cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 30,Crux👉 Qaxxamura (southern)
>>>➪ 31,Cygnus👉 Adaroo
>>>➪ 40,Hercules👉 cokaancokkee
>>>➪ 53,Mensa👉 garminjaala
>>>➪ 72,Sagittarius👉 Fuggisa xiyyaa
>>>➪ 84,Ursa Minor👉 Baaguda xiqqaa
>>>➪ 85,Vela👉 sharaa
Gurmuurjii samii kessaa maqaa Afaan oromoo
>>>➪ 21,Cetus👉 sitoos
>>>➪ 38,Gemini👉 Lakkuu
>>>➪ 40,Hercules👉 Hercules, son of Zeus
>>>➪ 41,Horologium👉 sa'aa
>>>➪ 42,Hydra👉 Haaydiraa ykn Buutii haroo
>>>➪ 57,Norma👉 Noormaa
>>>➪ 65,Pictor👉 fakkoomsuu
>>>➪ 73,Scorpius👉 Gaawisoo
>>>➪ 80,Triangulum👉 Lamii
Tarree Tuujaa
>>>➪ 17,Carina👉 kariinaa
>>>➪ 18,Cassiopeia👉 Mootitti
>>>➪ 20,Cepheus👉 Siifiyoos
>>>➪ 38,Gemini👉 Lakkuu
>>>➪ 42,Hydra👉 Haaydiraa ykn Buutii haroo
>>>➪ 43,Hydrus👉 Bofa bishaanii
>>>➪ 45,Lacerta👉 Lootuu
Rogsadee
Rog-sadee rogbayyee roga sadii fi fixuqa sadii qabudha. Ji'oomeetirii keessatti boca bu'uuraa keessaa isa tokkodha. Rog-saddeetii fixuqa A, B, fi C qabu agarsiifama.
Tarree Tuujaa
>>>➪ 62,Pegasus👉 Pigaasaas, Farda bararaa
>>>➪ 71,Sagitta👉 Xiyyaa
>>>➪ 78,Taurus👉 Gafarsa ykn haraashii
>>>➪ 80,Triangulum👉 Lamii
Tarree Gurmuurjii
>>>➪ 2,Antlia👉Qaawa qilleensaa
>>>➪ 11,Camelopardalis👉 Saatawwaa
>>>➪ 16,Capricornus👉 Reettii
>>>➪ 18,Cassiopeia👉 Mootitti
>>>➪ 23,Circinus👉 agarsootee
>>>➪ 27,Corona Borealis👉 gonfoo kaabaa
>>>➪ 46,Leo👉 Leencicha
>>>➪ 48,Lepus👉 Illeetti
>>>➪ 51,Lynx👉 Adaloo
>>>➪ 55,Monoceros👉 yuuniikornii ykn gaafbaaqee
>>>➪ 60,Orion👉 Arbagaadduu
>>>➪ 80,Triangulum👉 Lamii
>>>➪ 84,Ursa Minor👉 Baaguda xiqqaa
>>>➪ 86,Virgo👉 Duudaa
>>>➪ 87,Volans👉 Kalluuna bararaa
Carraa Ta'uumsaa
Walumaagalatti, "carraa Ta'uumsaa" jechuun mala amantii ykn beekumsa amala taatee tokko ykn isaa ol ta'uu ibsuudha. Har’a qorannoon Carraa Ta'uumsaa (probability research) gosa lama qaba.
Zooloojii
Xiinneefka ykn Zoolojiin qorannoo saayinsii bineeldotaa ti. Qorannoon isaa caasaa, micireee, ramaddii, amala, fi raabsa bineensota hunda, jiraataa fi badan, fi akkaataa isaan sirnakkoo isaanii wajjin walitti dhufeenya qaban of keessatti qabata. Xiinneefki dameelee baayoloojii jalqabaa keessaa isa tokkodha. Jechi kun afaan Giriikii durii ζῷον zōion (‘bineensa’), fi λόγος logos ('beekumsa', 'qorannoo').
Ruda
Jechii Afaan Ingiliffaa «galaxy» jedhuu afaan giriikii irra kan liqeeffame yoo ta'uu hiikkaan isaas «Aannan» jechuudha.
