cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ପ୍ରାଣକୃଷ୍ଣ ପରିଜା
କର୍ମଜୀବନ
୧୯୨୦ ମସିହାରେ, କେମ୍ବ୍ରିଜ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ପରିଜା ଗ୍ରେଟବ୍ରିଟେନସ୍ଥିତ ଫୁଡ ଇନଭେଷ୍ଟିଗେସନ ବୋର୍ଡ଼ରେ ଫଳ ସଂରକ୍ଷଣ ବିଭାଗର ଗବେଷକ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ । କେମ୍ବ୍ରିଜ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ ସମୟରେ ଆତର ଶ୍ୱାସପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଗବେଷିତ ପ୍ରବନ୍ଧ, ଲଣ୍ଡନସ୍ଥିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରୋସିଡିଙ୍ଗସ୍ ଅଫ୍ ଦି ରୟାଲ ସୋସାଇଟିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବା ପରେ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଡଃ ପ୍ରାଣକୃଷ୍ଣ ପରିଜା ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଭୀଦ ବିଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୋଇପାରିଥିଲେ । ୧୯୨୧ ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ୪ ତାରିଖରେ, ଇଣ୍ଡିଆନ ଏଜୁକେସନାଲ ସର୍ଭିସରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇ, ସେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରଫେସର ରୂପେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କରି ଉଦ୍ୟମରେ ୧୯୨୪ ମସିହାରେ ରେଭେନ୍ସାରେ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାତକ ଶ୍ରେଣୀ ଖୋଲିଥିଲା । ୧୯୩୦ରେ ଅନର୍ସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୩୮ ଫେବୃୟାରୀ ୭ ତାରିଖରେ, ସେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଲେ । ୧୯୪୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ  ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ସମୟରେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଛାତ୍ରାବାସରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଳ୍ପମୂଲ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଗୋଦୁଗ୍ଧ ଦେବା ନିମନ୍ତେ ଗୋପାଳନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସମୟାନୁବର୍ତ୍ତିତା ପରିଜାଙ୍କ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିଲା । ଗୋଟିଏ ମିନିଟ ବିଳମ୍ବରେ ଆସୁଥିବା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସେ ଶ୍ରେଣୀରେ ବସିବାକୁ ଦେଉନଥିଲେ । ୧୯୪୩ ମସିହାରେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଥମ କୂଳପତି ଭାବରେ ୧୯୪୩ରୁ ୧୯୪୮ ଯାଏଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ବନାରସ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରୋ-ଭାଇସଚାନ୍ସଲର ଓ ୧୯୫୧ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରୋ-ଚାନ୍ସଲର ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ ।  ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସେ, ଅନେକ କାଳ ଅଧ୍ୟାପନ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କରି ନାମରେ ସେଠାକାର ପରିଜା ପାଠାଗାର ନାମିତ । ୧୯୫୨ ମସିହାରେ, ସେ ବାଲିକୁଦା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ (୧୯୫୨-୧୯୫୭) ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ସେ ପୁଣି ଥରେ, ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କୂଳପତି ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରାୟ ଦଶବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କରି କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ, ୧୯୫୮ ଜାନୁୟାରୀ ପହିଲା ଦିନ ତତ୍କାଳୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ, ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଓ ୧୯୬୩ ଜାନୁୟାରୀ ୨ ତାରିଖ ଦିନ, ଡଃ ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକ୍ରିଷ୍ଣନ, ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ନୂତନ ଗୃହକୁ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ । ୧୯୬୦ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାନ କଂଗ୍ରେସର ୪୭ତମ ଅଧିବେଶନ, ଡଃ ପରିଜାଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱରେ ବମ୍ବେଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କରି ଉଦ୍ୟମକ୍ରମେ ୧୯୬୨ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାନ କଂଗ୍ରେସର ଐତିହାସିକ ଅଧିବେଶନ କଟକଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରାଣକୃଷ୍ଣ ବିଜ୍ଞାନର ଛାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ଥିଲା ତାଙ୍କର ଅନୁରାଗ । ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ ପଢାଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଢଗ ଢମାଳି ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିଲେ । "ଅକିଞ୍ଚନର ଜୀବନ ସ୍ମୃତି" ନାମରେ ସେ ନିଜର ଆତ୍ମ-ଚରିତ ଲେଖିଯାଇଛନ୍ତି ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୮୯୧ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୭୮ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଣୀ:ବୈଜ୍ଞାନିକ ଶ୍ରେଣୀ:୧ମ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ ଶ୍ରେଣୀ:ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ
ଜୟ ସଦଗୁରୁ ସ୍ୱାମୀ
ଜୟ ସଦଗୁର ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ନାରାୟଣ ଆଳତୀ ସମସ୍ତ ସ୍ୱାମୀ ନାରାୟଣ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମନ୍ଦିରରେ ଆଳତୀର ବିଶେଷ ପ୍ରାର୍ଥନା, (କଳାତ୍ମକ) ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର ବଜାଇ ଆୟୋଜିତ କରାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରଥାର କିଛି ଅଂଶ 5 ନଭେମ୍ବର 1802 ମସିହାରେ "ମୁକ୍ତାନନ୍ଦ ସ୍ୱାମୀ"ଙ୍କଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ଆଳତୀ ସାଧାରଣତଃ ; ଘିଅ ଦୀପ ସହିତ ତୁଳାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ (ସଞ୍ଜ/ସଳିତା)ଦ୍ୱାରା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବୁଲା ଯାଇଥାଏ । ସ୍ୱାମୀ ନାରାୟଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ
ଜଣାଯାଏ କି, ସ୍ୱାମୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତୀ ଶାରୀରିକ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଦିନରେ ତାଙ୍କର ବହୁ କଳାତ୍ମକ ସମାରୋହର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇବାର ଅନୁମତି ମିଳିଥାଏ । ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତି ଭକ୍ତ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ରୂପେ ରହି ନଥାଏ । ଏଥିପାଇଁ ଆର୍ଟି ଏକ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସର ଅଟେ ଯାହା ସ୍ୱାମୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ଦର୍ଶନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାର ହୋଇଥାଏ । ଶିଖରବନ୍ଦୀ ମନ୍ଦିର ରେ, ଆଳତୀ ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ପାଞ୍ଚ ଥର କରାଯାଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଦେବ ମନ୍ଦିର ଓ ହରି ମନ୍ଦିରରେ ଆଳତି ସକାଳେ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କରାଯାଏ । ଆଳତୀର BAPS ସଂସ୍କରଣ ମୁକ୍ତନନ୍ଦ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାମର ମୂଳ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ରେଣୀହୀନ
ଗାରେ ସିନ୍ଦୂର ଧାରେ ଲୁହ
ଗୋବିନ୍ଦ ତେଜଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ନିର୍ମିତ ଓଡ଼ିଆକଥାଚିତ୍ର ଗାରେ ସିନ୍ଦୂର ଧାରେ ଲୁହ ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟି ବିଭୂତି ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ "ଧୂଳିଘର" ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ।
ଅଭିନୟରେ
ଓଡ଼ିଆକଥାଚିତ୍ର ‘ଗାରେ ସିନ୍ଦୂର ଧାରେ ଲୁହ’ରେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା ପ୍ରମୁଖ କଳାକାର ହେଲେ:
ବାହାର ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୦୨ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର
ଲିଥିଅମ ବିଷକ୍ରିୟା
ଲିଥିଅମ ବିଷକ୍ରିୟା, ଯାହାକୁ ଲିଥିଅମ ଓଭରଡୋଜ୍ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଦେହରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଲିଥିୟମ୍ ହେବାର ଅବସ୍ଥା | ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ କମ୍ପନ, ବର୍ଦ୍ଧିତ ରିଫ୍ଲେକ୍ସ, ଚାଲିବାରେ ଅସୁବିଧା, ବୃକ୍‌କ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଚେତନା ସ୍ତର ହୋଇପାରେ। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ସମସ୍ୟା ସାଧାରଣ ହୋଇପାରେ । ରୋଗ ଜଟିଳ ହେଲେ ସେରୋଟୋନିନ୍ ସିଣ୍ଡ୍ରୋମ  ହୋଇପାରେ ।
ଅତ୍ୟଧିକ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ ହେତୁ ଲିଥିୟମ୍ ବିଷକ୍ରିୟା ହୋଇପାରେ । ଅତ୍ୟଧିକ ଗ୍ରହଣ ହୁଏତ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଉଦ୍ୟମ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଘଟଣା ଜନିତ ହୋଇପାରେ । ବାନ୍ତି କିମ୍ବା ତରଳ ଝାଡ଼ା, କମ୍ ସୋଡିୟମ୍ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ବୃକ୍‌କ ଜନିତ ସମସ୍ୟାରୁ ନିର୍ଜଳନ ହୋଇପାରେ । ଏହି ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସାଧାରଣତ ଲକ୍ଷଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ୧.୨ ମିଇକ୍ୟୁ/ ଲିରୁ ଅଧିକ ଲିଥିଅମ ସ୍ତରରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ହୋଇପାରେ ।
ପାକସ୍ଥଳୀ ଧୋଇବା ଏବଂ ପୁରା ଅନ୍ତନଳୀ ଜଳସେଚନ ଶୀଘ୍ର କରାଗଲେ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ । ଆକ୍ଟିଭେଟେଡ ଚାରକୋଲ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନୁହେଁ । ଭୟଙ୍କର ବିଷାକ୍ତତା ପାଇଁ ହେମୋଡାଏଲିସିସ୍ ସୁପାରିଶ କରାଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ସାଧାରଣତଃ କମ୍ ଅଟେ। କ୍ରନିକ୍ ବିଷକ୍ରିୟା ଅପେକ୍ଷା ତୀବ୍ର ବିଷକ୍ରିୟା ସାଧାରଣତ ଉତ୍ତମ ଫଳାଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୫,୦୦୦ ହଜାର ମାମଲା ବିଷ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ରରେ ରିପୋର୍ଟ କରାଯାଏ। ଲିଥିୟମ୍ ବିଷକ୍ରିୟା ପ୍ରଥମେ ୧୮୯୮ ମସିହାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁମାର ମହାପାତ୍ର
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁମାର ମହାପାତ୍ର (୨୯ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୨୯ - ୧ ଜୁନ ୨୦୨୦) ଓଡ଼ିଶାରେ ଜନ୍ମିତ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ । ସେ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାତକ ଓ ହାମବର୍ଗ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଡକ୍ଟରେଟ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୮୬ ମସିହାରେ ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଓ ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପୂର୍ବତନ କୁଳାଧିପତି ଥିଲେ । ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଥିବା ବେଳେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ନିୟମିତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଶିକ୍ଷାଦାନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସେ ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଶିକ୍ଷାବିଦ୍ ଥିଲେ । ସେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ୟୁଜିସିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ଭାରତ ଓ ଆମେରିକାର ବିସ୍ଥାପିତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପୁନର୍ବାସ ନିମନ୍ତେ ସେ ୧୯୮୫ରୁ ୧୯୮୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓ ପୁନଶ୍ଚ ୧୯୯୫-୯୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାଙ୍କର ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏଥି ସହିତ ସେ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ଗବେଷଣା ପରିଷଦ (ଆଇସିଏସଏସଆର) ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ସହଯୋଗୀତାରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ନବକୃଷ୍ନ ଚୌଧୁରୀ ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନ ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କର ଆଜୀବନ ଅବଦନା ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନ ସମାଜ (ଇଣ୍ଡିଆନ ଆନ୍ଥ୍ରୋପୋଲୋଜିକାଲ ସୋସାଇଟି) ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।
