cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ଚିନ୍ତାମଣି ପାଣିଗ୍ରାହୀ
ସାମ୍ବାଦିକତା ଓ ରାଜନୀତି
ଏକା ଧାରରେ ସେ ସାମ୍ବାଦିକ, ଲେଖକ ଓ ଶ୍ରମିକ ନେତା ଥିଲେ । "ଦୈନିକ ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର" (୧୯୪୭–୧୯୫୧) ଓ "ଦୈନିକ ମାତୃଭୂମି" (୧୯୫୧–୧୯୫୬)ର ସେ ସମ୍ପାଦକ ଥିଲେ । ଅଲ୍ ଉତ୍କଳ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏମ୍ପଲୟୀ ଆସୋସିଏସନର ସେକ୍ରେଟାରୀ ଓ ୱର୍ଲଡ ଡେମୋକ୍ରାଟିକ ୟୁଥ ଫେଡେରେସନର ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ ଥିଲେ । ୨ୟ ଲୋକ ସଭାକୁ ୧୯୫୭ରେ ପୁରୀ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ସେ କମ୍ମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ପାର୍ଟି ତରଫରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ପରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ । ସନ ୧୯୬୭, ୧୯୭୧, ୧୯୮୪ରେ ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଲୋକ ସଭାକୁ ପୁନଃ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଘରୋଇ ବିଭାଗର ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ (୧୯୮୬–୮୮), ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଭାଗର ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ (୧୯୮୮–୮୯) ଓ ମଣିପୁରର ରାଜ୍ୟପାଳ (୧୦/୦୭/୧୯୮୯ରୁ ୧୯/୦୩/୧୯୯୩) ଥିଲେ । ରାଜ୍ୟ ଓ ଲୋକଙ୍କରର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କର ଦାନ ଯୋଗୁ ମଣିପୁରବାସୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ "ଲୋକଙ୍କ ରାଜ୍ୟପାଳ" ଡାକୁଥିଲେ ।
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୨ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୦ ମୃତ୍ୟୁ
ଅଭିମନ୍ୟୁ ରଣସିଂହ
ଅଭିମନ୍ୟୁ ରଣସିଂହ (୧୦ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୩୦ - ୨୦ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୬) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ଭାବରେ ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ପିପିଲି ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ୫ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଜନ୍ମ, ପରିବାର ଓ ଶିକ୍ଷା
ଅଭିମନ୍ୟୁ ରଣସିଂହ ୧୯୩୦ ମସିହାର ଅପ୍ରେଲ ମାସ ୧୦ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ବାଉରୀବନ୍ଧୁ ରଣସିଂହ ଓ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ କଲ୍ୟାଣୀ କୁମାରୀ ରଣସିଂହ । ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଥିଲା ଅଣ୍ଡର ଗ୍ରାଜୁଏଟ୍ ।
ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ
ଅଭିମନ୍ୟୁ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ଭାବରେ ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ମୃତ୍ୟୁ
ଅଭିମନ୍ୟୁ ରଣସିଂହ ୨୦୧୬ ମସିହାର ଜୁଲାଇ ମାସ ୨୦ ତାରିଖରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ । ମୃତ୍ୟୁବେଳକୁ ତାଙ୍କୁ ୮୬ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୦ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଣୀ:୫ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
୨୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
ଚିତାବାଘ
ଚିତାବାଘ (ଈଂରାଜୀରେ The Cheetah ଓ ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ ନାମ Acinonyx jubatus) ଏକ ବିଲେଇ ଜାତୀୟ ମାଂସଭୋଜୀ ଜୀବ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏହି ଜୀବ ମୁଖ୍ୟତଃ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ଓ ଇରାନର କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏକିନୋନିକ୍ସ୍ ପ୍ରଜାତିର ଚିତାବାଘର ପ୍ରଥମ ବର୍ଣ୍ଣନା ୧୭୭୫ ମସିହାରେ ଜୋହାନ୍ ଡାନିଏଲ୍ ଭୋନ୍ ସ୍କ୍ରେବର୍ (Johann Christian Daniel von Schreber)ଙ୍କ ଲେଖାରେ ମିଳେ । ଚିତାବାଘର ଶରୀର ପତଳା, ମୁଣ୍ଡ ଛୋଟ, ଶରୀର ଚିତାଦାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୋଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ପତଳା ଓ ଲମ୍ବା ଓ ଲାଞ୍ଜ ଲମ୍ବା । ଏହାର ନାକ ଓ ଆଖି ମଝିରେ ଲୁହ ଗଡ଼ିଲା ପରି ଏକ କଳାଚିହ୍ନ ଥାଏ । ଶରୀର ଗଠନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଚିତାବାଘ ପତଳା ଓ ହାଲୁକା ଯାହା ବିଲେଇ ପ୍ରଜାତିର ଅନ୍ୟ ଜୀବ ଯଥା ମହାବଳ ବାଘ, ସିଂହ, କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ଶରୀର ଗଠନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ । ବରଂ କୁଗାର୍ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଙ୍କ ସହ ଏହାର ଅଧିକ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଛି । ଭୂମିରୁ ଚିତାବାଘର କାନ୍ଧର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୭୦-୯୦ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏମାନଙ୍କ ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୨୧-୭୨ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ । ଏମାନେ କଲରାପତରିଆ ବାଘଠାରୁ ସାମାନ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ସିଂହମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଖୁବ୍ ଛୋଟ । ଏମାନଙ୍କ ହଳଦିଆ ବା ଧୁସରିଆ ରଙ୍ଗର ଚମଡ଼ା ପ୍ରାୟ ୨୦୦୦ ଚିତା ଚିତା ଦାଗରେ ସଜାଇ ହୋଇଥାଏ ।
ଚିତାବାଘ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ଦିବାଚର ପ୍ରାଣୀ ଓ ଏମାନେ ଦିନବେଳେ ଶିକାର କରନ୍ତି । ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘ ଶିକାର ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କଠାରେ ସାମାଜିକ (ମିଳିମିଶି ଦଳରେ ରହିବା) ମନୋଭାବ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । କେତେକ ସମୟରେ ଚିତାବାଘ ଭାଈମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ମିଳିମିଶି ରହିବା ଓ ଶିକାର କରିବା ଦେଖାଯାଏ । ମାଈ ଚିତାବାଘମାନଙ୍କଠାରେ ଶିକାର କ୍ଷେତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ମାଈମାନେ ଏକାକୀ କିମ୍ବା ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ରହନ୍ତି । ଚିତାବାଘ ମାଂସଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସାଧାରଣତଃ ଆଣ୍ଟିଲୋପ୍ ହରିଣ (କୁଟୁରା ଭଳି ଜୀବ) ବା ଥୋମସନ୍ ଗ୍ୟାଜେଲ୍ ହରିଣଙ୍କ ଶିକାର କରନ୍ତି । ଚିତାବାଘ ଶିକାରର ଅଜାଣତରେ ତାହାର ୧୦୦ରୁ ୩୦୦ ମିଟର୍ ଦୂରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛପି ଛପି ତା’ର ଅନୁସରଣ କରେ ଓ ତାହାପରେ ଶିକାରକୁ ଗୋଡ଼ାଇ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ । ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଶିକାରକୁ ପକାଇ ଦେଇ ଓ ତାହାର ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ କରି ହତ୍ୟା କରେ । ଚିତାବାଘର ଦ୍ରୁତ ବେଗର କାରଣ ହେଉଛି ତାହାର ଶରୀର ଗଠନ । ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିତାବାଘ ଦ୍ରୁତତମ । ଶିକାର କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଚିତାବାଘର ହାରାହାରି ବେଗ ପ୍ରାୟ ୬୪ କି.ମି. ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ହୋଇଥାଏ । ଶିକାରକୁ ଗୋଡ଼ାଇବା ବେଳେ ଚିତାବାଘ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧୧୨ କି.ମି. ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାର ବେଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କେତେକ ସଦ୍ୟ ଗଣନାରୁ କିନ୍ତୁ ଏହାର ସତ୍ୟତା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇପାରି ନାହିଁ । ଚିତାବାଘମାନେ ବର୍ଷସାରା ପ୍ରଜନନଶୀଳ ଥାଆନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟ ପ୍ରାୟ ୩ ମାସ ଓ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ମାଈ ଚିତାବାଘ ୩ରୁ ୫ଟି ଛୁଆଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ । ଗୋଟିଏ ଥରରେ ଏକରୁ ଆଠଟି ଛୁଆ ଜନ୍ମ ହେବାର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ଛୁଆଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟ ୬ ମାସର ହୋଇଯିବା ପରେ ମା’ ଚିତାବାଘ ଛୁଆଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ ଓ ଛୁଆମାନେ ମିଶି କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିକାର କରନ୍ତି । ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ଜୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୈଶବ ଅବସ୍ଥାରେ ବହୁତ ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ଓ ଏହି ମୃତ୍ୟୁହାର ଚିତାବାଘଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ (ବିଶେଷ କରି ସେରେଙ୍ଗେଟି ତୃଣଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ସର୍ବାଧିକ) । ଚିତାବାଘମାନେ ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲ, ବୁଦାଳିଆ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ତୃଣଭୂମି ପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରହନ୍ତି ।
ଏହାର ଶିକାର ଧରିବାର କଳା ଓ ଦକ୍ଷତା ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଚିତାବାଘକୁ ମଣିଷ ପୋଷା ଜୀବ ଭାବେ ରଖୁଥିଲା ଓ ଶିକାର କରିବା ପାଇଁ ଚିତାବାଘକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା । ସାହିତ୍ୟ, କଳାକୃତି ଓ ବିଜ୍ଞାପନ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଚିତାବାଘଙ୍କ ବହୁଳ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ।
ଦ୍ୱାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଚିତାବାଘମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ ଶିକାର ହେବା ଯୋଗୁଁ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁ ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି ।  ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ସଂଘ (International Union for Conservation of Nature-IUCN) ଚିତାବାଘକୁ “vulnerable” ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ (ଯେଉଁ ଜୀବ ଲୋପ ପାଇନାହାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ନ ହେଲେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ବା ବିଲୁପ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ ପରିଗଣିତ ହେବେ) କରିଛି । ଅନେକ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶ ଚିତାବାଘର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟାରତ । ୨୦୧୬ର ଶେଷଭାଗ ଓ ୨୦୧୭ର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଚିତାବାଘଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇ ପ୍ରାୟ ୭୧୦୦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ବାସସ୍ଥାନ କ୍ଷୟ, ଅବୈଧ ଶିକାର, ଅବୈଧ ପଶୁ ବ୍ୟବସାୟ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ସଂଘର୍ଷ ଇତ୍ୟାଦି ଏହାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ । ଅନେକ ଗବେଷକ ମତ ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି ଯେ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ସଂଘର ତାଲିକାରେ ଚିତାବାଘକୁ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ (Red List) ଘୋଷଣା କରାଯିବା ଦରକାର ଓ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଜରୁରୀ ।
ବର୍ଗୀକରଣ
ଏକିନୋନିକ୍ସ୍ ପ୍ରଜାତିର ବର୍ତ୍ତମାନ ଜୀବିତ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାଣୀ ହେଉଛି ଚିତାବାଘ । ଲିଂକ୍ସ୍, ବଣଭୁଆ, ପୁମା ପରି ଚିତାବାଘ ମଧ୍ୟ “ଫେଲିଡାଏ” ପରିବାରର “ଫେଲିନାଏ” ଉପପ୍ରଜାତିର ଅଂଶ । ୧୭୭୫ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ “Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur mit Beschreibungen” (ବିବରଣୀ ସହିତ ପ୍ରକୃତିର କିଛି ଚିତ୍ର) ନାମକ ପୁସ୍ତକରେ, ଜର୍ମାନ୍ ପ୍ରକୃତି ବିଶେଷଜ୍ଞ ଜୋହାନ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ୍ ଡାନିଏଲ୍ ଭୋନ୍ ସ୍କ୍ରେବର୍ ପ୍ରଥମେ ଚିତାବାଘର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । କୁଗାର୍ ଓ ଜାଗୁଆରୁଣ୍ଡି ପ୍ରଜାତିର ପଶୁଙ୍କୁ ଚିତାବାଘର ନିକଟତମ ସମ୍ପର୍କୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ।  ଏହି ତିନି ପ୍ରଜାତିର ପଶୁ ପୁମା ବଂଶର ଓ ଫେଲିଡାଏ ପ୍ରଜାତିର ଆଠଟି ବଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ । ଆକାରରେ ଛୋଟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ବିଲେଇ ଯଥା ଫେଲିସ୍, ଓଟୋକୋଲୋବସ୍, ପ୍ରିଓନାଇଲୁରସ୍ ଇତ୍ୟାଦି ପୁମା ବଂଶର ଆଉ ଏକ ପ୍ରଜାତି । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଚିତାବାଘକୁ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜୀବ କୁହାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଗବେଷଣାରୁ ଜଣା ପଡ଼ିଛି ଯେ ପ୍ରାୟ ୨୦-୩୦ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଠାରୁ ପୁମାର ସବୁ ବଂଶର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଉତ୍ତର ତାଞ୍ଜାନିଆର ଓଲ୍ଡୁୱାଇ ଗଣ୍ଡର ନିମ୍ନଦେଶରେ ମିଳିଥିବା ଚିତାବାଘ ଜୀବାଶ୍ମ ପ୍ଲାଇଷ୍ଟୋସିନ୍ ଯୁଗର ବୋଲି ଜଣା ପଡ଼ିଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଲୁପ୍ତ ଏକିନୋନିକ୍ସ୍ ପ୍ରଜାତି ଚିତାବାଘଠାରୁ ପୁରୁଣା ଓ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବାଶ୍ମ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ତଳର ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି । ଚିତାବାଘଠାରୁ ଆକାରରେ ସାମାନ୍ୟ ବଡ଼ ପ୍ଲାୟୋସିନ୍ ସମୟର ଏକିନୋନିକ୍ସ୍ ପାର୍ଡିନେନ୍ସିସ୍ ଓ ମଧ୍ୟ-ପ୍ଲାଇଷ୍ଟୋସିନ୍ ସମୟର ଏକିନୋନିକ୍ସ୍ ଇଣ୍ଟର୍ମିଡ଼ିଅସ୍ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ । ଏକିନୋନିକ୍ସ୍ ଇଣ୍ଟର୍ମିଡ଼ିଅସ୍ ପ୍ରଜାତିଟି ଇଉରୋପରୁ ଚୀନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ବେଳେ ଏକିନୋନିକ୍ସ୍ ପାର୍ଡିନେନ୍ସିସ୍ ପ୍ରଜାତି ଇଉରେସିଆ, ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା । ଆକାରରେ ବଡ଼ ଚିତାବାଘଙ୍କ ଏକ ପ୍ରଜାତି ଇଉରୋପ ମହାଦେଶରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା ଯାହା ପ୍ରାୟ ୫ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୁପ୍ତ ଉତ୍ତର ଆମେରିକୀୟ ବିଲେଇ ପ୍ରଜାତି ଯେଉଁମାନେ ଚିତାବାଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ସେମନେ ଫେଲିସ୍, ପୁମା ଓ ଏକିନୋନିକ୍ସ୍ ଆଦିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଥିବେ । ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ଏକ ପଲିଜେନେଟିକ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପରେ ଏହି ପ୍ରଜାତି ଗୁଡିକୁ ମାଇରାସିନୋନିକ୍ସ୍ ପ୍ରଜାତିର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ମାଇରାସିନୋନିକ୍ସ୍ ପ୍ରଜାତିର ଚିତାବାଘ ସହିତ ଖୁବ୍ ଅଧିକ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥିଲା । ୧୯୯୮ ମସିହାରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଡି. ଏନ୍. ଏ. ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା ଯେ ପ୍ଲାଇଷ୍ଟୋସିନ୍ ସମୟର ଶେଷଭାଗରେ ଉତ୍ତର ଆମେରିକାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ମାଇରାସିନୋନିକ୍ସ୍ ଇନେକ୍ସପେକ୍ଟାଟସ୍, ମାଇରାସିନୋନିକ୍ସ୍ ଷ୍ଟୁଡେରି ଓ ମାଇରାସିନୋନିକ୍ସ୍ ଟ୍ରୁମାନି ପ୍ରଜାତି ପ୍ରକୃତରେ ଚିତାବାଘ ନୁହଁନ୍ତି ବରଂ କୁଗାର୍ ପ୍ରଜାତିର ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ।
ଉପ-ପ୍ରଜାତି
ଚିତାବାଘର ୫ଟି ମୁଖ୍ୟ ଉପ-ପ୍ରଜାତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ସେଗୁଡିକ ହେଲା :
୧. ଏସୀୟ ଚିତାବାଘ (A. j. venaticus) (ଗ୍ରିଫିଥ୍, ୧୮୨୧): ଏହି ପ୍ରଜାତିକୁ ଇରାନୀୟ ଚିତାବାଘ ବା ଭାରତୀୟ ଚିତାବାଘ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଅତୀତରେ ଏହି ପ୍ରଜାତି ମଧ୍ୟ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ଓ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲା । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ସଂଘର ତଥ୍ୟାନୁସାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ପ୍ରଜାତି କେବଳ ଇରାନରେ ସୀମିତ ଓ ଏହି ଏସୀୟ ପ୍ରଜାତିର ଅଳ୍ପ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଜୀବିତ । ଏହାକୁ “Critically Endangered“ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଗଣନାନୁଯାୟୀ ଏମାନଙ୍କ ସର୍ବମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୫୦-୬୦ । ପରେ ୨୦୦୭ ମସିହାର ଗଣନା ଅନୁସାରେ ୬୦-୧୦୦ଟି ପ୍ରାଣୀ ଜୀବିତ ଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଲା ଓ ଏହି ସଂଖ୍ୟାର ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରତିଶତ ଚିତାବାଘ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ  ଥିଲେ । ୧୯୭୦ ପରଠାରୁ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ରୁତଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି । ୨୦୧୨ ମସିହା ବେଳକୁ ଏହି ପ୍ରଜାତିର ଦୁଇଟି ବାଘ ଚିଡ଼ିଆଖାନାରେ ରହିଥିବା ଜଣା ପଡ଼ିଛି । ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଚିତାବାଘ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋପ ପାଇଯାଇଛି ।
୨. ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଚିତାବାଘ (A. j. hecki) (ହିଲଝାଇମର୍, ୧୯୧୩): ଏହାକୁ ସାହାରାର ଚିତାବାଘ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ସଂଘର ତଥ୍ୟାନୁସାରେ ଏହି ଚିତାବାଘ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକାର ଆଲଜେରିଆ, ବେନିନ୍, ବୁର୍କିନା ଫାସୋ, ନାଇଜର୍ ଆଦି ଦେଶରେ ଦେଖାଯାଏ । ଆଲଜେରିଆର ଆହାଗର୍ ଓ ତାସିଲି ନାଜେର୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏମାନେ କିଛିମାତ୍ରାରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି । ୨୦୦୩ ମସିହାରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ଆହାଗର୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏହି ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାୟ ୨୦-୪୦ଟି ଜୀବ ରହିଥିଲେ । ନାଇଜରର ଐର ପର୍ବତ, ତେନେରେ, ଟର୍ମିଟ୍ ମ୍ୟାସିଫ୍, ତାଲକ ଓ ଆଜୌଆକ୍ ଉପତ୍ୟକାରେ ଚିତାବାଘ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ତେନେରେ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୫୦ଟି ବାଘ ରହିଥିଲେ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା । ବେନିନର ପେନ୍ଦଜାରି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଓ ଡବ୍ଲ୍ୟୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଚିତାବାଘ ଏବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛନ୍ତି । ବୁର୍କିନା ଫାସୋର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଚିତାବାଘ ରହିଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ବିଶ୍ୱରେ ଏହି ପ୍ରଜାତିର ଚିତାବାଘଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୨୫୦ରୁ କମ୍ ହୋଇଥିବା ଯୋଗୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ  ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ସଂଘର ତାଲିକାରେ “Critically Endangered“ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
୩. ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଚିତାବାଘ (A. j. jubatus) (ସ୍କ୍ରେବର୍, ୧୭୭୫): ଏହି ପ୍ରଜାତିକୁ ନାମିବୀୟ ଚିତାବାଘ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରଜାତିର ଚିତାବାଘ ସଂଖ୍ୟା ବର୍ତ୍ତମାନ ସର୍ବାଧିକ । ଏମାନେ ନାମିବିଆ, ବୋତ୍ସୱାନା, ଜିମ୍ବାବ୍ୱେ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ମୋଜାମ୍ବିକ୍ ଓ ଜାମ୍ବିଆରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି । ଲେସୋଥୋ ଏବଂ କଙ୍ଗୋ-କିନସାସା ପରି ଦେଶରୁ ଏମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ୍ଣ ଲୋପ ପାଇଯାଇଛନ୍ତି ।  ସ୍ୱାଜିଲ୍ୟାଣ୍ଡର ହ୍ଲାନ୍ ରୟାଲ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଓ ମାଲାୱିର ଲିୱୋନ୍ଦେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଚିତାବାଘକୁ ନୂତନ ଭାବେ ନୂଆ ବାସସ୍ଥଳୀ ଦେବାପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଥିଲା । ଏସୀୟ ଚିତାବାଘଠାରୁ ଏହି ପ୍ରଜାତି ପ୍ରାୟ ୩.୨-୬.୭ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୭ ମସିହା ବେଳକୁ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୫୦୦୦-୬୫୦୦ ଥିଲା ବୋଲି ଏକ ଗଣନାରୁ ଜଣା ପଡ଼ିଛି । ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ନାମିବିଆ ଓ ବୋତ୍ସୱାନାରେ ଚିତାବାଘଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମାଗତ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି । ୩୦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବିଲୁପ୍ତ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରାଯାଇଥିବା ଚିତାବାଘ ଅଂଗୋଲାର ଆୟୋନା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ପୁଣି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥିଲା । ଜିମ୍ବାବ୍ୱେରେ ୧୯୯୯ ପରଠାରୁ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁମାତ୍ରାରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି ଓ ମୋଜାମ୍ବିକରେ ୧୯୮୦-୯୦ ସମୟର ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଅନେକ ଚିତାବାଘଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ସଂଘର ତାଲିକାରେ ଏହି ଜୀବ ନାହିଁ ।
୪. ସୁଦାନୀୟ ଚିତାବାଘ (A. j. soemmeringii) (ଫିଟଜିଂଗର୍, ୧୮୫୫): ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ବା ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଚିତାବାଘ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ମଧ୍ୟ ଆଫ୍ରିକା, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ଶିଙ୍ଗ ବୋଲାଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଏମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ରହିଛନ୍ତି । ଏହି ଉପ-ପ୍ରଜାତି ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଉପ-ପ୍ରଜାତି ସହ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା । ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଏକ ଜେନେଟିକ୍ ବିଶ୍ଳେଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣା ପଡ଼ିଲା ଯେ ଏହି ଦୁଇ ଉପ-ପ୍ରଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
୫. ତାଞ୍ଜାନୀୟ ଚିତାବାଘ (A. j. raineyi syn. A. j. fearsoni) (ହେଲ୍ଲର୍, ୧୯୧୩): ଏହାକୁ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଚିତାବାଘ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏମାନେ କେନିଆ, ସୋମାଲିଆ, ତାଞ୍ଜାନିଆ, ଉଗାଣ୍ଡା ପ୍ରଭୁତି ଦେଶରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ଏମାନଙ୍କ ସର୍ବମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ଆନୁମାନିକ ଭାବେ ୨୫୭୨ ରହିଥିଲା । ସେରେଙ୍ଗେଟି ତୃଣଭୂମି ଓ ମସାଇ ମାରା ଉଦ୍ୟାନରେ ଏମାନେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
ଜେନେଟିକ୍ସ୍
ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ଶିକାରୀ ବିଲେଇଙ୍କ ପରି ଚିତାବାଘର ଡାଇପ୍ଲୟଡ୍ ଗୁଣସୂତ୍ର (କ୍ରୋମୋଜୋମ୍) ସଂଖ୍ୟା ୩୮ । ଓସେଲୋଟ୍ ଓ ମାର୍ଗେମାନଙ୍କଠାରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୩୬ ହୋଇଥାଏ । ଚିତାବାଘମାନଙ୍କଠାରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଖୁବ୍ କମ୍ ଜେନେଟିକ୍ ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ସ୍କିନ୍ ଗ୍ରାଫ୍ଟ୍, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଫୋରିକ୍ ପ୍ରମାଣ ଓ ପ୍ରଜନନଗତ ପରୀକ୍ଷଣରେ ସବୁ ଚିତାବାଘ ପରସ୍ପର ସହିତ ସମାନ ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି । ହିମଯୁଗର ଶେଷଭାଗ ଆଡ଼କୁ ଲମ୍ବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଜାତୀୟ ପ୍ରଜନନ ଯୋଗୁଁ କିଛି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଘଟି ଥାଇପାରେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି । ଏପରି ଜେନେଟିକ୍ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଚିତାବାଘଙ୍କଠାରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ଏବଂ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସର କାରଣ ହୁଏ ।
ପରିସ୍ଥିତିକ ବ୍ୟବହାର
ମହାବଳ ବାଘ, କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଓ ସିଂହମାନେ ନିଶାଚର ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଚିତାବାଘମାନେ ଦିବାଚର ପ୍ରାଣୀ । ଦିନବେଳା ଶିକାର କରୁଥିବାରୁ ଗବେଷକମାନେ ଏହି ପ୍ରାଣୀର ନିରୀକ୍ଷଣ କରିପାପରନ୍ତି । ଦିନବେଳା ଏମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ଶିକାର କରିବା ଓ ଭୋର ଅବା ଗୋଧୁଳି ସମୟରେ ଏମାନଙ୍କ ଶିକାରର ହାର ଅଧିକ ହେବା ଏମାନଙ୍କ କିଞ୍ଚିତ୍ ସାଂଧ୍ୟକାଳୀନ ପ୍ରବୃତ୍ତିର ସୂଚନା ଦିଏ । ସନ୍ଧ୍ୟା ପରେ ଚିତାବାଘ ପରିବାର ତୃଣଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି । ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘ କିନ୍ତୁ ରାତ୍ରି ସମୟରେ ନିଜ ଇଲାକାର ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ବାହାରି ପାରନ୍ତି । ଚିତାବାଘ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତର୍କ ପ୍ରାଣୀ । ଆଖେପାଖେ ହେଉଥିବା ଘଟଣାକୁ ଏକ ଢେପୁଆ ବା ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ଚିତାବାଘ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥାଏ । ଏକ ପରିବାର ବିଶ୍ରାମ ନେବା ସମୟରେ ଜଣେ ଜଣେ ପାଳି କରି ଜଗୁଆଳର ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି ।
ସାମାଜିକ ଗଠନ
ବିଲେଇ ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ସିଂହ ଓ ଚିତାବାଘ ଦଳରେ ରହିବା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ମହାବଳ ବାଘ ଓ କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଆଦି ପ୍ରାଣୀ ଏକାକୀ ରହିବା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ମାଈ ଚିତାବାଘମାନେ କିନ୍ତୁ ଏକାକୀ ହୋଇ ରହନ୍ତି । ଡେଭିସସ୍ଥିତ କ୍ୟାଲିଫୋର୍ଣ୍ଣିଆ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଟିମ୍ କ୍ୟାରୋ ଚିତାବାଘମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ତାହାର ସମୟସୀମା ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି । ଗର୍ଭବତୀ, ଛୁଆ ପାଳନ କରୁଥିବା ମାଈ ଚିତାବାଘ, କୌଣସି ଦଳରେ ସ୍ଥାନ ପାଇନଥିବା ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଏକାକୀ ରହନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଅନେକ ସମୟରେ ଭାଈ, ଭଉଣୀ ଓ ସମବୟସ୍କ ଚିତାବାଘମାନଙ୍କର ପରିବାର ଦେଖାଯାଏ ଓ ଏକ ବଡ଼ ଇଲାକାରେ ଏମାନେ ଅନ୍ୟ ଦଳମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୂରରେ ରହନ୍ତି । ପ୍ରଜନନ ଋତୁ ସମୟରେ ଏମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ନିବିଡ଼ତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏନାହିଁ ।
ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘ କ୍ଷେତ୍ର ବା ଇଲାକା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ରଖୁଥିଲେ ହେଁ କେତେକ ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘ ସାରା ଜୀବନ ଏକ ଦଳରେ ରହିଥାନ୍ତି । ଏହି ଦଳ ମିଳିମିଶି ନିଜ ଇଲାକା ଜଗେ । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏକ ସମୟରେ ଓ ଗୋଟିଏ ମା’ଠାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘମାନେ ମା’ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାପରେ ଦଳବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହନ୍ତି । ଏକାକୀ ଓ ଅଚିହ୍ନା ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସହିଷ୍ଣୁ ମନୋଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଦଳ ଗଠନ କରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଏକ ଦଳରେ ଯୋଗ କରିବାର ଉଦାହରଣ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘମାନଙ୍କ ଦଳ କ୍ଷେତ୍ର ବା ଇଲାକା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାଦ୍ୱାରା ସେହି ଇଲାକାର ଶିକାର ମାରି ଖାଇବା ଓ ନିଜ ଇଲାକାର ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ମାଈ ଚିତାବାଘଙ୍କ ସହିତ ସହବାସ କରିପାରନ୍ତି । କିଛି ଅଣ୍ଡିରା ଚିତାବାଘ ଏକାକୀ ଓ ଦଳହୋଇ ରହିବା ମଧ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ନିଜ ମନ ବଦଳାଉଥାନ୍ତି । କେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ସର୍ବାଧିକ ମାଈ ଚିତାବାଘଙ୍କ ସଙ୍ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ତାହା ଏମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ନିରୂପଣ କରେ । ଦଳରେ ରହୁଥିବା ଚିତାବାଘଙ୍କର ଏକାକୀ ଜୀବଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଦରକାର ।
ଶିକାର ଓ ପ୍ରତିଯୋଗୀ
ଚିତାବାଘ ମାଂସଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ଓ ୨୩ରୁ ୫୬ କିଲୋଗ୍ରାମ (୫୧-୧୨୩ ପାଉଣ୍ଡ୍) ଓଜନର ମଧ୍ୟମ ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ ଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଶିକାର କରିବା ପସନ୍ଦ କରେ । ବ୍ଲେସବୋକ୍, ଡ୍ୱିକର, ଗ୍ରାଣ୍ଟସ୍ ଗ୍ୟାଜେଲ୍, ଇମ୍ପାଲା, ରିଡବକ୍, ସ୍ପ୍ରିଂଗବୋକ୍, ଥୋମସନସ୍ ଗ୍ୟାଜେଲ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଶିକାରଙ୍କ ଉପରେ ଚିତାବାଘର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଥାଏ । ବାଦୁଡିକାନୁଆ ବିଲୁଆ, ବୁଦାହରିଣ (ବୁଶବକ୍), କୁଡ଼ୁ, ହାର୍ଟେବିଷ୍ଟ୍, ନ୍ୟାଲା, ଓରାଇବି, ରୋନ୍ ଆଣ୍ଟିଲୋପ୍, ଷ୍ଟିନବୋକ୍, ସେବଲ୍ ଆଣ୍ଟିଲୋପ୍, ୱାଟରବକ୍ ଇତ୍ୟାଦି ମଧ୍ୟ ଚିତାବାଘ ବେଳେବେଳେ ଶିକାର କରେ । ଆଫ୍ରିକୀୟ ମଇଁଷି, ଜେମ୍ସବୋକ୍, ଜିରାଫ୍, ଓଟପକ୍ଷୀ, ବାରହା, ୱିଲ୍ଡେବିଷ୍ଟ୍ ଓ ଜେବରା ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କୁ ଚିତାବାଘ ଶିକାର କରିବା କ୍ୱଚିତ୍ ଦେଖାଯାଇଛି । ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣରୁ ଜଣା ପଡ଼ିଛି ଯେ ଏସୀୟ ଚିତାବାଘ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରାଣୀ ଯଥା ଚିଙ୍କାରା ହରିଣ, ମରୁଠେକୁଆ, ଗୋଇଟରଡ୍ ଗ୍ୟାଜେଲ୍, ଆଇବେକ୍ସ୍, ମୂଷା ଓ ବଣୁଆ ମେଣ୍ଢା ମଧ୍ୟ ମାରି ଖାଇଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଚିତାବାଘଙ୍କ ଏକ ଦଳ ମିଳିମିଶି ହାର୍ଟେବିଷ୍ଟ୍ ପରି ଶିକାର ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପ ବୟସ୍କ ଛୁଆଙ୍କ ସହିତ ବେଳେବେଳେ ମାଈ ଚିତାବାଘ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଶିକାର ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାନ୍ତି । ଚିତାବାଘ ମଣିଷ ମାରିବା କଥା କେବେ ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ । ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଚିତାବାଘମାନେ ନିଜର ଶିକାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ବାଛିଥାଏ । ଯଥା: ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକୀୟ ସମତଳ ଭୂମିରେ ଚିତାବାଘ ମୁଖ୍ୟତଃ ନିଜଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଛୋଟ ଥୋମସନ୍ ଗ୍ୟାଜେଲର ଶିକାର କରେ । ଅପରପକ୍ଷେ କ୍ୱାଜୁଲୁ ନାଟାଲରେ ଚିତାବାଘମାନେ ପ୍ରାୟ ୧୩୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ଓଜନର ଓ ଯଥେଷ୍ଟ ବଡ଼ ଆକାରର ଅଣ୍ଡିରା “ନ୍ୟାଲା” ପରି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରିବା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଚିତାବାଘମାନେ ଶୈଶବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଠାବ କରି ସେମାନଙ୍କ ଶିକାର କରନ୍ତି, ଯାହାକି ଚିତାବାଘର ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରାୟ ୫୦% ହୋଇଥାଏ । ଚିତାବାଘମାନେ ଦିନବେଳା ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଶିକାର କରିପାରନ୍ତି । ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ଏଥିରେ ସାମାନ୍ୟ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଦେଖାଯାଇପାରେ । ସାହାରା ଓ ମସାଇ-ମାରା ଅଞ୍ଚଳର ଚିତାବାଘମାନେ ଦିନବେଳାର ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମରେ ଶିକାର ନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଶିକାର କରନ୍ତି । ସେରେଙ୍ଗେଟି ତୃଣଭୂମିରେ ସିଂହ, କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଓ ହେଟାବାଘ ଇତ୍ୟାଦି ଦିନବେଳା ସକ୍ରିୟ ରହୁନଥିବାରୁ ଚିତାବାଘମାନେ ଅଧିକାଂଶରେ ଦିନବେଳା ଶିକାର କରନ୍ତି । କେନିଆର ନାଇରୋବି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଶିକାରରେ ଚିତାବାଘଙ୍କୁ ସଫଳତା ମିଳିବା ପଛରେ ଅନେକ କାରଣ ରହିଥାଏ । ଯଥା: ଶିକାର ଜନ୍ତୁର ବସବାସ ସ୍ଥାନ, ତାହାର ବୟସ ଓ ଲିଂଗ, ଶିକାର ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଗୋଠର ଆକାର, ଶିକାରୀ ଚିତାବାଘର ନିପୁଣତା ଇତ୍ୟାଦି । ଚିତାବାଘ ଶିକାର କଲାବେଳେ ତାହାର ମୁଖ୍ୟ ସହାୟକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହେଲା ତାହାର ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି । ଏମାନେ ଶିକାର ସମୟରେ ଆଘ୍ରାଣ ଶକ୍ତିର ଉପଯୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏକ ସୁଦୂର ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ବା ଶିକାର ଗୋଠର ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ସମୟରେ ଏମାନେ ନିଜର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିପକାନ୍ତି । ଗୋଠର ସୀମାରେ ଚରୁଥିବା ଜୀବ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଥାଏ । ତାହାପରେ ଚିତାବାଘ ଛପିଛପି ଶିକାରର ୧୦୦-୩୦୦ ମିଟର୍ ଦୂରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କରେ । ଲୁଚି ରହିବାର ସୁବିଧା ଥିଲେ ବେଳେବେଳେ ଚିତାବାଘମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟର ୬୦ ମିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛପି ଅନୁସରଣ କରିବା ଦେଖାଯାଇଛି । ଛପି ଛପି ପିଛା କରୁଥିବା ଚିତାବାଘ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ନଇଁ ଓ ଭୂମିରେ ଘୁଷୁରି ହୋଇ ଚାଲେ, ବେଳେବେଳେ ଶିକାରକୁ ଯେପରି ସନ୍ଦେହ ନ ହେବ, ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରାୟ ସ୍ଥିରାବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ । ଠିକ୍ ସମୟରେ ଓ ପହଞ୍ଚ ଦୂରତାରେ ଚିତାବାଘ ନିଜ ଲୁକ୍କାୟିତ ସ୍ଥାନରୁ ବାହାରି କ୍ଷୀପ୍ର ଗତିରେ ନିଜ ଶିକାରକୁ ଗୋଡ଼ାଇବା ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏହି ଦୌଡ଼ ପ୍ରାୟ ଏକ ମିନିଟରୁ ଅଧିକ ସମୟ ନିଏ ନାହିଁ । ଯଦି କୌଣସି କାରଣରୁ କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଚିତାବାଘ ଶିକାରକୁ ଧରିପାରେ ନାହିଁ ତେବେ ସେ ଦୌଡ଼ିବା ବନ୍ଦ କରିଦିଏ । ଚିତାବାଘଙ୍କ ଶିକାର ସଫଳତା ହାରାହାରି ୪୦-୫୦ ପ୍ରତିଶତ ।
ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଶିକାରର ସନ୍ତୁଳନ ବିଗାଡି ଦେଇ ଚିତାବାଘ ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦିଏ । କେତେକ ସମୟରେ ଶିକାରର ଏଥିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଏ । ଏପରି କରିବା ପାଇଁ ଚିତାବାଘ ନିଜ ପଞ୍ଝାର ବ୍ୟବହାର କରେ । ମଧ୍ୟମ ଓ ବଡ଼ ଶିକାର ମାରିବା ପାଇଁ ଚିତାବାଘ ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ୱାସନଳୀ କାମୁଡ଼ି ଧରେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ କରି ମାରେ । ବେକର ଆଗ ବା ପଛପଟେ କାମୁଡ଼ି ଧରିଲେ ତାହାର ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ଏହାପରେ ଚିତାବାଘ ନିଜ ଶିକାରକୁ ଗଛ ବା ବୁଦାର ଛାଇକୁ ନେଇଯାଏ । ଏପରି ବେଗରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଯୋଗୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ଚିତାବାଘ ଶିକାର ନିକଟରେ ବସି ୫ରୁ ୫୫ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦମ୍ ନିଏ । ତାହାପରେ ଚିତାବାଘଙ୍କ ଦଳ ଶାନ୍ତିପୂର୍ବକ ଶିକାରକୁ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଶିକାରରେ ଭାଗ ନେଇ ନଥିବା ଚିତାବାଘମାନେ ତୁରନ୍ତ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଅନ୍ତି । ଚିତାବାଘମାନେ ଏକାଥରକେ ବହୁ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇପାରିବାର କ୍ଷମତା ରଖନ୍ତି । ନାମିବିଆର ଏଟୋଷା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ପରୀକ୍ଷାରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଯେ ଚିତାବାଘମାନେ ପ୍ରାୟ ୨ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ୧୦ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଂସ ଖାଇଯାନ୍ତି ଓ ଶିକାର ପାଖରେ ପ୍ରାୟ ୧୧ ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗି ବସିରହିଥାନ୍ତି । ଖାଇବା ବେଳେ ଚିତାବାଘ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏପଟୁ ସେପଟ ଚୋବାଇ ନିଜ ଦାନ୍ତରେ ଶିକାରର ଦେହ ଚିରିପକାଇ ଖାଉଥାନ୍ତି । ଏପରି ଭାବେ ଚିରି ପକାଇଲେ ମାଂସ ଆଉ ଚୋବାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ଓ ସିଧା ଗିଳି ଦେଇ ହେବ । ସେମାନେ ମୃତ ଶିକାରର ପଛ ପଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପେଟ, ମେରୁଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଆନ୍ତି । ସବୁଠାରୁ ଶେଷରେ ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ ଖାଆନ୍ତି । ଖାଇବା ବେଳେ ଏମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପରି ଚାରିଗୋଡ଼କୁ ଶରୀରରୁ ଅଲଗା କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଶିକାର ମାରି ସାରିବା ପରେ ଚିତାବାଘ (ବିଶେଷ କରି ଛୁଆଙ୍କ ସହିତ ରହୁଥିବା ମାଈ ଚିତାବାଘ) ଖୁବ୍ ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରେ । ଏହାର କାରଣ ହେଲା – ତାଙ୍କଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜୀବ ବଳପୂର୍ବକ ଶିକାର ଛଡ଼ାଇ ନେବା, ଶିକାର ଖାଇବା ସମୟରେ ଛୁଆଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା । ଆଫ୍ରିକାରେ ସିଂହ, କଲରାପତରିଆ ବାଘ, ଦାଗ ହେଟାବାଘ, ଖଇରିଆ ହେଟାବାଘ, ଜଙ୍ଗଲି କୁକୁର ଦଳ ଇତ୍ୟାଦି ଅଧିକ ବଡ଼ ବା ଦଳ ଭାବେ ଶିକାର ଛଡ଼ାଇବାକୁ ଆସିଲେ ଚିତାବାଘ ଶିକାରର ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପଳାୟନ କରେ । ବଡ଼ ଓ ବଳଶାଳୀ ଜୀବମାନେ ପ୍ରାୟ ୧୦-୧୫% ସମୟରେ ଚିତାବାଘର ଶିକାର ଛଡ଼ାଇ ନିଅନ୍ତି । ୧୯୮୬ ମସିହାର ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଯେ ଚିତାବାଘର ଶିକାର ପ୍ରାୟ ୫୦% ସମୟ କେହି ଛଡ଼ାଇ ନେଇଗଲେ । ବୋଧହୁଏ ଏହି କାରଣରୁ ଚିତାବାଘମାନେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଯଥାଧିକ ମାଂସ ଖାଇବା କୌଶଳକୁ ନିଡର ଅଭ୍ୟାସରେ ପରିଣତ କରିଦେଇଛନ୍ତି । ଚିତାବାଘ ଅନ୍ୟମାନେ ମାରିଥିବା ଶିକାର ଖାଇବା ବହୁତ କମ୍ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଇଛି । ହେଟାବାଘ ବା ଶାଗୁଣା ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏକ ବଡ଼ ଜୀବ ମାରି ଓ ମୃତ ଏକ ବଡ଼ ଜୀବର ଶବକୁ ଖାଇ ନ ପାରିଲେ ଏପରି ଦୃଶ୍ୟର ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ । ଅତୀତରେ ୟୁରେସିଆରେ ଚିତାବାଘ ବାଘ, ସିଂହ, କଲରାପତରିଆ ବାଘ, ହେଟାବାଘ, ଗଧିଆ, ଭାଲୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରହୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା ।
ବେଗ ଓ ତ୍ୱରଣ
ଚିତାବାଘର ଶରୀର ଦ୍ରୁତବେଗ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ଏହା ଦ୍ରୁତତମ ସ୍ଥଳଚର ଜୀବ । ଏଷ୍ଟେସଙ୍କ ମତରେ “ଗ୍ରେହାଉଣ୍ଡ”ର ବିଲେଇ ରୂପ ହେଉଛି ଚିତାବାଘ, କାରଣ ଦୁହିଁଙ୍କ ଆକୃତିବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଏକା ପ୍ରକାରର ଓ ଦୁହେଁ ଦୌଡ଼ିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ବେଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି । ପତଳା ଓ ହାଲୁକା ଶରୀର ଯୋଗୁଁ ଚିତାବାଘ କମ୍ ସମୟରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ବେଗ ବା ତ୍ୱରଣରେ ପହଞ୍ଚି ପାରେ ଓ ଏପରି ଶରୀର ଗଠନ ଚିତାବାଘକୁ ଧାବମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଦ୍ରୁତ ବେଗଶାଳୀ ଶିକାରଙ୍କୁ ଗୋଡାଇ ଧରିବାରେ ଚିତାବାଘର ଶରୀର ଗଠନ ଖୁବ୍ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
ନିଜର ସାମାନ୍ୟ ବଡ଼ ନାକପୁଡା, ପ୍ରସାରିତ ଫୁସ୍‍ଫୁସ୍ ଓ ହୃଦୟ ଯୋଗୁଁ ଚିତାବାଘ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ବହୁମାତ୍ରାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ପ୍ରଶ୍ୱାସ କରେ ଓ ଏହା ରକ୍ତର ଦ୍ରୁତ ଶୁଦ୍ଧିକରଣରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଏପରି ହେବାରୁ ଦୌଡ ପରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଚିତାବାଘ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଶକ୍ତି ଫେରିପାଇଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଶିକାରାର୍ଥ ଦୌଡ ସମୟରେ ଚିତାବାଘର ମିନିଟ୍ ପ୍ରତି ପ୍ରଶ୍ୱାସ ନେବାର ମାତ୍ରା ୬୦ରୁ ୧୫୦କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଦୌଡିବା ବେଳେ ଚିତାବାଘର ପଞ୍ଝା ଓ ଦିଗ ବଦଳାଇବା ବେଳେ ଏହାର ଲାଞ୍ଜ ଭାରସାମ୍ୟ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୁଅନ୍ତି ଓ ବାରମ୍ବାର ଦିଗ ବଦଳାଇ ଖସିଯିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟିତ ଆଣ୍ଟିଲୋପ୍ ହରିଣମାନଙ୍କୁ ଧରିବାରେ ସହାୟତା କରନ୍ତି । ପଞ୍ଝାରେ ଥିବା ନଖ ଭୂମିକୁ ଧରିରଖୁଥିବା ବେଳେ, ପଞ୍ଝା ତଳେ ଥିବା ମାଂସ ପିତୁଳା କର୍କଷ ପଥୁରିଆ ମାଟିରେ ଦୌଡିବାପାଇଁ ସହାୟକ ହୁଏ । ତିବିଆ ଓ ଫିବୁଲା ମାଂସପେଶୀର ଗଠନ ପଛ ଗୋଡର ପାର୍ଶ୍ୱଚଳନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିଦିଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଦୌଡିବାରେ ସହାୟତା ମିଳେ କିନ୍ତୁ ଚିତାବାଘର ଗଛ ଚଢିବାର କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଏ । ସ୍କ୍ୟାପୁଲା ମାଂସପେଶୀର ପେଣ୍ଡୁଲମ ପରି ଗତି ଯୋଗୁଁ ଲମ୍ଫର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବଢେ ଓ ଝଟକା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ । ଭର୍ଟିବ୍ରାଲ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଯୋଗୁଁ ଚିତାବାଘର ଲମ୍ଫର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଇଞ୍ଚ୍ ବା ୭୬ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ବଢିଯାଏ । ଦୌଡିବା ବେଳେ ଚିତାବାଘର ଚାରି ଗୋଡ ଅର୍ଦ୍ଧାଧିକ ସମୟ ପବନରେ ଥାଏ ଓ ଭୂମିକୁ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଲମ୍ଫର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ବଢ଼ାଇ ଦିଏ ।
ପୂର୍ବେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ଚିତାବାଘର ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଉତ୍ତାପ ବଢିଯିବାରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପରେ ଏହା ଦୌଡିପାରେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁମାନ ଭୁଲ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇସାରିଛି । ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଚିତାବାଘର ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ୩୭.୩ରୁ ୩୯.୫ ° ସେଲ୍‍ସିୟସ୍ (୯୯.୧ରୁ ୧୦୩.୧° ଫାରେନ୍‍ହାଇଟ୍) ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ । ଦୌଡିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ଚିତାବାଘର ଶରୀର ତାପମାନ ସାଧାରଣ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ ଓ ଏହାର ମାପ ପ୍ରାୟ ୩୮.୪° ସେଲ୍‍ସିୟସ୍ (୧୦୧.୧° ଫାରେନ୍‍ହାଇଟ୍) ହୋଇଥାଏ । ଚିତାବାଘମାନେ ୮୦-୧୧୨ କି.ମି. (୫୦-୭୦ ମାଇଲ୍) ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ କେବଳ ୫୦୦ ମିଟର୍ (୧୬୪୦ ଫୁଟ୍) ଦୂରତା ପାଇଁ ଦୌଡି ପାରନ୍ତି । ପ୍ରାୟତଃ ଦୌଡଗୁଡ଼ିକ ୧୦୦ ମିଟର୍ (୩୩୦ ଫୁଟ୍) ମଧ୍ୟରେ ସଫଳତା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାରୁ ଲମ୍ବା ଦୌଡ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ ।
ସଂସ୍କୃତିରେ ଚିତାବାଘ
ଅନେକ କଳାକୃତିରେ ଚିତାବାଘ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି । ୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଇଟାଲୀୟ ଚିତ୍ରକାର ଟିଟିୟାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅଙ୍କିତ ତୈଳଚିତ୍ର ବାକୁସ୍ ଓ ଆରିଆଦ୍ନେ (Bacchus and Ariadne)ରେ ଗ୍ରୀକ୍ ଦେବତା ଡିଓନାଇସସ୍ (ବାକୁସ୍)ଙ୍କ ରଥ ଦୁଇଟି ଚିତାବାଘମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଟଣାଯିବା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି । ପୂର୍ବେ ଏହି ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଚିତାବାଘମାନଙ୍କୁ କଲରାପତରିଆ ବାଘଭାବେ ଅଭିହିତ କରାଯାଇଥିଲା । ରାଜା ଜର୍ଜ୍ (ତୃତୀୟ)ଙ୍କୁ ମାନ୍ଦ୍ରାଜର ତତ୍କାଳୀନ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସକ ସାର୍ ଜର୍ଜ୍ ପିଗୋଟଙ୍କଦ୍ୱାରା ଉପହାର ଭାବେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଚିତାବାଘ, ଅଣ୍ଡିରା ହରିଣ ଓ ଦୁଇଟି ଚିତାବାଘର ତଦାରଖକାରୀ ଲୋକଙ୍କ ଚିତ୍ରର ସ୍ମରଣ କରି ୧୭୬୪ ମସିହାରେ ଈଂରାଜୀ ଚିତ୍ରକାର ଜର୍ଜ୍ ଷ୍ଟବ୍ସ୍ ଅଙ୍କିତ କରିଥିଲେ । ଏହି ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଜଣ ଭାରତୀୟ ନିବାସୀ ଗୋଟିଏ ଚିତାବାଘକୁ ବାନ୍ଧି ଧରିଥିବା ଓ ଚିତାବାଘର ଆହାର ନିମନ୍ତେ ନିକଟରେ ଏକ ଅଣ୍ଡିରା ହରିଣ ରଖାଯାଇଥିବା ଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି । ବେଲଜିଆନ୍ ପ୍ରତୀକବାଦୀ ଚିତ୍ରକାର ଫର୍ନାର୍ଡ୍ ନୋଫ୍ ୧୮୯୬ ମସିହାରେ ଆଙ୍କିଥିବା ଓଏଡାଇପସ୍ ଓ ସ୍ଫିଙ୍କସ୍ ଥିବା “ଦ କରେସ୍” ନାମକ ଚିତ୍ରରେ ଥିବା ଜୀବର ମୁଣ୍ଡ ନାରୀର କିନ୍ତୁ ଶରୀର ଏକ ଚିତାବାଘର । ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତାଦାଗବିଶିଷ୍ଟ ଶରୀର କଲରାପତରିଆ ବାଘର ବୋଲି ଲୋକଙ୍କ ଭୁଲ ଧାରଣା ରହିଥିଲା ।
୧୯୬୩ ମସିହାରେ ସେଭରୋଲେ (Chevrolet) କମ୍ପାନୀଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ବିଲ୍ ଥୋମାସ୍ ଚିତା ମୋଟର ଗାଡ଼ିର ପ୍ରୋଟୋଟାଇପ୍ ନିର୍ମିତ ଓ ଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ୧୯୬୬ ବେଳକୁ ଏହାର ଉତ୍ପାଦନ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ବାଙ୍ଗାଲୋରର ପୁଲିସ୍ ବିଭାଗ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦୁଇ ଚକିଆ ମୋଟର ଗାଡ଼ିରେ ଚିତାବାଘ ପରି ଦାଗ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ ଓ ଏମାନଙ୍କୁ “ଚିତା ବାଇକ୍” କୁହାଯାଏ ।
ଅନେକ ସାହିତ୍ୟକୃତିରେ ମଧ୍ୟ ଚିତାବାଘ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ବୋର୍ନ୍ ଫ୍ରି ପୁସ୍ତକର ଲେଖକ ଜଏ ଆଡାମସନ୍ ୧୯୬୯ ମସିହାରେ ନିଜ ପୋଷା ଚିତାବାଘ ପିପାର ଆତ୍ମକାହାଣୀକୁ “ଦ ସ୍ପଟେଡ୍ ସ୍ଫିଂକସ୍” ନାମକ ପୁସ୍ତକ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ କରିଥିଲେ । ପ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ଓ’ବ୍ରେନଙ୍କ ଲିଖିତ “ହୁସେନ୍, ଆନ୍ ଏଣ୍ଟରଟେନମେଣ୍ଟ” ପୁସ୍ତକରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ ସମୟରେ କିପରି ରାଜପରିବାରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଚିତାବାଘ ପାଳିତ ହେଉଥିଲା ଓ ହରିଣ ଶିକାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ତାହାର ବିବରଣୀ ଦେଇଛନ୍ତି । “ହାଓ ଇଟ୍ ୱାଜ୍ ୱିଥ୍ ଡୁମ୍ସ୍” ନାମକ ପୁସ୍ତକରେ କେନିଆରେ ଏକ ପରିବାରଦ୍ୱାରା ଡୁମ୍ସ୍ ନାମକ ଏକ ଅନାଥ ଚିତାବାଘର ଲାଳନ ପାଳନର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏହି ପୁସ୍ତକର କିଛି ଅଂଶକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ୨୦୦୫ ମସିହାରେ “ଡୁମା” ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଅନେକ ସମୟରେ ଏନିମେସନ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ବିଜ୍ଞାପନରେ ମଧ୍ୟ ଚିତାବାଘ ଦେଖାଯାଏ । ଚିତୋସ୍ ବ୍ରାଣ୍ଡର ବିଜ୍ଞାପନ ପାଇଁ ୧୯୮୬ ମସିହାରେ “ଚେଷ୍ଟର୍ ଚିତା” ନାମକ ମାସ୍କଟ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା । ଆପଲ୍ କମ୍ପାନୀର ମ୍ୟାକ୍ ଓ.ଏସ୍. ଏକ୍ସ୍ ଓ ମ୍ୟାକ୍ ଓ.ଏସ୍. ଏକ୍ସ୍ ୧୦.୦ର ସାଙ୍କେତିକ ନାମ ଚିତା ରଖାଯାଇଥିଲା । ୨୦୧୩ ପରେ ଏହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭର୍ଜନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ବିଲେଇ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଙ୍କ ନାମରେ ରଖାଯାଇଛି । ଏନିମେସନ୍ ଶୃଙ୍ଖଳା ଥଣ୍ଡର୍ କ୍ୟାଟ୍ସର ଏକ ଚରିତ୍ରର ନାମ ଚିତାରା । ୱାଣ୍ଡର୍ ୱୋମେନ୍ କମିକ୍ ପୁସ୍ତକରେ ଜଣେ ଖଳନାୟିକାର ନାମ ଡଃ ବାର୍ବରା ଆନ୍ ମିନର୍ଭା ଓରଫ୍ (“ଦ ଚିତା”) ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ବଡ଼ ବିଡ଼ାଳ
ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ
ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ, ଗୁପ୍ତବଂଶର ଜଣେ ଶାସକ ଥିଲେ । କୁଶାଣ ବଂଶର ପତନପରେ ଉତ୍ତର ଭାରତ ତ୍ରମଶଃ ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ ହେବାପରେ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ଏକତା ଓ ସଂହିତା ବ୍ୟାହତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଗୁପ୍ତ୍ରବଂଶର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଫଳରେ ଭାରତରେ ଶାନ୍ତି ଶୃଙ୍ଖଳା ତଥା ରାଜନୈତିକ ଏକତା ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ସମ୍ଭବତଃ ୩୩୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ଆଲାହାବାଦ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରୁ ତାଙ୍କର ରାଜତ୍ୱ ବିଶେଷତଃ ଦିଗବିଜୟ ସମ୍ଭନ୍ଧରେ ବହୁ ତଥ୍ୟ ଜଣାଯାଏ । ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ରାଜସଭାର ବିଶିଷ୍ଟ କବି ତଥା ସନ୍ଧିବିଗ୍ରହିକ ( ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ) ହରିସେଣଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖର ପ୍ରଶସ୍ତି ରଚିତ ହୋଇଥିଲା ।
ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର
ଜଣେ ଦିଗବିଜୟୀ ବୀର ରୂପେ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତିଭାର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଆର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତର (ଉତ୍ତର ଭାରତ) ରୁଦ୍ରଦେବ, ନାଗଦତ୍ତ,ଗଣପତିନାଗ ପ୍ରଭୃତି ନଅ ଜଣ ଶାସକଙ୍କୁ ପରାସ୍ତକରି ନରୱ୍ଆର, ବେଶନଗର,ପଦ୍ମାବତୀ,ଗ୍ୱାଲିୟର ଆଦି ରାଜ୍ୟ ଅଧୀକାର କରିଥିଲେ ।
ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟର ୧୨ ଜଣ୍ ଶାସକଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏହା ଫଳରେ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏପରି ଏକ ବିଶାଳ ସମ୍ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ସେ ଯୁଗରେ ଶୃଙ୍ଖଳାର ସହିତ ପରିଚାଳନା କରିବା ସମ୍ବବପର ହେବନାହିଁ ବୋଲି ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ସେ ମହାନଦୀ ଓ ନର୍ମଦା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା ବିଜିତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ଶାସକମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲେ । ଏହି ବିଜିତ ରାଜାମାନେ ବିଖ୍ୟାତ ସମ୍ରାଟ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କର କରଦରାଜା ରୂପେ ରାଜ୍ୟଶାସନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏହିପରି ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କରିଥିବାରୁ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଜଣେ ବିଚକ୍ଷଣ ରାଜନୈତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । କାମରୂପ, ନେପାଳ ପ୍ରଭୃତି କେତେକ ସୀମାନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ମାଳବ, ଯୌଧେୟ ଆଦି ନଅ ଗୋଟି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଜ୍ୟ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ବଶତା ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲା । ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ରାଜତ୍ୱ କରୁଥିବା କୁଶାଣ, ଶକ ପ୍ରଭୃତି ଜାତିମନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆନୁଗତ୍ୟ ପ୍ରକାସ କରିଥିଲେ । ସିଂହଳର ମେଘବର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହିତ କୂଟନୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।
ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତିଭା
ଜଣେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ରୂପେ ନିଜର ସର୍ବଭୌମ୍ୟ କ୍ଷମତାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କରି ଅଶ୍ୱମେଧ-ପରାକ୍ରମ ଉପାଧୀରେ ଭୂଷିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହାର ସ୍ମାରକୀ ରୂପେ ସେ ଅଶ୍ୱ-ଚିହ୍ନିତ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ଆଉ କେତେକ ମୁଦ୍ରାରେ ସେ ବିଣା ବାଦନ କରୁଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏଥିରୁ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଥିବାର ଜଣାଯାଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଉଦାର ଥିଲେ । ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ସିଂହଳର ରାଜା ମେଘବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବୋଧଗୟାଠାରେ ଏକ ବୌଦ୍ଧ ବିହାର କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ । ଏଥିରୁ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ-ସହିଷ୍ଣୁତାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ।
ବାହାର ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ଇତିହାସ
ସ୍ନିଗ୍ଧା ମହାନ୍ତି
ସ୍ନିଗ୍ଧା ମହାନ୍ତି ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତ୍ରୀ । ସେ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଓ ବଙ୍ଗଳା ସିନେମାରେ କାମ କରିଛନ୍ତି । ୧୯୮୮ ଜାନୁଆରୀରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଲାଲ୍‍ପାନ ବିବି ନବାଗତା ଅଭିନେତ୍ରୀଭାବେ ମହାନ୍ତି ଅଭିନୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ନାୟିକା, ସହ-ନାୟିକା, ନକାରାତ୍ମକ ଭୂମିକାରେ ଏବଂ ଟେଲିଭିଜନ ଧାରାବାହିକମାନଙ୍କରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକାରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିନେତ୍ରୀ ଭାବେ ଅଭିନୟ କରିଛନ୍ତି । ସେ ପଚାଶରୁ ଅଧିକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିସାରିଛନ୍ତି । ତରଙ୍ଗ ଟିଭିରେ ପ୍ରସାରିତ "ସ୍ୱାଭିମାନ" ଓ "ଅମ୍ବିକାଖୁଡ଼ୀଙ୍କ ହାଣ୍ଡିଶାଳ" ତାଙ୍କ ଅଭିନୀତ ଦୁଇଟି ଲୋକପ୍ରିୟ ଧାରାବାହିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ । ସେ ଭାରତୀୟ ଡାକ ବିଭାଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ସ୍ନିଗ୍ଧା ମହାନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ ପରେ ସେ ଅଭିନୟକୁ ପେଶା ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
କଥାଚିତ୍ର ଜୀବନ
୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଅଗ୍ନି ପରିକ୍ଷା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରୁ ଅଭିନେତ୍ରୀ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ସ୍ନିଗ୍ଧା, ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ୩୦ରୁ ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ସିନେମାରେ ଅଭିନୟ କରିସାରିଛନ୍ତି । ମହୁଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସ୍ନିଗ୍ଧା ନାୟକ ଶ୍ରୀରାମ ପଣ୍ଡାଙ୍କ ସ‌ହ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।
ପରିବାର
ସ୍ନିଗ୍ଧା ମହାନ୍ତିଙ୍କର ପତି ଜୟପ୍ରକାଶ ମହାନ୍ତି ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଆଲବମ ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ । ତାଙ୍କ ଝିଅ ସମ୍ଭାବନା ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଅଭିନେତ୍ରୀ ଓ ଗାୟିକା ।
ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତ୍ରୀ
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୫ ମହିଳା ଇତିହାସ ମାସରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ବା କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ,), କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ', ସାତମ୍ ଆଠମ୍, ଗୋକୁଳାଷ୍ଟମୀ, ଅଷ୍ଟମୀ ରୋହିଣୀ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜୟନ୍ତୀ, ଶ୍ରୀ ଜୟନ୍ତୀ ବା କେବଳ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅବତାରୀ ପୁରୁଷ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନକୁ ହିନ୍ଦୁମାନେ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ରୂପେ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହା ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ ଭାଦ୍ରବ ମାସ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏଇ ଦିନ ଲଗ୍ନରେ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ରହିଥାନ୍ତି । ଏହା ଗ୍ରେଗୋରିଆନ (ଇଂରାଜୀ) କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ସର୍ବଦା ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୫ ଭିତରେ ହିଁ ଆସିଥାଏ । ଉତ୍ତର ଭାରତ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଗଣନା ପଦ୍ଧତିର ବୈଷମ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଏହାର ପାଳନ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଆଗପଛ ହୋଇଥାଏ । ଯେପରିକି ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଏହା ୨୨ ଅଗଷ୍ଟରେ ପାଳନ କରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ (କେରଳାଦି ରାଜ୍ୟରେ) ୨୧ ଅଗଷ୍ଟରେ ପାଳିତ ହୋଇଥିଲା । ଭାଦ୍ର କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ର ସମୟରେ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ହିନ୍ଦୁ ଜଗତରେ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଜନ୍ମ ଶ୍ରାବଣମାସ କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀରେ ହୋଇଥିବାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ମୁଖ୍ୟଚାନ୍ଦ୍ରମାସ ଓ ଗୌଣ ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ ଗଣନା ଏ ପ୍ରଭେଦର କାରଣ ବୋଲି ଅନୁମେୟ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମାନବ ସମାଜକୁ କର୍ମଯୋଗର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦଗୀତାରେ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଫଳ ମିଳିବ ବୋଲି ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀର ପାଳନ ଅବସରରେ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ କର୍ମଯୋଗୀ ହେବାପାଇଁ ଶପଥ ନିଆଯାଏ। ଫଳର ଆଶା ନ ରଖି ବିଶ୍ୱର ସେବା କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ କର୍ମଯୋଗ । ଗୀତାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଯେ କେହି ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ହୋଇପାରେ । ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ପଥରେ ଯାଇ ଇତରଲୋକେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସହଜରେ ହାସଲ କରିପାରିବେ ।
ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
ଭାଦ୍ରବମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିକୁ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମଦିବସ ବା ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ରୂପେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ଏହା ଏକ ମୂଖ୍ୟ ପର୍ବ । ବେଦବାଣୀ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ ଗଣନାନୁସାରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷ ଭାଗରେ ଧରାଧାମରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଲୀଳା ଅବଧୀ ଥିଲା ୧୨୫ ବର୍ଷ ୭ ମାସ । ଯେଉଁ ଦିନ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପରଲୋକ ହେଲା ସେଦିନଠାରୁ କଳି ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ କଳିଭୋଗବ୍ଦ ୫୧୧୩ ଚାଲିଛି । ତେଣୁ ଆଜକୁ ୫୨୩୮ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଲୀଳା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଏହି ଧରାଧାମରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ।ଗବେଷକଙ୍କ ମତରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩୨୨୭ ପୂର୍ଣ୍ଣମାନ୍ତ ଭାଦ୍ର କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହେଇଥିଲା ।
ଅବତାର ଅର୍ଥ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟାନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ ନିମିତ୍ତ ଓ ଭଗବତ ଧର୍ମ ଠିକ ସ୍ଥାନରେ ଲାଗି ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମଧାରୀ ସ୍ୱରୂପରେ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ । ବାଳକ ରୂପରେ ଲୀଳା ଛଳରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଧାମକୁ ପଠେଇ ପୃଥିବୀର ପାପ ଭାର ଲାଘବ କରିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର ସନକାଦି ମୂନିଋଷିଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ହୋଇମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ବାଳକ ପରି ଲୀଳା କରୁଥିଲେ ।
ମାନବ ଜାତିର ଉନ୍ନତିକଳ୍ପେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିକାରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇ ଲୀଳା କରିଥିଲେ । ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଏଡେଇବା ପାଇଁ ଶାନ୍ତିର ବାର୍ତ୍ତାନେଇ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗମନ କରିଥିଲେ।ଏଠାରେ ପଂରବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତିଦୂତର ଭୂମିକା ନିଭାଇ ଥିଲେ । ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥର ସାରଥୀହେଇ ରଥକୁ ସୁଚାରୁ ରୂପେ ଚାଳନା କରିଥିଲେ । ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ନିଜର ଜ୍ଞାତି କୁଟୁମ୍ବମାନଙ୍କୁ ଅବଲୋକନ କରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନରେ ବିଷାଦ ଆସିଥିଲା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ନକରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନାକରିଦେଇଥିଲେ । ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଗୁରୁ ରୂପରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଗୀତାଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରି ଧର୍ମସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାଲାଗି ତାଙ୍କୁ ମନେଇବାରେ ସକ୍ଷମ ହେଇଥିଲେ।କୂଟନୀତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତାଇଥିଲେ । ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ବିଚକ୍ଷଣ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ରୂପରେ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ ।
ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତମାତ୍ର କରି ମାନବ ସମାଜକୁ ଯେଉଁ ସାଂଖ୍ୟଯୋଗ, କର୍ମଯୋଗ, ଜ୍ଞାନଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଶିକ୍ଷାପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି,ତାହାକୁ ପାଥେୟ କରି ବିଷୟାସକ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଜୀବ ନିଜର ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ବାସ୍ତବ ସମସ୍ୟାକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରି ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ଭଗବତ ଗୀତା ନାମରେ ବିଶ୍ୱ ବିଖ୍ୟାତ । ଭଗବତ ଗୀତା ବିଶ୍ୱ ସାହିତ୍ୟ ଭଣ୍ଡାରରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି । ଏଥିରେ ରଚିତ ହେଇଥିବା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ମୁଖନିଃସୃତ ବାଣୀ ଦିବ୍ୟ ଓ ସନାତନ ।
ପୌରାଣିକ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପ୍ରବଳ ପ୍ରତାପୀ କଂସକୁ ବଧ କରିବା ନିମନ୍ତେ ମାନବ ରୂପରେ ଭାଦ୍ରବ ମାସ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଧରାବତରଣ କରିଥିଲେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ । ଏହା ଥିଲା ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅବତାର । କଂସଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦୀ ଭଗ୍ନୀ ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବନ୍ଦିଶାଳାରେ ଅର୍ଧ ରାତ୍ରୀରେ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର- ବୃଷରାଶିର ସଂଯୋଗ ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ବନ୍ଦିଶାଳାରେ ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜଣାଇଥିଲେ ତାଙ୍କର ଧରାବତରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିର ବିନାଶ ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିମନ୍ତେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାନବ ଲୀଳା ହିଁ ପୃଥିବୀରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କଳୁଷ ନାଶ କରିପାରିବ । ପୃଥିବୀକୁ କଂସର ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଦେବଗଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ରକ୍ଷାକରି ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି । ଗୋପରେ ନନ୍ଦରାଜାଙ୍କ ଘରେ ବାଲ୍ୟ ଲୀଳା କରିବେ । ରାକ୍ଷସ ନିପାତ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନନ୍ଦରାଜାଙ୍କ ଘରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେଣୁ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିଜୁଳୀ କନ୍ୟାକୁ ବନ୍ଦୀଶାଳାକୁ ଆଣି ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋପପୁରରେ ନନ୍ଦରାଜାଙ୍କ ଘରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଗୋଚରରେ ଥୋଇଦେଇ ଆସିବାକୁ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ । ପରଂବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ପିତା ବସୁଦେବ ନବଜାତ ପୁତ୍ରକୁ କୋଳରେ ଧରି ଅନ୍ଧାର ରତିରେ ବାହାରିଲେ । ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଭାଗବତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କଥାମୃତ ଅନୁଯାୟୀ ବନ୍ଦିଶାଳା ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକରେ ଆଲୋକିତ ହେଇଗଲା, ବସୁଦେବଙ୍କ ଗୋଡ଼ରୁ ବେଡ଼ି ଖୋଲିଗଲା ଏବଂ ବନ୍ଦିଶାଳାର ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ ଆପେଆପେ ଖୋଲିଗଲା।ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ସାଙ୍ଗକୁ ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ ବସୁଦେବ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ ଉଛୁଳି ଉଠୁଥିବା ଯମୁନା ନଦୀ ପାର ହେଇ ଗୋପପୁର ଗଲେ । ପ୍ରଭୁ ବର୍ଷାରେ ତିନ୍ତି ଯାଉଥିବାରୁ ବାଟରେ ନାଗରାଜା ଅନନ୍ତ ବାସୁକି ନିଜର ବିଶାଳ ଫଣା ଢାଙ୍କି ଚାଲିଲେ।ସବୁ ବାଧାବିଘ୍ନ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ନନ୍ଦଘରେ ଛାଡିଥିଲେ ବସୁଦେବ । ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ଜନ୍ମ ଦିନକୁ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
ଓଡ଼ିଶାରେ
ଓଡ଼ିଶାର ପୁରପଲ୍ଲୀରେ ଏହି ଉତ୍ସବ ମହା ସମାରୋହରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହିଦିନ ଲୋକେ ଉପବାସ ରଖିଥାନ୍ତି, ଓ ରାତ୍ରି ୧୨ ଘଟିକାକୁ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିସାରି ଉପବାସ ଭାଙ୍ଗିଥାନ୍ତି। ଏହିଦିନ ଗାଁର ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗୀମାନଙ୍କରେ ଅଥବା କାହାରି ଘର ବା ମଠ ମନ୍ଦିରରେ ହରିବଂଶ ପୁରାଣ ପାଠ କରାଯାଏ । ହରିବଂଶ ପୁରାଣ ଅତି ଦୀର୍ଘ ହୋଇଥିବାରୁ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଖଣ୍ଡିକିଆ ହରିବଂଶ ପଢ଼ିଥାନ୍ତି । ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ପାଳିତ ପର୍ବପର୍ବାଣିମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ଅନ୍ୟତମ। ଓଡ଼ିଶାରେ ବୈଷ୍ଣବ ମତବାଦର ବହୁଳ ପ୍ରଭାବ ରହିଥିବାରୁ ଏହି ପର୍ବ ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି । ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ବହି ପାଠ କରିଥାନ୍ତି
ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ନନ୍ଦୋତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ନନ୍ଦରାଜ ଓ ଯଶୋଦାରାଣୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦକୁ ମନେ ପକାଇବାପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଲୋକେ ଗାୟନ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଥାନ୍ତି ଓ ନିଜର ଉପବାସ ଭାଙ୍ଗି ବଡ଼ି ସକାଳୁ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି ଓ ସେବନ କରିଥାନ୍ତି ।
ଭାରତରେ
thumb|ଜୟଭାରତ ସେବାସଂଘର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ଦେଇ ଗଠିତ ମାନବ ମିନାର ଯାହା ଉପରେ ଲଟକାଯାଇଥିବା ଦହିହାଣ୍ଡିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ମଥୁରାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥାବାରୁ ଏଠାରେ ଏହି ଉତ୍ସବ ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲାସରେ ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ । କୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡ଼ାଭୂମୀ ଗୋକୁଳ ଓ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଜନଗହଳି ହୋଇଥାଏ ଓ ଏଠାରେ ଏହି ଉତ୍ସବ ପ୍ରାୟ ସାତଦିନବ୍ୟାପି ପାଳିତ ହୋଇଥାଏ। କୁହାଯାଏ ।
କୋରାଖଇ
ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଖାଦ୍ୟ ଯାହା ଖଇ, ଗୁଡ଼ ଓ ନଡ଼ିଆରୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ । ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା । ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ଏହା ଭୋଗ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ମିଳିଥାଏ । ମହାପ୍ରଭୁ ଲିଙ୍ଗରାଜଙ୍କୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦେଇ କୋରାଖଇ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥାଏ ।
ତିଆରି ପ୍ରଣାଳୀ
ରାସେଣି/ସିରା ତିଆରି: କୋରା ତିଆରି:
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ରାନ୍ଧଣା ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ପିଠା ଶ୍ରେଣୀ:ପିଠା
୬୪୫
୬୪୫ ଗ୍ରେଗୋରି ପାଞ୍ଜି ଅନୁସାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ବର୍ଷ ଅଟେ |
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୬୪୫ ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ବର୍ଷ ଲେଖା
ହିଲାରୀ କ୍ଲିଣ୍ଟନ
ହିଲାରୀ ଡିଏନ ରୋଡ଼ହାମ କ୍ଲିଣ୍ଟନ( ଜନ୍ମ ଅକ୍ଟୋବେର ୨୬,୧୯୪୭)ଜଣେ ଆମେରିକୀୟ ରାଜନେତ୍ରୀ,ଯିଏକି ଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ୬୭ତମ ରାଜ୍ୟ ସଚିବ ରୂପେ ୨୦୦୯ରୁ ୨୦୧୩ ଯାଏଁ ,ନିଉୟର୍କରୁ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ର୍ ଆଧିସଭ୍ୟ ରୂପେ ଓ୧୯୯୩ରୁ ୨୦୦୧ ମଧ୍ୟରେ  ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ର୍ ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଥିଲେ।ସେ ୨୦୧୬ ନିର୍ବାଚନରେ Democratic party ତରଫରୁ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦବୀ ପାଇଁ ଲଢ଼ିଥିଲେ।
ବାଲ୍ୟ ଜୀବନ ଓ ପାଠପଢ଼ା
ବାଲ୍ୟ ଜୀବନ
ହିଲାରୀ ଡିଏନ ରୋଡ଼ହାମ କ୍ଲିଣ୍ଟନ ଅକ୍ଟୋବେର ୨୬,୧୯୪୭ରେ ଚିକାଗୋ ସହରସ୍ଥିତ ଏଜ ୱାଟର ଚିକିତ୍ସାଳୟରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ୧୯୯୫ରେ କ୍ଲିଣ୍ଟନ ଦାବି କରିଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ମା sir Edmund Hillaryଙ୍କ ନାମନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ନାମିତ କରିଥିଲେ। ୱେଲେସ୍ଲି ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ
ୟେଲ ଆଇନ ମହାବିଦ୍ୟାଳ ଏବଂ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପାଠପଢ଼ା
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୭ ମହିଳା ଇତିହାସ ମାସରେ ଗଢ଼ା ବା ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ
ରାନୁ ମଣ୍ଡଳ
ରାନୁ ମଣ୍ଡଳ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟ ଗାୟିକା । ସେ ଗୀତ ରଚନା ତଥା ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ମାତା ହିମେଶ ରେଶମିୟାଙ୍କ ସହ " ତେରୀ ମେରୀ କାହାଣୀ" ଗୀତ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା । ଏହି ଗୀତଟି ବଲିଉଡ ଫିଲ୍ମ "ହାପି ହାର୍ଡି  ଆଣ୍ଡ ହୀର"ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା ।
ଜନସାଧାରଣ ପ୍ରତିଛବି
ଟିଭି ଅଭିନେତ୍ରୀ ଶ୍ୱେତା ତିୱାରୀ 28 ଅକ୍ଟୋବର 2022ରେ ମିସ୍ ୱାର୍ଲ୍ଡ 1994 ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟା ରାୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କରିଥିବାବେଳେ ହେଡଲାଇନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ
ବିବାଦ
୨୦୧୯ ନଭେମ୍ବରରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ସେଲଫି ଉଠାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ପ୍ରଶଂସକଙ୍କ ସହ ଅଶାଳୀନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଇଥିଲା ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୦ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ଅନୁବାଦ ହୋଇଥିବା ପୃଷ୍ଠା ସମୀକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ
୮୬
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୮୬
କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ
ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀକୁ ମୁମ୍ବାଇ ଏବଂପୁନାରେ ଲୋକେ ଦହି ହାଣ୍ଡି ନାମରେ ବେଶି ଜାଣିଥାନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ମାଟିହାଣ୍ଡିରେ ଘୋଳଦହି ପୁରାଇ ଏକ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରେ ଏହାକୁ ଓହଳାଇ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଏହାପରେ ଲୋକମାନେ ସମୂହ ତିଆରି କରି ଜଣକ ଉପରେ ଜଣେ ଠିଆହୋଇ ଏକ ମିନାର ଗଠନ କରନ୍ତି ଓ ଉପରେ ଥିବା ଲୋକଟି ଏକ ଶକ୍ତ ଜିନିଷରେ ବାଡ଼େଇ ସେହି ହାଣ୍ଡିକୁ ଭାଙ୍ଗିଥାଏ । ଏଥିପାଇଁ ଅନେକ ନଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି, କାରଣ ନଡ଼ିଆକୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଶୁଭ ବୋଲି ଧରାଯାଏ । ହାଣ୍ଡି ଭାଙ୍ଗିଗଲାପରେ ସେଥିରେଥିବା ଦହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ବହିଯାଏ । ଏହାକୁ ସାମୂହିକ ପ୍ରଚେଷ୍ଚା ବା ଏକତାର ସଫଳତା ବୋଲି ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରୂପେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ସହରର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ହାଣ୍ଡିର ଆୟୋଜନ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ଲୋକମାନେ କରିଥାନ୍ତି ଓ ନବଯୁବକମାନେ ଏଥିରେ ଭାଗନେଇଥାନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଗୋବିନ୍ଦ ପାଠକକୁହାଯାଏ । ଏହି ଗୋବିନ୍ଦପାଠକମାନେ ସହର ସାରା ବୁଲି ବୁଲି ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ହାଣ୍ଡିଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାନ୍ତି ।
ଏମାନେ ପରସ୍ପରସହିତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀତା କରିଥାନ୍ତି । କାରଣ ହାଣ୍ଡିଭାଙ୍ଗିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥାଏ । କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ରାଜନୈତିକ ଅଭିସନ୍ଧିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ମୁମ୍ବାଇର ଦରବାର, ଲୋୟର ପାରେଲ, ଓର୍ଲି, ମଜଗାଓଁ, ଲାଲବାଗ୍, ଥାଣେ ଓ ପୁଣେରେ ବାବୁ ଗେନୁ, ମଣ୍ଡାଇରେ ଆୟୋଜିତ ହାଣ୍ଡି ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଟଙ୍କା ଓ ଉପହାର ମିଳୁଥିବାରୁ ମୁମ୍ବାଇରେ ଆୟୋଜିତ ପାଖାପାଖି ୪୦୦୦ ହାଣ୍ଡିପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୨୦୦୦ ଗୋବିନ୍ଦ ଦଳ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିଥାନ୍ତି ।
ମଣିପୁର
ମଣିପୁରରେ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମନାମରେ ଲୋକପ୍ରିୟ । ଏହା ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଇମ୍ଫାଲର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଯଥାକ୍ରମେ ଗୋବିନ୍ଦଜୀ ମନ୍ଦିର ଓ ଇସ୍କନ (ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କୃଷ୍ଣଚେତନା ସମାଜ) ମନ୍ଦିରରେ ପାଳିତ ଏକ ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ସବ । କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଇସ୍କନ ମନ୍ଦିରରେ ଏକାଠି ହୋଇଥାନ୍ତି ।
କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଓ ତାମିଲନାଡୁ
କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ମାଧବା, ଆୟେଙ୍ଗାର, ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ଓ ସ୍ମାର୍ତମାନେ ଏଇ ଉତ୍ସବକୁ ବହୁତ ଆଡ଼ମ୍ବର ସହକାରେ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି । ଶ୍ରକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ ମଣ୍ଡପରେ ସ୍ଥାପନା କରି ତାଙ୍କ ଭକ୍ଷଣମ୍ ନାମକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରରୂପେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରସାଦ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳମୂଳ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ । କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଅନ୍ୟ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଚକଲି, ଅବଲକ୍କି, ବେଲ୍ଲାଡା ପାନକ ଆଦି ପ୍ରସାଦ ଖାସ ଏଇ ପର୍ବପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ସୁଦାମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅବଲକି ଦେଇଥିବାରୁ ଏଇଦିନ ହାତରନ୍ଧା ଅବଲକି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସଖା ସୁଦାମାଙ୍କ ପାଇଁ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଗମକ ବାଚନ ନାମରେ ଆଉ କେତେକ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏଇଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାସମୟକୁ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
ଭାରତ ବାହାରେ
thumb|ଲଣ୍ଡନର ସ୍ୱାମୀନାରାୟଣ ମନ୍ଦିରରେ ବାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚପଳ ପ୍ରତିମା କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପାଳନ କରିବାପାଇଁ ବିଦେଶରେ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଆଦେଶ ଜାରି କରାଯାଇଅଛି । ଅରିଜୋନା ଏମିତି ଆଦେଶ ଜାରି କରିବାରେ ପ୍ରଥମ ।  ତାଙ୍କ ଦେଖାଦେଖି ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଆଦେଶନାମା ଜାରି କରିଛନ୍ତି।
୨୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ
ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଛା ଲେଖା ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତର ପର୍ବ ପର୍ବାଣି ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବ ଶ୍ରେଣୀ:କୃଷ୍ଣ
ଚେର୍ଥାଲା
ଏକ ଭାରତୀୟ ଅଟେ । ଏହା କେରଳର ଆଲପ୍ପୁଝ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ସାକ୍ଷରତା
୨୦୦୧ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ, ସହରର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା ୪୫୧୦୨ ଅଟେ । ସେଥି ମଧ୍ୟରୁ ୪୮.୫୯% ଜଣ ପରୁଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୫୧.୪୧% ଜଣ ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ର ସାକ୍ଷରତା ହାର ୮୬.୩୧% ଅଟେ । ଏହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ -୨୧.୪୭% ପ୍ରତିଶତ କମ ଅଟେ । ସେଥିରୁ ୪୨.୮୫% ପ୍ରତିଶତ ପୁରୁଷ ଓ ୪୩.୪୫% ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ୯.୩୩% ଲୋକ ସେଠାରେ ୬ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କମ ବୟସ୍କ ଅଟନ୍ତି ।
ଭାଷା
ମାଲୟଲାମ ର ସରକାରୀ ଭାଷା ଅଟେ ।
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:କେରଳର ସହର
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ଭୌଗଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ
ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଜେନେରାଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ
ଏଜିଆଇ ସୃଷ୍ଟି କରିବା କେତେକ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା ଗବେଷଣା ଏବଂ ଓପନଏଆଇ (OpenAI), ଡିପ୍ ମାଇଣ୍ଡ (Deep Mind), ଏବଂ ଆନ୍ଥ୍ରୋପିକ୍ (Anthropic) ଭଳି କମ୍ପାନୀର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଟେ । ବିଜ୍ଞାନ କଳ୍ପନା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏଜିଆଇ ଏକ ସାଧାରଣ ବିଷୟ ।
ଏଜିଆଇ ବିକାଶର ସମୟସୀମା ଗବେଷକ ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ବିତର୍କର ବିଷୟ ହୋଇ ରହିଛି । କେହି କେହି ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ଦଶନ୍ଧିରେ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଏହା ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ କିମ୍ବା ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ନେଇପାରେ ବୋଲି ମତ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହା କେବେ ବି ହାସଲ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ଏହାବ୍ୟତୀତ ଜିପିଟି-୪ ପରି ଆଧୁନିକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ଏଜିଆଇର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତଥା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ[୬] ନା ନୂତନ ପଦ୍ଧତିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ସେ ବିଷୟରେ ବିତର୍କ ରହିଛି ।
ଏଜିଆଇ ମାନବିକତା ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ନେଇ ବିବାଦ ରହିଛି; ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଓପନ୍ଏଆଇ ଏହାକୁ ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱଗତ ବିପଦ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଏଜିଆଇର ବିକାଶକୁ ବିପଦ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ବହୁତ ଦୂରରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ
ବଂଶଗତ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଟେଲାଙ୍ଗିଏକ୍ଟାସିଆ
ବଂଶଗତ ହେମୋରାଜିକ୍ ଟେଲାଙ୍ଗିଏକ୍ଟାସିଆ (ଏଚଟିଟି)/ (HHT ) ହେଉଛି ଏକ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ବ୍ୟାଧି ଯେଉଁଥିରେ ଚର୍ମ ଏବଂ ମ୍ୟୁକସ୍ ମେମ୍ବ୍ରେନରେ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ରକ୍ତନଳୀଦେଖାଯାଏ | ଏହା ଏକାଧିକ ଟେଲାଙ୍ଗିଏକ୍ଟାସିଆରେ ପରିଣତ ହୁଏ ; ଏଥିରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହୁଏ ଯାହା ଖାଦ୍ୟନଳୀ ରକ୍ତସ୍ରାବ କିମ୍ବା ନାକରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଏବଂ ଲୌହ ଅଭାବ ରକ୍ତହୀନତା ଦେଖାଯାଇପାରେ | ରୋଗୀର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରାୟ ୧୨ ବର୍ଷ ବୟସ ବେଳେ ପ୍ରାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ରୋଗ ଜଟିଳ ହେଲେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍, ଯକୃତ, କିମ୍ବା ମସ୍ତିଷ୍କର ଶିରା-ଧମନୀରେ ତିଆରି ଖୁଣ (AVMs) ଦେଖାଯାଏ ।
ଏହି ରୋଗ ଏକ ଅଟୋସୋମାଲ୍ ଡୋମିନାଣ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ | ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଟିଜିଏଫ (TGF) ବିଟା ସିଗନାଲ୍ ପଥରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଯାହା ଭଙ୍ଗୁର ରକ୍ତବାହୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ | ବାରମ୍ବାର ନାକରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ, ଟେଲାଙ୍ଗିଏକ୍ଟାସିଆ, ପ୍ରଭାବିତ ପ୍ରଥମ-ଡିଗ୍ରୀ ସମ୍ପର୍କୀୟ କିମ୍ବା ଜେନେଟିକ୍ ପରୀକ୍ଷଣଦ୍ୱାରା ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରେ। ଏଭିଏମ (AVM) ନିମନ୍ତେ ମେଡିକାଲ୍ ଇମେଜିଙ୍ଗ୍  ସ୍କ୍ରିନିଂ କରିବାକୁ ପ୍ରଭାବିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ |
ପ୍ରାୟ ୫,୦୦୦ରୁ ୮,୦୦୦ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣକୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ | ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି | ଏହି ରୋଗକୁ ହେନେରୀ ଗ‌ୱେନ ସଟ୍ଟନ (Henry Gawen Sutton) ପ୍ରଥମେ ସନ ୧୮୬୪ରେ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ ।  ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଏହି ରୋଗକୁ ଉଇଲିଅମ ଓସଲର, ହେନେରୀ ଜୁଲେସ ଲୁଇ ମେରୀ ରେଣ୍ଡୁ ଏବଂ ଫ୍ରେଡେରି ପାର୍କେସ ୱେବନର (William Osler, Henri Jules Louis Marie Rendu, ଏବଂ Frederick Parkes Weber) ଇତ୍ୟାଦି ଲୋକମାନଙ୍କର ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁମାନେ ବିଳମ୍ବିତ ଊନବିଂଶ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀରେ ଏହି ରୋଗର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ପାରଳା ମହାରାଜା ଯାନ୍ତ୍ରୀକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ
ପାରଳା ମହାରାଜା ଯାନ୍ତ୍ରିକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଓଡ଼ିଶା ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ବ୍ରହ୍ମପୁର ନଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ସରକାରୀ ଯାନ୍ତ୍ରୀକ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ । ଏହା ୨୦୦୯ରେ ମାନ୍ୟବର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଦ୍ଜାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସରକାରୀ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟଟି ପାରଳା ମହାରାଜା ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ।
୯ଟି ବିଭାଗ:
୨୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
୬୪୬
୬୪୬ ଗ୍ରେଗୋରି ପାଞ୍ଜି ଅନୁସାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ବର୍ଷ ଅଟେ |
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୬୪୬ ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ବର୍ଷ ଲେଖା
୮୭
୮୭ ଗ୍ରେଗୋରି ପାଞ୍ଜି ଅନୁସାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ବର୍ଷ ଅଟେ |
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୮୭
ମାଳଭାନୀ କୋଙ୍କଣି
ମାଳଭାନୀ କୋଙ୍କଣି, କୋଙ୍କଣୀ ଭାଷାର ଏକ ଉପଭାଷା । ଏଥିରେ ମାରାଠି ଭାଷାର ବହୁଳ ପ୍ରଭାବ ଓ କିଛି ଶବ୍ଦ ରହିଛି । ମଳଭାନୀ ଭାଷା ଏକ କଥିତ ଭାଷା ଓ ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ଲିପି ନାହି । ଏହା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ମାନଙ୍କରେ ବ୍ଯବହ୍ରୁତ ହେଇଥାଏ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ନିଜସ୍ୱ ଭାଷାର ଲିପିରେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଅନେକ ସ୍ଥଳରେ ଦେବନାଗରୀ ଲିପି ବ୍ୟବହାର ହେବାର ଦେଖା ଯାଇଥାଏ । ସମ୍ବାଦ ପତ୍ରର  ସନ୍ଦର୍ଭ ଓ ଡ୍ରାମାରେ ଏହାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଇଥାଏ । ଯଦିଓ ମରାଠାର ଭାତମାନେ ମାରାଠି ଭାଷା ଗ୍ରହଣ କରି ଏହାକୁ ବର୍ଜନ କଲେଣି ତଥାପି ଏହା ଅବଲୁପ୍ତ ହେବାର ଭୟ ନାହି । ତଳ ସ୍ତରର ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି ଓ ଏହା କୁଦଳି ଭାଷା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ।
ମାରାଠି ସହ ଏଥିରେ ଅନେକ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ରତା ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଏଥିରେ " ଲା "କୁ "କା" ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । " ହଁ", "କେଉଁଠାରେ " " ଏଠାରେ " ପରି ଶବ୍ଦ ଏଥିରେ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଥାଏ ।
ଭୌଗୋଳିକ ବଣ୍ଟନ
କୋଙ୍କଣ ବିଭାଗର ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଇଥାଏ ।. ରତନଗିରି, ସିନ୍ଧୁଦୁର୍ଗ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହା ମୁଖ୍ୟ କଥିତ ଭାଷା । ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ 46851 ମଳଭାନୀ ଭାଷା କହୁଥିବା ଲୋକ ରହିଥିଲେ । କୋଙ୍କଣୀ ଭାଷାରେ 25 ଲକ୍ଷ୍ ଲୋକ ରହିଛନ୍ତି । ସମର୍ଥିତ ସୂତ୍ରରୁ ମାଳଭାନୀ ଭାଷା କହୁଥିବା ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା 868,825 ।
ଛପ୍ରା
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ଭୌଗଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ
ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ
ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ, ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର । ବଡ଼ଭାଇ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରେ ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ୨୩ ଅପେଲ ୧୯୨୮ରେ ଶାସନ ଭାର ଗ୍ରହନ କରିଥିଲେ । ସେ ରାଜପୁତନାର ସାହାପୁର ଷ୍ଟେଟର ମେବାର ରାଜବଂଶୀୟ ଜେମା ପ୍ରେମକୁମାରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ପ୍ରଜା ସଭା ଗଠିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କାର ମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ମାନ ନିଆଯାଇଥିଲା । ୧୯୪୮ ଅକ୍ଟୋବର ୧୬ ତାରିଖରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିବା ଚୁକ୍ତିନାମା ମୁତାବକ ୧୯୪୯ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ମାସ ୧ ତାରିଖ ଦିନ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ରାଜ୍ୟର ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶ୍ରଣ ହୋଇଥିଲା ।
ମହାରାଜା ପ୍ରତାପ ଚନ୍ଦ୍ର ୧୯୬୮ ମସିହା ଜୁଲାଇ ମାସ ୧୬ ତାରିଖରେ କଲିକତାଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୦୧ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୮ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଣୀ:ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ବନ୍ଧନ (୨୦୧୧ର କଥାଚିତ୍ର)
ସୁଶାନ୍ତ କୁମାର ରାଉତଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ନିର୍ମିତ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ବନ୍ଧନ ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା ।
ଅଭିନୟରେ
ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ‘ବନ୍ଧନ’ରେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା ପ୍ରମୁଖ କଳାକାର ହେଲେ:
ବାହାର ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୧ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର
ଏହଲର୍ସ-ଡାନଲର୍ସ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ
ଏହଲର୍ସ-ଡାନଲର୍ସ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Ehlers–Danlos syndrome ବା ଇଡିଏସ/ EDS) ଏକ ଜେନେଟିକ (genetic) କନେକ୍ଟିଭ ତନ୍ତୁ ରୋଗ ଦଳ (connective tissue disorders) । ଏଥିରେ ଢିଲା ଗଣ୍ଠି (joint), ଟାଣିହେଉଥିବା ଚର୍ମ ଓ ଅସାଧାରଣ ସ୍କାର (scar) ଦେଖାଯାଏ । ଜନ୍ମରୁ ବା ପ୍ରାକ୍ ଶୈଶବ କାଳରେ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତ ଦେଖାଯାଏ । ରୋଗ ଜଟିଳ ହେଲେ ଆଓର୍ଟିକ ଡିସେକସନ (Aortic dissection), ଗଣ୍ଠି ସନ୍ଧିଚ୍ୟୁତି (joint dislocations), ଶୀଘ୍ର ଓଷ୍ଟିଓଆର୍ଥ୍ରାଇଟିସ ଓ ସ୍କୋଲିଓସିସ (scoliosis) ହୋଇପାରେ ।
ଏହି ଇଡିଏସ ରୋଗ ଏକ ଡଜନରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ବିଭିନ୍ନ ଜିନ (genes) ମ୍ୟୁଟେସନ ଯୋଗୁ ହୁଏ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜିନ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଇଡିଏସ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । କେତେକ ଜିନର ପ୍ରାକ୍ ବିକାଶ ସମୟରେ ମ୍ୟଟେସନ ହୁଏ ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଅନୁବଂଶୀୟ ଅଟୋସୋମାଲ ଡୋମିନାଣ୍ଟ (autosomal dominant) ବା ଅଟୋସୋମାଲ ରିସିସିଭ (recessive ) ଆକାରରେ ଗତି କରେ । ଏହା ଯୋଗୁ କୋଲାଜେନ (collagen) ତନ୍ତୁ ଗଠନ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଖଇଚା ରହେ । ଜେନେଟିକ ଟେଷ୍ଟିଙ୍ଗ (genetic testing) ଓ ଚର୍ମ ବାୟୋପ୍ସି (skin biopsy) ସାହାଯ୍ୟରେ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଏ ଭଳି ରୋଗୀଙ୍କର ଭୂଲକ୍ରମେ ହାଇପୋକଣ୍ଡ୍ରିଆସିସ (hypochondriasis), ଅବସାଦ (depression) ଓ କ୍ରନିକ ଫାଟିଗ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ (chronic fatigue syndrome) ଇତ୍ୟାଦି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଯାଏ ।
ଅଦ୍ୟାବଧି ଏହି ରୋଗ ଆରୋଗ୍ୟ ହେବାର କୌଣସି ଉପାୟ ଜଣାନାହିଁ । ଏହି ରୋଗ ନିମନ୍ତେ କେବଳ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଚିକିତ୍ସା (supportive) କରାଯାଏ । ଫିଜିଓଥେରାପି (Physical therapy) ଓ ବ୍ରେସ ବ୍ୟବ‌ହାର କରି ମାଂସପେଶୀକୁ ଶକ୍ତ କରାଯାଏ ଯାହା ଗଣ୍ଠି ସ‌ହାୟକ ହୁଏ । କେତେକ ରୋଗୀ ସାଧାରଣ ଜୀବନ‌ଯାପନ କରନ୍ତି ଓ ରକ୍ତନଳୀ (blood vessel) ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ସାଧାରଣତଃ କମ୍ ଆୟୁଷ (life expectancy) ହୁଏ ।
ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତି ୫,୦୦୦ ଲୋକରେ ଜଣକୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୋଗ ପ୍ରକାର ଉପରେ ପୁର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ । ମାତ୍ରାଧିକ ଗଣ୍ଠି ଚଳନ ପ୍ରଥମେ ହିପୋକ୍ରେଟସ (Hippocrates) ଖ୍ରୀ:ପୂ: ୪୦୦ରେ ଅନୁଶୀଳନ କରଥିଲେ । ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଡେନମାର୍କର (Denmark) ଏଡଭାର୍ଡ ଏହଲର୍ସ (Edvard Ehlers) ଓ ଫ୍ରାନ୍‌ସର (France) ହେନରି-ଆଲେକଜାଣ୍ଡର ଡାନଲସ (Henri-Alexandre Danlos) ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଔଷଧ
କଖାରୁ ଫୁଲ ଭଜା
କଖାରୁ ଫୁଲ ଭଜା ବା ବୋଇତାଳୁ ଫୁଲ ଭଜା ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ । ଏହା କଖାରୁ ଫୁଲକୁ ଚାଉଳବଟାରେ ବୁଡ଼ାଇ ତେଲରେ ଭାଜି ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ । ଏଥି ପାଇଁ ଅଣ୍ଡିରା କଖାରୁ ଫୁଲକୁ ବୃନ୍ତ ସହ ଛିଣ୍ଡାଇ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ବତୁରା ଚାଉଳକୁ ଅଦା, କଞ୍ଚାଲଙ୍କା, ଜିରା ଆଦି ସହ ବାଟି ସେଥିରେ ଲୁଣ ଓ ହଳଦୀ ମିଶାଯାଇଥାଏ । ଏକ ତାଉଆରେ ସୋରିଷ ତେଲ ଗରମ କରି ସେହି ବଟାରେ ଫୁଲକୁ ବୁଡ଼ାଇ ତାକୁ ଭଜାଯାଇଥାଏ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଗରମ ଭାତ ସହ ପରଷାଯାଇଥାଏ ।
ସୁରେନ୍ଦ୍ର ବିଦ୍ୟାଧର
ସୁରେନ୍ଦ୍ରନାଥ ବିଦ୍ୟାଧର (୧୯୩୭ - ୯ ଜୁନ ୨୦୧୩) ଜଣେ ଆଇନଜୀବୀ ଓ ଗୀତିକାର ଥିଲେ ।
ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା ନରଣଗଡ଼ ଦଳବେହେରା ପରିବାରରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ପିତା ନରସିଂହ ଚରଣ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ମା ଶ୍ରୀରାଧା । ତାଙ୍କ ବଡ଼ବାପା ପୁଅ ଭାଇ ଶରତଚନ୍ଦ୍ର ନରେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ୧୯୪୧ ମସିହାରେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତରାୟଙ୍କ  କବିତାଗ୍ରନ୍ଥ 'ପଲ୍ଲୀଶ୍ରୀ'ର ପ୍ରଥମ ପ୍ରକାଶକ ଥିଲେ । ମାଉସୀ ପୁଅ ଭାଇ ସତ୍ୟାନନ୍ଦ ଚମ୍ପତ୍ତିରାୟ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକା 'ଝଙ୍କାର'ର ସମ୍ପାଦନା କରୁଥିଲେ ।
ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୭ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୩ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର ଗୀତିକାର ଶ୍ରେଣୀ:ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଲିସବନ
ଲିସବନ, ପର୍ତ୍ତୁଗାଲର ରାଜଧାନୀ ।
ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ
ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯ (大日本帝国; ଦାଇ ନିପ୍ପୋଁ ତେକୋକୁ) ଏକ ଐତିହାସିକ ଜାତିରାଜ୍ଯ ଅଟେ ଯାହାର ଅନେକ ଉପନିବେଶ, ସଂରକ୍ଷିତ ରାଜ୍ଯ, ତଥା ଆଜ୍ଞାଦେଶ ରହିଥିଲା । ଏହା ୧୮୬୮ ମସିହାର ମେଇଜୀ ପୁନରୁଦ୍ଧାରଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୧୯୪୭ ସମ୍ବିଧାନର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଷ୍ଠି ରହିଥିଲା ।
ମେଇଜୀ ପୁନରୁଦ୍ଧାରଣ କାଳରେ ଫୁକୋକୁ କ୍ଯୋହେଇ (富国強兵) ବା "ଦେଶକୁ ସଶକ୍ତ କର, ସୈନ୍ଯବାହିନୀକୁ ସଶକ୍ତ କର" ଏବଂ ଶୋକୁସାନ କୋଗ୍ଯୋ (殖産興業) ବା "ଶିଳ୍ପକୁ ପ୍ରତ୍ସାହନ ଦିଅ" ଆଦି ନାରା ଲୋକପ୍ରିୟ କରାଯାଇ ଜାପାନର ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆଧୁନିକୀକରଣ କରାଗଲା । ଫଳରେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଜାପାନ ଏକ ବିଶ୍ୱ ମହାଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହେଲା । ପ୍ରଥମ ଚୀନୀ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ, ବୋକ୍ସର ବିଦ୍ରୋହ, ଋଷୀୟ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ ତଥା ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଜାପାନୀ ଔପନିବେଶିକ ସାମ୍ରାଜ୍ଯର ଅଭ୍ଯୁଦୟ ହେଲା । ୧୯୨୦ ମସିହାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଯୋଗୁଁ ଜାପାନରେ ସୈନ୍ଯବାଦ, ରାଷ୍ଟ୍ରବାଦ, ସର୍ବବାଦ ଆଦି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଅକ୍ଷଶକ୍ତି ସପକ୍ଷରେ ଲଢି ଏସୀୟ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କଲା ।
ଜାପାନୀ ସୈନ୍ଯବାହିନୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚୀନୀ-ଜାପାନୀ ଯୁଦ୍ଧ (୧୯୩୭-୧୯୪୫) ଏବଂ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁଳ ସଫଳତା ଲାଭକଲେ । ୧୯୪୨ ମସିହାରୁ, ବିଶେଷକରି ମିଦ୍ୱେ ଓ ଇସାତାବୁ ଲଢେଇରେ ପରାସ୍ତ ପରେ ଜାପାନ ଏକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ଯ ହେଲା । ଆମେରିକୀୟ ଦ୍ୱୀପ ଡିଆଁ ଯୋଜନାର ସଫଳତା ଯୋଗୁଁ ଜାପାନ ଧିରେ ଧିରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଅଧିକୃତ ଅଞ୍ଚଳ ହରାଇ ବସିଲା । ଆମେରିକୀୟମାନେ କ୍ରମେ ଇୱୋ ଜିମା ଓ ଓକିନାୱା ଦ୍ୱୀପ ଅଧିକାର କଲେ, ଫଳରେ ଜାପାନୀ ମୁଖ୍ଯ ଭୂମି ଅସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଗଲା । ଆମେରିକୀୟ ସେନା ଜାପାନ ଅଧିକାରର ଯୋଜନା କରିସାରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ୯ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୫ରେ ସୋଭିଏତର ଜାପାନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା, ତଥା ମାଞ୍ଚୁରିଆ ଓ ଅନ୍ଯାନ୍ଯ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିକାର ଏବଂ ହିରୋଶିମା ଓ ନାଗାସାକି ଉପରେ ବୋମା ବିସ୍ଫୋରଣ, ପରେ ଜାପାନ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଦେଲା । ୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୫ରେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଅନ୍ତ ହେଲା । ମିତ୍ରଶକ୍ତିରଦ୍ୱାରା ଜାପାନ ଅଧିକୃତ ହେଲା । ୧୯୪୭ ମସିହାରେ, ଆମେରିକାର ହସ୍ତକ୍ଷେପରେ ଏକ ନୂଆ ସମ୍ବିଧାନ ଗୃହିତ ହେଲା, ଯାହା ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଅନ୍ତ କରାଇଲା । ଜାପାନୀ ରାଜକୀୟ ସୈନ୍ଯବାହୀନି, ଜାପାନର ଆତ୍ମରକ୍ଷା ବଳରେ ପରିଣତ ହେଲା । ଅଧିକରଣ ଓ ପୁନଃସଂଗଠନ ୧୯୫୨ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା, ଏବଂ ଶେଷରେ ଆଧୁନିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଏକତାନ୍ତ୍ରିକ ଜାପାନର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା ।
ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ଯର ତିନୋଟି ସମ୍ରାଟ ଥିଲେ । ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନମତେ ମରଣୋତ୍ତର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି: ସମ୍ରାଟ ମେଇଜୀ (୧୮୬୭–୧୯୧୨) (ମୁତ୍ସୁହିତୋ), ସମ୍ରାଟ ତାଇଶୋ (୧୯୧୨-୧୯୨୬) (ୟୋଶିହିତୋ), ଏବଂ ସମ୍ରାଟ ଶୋୱା (୧୯୨୬–୧୯୮୯) (ହିରୋହିତୋ) ।
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ, ଏଦୋଯୁଗର ଶୋଗୁନମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭିତ ସାକୋକୁ ବା ବିଚ୍ଛିନ୍ନବାଦର ଅନ୍ତ ହେଲା । ୧୮୫୪ ମସିହାରେ ମାଥିଉ ସି ପେର୍ରୀଙ୍କ ଜାପାନ ଆଗମନ ପରେ କାନାଗାୱା ସନ୍ଧି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା ଏବଂ ପୁଣି ଜାପାନ ବାଣିଜ୍ଯରେ ଭାଗନେଲା । ଫଳରେ ବାକୁମାତ୍ସୁ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ତୋକୁଗାୱା ଶୋଗୁନେତ ଓ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯରେ ଅନେକ ବାଣିଜ୍ଯ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା । ଏହି ଚୁକ୍ତିମାନଙ୍କରେ ଥିବା ଅପମାନ ସୂଚକ ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ଯୋଗୁଁ ଶୋଗୁନେତରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅସ୍ଥିରତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଯାହା ପରେ ସୋନ୍ନୋ ଯୋଈବାଦରେ ("ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଜୟ ହେଉ, ବର୍ବରଙ୍କୁ ତଡ଼ା ଯାଉ") ପରିଣତ ହେଲା ।