cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qarqarsa Salpha
Level 5
<tt>* Tokko</tt>
Katsushika Hokusai
Aartiistiin kun kan beekamu maxxansa mukaa Dambalii guddaa Kanagawaani.
Qarqarsa Salpha
Level 5
<tt>* Lama</tt>
<tt>** Lama tuqa tokko 2.1</tt>
<tt>* Sadii</tt> <tt># Tokko</tt>
<tt># Lama</tt>
<tt>## Lama tuqqa tokko</tt>
<tt># Sadii</tt> <tt> </tt>
Indaakterii
Indaakteriin, maraas ni jedhama, ruuqoo elektirikaalii mugaa kan tarminaalii lama qabu yoo ta'u hojiinsaas jijjiirama yaa'a karantii elektirikii isa keessa darbaa jiruu mormuu dha. Indaakteriin shiboo elektirikii dabarsu kan marame of keessa qaba. Yeroo karantiin keessa yaa'u, anniisaan yeroodhaaf maagineetiik fiildii maraa shiboo san keessatti kuufama. Yeroo karantiin indaakterii keessa yaa'u jijjiiramu, maagineetiik fiildiin yeroo-wajjin jijjiiraamu indaakterii keessatti voolteejii uuma, kunis seera elektiroomaagineetik indaakshinii Faradeeyi irratti hundaa'a. Kunimmoo jijjiirama karantii kan kana uume sana morma.
Indaakteriin indaaktaansii isaatin ibsama, kunis reeshiyoo voolteejii fi saffisa jijjiirama karantiiti, safartuun isaas henriis (H) dha. Indaakteroonni yeroo baayyee gatii 1 µH (10−6H) hanga 1 H guddatu qabaatu. Indaakteroonni baayyen maagineetiik koorii kan ayiranii ykn feerraayitii irraa hojjatame maraa indaakterii keessaa qabaatu, kunis maagineetiik fiildii guddisuudhan indaaktaansiin akka dabalu godha. Kaappaasiterii fi rezisterii wajjin, indaakteriin ruuqoo mugaa sorooroo sarkiyuutii kan elektirik sarkiyuutii uuman sadi'i keessa tokko. Indaakteriin baayyinaan meeshaalee elektirooniik karantii dambali'u (AC) fayyadaman keessatti tajaajila, keessaahuu meeshaa raadiyoo keessatti. Isaan yaa'a karantii AC dhorku, yaa'a karantii DC garuu ni dabarsu; indaakteroonni hojii kanaaf saxaxaman chooki jedhamu. Kana malees, gingilchaa elektiroonikii keessatti asattoo ammamtaa adda adaa qabu addaan baasuuf fayyada, kaappaasiterii wajjininis sarkiyuutii tiyuunii (tuned circuits), kan fudhattuu raadiyoo fi TV keessatti tajaajilu, hojjachuuf fayyada.
Hamma gonkaa
Hamma gonkaa (m) iin bayyina iffa Planet yokan Urjii iin qabdu yoo lafaa kenya irra lalani tilmamani dha. haa ta'u malee lakkofsii kunii akka bayyina isatti hin fudhatamu, kunii jechuni immo yoo lakkofsi kunii diqaa ta'e Planetii yokan urjiin sunii bayye iffa jechu dha. Yoo immo lakkofsii gudda ta'u bayye hin iffu jechu dha. Fakkenya Mars iin Hamma gonkaa -2.9 qoffaa qaba, haa ta'u malee Marsiin iffan Aduu, Batti fi Venus tti anne affurafa gubbatti argama.
Hypopigmentation
Hypopigmentation kan jedhamu kuni dhabamu qalamu goggaat. Kuni immo kan ta'uu dhumachuu melanocyte irra kan ka'uu yoo ta'u, kunis amino acidiin tyrosine jedhamu yoo diqqattu, melanocytiin waan amino acidii kana fayyadame melanin midhasuuf, melanocytileen diqachuu jalqaba.
Kunis kan mullatu kaneen kessatti
Crust (geology)
Ji'ooloojii kessatti crustn qoqodama lafa planeta kan fixe gubbat argamu yoo ta'u, planet kessa kutta lithosphere jedhamu kessatti argama. Qoqodamotta gara kessa jirran wajjin yoo walitti madalan, crustiin planet kessatti argaman waluma galatti waantotta bayye walit-qabama hin qabne ofii kessa qabu. Crustiin Planet kenya bayyinan kan ofii kessa qabu basalt fi granite dha. Qoqqodama gara kessatti argaman akka mantle fi core yoo walit madalan, crustiin qabana'a fi bayye jabba dha.
Planetotta tartiban qoqodaman akka Planet kenya kessatti, lithospheriin fesashi gara kessa argamu irra nana'a. Demma fesashi irra (convection) akkatta plastic deformationniin kan baqaa-hin-ta'in, gubba mantle fi asthenosphere irra qabatulle, lithospheriin tectonic plate demma qabanitti caccabe argama. Crustiin bishaan jalatti argamu, crustii lafa irra gargari gora. Crust bishan jalla (sima) kunin furdinana 5 hanga 10 km yoo ta'u, kan ofii kessa bayyinan qabu immo basalt dha. Crust lafa irra (sial) immo dhoqan (furdinan) 20 hanga 70 km yoo ta'u, kan ofii kessa qabus cabbi (dhaka) bayye walitti hin qabamne akka granite ofii kessa qaba. Temprecherii crust temprechera qillensa fi hanga 900 °C (gubba mantlet) jiddutti argama. Volumii planeta kenya kessa crustiin planet kenya persentii 1% qofa qabata.
Ateetee
Ateeteen ayyaana sanyiifi hormaata qajeelchitu yoo taatu, kan ayyaneffatus irra caala dubartoota. Ayyaanni Ateetee waggaati al tokko kabajama. Guyyaa ayyaana Ateetee, dubartiin uffata addaa kan mataa isaa danda’ee, Caaccuu fi Calleen kan jifaarame uffattee, dhangaa adda ta’e nyaachisuudhan kabajji. Ateeteen yeroo Oromoon dur akka Kuushiiti jiraataa ture (waggoota ca. 5500 dura) jalqabame jedhameeti tilmaamama.
Akaakuu Ateetee
Guyyaan ayyaanaa kun seera Ateetee qabatee bakka sadiitti qooddama:
Ateetee Furmaa (Ateetee Amajjii)
Ayyaanni kun ji’a Amajjii keessa kan kabajamu, kan dubartiin ijoollee ofii Ateetee naqxee itti eebbiftuudha. Haati ijoollee isiif dhangaa qopheessitee, kan deesse hundaa walitti qabdee Ateetee itti naqxee eebbifti. Guyyaa sana hortee haadha manaa sanaa kan ta’an hundinuu tokkollee osoo hinhafiin, mana isiitti wal-ga’anii eebba Ateetee fudhatu. Guyyaan kun guyyaa firri itti wal arguudha.
Ateetee Hagayyaa (Ayyaana Sanyii ykn Midhaanii)
Ayyaani Ateetee kunimmoo Gindii hiikoo ykn Ateetee Midhaanii jedhama. Ayyaani kun ji’a Hagayyaa keessa yeroo qotee-bulaan qonna raawwatee gindii hiikee, midhaan facaase hundatti Ateetee naqee, qotiyyootti dhaddoo mataatti maree eebbisee gad-dhiisudha. Kun mallattoo xumura qonnaati. Sana booda bakka qonnaa hundaarra deemudhaan seerri dhibaayyuu xumuurama. Dhumaa irratti bakkuma dhibaayyuu sanatti gamtaan taa’nii, wanna qabatan, farsoo dhuganii marqaa nyaatanii galu. Walumaagalatti ayyaanni kun Ayyaana Sanyii jedhama.
Ateetee Loonii (Ateetee Sadaasaa)
Ayyaanni Ateetee kun bakka tokko tokkotti Jaarii Kormaa ykn Gannii Loonii jedhama. Ateeteen Loonii ji’a Sadaasaa keessa kabajama. Sirni kun kan ayyaaneffamu dallaan loonii bakka duraa irraa jijjiiramee erga ijaaramee booda, mukni birbirsaa (kan kormoomsaa jedhamu) wiirtuu dallawaatti dhaabudhaani. Bakki muyni itti dhaabate kun sirritti erga jifaaramee booda sirni Ateetee naquu kormoomsaa jalatti kabajama. Dallawaan loonii guyyaa sana galma misirroo fakkaata. Dubartiin kormoomsaa jalatti marqaa marqiti. Sirni dhibaayyuu erga xumuree booda abbaan warraa waan qalmaaf qopheesse qala. Dhiiga sana bitaa fi mirga karraa tuqsiisa. Gogaan horii qalamee sun babbaqaqfamee miilafi mataa looniitti nihidhama ykn nimarama. Kana booda dhangaan qophaa’eefi foon nyaatamee, farsoon dhugamee sirnichi xumuura.
Hawwisoo Oromoo
Baandin Oromoo kan jalqabaa Afran Qalloo dha.
Fluid mechanics
Fluid mechanicsiin gossa barnotta yokan qo'anno continuum mechanics jalatti argamu yoo ta'uu, kan qo'atuus wa'ee fesashi fesashi - fesashi (liquid) fi gaziit. Kunii immo ballinan qoqqodamu ni danda'a, kan itti qoqqodamuus fluid statics - qo'anno fesashi (fluids) hin lollane yokan hin chochone fi fluid dynamics - qo'anno fesashi (fluids) ademma qabani.
Baallii Wal harkaa fuudhuu
Baallii wal harkaa fuudhun sirna ittiin abbootin Gadaa aango walitti dabarsanidha.
Algata Ijaarroo(Gabatee Taaktoonikii)
Algata Ijaarroo/kubila (Gabatee Taaktoonikii) (Afaan Greek tektōn jedhamu irra kan dhufee yoo ta'u hikaan "ijarra" jechu dha) kuni immo yadda geology kessatti sochii lafa lithosphere planeta kenya kessatti argamu jechuu dha. that has been developed to explain the observed evidence for large scale motions of the Earth's lithosphere. Yaddi kuni immo yadda durii kana continental drift walakka 1ffa century 20ffa ba'e fi yadda seafloor spreading kana bara 1960ffa kessatti guddatte kan ofii kessa qabu fi kan irratti hunda'e yoo ta'u, yaddi Algata Ijaarroo(Gabatee Taaktoonikii) yadda lachu fayyida alla gochu danda'erra.
Gubban kessa lafa qoqqodama (layer) lama qaba: kan kessa tokko lithosphere gubbatti argamu yoo ta'u ofii kesssa immo crust fi gubba mantle jabba ofii kessa qaba. Jalla lithosphere immo asthenosphereit argama. Solid ta'ulle, yoo walitti madallan asthenospheriin viscosity fi shear strength diqqa qaba, akkasumas akka fesashi (geological time scalen) gaddii jiggu (lola'u) danda'a. Mantliin jalla kana asthenosphere jalatti argamu garu bayye jabba dha. Haa ta'u malee kuniin waan temprecherii qabana'a ta'ef miti, kuni waan dhibaan gudaan waan jirruf.
Lithospheriin Algata Ijaarroo(Gabatee Taaktoonikii)sit qoqodame argama. Akka Planeta kenya (Earth)iit immo Algata Ijaarroo(Gabatee Taaktoonikii) guggudo torbaa fi diddiqo bayyetti jirra. Qoqqodama Earth kana ilalufi — Qoqodama Algata Ijaarroo(Gabatee Taaktoonikii) ilalla. Platiin lithosphere asthenosphere gubbatti nana'u. Pletonii kuni ademsaa plate tokko fi kan birra irratti hunda'udhan dangaa saditti qodamu: kunis tokko; convergent yokan danga walitti ademani (walitti dhufaan), lamma; divergent yokan danga gargari ademani, fi sadi; transform (walii irra dabran) jedhamani qoqodamu. Chocho'a Lafa, volcano, ijjarama gara, fi oceanic trench hundinu danga plate irra kan ka'e umamuu. Ademsii plate bayyinan speed 0.66 hanga 8.50 centimeters per year ta'a.
Dirree Incinnii
Aanaa dirree incinnii gandoolee baadiyaa 20 fi bulchinsa magaalaa 1 walitti gandoota 21 kan qabdu taatee aanolee godina shawaa lixaa keessatti  argaman keessaa ishe tokkodha.
Argama Aanaa Dirree Incinnii
Aanaa dirree incinnii karaa bahaa aanaa tokkee kuttayee ,Karaa lixaa aanaa jibaat, karaa kaabaa aanaa tokkee kuttayee fi karaa kibbaa lixaa (aanaa ammayyaa tiin dangeefamttee argamtti. Aanaan dirree incinnii teessoo mootummaa naannoo oromiyaa finfinnee irraa Km 154 teessoo bulchiinsaa godina shawwaa lixaa kan taate amboo irraa daanddii gara wallaggaa geessu gudar irraa gara kibba lixaatti  KM 40 fagaattee argamtti bal inni lafa aanaa kana 152,628 KM2 akka ta’e ragaan ni ibsa.
Teessuma Lafaa
Aanaan dirree incinnii teessuma adda addaa qabdi kannen keessaa lafa badhee/diriiraa tulluuwwan fi hallayyaa yookaan irraan gadee of keessaa qabdi irra caalaan lafa aanaa kanaa diriiraadha
Haala Qilleensaa
Aanaan dirree incinnii haala qilleensa jireenyaa ilmaan namaa fi bineensotaaf mijataa ta’e qabdi. Kanas kan taasise bosona uumamaan badhaate qabaachuu isheeti haaluma kanaan haala qilleensa aanaa kanaa  yoo ilaallu dhiibbenttan (90%) baddaa yoo  ta’u kan hafe dhiibbenttan (10%) badda daree dha.
Qabeenya Uumamaa
Aanaan kun qabeenya uumamaa gosota adda addaatiin  badhaatudha. Kanaafis sababni haala qilleensa ishee  fi rooba yeroo yeroon argachuu isheeti qabeenya uumamaa aanaan kun qabdus kannen armaan gadiiti
Aanaan dirree incinnii  laggeen bonaa fi gannaa yaa’an  hedduu fi aanitti qaxxaamuranii darban  hedduu qabdi. Laggeen kannen keessaa baldhoo ,jaarraa, hanee,hindhee, iyyaasuu,doongoo fi kkf isaan gurguddoodha.
Biyyeen gosa adda addaa aanichaa ni argamu. Biyyeen kunis oomisha qonnaa fi faayidaalee biroof ooluu kan danda’anidha biyyeen aanaa kana keessaatti argamanis  biyyee suphee kan meeshaalee manaa adda addaa  irraa hojjachuuf tajaajilu, biyyee diimaa oomisha midhaanii fi ijaarsaa manatiif kan oolu  biyyee boora miidhagina manaa ykn mana dibuuf kan ooluu cirracha laggeen keessatti mldhatu maqaa dhahuun ni danda’ama.
Galaasaa Dilboo
Galaasaa Dilboo hoggana ABO duraanii fi qabsa'oota buleeyyi Oromoo keessaa isa tokko. Maqaan dhaloota isa Yohanes Bantii yoo ta'u, kan dhalatee fi guddate magaala Naqamteeti. Goota oromoo oct 24, 2014 ALItti boqotani!
Dirree Incinnii
Dacheen aanaa kanaa harkii hedduun bosonan kan haguugamedha. Bosona bebekamoo aanaa kanaa keessaa muraasni isaanii bosona roggee qarsaa, bosona dabballee ,  bosona doshee bosona gafaree, bosona roggee hilloo, bosonaa faaxoo fo kk f dha. Biqiltuuwwan muka biyya keessaa gosoota adda addaa  kan akka gaattiraa baddaa, birbirsaa, eebicha, ejersaa, laaftoo, shimalaa/leemmana, abbayyii, heexoo, hoomii, qamaxxee fi k k f baay’inaan keessatti argamu
Aanaa kana keessatti bineensonii bosonaa, bineensonni manaa fi simbirroonni hedduu ni argamu kannen keessaa; bineensota bosonaa kannen akka Qeerransaa, Deeroo, Bosonuu ,waraabbessaa, kuruphee ,awwaal-diigessaa, sooyyambiifaa, qamalee, jaldeessaa, weennii,booyyee, jeedala/sardidaa fi k k f kaasuun ni danda’aa
Simbirrota  akaakuu adda addaa kannen akka
·        Quubsaa/ risaa gugee /Bullallaa, quuroo, aa’ee/haadha galatee, culullee, joobira/ruumicha, simbbirroowwan xixiqqoo fi k k f
v  Horii gaafaa kannen akka loon, re’ee, hoolaa
v  Horii fe’insa/ kottee duudaa/ kannen akka fardaa, gaangee, harree
v  Lukkuu fi kannen biro hedduminaan kan of keessaatti hammate qabdu dha.
Aanaan di/ incinnii tajaajila ibsa human hydro elektrikii sa’aatii 24 tajaajilu kan magaala guddoo aanaa fi gandoota baadiyaa hunda tajaajilu qabdi akkasumas tajaajila bilbila  dijitaalaa fi moobaayilii ni qabdi
Baay'ina Uummataa
Baay’inni uummata aanaa di/ incinnii ,akkaataa lakkofsa mana fi namaa bara 1999 E.C (2007 G.C) taasifameen
Kan baadiyaa;- dhi 33,362 dhalaa  33,902 walitti 67,264
Kan magaalaa dhi; 2197 dhalaa 2160    walitti  4357
Waliigalatti ; dhi 40559  dhalaa  38062  walitti 78621
Bakkeewwan Hawwata Tuurizimii Aanaa Dirree Incinnii Bakkeewwan hawwata turiizimii aanaa Dirree Incinnii
ü  Bosona dabballee
ü  Tulluu roggee
ü  Bishaan ho’aa/xabala carrifattuu
ü  Finca’aa carrifatuu
ü  Finca’aa shaboo
ü  Holqa gumbbii
ü  Calalaqa doonjoo
ü  Finca’aa harrii
ü  Finca’aa dammaqaa
Bakkeewwan Ardaa Jilaa Aanaa Dirree Incinnii
§  Laafttoo sham’aloo/laafttoo yaa’ii
§  Bakka bobbaa jabbii-
§  Fooqa re’ootaa(bakka jaha /6)
§  Fooqa dullachaa fi kormaa(bakka afur/4)
§  Fooqaa diriirii
§  Laaftto faachaa/mirgaa
§  Bakka dagaagaan ittii qalamu
§  Fooqa dhankakaa
§  Bakka marga itti suuqatan
§  Laftoo komisaa
§  Tolcha fardaa
Xaaliyaanii
Xaaliyaanii biyya Yuurooppi keessa jirtu.
Dirree Incinnii
§  Fooqa kormaa
Aadaa Nyaataa Aanaa Dirree Incinnii
gosoonni nyaata aadaa aanaa kanatti beekamoo ta'an;-caccabsaa ,cuukkoo, marqaa, dhodhooboo/qorii/, hollataa/warqee irra kan hojjatamu,qincee, daabboo, buna qalaa, akawwii, dinnicha, maxinoo, mulluu/suummoo, caabetaa, fi k k f
Dhugaatiiwwan aadaas kanneen bordee/farsoo  oromoo, buqqurii, booka/daadhii, farsoo fi k k f beekamoodha.
Abo Abebe tiin qindaawee dhiyaate. Gaaffii fi yaada yoo qabaattan (abserdido@gmail.com or abserdido@yahoo.com) fayyadamuun gaafachuu dandeessu.
U.S. Civil War
SALADIN Abduraman chalanko American Civil War (1861–1865) kuni warrana gudda Yunaayitid Isteetsi jiddutti godhame yoo ta'u, kunis kan ta'e immo * "Union" fi * Yunaayitid Isteetsi Kibbaa kudhan-tokko kan kopha ta'u mirgaa akka qaban kan iffaa godhaani maqqa Confederate States of America jedhamun kan ofii wammani, kan President Jefferson Davis kan geggefamanin jiddutti warrani geggefame. Unioniin kan geggefaman President Abraham Lincoln fi Republican Partyiin yoo ta'u, Partyiin kun babbalachu gabrumma akka gara United States hin senne morkaa, kana malle mirgaa kopha ba'us ni dhowee. Warranis bara 1861 Ebla 12 ka'e, kunis waan humni Confederate wataderotta (federal) United States kan tesso isaan Fort Sumter, South Carolina godhaan hatte bodda. South Carolinan state yeroo duraaf gargari of bastee dha. Wagga tokkoffa irratti, Unioniin border states qabate, akkasumas waan gammi lachu warrana gudachu jalqabaniif Cuffama Union gochuu dandettera. Bara 1854 E.C. (1862 G.C.)t warrani guddan ka'e, kunis dhibba gudda fide ture, kunis kan ta'eef waan wal-madalu dhabu meshaa harra fi itti hadhisaa durii jiddu argamun kan ka'e dha. Fulbaana 1854 E.C. (September 1862 G.C.) kessatti, Lincoln Gochaa Labsa (Emancipation Proclamation) inni godhee irratti akka ibseetti sababi warrana kana akka gabrumma bilissa basu ta'e ibsee ture, haa ta'u malee kana kan godhee morkii Copperheads kabba kan kopha ba'u fi gabrumma fudhatan birra dabretti. Gochii Labsa kuni kessa hirmachu fi qarqarsa Britain fi France kibba fi yokan Confederaciif kennu dandettu hirdhiserra. Kana malee, yaddi kuni gurrachi (African-American) akka dallaga yadda kana kessatti hirmattu tasiserra, kibbi immo yadda kana ergaa ture bodaa kasani malee takka akkana tasisani hin bekani ture. border states fi War Democratsiin yadda kana akka Union fayyadu danda'u gamachuun fudhatan. Gara bahat, Confederate general kan ta'e Robert E. Lee bulchinsa Army of Northern Virginia fudhate, Army of the Potomac irratti injifano bayye godhe ture, garu generaliin isaa dansan Thomas Jonathan "Stonewall" Jackson bakka warrana Battle of Chancellorsville jedhamutti bara Ebla 1855 E.C. (May 1863 G.C.)t ajjefame. Warrani Lee kan kabba bakka warrana Battle of Gettysburg jedhamu kan Pennsylvania argamut Adooleessa 1855 E.C. (July 1863 G.C.)t gara dubba kibban hadhame, haa ta'u malee akkuma ta'u ta'e Lee'n gara Virginiat baqatte. Union Navyn qarqara bishaani New Orleans bara 1854 E.C. (1862 G.C.) qabate, akkasumas Ulysses S. Grant bakka Mississippi River jedhamu qabate, kanas kan godhe duraan bakka warranna Vicksburg, Mississippi jedhamu Adooleessa 1855 E.C. (July 1863 G.C.) qabachun, kunis akka humni Confederacy akka gargari ba'u godherra.
By 1864, long-term Union advantages in geography, manpower, industry, finance, political organization and transportation were overwhelming the Confederacy. Grant fought a number of bloody battles with Lee in Virginia in the summer of 1864. Lee's defensive tactics resulted in extremely high casualties for Grant's army, but Lee lost strategically overall as he could not replace his casualties and was forced to retreat into trenches around his capital, Richmond, Virginia. Meanwhile, William Tecumseh Sherman, the leader of the Union Military Division of the Mississippi, captured Atlanta, Georgia. Sherman's March to the Sea destroyed a hundred-mile-wide swath of Georgia. In 1865, the Confederacy collapsed after Lee surrendered to Grant at Appomattox Court House; all slaves in the Confederacy were freed by the Emancipation Proclamation. Slaves in the border states and Union controlled parts of the South were freed by state action or by the Thirteenth Amendment.
The full restoration of the Union was the work of a highly contentious postwar era known as Reconstruction. The war produced about 970,000 casualties (3% of the population), including approximately 620,000 soldier deaths—two-thirds by disease. The war accounted for more casualties than all other U.S. wars combined. The causes of the war, the reasons for its outcome, and even the name of the war itself are subjects of lingering controversy even today. The main results of the war were the restoration and strengthening of the Union (mainly by permanently ending the issue of secession), and the end of slavery in the United States.
SALADIN Abduraman chalanko == Wabii ==
Congenital Disorder
Congenital disorder kan jedhamu rakko yokan gossa dhukubba hunda kan yeroo dhalottat argamu dha. Jechii congenital jedhu kunii burqaa genetic hin ibsuus hin dhoksus. Kuni jechuun dhukubichii dirqama burqaan isaa geneticidha jechuu miti akkasumas dirqama burqaan isaa genetic hin ta'uu jechuu miti, burqaan genetic ta'uu yokan ta'uu dhabuu danda'a. Congenital disorderiin kuniin dhalotaan duraa, dhalotaa irratti yokan wagga heddu (bayee) dhalotaan bodaa bekkamu danda'a. Congenital disorderiin kunii burqaan isaa dongorra geneticsii, dhibaa alla (environment), kan lachuu yokan immo burqaa hin bekamnee irra dhufuu danda'a.
Shaashamanne
Shaashamanneen magaalaa guddoo godina Arsii Dhihaati.
Congenital Disorder
Akkataan congenitalii kuniin akka dhukubaa, sirri ta'u dhabuu, akkataa sirri dhabuu, gargari ba'uu yokan immo akka gargarumma geneticsit ilalamuu ni danda'a. Rakoon yokan dhibaan congenitaliin fiduu danda'u salpha yokan immo ajessa ta'u danda'a. Kan dhibaa guddaa fidaan kan akka anencephaly lubbu nama fudhatuu. Congenital physical anomalies (rakko congenital kan fakki nama irratti ta'uu) kuni du'atti ijolle didiqoof sababa gudda ta'a, kunis ijolle 1000 kessa 2 United States kessatti ajessa.
Hypocenter
hypocenter yokan hypocentre kan jedhamu kan Afaan Greek irra dhufee kuniin bakka Chocho'a Lafa yokan toka'a nuclear itti ademsifame jechuu dha. Jechii kuni jechaa focus jedhu wajjin kan hika tokko qabu yoo ta'u, focusiin ground zerot.
Earthquakes
Haa ta'u malee yoo chocho'a Lafan walitti qaban ilallan, maqaan hypocenter jedhamu kuni jiddu chocho'a lafa yokan focus wajjin hikka tokko qaba. Kunis jechuun bakka crust Planet kenya kessa kana chocho'i lafa itti jalqabe dha. Kuniin immo epicenteriin jalla, faggena focal depth jedhamu irratti argama. Bakkin kuni bakka energiin cabbi strain kessatti kufame argamu itti gadhifamu dha. Bakki hypocenteriii chocho'a lafa akkatta seismic wave irratti hunda'udhan barbadamu ni danda'a.
Admaasuu Biraanuu
Admaasuu Biraanuu (1956 - Gurraandhala 14, 2015) taatoo fi nama baacoo adda addaa tabatu yoo ta'u guddina aartii Oromoo keessatti gumaacha guddaa qaba. Artisti Admaasun baayyinaan hojiisaa kan Afaan Oromootin haa beekkamu malee, hojiiwwan Amaariffaan hojjates ni qaba.
Seenaa Duubaa
Admaasuun godina Wallagga Dhihaa Biilaa gaanda Qumbii jedhamutti bara 1956tti dhalate. Yeroo ijoollummaa isaa magaalaa Asoosaatti galuun bakka Kumruk jedhamutti abbaasaa kan daldalaa ture biratti guddatee. Yeroo gabaabaf magaalaa Jimmaa adaadaasaa bira jiraateera. Yeroo umuriinsaa 13 gara Finfinneetti godaane.
Admaasun barnootaasaa adaadaasaa bira gara Jimmaa deemee achitti barate. Barnootasaa sadarkaa lammaffaa ammoo Finfinnee Addis Katamaatti hanga kutaa 7tti erga baratee booda hojii aartii itti fufuuf addaan kute. Boodarra guyyaa hojjachaa galagala barachuun barnoota sadarnaa lammaffaa mure.
Admaasun hojii aartii walakkeessa 1970nii keessa mana tiyaatira bulchiinsa magaalaa Finfinnee keessatti akka weellisuuf qacarame. Boodarra tiraampeetii baratee sana tabachuudhaan, sagaleen wellisuudhaan, ragada aadaa Oromoo ragaduudhaan hojjata ture. Kana malees sirbaa fi walaloo adda addaa ni barreessaa ture. Walleewwan jaalatamoo inni mana tiyaatira bulchiinsa magaalaa Finfinneetti weellise keessaa “Yaa Turungoo” fi “Biqiltuu Ganamaa” ti.
Omaan
Omaan biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Admaasuu Biraanuu
Seenaa Duubaa
Admaasuu Biraanuu manneen tiyaatiraa biyyattii keessa jiran gurguddaa kan akka Haagar Fiqir, Raas Tiyaatir, fi Beeraawwii keessatti hojjateera. Tiyaatiroota Amaariffaan hojjate gurguddaa keessaa Abugidaa Qayiso, Tewoodroos, Simmanyi Sintayehu, Balchaa Abbaa Nabsoo, Ya Veenus Nagaaddee, Isaat Sinaddi, Mali’ikta Wozadar, Maqidim fi Ya Qossaluu Mishigooch isaan muraasa.
Booda ammoo diraamaalee Oromoo adda addaa beekamoo ta’an keessumaa kan jalqaba 1990mootaa keessa baay’ee jaalatamaa ture Qophii Dhangaa irratti achiimmoo diraamaalee baacoo akka qaanqee, diraamaa dhiyeenya agarsiisamaa ture kan dheebuu jedhu keessattis qooda guguddaa fudhachuudhaan daawwattoota biratti nama jaal’atama guddaa qabu ture.
Admaasuu Birhaanuu abbaa ijoollee durbaa sadii fi dhiira lamaa walumaa gala abbaa ijoollee shanii ture.
Islaamaa
Islaamaa amantii Waaqa tokko jedhurratti hundaa'e fi amantii Abraamii yoo ta'u Quraanaa, kan amantoota Islaamaatiin jecha Waaqaa qabate jedhamee amanamuu, fi barsiisaa fi jireenya fakkeenyaa kan Mahaammadii irratti hundaa'a; Mahaammad raajii dhumaati jedhamee amanama. Islaamaa jechuun namnii hunduu du'aa hin oluu jedhuf Waaqa tokko tahe oso ijaan hin argin akka namaa argetettii itii amanuu, wan ajjajaa isarraa dhufee horddoffuu jechudhaa. Muhaamamadii immo waan waaqni itii himee ergaa san ummataaf daabarsuu Irrattii hundaa'a.
Le Corbusier
La Korbuzye'i (Fireench: /lə kɔr büˈzyeɪ/; Engiliish: Le corbusier; 6 Onkololeessa 1887-27 Hagayya 1965) maqaan dhaloota isaa chaarles-Idwaard Jineret-Giris (Charles-Edouard Jeanneret-Gris) kan ta'e, arkiteektii fi barreessaa Iswiizarlaand keessatti dhalatee bara 1930moota keessa lammii Firaansi ta'eedha. Inni tiyoorii waayee arkiteekcharii ammayyaa'aan beekama. Dizaayniin isaa fooyya'iinsa manneen jireenya ummata magaalaa gurguddoo of keessaa qaba. Kuni sababa yeroo sana namni hedduun hiyyummaa keessa jiraatuufiidha. Dizaayiniin isaa hedduun addunyaa kana irra ijaaramaniiru.
Inni halluu dibuu kan jaallataa turee fi dizaayinii meeshaa manaa dalagutti ogummaa kan qabu ture.
Jireenya ganamaa
La Korbuzye'i magaalaa xiqqoo kaaba Switzerland La Chaux-de-Fonds keessatti guddate. Bara 1907, isaa umurii 19, gara magaalaa Faransaay Paariisitti godaane. Awurooppaa keessa imaluun, yaada haaraa hedduu barateera. Afaan Jarman dubbachu baratuun arkiteektoota beekamoo kan akka Peter Behrens waliin hojjeteera.
Waraana Addunyaa
Yeroo waraana addunyaa I, La Korbuzye'i gara Swizerland deebi 'ee barsiisaa ta'e. Yeroo gabaabaattti, hojii arkiteekcharaa mataa isaa dubrii isaa waliin banatee hanga 1940tti waliin hojjatani. Bara 1918 tti hallu dibaa Amédée Ozenfant wal arganii hiriyaa cimaa waliif ta'an. Yaada isaanii walitti fidanii aartii gosa haaraa Purism jedhamu uuman.
Waraana Addunyaa - Booda
Lola booda, La Korbuzye'i hanga 1922 tti aartii isaa irratti xiyyeefate. kana booda, appartimantii wal gubba ijaaaramuu ta'u fedhii manneeni namootaa guutuf dizaayinii godhuu jalqabe. Hojii manneeni kun rakkoo paaris keessatti namootni walii baay'atani jiraatan furuuf ture. Akka jedhetti jijjiramni kun ni barbachisa, yookin warri gadi galoon finciluu danda'u. Inni diizaayinii magaalaa namni hawwuu (Ville Contemporaine) kan gonkumaa ijaaramee hin beekne uume. Karoora gamoowwan gurguddoo hedduu foyyeessuf godhameedha. Karoora kana mootummaa Faransaayiif dhiyeesse, didaniin. Ta'ullee hubannoo isaan magaalaa keessatti walii baay'atanii jiraachuu guddiseeraaf.
1930moota
La Korbuzye'i manni ummataa hanga maati isaani irratti malee hammam sooressa akka ta'an irratti hundaa'u hin qabu jechuun kapitaalizimii jibbuu eegale.
Jireenya gama booda
La Korbuzye'i bara 1942 irraa eegalee siyaasa keessatti hirmaataa hin turre. Badala sanii, bilookii manneen xixiqqoo biyya Faransaay keessatti ijaara ture.
Maqaa isaa
Maqaan, La Korbuzye'i, Firenchi dha. maqaa akkoo isaa, Lecorbésier irraa kan foyyeefameedha. Maqaan isaa Ingiliffaan The crow like one (Loon akka tokkotti) jedhamuun hiikama. Maqaa kana bara 1920 keessa filate.
Yaada beekamoo
Manni maashina kessa jiraatani jechuun ariiti arkitekchara kessatti ilaala. Kaayyoon maashinii kanaa hojiiwwan namoota isa keessa jiraatanii saffisuudha. Inni yaada mana jireenyaa kobkobii, kutaawwanii fi slabs qofaan ijaaru beeksisee jira. Wantootni sadeen kun mana jireenyaa gosa kamiyyuu oomishuu ni danda'a, warra jireenya isaani kamiifuu.
Kaataar
Kaataar biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Yuunivarsiitii Jimmaa
Yunivarsiitiin Jimmaa yunivarsiitoota Itoophiyaa keessa tokko yoo ta'u, kan inni itti argamus magaalaa Jimmaa keessatti.
Santiago (Chiilii)
Santiago (Santiago de Chile) magaalaa guddoo Chiilii.
Lij Iyyaasuu
Lij Iyyaasuun mootii Itoophiyaa bara 1913-1916 bulchaa ture dha.
Macaafa Qulqulluu
Macaafan Qulqulluun macaafa amantii Kiristaanaa fi amantii Judaayizimii keessatti akka qulqullutti laallamuu fi kan ittiin amantiin kun geggeeffamu. Macaafa Qulqulluun bakka lamatti qooddama: Kakuu Haaraa fi Kakuu Moofaa.
Sa'ud Arabiyaa
Sa'ud Arabiyaa biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Keeniyaa
Keeniyaan biyya Afrikaa Bahaatti argamtu yoo taatu Riippabilikii Keeniyaa jedhamuun beekkamti.
Ji'ooloojii
saladinAbdurahaman Ji'ooloojii (Greek irra kan dhufe - ge jechuun "Lafa"; fi logos immo "bekkumsa") kunii immo science(og-beekuu) yoo ta'u kan qo'atuus wa'ee kutta planeta kenya kan "solid" ta'anii, qabenya, kuttalle, fakkii, seena fi ademsaa fakki isaa (lafa) jijjiru qo'atta. Kunii immo Earth science(Beekumsa Lafaa) kessa tokko dha. Geologistotni ganna planeta kenya hamam akka ta'ee itti dhaqabaniru, kunis wagga billiona 4.6 (4.6x109) dha. Kan qofaa osoo hin ta'in geologistonii, Baqana lafa kan irralafaa ofii kessa qabu akka tectonic platiit kan caccabe yoo ta'u plate kunii immo rheic irra gubba mantle (asthenosphere) irra kan ademmu yoo ta'u kunii immo ademsaa walumma galatti plate tectonics jedhamun. Kana malee geologiston qabenya planetta kenya akka petroleum fi coal, akkasumas sibilotta akka iron, copper fi uranium barbadu fi qussachu irratti hojjatu. Qabenyi birra economyiif barbadamu [gemstone yoo ta'u, kan birra immo albudotta bayye akka asbestos, perlite, mica, phosphates, zeolites, clay, pumice, quartz, fi silica, akkasumas elementotta akka sulfur, chlorine, fi helium dha.
Planetary geology (kan yerro tokko tokko Astrogeology jedhamu) kunii immo yoo yaddi geology kunii immo yerro planetotta biraa irratti tajajillamu dha. Haa ta'u malee kan qofaa osoo hin ta'in planetotta tokko tokko maqaan adda ta'e birratti tajajallima, fakkena qo'ano geology Batti yerro tokko tokko selenology kan jedhamu yoo ta'u qo'anoon geology Mars immo areology jedhamu, fakkeni birra bayeen ni jirra. Maqaan "geology" jedhamu kuni kan yerro duraaf tajajilame namicha Jean-André Deluc jedhamun bara 1778 kessatti yoo ta'u kan akka yerro hunda tajajilamu danda'u kan godhe immo namich Horace-Bénédict de Saussure jedhamuun bara 1779 kessatti. Qo'annon geology kuni Encyclopedia Britannica's sadaffa kan bara 1797 midhafame dhumatte irratti kan hin argamne yoo ta'u, garuu afurrafa kan bara 1809 midhafame xumurame irratti barrefami geology dheranii galma'e ture. An older meaning of the word was first used by Richard de Bury to distinguish between earthly and theological jurisprudence.
Siiriyaa
Siiriyaa biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Firaansi
Firaansi biyya Yuurooppi keessa jirtu.
Aanaa Dodolaa
Dodola yeroo amma kana godina arsi lixaa keessaatti argamti.
Concepción (Chiilii)
Timezone CLST (UTC-3)
Calling code +56 (41)
Fluid dynamics
Fluid dynamics kan jedhamu gossa barnotta fluid mechanics jalatti argamu yoo ta'u, kan qo'attus wa'ee "fesashi" fi gazii ademsaa (lola'u) kessa jiranni (fluids) qo'atta. Kunii immo ofii kessatti qoqqodama qaba, isaanis aerodynamics - qo'anno ademsaa gazii fi qillensa fi hydrodynamics - qo'anno ademsaa fesashi jedhamanii dha. Fluid dynamicsiin fayyidaa bayee qaba, isaanis humna fi momentii bariftotta (xuyuraa, jetii...) lakka'u, mass flow rate petroleumiin tuboo kessatti ademmu kessatti qabu barbadu, wa'ee dedebi'ee dhufuu halla qillensa duratti bekku, wa'ee nebulae bakka duwwa interstellar kessatti argamuu bekuuf, midhagsisuu tokasisuu meshaa warranaa tokka'anii kessatti fayyida qaba. Jechonni fluid dynamics kessatti argamii tokko tokko traffic engineering kessatti fayyida qabu, kunis trafficii akka waan lola'utti fudhachuun.
Fluid dynamics offers a systematic structure that underlies these practical disciplines and that embraces empirical and semi-empirical laws, derived from flow measurement, used to solve practical problems. Fluid dynamics kessatti rakkoleen argaman kan hikkaman ammalla (property) fluid (fesashi) kan akka velocity, dhibaa, density fi temprature isaanii yeroo (time) fi bakka irratti hunda'anii lakka'un.
Qoqodama Tectonic Plate
Kuni qoqqodama tectonic plate adunya kana agarsisa. Tectonic plateiin kuta planeta kenya kana crust fi gubba mantle dha (kuni laman walii galatti lithosphere jedhamu. Plate kuni furdina hanga 100km (60 miles) kan qabu yoo ta'u, waan gossa lama ofii kessa qaba: tokko, oceanic crust (akkasumas sima kan jedhamu) kan silicon fi magnesium ofii kessa qabu fi continental crust (sial kan jedhamu) kan silicon fi almunium ofii kessa qabu dha. Qabenyii gossa crust laman gargari jirra, Oceanic crust (crustiin bishaan jalla) bayyinan cabbi (dhaka) basalt ("mafic") kan ofii kessa qabu yoo ta'u, continental crust (crust lafa jalla) immo cabbi (dhaka) granite ("felsic") kan walit-qabama (density) diqa qaban ofii kessa qaba.
Plates orogens kessa
Modelonii tokko tokko plate diddiqo orogens amma jalatti ramadu.
Teeknooloojii
Teeknooloojii (jecha Giriik τέχνη, tekne, "aartii, ogummaa, dandeettii harkaa"; fi -λογία, -loojiyaa) kuusaa meeshaaleeti, kunis maashinoota, jijjiirraa (modification), qindaayina fi adeemsa namoonni itti fayyadaman dabalata. Injineriingiin damee saayinsii kan teknooloojii haaraa qorachuu fi saxaxuu irratti xiyyeeffatu.
Hiika
Teeknooloojiin bu’aa beekumsa kuufamaa fi hojiirra oolmaa ogummaa, malaa fi adeemsa oomisha industirii fi qorannoo saayinsii keessatti fayyadamaniidha.
Seenaa
Ilmaan namootaa jalqabaa meeshaaleetti fayyadamuu isaanii gartokkoon isaa adeemsa argannoo fi jijjiirama tirannaa ture. Ilmaan namootaa jalqabaa gosa nyaata barbaadan hominids kan duraan miila lama qaban irraa kan uumaman yoo ta'u, sammuu isaanii tilmaamaan harka sadii keessaa tokko namoota ammayyaa ta'a. Itti fayyadamni meeshaalee seenaa dhala namaa jalqabaa harka caalu keessatti haalaan hin jijjiiramne. Tilmaamaan waggoota 50,000 dura, itti fayyadamni meeshaalee fi tuuta amala walxaxaa ta’e kan mul’ate yoo ta’u, arki’ooloojistoonni hedduun mul’achuu afaan guutummaatti ammayyaa wajjin walqabatee akka jiru amanan.
Qeeqaa Teeknoloojii irratti ka'e
Gama hamma tokko shakkii qaban irratti falaasoonni tokko tokko kan akka Herbert Marcuse fi John Zerzan kan jiran yoo ta’u, isaanis hawaasni teeknooloojii uumamaan mudaa qabu jedhanii amanu. Hawaasni akkasii bu’aan hin oolle bilisummaa fi fayyaa xiinsammuu gatii baasuun yeroo hunda teknooloojii ta’uu akka ta’e yaada dhiyeessu.
Egeree
Tiyoorii teeknooloojii tokko tokko yeroo baay’ee teknooloojii fi saayinsii olaanaa yeroo ammaa irratti hundaa’uun egeree teeknooloojii tilmaamuuf yaalu. Akkuma tilmaama gara fuula duraa hundaatti garuu, teknooloojiin mirkanaa’aa miti.
Moldoovaa
Moldoovaa biyya Yuurooppi keessa jirtu.
Jaartee Jaardegaa
Jaartee Jaardegaan (yookan Jartee Jaardagaa) aanaa Horroo Guduruu Wallaggaa keessaa ishee tokko. Magaalaa 𝗔𝗹𝗶𝗯𝗼𝗼 magaalaa guddoo aanichaa yoo ta'u, magaalaan 𝗝𝗮𝗮𝗿𝗱𝗮𝗴𝗮𝗮 aanicha keessatti argama. Nyaanni aadaa' 𝗰𝘂𝗺𝗯𝗼𝗼 jedhamu aanaa kanatti baayyee beekkamaadha. 𝗚𝗼𝗱𝗮𝗮 𝗝𝗮𝗮𝗿𝗺𝗮𝘁 kan jedhamu naannoo magaalaa Jaardagaatti kan argamu godaa baayyee bal'aa fi guluffii fardaaf akkasumas bashannanaaf kan tajaajilutu jira. Gootni maqaan isaa Bayyanaa Obsinee jedhamu kan miseensa WBO ture aanaa Jaardagaa Jaartee Haroo Lagootti dhalate. Aanaan Jaardagaa Jaartee oomisha midhaan nyaataa fi horsiisaan kan beekamtu yoo taatu, gandoota muraasa keessatti oomishni bunaa fi kuduraa fi muduraa ni argama. Akkasumas oomisha dammaa fi dhadhaatiin baayyee beekamtuu dha. Jaartee Jaardegaa araddaa Sombookumii kan warra Ashaayaa fi Warra Yamaalagii kan jedhaman baay'inaan keessa jiraatan of keessaa qabdi. Araddaa Jaarroo Siree jedhamu bakka goototaaf beektotaa horattees qabdi. Fulbaana 22, 2022 ALA hidhattoonni Faannoo daangaa Oromiyaa cabsuun aanaa Amuruu keessa ba'anii magaalaa Jaardagaa booddee immoo miidhaa cimaa geessisani.
Epicenter
epicenter yokan epicentre (kan Afaan Greek durii irra dhufee) bakka fulla lafa irratti argamu kan focus, bakka chocho'i lafa yokan tokka'i bira gubbatti argamu dha. Epicenteriin hypocenter olii fulla lafa irratti kan argamu yoo ta'u, hypocenteriin immo bakka energyiin lafa jalla itti gadhifame dha. Seismic waven bakka hypocenter jedhamu kana irra nana'a ba'a. Gaddifammu seismic kuniin qarqara lafa gamma birra epicenter lafat kan ta'u yoo ta'u kunis waan fesashin outer core waan transverse yokan shear waves (S-waves) waan xuxee, longitudinal yokan compressional (P-waves immo waan refract godhuuf.
Ergaa Chocho'i lafa ademsifame bodda, geologistotni epicenter bekkuf seismogram ilalanni bekku. Kunii immo yerro hunda seismograph bakka sadiit argamu barbada.
Magarsaa Barii
Magarsaa Barii (1942?-1984?) qabsaawaa mirgaa Oromoo fi hoogganaa Adda Bilisummaa Oromoo ture. Magarsaan namoota ABO hundeessan keessa tokko yoo ta'u hoogganaas ture.
Seenaa Duubaa
Magarsaa Barii bara 1942 abbaasaa Barii Tufaa fi haadhasaa Caaltuu Tufaarraa Arsii koonyaa Cilaaloo aanaa Leemmuu fi Bilbiloo, Boqqojjii ganda Leemmuu jadhamutti dhalate. Maatiinsaa qonnaan bultoota sirna nafxanyaa duraanii sanaan hacuucamaa fi cunqurfamaa turan yeroo ta'u, bara 1953 lafa qonnaa barbaacha godina Arsiirraa gara godina Baaletti godaananii, konyaa waabee aanaa Gololchaa, Yaakumaa Dinkitti jedhamu keessa qubatan. Baaletti erga galaniis abbaan Magarsaa obbo Barii Tufaa abbootii lafaa naannoo sana turan wajjiinis wal fudhachuu hin dandeenye. Sirna nafxanyaa fi abbaa lafaa hin sarman turan. Haala jireenyaa fi sirna yeroo sanaarraa kan ka'e, Magarsaa Barii dhalatee waggaa 14 booda bara 1956 keessa mana barnootaa galee barumsa jalgabe. Barnoota kutaa 1-4 kan barate, konyaa Gannaalee, aanaa Adaabbaa, magaalaa Adaabbaatti argamu mana barnootaa warra misiyoonii, kan Mission Interior School jedhamu keessatti barate. Eessumasaa kan ta'e Soorili Tufaatu Adaabbaatti ofitti fuudhee mana barnootaa galche. Bakki sun mana warra Magarsaarraa yoo xiqqaate adeemsa guyyaa lamaa fagaata. Hanga bara 1959tti mana barnootaa warra misiyoonii kana ture Magarsaa Barii barnoota kutaa 4, Adaabbaatti akka xumurateen, mana barnootaa mootummaa Gindhir deemee kutaa 5-8 barate.
Akka kanaan Magarsaa Barii bara 1959-1963 mana barnootaa mootummaa sadarkaa tokkooffaa fi giddu galeessaa Gindhiir kan ture yeroo ta'u eessumasaa malee faranjootni Adaabbaarraa qabanii gargaaraa turan. Barnootatti qaroo waan ta'eefis barsiisotaa fi namoota biroorraa marantee guddaa qaba ture. Bara 1963 qormaata kutaa 8ffaa fudhatee qabxii ol aanaa fiduun Finfinnee mana barnootaa sadarkaa 2ffaa Koomersii ramadame. Bara 1963-1967, mana barnootaa kana keessatti barachaa kan ture yeroo ta'u bara 1967 qormaata kutaa 12ffaa fudhatee qabxii olaanaa fiduudhaan darbe. Bara 1968, Yuunivarsiitii Finfinnee galee barnoota olaanaa jalqabe.
Magarsaa Bari bara 1968-1971 Yuunivarsiitii Finfinnee Faakaaltii Saayinsii Hawaasummaa, Bulchiinsa Daldalaa barate. Akkuma olitti ibsame obbo Magarsaa Barii sammuu cimaa waan qabuuf bara 1971 qabxii guddaa fiduudhan 'great distinction' eebbifame. Akka kanaan barattoota yeroo sana qabxii guddaa fiduudhan mooticha yeroosanii Hayilasillaasee harkaa badhaasa fudhatan keessaa tokko ture. Walumaa gala Obbo Magarsaa Barii bara 1971 Yuunivarsiitii Finfinnee irraa digrii jalgabaa fudhatee achuma Finfinneetti kan argamu waaijira Abbaa taayitaan Humna Ibsaa Itiyoophiyaatti ramadame. Achirraa gara waajjira olaanaa Telekominikeeshina ltoophiyaatti jijjiiramee hangan bara 1974tti bakka gaafatamaa irra hoojate Kufaatii mootummaa Hayilasillaasee bara 1974ii booda, jalgaba 1975 irraa hanga walakkeessa 1976tti itti-aanaa bulchaa kutaa Baalee ta'ee hojjateera.
Hirmaannaa Qabsoo Oromoo
Walakkeesa 1960moota keessa wayita Magarsaan sadarkaa lammaffaa barachaa ture keessa qabsoon Oromoo fi sochiin barattoota Oromoo boqonnaa haaraa seenaa ture. Sochiin Waldaa Maccaa fi Tuulamaa fi Qabsoon Baalee yeroo sana geggeeffamaa ture. Magarsaan bara 1963 yeroo mana Barumsaa Sadarkaa Lammaaffaa Koomersii Finfinnee seene irraa qabee barattoota Oromoo yeroos Yuuniversitii Finnfinnee keessaa baratan wajjin quunnamtii akka qabu ni himama.
Gaaffii yeroo sana barattooti Oromoo fi barattooti ummatoota cunqurfamoo kaasaa turan keessaa inni tokko "lafti kan qonnaan bulaa haa ta'u" kan jedhu ture. Magarsaan ijoollummaa isaarraa qabee sirni nafxanyaa ummata Oromoo irratti diriirfamee ture maal akka fakkaatu haala jireenyaa maatii fi nannoosaarraa ka'ee sirriitti beeka. Dhaadannoo 'lafii kan qonnaan bultootaa haa ta u' jedhu jalatti bara 1965 hiriira mormii barattoota Yuunivarsitii kan qindesse barattoota Finfinnee yeroos Gumii Barattoota Yuuniversitii hoogganaa turan namoota akka Baaroo Tumsaa barattoota akka turanis seenaan galmeesseera. Sochiin sadarkaa Yuuniversitii kun gara manneen barumsaa sadarkaa lammaffaatti baballachuu isaa caalaa Magarsa Barii quunnamtii barattoota Oromoo Yuuniversitii wajin qabuun hirmaannaansaa guddaa ture. Magarsaan bara 1967 Yuunivarsiitii Finfinnee erga seenee booda caalaatti sochii barattootaa fi qabsoo Oromoo irraa guddaa itti hirmaachuu itti fufe.
Bara 1960moota keessa qabsoon Oromoo bifa adda addaan of mul'isaa kan ture ta'us dhaabi siyaasaa qabsoo bilisummaa Oromoo hogganuu danda'u bifa ammayyaan ijaaramee fi hidhatee hin turre. Kanaaf qabsoo Oromoo faffaca'aa ture waaltessuuf dhaaba bilisummaa Oromoo hooggana waliigalaa kennu tokko hundeessuun barbaachisaa ture. Dhaaba bilisummaahundeessuf tattaaffii biyya keessatti godhaman keessatti ilmaan Oromoo qooda olaanaa bahan keessaa tokko Magarsaa Barii ture. Akka kanaan dhaaba Adda Bilisumma Oromoo namoota bu'uuressan keessaan tokko Magarsaa ture. Magarsaan, maadheelee ABO keessaan madde warra jalgabaa keessatti argama. Ilmaan Oromoo qaroo gaafa sana cunqursaa ummata Oromoorra ga'aa turee fi ga'aa jiru sirriitti hubatanii hubachiisaa turan keessaa nama tokko ture.
Bara 1971 Yuunivarsiitii Finfinneerraa eebbifamee hojii mootummaatti haa ramadamu malee, irra guddaa qabsoo Oromoo irraa qooda fudhachuu fi dalaga dhaaba qabsoo bilisummaa Oromoo hogganu tokko hundeessuu irratti bobba'ee hojjachaa ture. Gootichi Oromoo Jeneral Taaddasaa Birruu mootummaa H/Sillaasee fonqolchuu yaalan jedhamee yeroo sana Hararge mana hidhaa Galamasoo ture sochii bilisummaa Oromoo waaltessuu yaada jedhu dhugoomsuuf birkiin (koreen) qinddeessituu tokko maadheelee sabboontota Oromoo yeroo sana lafa jala ijaaramanii turan irraa akka tolfamu dhaamsa dabarse. Akka kanaan ilmaan Oromoo hubatoo, qaroo fi muratoo ta'an, dhaaba bilisummaa ijaaruu fi hoogganuu danda'an, Adoolessa 1, 1973 walitti dhufanii Birkii Qindeessituu Waaltaa (Central Coordinating Body) jedhu uuman.
Albiyumiin
Albumin (Afaan Latin albus irra kan dhufee yoo ta'u hikaanis adii jechuu dha) kunii immo gossa protein hunda kan makamu (solubility) bishaan kessa gudda, fesashi sodaa bayye qabu kessatti kan hanga ta'en makamu danda'u fi kan coagulation (protein denaturation) ho'a qabu. Waantotni albumin ofii kessa qaban kan akka Okokaan adii albuminoids jedhamanii wamamu.
Magarsaa Barii
Hirmaannaa Qabsoo Oromoo
Dura ta'aan Birkii kanaa Jeneraal Taaddasaa Birruu oggaa ta'u, miseensonnisaa Magarsaa Barii, Baaroo Tumsaa fi namoota biroo turan. Akka kanan dhaaba bilisummaa kan hunda hammate tokko dhaabuuf sochiin bal'inaan itti fufe. Sochii biyya keessaa fi alaa walitti fiduun barbaachisaa ta'uun waan itti amanameef baruma 1973 kana keessa jilli qabsaawota Oromoo biyya keessaa fi ala turanii walitti dhufuun marii bal'aa adeemsisaa turan.
Kun kanaan utuu jiruu hogganaa Birkii Qindeessituu Waaltaa kan ture Jeneraal Taaddasaa Birruu mana hidhaa Galmsoo ba'ee baadiyyaa Harargee wayta seenu, qabsaa'oti Oromoo biyya alaatti leenjifamanii deebi'an Oromooti akka Hasan Ibraahim (Elemoo Qilxuu) akka dhaqqabanii miseensoti Birkii qindessituu Waaltaa hafan Obbo Magarsaa Bariifaa haala mijessaa turan. Elemoo Qilxuufaa, Jeneraal Taddasaa wajjin wal quunnamsiisuu haa hanqatan malee haalli yeroo sana ture qabsoo hidhannoo eegaluuf kennataa Waan tureef achumaan qabsoo hidhannoo akka jalqaban taasisan. Kun gara dhuma 1973 yeroo ta'u meeshaa waraanaa dhoksaan biyya seensisanii Elemoo Qilxuufaa dhaqqabsiisuurrati Magrsaa Barii qooda guddaa qabaachaa akka ture ni himama. Gama biraanis Magarsaan Oromoon fincila diddaa gabrummaa kibba Oromiyaa kessaati qooda qabaachaa ture hanga baadiyyaa Baaleetti itti dhaqee qunnamuun dadammaqsuu fi ijaaruuf tattaaffii godhaa ture.
Melanin
Ballinan, melaniniin kaneen kessa tokko dha: polyacetylene, polyaniline, fi polypyrrole "gurracha" fi "bunii" yokan makaa copolymer isaani. biological melaniniin bayye bekkama ta'ee polymerii monomer molecules laman (indolequinone, fi dihydroxyindole carboxylic acid) kessa tokko ta'ee yokan kan lachuu kaneeni ta'etti. Melaniniin plant, binensotta fi protista kingdoms kessatti argama, innis akka pigmentiit tajajilla. Archaea fi bacteria kingdoms kessa jirachuun melanin walii-galtee dhabisaa qo'atotta kutta kanaaf sababa ta'erra.
Shawaa Kibba Lixaa
Godinni Shawaa Kibba Lixaa kan argamu Oromiyaa.
Main page
oduu gaddisisaa yuunivaarsitii walloo caampaasii dasseetti barrattoonni naanoo amaaraa fi naannoo tigraay irraa dhufaan walii gaaluun mari,atan .kan boodaas ilmaan oromoo arraba gaallaa,haramanee jeechuun nu arrabsuu eegalanniru. nutis yeroo iyyannu oogganttoonni as keessaa deebisanii ijjoolluma keenyaa ari,uu jalqabaniiru.kuunoo hara,a jechuunis onkkoloolleessa 17 bara 2007 waanta gaadisisaa lama raawwataniiru.innis 1 ffaa baraataa alamuu guddataa shawaa kaabaa irraa dhuufee fi barataa boonaa fuufaa wallaggaa irraa dhufe waggaa 1 of ari,aniiru. 2ffaan immo baarrattoonni naannoo 1 fi3 baraataa gammaachuu girma maataa isaa koobiliin dha,uun madeessaniru.amma hoospitaal;a jira du,a raabbiin isa haa baasu.egaa maaloo laammiin biiyyaa keessaa fi alaa baraattoonnii yunivaarsitii fi sadaarkaa addaa addaarra barachaa jirtan nuuf ijjaa maallooo maalloo dhumnee maaloo .oromiyaa irraa dhufnee naannoo amaaraati baarraattota isaaniitin dabadabamaa jirraa maaloo nuuf iyyaa maaloo maaloo
Giloobiyuliin
Giloobiyuliin kan jedhamu kun gosa pirootiinii serum keessatti argaman lamaan keessaa tokko dha, kan biraa immo albiyumiinii dha. Maqaan genetic kuni tartiiba pirootiinoota garagara kan gosa pirootiinii molecule gugguda qaban, kan bishaan qulqullu keessatti hanga albumin makamu hin dandenne, kan ademsaa serum electrophoresis kessatti albumin gaddi ademaan kessatti argama.
Maqaan kuni yeroo tokko tokko maqaa Globular protein jedhamu wajjin akka gosa tokkotti tajajilamma. Haa ta'u malee albiyumiiniin globular protein dha garuu, giloobiyuliinii miti. Serum globular pirotiinonni kan bira hundi garuu globulin dha.
Protein electrophoresis tajajilamuun giloobiyuliinii gosa afuuritti qoqqodamu:
Noorwey
Noorwey biyyaa kaaba Yuurooppi nannoo Iskaandineeviyaatti argamtu.
Norway : Norge/Noreg/Norga. Million : 5.5
Yuukireen
Yuukireen biyya Yuurooppi keessa jirtu.
Jibuutii
Jibuutiin biyya Gaanfa Afrikaatti argamtu yoo taatu maqaa guutuu Rippabiliika Jibuutii jedhamti.
Baallii wal harkaa fuudhuu Me'ee Bokkoo
Baallii Wal Harkaa Fuudhuu Me'ee Bokkoo sirna Baallii (ykn aangoo) walitti dabarasuu Oromoo Gujii yoo ta'u godina Gujii aanaa Annaa Sorraa keessatti geggeeffama. Sirni kun waggaa saddeet saddeetin kan geggeeffamu yoo ta'u Oromoon Gujii hundi jechuunis Uraagaa, Maattii fi Hookkuu irratti hirmaatu.
Kan Bara 2016
Gaafa Guraandhala 15, 2016 Abbootiin Gadaa Uraagaa, Maattii fi Hookkuu gogeessa Dhallanaa (Warra baallii kennu), Harmufa (warra fudhatu) fi Roobalee (warra itti aanu) hundi Me’ee Bokkootti Qorbisa taa’an. Qorbisni kan namni hunduu Me’ee Bokkoo gahuu fi Gumiif qophii ta’uu irratti too’atani.
Sirna baallii wal harkaa fuudhuu kun guyyaa shaniif kan taa'ame yoo ta'u dhumarratti gaafa Gurraandhala 21, 2016 Jiloo Maannoo abbaa Gadaa Gujii gochuun muudeera. Sirni baallii dabarsuu Gujii kun 74ffaa yoo ta'u kunis sirni kun waggaa 592f odoo addaan hin citin geggeeffamaa turuu agarsiisa. abbum,ti barbade gulaaluu dandahaa? sirna wal har kaa dfiuudhinmnsa si4rna gadaa keessa tytgi karaa nagaaqnm angoo waliif dar ba rsuu dha
Kaartum
Kaartum magaala guddoo Sudaan.
Jimmaa Arjoo
Anaan Jimmaa Arjoo Aanootii Jalqaba Irratti Hundeeffaman Keessaa Ishee Tokkodha Haallii Qilleensa Isaa Baay,inaan Baddaa Yoo Ta,u Kaan Garuu Gammoojjiif Badda Dareedha
Yaman
Yaman biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Panaamaa
Panaamaan biyya Ameerikaa Giddu Galeessaa keessa jirtu.