୨୦୨୦ ମସିହା ଜୁନ ୧ ତାରିଖ ସକାଳ ୮ଟା ସମୟରେ ୯୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଓ ଶିକ୍ଷା
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁମାର ମହାପାତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥିତ ନୀଳଗିରିଠାରେ ୧୯୨୯ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୯ ତାରିଖ ଦିନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ହିରଣପ୍ରଭା ମହାପାତ୍ରଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଓ ଉଭୟଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅ ଶୀଳା ଏବଂ ପୁଅ ସୁଜିତ ଅଛନ୍ତି ।
ସେ ବାରିପଦାସ୍ଥିତ ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଉଚ୍ଚବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଦଶମ ଏବଂ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ କଲିକତା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାତକ ଲାଭକରିଥିଲେ ।
୨୦୨୦ ମସିହା ଜୁନ ୧ ତାରିଖ ସକାଳ ୮ଟା ସମୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ୯୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
ଶିକ୍ଷା ବୃତ୍ତି
ସେ ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ହାମବର୍ଗ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଡକ୍ଟରେଟ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ସେ ଭୂଗୋଳ ଏବଂ ଇତିହାସ ବିଭାଗର ସହଯୋଗରେ ଏକ ନିୟମିତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଭାବେ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଶିକ୍ଷାଦାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏକ ଭାରତୀୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯିବାରେ ଏହା ଭାରତ ପ୍ରଥମ ଥିଲା । ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ "ବିକାଶ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନ" ଏବଂ "ଜନସଂଖ୍ୟା ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନ" ଭଳି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷତା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଯାହା ଭାରତର ଏକ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଥିଲା ।
ସେ ୧୯୮୬ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କୁଳାଧିପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ପରେ ୧୮୮୯ରୁ ୧୯୯୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ବଲପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସମାନ ପଦରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ଭାରତ ଓ ଆମେରିକାରେ ବିସ୍ଥାପିତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପୁନର୍ବାସ ନିମନ୍ତେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାଙ୍କର ପରାମର୍ଶଦାତା ଭାବେ ୧୯୮୫-୧୯୮୮ ଓ ପୁନଶ୍ଚ ୧୯୯୫-୯୬ ମସିହାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ସମ୍ମାନ
୧୯୯୦ ମସିହାରେ ସେ ଭାରତୀୟ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ଗବେଷଣା ପରିଷଦ (ଆଇସିଏସଏସଆର) ଓ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ସହଯୋଗୀତାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ନବକୃଷ୍ନ ଚୌଧୁରୀ ବିକାଶ କେନ୍ଦ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ୨୦୦୩-୦୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କେନ୍ଦ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ଇଣ୍ଡିଆନ ନ୍ୟାସନାଲ କଭରେଡରେସନ ଆଣ୍ଡ ଆକାଡେମି ଅଫ ଆନ୍ଥ୍ରୋପୋଲୋଜୀର (ଆଇ.ଏନ.ସି.ଏ.ଏ.) ଉପସଭାପତି, ଆନ୍ଥ୍ରୋପୋଲୋଜିକାଲ ଆସୋସିଏସନ ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆର ଉପସଭାପତି, ଆସୋସିଏସନ ଫର ଫ୍ରେଣ୍ଡସିପ ଆଣ୍ଡ କଲଚରାଲ କୋପରେସନ ଉଇଥ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ସଭାପତି, ବଣ୍ଡା ଜନଜାତିଙ୍କ ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା "ଆସୋସିଏସନ ଫର ସୋସିଆଲ ରିଚର୍ସ ଏଣ୍ଡ ଆକ୍ସନ"ର (ଆଶ୍ରା) ସହ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଏବଂ ସଭାପତି, "ନ୍ୟାସନାଲ ଅର୍ଗାନାଇଜେସନ ଫର ଫ୍ୟାମିଲି ଆଣ୍ଡ ପପୁଲେସନ ୱେଲଫେୟାର"ର (ଏନ.ଓ.ଏଫ.ଏ.ପି.) ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା-ସଭାପତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନ ସମାଜ (ଇଣ୍ଡିଆନ ଆନ୍ଥ୍ରୋପୋଲୋଜିକାଲ ସୋସାଇଟି) ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ନୃତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନରେ ଆଜୀବନ ଅବଦାନ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା । ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଇଣ୍ଡିଆନ ନ୍ୟାସନାଲ କଭରେଡରେସନ ଆଣ୍ଡ ଆକାଡେମି ଅଫ ଆନ୍ଥ୍ରୋପୋଲୋଜୀ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନୀତ କରିଥିଲେ ।
ଅରୁପ୍ପୁକ୍କୋଟ୍ଟାଇ
ଭୌଗଳିକ ଅବସ୍ଥିତି
୯.୫୦୮୪ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ୭୮.୦୯୪୫ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସମୁଦ୍ର ପତନଠାରୁ ଏହା ୩୦୧ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିଛି ।
ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ସାକ୍ଷରତା
୨୦୦୧ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ଜନଗଣନା ଅନୁସାରେ, ସହରର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟା ୮୩୯୯୯ ଅଟେ । ସେଥି ମଧ୍ୟରୁ ୪୯.୯୫% ଜଣ ପରୁଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୫୦.୦୫% ଜଣ ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ର ସାକ୍ଷରତା ହାର ୭୯.୧୨% ଅଟେ । ଏହା ଜାତୀୟ ହାରଠାରୁ -୧୪.୨୮% ପ୍ରତିଶତ କମ ଅଟେ । ସେଥିରୁ ୪୨.୬୦% ପ୍ରତିଶତ ପୁରୁଷ ଓ ୩୬.୫୨% ନାରୀ ଅଟନ୍ତି । ୯.୩୩% ଲୋକ ସେଠାରେ ୬ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କମ ବୟସ୍କ ଅଟନ୍ତି ।
ଭାଷା
ତାମିଲ ର ସରକାରୀ ଭାଷା ଅଟେ ।
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ବଟ ତିଆରି ଭୌଗଳିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ
ଗୁରୁ
ଗୁରୁ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଲା, ଏମିତି ଜଣେ ମଣିଷ, ଯାହାଙ୍କର କୌଣସି ଏକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦକ୍ଷତା ରହିଛି, ଏବଂ ଯିଏ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ଗୁ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଲା ଅନ୍ଧାର ଓ ରୁ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଲା ଆଲୁଅ । ଯିଏ ଅନ୍ଧାରରୁ ଆଲୁଅକୁ ବାଟ କଢ଼େଇ ନିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ବୋଲାଯାଏ ।
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ
ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧାରରୁ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକକୁ ଯିଏ ଘେନି ଯାଆନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ପୁରାଣ ଓ ଦର୍ଶନରେ ଗୁରୁ କୁହାଯାଥାଏ । ଏହି ମତେ ପ୍ରଥମ ଗୁରୁ ମାତା, ପିତା ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ଗୁରୁ, ଦୀକ୍ଷା ଗୁରୁ ଭେଦରେ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଗୁରୁ ଅଛନ୍ତି। ପୁରାଣ ଚରିତ୍ର ଅବଧୂତ ବା ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମୁନି ଚବିଶ ଗୁରୁ କରିଥିଲେ। ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ବିରାଟ ଏବଂ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ନିଜର ଆପ୍ରାଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ପାରେନା, ତାହା ଗୁରୁକୃପାଦ୍ୱାରା ଅଚିରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରଯାଇଥାଏ । ପୁରାଣମତେ ଗୁରୁ କୌଣସି ଶରୀର ନୁହଁନ୍ତି, ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଏକ ସତ୍ତା ଓ ଏକ ଅନୁଭବ ।
ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ
ଥେରବାଦ ବୌଦ୍ଧବାଦରେ ବୋଧିଦାତା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବହୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଥାଏ ଓ ଗୁରୁ ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ କରାଯାଇଥାଏ, ସେ ଉତ୍ସାହର ମୂଳାଧାର ରୂପେ ବିବେଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଜଣେ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷକ କେବେ ଗୁରୁ ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୋଇନଥାନ୍ତି, ତାହାଙ୍କୁ କଲ୍ୟାଣ-ମିତାତ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
ତନ୍ତ୍ର ବୌଦ୍ଧ ସାଧନାରେ "ଗୁରୁ ଯୋଗ"ର ବିଧି ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ତ ଚେତନାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଦାନ କରାଯାଇଥାଏ । ଗୁରୁଙ୍କୁ ବଜ/ବଜ୍ର (ଅର୍ଥ: ହୀରା) ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
ବାହାର ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଶିକ୍ଷା
ଅଭିନ୍ନ ରାଉତରାୟ
ଅଭିନ୍ନ ରାଉତରାୟ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଓଡ଼ିଆ-ଭାଷୀ ଅଭିନେତା ଓ ନାଟ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ । ତାଙ୍କର କେତେକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ନାଟକ ଭିତରେ ତାଙ୍କ ଅଭିନୀତ ନାଟକ "ସେମାନେ ବି ମୋର" ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ନାଟକ "ଧୂସର ପୃଥିବୀ" ଅନ୍ୟତମ ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ସେ ୧୯୬୦ ମସିହା ଜୁନ ୧୮ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶାର ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥିତ ବାଲିଚନ୍ଦ୍ରପୁର ବ୍ଳକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ତିଗିରିଆ ଗାଁରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଦାମୋଦର ରାଉତରାୟ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ରେବତୀ ରାଉତରାୟ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୬୦ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଣୀ:ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ବୃତ୍ତି ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟକାର ଶ୍ରେଣୀ:ନାଟ୍ୟକାର
୮ ମଇ
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ମଇ ଶ୍ରେଣୀ:ବଟଦ୍ୱାରା ତିଆରି ତାରିଖ ଲେଖା
ବିଭ୍ରାନ୍ତ
ବିଭ୍ରାନ୍ତ ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଏକ ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର । ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ପ୍ରଯୋଜନା କରିଥିଲେ ହର ପ୍ରସାଦ ସାହୁ । ଅମିତ କୁମାର ଦାସ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ସଂଳାପ ରଚନା କରିଥିଲେ । ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ବିଶ୍ୱଭୂଷଣ ମହାପାତ୍ର ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର କାହାଣୀ ଓ ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ । ସଙ୍ଗୀତକାର ଅଭିଜିତ ମଜୁମଦାର ଓ ଗୌରବ ଆନନ୍ଦ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ସ୍ୱର ସଂଯୋଜନା କରିଥିଲେ ।
ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଜ୍ୟୋତି ରଞ୍ଜନ ନାୟକ ଓ ତମନ୍ନା ବ୍ୟାସ । ପ୍ରଜ୍ଞା ଖଟୁଆ, ଦୀପନ ବରୁଆ ଆଦି କଳାକାରମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ।
ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ଟ୍ରେଲର୍ କୋଏମ୍ବଟୁରର ଇଶାଯୋଗା ସେଣ୍ଟରରେ ଥିବା ଆଦିଯୋଗୀ ଅଡ଼ିଟୋରିଅମ୍‌ରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା । ୨୦୨୩ ମସିହାର ଫେବୃଆରୀ ୧୦ ତାରିଖରେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟି ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା ।
ଗୀତ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ
ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ଅଭିଜିତ ମଜୁମଦାର ଓ ଗୌରବ ଆନନ୍ଦ । ନିର୍ମଳ ନାୟକ, ଅରୁଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ରଞ୍ଜନ ନାୟକ ଆଦି ଗୀତିକାରମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ଗୀତ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଗୌରବ ଆନନ୍ଦ, ତାରିକ୍ ଅଜିଜ୍, ଦୀପ୍ତିରେଖା ପାଢ଼ୀ, ସତ୍ୟଜିତ ପ୍ରଧାନ, ଅନ୍ତରା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଆଦି କଣ୍ଠଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିରେ କଣ୍ଠଦାନ କରିଥିଲେ ।
ବାହାର ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୨୩ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର‌
ଲଘୁଚାପ
ଏକ ସ୍ଥିତି, ଏହା ହାରାହାରି ବାୟୁମଣ୍ଡଳିୟ ଚାପଠାରୁ କମ୍ ଚାପକୁ ବୁଝାଏ । ଲଘୁଚାପ ସୃଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଅପେକ୍ଷା ବାୟୁମଣ୍ଡଳିୟ ଚାପ କମ୍ ଥାଏ । ଲଘୁଚାପ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଟ୍ରପୋସ୍ପିଅର୍‌ର ଉପର ସ୍ତରରେ ଘଟିଥାଏ । ଅତ୍ୟଧିକ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଗରମ ହୁଏ ଓ ହାଲକା ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ । ଫଳରେ ସେହି ସ୍ଥାନ ପୁରଣ କରିବା ପାଇଁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରୁ ପବନ ବହେ । ଏହା ଋତୁଚକ୍ର ବଦଳିବା ସମୟରେ ଅଧିକାଂଶ ଦେଖାଯାଏ । ଆଉ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟର ଗରମ ଜଳରେ ବିଜୁଳିପାତ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଅଗଷ୍ଟରୁ ଫେବୃୟାରୀ ମଧ୍ୟରେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ସମୟ ଉପନୀତ ହେଉଥିବାବେଳେ ସେପଟେ ଉତ୍ତର ପୁର୍ବ ମୌସୁମୀର ଅାଗମନ ହୋଇଥାଏ । ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ବାୟୁ ଚଳାଚଳ ଏକ ସମୟରେ ଘଟିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥିବାରୁ ବଙ୍ଗୋପସଗରରେ ଲଘୁଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଉଷ୍ମଦେଶୀୟ ବାତ୍ୟା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ବର୍ଷର ଯେକୌଣସି ମାସରେ ହୋଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତର ନଚେତ୍ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ନଭେମ୍ବର ମାସରେ ଘଟିଥାଏ ।
ଲଘୁଚାପ ସାଧାରଣତଃ ଘନ ବଦଲର ବଳୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।ସ୍ ଥଳ ଭାଗରେ ତାପମାତ୍ରା କମ୍ ରହେ ଓ ରାତିରେ ସୃଷ୍ଟ ବାଦଲ ତାପ ବିକିରଣରେ ବାଧା ଉପୁଜୁଥିବା କାରଣରୁ ଗୁଲୁମୁଳି ହୁଏ । ପବନର ବେଗ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହା ଅଧିକ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ବୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ଶ୍ରେଣୀ:ପାଣିପାଗ
ବାଙ୍ଗିରିପୋଷି
ବାଙ୍ଗ୍ରିପୋଷି ,ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ସହର ଓ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ।
ବାଙ୍ଗିରିପୋଷି ଏକ ସହର ଯାହା ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ୫୭୧ ଫୁଟ ଉର୍ଧରେ ଅବସ୍ତିତ।
ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ
ଏହା ଶିମିଳିପାଳ ପାଦ ଦେଶରେ ଅଛି । ଏଠି ଅନେକ ମନ୍ଦିର ଓ ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ଏଠାରେ ରହିବା ପାଇ ମଧ୍ୟ ସୁବିଧା ରହିଛି ।
କୋରାପୁଟ (ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)
'କୋରାପୁଟ' ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ । ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତିର ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ସଂରକ୍ଷିତ ଏହି ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ୭ଟି ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀକୁ ନେଇ ଗଠିତ:
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ଶ୍ରେଣୀ:କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା
୨୭ ଫେବୃଆରୀ
ଅଧିକ ତଥ୍ୟ
ଶ୍ରେଣୀ:ଫେବୃଆରୀ
ବଳିଆ କୁକୁର
ବଳିଆ କୁକୁର (ଭାରତରେ “ଢୋଲ୍” ଭାବେ ପରିଚିତ, ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ ନାମ Cuon Alpinus, ସମ୍ବଲପୁରୀ ଭାଷାରେ କୋକବଲିଆ) ମଧ୍ୟ ଏସିଆ, ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ଶ୍ୱାନ ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀ । ବଳିଆ କୁକୁରକୁ ଭାରତର ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଲୋକେ ଢୋଲ୍, ଏସୀୟ ଜଙ୍ଗଲୀ କୁକୁର, ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲୀ କୁକୁର, ହ୍ୱିସିଲ୍ ଶବ୍ଦକାରୀ କୁକୁର, ଲାଲ୍ କୁକୁର ଓ ପର୍ବତୀୟ ଗଧିଆ ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି । ଜିନ୍ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଶ୍ୱାନ ପ୍ରଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀ ଙ୍କ ନିକଟତମ , କିନ୍ତୁ ଏହାର ଖପୁରି ସମଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଳି ଅବତଳ ନହୋଇ ସାମାନ୍ୟ ଉତ୍ତଳ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରଜାତିଙ୍କ ଥୋଡ଼ି ବା ମୁହଁର ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ ତଫାତ ଥାଏ । ପ୍ଲାଇଷ୍ଟୋସିନ୍ ସମୟରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଏସିଆ, ଇଉରୋପ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ରେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଚଳପ୍ରଚଳ କରୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ପ୍ରାୟ ୧୨,୦୦୦ରୁ ୧୮,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସେମାନଙ୍କ ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି କ୍ରମେ ସୀମିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ବଳିଆ କୁକୁର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାମାଜିକ ଓ ଦଳବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅନୁକ୍ରମ ନଥାଏ ଓ ଦଳରେ ଏକାଧିକ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ମାଈ ବଳିଆ କୁକୁର ରହିଥାନ୍ତି । ଏପରି ଏକ ଦଳରେ ହାରାହାରି ୧୨ଟି ଜନ୍ତୁ ରହିପାରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ୪୦ଟି ସଭ୍ୟ ଥିବା ଦଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ବଳିଆ କୁକୁର ଦିବାଚର, ଦଳବଦ୍ଧ ହୋଇ ମଧ୍ୟମ ବା ବଡ଼ ଆକାରର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶିକାର କରନ୍ତି । କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅରଣ୍ୟର ଖାଦ୍ୟଶୃଙ୍ଖଳରେ ଏମାନେ ବାଘ ଓ କଲରାପତରିଆ ବାଘ ପରି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ରୁତ ହାରରେ କମୁଥିବାରୁ ଓ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ସର୍ବମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୨୫୦୦ ହୋଇଥିବାରୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ସଂଘ (International Union for Conservation of Nature) ଏହାକୁ ଏକ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ପ୍ରଜାତି ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛି । ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇବାର ଅନ୍ୟସବୁ କାରଣ ହେଲେ: ଶିକାର ଜନ୍ତୁ କମିବା, ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବା, ଅନ୍ୟ ମାଂସଭୋଜି ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କ ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ଦେଶୀ କୁକୁରମାନଙ୍କଠାରୁ ସଂକ୍ରମିତ ହେଉଥିବା ରୋଗ ।
ନାମକରଣ
ଏହି ଜୀବଙ୍କୁ “ଢୋଲ୍” ନାମରେ କାହିଁକି ଡକାଯାଏ ଓ ଏହି ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠାରୁ ତାହା ଅସ୍ପଷ୍ଟ । ୧୮୦୮ ମସିହାର ଏକ ବ୍ରିଟିଶ୍ ସୈନିକ ଥୋମାସ୍ ୱିଲିୟମସନ୍ ନିଜ ଲେଖାରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯେ ସେ ରାମଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଜୀବକୁ ଦେଖିଥିଲେ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ଏମାନଙ୍କୁ ବହୁ ବର୍ଷରୁ ଢୋଲ୍ ବୋଲି ଡାକି ଆସୁଛନ୍ତି ।  ୧୮୨୭ରେ ଚାର୍ଲ୍ସ୍ ହେମିଲଟନ୍ ସ୍ମିଥ୍ ମତ ରଖିଲେ ଯେ ପୂର୍ବପ୍ରାନ୍ତର ଅନେକ ଦେଶର ଭାଷାରୁ ଏହି ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି । ଦୁଇ ବର୍ଷ ପରେ ସ୍ମିଥ୍ ତୁର୍କୀୟ ଶବ୍ଦ “ଡେଲି” (ବାୟା/ପାଗଳ) ଶବ୍ଦର “ଢୋଲ୍ “ ନାମ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ବୋଲି କହିଲେ । ଏହି ତୁର୍କୀୟ ଶବ୍ଦକୁ ଭୁଲ ବଶତଃ ସେ ଈଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ Dull ଓଲନ୍ଦାଜ ଶବ୍ଦ Dol ଓ ଜର୍ମାନ ଶବ୍ଦ Toll ସହିତ ତୁଳନା କରିଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ୮୦ ବର୍ଷ ପରେ ରିଚାର୍ଡ୍ ଲାଇଡେକ୍କର୍ ମତ ରଖିଲେ ଯେ ଏହି ଜୀବ ଚଳପ୍ରଚଳ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକ ଏହାକୁ ଢୋଲ୍ ବୋଲି ଡାକନ୍ତି ନାହିଁ । ମେରିଆମ୍-ୱେବଷ୍ଟର୍ ଶବ୍ଦକୋଷ ଅନୁଯାୟୀ ଗଧିଆର କନ୍ନଡ଼ ନାମ “ତୋଳ”ରୁ ଏହି ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଇପାରେ ।
ଆବିଷ୍କାର, ବର୍ଗୀକରଣ ଓ ବିବର୍ତ୍ତନ
ବଳିଆ କୁକୁର ସହିତ କ୍ୟାନିସ୍ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବମାନଙ୍କର ବହୁ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥିବାରୁ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଜାତି ନିରୂପଣ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର । ଜର୍ଜ୍ ସିମ୍ପସନ୍ ବଳିଆ କୁକୁରକୁ ଆଫ୍ରିକୀୟ ବଣକୁକୁର ପ୍ରଜାତିରେ ପରିଗଣନା କରିଥିଲେ । ପରେ ଗବେଷଣାରୁ ଜଣା ପଡ଼ିଲା ଯେ ପ୍ରକୃତରେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ବଣକୁକୁର ଓ ବଳିଆ କୁକୁର ପରସ୍ପରର ଅତି ନିକଟତମ ପ୍ରଜାତି । ପ୍ରାଣୀ ବିଜ୍ଞାନୀ ରେଜିନାଲ୍ଡ୍ ପୋକକ୍ ବଳିଆ କୁକୁର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଆଳଙ୍କ ଅତୀତର ମିଳନ ହେତୁ ସେମାନେ କ୍ୟାନିସ୍ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ ପରି ଦିଶନ୍ତି ବୋଲି ମତ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ।
ଉପ-ପ୍ରଜାତି
ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କର ୧୦ଟି ଉପଜାତି ଥିବାର ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସରୁ ସଂକେତ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ୨୦୦୫ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନୋଟି ଉପ-ପ୍ରଜାତି ଚିହ୍ନଟ ହୋଇପାରିଛି ।
ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଉପପ୍ରଜାତି ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିନ୍ତୁ ବିଶେଷ କୌଣସି ତଫାତ୍ ନାହିଁ । ଭୌଗୋଳିକ ବାସସ୍ଥଳୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏମାନଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିହେବ । ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀର ବଳିଆ କୁକୁର ଭାରତର ଉତ୍ତର ଭାରତ (ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପଟରେ), ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରୁ ନେଇ ବର୍ମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀର ବଳିଆ କୁକୁର ଉତ୍ତର ଭାରତ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତ, ବର୍ମା, ଥାଇଲାଣ୍ଡ, ମାଲେସିଆ ପ୍ରଭୃତି ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳନ୍ତି । ଜାଭା ଓ ସୁମାତ୍ରା ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଭାରତୀୟ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଛି କିନ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ ମାଲେସିଆର ବଳିଆ କୁକୁରଠାରୁ ଏମାନେ ଭିନ୍ନ । ୨୦୦୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ତଥ୍ୟ ମିଳିପାରି ନଥିବାରୁ ଏଠାରେ ମଣିଷମାନେ ହିଁ ବଳିଆ କୁକୁର ଆଣି ଛାଡ଼ିଥାଇ ପାରନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି ।
ଆକୃତି ପ୍ରକୃତି
ବଳିଆ କୁକୁରର ଶରୀର ଧୁସରିଆ ଗଧିଆ ଓ ଲାଲ୍ ଶିଆଳର ମିଶ୍ରଣ ପରି ଲାଗେ ଓ ଏହାର ଲମ୍ବା ମେରୁଦଣ୍ଡ ଓ ପତଳା ଗୋଡ଼ପାଇଁ କେତେକାଂଶରେ ବିଲେଇର ଶରୀର ଗଠନର ମଧ୍ୟ ଝଲକ ମିଳେ । ଏହାର ଖପୁରୀ ହାଡ଼ ବଡ଼ ଓ ଓସାରିଆ । ଏହାର ଦନ୍ତଶିଖର ଓ ମାସେନେଟ୍ (Massenet) ମାଂସପେଶୀ କ୍ୟାନିସ୍ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ବିକଶିତ ଏବଂ ଏହା ଯୋଗୁଁ ବଳିଆ କୁକୁରର ମୁହଁ ହେଟାବାଘମୁହଁ ପରି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏମାନଙ୍କ  ମୁଖାଗ୍ର ସାଧାରଣ କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ୟାନିସ୍ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ଛୋଟ । ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କର ତଳମାଢ଼ିରେ ୬ ପରିବର୍ତ୍ତେ ୭ଟି ଚର୍ବଣଦନ୍ତ ରହିଥାଏ । ଏମାନଙ୍କ ଉପର ଚର୍ବଣଦନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ, ଆକାରରେ ଗଧିଆମାନଙ୍କ ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶରୁ ଏକ-ଦ୍ୱିତୀୟାଂଶ ଏବଂ କ୍ୟାନିସ୍ ପ୍ରଜାତି ପରି ୨ରୁ ୪ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର  ଦନ୍ତାଗ୍ର ରହିଥାଏ ।  ଏପରି ଗଠନ ଶିକାର ଛଡ଼ାଇ ନେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ବଳିଆ କୁକୁରର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧୮ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ (୪୦ ପାଉଣ୍ଡ୍) ଏବଂ ମାଈ ବଳିଆ କୁକୁରଗୁଡ଼ିକ ଅଣ୍ଡିରାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୪.୫ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ (୯.୯ ପାଉଣ୍ଡ୍) କମ୍ ଓଜନର ହୋଇଥାନ୍ତି । ବଳିଆ କୁକୁରର ଉଚ୍ଚତା କାନ୍ଧ ନିକଟରେ ପ୍ରାୟ ୧୭-୨୨ ଇଞ୍ଚ୍ (୪୩-୫୬ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍) ଓ ଏହାର ଶରୀରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୩ ଫୁଟ୍ (୦.୯୧ ମିଟର୍) । ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜଙ୍ଗଲୀ କୁକୁର ପରି ଏମାନଙ୍କ କାନ ଗୋଜିଆ ନ ହୋଇ ଗୋଲାକାର । ମାଈ ବଳିଆ କୁକୁରର ସାଧାରଣତଃ ୬-୭ ଯୋଡ଼ି (ସମୟ ସମୟରେ ୮ଟି) ପହ୍ନା ଥାଏ ।
