cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ଅନଙ୍ଗ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ
ଅନଙ୍ଗ ମଞ୍ଜରୀ ଦେବୀ (୧୨ ନଭେମ୍ବର ୧୯୧୧ - ୧୪ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୮୪) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞା ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ରେ ଜଣେ ବିଧାୟିକା ଭାବରେ ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ଦିଗପହଣ୍ଡି ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ରୁ ୨ୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା କୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଜନ୍ମ ପରିବାର ଓ ଶିକ୍ଷା
ଅନଙ୍ଗ ମଞ୍ଜରୀ ୧୯୧୧ ମସିହାର ନଭେମ୍ବର ୧୨ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ଉଦୟ ପ୍ରତାପ ସିଂହଦେଓ ଓ ପତିଙ୍କ ନାମ ରାଣା ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ।
ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ
ଅନଙ୍ଗ ମଞ୍ଜରୀ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ରାଜନେତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟିକା ଭାବରେ ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ମୃତ୍ୟୁ
ଅନଙ୍ଗ ମଞ୍ଜରୀ ୧୯୮୪ ମସିହାର ଡିସେମ୍ବର ୧୪ ତାରିଖରେ ୭୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୧ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୪ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:୨ୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
ସେରିଟିନିବ
ସେରିଟିନିବ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବେପାର ନାମ Zykadia, ଏକ ଔଷଧ ଯାହା ଅଣ-ଛୋଟ ଜୀବକୋଷ ଫୁସଫୁସ କର୍କଟର (NSCLC) ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ଏହା ଉନ୍ନତ ରୋଗ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଯାହା ଆନାପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଲିମ୍ଫୋମା କାଇନେଜ (ALK) ପଜିଟିଭ୍ ଅଟେ | ଏହା ପାଟିରେ ଦିଆଯାଏ ।
ସାଧାରଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ତରଳ ଝାଡ଼ା, ଅଇ, ଥକାପଣ, ଯକୃତ ସମସ୍ୟା, ଓଜନ ହ୍ରାସ, ରାସ, ବୃକ୍‌କ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ନିମ୍ନ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ହୋଇପାରେ । ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତ ଶର୍କରା, ନିମୋନିଆ, ଲଙ୍ଗ କ୍ୟୁଟି ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ ଏବଂ ଅଗ୍ନାଶୟ ପ୍ରଦାହ ହୋଇପାରେ।  ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବହାର ଶିଶୁର କ୍ଷତି କରିପାରେ । ଏହା ଏକ ଟାଇରୋସିନ୍ କାଇନେଜ ଇନହିବିଟର, ବିଶେଷ ଭାବରେ ଏକ ଏଏଲକେ (ALK) ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ।
୨୦୧୪ ମସିହାରେ ଆମେରିକାରେ ଏବଂ ୨୦୧୫ରେ ୟୁରୋପରେ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସେରିଟିନିବ ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଥିଲା। ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟରେ ୨୦୨୧ ସୁଦ୍ଧା ୪ସପ୍ତାହର ଚିକିତ୍ସା ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରାୟ ୨୮୦୦ ପାଉଣ୍ଡ ହୁଏ । ଯୁକ୍ରରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଏହି ପରିମାଣର ଖର୍ଚ୍ଚ ୧୦,୪୦୦ ଡଲାର ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଇବ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର
ଇବ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର, (ITPS) ଏକ କୋଇଲା ଭିତ୍ତିକ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ କେଦ୍ର ଯାହା ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଇବ ନଦୀର ସନ୍ନିକଟରେ ଥିବା ହେତୁ ଏହାର ନାମକରଣ ଇବ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ କେନ୍ଦ୍ର ରଖାଯାଇଛି । ଏହି କେନ୍ଦ୍ରଟି ଓଡ଼ିଶା ପାୱାର ଗ୍ରୀଡ଼ କର୍ପୋରେସନଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ।
ନିକଟରେ ଥିବା ମହାନଦୀ କୋଇଲା ଖଣିରୁ ନିର୍ଗତ କୋଇଲା ଏଠାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ ସନ୍ନିକଟରେ ଥିବା ହୀରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାରର ଜଳ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।
ଆମିଫୋଷ୍ଟାଇନ
ଆମିଫୋଷ୍ଟାଇନ, ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ନାମ ଇଥିଓଲ୍, ହେଉଛି କେମୋଥେରାପି ଏବଂ ରେଡିଓଥେରାପି ସହିତ ଜଡିତ ବିଷକ୍ରିୟାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ଔଷଧ । ବିଶେଷ ଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବେକର ବିକିରଣଦ୍ୱାରା ପାରୋଟିଡ୍ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ଜାତ ସିସପ୍ଲାଟିନ୍ ଏବଂ  ବୃକ୍‌କ ଜାତ କ୍ଷତିକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏହା ଏକ ଶିରାରେ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ଆକାରରେ ଦିଆଯାଏ ।
ସାଧାରଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ନିମ୍ନ ରକ୍ତଚାପ ଏବଂ ଅଇ ହୋଇପାରେ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଚର୍ମର ରାସ, ଆଲର୍ଜି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏବଂ କମ୍ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ହୋଇପାରେ । ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବହାର ଶିଶୁର କ୍ଷତି କରିପାରେ । ଏହା ଏକ ସାଇଟୋପ୍ରୋଟେକ୍ଟିଭ୍ ଏଜେଣ୍ଟ ।
୧୯୯୫ରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଥିଲା। ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ ୨୦୨୨ରେ ଏକ ୫୦୦ ମିଗ୍ରା ଭାଏଲର ମୂଲ୍ୟ ୪୮୦ ଡଲାର ଅଛି ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ପୁରୁଲିଆ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ଭୌଗଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ଭୌଗଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ2
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ (ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର)
ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ, ୨୦୦୯ରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର । ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ପ୍ରଯୋଜନା କରିଥିଲେ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ତ୍ରିପାଠୀ, ପନାଗ ଭୂଷଣ ମହାନ୍ତି । ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ତ୍ରିପାଠୀ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର କାହାଣୀ, ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ ଓ ସଂଳାପ ରଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ।
ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର, ସୋନାଲି ମହାପାତ୍ର ଏବଂ ସର୍ବିନ । ସମରେଶ ରାଉତରାୟ, ବିଜୟ ମହାନ୍ତି, ଅଜିତ ଦାସ, ରବିନ ଦାସ, ରବି ମିଶ୍ର, ଚୌଧୁରୀ ବିକାଶ ଦାସ ଆଦି କଳାକାରମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।
ଗୀତ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ
ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ତ୍ରିପାଠୀ ।
ବାହାର ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୯ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର
ମେଫ୍ଲୋକ୍ୱିନ
ମେଫ୍ଲୋକ୍ୱିନ,ଏକ ବିକ୍ରୟ ନାମ ଲାରିଆମ, ଏକ ଔଷଧ ଯାହା ମ୍ୟାଲେରିଆର ଚିକିତ୍ସା ଓ ପ୍ରତିଷେଧକ ଭାବେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ହୁଏ । ପ୍ରତିଷେଧକ ଭାବେ ବ୍ୟବ‌ହୃତ ହେଲେ ଏହା ସପ୍ତାହକୁ ଥରେ ଦିଆହୁଏ ଓ ରୋଗ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ଏକ ବା ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ ଓ ୪ ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଆଯାଏ । ସାମାନ୍ୟ ଓ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ମ୍ୟାଲେରିଆରେ ଏହା ଦିଆଯାଏ କିନ୍ତୁ ସାଂଘାତିକ ରୋଗରେ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ ।   ଏହା ପାଟିରେ ଦିଆଯାଏ ।
ଏହି ଔଷଧର କେତେକପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ହେଉଥିବା ମାନସିକ ସମସ୍ୟାମାନଙ୍କର ନାମ ଅବସାଦ, ଉତ୍କଣ୍ଠା ଓ ସ୍ନାୟବିକ ସମସ୍ୟା ଯଥା: କାନରେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯିବା,ବାତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଶାରୀରିକ ସନ୍ତୁଳନ ହୁଏ । ଅପସ୍ମାର ଓ ମାନସିକ ସମସ୍ୟା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ଔଷଧ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ବାନ୍ତି, ତରଳ ଝାଡ଼ା, ମୁଣ୍ଡବଥା ଓ ରାସ ଆଦି ସାଧାରଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।  ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନ ଥିଲେ ଏହା ଦିଆଯାଇପାରେ ଅନ୍ୟଥା ଏହା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ ।  ସ୍ତନ୍ୟପାନ ସମୟରେ ଏହା ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ ।
ମେଳଛାମୁଣ୍ଡା
ମେଳଛାମୁଣ୍ଡା , ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ମେଳଛାମୁଣ୍ଡା ବ୍ଳକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଗ୍ରାମ । ଏହା ପଦ୍ମପୁରଠାରୁ ୨୧ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ବରଗଡ଼ଠାରୁ ୬୦ କିଲୋମିଟର ଦୂର । ଏହା ରାଜ୍ୟ ରାଜପଥ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ଗ୍ରାମର ୧୦ କିଲୋମିଟର ଦୁରବର୍ତୀ ଗଣିଆପାଳିଠାରେ ବୁଦ୍ଧସ୍ଥାପତ୍ୟର ଭଗ୍ନାବଶେଷ ଅବିଷ୍କୃତ ହେବା ପରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପୁରାତନ ବୌଦ୍ଧିକ ଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି । ଏହା। ପ୍ରାଚୀନ  ବୌଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର 'ମୁଚାଲିଣ୍ଡା'ର ଅଂଶ ବିଶେଷ ଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ମେଫ୍ଲୋକ୍ୱିନ
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ସେନାଦ୍ୱାରା ସନ ୧୯୭୦ରେ ପ୍ରଥମେ ମେଫ୍ଲୋକ୍ୱିନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ୧୯୮୦ ମଦ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରାଗଲା । ଏହାର ନାମ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନର ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଔଷଧ ଚିଠାରେ ଅଛି ଯାହା ମୌଳିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସିସ୍ଟମ ନିମନ୍ତେ ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।  ଏହା ଜେନେରିକ ଔଷଧ ନାମରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହୁଏ । ଏହାର ହୋଲସେଲ ମୂଲ୍ୟ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୦.୬ରୁ ୧.୩ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଏହାର ଡୋଜ ପିଛା ଖର୍ଚ୍ଚ ୧୦ ଡଲାର ।
ମେଳଛାମୁଣ୍ଡା
ଏହା ନିକଟରେ ମାତ୍ର ୧ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଦିପ୍ତିପୁରଠାରେ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ କୃଷିର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଗବେଷଣାଗାର ସହ ଏକ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ହସ୍ପିଟାଲ ଓ ବିଦ୍ୟଳୟ ରହିଛି ।
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶା ଭୌଗଳିକ ମୁଣ୍ଡିଆ ପ୍ରସଙ୍ଗସମୂହ
ନବଦୁର୍ଗା
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଶକ୍ତିରୂପିଣୀ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ନଅ ରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବସନ୍ତ  ଓ ଶରତ ଋତୁରେ ଦେବୀ ଆରାଧନା କରାଯାଏ । ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଏବଂ ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦଠାରୁ ନବମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଗଗୌରୀ ବା ନବଦୁର୍ଗା (ଶୈଳପୁତ୍ରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଘଣ୍ଟା, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା, ସ୍କନ୍ଧମାତା, କାତ୍ୟୟନୀ, କାଳରାତ୍ରୀ, ମହାଗୌରୀ)ଙ୍କ ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ୤
ବାହାର ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ଶ୍ରେଣୀ:ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ସେଠୀ
ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ସେଠୀ (ଚୈତନ ସେଠୀ ଭାବରେ ଜଣା) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଭାରତୀୟ ଜନତା ପାର୍ଟି ର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ନୀଳଗିରି ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ରୁ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବରେ ୧ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା କୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ସୋରୋ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ରୁ ୨ୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା କୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଜନ୍ମ, ଶିକ୍ଷା ଓ ପରିବାର
ଚୈତନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ସେଠୀ ୧୯୨୧ ମସିହାର ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ୨୪ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଫକୀର ସେଠୀ । ଚୈତନ୍ୟଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ମାଟ୍ରିକ୍‌ରୁ କମ ଥିଲା । ସେ ଉଷାରାଣୀ ସେଠୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ।
ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ
ଚୈତନ୍ୟ ୧୯୩୫ ମସିହାରେ ବାନର ସେନା ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଆନ୍ଦୋଳନ ରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ଏହାପରେ ସେ ୧୯୩୮ ମସିହାରେ କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୪୨ ମସିହାଯାଏଁ କଂଗ୍ରେସର ଜଣେ ଗୁପ୍ତଚର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଚୈତନ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ରେ ଦୁଇଥର ବିଧାୟକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ର ପ୍ରତିନିଧି ଭାବରେ ନୀଳଗିରି ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ରୁ ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିଥିଲେ । ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ୧ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା କୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ବିଧାନ ସଭାରେ ସେ ୧୯୫୨ ମସିହାରୁ ୧୯୫୭ ମସିହାଯାଏଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ଏହାପରେ ୧୯୫୭ ମସିହାରେ ୨ୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସୋର ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ରୁ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିବା ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଚାଲିଯିବାପରେ ଉପନିର୍ବାଚନରେ ଚୈତନ୍ୟ ୨ୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା କୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ବିଧାନ ସଭାରେ ସେ ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ବିଧାନ ସଭାର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଶେଷ ହେବାଯାଏଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:୧ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ:୨ୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୧ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୩ ମୃତ୍ୟୁ
ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ପକଡା
ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ପକଡା ଏକ ଆମିଷ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ ଏହାକୁ ଜଳଖିଆ ହିସାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଏହା ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳିଥାଏ । ଚିଙ୍ଗୁଡିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ସଫା କରିବା ପରେ ଏଥିରେ କର୍ଣ୍ ଫ୍ଲୋର ମିଶାଇ ବିଭିନ୍ନ ମସଲା, କଟା ପିଆଜ, କଟା ଲଙ୍କା,ଅଦା ଓ ରସୁଣର ପେସ୍ଟ,ଲୁଣ, ଲେମ୍ବୁ ରସ,ଲଙ୍କା ଗୁଣ୍ଡ,ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡ, ଭିନେଗାର ମିଶାଇ ଏକ ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଏହାପରେ ଚିଙ୍ଗୁଡି ଗୁଡିକୁ ଗରମ ତେଲରେ ଛଣା ଯାଇ ଗରମ ଗରମ ପରସା ଯାଏ । ଏହାକୁ ଚିଲି ସସ୍ କିମ୍ବା ଟମାଟୋ ସସ୍ ସ‌ହିତ ଖାଆନ୍ତି ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଆମିଷ ଖାଦ୍ୟ
ସ୍ପାଇସ ଜେଟ
ସ୍ପାଇସ ଜେଟ ଏକ ଅଳ୍ପ ଟଙ୍କା ଯୁକ୍ତ ବୀମାନ ସେବା ଅଟେ ଯାହାର ମାଲିକାନା ସୁନ ଗ୍ରୁପ ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ ପାଖେ ଅଛି । ଏହାର ପଞ୍ଜିକୃତ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଚେନ୍ନାଇ ତଥା ତାମିଲନାଡୁରେ ରହିଛି ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟିକ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ହରିୟାଣାର ଗୂଡ଼ଗାଁରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସେ ନିଜ ସେବା ମଇ ମାସ 2005 ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା ତଥା 2010 ଆଡ଼କୁ ଏହା ବଜାରର ଅଂଶ ଧାରୀ ମାମଲାରେ ଏୟାର ଇଣ୍ଡିଆ, କିଙ୍ଗଫିଶର, ଏୟାରଲାଇନ ତଥା ଗୋ ଏୟାରକୁ ପଛରେ ପକେଇ, ଭାରତର ତୃତୀୟ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବୀମାନ ସେବା ଅଟେ । ସ୍ପାଇସ ଜେଟ କେବଳ ଏକ ଯାତ୍ରୀବର୍ଗ ଅନୁସାରେ ତିଆରି ବିମାନର ହିଁ ସଞ୍ଚାଳନ କରିଥାଏ । ଯାତ୍ରୀ ସେବା ସହିତ ସ୍ପାଇସ ଜେଟ ସେହି ବିମାନରୁ ଜିନିଷ ପରିବହନର ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ଥଳ
ସ୍ପାଇସ ଜେଟ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଦିନ ୩୩୦ ଉଡାଣ ସଞ୍ଚାଳନ କରୁଅଛି ଯାହା କି ୫୭ ଲକ୍ଷ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ । ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ୪୭ ସ୍ଥାନ ଭାରତୀୟ ଅଟନ୍ତି ତଥା ଶେଷ ୧୦ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଅଟନ୍ତି । ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପରେ ସ୍ପାଇସ ଜେଟକୁ "ଭାରତୀୟ ବୀମାନପତ୍ତନ ପ୍ରାଧିକରଣ"ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଉଡାଣ ଭରିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଆ ଯାଇଥିଲା । ସ୍ପାଇସ ଜେଟ ଆରମ୍ଭରୁ ଦିଲ୍ଲୀରୁ କାଠମାଣ୍ଡୁ ତଥା ଚେନ୍ନାଇରୁ ଫ୍ଲାଇଟ ଆରମ୍ଭ କାରିଥିଲା । ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଉଡାଣ ୭ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଦିଲ୍ଲୀ ବୀମାନ ବନ୍ଦରରେ ହୋଇଥିଲା ।
ସାମୂହିକ ମାମଲା
ସ୍ପାଇସ ଜେଟର ମୁଖ୍ୟାଳୟ "ଗୁଡଗାଁ" ଦିଲ୍ଲୀରେସ୍ଥିତ । ଅଜୟ ସିଂ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୫ରୁ ଏୟାର ଲାଇନର ପ୍ରବନ୍ଧ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ କାମ କରୁଛନ୍ତି । ଏୟାରଲାଇନର ଲୋଗୋରେ ଲାଲ ପୃଷ୍ଠଭୂମୀରେ ତାହାର ଆକାରକୁ କମ କରିବା କ୍ରମରେ ପାଞ୍ଚରୁ ତିନୋଟି ପଂକ୍ତିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ୧୫ଟି ଡଟ୍ସ ରହିଥାଏ । ଜୁନ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଏୟାରଲାଇନ ଏକ ନୂତନ ଟ୍ୟାଗଲାଇନ "Red. Hot. Spicy."ର ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋଗୋକୁ ଅନାବରଣ କରିଥିଲା । ସ୍ପାଇସ ଜେଟ ନିଜର ସମସ୍ତ ବୀମାନ ନାମ ଭାରତୀୟ ମସଲା ସହିତ ରଖିଥାଏ ।
ବେଡା
ସ୍ପାଇସ ଜେଟ ପ୍ରଥମ ଆଦେଶ ୨୦ ପର ପିଢିର ବୋଇଙ୍ଗ ୭୩୭ - ୮୦୦ ଏସ ବୀମାନ ପାଇଁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୦୫ ମସିହାରେ ଦେଇଥିଲା ଯାହାର ଡେଲିଭରୀ କାଳ ୨୦୧୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା । ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ପୁନଶ୍ଚ ସ୍ପାଇସ ଜେଟ ୩୦ଟି ବୋଇଙ୍ଗ ୭୩୭ - ୮୦୦ ବୀମାନ ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲା ।
ଫେବୃଆରୀ ୨୦୧୪ ମସିହା ଅନୁସାରେ ଏହି ଏୟାର ଲାଇନ ପାଖେ ନିମ୍ନତମ ବୀମାନ ଥିଲା -
ସେବା
ଏହି ବୀମାନ ସେବାରେ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନୋରଞ୍ଜନର ଭରପୂର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । ସ୍ପାଇସ ଜେଟ ମ୍ୟାକ୍ସ ନାମକ ଏକ ଅଫର ମଧ୍ୟ ଏହି ବୀମାନ ସେବାଦ୍ୱାରା ଚଳାଯାଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଏହା ବୋଡିଙ୍ଗ ଅନୁଶାରେ ଖାଦ୍ୟପେୟର ସୁବିଧା , ବୁକିଙ୍ଗ ସମୟ ସିଟ ବାଛିବାର ସୁବିଧା ତଥା ଏୟାରପୋର୍ଟରେ ଚେକ ଇନର ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
ପୁରସ୍କାର
୩୧ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୨ ମସିହା ଅନୁସାରେ ଏହି ବୀମାନ ସେବାର ନିମ୍ନ ଲିଖିତ ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି :-
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ବିମାନ ସେବା
ପୁରକାଜି
ଏକ ଭାରତୀୟ ଅଟେ । ଏହା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ମୁଜffଅର୍‌‌ନଗର ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ସାକ୍ଷରତା
୨୦୦୧ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ, ସହରର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା ୨୩୫୨୬ ଅଟେ । ସେଥି ମଧ୍ୟରୁ ୫୨.୯୫% ଜଣ ପରୁଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୪୭.୦୫% ଜଣ ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ର ସାକ୍ଷରତା ହାର ୪୪.୦୩% ଅଟେ । ଏହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ ୨୦.୮୧% ପ୍ରତିଶତ କମ ଅଟେ । ସେଥିରୁ ୨୭.୦୮% ପ୍ରତିଶତ ପୁରୁଷ ଓ ୧୬.୯୪% ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ୧୯.୨୦% ଲୋକ ସେଠାରେ ୬ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କମ ବୟସ୍କ ଅଟନ୍ତି ।
ଭାଷା
ହିନ୍ଦୀ ର ସରକାରୀ ଭାଷା ଅଟେ ।
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ସହର ଶ୍ରେଣୀ:Check some error ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ଭୌଗଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ଭୌଗଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ2 ଶ୍ରେଣୀ:Cleanup done
ଆଠମଲ୍ଲିକ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ
ଇତିହାସ
ବ୍ରିଟିଶରାଜ ସମୟରେ ଏହି ଆଠମଲ୍ଲିକ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ୨୬ଟି ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ । ଆଠମଲ୍ଲିକ ଏକ ପୁରାତନ ରାଜ୍ୟ । ଜୟପୁରର ରାଜବଂଶ ଜଗନ୍ନାଥ ଦର୍ଶନରେ ଆସି ଏହି ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହି ରାଜ୍ୟ ଅଷ୍ଟମଲ୍ଲଙ୍କଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହେଉିବାରୁ ଏହା ଆଠମଲ୍ଲିକ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ । କଦମ୍ବ ପୁଷ୍ପ ଏ ରାଜ୍ୟର ସନ୍ତକ । ଏହି ରାଜ୍ୟର ରାଜାମାନେ କଦମ୍ବବଂଶୀ । ରାଜ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୭୩୦ ବର୍ଗମାଇଲ । ଗ୍ରାମସଂଖ୍ୟା ୫୧୩ ।
ଏକଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଇଥିଲା । ଯାହାକି କଦମ୍ବ ବଂଶର ରାଜା ପ୍ରତାପ ଦେଓଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । କୁହାଯାଏ ରାଜା ପ୍ରତାପ ଦେଓଙ୍କୁ ଏଠାରୁ ଏକ "ହଣ୍ଡା" ମିଳିଥିଲା ତେଣୁ ଆଠମଲ୍ଲିକର ନାମ ପ୍ରଥମେ "ହଣ୍ଡପା" ରଖିଥିଲେ । ସମୟ ଅନୁସାରେ କଦମ୍ବ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟକୁ ଆଠଟି ଉପଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ଜଣେ ଲେଖାଏଁ ଉପମୁଖ୍ୟ (ମଲ୍ଲିକ)ଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି କରିଥିଲେ । ସେହି ସମୟଠାରୁ ରାଜ୍ୟର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ହଣ୍ଡପାରୁ ଆଠମଲ୍ଲିକ ହେଲା । ପ୍ରତାପ ଦେଓଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆଠମଲ୍ଲିକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଦମ୍ବ ରାଜବଂଶର ଶାସକମାନେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ୮୦୦ ବର୍ଷ କାଳ ରାଜ୍ୱତ୍ୱ କରିଥିଲେ । ରାଜା କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ର ଦେଓଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ଢେଙ୍କାନାଳ ସହିତ ମିଶି ଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୯୩ ମସିହା ପରଠାରୁ ସମ୍ପ୍ରତି ଅନୁଗୋଳ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ସବ୍ ଡିଭିଜନ ହୋଇ ରହିଛି ।
ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଆଠମଲ୍ଲିକର ପରିସୀମା ଦକ୍ଷିଣରେ ମହାନଦୀ ଓ ବଉଦ ରାଜ୍ୟ, ଉତ୍ତରରେ ରେଢ଼ାଖୋଲ ଓ ଅନୁଗୋଳ ରାଜ୍ୟ, ପୂର୍ବରେ ଅନୁଗୋଳ ରାଜ୍ୟର ସୋରିଷପାଳ ଓ ଜଗନ୍ନାଥପୁର ଘାଟି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ସୋନପୁର ଓ ରେଢ଼ାଖୋଲ ରାଜ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ ମଧ୍ୟରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଥିଲା । ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଦ୍ଧରେ ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶା ମରହଟ୍ଟା ଶାସନାଧୀନ ହେଲା ଆଠମଲ୍ଲିକର ରାଜା ଶ୍ରୀଧର ଦେଓ ଅନୁଗୋଳର ରାଜାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରାସ୍ତ ହେବାରୁ ଆଠମଲ୍ଲିକର ଷୋଳପଦା ପରଗଣାରୁ ଛେଣ୍ଡିପଦା, ନାଓପଦା ଏବଂ ଆଉ ଏଗାରଟି ପଡା ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲେ । ଉନ୍ନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧରେ ଆଠମଲ୍ଲିକର ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ରଦେଓ (୧୮୨୫-୧୮୫୨) ଏକ ଋଣ ବାବଦରେ ଆଠମଲ୍ଲିକର ଚାରିମଲ୍ଲିକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅନୁଗୋଳର ରାଜା ସୋମନାଥ ସିଂହ ଜଗଦେବଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିଦେଲେ । ୧୮୪୮ରେ ଅନୁଗୋଳ ଇଂରେଜ ଶାସନଧୀନ ହେବା ପରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆଉ ଆଠମଲ୍ଲିକକୁ ଫେରାଇଦିଆଯାଇ ନଥିଲା ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ମୁସଲମାନମାନେ ରାଜତ୍ୱ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଏକଦା ଆଠମଲ୍ଲିକ ବୌଦ୍ଧର କରଦ ରାଜ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ କେଉଁ ପରିସ୍ତିତିରେ ଓ କେବେ ଆଠମଲ୍ଲିକ ବୌଦ୍ଧର ଅଧୀନସ୍ତହେଲା ଏହା ସଠିକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ବ୍ରିଟିଶତଥ୍ୟ ଗୁଡିକରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ବୌଦର ରାଜା ଡୁମ୍ବା ଏବଂ ହଣ୍ଡପା ନାମକ ଦୁଇଟି ଦୁର୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଡୁମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳର ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟ ପାଇଁ ସୁଦ ଓ କନ୍ଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ସର୍ଦ୍ଦାର(ଶବରକାର)ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ପାଇଆସୁଥିଲେ । ଠିକ ସେହି ପରି ମହାନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଆଠମଲ୍ଲିକ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଜଣେ ସାମନ୍ତ ବୌଦରାଜାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ପାଉଥିଲେ । ଆଠମଲ୍ଲିକର ସର୍ଦ୍ଧର ଥିଲେ ଅଷ୍ଟମଲ୍ଲିକଙ୍କର ସର୍ଦ୍ଧାର । ସାମନ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବୌଦର ରାଜାଙ୍କୁ ନଜରାନା ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତିବଦଳରେ ବୌଦର ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଏକା ଶାଢ଼ୀ ଗ୍ରହଣ କରି ବୌଦର ରାଜପୁରୋହିତଙ୍କଦ୍ୱାରା ସାମନ୍ତ ପଦରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବାର ପ୍ରଥା ରହିଥିଲା ।ଆଠମଲ୍ଲିକ ଯେଭଳି ବୌଦର ଏକ କରଦ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା,ସେହିପରି ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀସୁଦ୍ଧା ଓଡ଼ିଶାରେ ଯେତେବେଳେ ମୋଗଲମାନେ ରାଜତ୍ୱକରୁଥିଲେ ଆଠମଲ୍ଲିକ ସମ୍ବଲପୁରର ଚୌହାନ ରାଜାମାନଙ୍କର ଏକ କରଦ ରାଜ୍ୟ ହୋଇରହିଥିଲା ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ମରହଟ୍ଟା ରାଜତ୍ୱ କାଳରେ ୧୮୦୩ରେ ଇଂରେଜମାନେ ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ଅଧିକାର କରିବାପରେ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟଗୁଡିକୁ ନିଜ ଅଧୀନକୁ ଆଣିବାପାଇଁ ବରମୂଳ ଘାଟୀ ଅଧୀକାର କଲେ । ଏହା ପରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଅଧୀନତା ସ୍ୱୀକାର କରିବାପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରି ଆଠମଲ୍ଲିକର ସାମନ୍ତଙ୍କ ସହିତ ବୌଦର ରାଜା ଏକ ସ୍ମାରକପତ୍ର ସହ ଜଣେ ଏଜେଣ୍ଟଙ୍କୁ କଟକ ବ୍ରିଟିଶ କମିଶନରଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠେଇଥିଲେ । ଫଳରେ ୧୮୦୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ୪ ତାରିଖରେ ବୌଦର ରାଜା ଓ ଆଠମଲ୍ଲିକର ସାମନ୍ତ ଛତ୍ରବର ଦେଓଙ୍କ ସହିତ ଇଂରେଜ କମ୍ପାନୀ ସରକାର ଏକ ଚୁକ୍ତିରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କଲେ । ଅବଶ୍ୟ ଏହି ଚୁକ୍ତିର ମର୍ଯ୍ୟଦା କିଛି ରହିନଥିଲା । କାରଣ ଆଠମଲ୍ଲିକ ବୌଦ ସହିତ ସମ୍ବଲପୁର ଅଞ୍ଚଳ ୧୮୧୮ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମରହଟ୍ଟା ଶାସନାଧୀନ ଥିଲା । ୧୮୧୯ ମସିହା ମେ ୩୦ ତାରିଖରେ ଆଠମଲ୍ଲିକର ସାମନ୍ତ ଲଛେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ଇଂରେଜ କମ୍ପାନୀ ସରକାର ସହ ଏକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିବାପରେ ଆଠମଲ୍ଲିକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ହେଲା । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ପକ୍ଷେ ଆଠମଲ୍ଲିକ ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରଦ ରାଜ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ହାସଲ କଲା ୧୮୯୪ ମସିହରେ,ଯେତେବେଳେ ରାଜା ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ଏକ ସନନ୍ଦ ହାସଲ କଲେ । ୧୮୧୯ ମସିହାରୁ ୧୮୯୪ ମଧ୍ୟରେ ଆଠମଲ୍ଲିକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ହେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବୌଦ ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ଭାବେ ସମ୍ବଲପୁରର ଶାସନାଧିନ ଥିଲା । ଆଠମଲ୍ଲିକର ସମ୍ବଲପୁର ସହିତ ଶାସନଗତ ସମ୍ପର୍କ ଛିନ୍ନ ହେଲା ଯେତେବେଳେ ୧୮୨୧ରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ସମ୍ବଲପୁରର ତାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଥିବା ଜାଗିର ପ୍ରଥାକୁ ରଦ୍ଦ କଲେ । ଫଳରେ ୧୮୩୭ରୁ ବୌଦ ଓ ଆଠମଲ୍ଲିକର ଶାସନ କଟକ କରଦ ମହଲଦ୍ୱାରାଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲା । ୧୮୭୪ ମେ ୨୧ ତାରିଖରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିବା ଏକ ସନନ୍ଦଦ୍ୱାରା ଆଠମଲ୍ଲିକର ସାମନ୍ତ ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ପ୍ରଥମେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଭାବେ ରାଜା ଉପାଧି ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଯୋଗ୍ୟତା ହାସଲ କଲେ । ୧୮୯୦ରେ ରାଜା ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଶାସନ ପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ମହାରାଜା ଉପାଧିରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ । ୧୮୯୪ ଅକ୍ଟୋବର ୨୪ରେ ଆଠମଲ୍ଲିକ ଅନ୍ୟ କରଦ ରାଜ୍ୟ ପରି ସବୁପ୍ରକାର ରାଜନୈତିକ ସୁବିଧା ହାସଲ କଲା । ପ୍ରତାପ ଦେଓଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆଠମଲ୍ଲିକରେ କଦମ୍ବ ରାଜବଂଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବାଠାରୁ ଏହି ରାଜବଂଶର ବୟାଳିଶି ଜଣ ଶାସକ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ୩୭ତମ ଶାସକ ଲଛେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ (୧୮୦୮-୧୮୨୫) ଓ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେଓ (୧୮୨୫ -୧୮୫୨) ସଫଳତାର ସହ ଶାସନ କଲେ । ୧୮୫୨ରେ ଆଠମଲ୍ଲିକର ରାଜଗାଦି ଅଧିକାର କଲେ ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ, ଯିଏ କି ଜଣେ ଭକ୍ତ ଓ ଉପାସକ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ପାଇଁ ପଞ୍ଚଧାରା ପାହାଡ଼ର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ତିତ ଢ଼ଳେଇପଥରକୁ ଯାଉଥିଲେ । ୧୮୭୧ରେ କଇଁତ୍ରାଗଡ଼ରେ(ବର୍ତ୍ତମାନ ଆଠମଲ୍ଲିକ) ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଯାହାକି ଆଠମଲ୍ଲିକ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଥମ ବିଦ୍ୟାଳୟ । ଆଉ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ ଯେ ରାଜବାଟୀର ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ ସେ କେତେକ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କୁ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରୁ ଆଣି ରଖାଇଥିଲେ । ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ଦେଓଙ୍କ ଶାସନ ଏକ ରାଜନୈତିକ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା ୧୮୬୨-୬୩ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ବଳ ବିଶ୍ୱାସ ନାମକ ଜଣେ ସରବରକାର ବିଦ୍ରୋହ କଲେ । ବଳ ବିଶ୍ୱାସ ଥିଲେ ପଇଁଛଖୋଳ ପରଗଣାର ଜାମୁଡୋଲି ଗ୍ରାମର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେ କି ଆଠମଲ୍ଲିକର ଆଠୋଟି ମଲ୍ଲିକ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଓ ଯାହାର କି ଆଠମଲ୍ଲିକର ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ଅସନ୍ତୋଷଜନକ ସମ୍ପର୍କ ରହିଆସୁଥିଲା ୧୮୪୭ରୁ । ବଳ ବିଶ୍ୱାସଙ୍କ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ତିକ୍ତ ହେଲା ଯେତେବେଳେ ୧୮୬୩ରେ ବଳ ବିଶ୍ୱାସ ଅନେକ ଅନାବଦୀ ଜମିକୁ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଣତ କରି ଦଖଲ କଲେ କିନ୍ତୁ ସେହି ଜମି ପାଇଁ ଖଜଣା ଦେବାକୁ ମନାକଲେ । ଏଣୁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ଫଳରେ କେତେମାସ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ ହଠାତ ବଳ ବିଶ୍ୱାସ ଆଠମଲ୍ଲିକ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାର ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଗ୍ରାମରେ ଲୁଟତରାଜ କଲେ ଓ ଗ୍ରାମଗୁଡିକ ପୋଡିଦେଲେ । ଅବଶ୍ୟ ରାଜା ଇଂରେଜ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ସହାୟତାରେ ତାକୁ ଦମନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହେଲେ ।
ରାଜା ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ଦେଓଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ଯେ କି ୧୮୭୭ରୁ ୧୯୦୧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କଲେ । ତାଙ୍କର ରାଜତ୍ୱ କାଳରେ ଆଠମଲ୍ଲିକ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଉନ୍ନତି କରିପାରିଥିଲା । ଫଳତଃ ଇଂରେଜ ସରକାର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମହାରାଜା ଉପାଧୀରେ ଭୂଷିତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପଣ୍ଡିତ ସର୍ବସ୍ୱର ଏକ ସଂଶୋଧିତ ସଂସ୍କରଣ ପ୍ରକାଶରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେ ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷାର ଜଣେ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ । ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ପ୍ରକାଶିତ ହେବାରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ଅତୁଳନୀୟ । ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ଇଂରାଜୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବ ଗୋଟିଏ ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷା ସଂସ୍ଥା ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ରାଜ୍ୟ ବସୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଯୋଗାଇ ଦେବା ପାଇଁ ଏକ ଆର୍ୟୁବେଦ ଓ ଦୁଇଟି ଭେଷଜ ଡାକ୍ତରଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟରେ କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା । ଯାହା ଫଳରେ ୧୮୯୦ରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖାଦେଲା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇ ଦେବାପାଇଁ ସମସ୍ତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଯାହାଦ୍ୱାରା ପଡୋଶୀ ରାଜ୍ୟଗୁଡିକରୁ ଅନେକ ଲୋକ ନିଜ ଘରଦ୍ୱାର ଛାଡି ଆଠମଲ୍ଲିକରେ ସ୍ଥାୟୀ ବସବାସ କରିବାପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ ।
ମହାରାଜା ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଓଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବିଭଦେନ୍ଦ୍ର ଦେଓ (୧୯୦୧-୧୯୧୮) ଓ ଓ ତାଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ଆଠମଲ୍ଲିକର ରାଜସିଂହାସନ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ୧୯୧୮ରେ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବେଳକୁ ସେ ଥିଲେ ନାବାଳକ । ଏଣୁ ୧୯୨୫ରେ ସେ ପ୍ରକୃତ ଶାସନ କ୍ଷମତା ଅଧିକାର କଲେ । ତାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ସେ ଆଠମଲ୍ଲିକକୁ ଆଠମଲ୍ଲିକ ସଦର ଓ କିଶୋରନଗର ସଦର ନାମରେ ଦୁଇଗୋଟି ସବ୍ ଡିଭିଜନରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଆଠମଲ୍ଲିକରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ସେ ଏକ ପ୍ରଜବତ୍ସଳ ଓ ସାହିତ୍ୟାନୁରାଗି ରାଜା ଥିଲେ।