Gaalaaksii
Jechii Afaan Ingiliffaa «galaxy» jedhuu afaan giriikii irra kan liqeeffame yoo ta'uu hiikkaan isaas «Aanannoo»
Ruuda maramaa(Spiral galaxies) :-   naannooftuu gurguddoo fakkaatu. Harki micciramaa urjiilee fi gaazii fi dhukkee baay’ee irraa ijaarame. Gaasii fi dhukkee wantoota ijoo urjiilee haaraa uumuuf barbaachisan keessaa muraasa. Urjiileen dargaggoonni urjiilee dullooman caalaa baayʼee hoʼaa waan gubaniif, yeroo baayʼee rudoonni micciramaa  walaabuu keessatti ifaa taʼan keessaa tokko tokkodha. Rudoonnii dhiyoo jiran gara kessaa  %60 kan ta'an micciramoo dha. Rudootni mana keenyaa Xurree Aannannoo  fakkeenya baayyee gaarii tokkoo ti.
Saatalaayitii
Haga ammaatti saatalaayitoonni 8,378 caalan gara hawaa ergamanii jiru. Kanniin keessaa gariin deebi’anii gariin ammoo caccabanii kufuun yeroo ammaa saatalaayitoonni 4,994 hawaa keessa akka jiran beekameera. Haa tahu malee hundi isaanii hin dalagan. Hanga Bara 2019tti saatalayitoota 1,800 tahantu seeraan dalagutti jira.
Koffee Itoophiyaa S.C.
Ethiopian Coffee Sport Club, Ethiopian Buna jedhamee kan beekamu, garee kubbaa miilaa Itoophiyaa kan Addis Ababaa keessatti argamu dha.
Hantuuta moluu qaama qullaa
Bineensi kun Naked mole rat jedhama. Naked mole rat jechuun, Afaan Oromootiin Hantuuta moluu qaama qullaa jiru jechuudha. Qaamni isaa guutuun rifeensa tuuchaa akka qaama hantuutaa hin qabu. Garuu rifeensa xixiqqaa ijaan hin mul’anne muraasa ni qaba. Rifeensi xixiqqaan kunis faaydaa ajaa’ibaa qaba. Bineensi kun dukkana jimii keessa jiraata. Agartuun isaa akkaan laaftuudha. Garuu uumamni kun agartuu ijaa irraa haajaa takkallee hin qabu. Bakka ifni tokkollee hin jirre keessatti ijji faaydaa hin qabdu. Bakka ifaan tokko hin jirre dukkana jimii keessa akka fedhetti fiiguu danda’a. kanaaf ammoo rifeensi xixiqqaan qaama isaa irratti argamu gahee ol aanaa qaba. Rifeensi kun waan naannawa isaatti argamu hunda adda baasee dhaamsa gara sammuu dabarsa. Haala Kanaan dukkana jimii keessa akka waan ijaan arguutti deema.
Maqaa Gurmuurjii
>>>➪ 18,Cassiopeia👉 Mootitti
>>>➪ 25,Coma Berenices👉 Berenice's hair
>>>➪ 37,Fornax👉 daarsaa
>>>➪ 39,Grus👉 baalguda
Hulaa:saayinsii/suraa filatamaa
Sirna Biiftuu
Maqaa Gurmuurjii
>>>➪ 59,Ophiuchus👉 Holder of serpent
>>>➪ 60,Orion👉 Arbagaadduu
>>>➪ 69,Pyxis👉 piksaas
>>>➪ 76,Serpens👉 shaawwisa
>>>➪ 80,Triangulum👉 Lamii
Watana
Hangi hamma maatarii ykn watanaa wanta keessatti argamuudha. Wanti hanga guddaa qabu, hammi maatarii of keessatti qabatu baay’eedha. Safartoon waaltaawaan(SI unit) hangi ittiin safaramu kiloogiraamii (Kg) jedhama. Hammi maatarii safaramuu yoo xiqqaa ta’e garuu giraamiin (g) yookiin miilli giraamiin (mg) safaruun nidanda’ama. Hangi iddoo kamittuu dhaabbataadha.
Qabee
Funyaan
Gola funyaanii kessattii qilleensii fuudhatamuu osoo somba hin gahin buheeffamee (hoo'ifamee),qulquleeffame, jiffama.Lubbiyyooleen kubbayyaa(goblet cell )fi xannachootni furrii gola funyaanii keessa jiran furrii uumuun qilleensa afuura fudhatamu keessatti dhukkeewwan fi dhuukuba fiddoota kanneen akka baakteriyaa, jarmootaa ofitti maxxansanii qabuun akka qilleensii qulquulluun galuu taasiisa. Rifeensee(cilia) ;- caasaa rifeensa fakkatu ruqoolee gara laagaatti dhufan kiyyeffachuun gara ifduubatti deebisa. Gola funyaanii gama olii keessatti Siphisoo ykn simaattuu miira funfannaa( Olfactory) kan foolii addan baasuu fi funfachuuf nu gargaaruuttu jira. Kiisha Funyaanii Ykn saayinasii (sinus) iddoo banaa naannoo holqa funyaaniin duuba agamuudha. saayinisii ykn kishiinii funyaanii dhukkuba fiddootaan (paatojeenootaan) qabamee dhukkuba saayinisii ykn dhitta'inna kisha funyaanii jedhamu  fida.Dhukkubni saayinasii ykn dhitta'ina kisha funyaanii kan uumamu yeroo furriin huguggee ykn meembiranii keessatti dhangala’u dhiita’ee kisha funyaanii(sinus) cufamedha
Qorsaa
Qorsi, ykn koomeetii ykn Urjeegee (Afaan ingiliiziin: Comet) kubbaawwan cabbii fi dhukkee, qabattoo Kayipperii fi duumessa Oortii irraa ka'anii dha. Darbeedarbeeqorsii, biiftuu isaan baqsuttini dhiyaatu. Qorsa baay'ee beekamoo keessaa tokko, waggaa 75 keessatti si'a tokko kan nutti mul'atu, Qorsa Haalii ti.
Gubama Soorataa
Gubama soorataa oksijiiniin Gaggeeffamuu
Gulukoosii + oksijiinii	kaarboondaayoksaayidii + bishaan +36/38ATP
Lootuu Sheeyxaanaa
Walumaa galatti qaamni isaa guutuun waan qoreen marfame fakkaata. Garuu hin sodaatinaa, akka fageenyaa laalan san osoo hin taane, wanti qoree fakkaatu kun ilma namaa hin miidhu. Halluun gogaa uumama kanaa bifa daalacha ykn ammoo warqii fakkaata. Kun ammoo naannoo keessa jiraatuun wal isa fakkeessa. Kanaafuu diina isa adamsus ta’e waan biraa jalaa dhokachuudhaaf bifti Rabbi isa badhaase isa gargaara. Bifti isaa kun haala qilleensaa irratti hundaa’ee garaagarummaa qaba. Fakkeenyaaf ganama wayta lafti bariitu bifti isaa magaala yoo ta’u, adaduma aduun jabaataa deemtuun bifti isaa gara daalchaatti ykn booraatti jijjiiramaa deema. Dhaltuun  dheerinnaa fi ulfaatinaanis kormaa ni caalti. Fakkeenyaaf ulfaatinni dhaltuu Avreejiin graama 45.5 yoo ta’u, kormaan ammoo graama 31.2 ulfaata. Kormaan haalaan guddaan graama 49 hin caalu.
Adurree Rarra’aa
Miirri Adurree Rarra’aa kan dhagahuu, fuunfatuu fi ilaaluudhaa haalaan jabaadha. Miira isaa kanas bineensa ittiin adamsuuf ykn ammoo diina jalaa dheessuuf itti fayyadama. Ilmi namaa gogaa isaatiif jecha uumama kana ajjeesa. Qeerransi, waraabessaa fi sardiidni ammoo soorataaf jecha adamsan. Adurree Rarra’aais miira isaa kanatti fayyadamuun diina isaa jalaa miliquu yaala. Yoo akka tasaa ta’ee walitti dhufanis, dandeettii isaa kan fiigichaatti fayyadamuun jalaa miliqa. Adurree Rarra’aa saa’aa tokko keessatti kilomeetira 60 ol fiiguu danda’a.
Allaattii Sheeyxaanaa
Umrii jiraatu: Waggaa 12
Qaama sirna Biiftuu xixiqqoo
Hiikaa
Qorsi (Afaan ingiliiziin: Comet) kubbaawwan cabbii fi dhukkee, qabattoo Kayipperii fi duumessa Oortii irraa ka’anii dha. Darbeedarbeeqorsii, biiftuu isaan baqsuttini dhiyaatu. Qorsa baay’ee beekamoo keessaa tokko, waggaa 75 keessatti si’a tokko kan nutti mul’atu, Qorsa Haalii ti
Qaamolee samii
Maqaa Tuujootaa/ gurmuu urjiilee
>>>➪ 10,Caelum👉 Maroo ykn Qirixii
>>>➪ 53,Mensa👉 garminjaala
Qaamoota Qoloo(samii) keessaa
Universe - Walaabuu
Uranus- Elruuda(Ella ruuda) hikkaa:- ji'a qorraa samii
Oort cloud- Duumeessa oortii
Zaantoofiilii
Zaantoofiilii ( Kelloomsoo ) Kelloomsoo faayitookeemikaalaa ykn bilfee gargaaraa bifa kelloo qaban kan gita “Carotenoids” keessaa tokko ta’eedha. Kelloomsoonni walxaxa pirootiinii ifa sassaaban biqiltoota vaaskilarii fi saaphaphuu hedduu keessatti argamaniidha. Antioksidaantoonni zaantoofiilota keessatti baay’inaan kan argaman yoo ta’u, isaanis seelii miidhaa irraa kan eegudha. zaantoofiilonni akka waliigalaatti molakiyuulota kiloorofiilii iyuukaariyoota qophifaawoo keessatti argaman waliin walqabatee jira.Kelloomsoonni molakiyuulota bilfee walxaxaa qophifaa keessaa argamanii fi orgaanizimoota qophifaawoo miidhaa ifa irraa eegudha.Maqaan kun afaan Giriikii xanthos ( ξανθός irraa kan fudhatamedha, "keelloo") fi phyllon ( φύλλον "baala"),  sababa uumamuu isaanii baandii keelloo kiroomaatoogiraafii jalqabaa bilfee baala keessatti mul'atu irraa kan ka'e.
Qaamolee samii
Qaamoota Qoloo(samii) keessaa
Mars-Arraasa(Hikkaa:- daraaraa diimtuu)
Maqaa Tuujootaa/ gurmuu urjiilee
>>>➪ 40,Hercules👉 cokaancokkee
>>>➪ 45,Lacerta👉 Lootuu
Awwaaldiigessa qoree
Uumamni kun Awwaaldiigessa qoree qabu jedhamee waamamus, Awwaaldiigessa wajjiin hidhata takkallee hin qabu. Tarii dheerinna qoffee isaa laalanii maqaa kana itti moggaasan ta’a. Uumamni kun hoosiftoota keessatti ramadama. Haa ta’u malee fakkaatii isaa hin dhalu. Akkuma allaattii hanqaaquu buusee ilmoolee keessaa yaasa. Eegasuu maaf hoosiftoota keessatti ramadameree? Uumamaaleen hoosiftoota keessatti ramadaman kanneen hanqaaquu buusan, monotremes jedhaman. Akka hoosiftoota hedduu ilmoo garatti qabatanii dhaluus baatan, eega hanqaaquu keessaa basanii booda garuu akkuma hoosiftoota biroo aannan obaasaa ykn ammoo mucha hoosisaa guddisu. Uumamni kunis, eega hanqaaquu buusee booda ilmoolee keessaa yaasee mucha hoosisaa guddisa. Uumamni kun maqaa Awwaaldiigessa qoree jedhamuun waamama.
Awwaaldiigessa qoreen uumama Kopha kophaa jiraatuudha. Hunduu bosona keessa deemaa soorata barbaaddata. uumamaalee foon qofa sooratan keessatti kan ramadamu yoo tahu, Sooranni isaatis rirmaa fi raammolee garagaraati. Rirmaa fi raammolee kanniin ammoo sirna elektro maagneetikii, kan funyaan isaa irra jirutti fayyadamuun barbaaddata. Funyaan isaa sanitti gargaaramuun Rirma boolla keessa jirus ta’e, kan fageenyarra jiru fuunfatee adda baafatuu danda’a. Kana booda arraba isaa dheeraa kan waa ofitti maxxansuu danda’utti fayyadamuun raammolee arraabaa soorata.
Kaansarii
Namoota dhibee Kaansariitiin du’an keessaa dhibbeentaa 70 kan ta’an biyyoota galii jiddu galeessaa fi gad aanaa qaban keessa jiraatu. Lammiileen biyyoota kanaa tajaajilli wal’aansaa qaalii waan itti ta’eef osoo fayyuu danda’an lubbuu isaanii dhaban.
Qaamolee samii
Maqaa Tuujootaa/ gurmuu urjiilee
>>>➪ 82,Tucana👉 abbaa-ilkaa
Qaamoota Qoloo(samii) keessaa
Mercury - Qaamu dalacha, gaanfurree
Maqaa Tuujootaa/ gurmuu urjiilee
>>>➪ 87,Volans👉 Kalluuna bararaa
Qaranbullee Bantii
Bineensi kun hedduminaan bineensa Siil jedhamu soorata. Sababni isaas garaa guddaa san wanti guutuu danda’u akkasumas qaama isaatiif hoo’a kennuu kan danda’u isa waan ta’eef. Coomni Siil keessatti argamu qaamni Polaar Biir yeroo hunda hoo’a akka qabaatu gargaara. Bineensi inni soorataaf sadarkaa duraa irratti filatu Siil ta’us wantoota akka allaattii, raindeer fi walrus illee ni soorata.
Polaar Biir bineensa kophaa jiraatu yoo ta’u, yeroo wal hormaataa garuu walitti dhufuun dirqama. Rimayni isii haga ji’a sagalii tura. Ji’a sagaliin booda haati takka ilmoo tokkoo hanga afurii dhaluu dandeessi. Ilmoolee tanniinis boolla keessatti dhalti. Ilmooleen tun gaafa dhalattu kiiloo walakkaa gad kan ulfaattu yoo ta’u, rifeensa ofirraa hin qaban, akkasumas ijaanis hin argan. Gaafa ji’a shan guutan nyaata dabalataa sooratu kan jalqaban yoo ta’u, hanga gaafa waggaa 3 guutanitti mucha haadhaa hodhan.
Tushaaleeyyii
Vertebrata (dugugguruu qabeeyyii)
Lafee dugdaa: Lafee dugdaa gabaabaa fi jajjaboo ta’an walduraa duubaan walitti makamuun adda baafamu. Lafeen dugdaa keessoo kun miqiqqiriibalaarra ni eega. Buusaawwan lafee dugdaa gidduu jiru lafee dugdaa akka dadacha'u taasisa.
Dhadhooha qoonqoo (Pharyngeal Slit)
Qaamni sadarkaa gurmaa’ina sirna qaamaa qaba.
Olingoo
Diina Olingo
Olingon diina heddu qaba. Sababni inni gara lafaa hin buuneefis inni tokko isa kana. Haa ta’u malee bineensonni muka koruu danda’an, uumama kana mukuma gubbatti adamsanii sooratu. Bineensota muka gubbaa koruu danda’an keessaa, Taayraa, Oseloot, Jaaguwaarii fi Jawween uumama kana warra adamsee sooratu keessaa muraasa. Olingon diina isaa kanniiniifi kanneen biroo ofirraa ittisuudhaaf, foolii ulfaataa qaama isaa keessaa faltii waliin bahutti fayyadama. Warri hafuura san dadhabe itti dhiisee biraa deebi’a. Garuu warri hafuura saniif dantaa hin qabne, faltii sanirraan tarkaanfachuun, Olingoo muka gubbaa taa’ee isaan eegu qabatanii sooratu.
Ulfaatinna: Kilograama 1 hanga 1.5
Saalaa
Saalaan morma akka fardaa qaba. Akkuma fardaa rifeensa morma gubbaa qaba. Fuula isaa irraa rifeensa adii kan qabu yoo ta’u, gama fuulduraatiin gurraacha rog sadee fakkaatu qaba. Akkasumas ija isaa irraa kaasee hanga afaan isaatti sarara qal’aa bifa gurraacha qabus ni qaba. Gaafni isaa ammoo haalaan dheeraa yoo ta’u, seentimeetira 60 hanga 80 dheeratuu danda’a. kunis dheerinna qaama isaatiin walitti dhihaata. Gaafni dhaltuu ammoo kan kormaa irra qal’aadha.
Kompitara
Kutaa Too'annoo
Tarreen hojiiwwanii kan kutaan too'annoo ajaja raawwachuuf jecha hordofu mataasaatin akka sagantaa kompitaraa xiqqaati. Keessaahuu, saxaxa KHG ulfaataa keessatti, kompitara xiqqaa kan maayikirooseku'eenser jedhamutu jira, kunis sagantaa maayikirookoodii raawwachuun hojiiwwan armaan olii hundi seeran akka raawwataman godha.
Yeroo Waraana Addunyaa II, kompitaroonni anaaloogii tajaajila waraanaa addaatif fayyadaa turan. Yerooduma kana kompitaroonnii dijitaalaa kan elektiroonikii kalaqaman. Kompitaroonni jalqabarratti oomishaman hanga kutaa guddaa tokkoo ga'u turan, humna elektirkii kan kompitaroota matayyaa (Personal Computer) harraa dhibba baayyeetti lakkaawwaman ga'uu danda'u nyaatu ture.
Hojii Baayyee Hojjachuu/maltiitaaskiingi
Yoo ilaalan, maltiitaaskiingin kompitarri hojii tokkorraa gara hojii biraatti ce'uf safisasaa akka hirrisu godha fakkaata, kunis baayyina sagantaa raawwatamaa jiru wajjin wal-gita, garuu sagantaan kompitaraa hedduun yeroo isaanii dheeraa meeshaalee naqaa/bahaa kan saffisni isaanii xiqqaa ta'e eegutti fixu. Yoo sagantaan fayyadamaan akka hantuuttee cuqaasu ykn furtuu gabatee furtuurraa akka gadi dhiibu eega jiraate, amma wanti inni eeguf raawwatutti dabaree KHG hin fudhatu. Kunimmoo sagantaan kaan akka rawwataman gochuun saffisni odoo guddaa gadi hin bu'in hojjachuu dandeessisa.
Kompitara Elektiroomakaanikaalii kan Jalqabaa
Bara 1941, Suuzen maashiniisaa kan jalqabaatti aansee Z3 hojjate, kunis kompitara dijitaalaa elektiroomakaanikaalii kan saganteeffamu, guutummaan ofumaa (automatic) kan ta'e kan jalqaba ti. Z3n riileyii 2000 irraa hojjatame, dheerina jecha kompitaraa laklamee 22 kan saffisa naannoo heerzii 5-10 hojjatu ture. Koodiin sagantaa fi daataan panchid fiilmii irra olkaawwama. Maashiniin kun kompitara ammayyaa wajjiniin amma tokko kan walfakkaatu ture, waan haaraa baayyee uume kan akka lakkoofsa firaakshinii fayyadamuu. Lakkurnyee (kan saxaxaa Chaarles Baabeeji irratti fayyadaman), kan hojiirra oolchuuf ulfaataa ture, lakkoofsa lameen (binary number) bakka buusun maashinoonni Suuzee teeknooloojii yeroo sana jiruutti fayyadamuun hojjachuuf salphaa fi irra caala amansiisaa akka ta'an isaan godha. Z3n maashinii Tuurin-kompiliitii ta'uu hin oolu.
Kompitarri Sagantaa Kuufametti Fayyadamu Dhufuu
Maarki I odoo hin turin kan maddaa (prototype) Ferranti Maarki 1 ta'ee, kunis kompitara gurguraaf hojjatame kan hojii hunda hojjatu kan jalqabaati. Ferrantiin hojjatamee, Guraandhala 1951 Yuunivarsiitii Maanchisteritti kenname. Yoo xiqqaate maashinooni kun kan 7 ta'an bara 1953 hanga 1957 gidduutti kan kennaman yoo ta'u kana keessaa tokkoo laabii Sheel kan Amisterdaam jirutti kenname. Onkoloolessa 1947tti, hooggantoonni kaampaanii Biriitish J. Lyons & Company kompitaroonni kana daldalaaf akka hojjataman beeksisuu keessatti shoora gudda tabachuuf murteessan. Kompitarri LEO I jedhamu Ebla 1951 hojiirra oole, hojii biiroo keessaa kan kompitarri hojjachuu danda'u hojjachuunis kan jalqabaa ta'e.
Naqaa fi Baha
Meeshaleen naqaa fi bahaa mataasaanitiin kompitara xaxa dha, kan KHG fi kuufannoo mataasaani qaban. Kutaan saxatoo hujeessu, kompitara xixiqqoo shantamaa fi sanaa ol, kan shallaga saxatoo 3D (3D graphics) agarsiisuuf barbaachisu hojjatu, qabaachuu danda'a. Kompitarri minjaala'aa kan ammayyaa kompitaroota xixiqqoo baayyee, kan KHG hojii naqaa fi bahaa raawwachuuf gargaaran, qabaachuu danda'a.
Sagantaa Kompitaraa
Amalli kompitara ammayyaa kan maashinoota kan biraa hundarraa adda baasu tokko kompitaroonni saganteeffamuu danda'uu isaaniti. Kana jechuun ajajni wayii (sagantaa) kompitaraa kennamuu danda'a, kompitarris sana raawwata. Kompitaroonni ammayya kan ijaarrii Voon Niwuumaan irratti hundaa'an yeroo baayyee maashin koodii akka afaan saganteessaatti (programming language) itti fayyadaman qabu.
Wangoo 2021
absentee
bakka silaa argamu qabutti nama hin argamiin hafe.
amoral
waan safuu irratti hin hundoofne
abnormal
waan beekamu yookiin waan
advisor
gorsaa, gorsituu, makkala, gorsa nama kennu (barataadhaaf.)
advisory
gorsaa, gorsituu
accident
Balaa
abscond
utuu namni hin beekiin suuta miliquu (akka hin hidhamne)
appealant
iyyataa, iyyattuu
altar
siidaarsaa, dakkii
alter
geeddaruu, jijiiruu
ambitious
waan tokko argachuuf dharraa yookiin nama hawwii Ol'aanaa qabu
adversary
diina, nyaaphaa, siddii, amajaajii
advertisement
beeksisa, dhaadheessa (kan daldalaa)
abortive
karoora hin milkoofne, bu'aa-maleessa
animosity
jibba, lola
anise
insilaala, kamoona, kamunii
amiable
gaimmacihiisaa, gammachiistuu
abettor
hojii gadhee yookiin waan gaarii hin taaneef nama nama kakaasu
ashore
buufata galaanaa irratti
Asian
nama Isiiyaa, eeshiyicha
aisle
barcuma tarree naqamee jiru gidduu karaa ittiin darban
anarchist
ol'aantummaan seeraa akka mirkanaa'u nama hin barbaadne
arrack
araqee
arrange
1. sireessuu, sirriitti naquu 2. qopheessuu
aloft
qilleensa keessa, ol
adventure
1. imala balaa fiduu danda'u 2. jabduu, gochaa hagasmara beekamaa hin taane
arena
dirree bal'aa kan ispoortiifi kk fakkaatanii
aloud
sagalee ol fuudhanii dubbachuu, sagalee guddaadhaan
alpha
qubee Giriikii isa jalqabaa
Arabic
afaan Arabaa
arbitrary
1. sababa kan hin qabne waan yaaduma mataa ofii kophaa irratti hundaa'e, kan baay'ee itti hin yaadamne 2. kan aangoon isaa daangaa hin qabne (abbaa irree)
acacia
dhaddacha, ajoo, laaftoo, garbii
aseptic
qulqullu (kan hin faalamne)
apply
1. gaafachuu 2. hojii irra oolchuu
Ameliorate
waan tokko fooyyessuu
amelioration
fooyyessuu, wayyeessuu
armchair
barcuma hirkoo (waan harka irra kaa'atan kan qabu)
amoeba
ameebaa
ape
bineeyyii sanyii jaldeessaa ta'anii garuu immoo kanneen eegee hin qabne
among
Baay'ee keessaa, keessaa
arthritis
dhukkuba buusaa lafee
airtight
kan qilleensa hin galchine
abasement
salphina
apathetic
nama waan okko akka dhimma isaatti hin ilaalle, kan fedhii hin qabme
assent
waliigaltee
anesthetic
banjoo (tibba wal'aanssaatti qoricha namni akka of hin beekne ittiin taassissan)
anew
ammas, akka haaraatti
adjutant
qondaala loltuu kan dhimma bulchiinsaa fi naamusaatti itti gaafatamaa ta'e.
anther
antarii, subba sanyii kormaa
abdomen
huffaa, garaa
artery
dhiiga raabsituu, go'aa
accurately
qajeeltootti, dogoggora malee
accursed
abaaramaa, sokkaa'amaa
accusative
aantima, antima
anomaly
waan seeraa fi barmaatarraa beekamaa ta'een ala ta'uu
another
Kan biraa, abbii, ka dhibii
answer
deebii
abattoir
lafqalii, maggoraa, qeeraa
armoury
mana guddaa bakka meeshaan waraanaa itti kuusamu
accost
nama hin beekne itti dhiyaatanii haasofsiisuu
account
1. herrega 2. maallaqa mana baankii kaa'ame 3. gabaasa waan tokkoo (kees. poolisiif dhiyaatu)
anxiety
yaaddoo, cinqii, badada
arrogant
farangagsaa, oftuulaa, oftuultuu, ofjajaa, ofjajjuu, quufaa
arrears
idaa yookiin maallaqa hin kaffalamne
anchilles tendon
koronyoo, qoronyoo
Antagonist
nama waa mormu, faallaa kan deemu
appreciable
1. waan mul'atu yookiin waan tilmaamamuu danda'u 2. waan gatiin dabaluu danda'u
agitator
kakaastuu, dadammaqsituu, namooti duula yookiin hiriira irratti akka qooda fudhatan kakaasuu
architect
ogeessa dizzaayinii /saxaxa gamoo qopheessu
archives
1. sanadoota mootummaa, dhaabbattootaa fi matayyootaa (kan seenaa fi gochaalee garaagaraa bakka tokkotti walitti qabaman) 2. golaaduu, golambaa
aft
dudduuba doonii
apologize
dhiifama gaafachuu
anyone
si'achi
assorted
gosa garaagaraa, wal makaa
any body
eenyuyyuu, nami kamiyyuu, abbaa fedhe
annuity
maallaqa waggaa waggaatti nama tokkoof kaffalamu (akka galiitti)
amour
Jaalala dhoksaa
approve
raggaasisuu, haa ta'u jedhanii fudhachuu/waliigaluu
authoritative
1. aangoo irratti kan hundaa'e 2. amanamuu kan danda'u
allegiance
amanamummaa, deggeraa ta'uu
amateur
utuu kaffaltii hin argatiin nama ispoortii fi tiyaatira keessatti qooda fudhatu
assume
waan tokko akka dhugaatti fudhachuu, tilmaamuu, yaaduu
alienate
ofirraa fageessuu, irraa baqachuu
autocrat
abbaa-irree
athletics
atiletiksii
awake
dammaqsuu, dammaquu
analogue
waanta waan kan biraa wajjin wal fakkaatu
apparel
uffata, wayyaa, huccuu
apparition
ekeraa
aviary
godoo baay'ina qabu kan simbirroo keessatti horsiisan
amazement
dinqamuu
amulet
kudhaama, hirsii
aquatic
bishaan bira (naanniggaa) yookiin bishaan keessa kan jiraatu (bineensa, biqiltuu fi kkf)
assault
luulleessa, miidhaa
ache
waraansa
acupuncture
mala lilmoo qaqallootiin narvii waraananii wal'aanuu
avid
kan feedhii fi hawwii guddaa qabu
auditor
odiitara
actuate
1. maashiniin akka hojjetu gochuu 2. kakaasuu
attribute
kennuu (keennamufii kan qabu ta'uusaa amanuudhaan) (n) gochaa yookiin amala namni tokko ittiin beekamu
adobe
xubii aduudhaan gogfame
azure
cuquliisa (bifa)
auburn
arrawaa
apropos
ilaalchisee, waa'ee wajjin kan deemu
audible
kan dhagaa'amu
aura
afuura
automobile
otomoobilii
address
teessuma, teessoo
atrocity
hammeenya, hammina, gara jabina
attache
attaachee (nama ambaasaaddarii wajjin ramadamu kan ittigaafatamummaa addaa qabu)
attract
hawwachuu, harkisuu
addendum
katabbii akka dabalataatti dhuma irratti barreeffamu
avenge
haaloo ba'uu
avow
waadaa galuu, amanuu
antiquated
otontoraa, dulloomaa, nama ilaalcha barri itti darbe faarsu
adhere
1. hordofuu (seera, sirna fi kkf) 2. wayitti qabachuu 3. yaada/kaayyoo tokkotti cichuu, deeggaruu
asterisk
mallattoo urjii fakkaatu (*) kan wayita waa barreessan mataa jechaa irra kaa'an
acoustic
kan sagalee, saayinsii sagalee fi miira dhageettii
astound
dinqamuu, ajaa'ibsiifachuu
astonish
dinqisiisuu
asthma
xiichaa, asmaa
audit
to'achuu, qorachuu