ଏମାନଙ୍କ ଲୋମ ଲାଲ୍ ରଂଗର ଓ ଶୀତଦିନରେ ଏମାନଙ୍କ ଲୋମର ରଙ୍ଗ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର । ଶୀତଦିନରେ ଏମାନଙ୍କ ପୃଷ୍ଠଦେଶ କଳଙ୍କ ଲାଲ୍ ବା ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀରର ମୁଣ୍ଡ, ବେକ ଓ କାନ୍ଧପରି କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ଛାପ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ । ତଣ୍ଟି, ଛାତି, ପାର୍ଶ୍ୱ, ପେଟ ଓ ଗୋଡ଼ର ଉପରାଂଶର ରଙ୍ଗ ଫିକା ହଳଦିଆ ପରି ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ । ଏମାନଙ୍କ ଦେହର ନିମ୍ନାଂଶ ଧଳା ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ ଓ ସାମନାପଟ ଗୋଡ଼ର ଆଗପଟେ ଗାଢ଼ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ଚିହ୍ନ ଥାଏ । ମୁଖର ଗୋଜିଆ ଅଂଶ ଓ କପାଳର ରଙ୍ଗ ଧୁସରିଆ-ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ।  ଏମାନଙ୍କ ଲାଞ୍ଜ ଦେଖିବାକୁ ଭାରି ସୁନ୍ଦର ଓ ଏଥିରେ ଘନ ଲୋମ ଥାଏ । ଲାଞ୍ଜଟି ଗୈରିକ-ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଓ ଏହାର ଉପରାଂଶ ଗାଢ଼ ବାଦାମି ଦେଖାଯାଏ । ଖରାଦିନରେ ଏମାନଙ୍କ ଲୋମ ଛୋଟ, କର୍କଷ ଓ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ । ପୃଷ୍ଠ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶର ଲୋମ ୨୦ରୁ ୩୦ ମିଲିମିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ । ମସ୍କୋ ଚିଡ଼ିଆଖାନାର ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କର ମାର୍ଚ୍ଚ୍ ମାସରୁ ମଇ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷକୁ ଥରେ ଲୋମ ଝଡ଼ିଥାଏ ।
ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଲାଲ୍ ଶିଆଳ ସଦୃଶ ହ୍ୱିସିଲ୍ ମାରିଲା (ନିମ୍ନ ଧ୍ୱନିର କୁ-କୁ) ପରି ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗାଯୋଗ/କଥୋପକଥନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଶବ୍ଦ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ତାହା ଅସ୍ପଷ୍ଟ । ବଣବୁଦା ମଧ୍ୟରେ ଦଳ ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲାବେଳେ ଏପରି ଶବ୍ଦର ଇଙ୍ଗିତଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଥାନ୍ତି । ଶିକାର କରିବା ସମୟରେ ଏମାନେ କା-କା-କା ଭଳି ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି । ତା’ଛଡ଼ା ବିପଦ ସଙ୍କେତ ସୂଚକ ଡାକ ଦେବା, ଚିତ୍କାର କରିବା, ବିପକ୍ଷକୁ ସାବଧାନ କରାଇଦେବା ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । ଗଧିଆ ବା ବିଲୁଆଙ୍କ ପରି ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ହୁକେ-ହୋ ଡାକ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ ବା ଭୁକନ୍ତି ନାହିଁ ।  ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଶରୀରର ଭାବଭଙ୍ଗୀ ବୁଝିବା ଏକ ଜଟିଳ କାମ । ଓଠର ସ୍ଥିତି, ଲାଞ୍ଜର ସ୍ଥିତି ଆକାଶ ମୁହାଁ ବା ଭୂମି ସହ ସମାନ୍ତରାଳ ରହିବା, ସୌହାର୍ଦ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳନରେ ପରସ୍ପରକୁ ଚାଟିବା, ଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ଲୋମ ଟାଙ୍କୁରିବା, ଅନ୍ୟକୁ ଡରାଇବା ପାଇଁ ନିମ୍ନ ସ୍ୱରର ଗର୍ଜନ କରିବା ବା ଖିଙ୍କାରିବା, କାନର ସ୍ଥିତି ଇତ୍ୟାଦିରୁ ସେମାନଙ୍କ ମାନସିକ ଅବସ୍ଥା ସ୍ଥିର କରିହେବ ।
ବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ବାସସ୍ଥାନ
ମଧ୍ୟ ଏସିଆରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ପାର୍ବତୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ସମୁଦ୍ର ପତନରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରେ ଥିବା ତୃଣଭୂମିରେ ବାସ କରନ୍ତି । ପୂର୍ବ ଏସିଆର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମାନେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଅନ୍ତି । ଭାରତ, ବ୍ରହ୍ମଦେଶ, ଇଣ୍ଡୋଚୀନ୍, ଇନ୍ଦୋନେସିଆ ଓ ଚୀନରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ପାହାଡ଼ିଆ ବା ମାଳ ଅଞ୍ଚଳର ବଣଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ସମୟ ସମୟରେ ସମତଳ ଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଦକ୍ଷିଣ ସାଇବେରିଆର ବୈକାଳ ହ୍ରଦ ନିକଟରେ ତୁଂକିଂସ୍କି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର ରହିଥିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ପୂର୍ବ ଋଷିଆର ପୂର୍ବତମ ଅଂଶରେ ଥିବା ପ୍ରିମୋର୍ସ୍କି କ୍ରାଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଅବଶେଷ କିଛି ବଳିଆ କୁକୁର ରହିଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ବଳିଆ କୁକୁରକୁ ଏକ ବିରଳ ଓ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା । ପିକଥସା-ତିଗ୍ରୋଭି ଡୋମ୍ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଦେଖାଯିବାର ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୂଚନା ମିଳିଥିବା ବେଳେ ମାଟାଇସ୍କି ଜାକାଜନିକ୍ ବନାଞ୍ଚଳରେ ୧୯୭୦ ପରଠାରୁ ଏହି ଜୀବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିନାହିଁ ।
ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିର ସୂଚନା ମିଳେ । ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମଧ୍ୟ ଭାରତର ଉଚ୍ଚଭୂମି, ପୂର୍ବଘାଟ ଓ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତାଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମାନେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ଉତ୍ତପ-ପୂର୍ବ ଭାରତର ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଆସାମ, ମେଘାଳୟ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ ଉପତ୍ୟକାର ତେରାଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି । ହିମାଳୟ ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି ।  ୨୦୧୧ରେ ଚିତୱନ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ସେଠାରେ ବଳିଆ କୁକୁର ରହିଥିବା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା । ସେହି ବର୍ଷ କାଞ୍ଚନଜଂଘା ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦର୍ଶାଇଥିଲା ।
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ସିଲହେଟ୍ ଅଞ୍ଚଳର ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଓ ଚଟ୍ଟଗ୍ରାମର ପାହାଡ଼ିଆ ସ୍ଥାନରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ସଂଖ୍ୟାରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଶିକାର ଅଭାବରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି । ବ୍ରହ୍ମଦେଶର ପ୍ରାୟ ୧୧ଟି ଅଞ୍ଚଳରେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ସହାୟତାରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି । ମହାବଳ ବାଘ ପ୍ରାୟ ନଥିବାରୁ ଏଠାରେ କଲରା ପତରିଆ ବାଘ ଓ ବଳିଆ କୁକୁର ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଭାଗରେ ପରସ୍ପର ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଲାଗି ରହିଥାଏ ।
ସାମାଜିକ ବ୍ୟବହାର ଓ କ୍ଷେତ୍ର-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ
ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ ଦଳ ଗଧିଆମାନଙ୍କଠାରୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସାମାଜିକ ଓ ଏମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଦୃଢ଼ ପଦାନୁକ୍ରମର ଶୃଙ୍ଖଳ ନଥାଏ । ଶିକାରର ସାମୟିକ ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳର ଏପରି ସାମାଜିକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ପାଇଁ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ନାହିଁ । ଦଳପ୍ରତି ଏପରି  ନିଷ୍ଠା ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜଙ୍ଗଲୀ କୁକୁରଙ୍କ ସାମାଜିକ ବିନ୍ୟାସ ଓ ପ୍ରବୃତ୍ତି ସହ ତୁଳନୀୟ । ପ୍ରକୃତରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ବଡ଼ ଦଳରେ ରହନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସେହି ବଡ଼ ଦଳ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଜଙ୍ଗଲୀ ଭାଷାରେ ସବୁ ସଭ୍ୟମିଶି ଶିକାର କରୁଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ “ଦଳ” (ଈଂରାଜୀରେ Pack) ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ । ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ସମୟରେ ୩-୫ ଜଣିଆ ଗୋଷ୍ଠୀରେ (ଈଂରାଜୀରେ Clan) ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି କାରଣ ଛୋଟ ଶିକାର ଧରିବା ପାଇଁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ବିନ୍ୟାସ । ବିଶେଷ କରି ବସନ୍ତ ଋତୁ ବେଳକୁ ହରିଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ଋତୁ ସମାପ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ଛୋଟ ହରିଣ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିବାରୁ, ସେହି ସମୟରେ ଏପରି ଗୋଷ୍ଠୀବଦ୍ଧ ଶିକାର ଅଧିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଦଳ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ପ୍ରଭୁତ୍ୱର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁନଥିବାରୁ ଦଳର ସର୍ଦ୍ଦାର ବଳିଆ କୁକୁର ସହଜରେ ଚିହ୍ନଟ କରିହୁଏ ନାହିଁ । ତେବେ ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀର କୁକୁରମାନଙ୍କ ସର୍ଦ୍ଦାର ପ୍ରତି ଆନୁଗତ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଏମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ବିବାଦ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ସାଧାରଣତଃ ଗଧିଆମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ଦଳର ଗଧିଆମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ସଂଘର୍ଷ ଦେଖାଦିଏ । ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷେତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମନୋଭାବ ନଥିବାରୁ କୁକୁରମାନେ ଗୋଟିଏ ଦଳରୁ ଅନ୍ୟ ଦଳରେ ସହଜରେ ମିଶିପାରନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଷ୍ଠୀର ସଭ୍ୟଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୫-୧୨ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୪୦ ସଭ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ଥାଇଲାଣ୍ଡର ଜଙ୍ଗଲରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ହାରାହାରି ୩ ସଭ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । କ୍ୟାନିଡ୍ ପ୍ରଜାତିର ଅନ୍ୟ ପଶୁଙ୍କ ପରି ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଗଛ, ବୁଦା ବା ନିୟମିତ ବ୍ୟବହୃତ ପଥରେ ମୂତ୍ର ସିଞ୍ଚନ କରି (ଈଂରାଜୀରେ Scent Marking) କ୍ଷେତ୍ର ନିରୂପଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ପଛପଟର ଗୋଟିଏ ବା ଦୁଇ ଗୋଡ଼ ଟେକିଦେଇ (ଈଂରାଜୀରେ Handstand) ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ (ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଣ୍ଡିରା କୁକୁରମାନେ) ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ସ୍ୱଭାବ ବୁଦା କୁକୁର (ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ ନାମ Speothos Vexatious)ଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦିଏ । ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରର ସୀମାରେ ନୁହେଁ ବରଂ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ କରି ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ମଳତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି । କ୍ଷେତ୍ର ନିରୂପଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କ୍ୟାନିଡ୍ ପ୍ରଜାତୀୟ ଜୀବଙ୍କ ଭଳି ଏମାନେ ଭୂମିରେ ରାମ୍ପୁଡ଼ି ଦାଗ ବା ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଗର୍ତ୍ତ ଓ ଗହ୍ୱରରେ ବସବାସ
ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ୪ ପ୍ରକାରର ବାସସ୍ଥଳୀ ବାଛି ସେଥିରେ ରହିବା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । (୧) ସରଳ ଢଙ୍ଗରେ ଭୂମିରେ ଖୋଳାଯାଇଥିବା ଓ ଗୋଟିଏ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରବିଶିଷ୍ଟ ଗାତ । ହେଟାବାଘ ବା ଝିଙ୍କ ଆଗରୁ ରହୁଥିବା ଗାତକୁ ଟିକିଏ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରି ବଳିଆ କୁକୁର ନିଜ ଛୁଆଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାହାର ଉପଯୋଗ କରନ୍ତି । (୨) ଗୋଟିଏ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ଥିବା କନ୍ଦରମୟ ବଡ଼ ଗାତ । (୩) ପଥରଗଦା ମଧ୍ୟରେ ବା ପଥର ଗଦା ତଳେ ରହିଥିବା ଛୋଟମୁହାଁ ଗୁମ୍ଫା ଓ (୪) ଅନେକ ଗୁମ୍ଫା ଏବଂ ଗାତକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଜଟିଳ ସଂରଚନା ବିଶିଷ୍ଟ ଗାତ ବା ଛୋଟଗୁମ୍ଫା । ଏମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ଘଞ୍ଚବୁଦା ତଳେ, ଶୁଖିଯାଇଥିବା ନଦୀପଠାରେ ରହିଥାଏ । ଗାତକୁ ପଶିବା ଦ୍ୱାରଟି ପ୍ରାୟ ଆକାଶମୁହାଁ ଓ ୩-୪ ଫୁଟର ଗଭୀରତା ପରେ ପଥ ବୁଲିଯାଇଥାଏ ।  ଏହି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରବେଶପଥଟି ଏକ ବଡ଼ କୋଠରୀକୁ ଖୋଲେ ଓ ବଡ଼ କୋଠରୀ ସହ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ କୋଠରୀ ସଂଲଗ୍ନ ଥାଆନ୍ତି । ୧୦୦ଫୁଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର କେତେକ ଗାତ ଆଖପାଖର ଗାତମାନଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଥାଏ ଓ ଏପରି ଗାତର ୬ଟି ପ୍ରବେଶପଥ ରହିପାରେ । ଏପରି ଜଟିଳ ଓ ବଡ଼ ବାସର ନିର୍ମାଣ ଅନେକ ପିଢ଼ୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବପର । ମାଈ କୁକୁରମାନେ ଏକାଠି ସବୁ ଛୁଆଙ୍କର ଲାଳନପାଳନ ପାଇଁ ଏହି ବାସସ୍ଥଳୀର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଡିଂଗୋ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଜଙ୍ଗଲୀ କୁକୁର ପରି ବଳିଆ କୁକୁର ମଧ୍ୟ ନିଜ ବାସସ୍ଥଳୀ ପାଖରେ ଶିକାର କରେନାହିଁ ।
ପ୍ରଜନନ ଓ ବିକାଶ
ଭାରତରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ ମିଳନ ସମୟ ମଧ୍ୟ-ଅକ୍ଟୋବରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜାନୁଆରୀ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ । ମସ୍କୋର ଏକ ଚିଡ଼ିଆଘରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଥିବା ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ ମିଳନ ଋତୁ ଫେବୃଆରି ମାସରେ ହେବାର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ଗଧିଆଦଳରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଜନନଶୀଳ ମାଈ ରହିଥାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଦଳରେ ଏପରି ଏକାଧିକ ମାଈ କୁକୁର ରହିପାରନ୍ତି । ଏକାଧିକ ମାଈ କୁକୁର ଗୋଟିଏ ଗାତ ବା ଗୁମ୍ଫାରେ ନିଜ ଛୁଆମାନଙ୍କୁ ରଖି ସେମାନଙ୍କ ପାଳନପୋଷଣ କରନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟ ପ୍ରାୟ ୬୦-୬୩ ଦିନ ଓ ଏକାଥରେ ୪-୬ଟି ଶିଶୁ ଜନ୍ମ କରିପାରନ୍ତି । ବଳିଆ କୁକୁର ଛୁଆମାନେ ଗଧିଆମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ବଢ଼ନ୍ତି । ବଳିଆ କୁକୁରଛୁଆମାନେ ୫୮ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳର ସମସ୍ତ ସଭ୍ୟ ମା’ ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କୁ ଗାତ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଦଳର କିଛି ସଭ୍ୟ ଛୁଆମାନଙ୍କ ପାଖରେ ରହନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଛୁଆମାନେ ମାଂସ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ, ଦଳର ସଦସ୍ୟମାନେ ଅଧା ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ବାହାର କରି ଛୁଆଙ୍କୁ ଖୁଆଇଥାନ୍ତି । ପ୍ରାୟ ୭୦-୮୦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଗାତ ପାଖରେ ରହନ୍ତି । ପ୍ରାୟ ୬ ମାସ ବୟସ ହେଲେ ଛୁଆମାନେ ଦଳ ସହିତ ମିଶି ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି । ୮ ମାସ ବେଳକୁ ସମ୍ବର ପରି ବଡ଼ ଶିକାରରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟତା କରନ୍ତି । ଯନ୍ତାରେ ବନ୍ଦକରି ରଖିଲେ ଏମାନେ ସର୍ବାଧିକ ୧୫-୧୬ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ ରହନ୍ତି ।
ଶିକାର
ଶିକାର ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳର ସଭ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ମୁହଁ ଘଷାଘଷି ଓ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଚଢ଼ିବାର ଓ ଖେଳିବାର ରୀତିନୀତି ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି । ବଳିଆ କୁକୁର ଦିବାଚର ଶିକାରୀ ଓ ପ୍ରାୟତଃ ଦିବାରମ୍ଭ ବା ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ବାହାରନ୍ତି । ଚନ୍ଦାଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ରାତି ଛଡ଼ା ସେମାନେ ରାତି ସମୟରେ ଶିକାର କରିବା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେମାନେ ଶିକାର ପାଇଁ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ଶିଆଳ ଓ ବିଲୁଆ ପରି ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କର ଅଧିକ ବେଗ ନ ଥାଏ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଦଳବଦ୍ଧ ଭାବେ ଲମ୍ବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ଶିକାରକୁ ଗୋଡ଼ାଇ ପାରନ୍ତି । ଗୋଡ଼େଇବା ସମୟରେ କିଛି ବଳିଆ କୁକୁର ଶିକାର ଜନ୍ତୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ତା’ ଆଗରେ ଦଉଡ଼ୁଥାନ୍ତି ଓ କିଛି ବଳିଆ କୁକୁର ସମଗତିରେ ଶିକାର ପଛରେ ଦଉଡ଼ୁଥାନ୍ତି ଓ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିକ୍ଷୟ କରାଉଥାନ୍ତି। ଆଗ ଓ ପଛରେ ଦଉଡ଼ୁଥିବା ଦୁଇଟି ଗୋଷ୍ଠୀ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିବା ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରି ଶିକାର ବଜାୟ ରଖନ୍ତି । ସାଧାରଣତଃ ୫୦୦ ମିଟର୍ ମଧ୍ୟରେ ଶିକାର ସଫଳ ହୋଇଯାଏ । ଦ୍ରୁତଗତିର ଶିକାର ଜୀବଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଏମାନେ ନିଜର ବେଗ ୩୦ ମାଇଲ୍ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇ ପାରନ୍ତି । ଶିକାର ଜନ୍ତୁକୁ ବଡ଼ ହ୍ରଦ ବା ପୋଖରୀ ବା ନଦୀ ପରି ପାଣିଆ ଜାଗାକୁ ତଡ଼ିନେଲେ ତା’ର ଗତିର ଦିଗ ଓ ବେଗ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଶିକାର କରିବା ସହଜ ହୁଏ ।
ବଡ଼ ଶିକାରଟିଏ ଧରିବା ପରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ତା’କୁ ଚାରିପଟୁ ଘେରିଯାଇ ତାହାର ନାକ, ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶ, ପଶ୍ଚାତଦେଶକୁ ପାଟିରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । କଲରା ପତରିଆ ବାଘପରି ସେମାନେ ତଣ୍ଟିକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ଶିକାର ମାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ । ବେଳେବେଳେ ଆଖିକୁ ଚୋବାଇ ସେମାନେ ଶିକାରକୁ ଅନ୍ଧ କରିପକାନ୍ତି । ସିରୋ ହରିଣ ପରି ଜୀବର ମୋଟା ଚମଡ଼ା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଆକ୍ରମଣର କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରନ୍ତି ଓ ବେଳେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ କ୍ଷତି ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି । ଆକ୍ରମଣ କଲାବେଳେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ ଦଳ ଚାରିଦିଗରୁ ଶିକାରର ଦେହ ଚିରି ଓ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି । ଅନେକ ସମୟରେ ଶିକାର ଜୀବିତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ତା’ର ପେଟ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଅଂଗପ୍ରତ୍ୟଂଗ ତାଡ଼ି ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ୫୦ କିଲୋରୁ କମ୍ ଓଜନର ଶିକାର ଏପରି ଆକ୍ରମଣରେ ୨-୩ ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ପ୍ରାଣ ହରାନ୍ତି ଓ ବଡ଼ ଅଣ୍ଡିରା ହରିଣମାନେ ୧୫ ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି । ଶିକାର ମରିଗଲା ପରେ ତା’ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ଚିରି ପକାଇ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ନିଜ ନିଜର ଭାଗ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଗଧିଆମାନଙ୍କ ଦଳରେ ସର୍ଦ୍ଦାର ଅଣ୍ଡିରା ଓ ମାଈ ଗଧିଆ ପ୍ରଥମେ ଖାଇବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଦଳରେ ଯୁବ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ମିଳେ । ମୃତ ଶିକାରକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଶାଗୁଣା, ବିଲୁଆ ପରି ଜୀବଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ କିଛିମାତ୍ରାରେ ସହିଷ୍ଣୁତା ମନୋଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି । ଗାତରେ ଜଗି ରହିଥିବା ମାଈ ବଳିଆ କୁକୁର ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଦଳର ଅନ୍ୟସବୁ ସଭ୍ୟ ଖାଇବା ଯୋଗାଇ ଦିଅନ୍ତି ।
ଆହାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ
ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶିକାର ଜନ୍ତୁମାନେ ହେଲେ – ଚିତଲ୍ ହରିଣ, ସମ୍ବର ହରିଣ, କୁଟୁରା, ମୂଷା ହରିଣ, ବାରଶିଙ୍ଘା, ବାରହା, ଗୌର୍ (ଗୟଳ), ପାଣି ମଇଁଷି, ବାଣ୍ଟେଙ୍ଗ୍ ପ୍ରଜାତିର ଗାଈ, ଗୋରୁଗାଈ, ନୀଳଗାଈ, ଛେଳି, ଭାରତୀୟ ଠେକୁଆ, ହିମାଳୟ ମୂଷା ଓ ହନୁ ମାଙ୍କଡ଼ । ଉଲ୍ଲିଖିତ ଏକ ଘଟଣା ଅନୁସାରେ ଆସାମରେ ଏକ ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳ ଏକ ହାତୀ ଛୁଆ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ମା’ ହାତୀର ବିରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନେ ଛୁଆ ହାତୀର ଶିକାର କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ । ଅବଶ୍ୟ ମା’ ହାତୀର ପ୍ରତ୍ୟାକ୍ରମଣରେ ଦଳର ଅର୍ଦ୍ଧାଧିକ କୁକୁର ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ । କାଶ୍ମୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ମାରଖୋର୍ ଛେଳି, ବ୍ରହ୍ମଦେଶରେ ଥାମିନ୍ ହରିଣ (ଏଲ୍ଡଙ୍କ ହରିଣ), ମାଳୟରେ ଟାପିର୍, ସୁମାତ୍ରାରେ ସୁମାତ୍ରୀୟ ଥାର୍ ହରିଣ, ଜାଭାରେ ସୁଣ୍ଡା ସମ୍ବର (ରୁସା ହରିଣ) ଆଦି ଜୀବ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଶିକାର ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି ।  ଥିଏନ୍-ସାନ୍ ଓ ଟାର୍ବାଗଟାଇ ପର୍ବତରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ସାଇବେରୀୟ ଆଇବେକ୍ସ୍, ଅର୍ଖର, ରୋ ହରିଣ, ମାରାଲ୍, ବାରହା ଆଦି ଜନ୍ତୁର ଶିକାର କରନ୍ତି । ଅଲତାଇ ଓ ସାୟନ୍ ପର୍ବତାଞ୍ଚଳରେ  ସେମାନେ କସ୍ତୁରୀ ମୃଗ ଓ ବଲ୍ଗା ହରିଣ ଶିକାର କରନ୍ତି । ପୂର୍ବ ସାଇବେରିଆରେ ରୋ ହରିଣ, ମଞ୍ଚୁରୀୟ ୱାପିତି, ବଣ ଘୁଷୁରି, କସ୍ତୁରୀ ମୃଗ, ବଲଗା ହରିଣ ଇତ୍ୟାଦି ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେବାବେଳେ ପ୍ରିମୋର୍ଯ୍ୟେରେ ସିକା ହରିଣ ଓ ଗୋରାଲ୍ ତାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ମଂଗୋଲିଆରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଅର୍ଗାଳି ଓ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟରେ ସାଇବେରୀୟ ଆଇବେକ୍ସର ଶିକାର କରି ଖାଇଥାନ୍ତି । ଯେତେ ହିଂସ୍ର ଓ ବର୍ବର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର ମଣିଷଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରେନାହିଁ । ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜଙ୍ଗଲୀ କୁକୁରଙ୍କଠାରେ ଏପରି ପ୍ରକୃତି ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଗଧିଆମାନେ କେବେକେବେ ମଣିଷକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥାନ୍ତି । ଶିକାରୀ ଓ ଲେଖକ କେନ୍ନେଥ୍ ଆଣ୍ଡର୍ସନ୍ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ କୁକୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଦରକାର ପଡ଼ିଲେ ଅନ୍ୟ କ୍ୟାନିଡମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅନାୟାସରେ ଫଳ ଓ ପରିବା ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରନ୍ତି । ପୋଷା ବଳିଆ କୁକୁର ଅସୁସ୍ଥତା ସମୟରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଘାସ, ପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଖାଆନ୍ତି । ସୁସ୍ଥ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ମଜାରେ ଏମାନେ ପତ୍ରାଦି ଖାଇବା ଦେଖାଯାଇଛି । ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ଟିଏନ୍-ଶାନ୍ ପର୍ବତରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଏକ ରୁହବାର୍ବ୍ ନାମକ ଏକ ପାର୍ବତୀୟ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଖାଇଥାନ୍ତି । ସାଧାରଣତଃ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଗୋରୁ, ଛେଳି ଓ ବାଛୁରୀ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଇବା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ଭୁଟାନରେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କର ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କ ଶିକାର କରି ସେଠାକାର ବସବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ଗାଁ ପାଖରେ ଚରୁଥିବା ଗୋରୁଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଜଙ୍ଗଲରେ ଚରୁଥିବା ଗୋରୁଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣର ଅଧିକ ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ । ବଳଦଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଗାଈଙ୍କୁ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଥିବାରୁ ସାଧାରଣତଃ ବଳଦଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥାଏ ।
ଶତ୍ରୁ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିଯୋଗୀ
ଅଳ୍ପ କେତେ ଜଙ୍ଗଲରେରେ ବଳିଆ କୁକୁର, ବାଘ, କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଆଦି ଅନେକ ମାଂସଭୋଜି ପ୍ରାଣୀ ରହିପାରନ୍ତି । ଭିନ୍ନ ଶିକାର ଯୋଗୁଁ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଙ୍ଘର୍ଷ ଏଡ଼ାଯାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣତଃ ଏମାନଙ୍କ ଶିକାରଜନ୍ତୁ ସମାନ ହୋଇଥିବାରୁ ଖାଦ୍ୟଶୃଙ୍ଖଳରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଦେଖାଦିଏ । କଲରାପତରିଆ ବାଘ ପରି ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ୩୦-୧୭୫ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଓଜନର ଶିକାର ଖୋଜନ୍ତି । କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଏକାକୀ ଶିକାର କରୁଥିବାରୁ ହାରାହାରି ୨୩.୪ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଓ ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳବଦ୍ଧ ଭାବେ ଶିକାର କରୁଥିବାରୁ ହାରାହାରି ୩୫.୩ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଓଜନର ଶିକାର କରନ୍ତି । ମହାବଳ ବାଘ ୧୭୬ କିଲୋରୁ ଅଧିକ ଓଜନର ଶିକାର କରିପାରେ ଓ ହାରାହାରି ୩୫.୩ କିଲୋ ଶିକାର କରେ । ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଶିକାର ବାଛିବା ଜନ୍ତୁର ଲିଙ୍ଗ, ଆକ୍ରାମକ ସ୍ୱଭାବ, ତା’ର ଖାଦ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଅଣ୍ଡିରା ଚିତଲ୍ ହରିଣ ଶିକାର କରିବା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏକ କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଶିକାର ପାଇଁ ମାଈ ଓ ଅଣ୍ଡିରା ହରିଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହାକୁ ଦେଖେ ତାହାର ଶିକାର କରିପାରେ । ମହାବଳ ବାଘ କେବଳ ଆକାରରେ ବଡ଼ ଶିକାର ପସନ୍ଦ କରେ । ମହାବଳ ବାଘ ଓ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ହନୁ ମାଙ୍କଡ଼ମାନଙ୍କ ଶିକାର କରିବାର ଖୁବ୍ କମ୍ ଉଦାହରଣ ରହିଛି କିନ୍ତୁ କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଅନେକ ସମୟରେ ମାଙ୍କଡ଼ ମାରି ଖାଇଥାଏ । ସେହିଭଳି କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ବାରହା ପରି ଆକ୍ରାମକ ଜନ୍ତୁର ଶିକାର କରିବା ପସନ୍ଦ କରେନାହିଁ ।
କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳବଦ୍ଧ ହୋଇ ମହାବଳ ବାଘଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି । ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳର ସାମନା ହେଲେ ବାଘମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଲୁଚି କୌଣସି ପ୍ରକାରର ସଂଘର୍ଷ ଏଡ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଖସିଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ଅନେକ ସମୟରେ ଖସି ପଳାଉଥିବା ବାଘକୁ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଗୋଡ଼ାଇ ଗୋଡ଼ାଇ ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବେ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି । ବାଘ ପଳାୟନ ନ କରି ଲଢ଼ିଲେ ତାହାର ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନା ସାମାନ୍ୟ ବଢ଼ିପାରେ । ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ପାଇଁ ମହାବଳ ବାଘ ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଧ୍ୱଂସକାରୀ ଶତ୍ରୁ । ମହାବଳ ବାଘର ପଞ୍ଝାର ଏକ ଶକ୍ତ ଚାପୁଡ଼ା ବଳିଆ କୁକୁର ପରି ଜୀବର ପ୍ରାଣ ନେଇଯାଇପାରେ । ବଳିଆ କୁତୁକମାନେ କଲରାପତରିଆ ବାଘର ଶିକାର ଛଡ଼ାଇ ନେଇଯାଇ ପାରନ୍ତି । ଏକୁଟିଆ ବା ଦୁଇଟି ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କୁ ଏକ କଲରା ପତରିଆ ବାଘ ସହଜରେ ମାରି ଦେଇପାରିବ । ମହାବଳ ବାଘର ଆକାର ବଡ଼, ତେଣୁ ଶିକାର ବା ଖାଦ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ଅଧିକ । ଅପର ପକ୍ଷେ କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଛୋଟ ଓ ହାଲୁକା ଶିକାର ପସନ୍ଦ କରେ । ତେଣୁ ଏକୁଟିଆ ପାଇଲେ ମହାବଳ ବାଘ ଅପେକ୍ଷା କଲରାପତରିଆ ବାଘ ପକ୍ଷରେ ବଳିଆ କୁକୁର ପରି ଜୀବଙ୍କୁ ଶିକାର କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ । ଏହି କାରଣରୁ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ କଲରାପତରିଆ ବାଘଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଆକ୍ରାମକ ମନୋଭାବ ରଖନ୍ତି ।
ଜଙ୍ଗଲରେ କଲରାପତରିଆ ବାଘଟିଏ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇ ଗଛ ଉପରକୁ ଚଢ଼ି ନିଜ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା କରିବାର ଅନେକ ଉଦାହରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଦଳ ସମୟ ସମୟରେ ବାଘ, କଲରାପତିଆ ବାଘ ଓ ଭାଲୁଙ୍କଠାରୁ ଶିକାର ଛଡ଼ାଇ ନେବାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । କୁହାଯାଏ ଯେ ବଳିଆ କୁକୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାରତରୁ ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏସୀୟ ଚିତାବାଘ ପରି ମାଂସଭୋଜି ପ୍ରାଣୀ ଲୋପ ପାଇଗଲେ । କିନ୍ତୁ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ପସନ୍ଦ କରୁଥିବା ବେଳେ ଚିତାବାଘ ଖୋଲା ସମତଳ ଭୂମିରେ ବିଚରଣ ଓ ଶିକାର କରିବା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ତେଣୁ ଏପରି ମତର କେତେ ସତ୍ୟତା ଅଛି ତାହା ଜାଣିବା କଷ୍ଟକର ।
ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳ ଏସୀୟ କଳାଭାଲୁ ଓ ସ୍ଲଥ୍ ଭାଲୁ ଆଦିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି । ଗୋଟିଏ ବା ଦୁଇଟି କୁକୁର ସମ୍ମୁଖ ପଟୁ ଶିକାରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାହାର ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରି ରଖନ୍ତି ଓ ଆଉ ଦୁଇଟି ଜୀବ ପଛପଟୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି । ଶିକାର ବୁଲି ପଡ଼ିଲେ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ଅଦଳବଦଳ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ଖୋଲା ଯାଗାରେ ଶିକାର କରିବାର ସୁବିଧା ଯୋଗୁଁ ଭାଲୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ ବା ଶିକାର କରିବା ବେଳେ ଭାଲୁକୁ କୌଣସି ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟକୁ ପଶିଯିବାରୁ ଅଟକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।
ଗଧିଆମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁତା ରହିଥିଲେ ହେଁ ସମୟ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କୁ ଶିକାର ଓ ଭୋଜନ କରିବାର ଦେଖାଯାଇଛି । ଡେବ୍ରିଗଡ଼ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଏକାକୀ ଗଧିଆ ଓ ଦଳଠାରୁ ବିଛ୍ଛିନ୍ନ ଏକ ଯୋଡ଼ା ବଳିଆ କୁକୁର ମିଶି ଚଳପ୍ରଚଳ ହେବା ବିଷୟ ଲିଖିତ ରହିଛି । ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଆଳମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା ଖୁବ୍ କମ୍ ଦେଖାଯାଇଛି । ଦେଶୀ କୁକୁର ଓ ବଳିଆ କୁକୁର ପରସ୍ପର ବିପକ୍ଷରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମିଶି ଶିକାର ଖାଇବାର ଉଦାହରଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।
ରୋଗବ୍ୟାଧି
ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ରୋଗରେ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି । ଯଦି ସେମାନେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନ୍ୟ କ୍ୟାନିଡ୍ ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖା ଦିଅନ୍ତି ତେବେ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ିଯାଏ । ରେବିଜ୍, କ୍ୟାନାଇନ୍ ଡିଷ୍ଟେମ୍ପର୍, ମ୍ୟାଂଗେ, ଟ୍ରାଇପ୍ୟାନୋସୋମିଆସିସ୍, କ୍ୟାନାଇନ୍ ପାର୍ଭୋଭାଇରସ୍, କୃମି ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କଦ୍ୱାରା ବଳିଆ କୁକୁର ରୋଗମୁହଁରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି ।
ଅନ୍ୟ ବିପଦ
ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଗୃହପାଳିତ ଗାଈଗୋରୁଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ମୋନ୍ ଖମେର୍ ଭାଷାଭାଷୀ ଓ ଭାରତର କୁରୁମ୍ବା ଜାତିର ଲୋକେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କୁ ମାରିବା ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବିଚାର କରନ୍ତି ।  ୧୯୭୨ ମସିହାର ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା ନିୟମ ଲାଗୁ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଶିକାର କରାଯାଉଥିଲା । ବିଷ ଦେଇ, ଫାଶ/ଯନ୍ତା ପକାଇ, ଗୁଳି କରି ଓ ଗାତରେ ଏକ ପରିବାର ରହିଥିବା ବେଳେ ତେଣ୍ଟାରେ ଗାତକୁ ବାରମ୍ବାର ଭୁଷି ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବେ ଏମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଉଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନାଧୀନ ଭାରତରେ ଗୋରୁଗାଈଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗାଁଲୋକେ ଓ ଶିକାରର ମଜାପାଇଁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶିକାରୀମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଅତୀତରେ ମୃତ ବଳିଆ କୁକୁରକୁ ଘରସଜା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ସେତେବେଳେ ମୃତ ବଳିଆ କୁକୁରପିଛା ୨୫ ଟଙ୍କା ମିଳୁଥିଲା । ୧୯୨୬ ସୁଦ୍ଧା ଏତେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଗଲା ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଚାହିଦା କମିଲା ଓ ଏହାର ଦାମ୍ ୨୦ ଟଙ୍କା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା । ଇଣ୍ଡୋ-ଚାଇନାଞ୍ଚଳରେ ମାଂସ ପାଇଁ ପଶୁ ଶିକାର କରାଯିବା ସମୟରେ ଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ ନ କରି ଫାଶ ପକାଇ ଦିଆଯାଏ । ଏଥିରେ ପଡ଼ି ଅନେକ ବଳିଆ କୁକୁର ପ୍ରାଣ ହରାନ୍ତି ।
ଭାରତରେ କେହି ବଳିଆ କୁକୁରର ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଏମାନଙ୍କ ଛାଲର ବଜାରରେ ଅଧିକ ଚାହିଦା ନାହିଁ । ତେଣୁ ଛାଲ ବ୍ୟବସାୟ ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରେନାହିଁ । ଋଷରେ ବିରଳତା ଯୋଗୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ଛାଲ ପାଇଁ ପାଳନ ମଧ୍ୟ କରାଯାଏନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଚୀନର ଲୋକମାନେ ଏମାନଙ୍କ ଶୀତଦିନିଆ ଲୋମ/ଛାଲ ଭଲ ପାଉଥିଲେ ବୋଲି ୧୮୬୦ର ଶେଷଆଡ଼କୁ ଅଳ୍ପକିଛି ରୁବେଲ୍ ବିନିମୟରେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ପରି ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟ ହେଉଥିଲା । ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ମାଞ୍ଚୁରିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଳିଆ କୁକୁର ୮ ରୁବେଲ୍ ମୂଲ୍ୟରେ କିଣାବିକା ହେଉଥିଲେ । ସେମିରେଚିଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଛାଲରେ ତିଆରି ଗରମ ପୋଷାକ ଅତି ଉନ୍ନତ ମାନର ବୋଲି ବିବେଚିତ ହେଉଥିଲା ଓ ଏହାର ଦାମ୍ ମଧ୍ୟ ଖୁବ୍ ଅଧିକ ଥିଲା ।
ସଂରକ୍ଷଣ