ଏହି ପରି କିଶୋରଚନ୍ଦ୍ର ଦେଓ ଥିଲେ ଆଠମଲ୍ଲିକର ଶେଷ ରାଜା ଯାହାଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ କାଳରେ ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ।
୧୯୪୮ ମସିହାରେ କିଶୋର ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଏହା ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥାଇ ଭାରତ ସହିତ ମିଶିଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅର୍ଥାତ ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ଜିଲ୍ଲା ପୁନର୍ଗଠନ ସମୟରେ ଏହା ଅନୁଗୋଳ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ସବ୍ ଡ଼ିଭିଜନ ହୋଇ ରହିଲା ।
ଆଠମଲ୍ଲିକ ଗଡ଼ଜାତର ଶାସକ
ପ୍ରାକ୍‌ ସ୍ୱାଧୀନତା କାଳରେ ଆଠମଲ୍ଲିକ ଗଡଜାତର ଶାସକମାନେ ହେଲେ:
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ଅନୁଗୋଳ ଜିଲ୍ଲା ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ
ବସ୍ତ୍ର ହରଣ
ବସ୍ତ୍ର ହରଣ, ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଏକ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର । ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ପ୍ରଯୋଜନା କରିଥିଲେ ରବିନ୍ଦ୍ର ସାହୁ । ଶୀର୍ଷାନନ୍ଦ ଦାସ କାନୁନ୍‌ଗୋ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ସଂଳାପ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଶିଶିର ମିଶ୍ର ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର କାହାଣୀ ଓ ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ।
ବିଜୟ ମହାନ୍ତି, ମହାଶ୍ୱେତା ରାୟ, ଉତ୍ତମ ମହାନ୍ତି, ଶ୍ରୀରାମ ପଣ୍ଡା, ଅପରାଜିତା ମହାନ୍ତି, ମିହିର ଦାସ, ହର ପଟ୍ଟନାୟକ, ଅସୀତ ପତି, ସୁଜାତା ଆନନ୍ଦ, ଧୀର ବିଶ୍ୱାଳ, ସୁରେଶ ବଳ, ବୈଶାଳୀ ପରିଡ଼ା, ରୁନୁ ପରିଜା, ଜୟୀରାମ ସାମଲ, ବ୍ରଜ ସିଂହ, ଦୁଃଖିରାମ ସ୍ୱାଇଁ, ରବିନ୍ଦ୍ର ସାହୁ, ଅଶ୍ରୁମୋଚନ ମହାନ୍ତି, ସଂଗ୍ରାମ ବିଶ୍ୱାଳ, ଗ୍ଲୋରିଆ ମହାନ୍ତି, ଅରବିନ୍ଦ ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ, ଦେବୁ ବ୍ରହ୍ମା, ରାଇମୋହନ ପରିଡ଼ା, ଭୂପତି, ଭବାନୀ ମହାପାତ୍ର, ସରସ୍ୱତୀ, ହିମାଂଶୁ ପରିଜା, ନରେନ୍ଦ୍ର ବିଶ୍ୱାଳ, ରମା ମହାରଣା, ଡିସ୍କୋ, ଶାନ୍ତି, ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଦି କଳାକାରମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।
ଗୀତ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ
ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କର, ଜୁଗଳ କିଶୋର ଓ ତିଳକ ରାଜ । ଶୀର୍ଷାନନ୍ଦ ଦାସ କାନୁନ୍‌ଗୋ ଓ ନିଜାମ ଆଦି ଗିତୀକାରମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ଗୀତ ରଚନା କରିଥିଲେ । ମହମ୍ମଦ ଅଜିଜ୍, ଅଞ୍ଜନା ଦାସ, କବିତା କ୍ରୀଷ୍ଣମୂର୍ତ୍ତୀ, ଦେବାଶିଷ ମହାପାତ୍ର, ତିଳକ ରାଜ, ବିନୋଦ ସୈଗଲ୍, ଜୟଶ୍ରୀ ଶିବରାମ, ମେହୁଲ କୁମାର ଆଦି କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିରେ କଣ୍ଠଦାନ କରିଥିଲେ ।
ମାର୍ଗାରେଟ ହାମିଲଟନ (ବୈଜ୍ଞାନିକ)
ମାର୍ଗାରେଟ ହିଫିଲ୍ଡ ହାମିଲଟନ (ଇଂରାଜୀ: Margaret Heafield Hamilton, ଜନ୍ମ ୧୯୩୬ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୧୭) ଜଣେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବିଜ୍ଞାନୀ,  ସିଷ୍ଟମ ଇଞ୍ଜିନିୟର, ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ ମାଲିକ । ସେ ଏମଆଇଟି ଇନଷ୍ଟ୍ରୁମେଣ୍ଟେସନ ଲାବୋରୋଟୋରୀର ସଫ୍ଟଓଏର ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ବିଭାଗର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ । ଏହି ବିଭାଗ ଆପୋଲୋ ସ୍ପେସ ପ୍ରୋଗ୍ରାମର ଫ୍ଲାଇଟ ଭିତର ସଫ୍ଟଓଏରର ବିକାଶ କରିଥିଲା । ଆପୋଲୋ ୧୧ର କଠିନ ସମୟରେ ହାମିଲଟନଙ୍କ ଦଳର କାମ ଏହି ଯାନକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଉହ୍ଲାଇବାର ବନ୍ଦରୁ ରୋକିଥିଲା । ୧୯୮୬ ମସିହାରେ ସେ ମାସାଚୁସେଟ୍ସର କ୍ୟାମ୍ବ୍ରିଜ ରେ ହାମିଲଟନ ଟେକନୋଲୋଜି, Inc.ର ସିଇଓ ହୋଇଥିଲେ । କମ୍ପାନିଟି ହାମିଲଟନଙ୍କ ସିଷ୍ଟମ ଓ ସଫ୍ଟଓଏର ଡିଜାଇନ ପାଇଁ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ ବିଫୋର ଦି ଫାକ୍ଟ (DBTF) ପାରାଡାଇମକୁ ଆଧାର କରି ଓ ଇଉନିଭର୍ସାଲ ସିଷ୍ଟମ୍ସ ଲାଙ୍ଗୁଏଜକୁ ନେଇ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।
ନିଜେ ଜଡ଼ିତ ଥିବା ୬୦ ଗୋଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ଛ'ଟି ପ୍ରୋଗ୍ରାମକୁ ଭିତ୍ତି କରି ହାମିଲଟନ ୧୩୦ରୁ ଅଧିକ ପେପର, ପ୍ରୋସିଡିଂ ଓ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଆମେରିକାନ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଶ୍ରେଣୀ:ମହିଳା କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଶ୍ରେଣୀ:ଅର୍ଲହାମ କଲେଜ ଛାତ୍ର ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୩୬ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି
କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମନିଟର
ଏକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମନିଟର ହେଉଛି ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଉପକରଣ (ଆଉଟପୁଟ୍ ଡିଭାଇସ୍) ଯାହା ଚିତ୍ରକଳା କିମ୍ବା ପାଠ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ । ଏକ ମନିଟର ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ ଉପକରଣ (ଭିଜୁଆଲ୍ ଡିସପ୍ଲେ), କିଛି ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାରର ସର୍କିଟ, କେସିଙ୍ଗ୍ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣକୁ ନେଇ ଗଠିତ । କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ କରାଯାଉଥିବା କାମର ଫଳାଫଳ ବା ଆଉଟପୁଟ୍ ଏହି ମନିଟରରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟର କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶର ଫଳାଫଳ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।  ଆଧୁନିକ ମନିଟରରେ ଥିବା ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ ଉପକରଣ (ଡିସପ୍ଲେ ଡିଭାଇସ୍) ସାଧାରଣତ ଏଲଇଡି ଆଲୋକ (TFT-LCD) ସଂଯୋଜିତ ଥିବ ଏକ ପତଳା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଟ୍ରାନଜିଷ୍ଟର ତରଳ ସ୍ଫଟିକ୍ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଉପକରଣ । ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ମନିଟରଗୁଡିକରେ ଏକ କ୍ୟାଥୋଡ୍ ରଶ୍ମୀ ଟ୍ୟୁବ୍ (CRT) ଏବଂ କିଛି ପ୍ଲାଜମା (ଗ୍ୟାସ୍-ପ୍ଲାଜମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ତେବେ VGA, ଡିଜିଟାଲ୍ ଭିଜୁଆଲ୍ ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ (DVI), HDMI, ଡିସପ୍ଲେ ପୋର୍ଟ, USB-C, ଲୋ-ଭୋଲଟେଜ୍ ଡିଫେରିଏଲ୍ ସିଗନାଲ୍ (LVDS) କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ସଂଯୋଜକ ଏବଂ ସିଗନାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ମନିଟରଗୁଡ଼ିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
ମୂଳତଃ ତଥ୍ୟ (ଡ଼ାଟା) ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପାଇଁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମନିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଟେଲିଭିଜନ୍ ସେଟର ମନିଟର ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ୧୯୮୦ ଦଶକରୁ କମ୍ପ୍ୟୁଟରଗୁଡିକ (ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମନିଟରଗୁଡିକ) ଉଭୟ ତଥ୍ୟ (ଡାଟା) ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଟେଲିଭିଜନଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଜନିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରୁଛି । ଟେଲିଭିଜନ ଭଳି କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ମନିଟର ବି କଳା-ଧଳା ଏବଂ ରଙ୍ଗିନ ହୁଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସାଇଜର ବି ହୁଏ । ଅଧୁନା ଟେଲିଭିଜନ ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମନିଟରର ସାଧାରଣ ଆକାରର ଅନୁପାତ ୪:୩ରୁ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ୧୬:୧୦ ଓ ୧୬:୯କୁ ବଦଳିଛି ।
ପାରମ୍ପାରିକ ଟେଲିଭିଜନ୍ ସେଟ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଆଧୁନିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମନିଟରଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସହଜରେ ଅଦଳବଦଳ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ତଥାପି, ଯେହେତୁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମନିଟରଗୁଡ଼ିକରେ ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ୍ ସ୍ପିକର କିମ୍ବା ଟିଭି ଟ୍ୟୁନର୍ (ଯେପରିକି ଡିଜିଟାଲ୍ ଟେଲିଭିଜନ୍ ଆଡାପ୍ଟର) ନ ଥାଏ, ବାହ୍ୟ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର ବିନା ଟିଭି ସେଟ୍ ଭାବରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମନିଟର ବ୍ୟବହାର କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବିଜ୍ଞାନ
କୋୟୋଟ
କୋୟୋଟ ଏକ କେନାଇନ ବା କୁକୁର (canine) ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀ ଯିଏ ଉତ୍ତର ଆମେରିକାରେ (North America) ବାସ କରନ୍ତି । ସମ୍ପର୍କୀୟ ଗ୍ରେ ଉଲ୍ଫ ବା ଗଧିଆଠାରୁ ଏହା ଛୋଟ ଓ ପ୍ରାଚ୍ୟ ଉଲ୍ଡ (eastern wolf) ବା ଗଧିଆ ଓ ଲାଲ ଉଲ୍ଫଠାରୁ (red wolf) ଅଳ୍ପ ଛୋଟ । ଏହାର ଅଧିକ ହିଂସ୍ର, ଏହାକୁ ପ୍ରାଣୀବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆମେରିକାନ ଜାକାଲ କ‌ହନ୍ତି । ଏହାର କିଛି ଐତିହାସିକ ନାମ ମଧ୍ୟରରୁ ପ୍ରେୟାରି ଉଲ୍ଫ ଓ ବ୍ରସ ଉଲ୍ଫ ଉଲ୍ଲଖନୀୟ ।
ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ଓ ମେକ୍ସିକୋ ଓ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକାରେ ଏମାନେ ବ‌ହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିବାରୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ସ୍ୱଳ୍ପ ଚିନ୍ତାଜନ‌କ (least concern|) ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏ କଥା ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ୟୁନିଅନ ଫର କଞ୍ଜରଭେସନ ଅଫ ନେଚର (International Union for Conservation of Nature) ସଂସ୍ଥା ପ୍ରକାଶ କରିଛି । ଏହି ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମାନବ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପରିବେଶ ସ‌ହିତ ଖାପ ଖୁଆଇ ପାରିବାର ପ୍ରତିଭା ଅଛି । ନିଜର କ୍ଷେତ୍ର କୋୟୋଟ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଲାଗିଛି ଓ ପାନାମା କେନାଲ (Panama Canal) ପାରି ହୋଇ ପୂର୍ବ ଆମେରିକାରେ ସ‌ହର ଦିଗକୁ ମୁହାଁଉଥିବା ସନ ୨୦୧୩ରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ।
ଉତ୍ତର ଆମେରିକାର ଆଦିମ ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କର (Native American) ଲୋକ‌କଥାରେ କୋୟୋଟ ଏକ ମୂଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏହି ଲୋକକଥାର କାହାଣୀରେ କୋୟୋଟକୁ ଏକ ଠକ ବା ଚାଲବାଜ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ଓ ସେ ତାର ଚେହେରା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ପ୍ରକୃତ କୋୟୋଟରୁ ମଣିଷ ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ । ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଠକାମୀ ଓ ହାସ୍ୟରସ ସାହାଯ୍ୟରେ କୋୟୋଟ ବିଦ୍ରୋହ କରେ । ମେସୋଆମେରିକାରେ (Mesoamerican cosmology) ଏହାକୁ ଏକ ମିଲିଟାରୀ ଯୋଦ୍ଧା ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ଆମେରିକାରେ ୟୁରୋପର କଲୋନୀ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ ଆଙ୍ଗ୍ଲୋ-ଆମେରିକା ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହାକୁ ଏକ ଭୀରୁ ଓ ଅବିଶ୍ୱାସୀ ପ୍ରାଣୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ବ୍ରଜମୋହନ ଠାକୁର
ବ୍ରଜମୋହନ ଠାକୁର (୨୫ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୧୬ - ୧୩ ଜୁଲାଇ ୧୯୮୫) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ଭାବରେ ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ପାଟଣାଗଡ଼ ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ରୁ ୮ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା କୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଜନ୍ମ, ପରିବାର ଓ ଶିକ୍ଷା
ବ୍ରଜମୋହନ ଠାକୁର ୧୯୧୬ ମସିହାର ଫେବୃଆରୀ ୨୫ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଠାକୁର ଓ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ ରେବତୀ ଠାକୁର ।
ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ
ବ୍ରଜମୋହନ ଠାକୁର ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର କର୍ମୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ଭାବରେ ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ମୃତ୍ୟୁ
