусджыты мызд мæй рауайы 70-100 доллæры. Хуымæтæг пластикбырон æмбырдгæнæг Делийы исы æртæ хатты къаддæр æхца.
Хашуры муниципалитет
Фиппаинæгтæ
*
Conserve
Бæрæггæнæнтæ
Сæ кусджытæн компани дæтты бар йæ клиникæйы сæ æнæниздзинад фæхуыздæр кæнын, фиды сæ кусджыты сывæллæты ахуырæн.
Нарты кадджытæ
Нарты кадджытæ — афтæ хонынц ирон адæмы эпос. Нарты эпосы хуызæн кадджытæ ис æндæр цæгат-кавказаг адæмттæн дæр, уыдонæй хъæздыгдæр у кæсгон адæмæн.
Conserve
Истори
Студенткæ уæвгæйæ, Анитæ Ахуджа архайдта проекты. Уымæ гæсгæ æмбырд æмæ ракуыст кодтой компост æмæ хæдзары бырон 500 хæдзарадæй. Уæд йæ хъус бадардта, æнæуый быронимæ кæй ис дуне пластикон дзаумæттæ, зæгъæм, пакеттæ. Уыцы бæрæггæнæнтæ фидар конд уыдысты паддзахадон статистикæйæ: алы бон Индийы æппарынц цыппар тонн бырон, уыдонæй 15% вæййынц пластикæй конд дзаумæттæ.
Нарты кадджытæ
Цæгат Кавказы адæмтæй фыццаг чи æрæвæрдта бындур нарты эпосæн, науæд цахæм националон кæнæ социалон фæлтæрæй уыдысты сæхæдæг нарт, уый æнцон рахатæн нæу. Гуырысхойаг ницы ис æрмæст иу хабары: нарты кадджытæ, бирæ рæстæг ирон дзыллæйы ’хсæн уæвгæйæ, райстой бынтон оригиналон хуыз. Уыдон хуызæн никæуыл фидауы ирон националон эпосы ном.
Conserve
Истори
Ныры æргътæм гæсгæ пластик æмæ полиэтилены æмбырд æмæ ракуыст экономикон æфтиаг нæ дæтты. Уымæ гæсгæ, фарст алыг кæнынæн сахартæ архайынц сæрмагонд компаниты фæрцы. Æлхæнджытæ исынц пластик æмбырдгæнджытæй æмæ йæ зынаргъдæрæй уæй кæнынц компанитæн.
Нарты кадджытæ
Нарты эпосы ис бæлвырд историон хабæртты æнхъæвзæн: ирон адæм цы бæлвырд историон хæтæнты фесты, уый æвдисынц нарты кадджытæ. Æнусты дæргъы ирон адæм мыггаггай цардысты: æнæаскъуыйгæ æвирхъау тох цыди хицæн мыггæгты ’хсæн; туджы фæдыл мыггæгтæ кæрæдзи цагътой. Уыцы хабæртты нывтæ диссаджы æргом зынынц нарты эпосы.
Æрвитæнтæ
*
Conserve
Истори
Афтæмæй Нью-Делийы 80 мин быронæмбырдгæнæджы мæймæ бакусынц 25 доллæры. Æппæт сахары быронæй æмбырдгæнджыты къухты ацæуы 20 процентмæ ’ввахс. Кусджытæн сæ фылдæр хай у æнахуыр æмæ æнæ профессионалон фæлтæрдæй, сты индиаг хъæутæй æмæ сыхаг Бангладешæй рацæугæ.
Афтæмæй Анитæ сывæрдта йæ разы цалдæр хæсы. Иуæй — экологион, утилизаци, ракуыст æмæ ног продукци кæнын пластикон быронæй, иннæмæй — саразын ахæм социалон бизнес, кæцы фæхуыздæр кæндзæн мæгуыр адæмы цард. Компанийы куыст хъуæмæ хæсса экономикон æфтиаг.
Иннæ паддзахæдты хуызæн, Делийы быроны бизнесы сæргъы лæууынц иугонд фыдгæнджытæ. Уый тыххæй, æрмæстдæр паддзахады ахъаз бауагъта Анитæйы райдайын бырон æмбырд кæнын.
Conserve-йы продукци уайтагъд фæцыдис Европæйы цæрджыты зæрдæмæ. Conserve-йы сумкæтæ та райдыдтой уæй кæнын Европæйы хуыздæр дуканиты, зæгъæм, ахæм зындгонд брендты фарсмæ, куыд Benetton. Гыццыл фæстæдæр адæмы цæстæнгас быронæй конд сумкæтæм аивта Индийæн йæхи мидæг дæр, уым дæр цæ райдыдтой æлхæнын.
Компанийы архайд æнтыстджын куы сси, уæд цын пластикон хомæг бафæнд кодтой уæй кæнын фæсарæйнаг æмæ индиаг кондадтæ. Фæлæ Conserve-йы хицауад семæ кусын не сразы. Уымæн æмæ уый ныхмæ дзырдта компанийы социалон нысантимæ.
Пълæнттæ
Ног арæзт заводы фæрцы Conserve фæнд кæны фæуæрæх кæнын кондады хъомыстæ. Уæд продукцийы рауагъд фæфылдæр уыдзæн. Афæдз уаддзысты 1 млн м² пластикон сыфтæ. Уымæн бахъæудзæн 300 тонн пластик, ног кусæн бынæттæ ратдзысты 500 адæймагæн.
Йæ зонындзинæдтæ æмæ фæлтæрдзинад компани фæнд кæны ахæлиу кæнын Индийы иннæ регионтæм.
Фиппаинæгтæ
Категори:Социалон амалхъомад Индийы Категори:Индийы экономикæ Категори:Компанитæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Хауæццæгты ракуыст
Карамидас, Алинæ
Алинæ Карамидас (йæ дыккаг мойы мыггаг), «Нана Алинæ» дæр («Granny Alena»; ? — 1969, Хуссар Африкæйы Республикæ) мæнгномрайсæг, йæхи хуыдта император Николай II-ы чызг (бæлвырдæй нæ загъта, уыдонæй чи уыд, фæлæ æнхъæлдæуы Мария). Æцæг, æндæр мæнгномрайсджыты хъауджыдæр йæ хабар никуы схъæр кодта, æрмæст сусæгæй радзырдта сыхагон сывæллæттæм, паддзахы чызг кæй у, уый. Йæ царды хабæрттæ ничи зыдта, ницы бæлвырдгæнæн гæххæттытæ йæм уыди, стæй пъæлицæйæ-иу тынг тарсти.
Доныфарс
Доныфарс, дыгуронау Донифарс у Дыгургомы хъæуттæй иу.
Карамидас, Алинæ
Йæ амæлæты фæстæ, кæмæн паддзахы чызджы кой кодта, уыцы сывæллæттæй иу, Габриэль-Луис Дюваль, «Нана Алинæйы» хъуыддаг айхъуысын кодта. Фæндыди йæ, цæмæй сылгоймаджы стджытæй ДНК-анализ дæр скæной, фæлæ уымæл боныхъæды аххосæй биологон æрмæг сси нæбæзгæ. Алинæ Карамидасы сæргæхц раиртасыны фæдыл ахуыргæндтæ рахæстой хатдзæг, уый, дам, княжнæ Марияйы хуызæн у, фæлæ бæлвырд зæгъын ницы уыд сæ бон.
Доныфарс
Истори
Гъæу æвæрд æй Къумбултæ æма Лезгори гъæути астæу Мæсигони æндзæри. Сæ цæрæн хæдзæрттæ æма сæ фонси скъæттæ донифарсæгтæн дæр адтæнцæ уæлиндзæсæртæ, сæ фæрстæ ба — дорæй даст. Кобегкатæ æма Хъулчити муггæгтæн си адтæй устур æма федар арæзт галауантæ, Хъанухътæ æма Хæтæгтæн ба цæрæн æма тугъдон мæсгутæ. Гъæуи алли фарс рагон донифарсæгтæ ниууагътонцæ берæ циртдзæвæнтæ: уобæйттæ, уæлмæрдтæ, ковæндæнттæ æма æнд.
Карамидас, Алинæ
Фæстæдæр, 2007-æм азы июлы æцæг Марияйы буары байзæддаг Уралы ссæрдæуы, Романовы мыггаджы æндæр стæгдартæм ’ввæхс. Уымæн бæлвырдгæнæн разынди ДНК-анализ дæр.
Литературæ
Категори:Мæнгномрайсджытæ
Доныфарс
Мыггæгтæ
1886 анз æма 1913 анзи гъæуи цæргути æрфинститæмæ гæсгæ Донифарси гъæуи цардæнцæ муггæгтæ: Æнгъæдатæ, Асетæ, Алийтæ, Гагуатæ, Галеутæ, Дамбегтæ, Дзоблатæ, Дзодзатæ, Дзиратæ, Елбийтæ, Кобегкатæ, Кочкионтæ, Къолотæ, Къочитæ, Нафитæ, Найфонтæ, Мурзахъултæ, Тасабийтæ, Тинатæ, Тепасигтæ, Тубетæ, Уæдатæ, Фæдантæ, Хæтæгтæ, Хуадонтæ, Хорантæ, Хъамболтæ, Хъанухътæ, Хъабантæ, Хъаиртæ, Хъизинтæ, Хозитæ, Хъулчитæ æма Хъуймайæгтæ.
Æрвитæнтæ
Категори:Æрæфы районы цæрæнрæттæ Категори:Дыгуронау фыст
Пруссийы зонæдты академи
Пруссийы зонæдты академи (нем. Preußische Akademie der Wissenschaften) (ноджы ма йæ хуындæуы Берлины зонæдты академи) у, 1700-æм азы 11 июлы Берлины сахары йæ бындур кæмæн сæвæрдæуыдис, уыцы Академи. Ацы уагдон саразыны тыххæй барамынд сфидар кодта Пруссийы курфюрст Фридрих I. Йæ сарæзтыл разæнгардæй бацархайдта, йæ фыццаг президент чи ссис, уыцы Лейбниц. Академийы фыццаг ном уыдис Бранденбурджы курфюрсты Зонадон æхсæнад (нем. Kurfürstlich Brandenburgische Societät der Wissenschaften). Ном æрхъуыдыгæнæг уыдис Лейбниц. Къарол не сразы ис Академийы архайдæн æхцайæ æввонг кæнын, фæлæ уый бæсты ратта йын къæлиндартæ мыхуыр кæныны монополон бар Бранденбурджы.
1701-æм азы Фридрих ссис Пруссийы къарол, æмæ уымæ гæсгæ аивдæуыдис Академийы ном — Пруссийы къаролады зонадон æхсæнад (нем. Königlich Preußische Sozietät der Wissenschaften). Зонадон иртасæнтæ аразынæн Æхсæнадæн лæвæрд æрцыдис обсерватори (1709), анатомион театр (1717), ботаникон дыргъдон (1718).
1710-æм азы сфидар чындæуыдис академийы уагæвæрд (йæ тыхы уыдис 1830-æм азы онг). Бирæ рæстæджы дæргъы æхсæнады зонадон репутаци уыдис ныллæг. Уымæн йæ аххосæгтæй иу уыдис уый, æмæ йын æхца фаг хицæнгонд кæй нæ цыдис.
1744-æм азы, Фридрих II-æм уæдмæ къарол уыдис, афтæмæй уагдонæн рардæуыдис ног ном — Къаролады зонæдты академи (нем. Königliche Akademie der Wissenschaften). Дзæвгар фæхуыздæр ис йæ финансон уавæр, фæуæрæхдæр чындис йæ къабæзтæ, уагдонæн рардæуыдис лаборатори. (1753). Академийы куысты архайынæн, стæй йын разамынд дæттынæн æрбахуындæуыдис раззагкълассон ахуыргæндты. XIX æнусы Пруссийы Академи уыдис авторитетджын зонадон уагдон.
XX æнусы, нацистты хицауиуæджы заман, Академийы кусджытæ расæмæ гæсгæ æрцыдис «сыгъдæггонд». Хæсты фæстæ йæ бындурыл сарæзтæуыдис Германы зонæдты академи (нем. Deutsche Akademie der Wissenschaften, 1946), 1972-æм азы та йын ногæй аивдæуыдис йæ ном æмæ ссис ГДР-ы зонæдты академи (нем. Akademie der Wissenschaften der DDR). Германы баиуы фæстæ уагдон хуындæуы Берлин-Бранденбурджы зонæдты академи (1992).
Академийы зындгонд уæнгтæ
Дмитрий Кантемир — 1714
Леонард Эйлер — 1741
Пьер Луи де Мопертюи — 1742
Жан Лерон Даламбер — 1745
Шарль Луи де Монтескьё, фæсарæйнаг уæнг — 1746
Дени Дидро, фæсарæйнаг уæнг — 1751
Иоганн Генрих Ламберт — 1763
Иммануил Кант — 1786
Вольтер —1750-æм азмæ æввахс
Готхольд Эфраим Лессинг, фæсарæйнаг уæнг — 1769
Александр фон Гумбольдт — 1786
Фридрих Шлейермахер — 1810
Братья Гримм, Якоб и Вильгельм — 1840
Карл Густав Якоб Якоби — 1844
Герман Гельмгольц, уæнг-корреспондент — 1857; фæсарæйнаг уæнг — 1870; æцæг уæнг — 1871
Фердинанд Георг Фробениус — 1893
Макс Планк — 1894
Карл Шварцшильд — 1912
Альберт Эйнштейн — 1914
Макс фон Лауэ — 1919
Отто Ган — 1924
Категори:Националон академитæ
Лекъаг
Лекъаг:
252-æм аз
Амардысты
Категори:252
Хъæрæсейаг
Хъæрæсейаг:
Тъæра
Тъæрайы цардысты Хуырымты фыдæлтæ.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Æрхоны ком
Тхамон
Тхамон уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Садонгомы.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Ирæф (журнал)
«Ирæф» у литературон-аивадон æмæ æхсæнадон-политикон журнал, цæуы Цæгат Ирыстоны алы æртæ мæйы иу хатт.
Сæйраг редактор: Скъодтаты Эльбрус.
Балхъайраг
Балхъайраг:
Кот-д’Ивуар
Кот-д’Ивуар (Côte d'Ivoire ; Пылыстæджы Был) у паддзахад Африкæйы ныгуылæны.
Административон дих
thumb|right|300px|Кот-д’Ивуары регионтæ thumb|right|300px|Кот-д’Ивуары картæ thumb|right|150px|Кот-д’Ивуары сылгоймаг
*
Акюрейри
Акюрейри (Akureyri) у сахар Исландийы цæгаты. Уый у Исландийы дыккæгæм стырдæр цæрæгджын бæстæ æмæ паддзахады цыппæрæм стырдæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Исландийы сахартæ
Больцано (провинци)
Автономон провинци Больцано — Альто-Адидже (италиаг ном) / Боцен — Хуссар Тироль (немыцаг ном) (Autonome Provinz Bozen — Südtirol, Provincia autonoma di Bolzano — Alto Adige, Provinzia Autonoma de Balsan — Südtirol) у Италийы автономон провинци, хауы Трентино — Альто-Адиджейы регионмæ. Провинцийы сæйраг сахар у Больцано.
Больцанойы цæрджытæй сæ фылдæр дзурынц немыцаг æвзаджы диалектыл, сты хицæн этникон къорд. 1992-æм азы онг Австри æмæ Италийы ’хсæн уыдис территориалон быцæу Хуссар Тиролы фæдыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Трентино-Альто-Адиджейы провинцитæ
Арджинтæ
Арджинтæ (Ардзиновы) сты ирон мыггаг.
Стыр хуссар
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны хохы цъуппытæ
Достоевский, Фёдор Михаилы фырт
Достоевский Михаилы фырт Фёдор (Фёдор Михайлович Достоевский; райгуырдис 1821 азы 30 октябры (11 ноябры) Мæскуыйы — амардис 1881 азы 28 январы (9 февралы) Бетъырбухы) у зындгонд уырыссаг фыссæг æмæ хъуыдыгæнæг.
Йæ фыд Андрейы фырт Михаил уыд дохтыр æмæ куыста рынчындоны мæгуыртæн. Йæ мад Фёдоры чызг Мария (йæ чызгон мыггаг Нечаева) уыд сæудæджерты мыггагæй. Фёдор уыд авд сабитæй дыккаг сывæллон.
Иу æнхъæлцмæ гæсгæ Фёдоры фыды къабæзты зæхмулк уыд Белоруссийы. Уыцы зæхмулк 1506-æм азы кæфты мæйы æхсæзæм боны, фыдыбæстæйы раз сгуыхтдзинæдты тыххæй, æлдарæй райста бардарын Ртищев Иваны фырт Данилæ. Уæдæй фæстæмæ Ртищев æмæ йæ бындартæ хуындысты куыд Достоевский бинонтæ.
Фёдорыл фынддæс азы куы сыххæст, уæд йæ мад тарнизæй амард æмæ фыд арвыста йæ дыууæ хистæр фырты Фёдоры æмæ Михаилы (кæцы фæстæдæр фыссæг сси) Костомаровы пансионатмæ Бетъырбухмæ. 1837-æм аз сси фыссæгæн ахъаззаг датæ. Уый уыд йæ мады мæлæты аз, Пушкины (кæй сфæлдыстадимæ уый уыд зонгæ йæ сывæллоны бонтæй) мæлæты аз, уый æддейы 1837-æм азы Фёдор ралыгъд Бетъырбухмæ. 1839-æм азы фыссæгæн фехъусын кодтой йæ фыды амарды тыххæй: хъазайраг зæхкусджытæ Михаилы амардтой.
Достоевский æфсæддон службæйæ ауагъды иу аз агъоммæ фыццаг хатт ратæлмац кодта æмæ мыхуыры рауагъта Бальзакы «Евгения Гранде» (1843). Афæдз фæстæдæр рацыд йæ фыццаг уацмыс «Мæгуыр адæм», æмæ уайтагъд Фёдор сси разагъд фыссæг. Виссарион Белинский стыр аргъ скодта ацы уацмысæн. Фæлæ иннæ чиныг «Цæрмыстыгъд» сымбæлд нембарыныл.
«Урс æхсæвты» мыхуыры рауагъды фæстæ Достоевскийы æрцахстой, уымæн æмæ уыд «Петрашевскийы хъуыддагимæ» баст. Тæрхон ын рахастой мæлæтæй æфхæрд цыппурсы мæйы дыууын дыккæгæм бон Семёновский плацыл. Фæлæ фæстаг уысмы зылынгæндтæн фехъусын кодтой, сæ фыдракæнд сын хицауад кæй ныббарста, уый.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уырыссаг фысджытæ Категори:Уæрæсейы империйы фысджытæ Категори:Мæскуыйы чи райгуырдис, уыдон Категори:Бетъырбухы чи амардис, уыдон
Рейкьявик
Рейкья́вик (Reykjavík) у Исландийы сæйраг сахар æмæ дунейы æппæты цæгатагдæр националон сæйраг сахар. Йæ фæзуат у 274,5 км². Цæрынц дзы 134 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
*
Байцатæ
Байцатæ (Байцаевы) сты дыгурон мыггаг.
Равзæрд
Мыггаг равзæрдис Фæснæлы хъæуы цæрæг Хъуыбадты мыггагæй. Хъубадты Тазæретæн йæ ус уыд Асеты чызг. Райгуырд ын æртæ фырты: Байца, Хрома æмæ Гапбо. Хрома æмæ Гапбо Фæснæлæй фæлыгъдысты: Хрома — Чырыстонхъæумæ, Гапбо — Гæлиатмæ. Байца цæргæйæ баззад Фæснæлы. Æфсымæртæ сæ мыггæгтæ сæ нæмттæй схуыдтой: Фæснæлы — Байцатæ, Гæлиаты — Гапбатæ, Чырыстонхъæуы — Хроматæ.
Фиппаинæгтæ
*
Арзамас
Арзама́с у сахар Уæрæсейы Дæллаг Новгороды облæсты. Цæрынц дзы 103,4 мин адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæллаг Новгороды облæсты сахартæ
Уелтæ
Уелтæ у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Мамысонгомы, Тибы хъæумæ ’ввахс.
Цардысты дзы Гоцъойтæ, Тедетæ, Къадзатæ, Айлартæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Кемерово
Кемерово у сахар Уæрæсейы Кемеровойы облæсты. Цæрынц дзы 553 мин ад. (2016).
Фыдхуыз (хъæу)
Фыдхуыз кæнæ Редант у хъæу Цæгат Ирыстоны, Дзæуджыхъæуы горæтгæрон.
Кемерово
Фиппаинæгтæ
Категори:Кемеровойы облæсты сахартæ
256-æм аз
Амардысты
Категори:256
Фыдхуыз (хъæу)
Истори
Дзæуджыхъæуы фидарæй Мæздæджы ’хсæн фæндагыл арæзт цыд хæстон фидæрттæ, хуыдтой сæ редуттæ. Æвæццæгæн, Дзæуджыхъæуы сæрмæ Редант дæр уымæн афтæ хуыйны.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Зруггом
Зруггом кæнæ Зруг (Зругское ущелье, ზროგო) у ком Цæгат Ирыстоны Туалгомы, цæугæдон Зругдоны дæргъмæ. Зруджы культурон æмæ административон центр уыдис Хидыхъус. Ныртæккæ Зруггом æдзæрæг у.
Географи
Хуссар Ирыстонмæ, Дзауы районы Леты хъæумæ хызтысты Дзедойы æфцæгыл. Мамысонмæ цыдысты Днуйы æфцæгыл, Халацъайы комыл, Джинатмæ та — Сайбаты рагъыл æмæ Æрчъигæнæны æфцæгыл. Зруджы комы ис Хаситы суар.
Борыхъуатæ
Борыхъуатæ (Борукаевы) сты ирон мыггаг.
Зруггом
Истори
Рагон хъобайнæгтæм Зруггом уыдис табуйаг бынат.
Борыхъуатæ
*
Зруггом
Истори
Зруггомы лæууы XI æнусы чырыстон аргъуан — Зруджы Майрæм кæнæ Хозиты Майрæм.
Литературæ
*
Болгайраг адæм
Уырнджыты фылдæр хай сты растуырнæг чырыстæттæ (Болгарийы растуырнæг еклезийы).
Категори:Болгарийы адæмтæ Категори:Украинæйы адæмтæ Категори:Славяйнæгтæ
Больцано (сахар)
Больца́но (Бо́цен) (Bolzano, Bozen, Bulsan/Balsan, Bauzanum) у Италийы сахар Трентино — Альто-Адиджейы, автономон провинци Больцанойы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Италийы сахартæ
Арагуæ
Арагуæ (Aragua) у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Æрбынат кодта паддзахады цæгаты. Штаты сæйраг сахар у Маракай.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венесуэлæйы штаттæ
Бега
Бега у ирон нæлгоймаджы ном.
Литературæ
Категори:Ирон нæлгоймаджы нæмттæ
Бæройтæ
Бæройтæ (Бароевы, Бараевы) сты ирон мыггаг.
*
Сæуæхсид
«Cæуæхсид» у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы газет. Цæуы ирон æмæ уырыссаг æвзæгтыл.
Сæйраг редактор: Дз. Б. Хæбæлаты.
Категори:Цæгат Ирыстоны мыхуыр Категори:Ирон мыхуыр Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Цæгат Кипры Туркаг Республикæ
Den Tyrkiske Republik Nordcypern fa:قبرس شمالی उत्तरी साईप्रस Солтүстік Қыбыр Түрік Республикасы 북키프로스 터키 공화국 Repuvlika Turkana del Norte de Kibris Törkse Rippebliek Noord-Cyprus Turkse Republiek Noord-Cyprus Северный Кипр வட சைப்பிரசு
Дарьял (журнал)
«Дарьял» у Цæгат Ирыстоны уагъд литературон-аивадон æмæ æхсæнадон-политикон журнал. Мыхуырæй цæуы 1991-æм азæй.
Журналы сæйраг редактор у Цыхуырбаты Алан (2018-æм азы апрелæй).
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны мыхуыр
Тимцъына
Тимцъына кæнæ Гончайы фæз у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Мамысонгомы, Тибы хъæумæ ’ввахс.
Истори
1923-æм азы Тимцъынайы цæрджытæ алыгъдысты быдырмæ.
Цардысты дзы Кучитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
258-æм аз
Амардысты
Категори:258
Алани
Алани:
Уантæ
Цардысты дзы Кучитæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Коцты Бега
Коцты Бега (? — 1830-æм азы 27 июлы Хъолайы) — ирон адæмон хъæбатыр, Чеселты уырысы æфсады ныхмæ растады сæргълæуæг.
Цардафыст
1830-æм азы сусæны мæйы, уырысы æфсад, инæлар Рыныкъæфы разамындæй ныббырста Хуссар Ирыстоны Чеселтгоммæ. Уыцы ахъаззаг цæфæй хъуамæ ныммынæг уыдаид ирон адæмы сарибаруазаг зонд, хъуамæ басастаиккой паддзахы минæвæрттæн æмæ се ’вæрд бынæттон хицауадæн. Бирæ хъæуты ирæттæ хъæбатырæй æрлæууыдысты æфсады ныхмæ. Тохы мидæг мæлæт ссарын кæддæриддæр уыд кадджындæр знагæн басæттынæй. Чеселты 30 лæджы, сæ сæргъы Коцты Бега, афтæмæй сæ фыдæлты мæсыгæй дыууæ боны дæргъы ураттой мин æмæ æрдæг æфсæддоны. Сæхиуыл дуæрттæ ныхгæттой æмæ хæстæг бацæуын никæйы уагътой. Ренненкампф куы бамбæрста, ницы сын у йæ бон бакæнын, уæд мæсыгыл бандзарын кодта. Ирæттæ уæддæр нæ састысты, сæ тох дарддæр кодтой, мæлæтыл разы уæвгæйæ.
Фæстагмæ, мæсыджы цар куы басыгъди æмæ куы ныккалди, уæд Бега æмæ ма ноджы фараст лæджы сæхи бæндæнтыл дæлæмæ рауагътой, хъаматимæ сæхи æфсæддонтыл андзæрстой. Фарасты дзы салдæттæ сæ джебогътыл хæрдмæ систой. Бега ма йæхицæн фæндаг бæргæ айгæрста, фæлæ фæстæдæр уый дæр æрцахстой. Иннæ тохгæнджытæ басыгъдысты мæсыджы мидæг.
Цалдæр азы фæстæма æфсæддон историк Василий Потто фыста: «Абон ма æрмæстдæр мæсыджы сыгъд къултæ бацамондзысты фæндаггонæн уыцы бынат, дæс æмæ ссæдз ирон лæджы спартайнаг фидардзинадимæ мин æмæ 'рдæг уырыссаг æвсæддоны ныхмæ кæм тох кодтой, уый».
Категори:Ирыстоны истори Бега Категори:Ирыстоны адæмон хъайтартæ Категори:Хуссар Ирыстоны чи райгуырдис, уыдон Категори:1830-æм азы чи амардис, уыдон Категори:Хъолайы чи амардис, уыдон
Регах
Регах у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Фаллагкомы. Цардысты дзы Джиотæ.
Регах у Фаллагкомы тæккæ бæрзонддæр хъæу. Хъæуы астæу XI — XIII æнусты арæзт Хуыцауы аргъуаны хæлд. Йæ цуры Алардыйы дзуар.
Æрвитæнтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Фаллагкомы хъæутæ
Мæздæггаг фидиуæг
«Мæздæггаг фидиуæг» («Моздокский вестник») у Цæгат Ирыстоны Мæздæджы районы газет. Цæуы къуыри æртæ хатты ирон æмæ уырыссаг æвзæгтыл.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны мыхуыр Категори:Ирон мыхуыр Категори:Цæгат Ирыстоны газеттæ Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Зилгæ кафт
Зилгæ кафт кæнæ тымбыл кафт (лезгинка) у ирон адæмон кæфтытæй иу. Кавказаг лезгинкæйы ирон национ вариант у.
Ацы кафт у зын, хъæуы дзы стыр сæрæндзинад.
Лæппу-иу куы фæзынд, уæд-иу чызджытæй иу рагæпп кодта размæ, лæппуйы йæ фæдыл сайгæйæ. Кафтæн йæ мидис уый мидæг ис, æмæ хъæрццыгъа (лæппу) ахсы бæлоны (чызг).
Фиппаинæгтæ
Лæппуйæн худинаг уыдис:
Æддаг æрмæг
Категори:Ирон кæфтытæ
Царды цæппæр
Хицауад æмæ разамонджытæ
Компанийæн разамынд дæттынц йæ бындурæвæрджытæ Иринæ Линник (коммерцион директор) æмæ Сергей Купцов (генералон директор; «Ринтех»-ы хицау). 2014 азы 43% уыд компанийы «А-Клевер»-ы къухы (бындурæвæрджытæ — Дмитрий Юрченко, Иринæ Линник æмæ Александр Мусиенко); 57% — компании «Ринтех»-ы къухы.
Архайд
Стартап уæй кæны телефонтæ, кулонтæ, цонгдарæнтæ æмæ иннæ гарзæгтæ. Уыдоны æнцон ран æвæрд и SOS-ы цæппæр, уыйы руаджы ис фæдзурæн, суткæйы дæргъы чи кусы, ахæм Æххуысы центрмæ.
Колл-центры специалисттæ уавæрмæ æмæ дзурæджы æнæниздзинадмæ гæсгæ фæдзурдзысты тагъд æххуысмæ, МЧС-мæ, пъæлицæмæ, науæд фæхабар кæндзысты сыхæгтæм кæнæ хиуæттæм.
Тыхст цæппæрæй уæлдай, сервис «Царды цæппæр» дæтты фадат цæст дарын адæймаг цы ми кæны, уымæ, ома мыййаг нæ ахаудта кæнæ нал змæлы.
Æфтиæгтæ цæуынц гарзæгтæ уæй кæнынæй (2000–10000 сомы) æмæ алы мæйы бардарджыты фиддонтæй (200–600 сомы мæй).
Тынгад
«Царды цæппæр» æмгуыст кæны компании «АйТи» æмæ МТС-имæ, дукани «Альцстор» æмæ æндæр компанитимæ. Фыццаг мæй МТС-ы дуканиты «Царды цæппæр» ауæй кодта æрмæст 11 гарзæджы (фæнд кодтой 150 дзаумайы), сайты фæрцы æлхæд æрцыд, кæй æнхъæлмæ кастысты уымæй 15 хатты къаддæр.
Æхцайы фæрæзтæй сæм «Ринтех» куы фæкастис, уæд «Царды цæппæр» рамбылдта цыппар паддзахадон тендеры сæ гарзæгтæ æмæ семæ цы лæггæдтæ цæуынц, уыдон сæввонг кæныныл социалон уагдæттæм. Тендеры аргъ у 31 милуан сомæй фылдæр. Уыдонæй æртæ конкурсы рамбылдта Мæскуыйы «Ветеранты пансионат №1», цыппæрæм — Дæллаг Новгороды администрацийы фæллой æмæ цæрджытимæ кусыны фæткдаруат.
Куысты бæрæггæнæнтæ
2014 азы хурхæтæны мæймæ системæйæ пайда кодтой 10 мин адæймагмæ хæстæг. 2014 азы хурхæтæны мæйы компанийы бæрæггæнæнтæм, проект нæ хаста финансон зиан. Дыууæ азмæ хицауад фæнд кодта райдайын исын æфтиаг.
Истори
2012 азы компани «Ринтех» (компани «АйТи»-йы хайад ) радих кодта стартапæн 35 милуан сомæй фылдæр. Уæд «Царды цæппæр»-ы 57% уыдысты «Ринтех»-ы къухы. Уымæ гæсгæ компани «Царды цæппæр»-ы аргъ сси 61 милуан сомы. 2014 азы проект «Царды цæппæр»-æн радих кодта 45 милуан сомы.
Хæрзиуджытæ
Проект иу æмæ дыууæ хатты не сси алыхуызон конкурсты уæлахиздзау.
2011 азы компанийæн радтой хæрзиуæг «2011 азы хуыздæр социалон стартап» Экономикæйы уæлдæр скъолайы цæстæнгасмæ гæсгæ. Сси конкурс «Бит-2011» уæлахиздзау. Журнал Forbes-ы конкурсы куыд хуыздæр стартап рамбылдта II бынат.
2013 азы журнал «Секрет фирмы» радта «Царды цæппæр» фыццаг бынат куыд фидæны хуыздæр венчурон проект.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы компанитæ Категори:Медицинон лæггæдтæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы
Борис III
Борис III уыд Болгарийы паддзах 1918-æм азы 3 октябрæй 1943-æм азы 28 августы онг. Паддзах Фердинанд I-æмы фырт æмæ паддзах Симеон II-æмы фыд. Борисы фыд Фердинанд I паддзахы бынатæй ацыд, Болгари Фыццаг дунеон хæсты куы фембылды, уый фæстæ — ома Борис йæ фыды амæлæты агъоммæ сси паддзах.
Паддзах Борис райгуырд 1894-æм азы 30 январы, йе ’ххæст ном у Борис Клемент Роберт Мария Пий Станислав Сакскобургготски. Йæ католикон аргъуыды фыд уыд Ромы папæ Лев XIII, йæ растуырнæг аргъуыды фыд та — Уæрæсейы император Николай II. Борис III сси нырыккон Болгарийы (Болгары æртыккаг паддзахады) фыццаг растуырнæг паддзах.
1934-æм азы 19 майы æфсæддон фæфæлдæхты фæрцы паддзах Борис сси Болгарийы иунæгон хицауиуæггæнæг. Райдианæй паддзах нæ къуылымпы кодта, йæ министртæ Гитлеры министртимæ хæстæгдæр кæнын куы байдыдтой, уæд. 1940-æм азы Болгарийæн бахауд Румынийы Добруджæйы иу хай, 1941-æм азы та — 1919-æм азы Болгари кæй фесæфта, уыцы историон Македонийы хай (уыимæ Эгейы денджызмæ бацæуæн дæр).
Болгари гитлерон Германы сателлит кæд уыди, уæддæр паддзах Борисæн йæ къухы бафтыд Советон Цæдисæн хæст нæ расидын, скæсæйнаг фронтмæ йе ’фсад не ’рвитын, стæй болгайраг дзуттæгты 50 мины мæлæтæй фервæзын кæнын.
Паддзах амард 1943-æм азы æнæнхъæлæджы, Гитлеримæ йын цы фембæлд уыди, уый цалдæр боны фæстæ. Йæ бынатмæ уæд бацыд йæ 6-аздзыд фырт Симеон II.
Тарскæй
Тарскæй, вариант Тарскæ (Тарское; Ангушт) у Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы хъæу. Цæрынц дзы 2,7 мин адæймаджы (мæхъхъæл æмæ ирæттæ).
Станицæ Тарскæй уыцы бынаты фæзындис 1861-æм азы, уый баст уыдис, фидар Дзæуджыхъæуæн сахары статус кæй радтой, уыимæ. Сахармæ ’ввахс Терчы галиу былыл цы станицæ уыдис (Владикавказская), уый цæрджытæ ралидзын кодтой ног бынатмæ. Тарскæйы агауы цы мæхъхъæлон цæрджытæ уыдысты, уыдон та ралидзын кодтой быдырмæ 1860-æм азы.
1920-æм азы советон хицауады барамындмæ гæсгæ хъазахъхъаг цæрджыты ралидзын кодтой бæстæйы цæгатмæ, Тарскæйы та æрцæрын кодтой мæхъхъæлæтты. 1944-æм азы, мæхъхъæлон адæмы депортацийы фæстæ, афтид хъæумæ æрцæрын кодтой ирæтты. Реабилитацийы фæстæ Тарскæйы цæрынц ирæттæ æмæ мæхъхъæлæттæ, иуæй-иу иннæ хъæуты хъауджыдæр цардысты æмæ ныр дæр цæрынц хицæн сыхты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
Беруатæ
Беруатæ (Бероевы, ბერუაშვილი , Kocak ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Саламты Мадинæ
Саламты Хетæджы чызг Мадинæ (райгуырдис 1985-æм азы 30 майы, Дзæуджыхъæу) у норвегиаг фыссæг, журналист æмæ блогер. Чиныгкæсджытæ йæ хуыздæр зонынц йæ литературон фæсномыгæй — Мария Амели. У норвегиагау фыст чиныг «Ulovlig norsk»-ы («Æнæзакъон норвегиаг») автор. Ацы уацмыс арæзт у йæ боныгты бындурыл æмæ дзы ныхас цæуы, Норвегимæ æнæзакъонæй чи æрлыгъдис, ахæм адæймæгты царды тыххæй. Цæры Ослойы.
Цардафыст, сфæлдыстад
Мадинæ райгуырдис Дзæуджыхъæуы, ахуыр кодта 5-æм гимназы. Йæ фыд уыдис æнтыстджын бизнесмен. Мадинæйыл 14 азы куы цыдис, уæд бинонтæ сфæнд кодтой алидзын Норвегимæ. 2000-æм азы бинонтæ алыгъдысты Финляндимæ, уырдыгæй та, 2002-æм азы — Норвегимæ.
Лигъдæтты статус раттыны фæдыл Саламтæ цы курдиат ныффыстой, уым загъдæуыд, Кавказы цæргæйæ барцух æмæ цъистытæ кæй æййæфтой æмæ уым сæ цардæн тас кæй у, уый. Фæлæ сæ курдиатыл не сразы сты паддзахады æмбæлон службæтæ, æмæ уый фыдæй бинонтæ Норвегийы цардысты æнæзакъонæй. Цалынмæ сæ курдиатмæ каст цыдис, уæдмæ Мадинæ бацыдис скъоламæ, уый фæстæ ахуыр кодта Норвегийы æрдзон æмæ техникон зонæдты университеты (Тронхейм). Ис ын бакалавры къæпхæн антропологийы къабазы.
Æрцахст, тæрхон
2011-æм азы январы Норвегийы миграцион оргæнты кусджытæ йыл æрхæцыдысты, бæстæйы æнæзакъонæй кæй цардис, уый охыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы фысджытæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Категори:1985-æм азы чи райгуырдис, уыдон Мадинæ
259-æм аз
Амардысты
Категори:259
Аркадак
Аркада́к (Аркадак) у сахар Уæрæсейы Саратовы облæсты. Цæрынц дзы 14,1 мин адæймаджы.
Сахары хæдзæрттæй сæ фылдæр сты иууæладзыгон æмæ хъæдын.
Фиппаинæгтæ
Категори:Саратовы облæсты сахартæ
Цæргæстæ (хъæу)
Цæргæстæ у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Мамысонгомы, Сатъаты хъæумæ ’ввахс.
Цардысты дзы Боцитæ, Цæргæстæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
Комо (провинци)
Ко́мо (Provincia di Como, Pruvincia de Com) у провинци Италийы цæгаты. Ис Ломбардийы.
Категори:Ломбардийы провинцитæ
Азоры сакъадæхтæ
Азоры сакъадæхтæ кæнæ Азортæ (Ilhas dos Açores) иумæ сты Португалийы архипелаг Атлантикон фурды.
Этимологи
Азортæ равзæрдис португайлаг дзырд Açor-æй (хъæрццыгъа).
Фиппаинæгтæ
*
Беройтæ
Беройтæ (Бероевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
260-æм аз
Амардысты
Категори:260
260er
261-æм аз
Амардысты
Категори:261
Километр
Километр (цыбыргондæй км, km) — уæрæхгонд метрмæ хаттон дæрддзæгы барыны иуæг.
1 км = 1000 м = 0,621 милы = 1094 ярды = 3281 футы.
Юникоды километрæн ис сæрмагонд символ ㎞, квадратон километры символ — ㎢, кубон километры — ㎦; уымæ нæ кæсгæйæ ацы симвлотæй пайда кæнынæн рекомендаци нæ дæттынц
Фиппаинæгтæ
Категори:Дæрддзæг барыны иуæгтæ
Маракай
Маракай (Maracay) у сахар Венесуэлæйы цæгаты, Арагуæйы штаты сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Венесуэлæйы сахартæ
Рязань
Ряза́нь (Рязань) у сахар Уæрæсейы, Рязаны облæсты административон центр. Цæрынц дзы 537,6 мин ад. (2017).
Фиппаинæгтæ
Категори:Рязаны облæсты сахартæ
Дзæрæхохтæ
Дзæрæхохтæ (Дзарахоховы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Дзæрæхохтæ быдырмæ Дзæрæхы комæй ралыгъдысты. Ныртæккæ дæр ма сын фидис фæкæнынц, сымах мæхъæл стут, зæгъгæ.
Фиппаинæгтæ
*
Безантæ (хъæу)
Мыггæгтæ
Цæрынц дзы æрмæстдæр Бежантæ.
Литературæ
Категори:Дзау
Гуыркъуымтæ
Гуыркъуымтæ (Гуркумта) у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Гуыркъуымтыкомы.
Истори
Скæсæнæй фæндаг цæуы Гуыркъуымты хъæуыл. Цардысты дзы Бырнацты мыггаг цалдæр хæдзарæй. Сæ мæсыг ныфс æмæ рæсугъддзинад лæвæрдта канд хъæуæн нæ, фæлæ æгас комæн дæр. Хуымæтæджы не схуыдтой Гуыркъуымты ком ацы хъæуы номæй.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Бырнацтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ
262-æм аз
Амардысты
Категори:262
Ачъайрæгтæ
Ачъайрæгтæ (აჭარლები), Ачъары чи цæры, уыцы гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд.
Категори:Гуырдзиаг адæм
Хъобан
Хъобан (Кобан) у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæроны районы.
Хъобаны цур 1869-æм азы цы бронзæйæ конд мигæнæнтæ ссардæуыд, уыдоны фæдыл уыцы рагон культурæ схуыдтой Хъобаны культурæ.
Фиппаинæгтæ
* Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ
263-æм аз
Амардысты
Категори:263
Дæллаг Новгороды облæст
Дæллаг Новгороды облæст (Нижегородская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект Волгæйы федералон зылды. Йæ административон центр у сахар Дæллаг Новгород.
Венæ
Венæ (Wien) у Австрийы сæйраг сахар. Йæ фæзуат у 414,90 км². Цæрынц дзы 1,6 милуан адæймаджы (2008).
Аристотель
Аристо́тель (Ἀριστοτέλης) (384 нæ эрæйы агъоммæ — 322 нæ эрæйы агъоммæ) уыд Рагон Гречъы философ æмæ ахуыргонд. Платоны ахуыргæнинаг.
Венæ
Фиппаинæгтæ
*
Аристотель
Фиппаинæгтæ
Категори:Рагон Гречъы философтæ
Кочиевы
Кочиевы — ирон мыггæгты уырыссаг вариант:
264-æм аз
Амардысты
Категори:264
Гоген, Поль
Эже́н Анри́ Поль Гоге́н (Eugène Henri Paul Gauguin ; райгуырдис 1848 азы 7 июны — амардис 1903 азы 8 майы) у номдзыд францусаг нывгæнæг-импрессионист.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы нывгæнджытæ Категори:Парижы чи райгуырдис, уыдон
Свартифосс
Свартифосс (Svartifoss; «сау æхсæрдзæн») у Скафтафетлы æхсæрдзæн, Исландийы хуссары.
Категори:Исландийы æхсæрдзæнтæ
Годафосс
Годафосс (Goðafoss; «Хуыцауы æхсæрдзæн») у Исландийы æхсæрдзæн, Акюрейрийы фарсмæ. Йæ бæрзæнд у 12 м.
Категори:Исландийы æхсæрдзæнтæ
Пензæ
Пензæ у сахар Уæрæсейы Пензæйы облæсты. Цæрынц дзы 516,4 мин адæймаджы (2021).
Фиппаинæгтæ
Категори:Пензæйы облæсты сахартæ
Люцерн
Люцерн (Luzern, Lucerne) у сахар Швейцарийы, Люцерны кантоны административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швейцарийы сахартæ
Скафтафедль
thumb|right|300px|Скафтафедль thumb|right|300px|Скафтафедль right|thumb|300px|[[Свартифосс]] Скафтафедль (Skaftafell) у национ парк Исландийы хуссары, Киркьюпайарклёйстюрæй (Kirkjubæjarklaustur) æмæ Хёбны ’хсæн. Йæ фæзуат у 4807 км². Скафтафедль у Исландийы дыккæгæм стырдæр национ парк фæзуатмæ гæсгæ. Йæ цуры æвæрд у цъитион вулкан Ёкюльсаурлоун.
Категори:Исландийы географи
Пус
Пус кæнæ Пуш у Цæгат Ирыстоны Алагиры районы хъæу. Ис Мамысонгомы, Сатъаты хъæумæ ’ввахс.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Мамиатæ, Мецъытæ æмæ Цæргæстæ. Мецъытæ Пушмæ балыгъдысты Мызурæй, Мамиатæ та — Нарæй.
Къомайтæ
Къомайтæ (Комаевы) сты ирон мыггаг.
*
Кадитæ
Кадитæ (Кадиевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Ацы мыггаг нымад у Уæлладжыры комы астæуккаг æнусты бындурон мыггагыл. Сæ æрвадæлтæ сты Баскъатæ, Дауыйатæ, Дзлатæ æмæ Хатутæ. Кадиты мыггаджы ном баст у араббаг дзырд «кази»-имæ, нысан кæны «тæрхонгæнæг», «хæстон». Кадитæ æмæ сæ æрвадæлтæ раздæр цардысты Мызур æмæ йæ алфамбылай хъæуты. XIX æнусы райдыйаны мыггагæй чидæртæ алыгъдысты быдыры хъæутæм: Хуымæллæг, Елхот, Бæтæхъо æмæ æнд.
Кадиты мыггагæй XIX æнусы зындгонд уыд уырысы ’фсады афицер, æнæхъæн Ирыстоны дзырддзæугæ адæймаг Кадиты Бади. Гæздæнты М. йыл ныффыста уац, мыхуыры йæ рауагъта газет «Терские ведомости»-йы.
Фондз цивилизацигонд знæмы
Ацы знæмты культурон ивд райдыдтой Джордж Вашингтон æмæ Генри Нокс; уæлдай æнувыдæй европæйаг-америкæйаг цардвæтк айстой чероки æмæ чоктоитæ.
Вашингтон дзырдта, индейæгтæ æмбар кæй сты урсытимæ, фæлæ сæ æхсæнад у примитивондæр. Уый ма сбындур кодта «цивилизацимæ здæхты» политикæйы рæвдауæн принциптæ, кæдоны фæстæдæр адарддæр кодта Томас Джефферсон.
Историк Роберт Ремини, Ендрю Джексоны биографийы автор, фыста: «Уыдон æнхъæлдтой æмæ куыддæр индейæгтæ сахуыр уой хи сæрмæмулчы фæлтæргуыстыл, хæдзæрттæ амайыныл, фермæтæ дарыныл, сæ сывæллæтты ахуырмæ барвитой, кæнæ та чырыстон дин райсой, афтæ ацы бындурон америкæйæгтæ рамбулдзысты нымадылист урс америкæйæгтæй".
Вашингтоны пъланæн уыдис 6 пункты:
Кæс ноджы
Категори:АИШ-ы истори
Быхнар
Быхнар уыдис хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Цъæйы комы.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Цъæйы ком
Гагрæ
Гагрæ (გაგრა, абх. Гагра) у курортон сахар Абхазы, Сау денджызы былгæрон. Хæсты агъоммæ Гагрæйы цардысты 26 мин 636 адæймаджы (1989), ныр та сæ нымæц фæкъаддæр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Абхазы сахартæ Категори:Сау денджызы курорттæ
Абана (Тырсыгом)
Абана (აბანო) у ирон хъæу Гуырдзыстоны цæгаты. Ис Тырсыгомы. Лæууы цæугæдон Терчы былыл.
Абанайы уыди Тырсыгомы хъæусовет.
Фиппаинæгтæ
Категори:Тырсыгом Категори:Хъазыбеджы муниципалитеты цæрæнрæттæ
266-æм аз
Амардысты
Категори:266
Тменыхъæу
Тменыхъæу (Тменикау) у хъæу Цæгат Ирыстоны Горæтгæрон районы.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Æлбегатæ, Таутиатæ, Дзарасатæ, Дзæхатæ, Цырыхатæ, Самбегатæ, Хуызмиатæ, Салтамытатæ, Царахатæ, Гозойтæ, Кодзыртæ, Быгъуылтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Горæтгæроны районы цæрæнрæттæ Категори:Санибагом
267-æм аз
Амардысты
Категори:267
Эмили-Романья
Фиппаинæгтæ
*
Историон бæстæтæ
æмæ бирæ æндæртæ.
*
Брюссель
Брюссе́ль (Brussel, Bruxelles ) у Бельгийы сæйраг сахар. Йæ фæзуат у 161,4 км². Цæрынц дзы 1,07 милуан адæймаджы (2008).
Фиппаинæгтæ
*
Либери
Либе́ри (Liberia ), æнæхъæн ном у Либерийы Республикæ (Republic of Liberia) у паддзахад Ныгуылæн Африкæйы, кæддæры АИШ-ы территори (1822—1847). Йæ сæйраг сахар у Монрови.
Административон дих
*
268-æм аз
Амардысты
Категори:268
Хæдзармæ фæндаг (уынджы газет)
Хæдзармæ фæндаг — («Путь домой», 2003-æм азы онг - «На дне») — уынджы газет, 1994-æм азæй фæстæмæ цæуы Бетъырбухы, 2003-æм азы цыд журналы хуызы мæйы дæргъы дыууæа хатты, 2008-æм азы та ногæй ахызт газетмæ.
Рауагъды сæйраг нысан у æнæхæдзар адæмæн къæбæры фаг æмæ цæрæнбынатæн бакусыны реалон æмæ закъонæй барджын фадат раттын, аивын æхсæнады ахаст æнæхæдзар адæммæ. Газеты сæйраг редактор — Аркадий Тюрин.
Бизнес-модель
Рауагъды бизнес-модель арæзт у уынджы газетты æгъдæуттæм гæсгæ.
Истори
Иуæй-иутæм гæсгæ, газеты ном нæ «æвæццæгæн æрвиты  иуномон газетмæ „æнæкъласон элементты“ тыххæй, кæцыйы XX æнусы райдиан мыхуыры уагъта мæскуыйаг чиныгуæйгæнæг П. Максимов».
Газеты хуызы рауагъдæн йæ фылдæр хай ахстой горæты хабæрттæ, публицистикæ, нырыккон сурæтгæнæн аивады тыххæй æрмæджытæ, зæлвидыц æмæ кино, уымæй уæлдай ма Бетъырбухы æмæ Мæскуыйы театралон æмæ концертон афишæтæ.
Газеты редакци æмкуыст кодта алыхуызон проектты театралон къордимæ «АХЕ», аивадон галерейтимæ «Галерея-21» æмæ «Борей», культурон центримæ «Пушкинская 10», «Кибер-феминклубом».
1995 азы сси Æппæтадæмон хызы уынгты газетты уæнг (англ. The International Network of Street Papers, англ. INSP).
1999 азы, Соколовы ныхæстæм гæсгæ, газет уыди зианджын, йæ хæрдзтæ та йын æхгæд цыдысты æндæр проектты руаджы. Иу номыры тираж мыхуыры лæууыд 12 500 доллары. Автортæн гонорар нæ дæр фыстой, фæлæ уæддæр Бетъырбухы кадджын уыд «На дне»-йы кусын. Афтæ Коммерсантъ фыста газет «На дне»-йы социалон сгуыхтдзинæдтæй сæ иуыл :
2000—2001 аа. газеты тираж хæццæ кодта 23-25 мин экземплярмæ.
2000 азы газеты арæзт æрцыд æнæхæдзартæн арт-студи.
2003 азы зæрдæвæрæны мæйы 27 боны, профессионалон маркетологты уынаффæты фæстæ, газет «На дне»-йы рацарæзтой журналмæ «Хæдзармæ фæндаг».
2004 азы Хæрзгæнæджы фонд «Ночлежка»-йы президент Валерий Соколов ма рауагъта ноджы цыппар газеты номыры, афтæмæй иуыл иумæ газет «На дне»-йы мыхуыр æрцыдис 168 номыры.
2003—2004 аа., редактор Аркадий Тюрины ныхæстæм гæсгæ, рауагъды тираж дзæвгар фæкъаддæр, фæлæ 2007 азы фæстæмæ йæ къахыл слæууыд: 5 мин экземпляры горæты.
2004 азы æххæст æрцыд арт-студийы фыццаг равдыст.
2008 азы зæрдæвæрæны мæйы 27 бон журнал фæстæмæ айста газеты хуыз. Уыцы рæстæджы цæугæ 5 мин экземпляры уæй кодтой 12 æнæивгæ парахатгæнæджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Хæдзархъуаг Категори:Газеттæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Газеттæ уырыссаг æвзагыл Категори:Социалон амалхъомады организацитæ Категори:Социалон амалхъомад Уæрæсейы Категори:Уынджы газеттæ
Ирон газет
«Ирон газет» уыдис фыццаг газет ирон æвзагыл. Йæ фыццаг номыр рацыдис мыхуырæй 1906-æм азы 23 июлы Дзæуджыхъæуы.
Истори
Ирон адæмыл ивгъуыд æнусы райдианы цы стырдæр цаутæ æрцыд æмæ сын зæрдылдаринагдæр чи ссис, уыдонæй сæ иу уыд мадæлон æвзагыл фыццаг газеты фæзынд. Мæгуыр, æфхæрд æмæ талынг уæвгæйæ, уыдонæн газеты фæзынд уыдис, рухс цардмæ сæ чи хуыд-та, ахуырдзинады, зонды фæндагыл сæ чи лæууын кодта, ахæм хуры фæзындау.
Газет мыхуыр æрцыд Дзæуджыхъæуы, З.Шуваловы типографы æмæ рухс федта 1906-æм азы 23 июлы. Кæд йæ тираж 500 экземпляры йедтæмæ нæ уыдис, уæддæр йæхицæн фæндæгтæ айгæрста Ирыстоны бирæ къуымтæм æмæ батавта, барæвдыдта мингай ирон адæймæгты зæрдæты. Цыдис къухæй-къухмæ æмæ кæсын чи зыдта, уыдон æй кастысты — цы æрмæджытæ дзы мыхуыр уыд, уыдонимæ зонгæ кодтой æндæрты дæр. Мадæлон æвзагыл кæй рацыд, йæ ном дæр фырбуцæн, сæрыстырæй «Ирон газет» уымæн схуыдтой, йæ рауадзыныл чи куыста, уыдон. Уыцы адæймæгтæ та уыдысты, сæ адæмы хъысмæтыл, йæ фидæныл сæ зæрдæ кæмæн рыст, ахæм фарны лæгтæ. Номхуындæй та – Гæздæнты Дзыбын, Æмбалты Цоцко, Кочысаты Сабан, Гæдиаты Цомахъ, Хъаныхъуаты Алмæхсидт, Бутаты Аслæнбег æмæ Уыртаты Хъамболат. Уæдмæ уыдонæй иутæн бантыст Ирыстоны раззагдæр интеллигенцийы рæнхъытæм рахизын, иннæтæ та сæ царды райдиан фæндагыл лæуд уыдысты. Се ’хсæн уыдис дохтыр, ахуыргæнæг, агроном, ирон «Райдиан чиныг» аразæг, студент-юрист, студент-медик, студент-филолог. Æндæр æмæ æндæн дæсныйæдты адæймæгтæ дæр уыдысты, уымæ гæсгæ газеты мыхуыргонд æрмæджытæ дæр уыдысты алыгъуызон темæтыл фыст æмæ сæхимæ здæхтой газеткæсджыты.
«Ирон газет» бирæ нæ ацарди, 20 августы йæ сæхгæдтой. Йæ сæйраг редакторы та — Аслæнбеджы арвыстой ахæстонмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны мыхуыр Категори:Ирон мыхуыр Категори:Цæгат Ирыстоны газеттæ Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Малакантæ
thumb|300px|Уырыссаг æрбалидзджытæ Муганы быдыры (нырыккон Азербайджан), [[XX æнусы райдиан. Прокудин-Горскийы конд къам]] Малакантæ (молокане) сты, растуырнæг еклезийæ чи рахицæн ис, ахæм чырыстон уырнджыты къорд æмæ уырыссаг адæмы этнографион дæлкъорд. Малаканты змæлд сæвзæрди XVIII æнусы Тамбовы алфамбылай хъæуты : уымы зæхкусджытæ базыдтой фыссын-кæсын æмæ, Библийы цы бакастысты, уый сæ дисы бафтыдта — сæ заманы растуырнæг аргъуаны фæткæй афтæ дард сæм фæкастис — æмæ, Библи куыд æмбæрстой, уымæ гæсгæ сæхи дин аразын байдыдтой. Малакайнаг дины зынгæдæр парахатгæнæг уыд Семён Уклеин. Уæрæсейы империйы малакантæ нымад уыдысты тæссаг сектæйыл, æмæ уый тыххæй сæ депортаци кодтой бæстæйы ног арæнтæм хæстæг — Сыбыр, Хуссар Украинæ æмæ Фæскавказмæ. XX æнусы райдиан малаканты нымæц уыд 1,2 милуан адæймаджы, уыдонæй фылдæр хай цардысты Фæскавказы (суанг Арараты хуссарырдæм Хъарсы облæсты дæр).
Малаканты ахæлиу
Малаканты стыр хъæу уыди Дзæуджыхъæуы сконды, Терчы галиу фарсыл. Ныр дæр адæм уыцы бынат хонынц Малаканкæ (Малаканты сых). Малканкæйы ма ис малаканты кувæн хæдзар, æрæмбырд дзы-иу вæййынц малакайнаг уырнджытæ.
XX æнусы райдиан, Фыццаг дунеон хæсты агъоммæ, мингай малакантæ цæрынмæ ацыдысты Мексикæ æмæ АИШ-ы ныгуылæн былгæронмæ. Ныр дæр Сан-Франциско æмæ Лос-Анджелесы цæрынц малакантæ, ис сæм сæхи кувæн хæдзæрттæ.
Уæрæсейы империйы Хъарсы облæсты цы малакантæ цардысты, уыдон 1921—1923 азты бахъуыд уыцы ранæй ралидзын, сæ зæхх фæстæмæ Турчы дæлбар кæй бахауд, æмæ уый тыххæй. Советон хицауад, Туркæй ралидзын кæмæн фæндыди, уыцы адæмæн æнæсаст зæххыл æрцæрыны бар радта, æмæ уыдонæй бирæ æрбацыдысты, Ростовы облæсты скæсæны цы Салы быдыр и, уыцы ранмæ (ныры Целинайы район). Салы быдыры цард æнцон нæ уыди, æмæ, кæмæн ахæм фадат разынд, уыдон æрбалыгъдысты сахартæм, уыимæ Дзæуджыхъæуы Малаканты хъæумæ дæр. Уæддæр Целинайы районы ныр дæр малакантæ цæрынц, ис сæм регистрацигонд дины организацитæ дæр.
Гуырдзыстоны малакантæй сæ фылдæр цардысты Къахеты, фæлæ 2009-æм азы райдианы уымы карз уавæрмæ гæсгæ фæнды сæ фæстæмæ Уæрæсемæ ралидзын. Уæрæсейаг хицауад уыдонæн сæ ныфс бавæрдта Краснодары крайы зæххытæй.
Нырыккон Сомихы цæры 5—10 мины бæрц малакантæ, уыдонæй Ереваны — 2000, Фиолетовойы — 1500, Лермонтовойы — 800, Таширы районы — 400 адæймаджы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Чырыстон дин Категори:Уырыссаг адæм
23 январы
23 январы, иронау тъæнджы мæйы 23-æм бон — азы 23-æм бон.
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Еклези
Еклези (Ἐκκλησία) у чырыстон дины къабаз, иуæй-иу еклезитæн ис иерархи, æндæртæн нæй.
Категори:Чырыстон дин
Ёкюльсаурлоун
Ёкюльсаурлоун (Jökulsárlón) у цъитион лагунæ Исландийы хуссары, Скафтафетль‎ æмæ Хёбны ’хсæн.
Категори:Исландийы цæдтæ
269-æм аз
Амардысты
Категори:269
Дойатæ
Дойатæ кæнæ Доййатæ (Доевы) сты ирон мыггаг.
Равзæрд
Дойатæ Елуатæй уыдысты. Цардысты Куырттаты комы Хæрисджыны. Уым сæ мад Дойон сидзæргæсæй баззад, æмæ уый номыл рацыд мыггаг. Хæрисджыны фæтуджджын сты æмæ Дæргъæвсгоммæ балыгъдысты.
Æрвитæнтæ
*
Елхо
Елхо у хъæу Цæгат Ирыстоны Алагиры районы. Ис Фаллагкомы. Ныртæккæ æдзæрæг у.
Цардысты дзы Еналдытæ.
Литературæ
Категори:Алагиры районы цæрæнрæттæ Категори:Фаллагкомы хъæутæ
Антропологи
Антропологи ( ἄνθρωπος — адæймаг; λόγος — «дзырд, ныхас») у, адæймаджы равзæрд æмæ эволюци, алыхуызон адæмты фæзынд æмæ адæймаджы физикон сконды хуызтæ чи иртасы, уыцы ахуырад, зонад.
Тачирæ
Тачирæ (Táchira) у Венесуэлæйы 23 штаттæй иу. Штаты сæйраг сахар у Сан-Кристобаль.
Категори:Венесуэлæйы штаттæ
270-æм аз
Амардысты
Категори:270
Гуырцъытæ
Гуырцъытæ (Гурциевы, გურწიშვილი) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Тулæ
Тулæ (Тула) у Уæрæсейы сахар, Тулæйы облæсты административон центр. Цæрынц дзы 499 мин ад. (2012).
Фиппаинæгтæ
Категори:Тулæйы облæсты сахартæ
Бацбийæгтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Гуырдзыстоны адæмтæ Категори:Мæхъхъæлы истори
Сухитæ
Сухитæ (Сухиевы, Сухишвили) сты ирон мыггаг.
*
Финнаг æвзаг
Финнаг æвзаг (suomi, suomen kieli) у финнаг адæмы мадæлон æвзаг. Дзурынц ыл 7 милуан адæймаджы, сæ фылдæр — Финляндийы.
Уæрæсейы Федерацийы финнаг æвзагыл дзурджытæ цæрынц Ленинграды облæсты (ингерманландæгтæ) æмæ Карелийы. Карелийы националон скъолаты советон дугæй фæстæмæ финнаг æвзаг ахуыр кæнынц куыд мадæлон æвзаджы литературон формæ, финнаг æвзаг у уыцы республикæйы националон æвзæгтæй иу (æндæр дыууæ сты вепсаг æмæ карелаг).
Финнаг æвзаг у агглютинативон, ис дзы хауæнты вазыгджын системæ. thumb|left|250px|Финаг æвзаджы ахæлиу
Фиппаинæгтæ
Категори:Финнаг-угораг æвзæгтæ
271-æм аз
Амардысты
Категори:271
Кæсойтæ
Кæсойтæ (Касоевы, ქასოშვილი ) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Фарныхъæу
Фарныхъæу (Фарн) у Цæгат Ирыстоны Рахизфарсы районы хъæу.
Æрвитæнтæ
Категори:Рахизфарсы районы цæрæнрæттæ
Трио «Фæндыр»
Трио «Фæндыр» у Цæгат Ирыстонæй фæндырдзæгъдджыты къорд.
Солисттæ:
Кæрæдзийы хуызæн не сты, фæлæ баиу сты æмæ ныртæккæ иу æнæхъæн къорд «Фæндыр» систы. «Иу хатт сæ чи фена, уый сæ никуы ферох кæндзæн; сæ кæсгон цагъд та, уый куы фехъуысай, уæд дæ къæхтæ сæхæдæг згъорынц», — афтæ фæдзурынц уыдоны тыххæй сæ концертмæ æрбацæуæг адæм.