ଭାରତୀୟ ବନ୍ୟଜୀବ ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ (୧୯୭୨)ର  ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁସୂଚୀ ଅନୁସାରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ପ୍ରଜାତି । ବ୍ୟାଘ୍ର ପରିଯୋଜନା ସମୟରେ ଅନେକ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରାଯିବାଦ୍ୱାରା ଏହା ବଳିଆ କୁକୁର ସଂରକ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହେଲା । ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ବିଶାଖାପାଟଣାର ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ବଳିଆ କୁକୁର ପ୍ରଜନନ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ଅନୁମତି ମିଳିଥିଲା । ୧୯୭୪ ମସିହାରୁ ଋଷ୍ ଦେଶରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଜୀବ । କିନ୍ତୁ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କ ଶିକାର କରୁଥିବା ଗଧିଆ ଭଳି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଋଷୀୟ ଲୋକେ ଯେଉଁ ବିଷ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ତାହା ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣ ନେଇଥାଏ । ଚୀନୀ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସୁରକ୍ଷା ନିୟମ (୧୯୮୮)ର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଅନ୍ୟତମ । କାମ୍ବୋଡ଼ିଆରେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ଶିକାର ନିଷିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଭିଏତନାମର ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ ଏହି ଜୀବର କୌଣସି ପ୍ରକାରର ମାନବୀୟ ବ୍ୟବହାର ନିଷିଦ୍ଧ କରିଅଛି । ୨୦୧୬ ମସିହାରେ ସୂଆମ୍ ବାୟୋଟେକ୍ ନାମକ ଏକ କୋରିୟ କମ୍ପାନୀ ଦେଶୀ କୁକୁରଙ୍କ ସହାୟତାରେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ପ୍ରଜନନ କରାଇ ଏମାନଙ୍କ ଯଥାସମ୍ଭବ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ଚଳାଇଥିଲା ।
ସଂସ୍କୃତି ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ବଳିଆ କୁକୁର
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୦୦ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ଭରହୁତ ସ୍ତୁପର ଏକ ପଥରରେ ବଳିଆ କୁକୁର ପରି ଦିଶୁଥିବା ତିନୋଟି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ରହିଛି । ଏଥିରେ ଜୀବ ତିନୋଟି ଏକ ଆତ୍ମା ବା ସ୍ତ୍ରୀ ବାନ୍ଧିହୋଇ ରହିଥିବା ଗଛତଳେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ହିଂସ୍ର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ଭୟାବହତା ପାଇଁ ଭାରତରେ ଏହାର ଅନେକ ଉପାଧି ରହିଛି । ଯଥା : ଲାଲ୍ ଶୈତାନ, ଶୈତାନ କୁକୁର, ଜଙ୍ଗଲର ଶୈତାନ, କାଳୀଙ୍କ କୁକୁର, ଇତ୍ୟାଦି । ଅନ୍ୱେଷକ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବିଜ୍ଞାନୀ ଲିଓପୋଲ୍ଡ୍ ଭୋନ୍ ଶ୍ରେଙ୍କ୍ ଆମୁର୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗବେଷଣା କରିବା ସମୟରେ ସେଠାକାର ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିମ ଅଧିବାସୀ ଗିଲ୍ୟାକ‌ମାନେ ବଳିଆ କୁକୁର ପ୍ରତି ଭୟ କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଏହାର କୌଣସି ଅବଶେଷାଂଶ, ମଳ, ଲୋମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଓ ଦେବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେ ଏପରି ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୟ ପଡ଼ୋଶୀ ତୁଂଗୁସିକ୍ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇ ନଥିଲେ । ଲିଓପୋଲ୍ଡଙ୍କ ଅନୁମାନରେ ତୁଂଗୁସିକ୍ ଜନଜାତି ଯାଯାବର ଶିକାରୀ ଭାବେ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିବାରୁ ବଳିଆ କୁକୁରପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଭିନ୍ନ ।  ଅନେକ ଇଉରୋପୀୟ ଲେଖାରେ ବଳିଆ କୁକୁର ପରି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଓଷ୍ଟ୍ରୋଗୋଥ୍ କାହାଣୀସମୂହରେ ଏମାନଙ୍କୁ “ନର୍କର କୁକୁର” ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଫରାସୀ ନାଟକମାନଙ୍କରେ ହେଲେକ୍ୱିନ୍ ସହିତ ଥିବା ଓ ବ୍ରୋସେଲିଅନ୍ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା “ପୈଶାଚିକ କୁକୁର” ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନ ହୋଇପାରେ । ଚାର୍ଲ୍ସ୍ ହାମିଲଟନ୍ ସ୍ମିଥ୍ କୁହନ୍ତି ଯେ, ମଣ୍ଟେଫାଲକନ୍ ଜଙ୍ଗଲରେ ସ୍କାଲିଜର୍ ରହୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ଯେଉଁ ବିପଦ୍ଜନକ ବଣୁଆ କୁକୁର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ତାହା ବୋଧହୁଏ ବଳିଆ କୁକୁର । ସ୍କାଲିଜରଙ୍କ ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ ଏମାନଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସ, ଧ୍ୱନି ଗଧିଆଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଓ ଏମାନେ ଅଲଗା ପ୍ରକାରର ଦେଖାଯାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ।  ମଣ୍ଟେଫାଲକନ୍ ପରିବାରର ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକରେ ଦୁଇଟି ଲାଲ୍ କୁକୁରଙ୍କ ଚିହ୍ନ/ଚିତ୍ର ରହିଥିଲା ।
ରୁଡୟାର୍ଡ୍ କିପ୍ଲିଙ୍ଗ୍ ରଚିତ “ଦ ଜଂଗଲ୍ ବୁକ୍” କାହାଣୀରେ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର “ଲାଲ୍ କୁକୁର” ବୋଲି ଅଭିହିତ ହୋଇଛି ଓ ଏମାନଙ୍କୁ ଏକ ରକ୍ତପିପାଷୁ ଓ ଅତି ଆକ୍ରାମକ ଜୀବରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ଏମାନେ ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିରୁ ଓହ୍ଲାଇ ମୋଗଲି ଓ ଗଧିଆ ଦଳଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସିଓନି ପାହାଡ଼କୁ ଧ୍ୱଂସଲୀଳା କରିବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲେ । ଏହି କାହାଣୀରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳରେ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁକୁର ରହିପାରନ୍ତି ବୋଲି ଲିଖିତ । ଶେର୍ ଖାନ୍ ଓ ହାତୀ ପରି ବଳଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କୁ ବାଟ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏହି କାହାଣୀରେ ଲାଲ୍ କୁକୁରଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସକାରୀ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ, ଗୁମ୍ଫାଦି ସ୍ଥାନରେ ଘର କରି ନ ରହିବା ପାଇଁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପଞ୍ଝାର ନଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋମ ରହିଥିବାରୁ ଗଧିଆମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ । ପରେ ମୋଗଲି ଓ କା’ର ସହାୟତାରେ ଗଧିଆ ଦଳ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ସହିତ ଲଢ଼େଇ କରି ଓ ବଣୁଆ ମହୁମାଛିଙ୍କଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଏକ ତୀବ୍ର ନଦୀସ୍ରୋତ ଥିବା  ଗଣ୍ଡକୁ ଠେଲି ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ ।
୧୯୦୧ରେ ଜାପାନୀ ଲେଖକ ଉଚିଡ଼ା ରୋଆନ୍ ନିଜ ରଚନା 犬物語 (ଉଚ୍ଚାରଣ: ଇନୁ ମୋନୋଗାତାରି, ଅର୍ଥ: ଏକ କୁକୁରର କାହାଣୀ)ରେ ସ୍ୱଦେଶୀ କୁକୁରଙ୍କ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହ୍ରାସ ପାଇବାର ସମାଲୋଚନା କଲାବେଳେ କହିଥିଲେ ଯେ ଏମାନେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ବଂଶଧର ।  ମାନବୋତ୍ତର ଗୁଣ ସମ୍ପନ୍ନ ବଳିଆ କୁକୁରର ଏକ କାଳ୍ପନିକ ରୂପ ଏକ୍ସ୍-ଫାଇଲ୍ସ୍ ଧାରାବାହିକର ଆଲଫା ନାମକ ୬ଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥିଲା ।
ବଳିଆ କୁକୁର ଭିଡ଼ିଓ ଗେମ୍ “ଫାର୍ କ୍ରାଇ-୪”ରେ ମହାବଳବାଘ, ଗାଡ଼ଭାଲୁ, ବରଫଦେଶର କଲରାପତରିଆ ବାଘ, ମେଘୁଆ କଲରାପତରିଆ ବାଘ, ତିବ୍ୱତୀୟ ଗଧିଆ, ଏସୀୟ କଳାଭାଲୁ ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟତମ ଶତ୍ରୁ ରୂପେ ଉଭା ହୋଇଛି । ଏମାନେ ଖେଳାଳିଙ୍କ ଶିକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଏମାନେ ଏହି ଭିଡ଼ିଓ ଗେମରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଫାର୍ କ୍ରାଇ ପ୍ରାଇମାଲ୍ ଖେଳରେ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର ଚରିତ୍ର ରହିଛି କିନ୍ତୁ ଏହି ଖେଳର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ “ଟାକ୍କାର୍”ଦ୍ୱାରା ଏମାନଙ୍କୁ ପୋଷା ମନାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେବା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ।
ପାଳନୀୟତା
ବ୍ରାଏନ୍ ହଟନ୍ ହୋଜସନ୍ କେତେକ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ଯନ୍ତାରେ ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅନୁଭବ ଅନୁସାରେ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ବାକି ସମସ୍ତେ ୧୦ ମାସପରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲାଜକୁଳା ସ୍ୱଭାବ (ମଣିଷମାନଙ୍କ ଶଂସ୍ପର୍ଷରେ ଆସିବାପାଇଁ କୌଣସି ବ୍ୟଗ୍ରତା ନ ଦେଖାଇବା) ଓ ଚତୁରତା ପରିତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ ।  ରିଚାର୍ଡ୍ ଲାଇଡେକ୍କରଙ୍କ ମତରେ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କୁ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ପରି ରଖିବା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭବ । ଛୁଆ ବଳିଆ କୁକୁରମାନେ ଗୃହପାଳିତ ହୋଇପାରିବେ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୋଷା କୁକୁର ସହିତ ଖେଳକୁଦ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି । ପ୍ରାଚୀନ ସୁମେରୀୟ ରାଜା ଇବ୍ୱି-ସିନ୍ ଗୋଟିଏ ବଳିଆ କୁକୁର ଉପହାରରୂପେ ପାଇଥିଲେ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:ଶ୍ୱାନ
ଡାମନ ଓ ଡିଉ
ଡାମନ ଓ ଡିଉ ଭାରତର ଏକ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ
ବିନ୍ଦୁ
ଜ୍ୟାମିତିରେ ବିନ୍ଦୁ ଏକ ସଂଜ୍ଞାବିହୀନ ଶବ୍ଦ । ଏହାକୁ ଏକ ସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ଓ ଏହା ଆଧାରରେ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ । ଜ୍ୟାମିତିରେ ବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଶୂନ୍ୟ-ବିମୀୟ (zero-dimensional) ଯାହାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ, ଘନଫଳ, ଲମ୍ବ ନଥାଏ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବହୁ-ଆୟାମୀ (higher-dimensional) ବସ୍ତୁର ଅନୁରୂପ ହୋଇନଥାଏ ।
ୟୁକ୍ଲିଡୀୟ ଜ୍ୟାମିତିରେ ବିନ୍ଦୁ
ୟୁକ୍ଲିଡୀୟ ଜ୍ୟାମିତି ଅନୁସାରେ "ଏହାର ଅବସ୍ଥିତି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାପ୍ତି ନାହିଁ" ।
ବାହାର ଲିଙ୍କ
ଶ୍ରେଣୀ:ଜ୍ୟାମିତି
ରୋମିଓ ଜୁଲିଏଟ
ରୋମିଓ ଜୁଲିଏଟ, ୨୦୧୭ରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ।  ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ସୁଧାକର ବସନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଯୋଜନା କରିଥିଲେ ରମେଶ ବାରିକ । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟିର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନେତା ଅରିନ୍ଦମ ଏବଂ ଅଭିନେତ୍ରୀ ବର୍ଷା ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିଲେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ପ୍ରେମ ଆନନ୍ଦ । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟି ରଜ ସମୟରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିବା ପାଇଁ ଚାରିଆଡ଼େ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଥିଲା, ମାତ୍ର ରଜର ଠିକ୍ ମାସେ ପରେ ଅର୍ଥାତ ଜୁଲାଇ ୧୪ରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିଲା । ଏ ମନ ମାନେନା ଏବଂ ପର୍ଶୁରାମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପରେ ଅରିନ୍ଦମ ଏବଂ ବର୍ଷାଙ୍କର ଏହା ଥିଲା ତୃତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ।
ବାହାର ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୭ର ଓଡ଼ିଆ କଥାଚିତ୍ର
ବରଗଡ଼ (ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ)
'ବରଗଡ଼' ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ । ଏହି ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ୭ଟି ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀକୁ ନେଇ ଗଠିତ:
ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ଶ୍ରେଣୀ:ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା ଶ୍ରେଣୀ:ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ଜିଲ୍ଲା
ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଧାନ
ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଧାନ (୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୨୯ - ୦୪ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୧), ଭାରତର ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଲେଖକ ଥିଲେ । ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଭୌତିକୀ ସଂସ୍ଥାନର (Institute of Physics) ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ । ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କୁଳପତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ଜୀବନୀ
ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଧାନ ୧୯୨୯ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୩ ତାରିଖରେ ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଘଣାଶାଳିଆଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକ ଓ ବନାରସ ହିନ୍ଦୁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସମାପ୍ତକରି, ଚିକାଗୋ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ପି.ଏଚ.ଡି ହାସଲ କରିଥିଲେ । ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ହିଁ ଜଣେ ଅଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ନିଜର ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ,ସେ କଲିକତାସ୍ଥିତ ସାହା ଆଣବିକ ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ ସଂସ୍ଥାନରେ (Saha Institute of Nuclear Physics) ଜଣେ ସହାୟକ ପ୍ରାଧ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ । ସମୟ କ୍ରମେ, ସେ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଆଣବିକ ଭୌତିକ ବିଜ୍ଞାନ(Nuclear Physics) ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ । ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଭୌତିକୀ ସଂସ୍ଥାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା ଓ ଶ୍ରୀ ପ୍ରଧାନ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପ୍ରଥମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟଭାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର କୁଳପତି ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ, ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏନରିକୋ ଫର୍ମୀଙ୍କଠାରୁ କ୍ୱାଣ୍ଟମ ଯାନ୍ତ୍ରୀକି (Quantum Mechanics) ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ''ଏସ୍. ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ସହ ଜଣେ ଅନୁସନ୍ଧାନ ସହଯୋଗୀ ହିସାବରେ କାମ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ । ସେ ଭାରତୀୟ ବିଜ୍ଞାନ ଅକାଦେମୀ'', ବାଙ୍ଗାଲୋର ସହିତ ମଧ୍ୟ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟ ଅଥିଲେ ।
୨୦୨୧ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୪ ତାରିଖରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୯ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୨୧ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଣୀ:ବୈଜ୍ଞାନିକ ଶ୍ରେଣୀ:ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନିତ ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ
ଅଶୋକ ଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା
ଅଶୋକ ଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା (ଜନ୍ମ: ୧୬ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୫୪) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ । ସେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ଅଶୋକ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ତଥା ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ୨୦୦୯, ୨୦୧୪ ଓ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏକାମ୍ର ବିଧାନ ସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ଯଥାକ୍ରମେ ୧୪ଶ, ୧୫ଶ ଓ ୧୬ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
ଜନ୍ମ, ପରିବାର ଓ ଶିକ୍ଷା
ଅଶୋକ ଚନ୍ଦ୍ର ପଣ୍ଡା ୧୯୫୪ ମସିହାର ଅପ୍ରେଲ ମାସ ୧୬ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ଘନଶ୍ୟାମ ପଣ୍ଡା ଏବଂ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ ପଣ୍ଡା । ଅଶୋକଙ୍କ ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ରାଜନୀତି ବିଜ୍ଞାନରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ।
ରାଜନୈତିକ ଜୀବନ
ଅଶୋକ ଓଡ଼ିଶା ରାଜନୀତିରେ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ସେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାରେ ଜଣେ ବିଧାୟକ ତଥା ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୫୪ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ ଶ୍ରେଣୀ:୧୪ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ:୧୫ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ:୧୬ଶ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାର ସଭ୍ୟ
କ୍ରୀଷ୍ଣା କୁମାରୀ
ରାଜମାତା କ୍ରୀଷ୍ଣା କୁମାରୀ (୧୦ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୨୬  - ୩ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୮) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ରାଜନେତା ଥିଲେ । ସେ ମହାରାଜା ହନୁବନ୍ତ ସିଂଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ମାରବାଡ଼-ଯୋଧପୁରର ମହାରାଣୀ କନସର୍ଟ ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୫୨–୧୯୭୦ ବର୍ଷରେ ଗଜ ସିଂ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କ ସମୟରେ ମାରବାଡ଼-ଯୋଧପୁରର ରାଜପ୍ରତିନିଧି ଥିଲେ ।
ଜୀବନୀ
ସେ ୧୯୭୧-୧୯୭୭ ମସିହାରେ ମହାରାଜା ହନୁବନ୍ତ ସିଂଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ମାରବାଡ଼-ଯୋଧପୁରର ଶେଷ ମହାରାଣୀ କନସର୍ଟ ଥିଲେ । ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ମହାରାଜା ହନୁବନ୍ତ ସିଂଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ସେ ପୁତ୍ର ମହାରାଜା ଗଜ ସିଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ତଥା ଅନାଥ ହୁକୁମ ସିଂଙ୍କ ସାବତ ମାଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜକୁମାର ପରିବାରର ଦାଇତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ସେ ଧରଙ୍ଗଧର ଏଚ.ଏଚ ମହାରାଣୀ କ୍ରୀଷ୍ଣା କୁମାରୀ ବା ସାହିବା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା । ସେ ଯୋଧପୁରରେ ରାଜମାତା କ୍ରୀଷ୍ଣା କୁମାରୀ ବାଳିକା ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
ସେ ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ଯୋଧପୁରରୁ ଲୋକ ସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ​​ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୭୭ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ସେ ୩ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୮ ମସିହାରେ ଯୋଧପୁରରେ ୯୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।
ଅଯୋଧ୍ୟା ପ୍ରସାଦଙ୍କ ପୁସ୍ତକ "ଦି ରୟାଲ୍ ବ୍ଲୁ"ରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଧଙ୍ଗଧର ରାଜକୁମାରୀଙ୍କଠାରୁ ମାରବାଡ଼ର ମହାରାଣୀ (ଯୋଧପୁର)ଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି ।
ଆଧାର
ଶ୍ରେଣୀ:୨୦୧୮ ମୃତ୍ୟୁ ଶ୍ରେଣୀ:୧୯୨୬ ଜନ୍ମ ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଶ୍ରେଣୀ:୫ମ ଲୋକ ସଭା ସଭ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀ:ରାଜପୁତ ରାଜକୁମାରୀ ଶ୍ରେଣୀ:ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଶାସକ
ଯଦୁମଣି ମହାପାତ୍ର
ଯଦୁମଣି ମହାପାତ୍ର (୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୭୮୧ - ୨ ଜୁଲାଇ ୧୮୬୬) ନୟାଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଇଟାମାଟି ଗାଁରେ ୧୭୮୩ ମସିହାରେ ଜନ୍ମିତ ଜଣେ କବି ଥିଲେ । ସେ ଉତ୍କଳଘଣ୍ଟ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ । ସେ ରାଘବ ବିଳାସ ଓ ପ୍ରବନ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଦୁଇଗୋଟି ବୃହତ୍ କାବ୍ୟ, ଅନେକ ଚଉପଦୀ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରଗୀତ ରଚନା କରିଛନ୍ତି । ଯଦୁମଣିଙ୍କ ରଚନା ରୀତିଯୁଗୀୟ ଶୈଳୀରେ ଲିଖିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା ଛଡ଼ା ନିଜର ହାସ୍ୟୋଦ୍ଦୀପକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୀତ ଓ ଆଶୁକବିତ୍ୱ ଲାଗି ଯଦୁମଣି ଓଡ଼ିଶାର ପୁରପଲ୍ଲୀରେ ଭାରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ଜନ୍ମ
ଆଠଗଡ଼ ରାଜସଭାରେ ମୁକୁନ୍ଦ ମହାପାତ୍ର ନାମକ ଜଣେ କୁଶଳୀ ଚିତ୍ରକାର ଓ ସ୍ଥପତି ବାସ କରୁଥିଲେ । ସେ ରଣପୁରଗଡ଼ର ଯୋଶୀ ରତ୍ନାକରଙ୍କ କନ୍ୟା ଶୋଭାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ବିବାହର ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭାଙ୍କର ସନ୍ତାନ କେହି ନ ହେବାରୁ ଉଭୟେ ଯଦୁକୃଷ୍ଣ ନାମକ ବିଗ୍ରହଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ । ପରେ ୧୭୮୧ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ଆଠତାରିଖରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ହେଲା । ଯଦୁକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁକମ୍ପାରୁ ପୁତ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ ମୁକୁନ୍ଦ ନିଜ ପୁଅର ନାଆଁ 'ଯଦୁମଣି' ରଖିଲେ । ସ୍ଥପତି ବଂଶରେ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିବାରୁ ଯଦୁମଣି ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ ଓ ଚିତ୍ରାଙ୍କନ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ।
ବଢ଼ାଇ ଜାତିରେ ଜନ୍ମିତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ଆରମ୍ଭରେ ଅନେକ ନିର୍ଯ୍ୟାତିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରେ ପରେ ତାଙ୍କ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ହେତୁ ସେ ରାଜଦରବାରମାନଙ୍କରେ ଆଦର ଲାଭ କଲେ । ଏହି କଥାକୁ ସେ ନିଜ କାବ୍ୟର ପ୍ରଥମାଂଶରେ ଲେଖିଛନ୍ତି :"ଶୂଦ୍ରମୁଖୁ ଏ ହୋଇଛି ବାହାର ରୌଦ୍ରତା ବହି କେହି ନ ବିଚାର ବିଧୁ ବିଧୁନ୍ତୁଦ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଜଣା ଶିବେ ବାଜେ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ବାଜଣା ସେ ପଦ୍ମାପତିଙ୍କର ପଦ ଯେ ସମ୍ଭବ ସମ୍ପଦ ପଦାର୍ଥରେ ବ୍ୟର୍ଥ ଖଣ୍ଡିବାର ଅପବାଦ ଯେ ।"
- ପ୍ରବନ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୀ ଚକ୍ରଧର ମହାପାତ୍ର ଏହାକୁ ଅର୍ଥ କରିଛନ୍ତି : "ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିର ମୁଖରୁ ପ୍ରକାଶ ହୋଇଛି ବୋଲି କେହି ରୌଦ୍ର ଭାବରେ ବିଚାର କର ନାହିଁ । ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଶୋଭିତ; ସେହିପରି ଏହି କାବ୍ୟ କୃଷ୍ଣ-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରିତ ବିଷୟରେ ହୋଇଥିବାରୁ ସବୁ ଅପବାଦରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ।"
ଶିକ୍ଷା
ଯଦୁମଣିଙ୍କ ମାତା ଶୋଭା ଛାନ୍ଦ ଓ ପୁରାତନ ସାହିତ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଥିବାରୁ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ସେ ଏସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଥିଲେ । ବାର ବର୍ଷ ବୟସରେ ଇଟାମାଟି ନିକଟସ୍ଥ ମାନ୍ଧାତାପୁରରେ ଜଣେ ସଂସ୍କୃତ ପଣ୍ଡିତଙ୍କଠାରୁ ଯଦୁମଣି ସଂସ୍କୃତ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଚାରି ବର୍ଷ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ସେ ପଣ୍ଡିତ ବିଦ୍ୟାଧର ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଘୁମୁସର ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ ।
ହୟଗ୍ରୀବ ମନ୍ତ୍ର
ଘୁମୁସରର ପଞ୍ଚମୁଖ ଭଗବାନ କବିରାଜ ବାହିନୀପତି ଓଡ଼ିଶାର ବିଖ୍ୟାତ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ । ଶିଷ୍ୟର ଏକାଗ୍ରତା ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବାହିନୀପତି ଯଦୁମଣିଙ୍କୁ ହୟଗ୍ରୀବ ମନ୍ତ୍ର ସାଧନ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ । ଶହେ ଦଶଦିନ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିବା ପରେ ଯଦୁମଣି ଜ୍ୱରପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦଶଲକ୍ଷ ଥର ମନ୍ତ୍ରଜପ କରିପାରିନଥିଲେ । ଏଣୁ ସେ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁକମ୍ପା ଲାଭ କରିପାରିନଥିଲେ ଓ ଜୀବନସାରା ଦରିଦ୍ର ହୋଇ ରହିଥିଲେ ବୋଲି ଜନଶ୍ରୁତିରେ ରହିଛି । ଅଠର ବର୍ଷ ବୟସରେ ଯଦୁମଣି ଘୁମୁସରରୁ ଫେରିଲା ବେଳକୁ ଦଶପଲ୍ଲା କୁଞ୍ଜଗଡ଼କୁ ଯାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଅଜା ରହୁଥିଲେ । କୁଞ୍ଜଗଡ଼ରେ ପିଣ୍ଡିକ ରାୟଗୁରୁ ନାମକ ବିଖ୍ୟାତ ଶାସ୍ତ୍ରବିତ୍‌ଙ୍କ ସହ ଯଦୁମଣିଙ୍କ ପରିଚୟ ହୋଇଥିଲା । ଏହାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, କାବ୍ୟଚର୍ଚ୍ଚା ଇତ୍ୟାଦିରେ ଯଦୁମଣି ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।
ଖଞ୍ଜନା
ଯଦୁମଣି ପ୍ରତିଦିନ ଯାଇ ରାୟଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ପୁରାଣ ଗାନ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଅନେକ ଲୋକ ଆସନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରଘୁନାଥ ସୂତ୍ରଧାରଙ୍କ ଝିଅ ଖଞ୍ଜନା ଅନ୍ୟତମ । ରାୟଗୁରୁ ଓ ସୂତ୍ରଧାରଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ଯଦୁମଣି ଓ ଖଞ୍ଜନାଙ୍କ ବିବାହ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଖଞ୍ଜନା ନିଜେ ନୃତ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଓ ଭଲ ଗାୟିକା ଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜୀବନରେ ଯଦୁମଣିଙ୍କ ରଚିତ ଅନେକ ଚଉପଦୀ ଗୀତ ଏହି ଖଞ୍ଜନାଙ୍କ ଲାଗି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ।