cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оркнейы сакъадæхтæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Шотландийы сакъадæхтæ Категори:Шотландийы зылдтæ
Мифологи
Мифологи у, мифтæ чи иртасы, ахæм зонад, стæй мифты системæ йæхæдæг дæр.
Ирон адæмы мифологи у Нарты кадджытæ.
Æндæр адæмты мифологи
Калевалæ, финаг адæм
Мангол
Мангол, Монголи дæр (Монгол Улс) у паддзахад Азийы, Уæрæсе æмæ Китайы сыхаг.
Манголы цæрджытæй сæ фылдæр цæрынц быдыры, хизынц фос. Уыцы бæстæйы бирæ сахартæ нæй (фен Манголы сахарты номхыгъд). Алы Манголы цæрæгæн хауы 12 стуры. Фосдарынады кусынц мангойлæгты 42%.
Истори
XIII æнусы Мангол уыдис дунейы историйы стырдæр империйæн йæ зæрдæ. Уыцы империйы бындур сæвæрдта мангойлаг адæмы иугæнæг Чингисхан.
Нырыккон Мангол, куыд хæдбар паддзахад, сæвзарди 1911-æм азы. Китай 1949-æм азы онг разы нæ уыд Манголы хæдбардзинадыл.
Административон дихдзинад
Манголы 22 провинцийы ис (провинци та мангойлагау у аймаг). Сæйраг сахар Улан-Батор у хицæн административон субъект.
Политикæ
Манголы ис цалдæр политикон партийы, уыдонæй тæккæ тыхджындæр сты Адæмон революцион парти æмæ Демократион парти.
Манголы президент у Халтмаагийн Баттулга, 2017-æм азы равзæрст.
Экспорт
Æрхуы, молибдены концентрат, флюорит, кашемир, къуымбил, стуры царм сты сæйраг экспортон товартæ. Манголы ис æфсæнæрзæт æмæ дурæвзалыйы рæдзæгъдтæ, æндæр минералон ресурстæ.
2003 азы уавæрмæ гæсгæ сæйраг экспортон партнёртæ уыдысты: Китай — 46,7%, АИШ — 32%, Уæрæсе — 6,5%, Хуссар Корей — 5,1%.
Импорт
Нефтæй конд продукттæ, индустрион ифтонггæрзтæ, фæлхасгæнæн товартæ.
2003 азы уавæрмæ гæсгæ сæйраг импортон партнёртæ уыдысты: Уæрæсе — 33,9%, Китай — 19,8%, Хуссар Корей — 12,1%, Герман — 5,2%.
Авиаци
2004 азы уавæрмæ гæсгæ бæстæйы ис 36 аэропорты. Уыдонæй 11 аэропорттæн ис хъæбæр стæхæн таг.
Кусынц:
Фиппаинæгтæ
*
Черновцыйы облæст
Черновцыйы облæст (Чернівецька область) у облæст Украинæйы ныгуылæны. Административон центр — Черновцы.
Фиппаинæгтæ
*
Куыройыхъæу
Куыройыхъæу (Чернореченское) у хъæу Цæгат Ирыстоны. Уый у Дзæуджыхъæуы дæлбарады хъæу.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цæрæнрæттæ
Алардийы рагъ
Алардийы рагъ у къуыбыр Цæгат Ирыстоны. Ис Цъусæй Дæйыхъæуы ’хсæн.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Пифагоры теоремæ
thumb|left|300px|a2 + b2 = c 2 Пифагоры теоремæ у евклидон геометрийы бындурон теоремæтæй иу.
Бæлвырдгæнæнтæ
thumb|left|300px|[[Евклиды бæлвырдгæнæн ]] thumb|300px|[[Чу-пейы бæлвырдгæнæн ]]
Категори:Геометри Категори:Математикæ
Меняйло, Сергей Иваны фырт
Цардафыст
Сергей Меняйло райгуырдис Алагиры, ирон-уырыссаг бинонты æхсæн.
1983-æм азы каст фæци Къаспы Уæлдæр æфсæддон-денджызон училище, райста дзы индзылер-штурманы дæсныйад. Службæ кæнын райдыдта Цæгат флоты.
2004-æм азы 22 июны Уæрæсейы Федерацийы президенты барамындмæ гæсгæ Меняйло нысангонд æрцыд Новороссийсчы æфсæддон флоты базæйы штабы сæрдарæй, 2005-æм азы та — базæ æмæ гарнизоны командæгæнæг.
2007-æм азæй у вице-адмирал, Сауденджызон флоты командæгæнæджы хæдивæг.
2008-æм азы августы Сергей Меняйло активонæй архайдта Гуырдзыстон æрсабыр кæнынмæ æфсæддон-десантон кампанийы.
2010-æм азы Меняйлойы кандидатурæ æвæрд æрцыдис Уæрæсейы президенты раз Цæгат Ирыстоны сæргълæууæджы бынатмæ.
2014-æм азы 14 апрелы Меняйло сси Севастополы губернаторы хæстæ æххæстгæнæг æмæ уыцы бынаты куыста 2016-æм азы июлы онг.
2016-æм азы 28 июлы нысангонд æрцыдис УФ-йы президенты минæварæй Сыбыры федералон зылдмæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Уæрæсейы вице-адмиралтæ Категори:Алагиры чи райгуырдис, уыдон
1968-æм аз
Амардысты
Категори:1968
Мах дуг
thumb|460px|Галиуырдыгæй рахизырдæм: [[Хъодзаты Æхсар, Гусалты Барис, Кокайты Тотырадз, Хъæрæцаты Зæирæ, Хæмыцаты Албег]] «Мах дуг» у Цæгат Ирыстон—Аланы Фысджыты цæдисы æрвылмæйон журнал. Цæуы ирон æвзагыл.
Журнал цæуы 1934 азы майæ фæстæмæ. Мыхуыргонд дзы цæуы аив-литературон уацмыстæ, æхсæнадон-политикон уацтæ.
Редакци
frame|right
Журналы æхсæны уынаффæдон
Бзарты Руслан, Бицъоты Грис, Дзантиаты Анатоли, Косты Лизæ, Къусраты Анатоли, Нæкуысаты Наирæ, Ходы Камал.
Æддаг æрмæг
Категори:Цæгат Ирыстоны мыхуыр Категори:Ирон мыхуыр Категори:Цæгат Ирыстоны журналтæ Категори:Журналтæ ирон æвзагыл Категори:Газеттæ ирон æвзагыл
Дзесты Куыдзæг
Дзесты Габрелы фырт Куыдзæг (1905—1981) у ирон фыссæг-прозаик, тæлмацгæнæг.
Апеннины æрдæгсакъадах
Апеннины æрдæгсакъадах (Penisola italiana — Италийы æрдæгсакъадах; ноджы Penisola appenninica) у Европæйы дынджырдæр æрдæгсакъадæхтæй иу, æрбынат кодта континенты хуссары æмæ йæ æхсы Зæххастæуы денджыз.
Дзесты Куыдзæг
Цардвæндаг
Дзесты Габрелы фырт Куыдзæг райгуырдис 1905-æм азы 12 декабры Хуссар Ирыстоны хъæу Едысы мæгуыр хохаджы бинонты ’хсæн. Фондзаздзыдæй баззадис æнæ фыдæй, хъомыл æй кодта йæ мад Джыккиан Даро. Едысы каст фæцис æртæкъласон скъола, райдиан скъола та — Дзауы. 1920-æм азы Куыдзæг, æндæр хуссайраг лигъдæттимæ, йæ бинонтимæ йæ цæрæн бынат раивта Цæгат Ирыстонмæ. Ам Дзесты бинонтæ æрцардысты Ногиры. Суинаг фыссæджы бахъуыдис батрачы куыст кæнын Дзæуджыхъæуы агуыригæнæн заводы. 1923—1925-æм азты Куыдзæг ахуыр кодта облæсты фыццаг скъолайы.
Холлагхæрæн рагъ
Холлагхæрæн рагъ у къуыбыр Цæгат Ирыстоны. Ис Къорайы цур.
Дзесты Куыдзæг
Цардвæндаг
Дзесы-фырты сфæлдыстадон архайд райдыдта 1925-æм азы (Бекъойты Дзибкайы хъæппæрисæй цы журнал «Юная Осетия» цæуын райдыдта, уым), фæлæ профессионалон æмæ дæсны фыссæгыл æй нымайæн ис 1930-æм азты райдианæй, журнал «Фидиуæг»-ы йæ радзырдтæ «Хорхæссæг», «Уæхæнæзы радзырд», «Фæстаг аргъау» æмæ æндæртæ мыхуыры куы рацыдысты, уæдæй.
Апеннины æрдæгсакъадах
Æрдæгсакъадахыл æрбынат кодтой Италийы фылдæр хай, стæй Сан-Маринойы Республикæ æмæ теократон паддзахад Ватикан.
Холлагхæрæн рагъ
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хæхтæ
Дзесты Куыдзæг
Цардвæндаг
Фыссæджы курдиаты æууæлтæ раиртæста Нигер (Дзанайы-фырт), уый фыста 1932-æм азы:
Апеннины æрдæгсакъадах
Æрдæгсакъадахы фæзуат у 149 мин км², йæ дæргъ у 1100 километрмæ æввахс, уæрх та — 130–300 км. Цæгаты Апеннины æрдæгсакъадах æмарæн у Паданы быдыримæ, ныгуылæны йæ былтæ æхсы Тиррены денджыз, скæсæны — Адриатикæйы денджыз, хуссары та — Ионийы денджыз.
Дзесты Куыдзæг
Цардвæндаг
Дзесты Куыдзæг фæзиан 1981 азы 24 августы.
Апеннины æрдæгсакъадах
Категори:Æрдæгсакъадæхтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Италийы географи
Дзесты Куыдзæг
Тæлмацтæ
Дзесты Куыдзæг канд фыссæг нæ, фæлæ ма уыдис уырыссаг æвзагæй иронмæ дæсны тæлмацгæнæг. Йæ тæлмацæй рацыдысты Валентин Катаевы «Полчъы фырт» («Сын полка»), Б. Горбатовы «Æнæбасæттонтæ» («Непокорённые»), Хетæгкаты Къостайы пьесæ «Дуня» æмæ æндæртæ. Фыссæджы иуæй-иу уацмыстæ тæлмацгонд æрцыдысты уырыссаг æвзагмæ.
Репресси, лагертæ
Дзесты Куыдзæг йæ тæккæ цардбаргæ æмæ куыстхъомдæр азтæй фыдæвзарæн лагерты арвыста æнæхъæн æвддæс — уыцы иу мæнг азымы тыххæй йæ фæд-фæдыл æртæ хатты æрцахстой.
Фыццаг хатт æй æрцахстой 1928-æм азы, троцкизмы æндæвдадæй йæ зылынгæнгæ. Уæд Дзесы-фырты ахастой Астæуккаг Азимæ, Чарджоуы сахармæ. Уыцы хастæй æрбаздæхтис 1930-æм азы. 1936-æм азы 24 августы ногæй бахаудис ахæстонмæ æмæ æрвыст æрцыдис лагермæ. Ссæрибар ис æрмæст 1954-æм азы.
Ребилитацигонд æрцыд 1957-æм азы.
Йæ лагерон тухиты тыххæй фыссæг радзырдта йæ чиныг «Зæрдæйы ностæ»-йы. Бирæ азты йын йæ къухфыст æмбæхстæй фæдардта Куыдзæджы бинойнаг Хъариаты Тамарæ. Кæд ирон литературæйы классикæн йæ мысинæгтæ кæронмæ ныффыссын нæ бантыст, уæддæр ацы уацмыс нымайæн ис ирон литературæйы цымыдисагдæр чингуытæй иуыл.
Чингуытæ æмæ уацмысты æнæххæст номхыгъд
thumb|220px|Дзесты Куыдзæджы чиныг. 2007. Цъарыл — [[Едысы хъæуы къам]]
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон фысджытæ Категори:Цæгат Ирыстоны фысджытæ Категори:Едысы чи райгуырдис, уыдон Куыдзæг Категори:Советон Цæдисы фысджытæ
Зæйгæлæны цъити
Зæйгæлæны цъити (Зейгалан) у цъити Цæгат Ирыстоны. Ис Дæргъæвсы комы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Цæгат Ирыстоны цъититæ Категори:Дæргъæвсы ком
Ханга-Роа
Ханга-Роа (Hanga Roa, Hanga Roa) у Куадзæны сакъадахы административон центр. Цæрынц дзы 3304 адæймаджы (2002).
Наваррæ (автономон æмбалад)
Нава́ррæ (Comunidad Foral de Navarra, Nafarroako Foru Erkidegoa) у автономон æмбалад Испанийы цæгаты.
Чыстæ
Чыстæ у Хуссар Ирыстоны Дзауы районы хъæу. Ис Къуыдаргомы.
Наваррæ (автономон æмбалад)
Фиппаинæгтæ
*
Ханга-Роа
Фиппаинæгтæ
Категори:Чилийы сахартæ Категори:Куадзæны сакъадах
Чыстæ
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хъæцмæзтæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Дзауы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Припять (сахар)
Сахар аразын байдыдтой, цæмæй дзы цæрой Чернобылы атомон электростанцæйы кусджытæ. Уымæй Припять сси Советон Цæдисы фарæстæм «атомы сахар» (атомград). Электростанцæйы йеддæмæ æндæр индустриалон куыстуæттæ дæр дзы уыдысты, æппæты зынгæдæр — радиозавод «Юпитер».
Цæрджыты фæстаг сфыстмæ гæсгæ (1985-æм азы ноябрь) сахары цардысты 47 мин 500 адæймаджы, 25 адæмы хаттæй. Æрвылаз уыдоныл-иу æфтыд 1500 адæймагæй фылдæр (аст сæдæйы бæрц — ноггуырдтæ). Проектмæ гæсгæ сахары хъуамæ æрцæрой 75—78 мин адæймаджы, фæлæ уыцы пълан нæ фæрæстмæ.
Припять уыд æфсæнвæндагон æлхынцъ (станцæ Янов) æмæ цæугæдоны науты лæууæн.
Мадæлон æвзаджы дунеон бон
thumb|300px|«Шахид-минар», бенгайлаг æвзаджы статусыл тохгæнгæйæ чи фæмард ис, уыдоны мысæн цыртдзæвæн [[Даккæйы (Бангладеш)]] Мадæлон æвзаджы æхсæнадæмон бон (International Mother Language Day, Día Internacional de la Lengua Materna, Международный день родного языка) бæрæг кæнынц 2000 азæй алы 21 февралы, ЮНЕСКО-йы уынаффæмæ гæсгæ. 21 февралы у, 1952-æм азы Бангладешы бенгайлаг æвзаджы статусы сæраппонд цы студенттæ фæмардысты, уыдоны мысæн бон.
Хернёсанд
Хернёсанд (Härnösand) у сахар Швецийы цæгаты, Вестерноррланды административон центр.
Припять (сахар)
Æддаг æрмæг
Категори:Киевы облæсты сахартæ Категори:Чернобылы авари Категори:Æдзæрæг сахартæ
Хернёсанд
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Мадæлон æвзаджы дунеон бон
ЮНЕСКО куыд хъусын кæны, дунейы 6 мин æвзæгтæй се ’мбисæн тагъд рæстæджы фесæфыны тас и.
Оахакæ-де-Хуарес
Оахакæ-де-Хуаресæ (Oaxaca de Juárez кæнæ Ciudad de Oaxaca) у сахар Мексикæйы хуссары, штат Оахакæйы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Мексикæйы сахартæ
Абзаны ком
Абзаны ком у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Арвыкомы.
Литературæ
Категори:Арвыком
Ахмадз
Ахмадз (ახმაჯი) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы хуссары. Уымæй хуссарæрдæм цæрæнрæттæ районы нæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ленингоры районы сахартæ æмæ хъæутæ
Æрцыхъæдтæ
Æрцыхъæдтæ — сагътой сæ-иу Ногбоны æхсæвы размæ скъæтты дуæрттыл, рудзгуытыл. Сындзджын кæй уыдысты, уымæ гæсгæ, дам, хæдзары фос хъахъхъæнынц сæ бæркадсафæг æбæрæг тыхтæй. Сындзытæй тæрсгæйæ уыдон сæ ныфс нæ бахæсдзысты дуæртты æмæ рудзгуыты зыхъхъырты мидæмæ балæсын. Уæлдай тынгдæр та сæ фосæн тарстысты æцæгæлон куырысмæдзæуæгæй.
Литературæ
Категори:Бæрæгбоны æгъдæуттæ Категори:Этнографи
Йоркшир
Йо́ркши́р (Yorkshire) у историон графад Англисы цæгаты. Йæ административон центр у Йорк.
Категори:Англисы историон графадтæ Категори:Англисы графадтæ
Дюмезиль, Жорж
Жорж Дюмезиль (Georges Dumézil; райгуырдис 1898 азы 4 мартъийы — амардис 1986 азы 11 октябры) уыдис францаг мифолог æмæ лингвист.
Цардафыст
Дюмезиль ахуыр кодта Уæлдæр нормалон скъолайы Парижы. Йæ зондахастыл бандæвта Антуан Мейейы зонадон хъуыдытæ. Йæ диссертацийы Жорж бацархайдта равдисын, æнæмæлæт чи дæтты, уыцы бердзенаг амбрози æмæ индиаг амритæ равзæрдысты праиндоевропæйаг уидагæй. Йæ ахæм хъуыдытæм академион æхсæнад фауæг ахаст кæй бадардтой, уый тыххæй Дюмезиль 1925 азы ацыдис кусын Стамбулы университеты ахуыргæнæгæй. Уым Жорж сцымыдис ис кавказаг æвзæгтæм, райдыдта ахуыр кæнын убыхаг æвзаг. Уыцы хъуыддаджы йын æххуыс кодтой, XIX æнусы Туркмæ алидзджыты байзæддæгтæй ма убыхагау цы стæм адæймæгтæ дзырдтой, уыдон. Ноджы ма Дюмезиль иртæста ирон адæмы эпос, æмæ уым ссардта диссаг параллельтæ кельтаг таурæгътимæ. 1978-æм азы Дюмезилы равзæрстæуыд Францы академийы уæнгæй. 1984-æм азы ахуыргонды схорзæхджын кодтой Чино дель Дукайы премийæ.
Æртæ функцийы теории
Дюмезиль æмæ йе скъолайы минæвæрттæ куыд зæгъынц, афтæмæй рагон индоевропæйаг æхсæнад арæзт уыдис æртæфункцион фæлтæрæй: зонды куыстгæнджытæй (дзуарылæгтæ, тæрхоны лæгтæ, арфæтæгæнджытæ, хингæнджытæ æмæ афтæ дарддæр), тыхы куыстгæнджытæй (хæстон адæм æмæ æфсæддон разамонджытæ), æмæ хæдзарадон кусджытæй (зæхкусджытæ, фосдарджытæ æмæ афтæ дарддæр). Ирон адæм дæр индоевропæйæгты иу хай сты, æмæ уымæ гæсгæ ацы фæд ахуыргонд уыдта нарты кадджыты: ам æхсæнадон фæлтæртæ ралæууыдысты мыггæгты хуызы — Алæгатæ, Æхсæртæггатæ æмæ Борæтæ. Дюмезилы хъуыдымæ гæсгæ, рагон индоевропæйæгтæм зæдтæ æмæ дауджыты дуне арæзт уыдис æнгæс модельмæ гæсгæ. Цæвиттон, рагон ромæгтæн сæ сæйраг хуыцæуттæй Юпитер, Марс æмæ Квирин æххæст кодтой уыцы æртæ функцийæ фæйнæ иуы, ома Юпитер — фыццаг (зонды) функци, Марс— дыккаг (ома тыхы) функци, æмæ Квирин та — æртыккаг. Рагон индийæгтæм — Митрæ (кæнæ Варунæ), Индрæ æмæ дыууæ Насатьяйы, рагон славяйнæгтæм — Свантовит, Перун æмæ Велес æмæ афтæ дарддæр.
Ахуыргонд мысынæн
Жорж Дюмезилы ном хæссы 45-æм гимназ Дзæуджыхъæуы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Францы лингвисттæ Категори:Ирон эпос иртасджытæ
Æрхъуын
Æрхъуын — дзуары бынæй хæсгæ фæтыг – исты уаз дзаума: æвзист нуазæн, кæнæ æндæр исты ахæм табуйаг, суанг дзуары къулæй æфтыд дзæнхъа дур, къæртт дæр. Æндæр хъæуы, комы дзуары бынат, кувæндон скæнынæн.
Литературæ
Категори:Этнографи Категори:Кувæндæттæ
Карæйы денджыз
Карæйы денджыз (Карское море) у Цæгат Ихджын фурды хай. Йæ æрдзон арæнтæ сты: Евразийы былтæ, Ног Зæххы сакъадæхтæ, Франц-Иосифы Зæххы сакъадæхтæ æмæ Цæгат Зæххы сакъадах.
Денджызы фæзуат у 883 000 км2. Йæ тæккæ арф бынаты дзы 600 метры ставд дон ис.
Карæйы денджыз у тынг уазал. Афæдзы фылдæр хай ихæй æмбæрзт у.
Кæс ноджы
Категори:Цæгат Ихджын фурд
Эдисси
Эдисси (Едессиа кæнæ Едессия дæр фыссынц) у Стъараполы крайы Курскаяйы районы хъæу, уыцы районы дыккаг стырдæр цæрæнран. Лæууы цæугæдон Хъуырæйы доны былтыл. Цæры дзы 5,8 мин адæймаджы.
Районы центр — станицæ Курская — у Эдиссийæ 5 км ныгуылæнырдæм. Хæстæгдæр æфсæнвæндаджы станцæ — Мæздæг — у 45 км хуссарырдæм.
Истори
Хъæуы бындур савæрдтой 1797-æм азы император Павелы барамындмæ гæсгæ. Уыцы барамындæй, сæхи куырдиатмæ гæсгæ дæсгай сомихаг бинонтæ ралыгъдысты ныры Дагъистан æмæ Азербайджаны зæххытæй Цæгат Кавказы быдыртæм.
Уымæ гæсгæ Эдиссийы цæрæг сомихæгтæ дзурынц тюркаг равзæрды æвзагыл (кæнæ, уымæй цы цалдæр фразæйы баззадис, уыдонæй пайда кæнынц).
Хъæуы ис агуыридурæй амад сомихаг аргъуан. Уый нымад у Стъараполы крайы зæронддæр сомихаг аргъуаныл (йæ ныры агъуыст у 1914-æм азы амад).
Фиппаинæгтæ
Категори:Курскаяйы районы цæрæнрæттæ
Хъодзатæ
Хъодзатæ (Кодзаевы) сты ирон мыггаг.
*
Галикарнасы мавзолей
мини|300px|Миниатюр модель [[Стамбулы парк «Миниатюрк»-ы]] Галикарнасы мавзолей у Карийы паддзахиуæггæнæг Мавсолы зæппадз. Арæзт æрцыдис йæ ус Артемисия II-æмы бардзырдмæ гæсгæ нæ эрæйы агъоммæ IV æнусы Галикарнасы (ныртæккæйы Турчы сахар Бодрум).
Алы ахуыргонд грекъаг дæр буц æмæ сæрыстыр уыдиc Галикарнасæй — «историйы фыд» Геродоты райгуырæн сахарæй. Номдзыд ахуыргонд ам арвыста йе ’взонджы бонтæ, ам тох кодта тиранийы ныхмæ, ардыгæй фæхауæггаг тиранийы аххосæй. Сахар уыди Чысыл Азийы, денджызы былгæрон. Нæ эрæйы агъоммæ 377–352 азы дзы паддзахиуæг кодта Мавсол. Курдиатджын дипломат дардта æххуырсгæ флот æмæ æфсад æмæ байста Чысыл Азийы хуссар-скæсæйнаг хай æнæхъæнæй. Йæхæдæг кариаг (хеттæгты мыггагæй) уæвгæйæ архайдта грекъаг философи парахат кæныныл. Йæ сахары сарæзта, æгас дунейы дæр æмбал кæмæн нæй, ахæм галуантæ, кувæндæттæ.
Мавсолы амарды фæстæ паддзахы къæлæтджын бацахста йæ ус Артемисия II. Родосæгтæн уый хъыг уыд, ома Карийы сахартæн сылгоймаг цæмæн у уынаффæгæнæг æмæ йæ ныхмæ арвыстой сæ хæстон флот. Артемисия уый куы базыдта, уæд йæхи флот хибар ран бамбæхста, сахары цæрджыты та фидæрттæм барвыста. Родосæгты хæстон наутæ куы ’рбахæццæ сты, уæд сыл Галикарнасы цæрджытæ сæхи цингæнæг скодтой, урс тырысатæ сдардтой. Родосæгтæ сæ наутæ ныууагътой æмæ сахармæ бацыдысты. Уыцы рæстæг Артемисия йе ’мбæхст бынатæй йæ флот ракодта æмæ родосæгты фæцагъта сахары фæзы. Йæ хæстонты сбадын кодта æмæ йæ фæндаг Родосмæ адардта. Родосæгтæ сæ наутыл лавры чъинатæ куы ауыдтой, уæд банхъæлдтой, нæ хæстонтæ тохæй уæлахизæй æрбаздæхтысты, зæгъгæ. Артемисия сакъадах байста, йæ паддзæхты йын амардта æмæ Родосы сæвæрын кодта цыртдзæвæн: Артемисия Родосыл цагъары гакк куыд æвæры, уый æвдыстой дыууæ бронзæ скульптурæйы.
Артемисия йæ лæг Мавсолы тынг кæй уарзта, уый тыххæй фыстой историктæ Плиний æмæ Геллий. Мавсол, дам, куы амард, уæд ын йæ ус скодта стыр хист. Лæджы буар басыгътой. Йæ фæныкыл ын духи æмæ дон ныккодтой, æмæ йæ Артемисия банызта. Валери Максим фыссы: усы фæндыд йæ лæгæн цардæгас цырт фестын. Ноджы йын саразын кодта адæмæн æмбисонды зæппадз. Уый нымад æрцыди дунейы фæндзæм диссагыл. Дзырд «мавзолей» дæр Мавсолы номæй равзæрд. Артемисия йæ цæргæбонтæ арвыста йæ лæгыл хъыггæнгæйæ, мæрдтæм дæр æй хъыг батардта.
мини|left|300px|Мавзолейы кæлддзаг
Мавзолей рауад æвирхъау рæсугъд. Йæ архитектурæйы сиу сты æртæ стилы: дориаг, ионаг æмæ коринфаг. Ацы бæстыхай хъуамæ уыдаид зæппадз дæр æмæ кувæндон дæр. Æртæ æддæгуæлæ хайæ алкæмæн дæр уыд йæхи нысан: урс мармæрæй амад пьедесталыл лæууыдысты егъау цæджындзтæ, уыдоныл — пирамидæхуыз цар, пирамидæйы цъуппыл та егъау скульптурæ — цыппар бæхы дыдзæлхыг уæрдоны ифтыгъдæй, уæрдоны — Мавсол æмæ Артемисия. Зæппадзы бæрзæнд уыди 46 метры, йæ дæлбазыр — домбæйтты æмæ барджыты дурнывтæ. Проект сарæзтой номдзыд архитектортæ Пифей æмæ Сатир. Уæды рæстæджы дæсныдæр нывгæнджытæ æзхуыздæрбакусонæй ерыс кодтой бæстыхай амайгæйæ. Скопас ын арæзта йе скæсæйнаг фарс æмæ дзы равдыста грекъæгты тох амазонкæтимæ. Ацы фарсæн йæ иу стыр хай нæ фехæлд, æмæ абоны фæлтæртæ дисгæнгæйæ фæкæсынц номдзыд скульпторты нывтæм. Рагон историктæ куыд фыссынц, афтæмæй зæппадзы иннæ фæрстыл нывгонд уыдысты Тесей æмæ Пелопс алы хуызты, стæй кентавртæ æмæ лапифтæ. Мавсол æмæ Артемисияйы скульптурæ та, дам, Пифейæн йæхи конд у. Нырыккон ахуыргæндтæ та æндæр хъуыдыйыл хæст стьк йæ автор, дам, у Биаксис.
Мавзолей фæлæууыди XIX æнусы дæргъы. XIII æнусы зæххæнкъуыст æй тынг нæ бахъыгдардта, фæлæ йæ XV æнусы фехæлдтой родосаг рыцæртæ — йæ дуртæ йын фæластой Сыгъдæг Петры фидар аразгæйæ. XIX æнусы археологтæ ссардтой Мавзолейы баззайæццæгтæ. Уыдон ныр æфснайд сты Британийы музейы.
Категори:Рагон дуне Категори:Мавзолейтæ Категори:Дунейы авд диссаджы
Цæгат Марианæйы сакъадæхтæ
Цæгат Марианæйы сакъадæхтæ (Northern Mariana Islands) у Сабыр фурды сакъадæхтæ, АИШ-ы дæлбар территори. Цæгат Марианæйы сакъадæхты сæйраг сахар у Сайпан.
Йе сконды ис Сайпан, Тиниан, Ротæ æмæ иуæндæс чысыл сакъадахы.
Цæрджытæ
Цæрджыты нымæц азмæ гæсгæ:
Категори:Цæгат Марианæйы сакъадæхтæ
Иугонд Нациты Организаци
Генералон нымæрдарты номхыгъд
*
Зæйгæлæн
Зæйгæлæн кæнæ Зæйкæлæн (Зæйгæлæн) у æхсæрдзæн Цæгат Ирыстоны. Ис Дæргъæвсы комы. Уый хауы ~600 метры бæрзæндæй.
Фиппаинæгтæ
Категори:Æхсæрдзæнтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Цæгат Ирыстоны æхсæрдзæнтæ Категори:Дæргъæвсы ком
Легъуи
Легъуи (Ficus carica, Инжир) у субтропикон сыфтæрызгъæлæны бæлас. Уый у рагондæр культурон зайæгойтæй иу.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Зайæгойтæ Библийы
Ормузы донкъубал
Ормузы донкъубал (مضيق هرمز — Madīq Hurmuz,  — Tangeh-ye Hormoz) у донкъубал Иран æмæ Оманы ’хсæн. Донкъубал бæтты Оманы æмæ Персы бакæлæнтæ.
Йæ уæрх у 54 километры бæрц, йæ дæргъ та — 195 километры. Максималон æрфад у 229 метры.
Категори:Донкъубалтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Ираны географи Категори:Оманы географи Категори:Индийы фурд
Брытъиаты Аслæнбег
Брытъиаты Бусчы фырт Аслæнбег (райгуырдис 1938-æм азы Дзæуджыхъæуы) у ирон æмæ уырыссаг поэт.
Цардафыст
Брытъиаты Аслæнбег райгуырдис Дзæуджыхъæуы. Йæ фыд Буск уыдис заводы кусæг, 1942 азы фæмардис Фыдыбæстæйы Стыр хæсты. Аслæнбег бакастис астæуккаг скъолайы æмæ арæзтадон техникумы. 1958–1961 азты уыдиc Советон Æфсады. Уый фæстæ куыста заводы. 1964 азы ацыдис Узбекистанмæ æмæ дзы фæцис 27 азы бæрц. Куыста доны хæдзарады æмæ мелиорацийы министрады, бастдзинады министрады æмæ æндæр рæтты.
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:Уырыссаг поэттæ Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ Категори:Дзæуджыхъæуы чи райгуырдис, уыдон Аслæнбег
1970-æм аз
Амардысты
Категори:1970
Хаммерфест
Ха́ммерфест (Hammerfest; Hámmárfeasta) у сахар Норвегийы цæгаты. Уый у Европæйы æппæты цæгатагдæр сахар. Цæрынц дзы 9 261 адæймаджы (2005).
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы сахартæ
Дзидзойтæ
Равзæрд
Сæ мыггаджы хистæртæ куыд дзурынц, уымæ гæсгæ, дам, Дзидзойты мыггаг раджы кæддæр равзæрд Уæлладжыры комы Зджыды Гæбуты мыггагæй. Гæбутæй, дам, иу лæг ус ракуырдта ацы хъæуккаг Баситы чызджы, фæлæ лæг уайтагъд амард, Баситы чызг йæ цæгатмæ ацыд. Ам ын райгуырд лæппу, сæвæрдтой йыл ном Гæуис. Цæмæй сæ сæ хæрæфырт зæххытæ ма ‘рдома, уый тыххæй Гæуисы Баситæ марынвæнд скодтой. Ацы хабар Гæуисы мадæн чидæр фехъусын кодта, æмæ уырдыгæй фæлыгъд Сындзыхъæумæ, ардыгæй та Дыгургоммæ — Уæхъæцмæ. Ам Гæуис слæг. Дзидзойтæ цæрынц Æхсæрысæры. Сæхæдæг куыд дзурынц, уымæ гæсгæ сæ мыггаджы ном рахастой сæ цæрæн бынатæй. Сæ фыдæл хуынд Гасай… Гасайæн уыд æфсымæртæ: Гото, Цæгæра, Гæбу, Джыбыл, Гыбыдт. Ацы æфсымæрты нæмттæй равзæрдысты мыггæгтæ: Готатæ, Цæгæратæ, Гæбутæ, Джыбылтæ, Гыбыдтæ.
Дзаболатæ
Дзаболатæ (Дзаболовы) сты ирон мыггаг.
Дзидзойтæ
Фиппаинæгтæ
*
Дзаболатæ
*
Джызаугом
Джызаугом у ком Цæгат Ирыстоны. Ис Арвыкомы.
Литературæ
Категори:Арвыком Категори:Цæгат Ирыстоны кæмттæ
Сундсвалль
Сундсвалль (Sundsvall) у сахар Швецийы цæгаты, провинци Медельпады.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Норфолк
Но́рфолк (Norfolk) у графад Англисы. Цæрынц дзы 898 400 адæймаджы (2017). Йæ административон центр у Норидж.
Кувæндон
Кувæндон — адæм Хуыцауæн, зæдтæ æмæ дауджытæн кæм фæкувынц, уыцы бынат.
Категори:Кувæндæттæ
Норфолк
Фиппаинæгтæ
Категори:Англисы графадтæ
Дзукъатыхъæу
Дзукъатыхъæу (ძუკათა) у хъæу Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы.
Æрфæн
Æрфæн — Нарты кадджытæм æрвон бæхты мыггагæй, уыд Нарты хистæр Уырызмæджы æмбисонды бæхы ном. Уый хонынц зæххон бæхты фыдæл, уымæй, дам, равзæрдысты. Ирд æхсæвы арвы астæу иу кæронæй иннæмæ цы урсбын фæтæн тæлм фæзыны, уый дæр ирон адæм хонынц «Æрфæны фæд».
«Сырдоны кадæг æнусмæ Нарты Уæхтæнæгыл» нын зæгъы: Кадджытæм гæсгæ, уый у зæххон бæхты фыдæл.
Арау хох
Арау хох, вариант Адай хох у хохы цъупп Кавказы, Цæгат Ирыстоны.
Æрфæн
Æрфæн Уырызмæгæн балцы у йæ æнцой, зын сахаты – йæ хорз уынаффæгæнæг, тохы – йæ хæстон æмбал. Дзуры адæймаджы æвзагæй, зоны арв æмæ Зæххы 'хсæн хæтæнтæ. Тæхы маргъау дæр. У хъаруджын æмæ фæразон, уадæмдых. Бирæ хæрзты бацыд Уырызмæгæн. Хоны ма йæ Хъулон дæр.
Литературæ
Категори:Нарты кадджытæ Категори:Мифологион цæрæгойтæ
Арау хох
Æддаг æрмæг
Арау хохы уынд сахар Дзæуыджыхъæуæй, Джызæлы цæгатæй. Эдуард Манукянцы конд къамтæ.
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арвыком
Хъæрæсатæ
Хъæрæсатæ (Карасаевы, Карасевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Табасарайнаг æвзаг
Табасарайнаг æвзаг (Табасаран чӀал) у табасарайнаг адæмы мадæлон æвзаг. У Дагъистаны официалон æвзæгтæй иу. Дзурынц ыл 132 мин адæймагæй фылдæр (цæрджыты сфыстмæ гæсгæ), сæ фылдæр цæрынц хæххон Дагъистаны хуссары.
Категори:Лекъаг æвзæгтæ Категори:Дагъистаны æвзæгтæ
Сомали
Сомалийы Республикæ (Сомали́) (Soomaaliya, الصومال — ас-Сумаль, Republic of Somalia) у Африкæйы паддзахад, хауы Африкæйы Сыкъайы регионмæ. Мидхæсты аххосæй дихгонд у æппынкъаддæр æртæ хицæн хайыл.
*
Люксембург (сахар)
Люксембу́рг (Lëtzebuerg, Luxembourg, Luxemburg) у Люксембурджы сæйраг сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Люксембурджы сахартæ æмæ хъæутæ
Колыты Витали
thumb|200px|Колыты Витали Колыты (Колиты) Оледжы фырт Витали (райгуырдис 1959-æм азы, Æхсæрысæры) у ирон фыссæг, фыссы дыгуронау.
Уацмыстæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:Дыгурон поэттæ Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ Категори:Æхсæрысæры чи райгуырдис, уыдон
Джызауы дон
Джызауы дон у цæугæдон Цæгат Ирыстоны, Терчы галиу фæрсагдон.
Бицаты Сергей
Бицаты Сергей Владимиры фырт, Советон Цæдисы Хъæбатыр, райгуырдис 1922-æм азы Цæгат Ирыстоны Дигорайы хъæуы. Дигорайы каст фæцис астазон скъола æмæ 1939 азы та Дигорайы хъæууон хæдзарады кусфак. Фæлæ Сергейы хъуыдытæ æдзух дæр баст уыдысты авиациимæ æмæ бацыд Дзæуджыхъæуы аэроклубмæ, фæстæдæр каст фæцис Краснодары тæхджыты скъола.
Дзондзоли
Дзондзоли кæнæ джонджоли (Staphylea colchica, Клекачка колхидская) у чысыл бæлæсты хуыз, зайы Кавказы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Бицаты Сергей
Хорзæхджын ма уыд Сырх Тырысайы дыууæ орденæй, Фыдыбæстæйон хæсты дыууæ орденæй æмæ бирæ майдантæй. 1960 азы йе ’нæниздзинад кæй фæцудыдта, уый тыххæй ацыд Æфсады рæнхъытæй.
Бицайы-фырт амард 1962-æм азы 22 мартъийы æмæ ныгæд æрцыд Дзæуджыхъæуы.
Категори:Советон Цæдисы хъæбатыртæ Категори:Ирæттæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Сергей Категори:Дигорайы чи райгуырдис, уыдон
Медельпад
Ме́дельпад (Medelpad) у Швецийы историон провинци.
Категори:Швецийы провинцитæ
Санибайы Джызау
Санибайы Джызау у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Арвыкомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арвыком
Хыналыг
Хыналыг (Xınalıq, хынал. Ketş) у хæххон хъæу Азербайджаны цæгаты, Кубайы районы. Цæрынц дзы 1,7 мин адæймаджы (2000).
Сантьяго-де-Кубæ
Сантьяго-де-Кубæ (Santiago de Cuba) у Кубæйы дыккаг стырдæр сахар, паддзахады хуссар-скæсæны.
Хыналыг
Категори:Азербайджаны цæрæнрæттæ
Сантьяго-де-Кубæ
Фиппаинæгтæ
Категори:Кубæйы сахартæ
Сконе
Сконе (Skåne):
Силенд
Си́ленд, Силенды Кънйазад (Principality of Sealand) у микропаддзахад Цæгат денджызы.
*
Севастополы националон техникон университет
мини|Севастополы националон техникон университет Севастополы националон техникон университет (Севастопольский национальный технический университет, Севастопольский національний технічний університет, Sevastopol National Technical University), СевНТУ, у Севастополы вуз, Хъырымы стырдæр техникон уæлдæр ахуырдон. Ахуыр кæны дзы 11 мин студентæй фылдæр.
Университет кусын райдыдта 1963-æм азы куыд Одессæйы политехникон университеты прибортæ аразæн институт. Хицæн паддзахадон университеты статус æмæ йæ ныры ном райста 1994-æм азы.
1972-æм аз
Амардысты
Категори:1972
Севастополы националон техникон университет
Æддаг æрмæг
Категори:Хъырым Категори:Украинæ
9 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Гæнгæлы
Гæнгæлы (Anthriscus cerefolium; Кервель) у кæрдæг зайæгой.
Белеккатæ
Белеккатæ кæнæ Белыккатæ, Белегкатæ (Беликовы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Оденсе
О́денсе (Odense, ) у Данийы æртыккæгæм стырдæр сахар.
Категори:Данийы сахартæ
Фидараты Руслан
thumb|200px|Фидараты Руслан Фидараты Руслан (райгуырдис 1959-æм азы, Зæронд Бæтæхъойыхъæуы) у ирон поэт æмæ нывгæнæг.
Руслан райгуырдис Зæронд Бæтæхъойыхъæуы. Бакастис Дзæуджыхъæуы аивæдты училищейы, стæй йæм фæсидтысты æфсадмæ. Ирыстонмæ куы сыздæхтис, уæд куыста нывгæнæгæй. Бирæ хæрзты бацыдис чиныгуадзæн «Ир»-æн, журнал «Ногдзау»-æн.
Хъодзаты Æхсар ахæм аргъ кæны Русланы поэтикон фæлварæнтæн :
Фиппаинæгтæ
Категори:Ирон поэттæ Категори:Цæгат Ирыстоны поэттæ Категори:Цæгат Ирыстоны нывгæнджытæ Руслан Категори:Зæронд Бæтæхъойыхъæуы чи райгуырдис, уыдон
Ладогæйы цад
Ладогæйы цад кæнæ Ладогæ (Ладожское озеро) у Европæйы стырдæр æдзæхх цад. Цады фылдæр хай хауы Уæрæсейы Ленинграды облæстмæ, æндæр хай та — Карелийы Республикæмæ (уый дæр Уæрæсейы сконды).
Ладогæ æрæмбырд кæны 32 цæугæдоны дон, уымæй та рацæуы æрмæстдæр иу — Нева. Нева æфты Балты денджызмæ.
Цады фæзуат у 17,6 мин км² (æд сакъадæхтæ — 18,1 мин км²); доны бæрцуат — 908 км³; цæгатæй хуссармæ дæргъ — 219 км.
Ладогæйы цадыл арæх сты штормтæ, стыр уылæнтæ. Цыдæриддæр цæугæдойнон науæн Ладогæйыл цæуæн нæй.
Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг Ладогæйы ихыл уыдис, блокадæгонд Ленинград бæстæимæ чи баста, иунæг ахæм фæндаг (кæс Царды фæндаг).
thumb|left|300px|Ладогæйы цады картæ
Категори:Уæрæсейы цæдтæ
Хæрх (хох)
Хæрх у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Арвыкомы.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арвыком
1973-æм аз
Амардысты
Категори:1973
Æрраби
Æрраби — Ирон адæмон сфæлдыстады Зондабийы ныхмæвæрд фæлгонц.
Иумæ архайынц аргъæутты æмæ цыбыр хабæртты. Æрраби кæны зыгъуыммæ хъуыддæгтæ, Зондаби йын сæ раст кæны, уый фæрцы ирвæзы фыдбылызтæй. Фæлæ хатт йæхи митæ дæр куырмæхстау фæрæстмæ вæййынц.
Куыдзысындз
Куыдзысындз у зайæгойы ном.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Булæмæргъ
Булæмæргъ, (Luscinia) у мæргъты мыггаг.
Категори:Мæргътæ
1974-æм аз
Амардысты
Категори:1974
Тъойыхъæу
Тъойыхъæу (ТIой-Юрт, Кантышево) у хъæу Мæхъхъæлы Назраны районы, Цæгат Ирыстоны арæныл.
Æндæр варианттæ: Кантышево; Кантыс, Кантысыхъæу
Фиппаинæгтæ
Категори:Назраны районы цæрæнрæттæ
Тромсё
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы сахартæ
Ломе
Ломе́ (Lomé) у Тогойы сæйраг сахар.
Категори:Тогойы сахартæ
Тарбур арс
Тарбур арс кæнæ морæ арс (Ursus arctos) у стыр тугдзых цæрæгой, арсы хуыз.
Категори:Æрсытæ
Сулейман-Стальскийы район
Сулейма́н-Ста́льскийы район (1969-æм азы онг Касумкенты район, СтӀал Сулейманан кIам) у Дагъистаны районтæй иу, республикæйы хуссары. Йæ административон центр у Касумкент.
Фиппаинæгтæ
*
Зальцбург
Зальцбург (Salzburg, Såizburg) у сахар Австрийы ныгуылæны, федералон зæхх Зальцбурджы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Австрийы сахартæ
10 апрелы
Цаутæ
мини|Польшæйы президенты хæдтæхæг
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Виргины сакъадæхтæ (АИШ)
Архипеладжы стырдæр сакъадæхтæ сты Сент-Томас, Сент-Джон æмæ Санта-Крус.
Цæрджытæ
Цæрджыты нымæц азмæ гæсгæ:
Категори:Америкæйы Виргины сакъадæхтæ
11 апрелы
11 апрелы, иронау — хуымгæнæны мæйы 11-æм бон — азы 101-æм бон (даргъ азы 102-æм бон).
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Тушæгтæ
Тушæгтæ (თუშები), Тушеты чи цæры, уыцы гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд.
Категори:Гуырдзиаг адæм
Хуымы дзыхъхъ
Хуымы дзыхъхъ у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Цымийы хъæумæ ’ввæхс.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арвыком
Анголæ
Анголæ (República de Angola) — Африкæйы паддзахад. Сæйраг сахар — Луандæ.
рахиз|мини|200px|Анголæйы провинцитæ
* Категори:Португалийы раздæры колонитæ
Еуу
Еуу, æндæр варианттæ сты йæу, йеу кæнæ бурхор, , уозрекаг ныхас. гулмæ (Panicum, Просо) у æфсирон зайæгой, хоры культурæ.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ Категори:Æфсирджынтæ
Куско
Ку́ско (Cuzco, Qusqu) у сахар Перуйы хуссар-ныгуылæны, Кускойы регионы административон центр.
Фиппаинæгтæ
Категори:Перуйы сахартæ
Цæгæр хох
Цæгæр хох у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Бæлтайы сæрмæ.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ Категори:Арвыком
Норртелье
Норртелье (Norrtälje) у сахар Швецийы. Ис Стокгольмы провинцийы.
Фиппаинæгтæ
Категори:Швецийы сахартæ
Братиславæ
Братиславæ (Bratislava, Pozsony, По́жонь) у Словакийы сæйраг сахар цæугæдон Дунайы дыууæ былтыл. 1536 азæй 1784 азы онг Братиславæ уыд Венгрийы сæйраг сахар.
Æртхурон
Æртхурон – арты бардуаг, буары цармы низтæ æрвитæг.
Братиславæ
Фиппаинæгтæ
* Категори:Словакийы сахартæ
Æртгæнæнтæ
Æртгæнæнтæ — ног мæрдджынты æгъдау, æххæст æй фæкæнынц Ногбоны фæстæ фыццаг сабаты.
Æртхурон
Кадджыты ма æвдыст цæуы курæгæй, цæмæй Стыр Хуыцау адæмæн радта хъæздыгдзинад æмæ амонд. Ногбон æхсæв скæнынц сæрмагонд ритуалон чъири, хонынц æй зынг – арты бардуаджы номæй Æртхурон, зæгъгæ (дыгуронау та уыцы чъири хуыйны родзингæ, иудзырдæй, уый дæр баст у арт-рухсимæ). Æртхурон конд вæййы æрмæстдæр бинонтæн. Æцæгæлоны раз æрæвæрыны бар дзы нæй, нæ фæтчы. Æртхурон у рагон ирон арт-зынджы дины æгъдæуттæй ма цы мынæг фæдтæ баззадис, уыдонæй иу.
Æртгæнæнтæ
Райсомæй раджы сыхæгтæй исчи ног мæрдджынты кæрты дуармæ арт скæны. Сыхæгтæй чи куыд раздæр сысты, афтæ арты цурмæ бацæуы. Артмæ сугтæ чи бахæссы, ахæмтæ дæр вæййы, уый мардæн удыбæстæ уыдзæн, зæгъгæ. Хистæр, арты цур чи уа, уыдонæн раарфæ кæны, абонæй фæстæмæ ацы кæрты дуармæ бирæ азты ахæм арт куыд нæуал фенæм, Хуыцау уый саккаг кæнæд, зиан рухсаг уæд, йæ зынджы хай макæд ахуыссæд, зæгъгæ. Аходæнафон куы свæййы, уæд мæрдджынтæ, цы хæрд æмæ нозт сцæттæ кодтой, уыдон рахæссынц, хистæр сæ ныххæлар кæны, æмæ дзы саходынц. Æртгæнæнты æгъдау амоны уый, æмæ ралæууыд тъæнджы мæй: уыдзæни уазал рæстæджытæ æмæ, хæдзарæй цы бинойнаг фæхъуыд, уый макæд суазал уæд, мæнæ йæ арты хай, æмæ, йæ алыварс чи ис, уыдоны куыд тавы, уыдоны куыд хъарм кæны, уый дæр афтæ тавæд, афтæ хъарм кæнæд.
Æртхурон
Ногбоны гуыдын — Æртхурон
Æфсинтæ йæ егъау хурдзалхы хуызæн уæрæх ныззилынц. Скæнынц æй ног азы Хур цытджын скæнынæн, сæ къонайы арт æмæ Хуры иудзинады фидардзинадæн. Хур у царддæттæг, æмæ йæ минæвар æдзухдæр сæ къонайы куыд уа, цардыхос сын куыд хæсса, уый нысанæн. Хуымæтæджы йын не скувынц:
Æртгæнæнтæ
Литературæ
Категори:Этнографи Категори:Марды фæдыл æгъдæуттæ
Къохат
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Куымæриттатæ, Къæбултæ, Слантæ, Сабантæ, Джиголатæ.
Æртхурон
Ногбоны гуыдын — Æртхурон
Хуымæтæджы йæ бур нæ хонынц, хуымæтæджы йæ Хуры хуызæн нæ кæнынц. Хурæн, артæн куывтой нæ фыдæлтæ. Æртхуроны æвæрд ис бинонты фидæн. Йæ хуылфы йын-иу бакодтой æвзист æхца, хоры нæмыг, фыды мур æмæ æндæртæ. Скувыны фæстæ-иу æй бинонтæ цал уыдысты, уал хайы куы акодтой, уæд-иу йæ карсты кæмæн цы разынд, уымæ гæсгæ цинæнхъæл уыд йæ фидæнæй: æхцаимæ – уыдзæн æхцаджын, хоры нæмыгимæ –хорджын, фыды муримæ – фосджын.
Литературæ
Категори:Бардуæгтæ Категори:Бæрæгбоны æгъдæуттæ
12 апрелы
Цаутæ
thumb|150px|Гагарин
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Рухснысан
Рухснысан — сигналдæттæн электрон фонар, йæ æвгтæ æртæ хуызæй (бур, кæрдæгхуыз, сырх) сæрст, уынгты æмæ фæндæгтыл транспорты змæлдæн уаг дæттæг.
Фиппаинæгтæ
Категори:Фæндаджы змæлд
Уппсалæ
Уппса́лæ (Uppsala, ) у Швецийы сахар, Уппсалæйы провинцийы административон центр.
Порт-о-Пренс
Порт-о-Пренс (Port-au-Prince, ) у Гаитийы сæйраг сахар, уыцы бæстæйы стырдæр порт.
Категори:Гаитийы сахартæ
Хамзелайы цъити
Хамзелайы цъити кæнæ Чъанчъахийы цъити (ჭანჭახის მყინვარი) у цъити Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны.
Литературæ
Категори:Хуссар Ирыстоны цъититæ Категори:Гуырдзыстоны цъититæ
Къостайыхъæу (Хуссар Ирыстон)
Къостайыхъæу кæнæ Цъунар (Хетагурово) у хъæу Хуссар Ирыстоны Цхинвалы районы.
Этимологи
Цъунары цæрджытæ сæхи Нарæй ралидзгæ хонынц, сæ хъæуы ном та (адæмон этимологимæ гæсгæ) хонынц «Цъус Нар» = Цъунар.
Мыггæгтæ
Цардысты дзы Хетæгкатæ, Хаситæ, Джиотæ, Мамитæ, Лохтæ, Бигъуылатæ, Гæбæратæ, Костæ, Тегкатæ, Хуыбиатæ, Хацыртæ, Гоцъитæ, Мæлдзыгатæ, Чсиатæ, Гуццатæ, Гуыззыттатæ, Чилæхсатæ, Джусойтæ, Бæзатæ, Саулохтæ, Бациатæ, Тедетæ, Тыджытæ, Кобестæ, Тыбылтæ, Цхуырбатæ, Тъаратæ, Быцентæ, Гаглойтæ, Æлбортæ, Уазæгтæ, Бекъойтæ, Хъобантæ, Хуыгатæ, Сабантæ, Плитæ, Томайтæ.
Литературæ
Категори:Цхинвалы районы сахартæ æмæ хъæутæ
Бурунди
thumb|right|250px|Бурундийы картæ Буру́нди (Burundi, Burundi) у паддзахад Африкæйы центры.
*
Сауфагæ
Сауфагæ кæнæ кърупа (Fagopyrum, Гречиха) у зайæгойты мыггаг, хоры культурæ.
Сауфагæйы ис æфсæйнаг, кальций, калий, фосфор, йод, цинк, фтор, молибден, кобальт, витаминтæ В1, В2, В9, E.
Фиппаинæгтæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
Ленкорань
Ленкорань (Lənkəran, ) у сахар Азербайджаны хуссары, Ленкораны районы административон центр.
Бæстыхъæд
Ленкораны бæстыхъæд у уымæл субтропикон. Хуры радиаци у 125—134 ккал/см². Æппæты уазал мæй у январь (рæстæмбис 3,4 °C), æппæты тæвд — июль (температурæ схæццæ кæны 35 °C).
Категори:Азербайджаны сахартæ
Ахтыйы район
Фиппаинæгтæ
*
Цæгат Косово
thumb|right|270px|Цæгат Косово (фиалкæхуыз) Цæгат Косово (Северно Косово, Kosova Veriore) кæнæ Ибары Колашин (Ибарски Колашин, Kollashini i Ibrit), сербæгтæ кæм цæрынц, уыцы Косовойы хайы æнæофициалон ном.
Регионы фæзуат у 1200 км², ома Косовойы 11,1 %.
Ис дзы минералон ресурстæ, цинк æмæ къалайы æрзæт, — Трепчайы æрзæткъахæнты раздæры куыстой 24 мин адæймаджы бæрц (2000-æм азы баурæдтой йæ).
Категори:Косово Категори:Серби
Кабельвог
Кабельвог (Kabelvåg) у хъæу Норвегийы цæгаты, фюльке Нурланны, Лофотены сакъадæхтыл.
Фиппаинæгтæ
Категори:Нурланны цæрæнрæттæ
Дохтыр Калигарийы кабинет
Категори:Æгомыг кино
29 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Дзæрна
Дзæрна — мæнæу кæнæ нартхор æмæ хъæдуры нæмгуытæй доны цы хæринаг сфыцынц, уый.
Категори:Ирон хæринæгтæ
Дыццæг
Дыццæг, у къуырийы бонтæй иу, къуырисæр æмæ æртыццæджы ’хсæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Къуыри
Гæджитæ
Гæджитæ кæнæ Гагиатæ (Гагиевы) сты ирон мыггаг.
Фиппаинæгтæ
*
Треллеборг
Треллеборг (Trelleborg) — у сахар Швецийы хуссары Балты денджызы донбылы. Уый у паддзахады æппæты хуссардæр сахар.
Фиппаинæгтæ
Категори:Сконейы цæрæнрæттæ Категори:Швецийы сахартæ
Вестфолл
Ве́стфолл (Vestfold) у Норвегийы раздæры провинци (фюльке). Административон центр — сахар Тёнсберг.
1977-æм аз
Амардысты
Категори:1977
Æртыццæг
Æртыццæг у къуырийы бонтæй иу, дыццæг æмæ цыппæрæмы ’хсæн.
Вестфолл
Фиппаинæгтæ
Категори:Норвегийы раздæры провинцитæ
Æртыццæг
Категори:Къуыри
Сæгъдуцæн
Сæгъдуцæн (Шагдусан) у хохы цъупп Цæгат Ирыстоны. Ис Уæлладжыргомы. Йæ бæрзæнд у 2190,4 м.
Литературæ
Категори:Цæгат Ирыстоны хохы цъуппытæ
Цыппæрæм
Цыппæрам у къуырийы бонтæй иу, æртыццæг æмæ майрæмбоны ’хсæн.
Категори:Къуыри
Симрисхамн
Симрисхамн (Simrishamn) у сахар Швецийы хуссары, лен Сконейы. Уый у Симрисхамны коммунæйы административон центр.
Режиссёр
Режиссёр (régisseur — «сæргълæууæг», цæуы -йæ — «(æз) фæтк дæттын») – аивады тæмæсуын (джихгæсæн, ирдгæс, хуызты сфæлдыстадон кусæг: театры, телеуынады, циркы, эстрадæйы. Режиссурæйы нысан – пьесæйы бындурыл, музыкалон-драмон уацмысы, кæнæ театралон спектаклы сценарийы, эстрадон йе та цирчы равдыстты, фильмты (киноты).
Кинорежиссёртæ скæнынц иумæйаг уынд, кæй фæрцы кино кæдæй-уæдæй среализаци вæййы. Реализаци скæнынмæ хауынц – аивадон æмæ техникон элементты контроль кинойы продукцийы, æмæ ма армдариуагкæнын нывистты рæстæг амайынмæ æмæ æмгъуыдтæ æххæсткæнынмæ. Уый фæдласы (влечёт?) нывисæн-къорд (съёмочная команда) ахæм хъæды сорганизаци кæнын, цæмæй йæ кино куыд уыны, афтæ сисын ын æй бантыса. Ай домы группон лидерады фæлтæрдтæ, афтæмæй ма иу-истæуыл фокусæвæрд дарын, стрессон ситуациты, кино исгæ-исын. Ноджы ма у æнæмæнг аивадон цæстдард кадртæ кæнынмæ æмæ актёртæн ‘мæ нывисæн-къордæн рæстмæ бардзыртæ дæттын зонын, ома, ма йын ирдгæнæг ныхасгæнæн миниуджытæ хъуамæ уа.
Кæд æмæ режиссоры куыст баст у алыхуызон креативон индивидуалты æнтыстджын æмгуыстимæ, гæнæн ма ис, æмæ карз ныхмæлæугæ аивадон идеатимæ æмæ уындтимæ, режиссоры ма бахъæудзысты конфликттæ æрмынæггæнæн миниуджытæ, исты хъаугъа куы æрцæуа нывисæн-фæзы, уæд. Афтæмæй режиссор баныфсæвæрды вæййы, кино исæн процессы хæццæ, алы гоймаг дæр дарддæр кæй кусы æмхуызон бакастæй, цæмæй фильмист фæуа.
Иуæй-иу режиссортæ райдыдтой куыд сценаристтæ, монтажгæнджытæ, кæнæ актортæ. Æндæр киноисджытæ-иу цыдысты кино-скъолатæм, «сæ профессийы официалон тренинг æмæ ахуыр райсынмæ». Фильмисæн студенттæ-иу ахуыр кæнынц бæстон фæлтæрдтæ, кæдонæй пайда кæнынц киноисгæ-исын. Уымæ хауы, дæнцæгæн: бацæттæкæнын, кадрты номхыгъд æмæ кадрдихтæ (раскадровкæ) скæнын, блокгæнын, профессионалон актёртимæ кусæны протоколтæ, æмæ сценаритæ кæсын. Кæцыдæр кино-скъолатæ ма-иу ифтонг вæййынц зæлвыссæн-уат æмæ фæс-продукцийы амæлттæй.
Бæстон техникон æмæ логистон убонты (skills?) йеддæмæ ма студенттæ исынц ахуырад профессионалон ахастдзинæдты уагæвæрдмæ гæсгæ, кæцытæ фæзынынц фильмкæнгæ. Æнæхъæн уæлкъæпхæн ахуыр фæуæн ис фондз азыдæргъмæ. Бирæ киноисджытæ-иу æнтыстдзæттæ вæййынц.
* Категори:Дæсныйæдтæ
Сом
мини|[[УСФСР|Советон Уæрæсейы сом, 1922-æм аз]] Сом (рубль) у Уæрæсейы Федераци, Белорусси æмæ Приднестровьейы валютæты æнæофициалон ном ирон æвзаджы. Уымæй фылдæр Уæрæсейы сом у Абхаз æмæ Хуссар Ирыстоны сæйраг валютæ.
Куадзæн
thumb|200px| Куадзæн (πάσχα) у чырыстон дины стыр бæрæгбон. Чырыстон уырнындзинадмæ гæсгæ уыцы бон мæрдтæй райгас и Йесо Чырысти æмæ уымæй мæлæтыл фæуæлахиз.
Сом
Советон рæстæджы сом уыдис советон рублы официалон ном таджикаг, туркменаг, хъиргъизаг æмæ узбекаг æвзагты, æмæ уый йеддæмæ уымæй пайда кодтой тæтæйраг, башкираг æмæ Цæгат Кавказы æвзагты дæр, ирон æвзаг сæ нымады.
Куадзæн
Бæрæгбоны ирон ном фæзынди мивдисæг «ком уадзын»-æй. Уыцы бон чырыстон диныл хæст адæм «ком уадзынц», ома нал дарынц ком.
Сом
Историон валютæты тыххæй та:
Куадзæн
Ирон адæммæ куадзæн рагæй уыди стыр æмæ хъæлдзæг бæрæгбон.
Сом
Категори:Валютæтæ *
Куадзæн
Ирон адæммæ
Куадзæн у уалдзыгон, æхсызгондзинады бæрæгбон. 325-æм азæй фæстæмæ Куадзæн æрцæуы, мæй йæ цалхыдзаг куы свæййы, уый фæстæ хуыцаубонмæ, апрелы дыккаг – æртыккаг къуырийы хуыцаубонмæ. Куадзæн куыд равзæрд, уый бæраг у дзырд комуадзæнæй, ома адæм сæ ком суадзынц, мархо нал фæдарынц.
Адæм Куадзæнмæ сæхи цæттæ кæнын райдайынц рагацау; хæдзары æфсин кæнæ æфсинтæ сцæттæ кæнынц уæлибæхтæ, нозт, хæрд, бæгæны. Бæрæгбоны фынгыл сæрмагонд бынат ахсынц ахуырст æйчытæ, цæхджын дæр сæ кæнынц. Сыхæгтæ, хæстæджытæ кæрæдзимæ арфæтæм фæцæуынц, Чырысти райгас, зæгъгæ. Арфæгæнæгмæ айк авæрынц. Ныртæккæ бирæ адæм ком нал дарынц, фæлæ раздæрты адæймаг айк райста æмæ дзы скомдзаг кодта, уæд уый амыдта æмæ йæ ком суагъта.
Арфæтæ кæнынмæ фыццагдæр цыдысты ног мæрдджынтæм, загътой-иу сын ныфсæвæрæн, зæрдæдарæн ныхæстæ. Куадзæны бон-иу хъæубæстæн уыд стыр бæрæгбон, сарæзтой-иу иумæйаг куывд. Зарыдысты, кафыдысты, алырдыгæй хъуыст хъæлдзæг ныхас, фæндырдзагъд. Уæлдай хъæлдзæгдæр уыдысты сывæллæттæ. Куадзæнмæ-иу сын бахуыдтой ног дзаумæттæ. Сывæллæттæ хæдзæрттыл зылдысты æмæ сын алкæмдæр лæвæрдтой æйчытæ.
Литературæ
Категори:Чырыстон дин Категори:Бæрæгбæттæ
Лабæ (цæугæдон)
Лабæ (абазагау амоны «лæдзæг») у цæугæдон Цæгат Кавказы, у Хъобаны цæугæдоны галиу фæрсагдон. Гуыры, дыууæ доны — Стыр æмæ Чысыл Лабæ кæм баиу кæнынц, уым. Ацы дыууæ доны та гуырынц Стыр Кавказы Сæйраг рагъы цæгатвахсыл.
Посёлок Мостовскойы дæлдæр цæугæдоныл цæуы Адыгей æмæ Краснодары крайы ’хсæн административон арæн.
Лабæйы дæргъ (Стыр Лабæимæ) у 347 км, Чысыл Лабæимæ баиуæй донæфтæны онг — 214 км. Бассейны фæзуат у 12 500 км². Донæфтæнмæ хæстæг былтæ сты уырдыгаив, доны цыд у сабыр.
Лабæмæ дон цæуы цалдæр хуызы: митæй, цъитийæ æмæ къæвдайæ. Лабæ дон ныссæлы декабры кæрон, фæлæ æрвылаз нæ, стайы та февралы кæрон — мартъийы райдиан. Сæйраг фæрсагдæттæ сты Чамлык (рахиз) æмæ Фарс (галиу).
Лабæйы донæй пайдагонд цæуы донхæрæгæн.
Фиппаинæгтæ
Категори:Краснодары крайы цæугæдæттæ Категори:Адыгейы цæугæдæттæ Категори:Хъобаны фæрсагдæттæ
Къуырисæр
Къуырисæр у къуырийы бон, хуыцаубон æмæ дыццæджы ’хсæн. Иуæй-иу бæстæты нымад у къуырийы фыццаг боныл, æндæрты та — дыккаг боныл.
Рагон иудейаг традицимæ гæсгæ къуырийы фыццаг бон уыд хуыцаубон, фæстаг та — сабат (æвдæм бон).
Таджикистаны сæйраг сахар Душанбейы ном таджикаг æмæ персайнаг æвзæгтæй ратæлмацгæнæн ис куыд «къуырисæр» (таурæгътæм гæсгæ уыцы ран алы къуырисæр стыр базар уыд, æмæ уый охыл ацы сахар дæр афтæ схуыдтой).
Православиейы Стыр мархойы фыццаг къуырисæр Сыгъдæг къуырисæр хуыйны — æнæхъæн боны дæргъы уырнджытæн хæрæн нæй.
Дыгурон диалекты къуырисæрæн ис хицæн дзырд — авдисæр (ома, «авды сæр»).
Категори:Къуыри
Санахъоты Уасо
Санахъоты Михелы фырт Уасо (райгуырдис 1901-æм азы Тифлисы — амардис 1978-æм азы 14 октябры Цхинвалы) уыдис ирон поэт, фыссæг, драматург.
Уасо дæсаздзыдæй сси хъæдын дзаумæттæ аразæг фабричы кусæг, бинонты æнцой. Фæстæдæр рафтыд Хуссар Ирыстонмæ. Ам бацыд Сырх æфсады рæнхъытæм æмæ дзы æртæ азы баслужбæ кодта. Уый фæстæ куыста хъæды хæдзарады. 1937 азы каст фæцис Архангельсчы хъæдгуыстады академи.
Цхинвалмæ сыздæхт æмæ йæ снысан кодтой облæххæсткомы сæрдары хæдивæгæй. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты рæстæг уыд госпиталы комиссар. Фæсхæст куыста алы бæрнон бынæтты: хъæдгуыстгæнæг комбинаты директор, æхсæнад «Зонад»-ы разамонæг, облæххæсткомы культурæйы хайады хицау.
Категори:Хуссар Ирыстоны фысджытæ Категори:Ирон поэттæ Категори:Цхинвалы чи амардис, уыдон Уасо
Уæрæсейы туризм æмæ сервисы паддзахадон университет
Уæрæсейы туризм æмæ сервисы паддзахадон университет (Российский государственный университет туризма и сервиса, (РГУТиС)) у, туризм æмæ сервисы специалистты фыццаг уадзын чи райдыдта, уыцы университет. Йæ ректор у Александр Федулин.
Истори
Бындурæвæрд æрцыд 1952-æм азы куыд «Амалиуæгон кооперацийы уæлдæр скъола» (Высшая школа промысловой кооперации), 1960-æм азы йæ ном аивта Бынæттон сæудæджерады уæлдæр скъолайыл (Высшая школа местной промышленности). Университеты амаддзаджы мидæг раздæр уыди фабрикæ «Экспортнабивткань».1961-æм азæй фæстæмæ сси институт, 1993-æм азæй фæстæмæ — Цардуаг æмæ лæггæдты сферæйы паддзахадон академи (Государственная академия сферы быта и услуг (ГАСБУ)), 1999-æм азæй та — университет. 2007-æм азы сентябры мæйы онг дардта ном Мæскуыйы сервисы паддзахадон университет (Московский Государственный Университет Сервиса (МГУС)), (1999-æм азæй фæстæмæ), 2007-æм азæй дары нырыккон ном (Российский государственный университет туризма и сервиса (РГУТиС)).
2007-æм азы райдиан университеты истой дæсныйадон цæттæдзинад 51 786 студентты (уый хыгъды сæйраг корпусы мидæг боны ахуырады формæйыл — 9 785, боны-фæсаууоныл — 1 147, фæсæууоныл — 17 870 студентты).
Специалондзинæдтæ, ардæмæдтæ, курстæ
Университеты ахуыр кæнынц ахæм специалондзинæдтæм гæсгæ:
(* ардæмæдтæ (бакалаврты æмæ магистрты цæттæкæнынад)
Æрвитæнтæ
Категори:Мæскуыйы облæсты университеттæ Категори:Черкизово (Пушкинойы район) Категори:Уæрæсейы университеттæ
Укаяли (цæугæдон)
Йæ дæргъ 1950 км, бассейны фæзуат у 375 мин км². Рауайы дыууæ фæрсагдонæй: Тамбо (гуырæны цурты Апуримак) æмæ Урубамбæйæ, сæ дыууæ дæр гуырынц астæуккаг Андты. Куы баиу вæййынц уæд ног дон кæлын райдайы Амазонкæйы дæлвæзыл.
Доны хардз нымадæй у 12600 м³/с. Наутыл цæуыны фадат дзы ис сахар Кумарийы æввæхсты. Сæйраг порт у Пукальпæ.
Категори:Перуйы цæугæдæттæ
Сирактæ
Сирактæ уыдысты сæрмæтаг знæмтæй иу. Ацы знæм фæзынди нырыккон Хъазахстаны территорийы, фæлæ 5 æнусы нæ дуджы агъоммæ йæ цæрæнуат баивта æмæ бацæрдис быдырмæ Хъобаны цуры, Кавказы æмæ Сау денджызы ’хсæн. Ромагтæ ацы бæстæ хуыдтой «Сиракенæ».
Сирактæ уыдысты фыццаг знæм, бердзенаг колониагцарæгтæ Сау денджызы донгæроны контакттæ кæимæ скодтой. Дарддæры азты Сирактæ тынг хорз ахастæй уыдысты Боспораг паддзахадимæ. Бирæ сирактæ систы æрдæг-цæугæцардгæнæгтимæ, æмæ сахуыр кодтой бердзенаг культурæ æмæ æвзаг. Афтæ сæ хонынц æппæты сбердзенаг чи скодтой, ахæм знæмтæй иу.
Сирактæ уыдысты Сау денджызы цуры чи цæрдтой, ацы сæрмæтаг знæмтæй стырдæр иу. Грекъаг историк Страбон куыд фыссы, афтæмæй ахæм сирактæн, боспораг паддзахæн Фарнагæн II лæггæд чи кодтой, уыдонæн сæ бон уыди 20 000 бæхæфсæддонты радæттын.
30 апрелы
Ацы бон амардысты
Категори:Бонтæ
Дзедзыкка
Дзедзыкка (Leucanthemum vulgare, Нивяник обыкновенный, Поповник) у бирæазон кæрдæг зайæгой.
Литературæ
Категори:Зайæгойтæ алфавитмæ гæсгæ
1979-æм аз
Амардысты
Категори:1979
Тушети
Тушети (თუშეთი) у историон æмæ географион регион Гуырдзыстоны цæгат-скæсæны. Цæрынц дзы тушæгтæ (гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд).
Категори:Гуырдзыстоны историон регионтæ
Майрæмбон
Майрæмбон у къуырийы бонтæй иу, цыппæрæм æмæ сабаты ’хсæн.