ବ୍ରଜମୋହନ ଠାକୁର ୧୯୮୫ ମସିହାର ଜୁଲାଇ ୧୩ ତାରିଖରେ ୬୯ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୧୬ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୫ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:୮ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
ବଡ଼କାଠିଆ
ବଡକାଠିଆ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଗାଁ ଅଟେ । ଏହା ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ଗାଁର ପରିବାର ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ହେବ ଏବଂ ଲୋକସଂଖ୍ୟା ପାଖାପଖି ୪୦୦୦ରୁ-୫୦୦୦ ହେବେ । ଏଠାର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବିକ ହେଉଛି ଚାଷ କିନ୍ତୁ ଏବେକାର ଯୁବପିଢିମାନେ ସହର ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାୟ ୮୦% ଲୋକ ଶିକ୍ଷିତ ।
ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା
ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଛି । ତେଣୁ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତି ପରେ ପାଖ ଗାଁରେ (ଓଡ଼ିଶ ) ଥିବା ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପଢିବାପାଇଁ ଯାନ୍ତି, ଯାହାକି ୫ କି.ମି. ଦୂର ହେବ ।
ସ୍ୱେତାନା ପିରୋନ୍‌କୋଭା
ପିରୋନ୍‌କୋଭା ୨୦୦୫ରେ ଇସ୍ତାନାବୁଲ୍ କପ୍‌ରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଡବ୍ଲ୍ୟୁଟିଏ ଟୁର୍ ଖେଳିଥିଲେ ଓ ଖେଳ ଜିବନର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ମଝିମଝିଆ ସଫଳତା ପାଇଥିଲେ । ଏହ ୨୦୧୦ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ୧-୪ ରେକର୍ଡ୍‌ରେ ମ୍ଯାଚ୍ ଜିତି ୱିମ୍ବେଲ୍‌ଡ଼ନ୍ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୁଲ୍‌ଗେରିଆ ଖେଳାଳି ଭାବେ କୌଣସି ଏକ ଗ୍ରାଣ୍ଡସ୍ଲାମ୍ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ସେମିଫାଇନାଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲେ । ଏହି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୦ରେ ତାଙ୍କ ଡବ୍ଲ୍ୟୁଟିଏ କ୍ରମାଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ୩୧ ନଂରେ ପ‌ହଁଞ୍ଚିଥିଲା । ଏହା ପରବର୍ଷ ୱିମ୍ବେଲ୍‌ଡ଼ନ୍‌ରେ ସେ କ୍ୱାର୍ଟର୍‌ଫାଇନାଲ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ‌ହଁଞ୍ଚିଥିଲେ ଓ ଦି ୱିମ୍ବେଲ୍‌ଡ଼ନ୍ ଡାର୍କ୍‌ହର୍ସ୍‌ର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ନାଟକୀୟ କ୍ରମାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ସ‌ହ ସେ ଗ୍ରାଣ୍ଡ୍‌ସ୍ଲାମ୍ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ମଧ୍ୟ ବ‌ହୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।
ବଡ଼କାଠିଆ
ଆକର୍ଷଣ
ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ବଡ଼ ପୋଖରୀ ପାଖରେ ମାଁ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ଶାଳ ଅବସ୍ଥିତ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବଡ଼ ଧୁମ୍ ଧାମ୍ରେ ମାଁ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ହୁଏ ।
ସ୍ୱେତାନା ପିରୋନ୍‌କୋଭା
ପିରୋନ୍‌କୋଭା ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଡବ୍ଲ୍ୟୁଟିଏ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ୨୦୧୪ ଆପିଆ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟରେ ତିନି ଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୧୦ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ଏକାଧାରରେ ପରାସ୍ତ କରି ଜିତିଥିଲେ । ସେ ୨୦୧୬ ଫ୍ରେଞ୍ଚ୍ ଓପେନ୍‌ରେ ବିଶ୍ୱ କ୍ରମାଙ୍କ ୨ ରାଡ଼୍‌ୱାନ୍‌ସକାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି କାୱରାଟର୍‌ଫାଇନାଲ୍‌ରେ ପ‌ହଁଞ୍ଚିଥିଲେ । ଏହାକୁ ମିଶାଇ ପିରୋନ୍‌କୋଭା ସର୍ବମୋଟ ୧୨ ଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ୧୦ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ । ୨୦୧୭ ୱିମ୍ବେଲ୍‌ଡ଼ନ୍ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପରେ ପିରୋନ୍‌କୋଭ, ନିଜର ମହିଳା ପୋଷାକ ଓ ଜୀବନ ଶୈଳୀ ବ୍ରାଣ୍ଡ୍, ପିରୋନେଟିକ୍‌ର ବଜାର ପ୍ରବେଶ କରାଇଥିଲେ । ସେ ନ୍ୟୁୟର୍କ୍ ଟାଇମ୍‌ସଦ୍ୱାରା "cerebral" grass-court abilities ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ ଓ ଏମ୍ଏସ୍ଏନ୍‌ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍‌ର ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ ।
ବଡ଼କାଠିଆ
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଲାର ଗାଆଁ ଓ ସହର
ସ୍ୱେତାନା ପିରୋନ୍‌କୋଭା
ସମ୍ମାନ
ବୁଲ୍‌ଗେରିଆରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉନ୍ନତି କରୁଥିବା ଖେଳାଳି - ୨୦୦୫
ଏକ‌କ ପ୍ରଦର୍ଶନ
Current through the ୨୦୧୭ ୱିମ୍ବେଲ୍‌ଡ଼ନ୍ ପ୍ରତିଯୋଗିତା.
ଯୋଡ଼ା ପ୍ରଦର୍ଶନ
Current through the 2014 US Open
ବାହ୍ୟ ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୮୭ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଣୀ:ବୁଲଗେରିଆର ମହିଳା ଟେନିସ୍ ଖେଳାଳି ଶ୍ରେଣୀ:ବୁଲଗେରିଆର ଅଲିମ୍ପିକ୍‌ସ ଟେନିସ୍ ଖେଳାଳି ଶ୍ରେଣୀ:ପ୍ଲୋଭ୍‌ଦିଭ୍‌ର ଖେଳାଳି ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୮ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅଲିମ୍ପିକ୍‌ସର ଟେନିସ୍ ଖେଳାଳି ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୨ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅଲିମ୍ପିକ୍‌ସର ଟେନିସ୍ ଖେଳାଳି ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୬ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅଲିମ୍ପିକ୍‌ସର ଟେନିସ୍ ଖେଳାଳି
ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା
ଏଲୋରା (ଈଂରାଜୀରେ Ellora, ମରାଠୀ ଭାଷାରେ वेरूळ, ମରାଠୀ ଉଚ୍ଚାରଣ - ୱେରୁଳ୍) ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ ଭାରତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର ଔରଙ୍ଗାବାଦ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଗୋଟିଏ ବିଶାଳକାୟ ପଥରକୁ କାଟି ନିର୍ମିତ ଗୁମ୍ଫା-ମନ୍ଦିର ଭାବେ ଏହା ବିଶ୍ୱରେ ସର୍ବବିଦିତ । UNESCO ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିରରେ ବୌଦ୍ଧ, ହିନ୍ଦୁ ଓ ଜୈନ ଧାର୍ମିକ ଭାବନା ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି । ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଶିଳ୍ପକଳା ଖ୍ରୀ. ୬୦୦-୧୦୦୦ ସମୟର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୬ରେ ଗୋଟିଏ ଶିଳାକୁ କାଟି ନିର୍ମିତ କୈଳାସ ମନ୍ଦିର ବିଶ୍ୱର ବୃହତ୍ତମ ପ୍ରସ୍ତର-ଖୋଦିତ ମନ୍ଦିର । ଏକ ରଥର ଆକୃତିରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ । କୈଳାସ ମନ୍ଦିରରେ ଶିବଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ବହୁ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି, ବୈଷ୍ଣବ-ଶାକ୍ତ-ଶୈବ ପରମ୍ପରାର ପୌରାଣିକ ଗଳ୍ପର ଚିତ୍ର, ରାମାୟଣ-ମହାଭାରତ କଥା ଇତ୍ୟାଦି ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।
ଚରଣାଦ୍ରି ନାମକ ପାହାଡ଼ର ବାସାଲ୍ଟ ଆଗ୍ନେୟ ଶିଳା ଚଟ୍ଟାଣରେ ଶତାଧିକ ଗୁମ୍ଫା ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରୁ ମାତ୍ର ୩୪ଟି ଗୁମ୍ଫା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି ଗୁମ୍ଫା (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧ରୁ ୧୨) ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ, ୧୭ଟି ଗୁମ୍ଫା (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୩ରୁ ୨୯) ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଓ ୪ଟି ଗୁମ୍ଫା (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୦ରୁ ୩୪) ଜୈନ ଧର୍ମରେ ଖ୍ରିୀଷ୍ଟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ପ୍ରଚଳିତ ଦେବଦେବୀ, ସନ୍ଥ, ପୌରାଣିକ କଥାର ଶିଳାଚିତ୍ର, ମୂର୍ତ୍ତିକଳା, ମଠ, ବିହାର ଇତ୍ୟାଦିର ଛାପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପରସ୍ପର ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ସମୟରେ ଏହି ତିନୋଟି ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ଧାର୍ମିକ ଐକ୍ୟ ଓ ସହିଷ୍ଣୁତା ରହିଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ । ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ପରି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଶାସକଙ୍କ ରାଜୁତି ସମୟରେ କିଛି ହିନ୍ଦୁ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା, ଯାଦବ ରାଜବଂଶର ଶାସକଙ୍କ ସମୟରେ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା । ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜା, ବଣିକ ଶ୍ରେଣୀ, ଅନ୍ୟ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଧନୀ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ ଏହି ସବୁ ଗୁମ୍ଫାର ଖୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିର ଗୁଡ଼ିକ ମଠ, ବିହାର, ମନ୍ଦିର ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ପୁଣି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥ ଉପରେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖି ଏହା ସେକାଳର ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବପର । ଔରଙ୍ଗାବାଦର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ୨୯ କିଲୋମିଟର୍ (୧୮ ମାଇଲ୍) ଦୂରରେ ଓ ମୁମ୍ବାଇ ନଗରର ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ୩୦୦ କିଲୋମିଟର୍ (୧୯୦ ମାଇଲ୍) ଦୂରରେ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାସମୂହ ଅବସ୍ଥିତ । ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫା ଓ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମରାଠାୱାଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ତଥା ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଭାଗଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷିତ ଐତିହାସିକ ପୀଠ ।
ନାମକରଣର ଇତିହାସ
ୱେରୁଳ୍ ଓ ଏଲୁରା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଏଲୋରା ହେଉଛି ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ନାମ ଏଲାପୁରର ଅପଭ୍ରଂଶ । ୮୧୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସମୟର ବରୋଦା ଶିଳାଲେଖରେ ଏହି "ଗହ୍ୱରର ମହାନତା" ଓ "କୃଷ୍ଣରାଜଙ୍କ ସମୟରେ ଏଲାପୁରରେ ଏହି ଗହ୍ୱରର ଖୋଦନ ବା ନିର୍ମାଣ" ବିଷୟର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ । ବରୋଦା ଶିଳାଲେଖରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଗହ୍ୱର ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୬ର କୈଳାସ ମନ୍ଦିର ଆଡ଼କୁ ଇଙ୍ଗିତ କରିଥାଏ । ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଗୁମ୍ଫାର ନାମ ସହିତ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ “ଗୁହା” (ମରାଠୀରେ "ଲେଣା" ବା "ଲେଣୀ") ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥାଏ ।
ଅବସ୍ଥିତି ଓ ଭୌଗୋଳିକ ଗଠନ
ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାସମୂହ ଔରଙ୍ଗାବାଦ ସହରରୁ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ୨୯ କିଲୋମିଟର୍ (୧୮ ମାଇଲ୍) ଦୂରରେ, ମୁମ୍ବାଇ ନଗରରୁ ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ୩୦୦ କିଲୋମିଟର୍ (୧୯୦ ମାଇଲ୍) ଦୂରରେ ତଥା ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫାସମୂହରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ୧୦୦ କିଲୋମିଟର୍ (୬୨ ମାଇଲ୍) ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଅଂଶବିଶେଷ ତଥା ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍ଗୀରଣରୁ ସୃଷ୍ଟ ଡେକାନ୍ ଟ୍ରାପ୍‍ର ବାସାଲ୍ଟ ଶିଳା ଚଟ୍ଟାଣ ବକ୍ଷରେ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାର ଖୋଦନ କରାଯାଇଛି । ଚାକମୟ କଳ୍ପରେ (Cretaceous period) ହୋଇଥିବା ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍ଗୀରଣ ଏହି ଶିଳା ଚଟ୍ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଇପାରେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଛି । ଏହି ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଚଟ୍ଟାଣରେ ସ୍ତରୀଭୂତ ଶିଳାର ଉନ୍ମେଶ ହୋଇଥିଲା ଓ ସ୍ଥପତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।
କାଳକ୍ରମ
ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଔପନିବେଶିକ କାଳରୁ ଏଲୋରାର ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଗବେଷଣା କରାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ବୌଦ୍ଧ, ହିନ୍ଦୁ ଓ ଜୈନ ଶୈଳୀର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ବା ଅଧିବ୍ୟାପନ ଏହି ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ନିର୍ମାଣ ତଥା ଐତିହାସିକ କାଳକ୍ରମକୁ ନେଇ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ ବା ବିବାଦଗୁଡ଼ିକ ହେଲା : ଏଲୋରା ସହିତ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ, କର୍ଣ୍ଣାଟକସ୍ଥିତ ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା, ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶର ଅଭିଲେଖ, ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଖନନ ଓ ତତ୍-ସଂଲଗ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମିଳିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଲେଖା ଇତ୍ୟାଦିର ତୁଳନାତ୍ମକ ତଥ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଐତିହାସିକ ଓ ଗବେଷକମାନେ କେତେକ ବିଷୟରେ ଏକମତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଗେରି ହକ୍‍ଫିଲ୍ଡ ମାଲାନ୍ଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଗବେଷକଙ୍କ ମତାନୁଯାୟୀ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାର ନିର୍ମାଣ ସମୟକ୍ରମକୁ ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ ୩ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ :
ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ (୧-୧୨)
ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଖ୍ରୀ. ୬୩୦ରୁ ନେଇ ୭୦୦ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଖ୍ରୀ. ୬୦୦ରୁ ନେଇ ୭୩୦ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ । ପ୍ରଥମେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ଏଲୋରାର ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବପୁରାତନ । ଖ୍ରୀ. ୪୦୦ରୁ ୬୦୦ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ସୋପାନରେ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧-୫ ଓ ଖ୍ରୀ. ୬୫୦ରୁ ୭୫୦ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୋପାନରେ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୬-୧୨ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ଶୌଧ ଅନୁସାରେ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ସମୟ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁମ୍ଫା ୬ ସର୍ବପୁରାତନ, ତାହା ପରେ କ୍ରମାନୁଯାୟୀ ୫, ୨, ୩, ୫ (ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ), ୪, ୭, ୮, ୧୦, ୯ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶେଷରେ ୧୧ (ଦୋ ତାଲ୍ – ଦ୍ୱିତଳ) ଓ ୧୨ (ତିନ୍ ତାଲ୍ – ତ୍ରିତଳ) ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ।
୧୨ଟି ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରୁ ୧୧ଟି ଗୁମ୍ଫାକୁ ବୌଦ୍ଧ ବିହାର ବା ମଠ କୁହାଯାଇପାରିବ ଯେଉଁଥିରେ ବଡ଼ ପ୍ରାର୍ଥନା ଗୃହ, ବହୁତଳ ଅଟ୍ଟାଳିକାମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ସେଥିରେ ବୌଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଆବାସ ସ୍ଥଳ, ଶୟନ କକ୍ଷ, ରୋଷଗୃହ ଓ ଅନ୍ୟ କୋଠରୀମାନ ପାହାଡ଼ ବକ୍ଷକୁ ଖୋଳି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ଖୋଦିତ ପ୍ରସ୍ତର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ, ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟ ସନ୍ଥମାନଙ୍କ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ । କିଛି ଗୁମ୍ଫାରେ ଶିଳା ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା କାଷ୍ଠ୍ୟ ନିର୍ମିତ ମୂର୍ତ୍ତିର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।
ବୌଦ୍ଧ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁମ୍ଫା ୫, ୧୦ ଓ ୧୨ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏଲୋରାର ସବୁ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରେ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୫ର ଏକ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ରହିଛି । ଗୁମ୍ଫା ୫ର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ପ୍ରସ୍ତର ପିଣ୍ଡା (ବା ମେଜ) ଓ ଗୁମ୍ଫା ଶେଷ ଭାଗରେ ଏକ ବୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିମା ରହିଛି । ଏଲୋରାର ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୫ ଓ ମୁମ୍ବାଇର ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ନିକଟସ୍ଥ କୃଷ୍ଣଗିରିର (ବା କାହ୍ନେରି) ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୧ର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଏକ ପ୍ରକାରର ଓ ଭାରତରେ କେବଳ ଏହି ଦୁଇଟି ବୁଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାରେ ଏପରି ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଅନୁସୃତ ହୋଇଛି । ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧ରୁ ୯ ବୌଦ୍ଧ ମଠ ବା ବିହାର ହୋଇଥିବା ସ୍ଥଳେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଗୁମ୍ଫା ଭାବେ ପରିଚିତ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୦ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କକ୍ଷ ।
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଗୁମ୍ଫା
ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୦ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ । ଏହା ଏକ ଚୈତ୍ୟ ଗୃହ ଓ ଏହାର ନାମ “ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଗୁମ୍ଫା” । ଯେ ସବୁ କିଛି କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରନ୍ତି, ସେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଶବ୍ଦଟି ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥପତିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଖ୍ରୀ. ୬୫୦ ବେଳକୁ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଟି ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଗୁମ୍ଫାକୁ “ବଢ଼େଈ ଗୁମ୍ଫା” ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ବାହ୍ୟ ଗଠନ କାଷ୍ଠ୍ୟ ଅଭ୍ୟନ୍ତରର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାରୁ ଏପରି ନାମ ରଖାଯାଇଛି । ଦ୍ୱିତଳ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଚୈତ୍ୟ ଗୃହର (ବା ପ୍ରାର୍ଥନା କକ୍ଷ) ଛାତଟି ଏକ ଗୀର୍ଜାଘର ବା ସ୍ତୁପ ପରି ଆକାରର । ଚୈତ୍ୟଗୃହର ଗର୍ଭରେ ଧର୍ମୋପଦେଶ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ମୁଦ୍ରାରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ୧୫ ଫୁଟ୍ ଉଚ୍ଚ ଏକ ପ୍ରତିମା ରହିଛି । ପ୍ରଥମ ମହଲାରେ ସ୍ତୁପଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ବାଲ୍‍କନି (Balcony) ପରି ଏକ ଛଜ୍ଜା ବା ଛାତ ମଣ୍ଡପ ରହିଛି ।
ଗୁମ୍ଫା ୧୦ରେ ବିହାର, ଗୀର୍ଜାଘର ପରି ଏକ ପୂଜା ଗୃହ, ପଛ କାନ୍ଥରେ ୪ଟି ଓ ଡାହାଣ ପଟ କାନ୍ଥରେ ୪ଟି ଲେଖାଏଁ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ୮ଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ ସାମନା ପଟକୁ ଏକ ବାରଣ୍ଡା ରହିଛି । ଏଲୋରାର ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଏଇଟି ଏକମାତ୍ର ଚୈତ୍ୟ ଗୃହ ଓ ଏହାର ଗଠନ ଅଜନ୍ତାର ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୯ ଓ ୨୬ ପରି । ଗବାକ୍ଷ, ଚନ୍ଦ୍ରଶାଳ ବା ତୋରଣ ପରି ଅର୍ଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଝରକା ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୦ର ବିଶେଷତା ଏବଂ ଏକ ସୁଡ଼ଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଏହି ଗୁମ୍ଫାଟି ୯ ନମ୍ବର ଗୁମ୍ଫା ସହିତ ସଂଯୋଜିତ ହୋଇଛି ।
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଗୁମ୍ଫାଟି ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଗମ୍ବୁଜାକାର । ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ କାନ୍ଥର ଭିତର ପଟକୁ ରହିଥିବା ଆୟତାକାର ବଳୟ ମଧ୍ୟରେ ୨୮ଟି ଅଷ୍ଟଭୂଜାକାର ସ୍ତମ୍ଭ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ଆକାରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି । ଚୈତ୍ୟ ଗୃହର ଗମ୍ବୁଜ ତଳେ ଏକ ସ୍ତୁପ ଖୋଦିତ ଯାହା ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାୟନ ମୁଦ୍ରାରେ (ଧର୍ମୋପଦେଶ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ମୁଦ୍ରାରେ) ରହିଥିବା ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଏକ ବିରାଟ ମୂର୍ତ୍ତି ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି । ବୁଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତିର ପଛପଟେ ଏକ ବିରାଟ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ (ବୋଧି ବୃକ୍ଷ) ପ୍ରସ୍ତର ବକ୍ଷରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି । ଗମ୍ବୁଜର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଛାତ କଙ୍କାଳ ପରି ଆକାରରେ ନିର୍ମିତ ଯାହା କାଷ୍ଠରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ । ସ୍ତମ୍ଭମାନଙ୍କରେ ନାଗ ରାଣୀ, ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା, ସଙ୍ଗୀତଶିଳ୍ପୀ, ମନୋରଞ୍ଜନ କଳାକାର ଆଦିଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ବା ଚିତ୍ର ରହିଛି ।
ପ୍ରାର୍ଥନା ଗୃହର ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦିତ ମଞ୍ଚ ରହିଛି ଯାହା ଉପରକୁ ପାହାଚଦ୍ୱାରା ଯାଇହେବ । ଗୁମ୍ଫାର ପ୍ରବେଶ ପଥ ନିକଟସ୍ଥ କାନ୍ଥରେ ଅପସରା, ଧ୍ୟାନରତ ସାଧୁସନ୍ଥଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦିତ । ଚୈତ୍ୟ ଗୃହର ବାରଣ୍ଡାର ଦୁଇପଟରେ ପାର୍ଶ୍ୱ ମନ୍ଦିର, ଘଟ-ପଲ୍ଲବ ଇତ୍ୟାଦି ରହିଛି । ୧୦ ନମ୍ବର ଗୁମ୍ଫାରେ ମୈତ୍ରେୟ, ତାରା, ଅବଲୋକିତେଶ୍ୱର, ମଞ୍ଜୁଶ୍ରୀ, ଭ୍ରୁକୁଟି, ମହାମୟୂରୀ ପରି ଅନେକ ବୌଦ୍ଧ ଦେବାଦେବୀ ପୂର୍ବ ଭାରତର ପାଳ ରାଜବଂଶର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ । ଅନେକ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀ ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ (୧୩-୨୯)
ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟ ଭାଗରୁ ନେଇ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇଟି ସୋପାନରେ କାଳଚୁରୀ ରାଜବଂଶର ଶାସକମାନଙ୍କ ଦେଖରେଖରେ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା । ୬ଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ୯ଟି ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିର ଓ ପରେ ଆଉ ୪ଟି ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ସର୍ବ ପ୍ରଥମେ ଗୁମ୍ଫା ୨୮, ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ରମରେ ୨୭, ୧୯, ଗୁମ୍ଫା ୨୯ ଓ ୨୧ (ଏକା ସାଥୀରେ), ଗୁମ୍ଫା ୨୦ ଓ ୨୬ (ଏକା ସାଥୀରେ) ଓ ସର୍ବ ଶେଷରେ ଗୁମ୍ଫା ୧୭, ୨୮ର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଗୁମ୍ଫା ୧୪, ୧୫ ଓ ୧୬ ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ବଂଶର ଶାସନ ସମୟରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତୋଟି ୮ମରୁ ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ପ୍ରଥମେ ୧୪, ୧୫ ଓ ଶେଷରେ ଗୋଟିଏ ପଥରରୁ ଖୋଦିତ ବିଶାଳକାୟ ଗୁମ୍ଫା ୧୬ର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ରାଜା ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶାସନ କାଳ ଅର୍ଥାତ୍ ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରଥମ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର (ଧୂମର୍ ଲେଣା), ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୯
ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରର ଖୋଦନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇସାରିଥିଲା । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟର ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ଶିବ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନେକ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଗର୍ଭ ଗୃହର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ବା ପରିକ୍ରମ ପାଇଁ ରହିଥିବା ପଥ ଏହି ସବୁ ମନ୍ଦିରର ବିଶେଷତା ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୯କୁ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ଧୂମର୍ ଲେଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହା ଆକାରରେ ବଡ଼ ତଥା ଏହାର ନିର୍ମାଣ ସମୟ ଏଲୋରାର ଖୋଦନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଏଲୋରାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟର ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳପ୍ରପାତ ଶଯ୍ୟାର ଅଂଶ ହୋଇଥିବା ଶିଳା ତଳେ ଖୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ଏହି ଜଳଧାରାକୁ "ୱାଲେ ଗଙ୍ଗା" ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିବା ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦିତ ଏକ ଛାତ ମଣ୍ଡପରୁ ଜଳ ପ୍ରପାତଟି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଶିବଙ୍କ ଭ୍ରୁଲତା ଉପରେ ଏହି ଜଳଧାରା ପତିତ ହେଉଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଠାରୁ ବୃହତ୍ତର । କିନ୍ତୁ ଲେଖକ ଧୱଲିକରଙ୍କ ମତରେ ଏଲୋରାର ଅନ୍ୟ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ମୂର୍ତ୍ତି ଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥୂଳ, ମୋଟା ଓ ଅସମାନୁପାତୀ ।
ରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୧
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୧ ରାମେଶ୍ୱର ଲେଣା ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳର ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ । କାଳଚୁରି ବଂଶର ଶାସକମାନେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ବଂଶର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିଥିଲା । ପରେ ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟମାନେ ଅଧିକ ଗୁମ୍ଫା ଖୋଦନ କରାଇଥିଲେ ।
ଶିଳ୍ପକଳା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ଏଲୋରାର ଅନ୍ୟ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ପରି, କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାର କାହାଣୀ ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ । ଅବସର ସମୟରେ ଶିବ ପାର୍ବତୀ ବସିଥିବା, ଶିବ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିବାହ, ଶିବଙ୍କ ନୃତ୍ୟ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ (ସ୍କନ୍ଧ) ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସ୍ତର ପ୍ରତିମା ଏହି ଗୁମ୍ଫାରେ ରହିଛି । ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ପୂଜିତ ସପ୍ତମାତୃକା ଶିବ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ମଝିରେ ବସିଥିବାର ଏକ ଶିଳା ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁମ୍ଫାରେ ରହିଛି । ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିରର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ସମେତ ଆହୁରି ଅନେକ ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାର ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରଖୁଥିବା ହିମାଳୟର ଦୁଇ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୧ର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଛି ।
ଗୁମ୍ଫାର ନକସା ଦେଖିଲେ ଏହାର ବର୍ଗ ମଣ୍ଡପ ଶୈଳୀ ଓ ଅନ୍ୟ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଜ୍ୟାମିତିକ ସମତା ଜଣାପଡ଼େ । ଗର୍ଭ ଗୃହର ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କଠାରୁ ସମ ଦୂରତାରେ (ଏକ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୂଜର ତିନି କୋଣ ପରି) ଅବସ୍ଥିତ । କାର୍ମେଲ୍ ବର୍କସନ୍‍ଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଏପରି ଜ୍ୟାମିତିକ ସଜ୍ଜା ହିନ୍ଦୁ ଦର୍ଶନ ଶାସ୍ତ୍ରର ବ୍ରହ୍ମ (ପୁରୁଷ) ଓ ପ୍ରକୃତିର ସମ୍ପର୍କ ଦର୍ଶାଇଥାଏ ।
କୈଳାସ ମନ୍ଦିର, ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୬
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୬ କୈଳାସ ମନ୍ଦିର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା, ନିଜ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ପାଇଁ ସର୍ବ ବିଦିତ ଓ ଗୋଟିଏ ବିରାଟ ଆଗ୍ନେୟ ଶିଳା ଉପରୁ ତଳ ପଟକୁ ଖୋଳାଯାଇ ଏହି ବିଶାଳକାୟ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
କୈଳାସ ପର୍ବତ ନାମରୁ ଗୃହୀତ କୈଳାସ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଭଗବାନ ଶିବ । ଅନ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ପରି ଏକାଧିକ ମହଲା ବିଶିଷ୍ଟ କୈଳାସ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ତୋରଣ ସଦୃଶ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର, ସଭା-ପ୍ରାର୍ଥନା ଗୃହ ଇତ୍ୟାଦି ରହିଛି ଓ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରକୁ ପରିବେଷ୍ଟନ କରି ଅନେକ ପାର୍ଶ୍ୱ ମନ୍ଦିର ରହିଛି । ସମସ୍ତ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ପରି ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ବର୍ଗାକାର କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ଓ ବାହ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକ ପରିକ୍ରମା ବଳୟ ରହିଛି । କୈଳାସ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ମନ୍ଦିରର ବିମାନ, ଗର୍ଭ ଗୃହ, ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ରହିଥିବା ଯୋନି ସଂଲଗ୍ନ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସବୁ କିଛି ଗୋଟିଏ ବିରାଟ ପଥରକୁ ଖୋଳି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ସରସ୍ୱତୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶାବତାର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଊଷାଙ୍କ ପରି ବିଭିନ୍ନ ବୈଦିକ ଦେବଦେବୀ, ଗଣେଶ, ଅର୍ଦ୍ଧନାରୀଶ୍ୱର (ଅର୍ଦ୍ଧ ଶିବ, ଅର୍ଦ୍ଧ ପାର୍ବତୀ), ହରିହର (ଅର୍ଦ୍ଧ ଶିବ, ଅର୍ଦ୍ଧ ବିଷ୍ଣୁ), ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା, ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟହିନ୍ଦୁ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍ଶ୍ୱ ମନ୍ଦିର ରହିଛି ।  ମନ୍ଦିରର ଭୂମିସ୍ଥ ସ୍ତରରେ ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନେକ ପ୍ରତିମା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଲ୍ୟଲୀଳାର ୧୨ଟି କାହାଣୀର ଶିଳା ପ୍ରତିମା ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।
ପଥରକୁ କାଟି ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ଏକାଧିକ ମହଲାବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ମନ୍ଦିରର ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ଏଥେନ୍ସସ୍ଥିତ ପାର୍ଥିନନ୍‍ର ପ୍ରାୟ ୨ ଗୁଣ ହେବ । ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ, ମନ୍ଦିରର ପ୍ରସ୍ତର ଶିଳ୍ପୀ ଓ କାରିଗରମାନେ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଲକ୍ଷ କ୍ୟୁବିକ୍ ଫୁଟ୍ ଘନଫଳ ଆୟତନର ପଥର କାଟି ଏହାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିବେ । ପ୍ରାୟ ୨ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ଓଜନର ପଥର ବର୍ଜନ କରାଯାଇ ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବ ।
ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ନିର୍ମିତ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୈଳାସ ମନ୍ଦିର ଅନ୍ୟତମ । କାର୍ମେଲ୍ ବର୍କ୍‍ସନ୍ ଶିଳା ଖୋଦିତ ଶିଳ୍ପକଳା ଜଗତରେ ଏହାକୁ “ବିଶ୍ୱରେ ଏକ ବିସ୍ମୟ” ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ ।
ଦଶାବତାର ମନ୍ଦିର, ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୫
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୫ ଦଶାବତାର ମନ୍ଦିର ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା । ସମ୍ଭବତଃ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୪ (ରାବଣ ଗର୍ତ୍ତ ବା ରାବଣ ଖାଈ) ପରେ ଏହାର ଖୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା । ଦଶାବତାର ଗୁମ୍ଫାର ନକସା, ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତର ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୧ ଓ ୧୨ ପରି । ଏହି କାରଣରୁ କେତେକ ଗବେଷକ ଏହା ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଖୋଳାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଦଶାବତାର ଗୁମ୍ଫାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ସମ୍ମୁଖରେ ରହିଥିବା ନୃତ୍ୟ ମଣ୍ଡପ ଏକ ଅଣ-ବୌଦ୍ଧ ରଚନା ଓ ଉପରୋକ୍ତ ମତର ବିରୋଧୀ । ଜେମ୍‍ସ୍ ହାର୍ଲେଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା ୧୧ରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ହିନ୍ଦୁ ପ୍ରତିମା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଓ ଆଖ ପାଖର ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାରେ ମଧ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ଛାପ ରହିଛି । ଧାର୍ମିକ ଶିଳ୍ପକଳାର ଏପରି ସମ୍ମିଶ୍ରଣରୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ ବୋଧହୁଏ ସମାନ କାରିଗର, ଶିଳ୍ପୀ ଓ ସ୍ଥପତିମାନେ ଉଭୟ ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାର ଖୋଦନ କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗୁମ୍ଫାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ହିନ୍ଦୁ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ଏହାକୁ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଗେରି ମାଲାନ୍ଦ୍ରାଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାକୁ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ନୁହେଁ, ବରଂ ପୂର୍ବରୁ ହିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ରହିଆସିଥିବା ଏଲୋରାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ବୌଦ୍ଧ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁପ୍ରବେଶ କରିଥିଲା । ପୁଣି ଅଧିକାଂଶ ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାତା ଅଜଣା, କିଛି ହିନ୍ଦୁ ରାଜାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ଅଭିଲେଖରୁ ବୌଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କିଏ ବ୍ୟୟବହନ କରୁଥିଲେ ବା ଦାନ କରୁଥିଲେ ତାହାର ପ୍ରମାଣ ମିଳୁନାହିଁ । ତେଣୁ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାକୁ ବୌଦ୍ଧମାନେ ଅକ୍ତିଆର କଲେ ନା ତାହାର ବିପରୀତ ଘଟିଲା, ଏ ସବୁ ଘଟଣାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ଘଟଣାବଳୀ ବିଷୟରେ କେବଳ ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରିବ କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ କଣ ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୂପେ କହିହେବ ନାହିଁ ।
ଅନ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିର
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୪ (ରାବଣ ଖାଈ ବା ରାବଣ ଗର୍ତ୍ତ), ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୨ (ନୀଳକଣ୍ଠ) ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତର ପ୍ରତିମାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ କୈଳାସରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ ରାବଣ କୈଳାସ ଦୋହଲାଇବାର ଚେଷ୍ଟା କରିବା କାହାଣୀର ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଖୋଦିତ ଚିତ୍ର ଗୁମ୍ଫା ୧୪ରେ ରହିଛି । ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୨୫ର ଗର୍ଭ ଗୃହ ସମ୍ମୁଖସ୍ଥ ଛାତରେ ସପ୍ତାଶ୍ୱଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ରଥରେ ବିରାଜିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏକ ପ୍ରତିମା ରହିଛି ।
ଜୈନ ଗୁମ୍ଫା ସମୂହ (୩୦-୩୪)
ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା ସମୂହର ଉତ୍ତରାଂଶରେ ଖ୍ରୀ. ନବମ ବା ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଖୋଦିତ ୫ଟି ଦିଗମ୍ବର ଜୈନ ଗୁମ୍ଫା ରହିଛି । ଆକାରରେ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାଠାରୁ ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ଓ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଏକା ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏମାନଙ୍କ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଓ ଧାର୍ମିକ ମନୋଭାବର ଧାରାରେ (ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ : ସ୍ତମ୍ଭରେ ସଜ୍ଜିତ ବାରଣ୍ଡା, ସମମୀତ ମଣ୍ଡପ ଓ ପୂଜା ମଣ୍ଡପ ଇତ୍ୟାଦି) ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ତେବେ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ୨୪ ଜଣ ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କରେ ଜିନଙ୍କ (ତୀର୍ଥଙ୍କର) ବ୍ୟତୀତ ବିଭିନ୍ନ ଦେବ-ଦେବୀ, ଯକ୍ଷ-ଯକ୍ଷୀ ଓ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଜୈନ ପୌରାଣିକ ଚରିତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।
ହୋଜେ ପେରେରାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ୨୩ଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ଖୋଦନଦ୍ୱାରା ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏଥିରୁ ୧୩ଟିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରସଭାର ଅଂଶ, ୬ଟିକୁ ଜଗନ୍ନାଥ ସଭାର ଅଂଶ ଓ ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଛୋଟ କୈଳାସର ଅଂଶ ଭାବେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଉଛି । ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସର ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଶ୍ରୀ ପେରେରା ମତ ରଖିଥିଲେ ଯେ ଏଲୋରାର ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କର ଖୋଦନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଆଡ଼କୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀ ପର ଯାଏଁ ଚାଲିଥିଲା; ଓ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଦିଲ୍ଲୀର ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ୧୨୩୫ ମସିହାର ଏକ ଦାନ ପଟ୍ଟଳର ଶିଳାଲେଖ ଅନୁଯାୟୀ ଦାତା ଚରଣାଦ୍ରିକୁ ଏକ ତୀର୍ଥରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ଜୈନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁମ୍ଫା ଓ ଜିନ ପ୍ରତିମା ଖୋଳାଇଥିଲେ ।
ପ୍ରମୁଖ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ – ଛୋଟ କୈଳାସ (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୦, ୪ଟି ଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫାର ସମାହାର), ଇନ୍ଦ୍ର ସଭା (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୨, ୧୩ଟି ଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫାର ସମାହାର), ଜଗନ୍ନାଥ ସଭା (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୩, ୪ଟି ଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫାର ସମାହାର), ଅସମାପ୍ତ ଚତୁଃସ୍ତମ୍ଭ ଓ ପ୍ରକୋଷ୍ଠବିଶିଷ୍ଟ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୧ । ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୪ ଆକାରରେ ଛୋଟ ଓ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୩ର ବାମ ପଟେ ଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଗଳାବାଟଦ୍ୱାରା ଏଥିରେ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇପାରିବ ।
ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କରେ ପୁରାତନ ସମବଶରଣ (ବା ସମୋଶରଣ) ଧାର୍ମିକ ଶିକ୍ଷାର ଶିଳାଚିତ୍ର ରହିଛି । କେବଳ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ତୀର୍ଥଙ୍କରମାନଙ୍କ ଧର୍ମୋପଦେଶ ପ୍ରଦାନର ଚିତ୍ର ଏହି ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ରହିଥିବାରୁ ଜୈନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁମ୍ଫା । ଗୁମ୍ଫାରେ ୧୯ଟି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପାର୍ଶ୍ୱନାଥ ଓ ବାହୁବଳୀ ପ୍ରତିମାଯୁଗଳଙ୍କ ଅବସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଶେଷତା । ଏହାଛଡ଼ା ସରସ୍ୱତୀ, ଶ୍ରୀ, ସୌଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର, ସର୍ବନୁଭୂତି, ଗୋମୁଖ, ଅମ୍ବିକା, ଚକ୍ରେଶ୍ୱରୀ, ପଦ୍ମାବତୀ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ, ହନୁମାନ ଆଦି ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାସମୂହରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଛୋଟ କୈଳାସ, ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୦
କୈଳାସ ମନ୍ଦିରର (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୧୬) ପ୍ରସ୍ତର କଳା ସହିତ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥିବାରୁ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୦କୁ ଛୋଟ କୈଳାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କୈଳାସ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ସମାପ୍ତି ପରେ ପ୍ରାୟ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଛୋଟ କୈଳାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସଭାର ତଳ ସ୍ତରର ନିର୍ମାଣ ଏକା ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଅଳଙ୍କାରଭୂଷିତ ଓ ମୁକୁଟମଣ୍ଡିତ ନୃତ୍ୟରତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିମାରେ (ଗୋଟିଏ ଅଷ୍ଟଭୂଜ ଓ ଅନ୍ୟଟି ଦ୍ୱାଦଶଭୂଜ) ହାତର ନୃତ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କରେ ନୃତ୍ୟରତ ଶିବଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ମୁଦ୍ରାର ଅନୁକରଣ କରି ଏଗୁଡ଼ିକ ଖୋଦିତ ହେଲାପରି ଦେଖାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିମାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟରୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଶିବ ନୁହେଁ ବରଂ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିମା ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ । ସ୍ୱର୍ଗର ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
କଳା ଐତିହାସିକ ଲିସା ଓୱେନ୍ କିନ୍ତୁ ଏହି ଜୈନ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ଜୈନ ଧର୍ମରେ ଏପରି ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ସ୍ଥାନ ନଥିଲା; ବରଂ ଜୈନ ଧର୍ମ ସର୍ବଦା ଧ୍ୟାନ, ଆତ୍ମସଞ୍ଜମତା ଓ ତପସ୍ୟା ପରି ସାଧନା ଶୈଳୀକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଆସିଛି । ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୦ ପ୍ରଥମେ ଏକ ହିନ୍ଦୁ ଗୁମ୍ଫା ଥିଲା ଯାହାକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏକ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ରାଜନ ମତ ରଖିଛନ୍ତି । ତେବେ ଉତ୍ସବମୁଖର ଓ କଳାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଜୈନ ମନ୍ଦିର ସମବସରଣ ଶିକ୍ଷା ମତବାଦର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ବୋଲି ଓୱେନ୍ କୁହନ୍ତି ।
ଜୈନ ଓ ହିନ୍ଦୁ ପୌରାଣିକ କଥାର ସମସାମୟିକତା ଓ ଅଧିବ୍ୟାପନ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ, ସଙ୍ଗୀତକାର ଓ ସଭାଷଦଙ୍କ ବିଷୟ ମହାଭାରତ କାବ୍ୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି । ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୦ରେ ଏହି ସବୁ ବର୍ଣ୍ଣନା ପ୍ରସ୍ତର ବକ୍ଷରେ ଖୋଦିତ । କିନ୍ତୁ ଗର୍ଭ ଗୃହ ନିକଟସ୍ଥ ଅଂଶରେ ଜୈନ ଧର୍ମର ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ର ଓ ମୂଳ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରତିମାମାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ; ଯଥା ଧ୍ୟାନରତ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ, ଜିନଗଣ ଇତ୍ୟାଦି ।
ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୧
କ୍ଷୁଦ୍ର ଗର୍ଭଗୃହ ଓ ଚାରୋଟି ସ୍ତମ୍ଭବିଶିଷ୍ଟ ଗୁମ୍ଫା ୩୧ ଅସମାପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି । ବାମ ପଟ କାନ୍ଥରେ ପାର୍ଶ୍ୱନାଥ ଓ ତାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ସାତଫଣୀ ଯକ୍ଷ ଧରନେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଡାହାଣ ପଟ କାନ୍ଥରେ ଗୋମତେଶ୍ୱରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦିତ । ଗର୍ଭଗୃହରେ ବର୍ଦ୍ଧମାନ ମହାବୀର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଅବସ୍ଥିତ । ମହାବୀର ଏକ ସିଂହାସନ ଉପରେ ପଦ୍ମାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଓ ତାଙ୍କ ସିଂହାସନର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ ଚକ୍ର ଖୋଦିତ ହୋଇଛି । ବାମ କାନ୍ଥରେ ଯକ୍ଷ ମତଙ୍ଗ ଏକ ହାତୀ ଉପରେ ତଥା ଡାହାଣ କାନ୍ଥରେ ଯକ୍ଷୀ ସିଦ୍ଧୈକୀ ସଭ୍ୟ-ଲଳିତାସନ ମୁଦ୍ରାରେ ଏକ ଶିଶୁକୁ ଧରି ଏକ ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଇନ୍ଦ୍ର ସଭା (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୨)
ନବମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଦ୍ୱିତଳ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୨ର (ଇନ୍ଦ୍ର ସଭା) ଖୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା । ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଐତିହାସିକମାନେ ଜୈନ ଯକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ବୋଲି କହିବାରୁ ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ନାମ ଇନ୍ଦ୍ର ସଭା ରଖିଦିଆଗଲା । ବୌଦ୍ଧ, ହିନ୍ଦୁ ଓ ଜୈନ ଧାର୍ମିକ କଥାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ରହିଛି । ଜୈନ ଧର୍ମର ୬୪ ଜଣ ଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ୟତମ । ସେ ଜୈନ ଧର୍ମରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସ୍ୱର୍ଗ ସୌଧର୍ମକଳ୍ପର ରାଜା ଓ ଏକ ଜୈନ ଧର୍ମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଆଦିପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ସ୍ୱର୍ଗ ସଭାର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥପତି ମଧ୍ୟ ।
ଇନ୍ଦ୍ର ସଭା ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବହୁ ସମୟ ଯାଏଁ ଜୈନ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ସକ୍ରିୟ ପୂଜାସ୍ଥଳୀ ଥିଲା । ଗୁମ୍ଫାର ଉପର ସ୍ତରରେ ପୂଜା କର୍ମ ଇତ୍ୟାଦି କରାଯାଉଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
ଏଲୋରାର ଅଧିକାଂଶ ଗୁମ୍ଫାରେ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଉପରେ ବସିଥିବାର ଦେଖାଯାଏ । ଉପର ସ୍ତରରେ ନେମିନାଥଙ୍କ ଯକ୍ଷିଣୀ ଅମ୍ବିକା ଏକ ଫଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ତତ୍ତ୍ୱର ଛାପ ଦେଖାଯାଏ ଯାହା ଅନୁସାରେ ଜୈନ ଧର୍ମର ଚାରି ତୀର୍ଥଙ୍କର ଋଷଭନାଥ (୧ମ), ନେମିନାଥ (୨୨ତମ), ପାର୍ଶ୍ୱନାଥ (୨୩ତମ) ଓ ମହାବୀର (୨୪ତମ) ଚାରି ଦିଗର ଦିଗପାଳ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ବଳୟରେ ପୂଜା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିପାରିବେ ।
ଜଗନ୍ନାଥ ସଭା (ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୩)
ନବମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ଗୁମ୍ଫା କ୍ରମାଙ୍କ ୩୩ (ଜଗନ୍ନାଥ ସଭା) ଜୈନଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ । ଏହା ୧୨ଟି ସ୍ତମ୍ଭବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଦ୍ୱିତଳ ଗୁମ୍ଫା, ଯାହା ଗୋଟିଏ ପଥରକୁ ଖୋଳି ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି ଓ ଗୁମ୍ଫାରୁ ହାତୀମୁଣ୍ଡମାନ ବାରଣ୍ଡା ପଟକୁ ବାହାରିଛି । ଗୁମ୍ଫାର ଆଗକୁ ମୋଟା ଓ ବଡ଼ ସ୍ତମ୍ଭ, ଭିତର ପଟକୁ ୪ଟି ସ୍ତମ୍ଭ ରହିଛି ଓ କାନ୍ଥରେ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି । ପାର୍ଶ୍ୱନାଥ ଓ ମହାବୀରଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଏହି ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ।
ଏଲୋରା ଶିଳାଲେଖ
thumb|ଏଲୋରା କାନ୍ଥରେଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ଏଲୋରାର ଅନେକ ଅଭିଲେଖ ୬ଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁ ପରିଚିତ ହେଉଛି ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ରାଜା ଦାନ୍ତିଦୁର୍ଗ (ରାଜୁତି କାଳ ପ୍ରାୟ ୭୫୩-୭୫୭ ଖ୍ରୀ.)ଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଯାହା ଗୁମ୍ଫା ୧୫ର ସମ୍ମୁଖ ମଣ୍ଡପର ପଶ୍ଚାତ୍ ପଟର କାନ୍ଥରେ ରହିଛି । ସେ ଉକ୍ତ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିବା ବିଷୟ ଏହି ଶିଳାଲେଖରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ । ଜଗନ୍ନାଥ ସଭା ନାମରେ ପରିଚିତ କ୍ରମାଙ୍କ ୩୩ ଜୈନ ଗୁମ୍ଫାରେ ୩ଟି ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି । ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ସନ୍ଥ, ଦାନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲିଖିତ । ପାହାଡ଼ରେ ରହିଥିବା ପାର୍ଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ୧୨୪୭ ମସିହାର ଏକ ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି ଓ ସେଥିରେ ବର୍ଦ୍ଧନପୁରର ଜଣେ ଦାତାଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲିଖିତ ।