cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Huseen Bunee
Gargaarsa Sumaalen Gootef
Baqattoonni Oromoo Somaaliyaa keessa turan nuti Sumaalee Abboo odoo hin taane nuti Oromoodha, yoo nu gargaartan maqaa kanaan nu gargaaraa jedhanii ibsa baasan. Huseen Bunee mootummaa Somaaliyaa wajjiin haasaa godhee kanuma waan ifa godheef mootummaa Somaaliyaatin hidhame. Mootummaan Somaaliyaa maqaa Sumaalee Abbotiin yoo qabsoofte gargarsaa siif goona, umurii kee guutuu miindaa siif kaffalla jedhanii amansiisuf yaalanirree Huseen Bunee ni dide. Waggaa sadi'ii fi ji'a booda Huseen Bunee mana hidhaatii gadi lakkifamee baqattoota achi jiranitti makame. Mootummaan Somaaliyaa gaafa gadi lakkisu qarshii shilingii kuma soddoma kenneefi.
Hoosiiftoota
Hosiftotta (mammals) (class Mammalia) kan jedhamani dhigaa-ho'a kan qaban, binensotta spinal-qabatotta ta'an fi kan itti bekamaan immo dubrii isaani anaan mammary gland kessatti burqisisuu fi akkasumas rifensaa, lafee gurra jiddu kan dhaga'uf tajajilamaan fi samuu isaani kessatti kutta neocortex jedhamu qabu. Hosiftonni bayeen ilkaan sirritii walitii qabame argamu kan qabani yoo ta'an akkasumas ontogeny kessatti placenta qabu. Samuun hosiftotta waan kessa (endothermic) fi circulatory system geggesaa, kunis kutaa afuraanni onnelle ni daratta. Hosiftonni ofii kessa gossa jiratotta (species) hanga 5,400 (namalle daratte), genera 1,200, family 153 fi order 29 ofii kessa qabu.
Sirna Fiwudaalaa
Hawwisoon Afran Qalloo yeroo muraasa booda mootummaa Fiwudaalaa Hayila Sillaasetiin dhorkame. Jaarsoliin biyyaa kan hawissoo kana deeggaranii fi miseensonni hawwisoo kanaa ni hidhaman, kaansaanii ni ajjeefaman. Kana keessaa gara jabummaan kan ajjeefame Abubakar Muusaa tokko. Sochiin hawwisichaa karaa seeraa dhorkamus, sochiin karaa lafa jalaa itti fufe. Haaluma kanaan walqunnamtii Waldaa Wal-gargaarsaa Maccaa fi Tuulamaa wajjin uumun, akkasumas qabsoo ummani Baalee geggeessaa ture wajjinis hariiroo uumuu itti fufan.
Namoonni kaan ammoo, kan akka Ayub Abubakar fi Yonis Abdullaahii, gara Somaaliyaa deemudhaan sagantaa raadiyoo Afaan Oromootin eegalan. Warri kaan kan akka Dr Alii Birraa, Alii Shabboo, Usma'eelle Mummad, Mahammad Yusuuf, Saalaa Mahaammud, Shantam Shibbisaa fi kkf sagalee miidhagaa fi walaloo nama booji'uun wallee ittuma fufuun uummata Oromoo gabrummaa jala ture tokkummaan akka ka'u kakaasu itti fufan.
Saayippires
Saayippires biyya Yuurooppi keessa jirtu.
Pigazzano
Pigazzano is 'n stad in Italy, Europe. Pigazzano ballini ishe hanga 6,2 km². Bara 2009 bayinna ummata 1,000 calu biyyotta.
Time zone EAT (UTC+1)
Summer (ITA) (UTC+2)
Calling code 0523
Honduraas
Honduraas biyya Ameerikaa Giddu Galeessaa keessa jirtu.
Kofale
Kofaleen magaala xiqqoo Shaashamannee irraa kiloometra 40 irratti argamtu dha. Magaala guddoo Aanaa Kofalee you taatu mana barumsa qophaainna tokko,jiddugaleessa lammaffaa tokkoo fi manneen barumsaa sadarkaa tokkoffa hedduu qabdi. Lakkofsi ummattaa tilmaamaan kuma soddomaa ol hin ta'a. Manneen waaqeefannaa Kriistaanota Ortodoksii tokko, masjiidota lamaa fi mana waaqeffanaa prooteestaantii lama ni argamu.
Polandball
Polandball (akka jirutti yoo hiikkamu kubba Poolaandi jechuudha), maqaa biraa countryball jedhamunis ni waammama, waan aadaa biyyotaa agarsiisu fi fayyadamtoota Interneetiitiin waan uummamu yoo ta'u wanti kun jalqaba kan inni eegalmes bara 2009 weebsaayitii suuraa kan biyya Jarman Krautchan.net keessatti. Polandballn kun baacoo/qoosaa oonlaayinii wayita ta'u biyyoonni waan akka kubbaa fakkaatun bakka buufamanii Afaan Inglizii caccabaadhan wa'ee walqunnamtii biyyi tokko biyyoota biraa wajjin qabdu fi ilaalcha sirri kan hin ta'in kan ittiin ishiin biyya biraa ilaaltu (stereotype) irratti hundaa'un qoosudha. Qoosaan kun walumatti polandball ykn countryball jedhama.
Jajjaboo
Dameen fiiziksii kan waa'ee jajjabootaa qoratu soolid isteet fiiziksi (solid-state physics) jedhama.
Polandball
Seenaa Isaa
Jalqabamuun Polandball waraana Interneetii (cyber war) Hagayya 2009 (August 2009 GC) fayyadamtoota Interneetii biyya Poolaandi fi fayyadamtoota biyyoota addunyaa hafan weebsaayitii drawball.com irratti argaman irraayi. Interneetii Poolaandi irratti erga yaadni alaabaa Poolaandi kubba(geengoo) irratti kaasuu dhiyaatee booda fayyadamtoonni Poolaandi kumaatamatti lakkawwaman wal gargaarudhaan drawball.com too'atanii suura gararraadhan adii garjallaadhan diimaa fi gidduutti barreeffama POLSKA jedhame qabu akka mul'atu godhan. Boodarra qindeessaa 4channin, alaabaan Poolaandi kun mallattoo Naazii Iswaastikaadhan huwwifame.
Jajjaboo
The branch of physics that deals with solids is called solid-state physics, and is a type of condensed matter physics. Materials science is primarily concerned with properties of solids such as strength and phase transformations. It overlaps strongly with solid-state physics. Solid-state chemistry overlaps both of these fields, but is especially concerned with the synthesis of novel materials.
Polandball
Seenaa Isaa
Krautchan.net weebsaayitii suuraa (imageboard) Afaan Jarman yoo ta'u fayyadamtoonni Afaan Inglizii dubbatan kan Interneetii fayyadamuu baayyee jalatan (netizens jedhamanii beekkamu) baayyee ni leellisu. Jalqabni Polanball nama lammii Biriiteen Faalkoo (Falco) jedhamuun akka ta'e yoo dubbatamu namni kunis Fulbaana 2009 (September 2009 GC) polandball Maayikiroosoofti Peyintitti(MS Paint) fayyadamuun uumee; kunis nama lammii Poolaandi ta'e Woojak (Wojak) jedhamu fi weebsaayitii sanarratti Afaan Inglilizii caccabaadhan barreessu tokkoo xuquu fi ittiin qoosuf ture. Sana booda Kaartuniin Polandball lammiiwwan Raashiyaa hedduudhan baayyinaan kaafamuu jalqabe.
Jajjaboo
Jajjaboon baayyee salphaa ta'e jajjaboo nam-tolchee yoo ta'u maqaansaa eeroojeel(aerogel) jedhama. Rukkinni eeroojeelii isa salphaa 1.9 mg/cm3 ykn 1.9 kg/m3 (rukkina bishaanii 1/530 ta'a).
Yunaayitid Arab Imireetis
Yunaayitid Arab Imireetis biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Jajjaboo
Jireenya keenya keessatti guyyaa guyyaadhaan jajjaaboo nu qunnama. Fakkenya jajjaboo keessaa kan akk cabbii, muka, pilaastikii fi kkf kaasun ni danda'ama.
Polandball
Erga Isaa
Bu'uurri Polandball, Polandball fudhatama kan argate balaa Xiyyara Poolaandi kan iddoo Ismooleniski jedhamutti ga'ee fi Pirezidaantii Poolaandi Liich Kaziyaanskii erga ajeesee booda, Poolaandi fi seenaa ishii, walitti dhufeenya ishiin biyya biraa wajjin qabdu, fi ilaalcha sirrii hin ta'in ittiin ishiin biyya biraa laaltu(stereotype) bakka buusun agarsiisu irratti yoo ta'u keessumaayyu. Haasaan countryball gidduu jiru Afaan Inglilizii caccabaa fi jecha nama tuquun kan barreeffamu yoo ta'u, dhumarratti, Poolaandi, kan beekadhuma kubbaa gararraadhan diimaa dibameen bakka buufamte (kun faallaa alaabaa Poolaandi), yeroo boossu ni mullata.
Qoosaawwan Polandball tokko tokko yaada Raashiyaan gara waaqaatti ol ba'uu ni dandeessi, Poolaandi garuu hin dandeessu kan jedhu irratti bu'uureffachuun kan qoofamani. Kaartuniin (cartoon) Polandball kan baayyee jaallatama guddaa argate Lafti(earth) qorsa guddaadhan (giant meteor) rukutamuuf akka deemtu fi kanarraa ka'udhaan biyyonni tekinoloojii ispeesii (space technology) qaban lafa gad dhiisanii gara waaqatti akka balali'an dubbata. Dhuma kaartunii kanaati Poolaandi ammas lafarra teessee boo'aa jiraachuu ishii fi Afaan Ingilizii caaccabadhaan jecha Polandball irraatti ittiin beekamtu "Poland can't into space (Poolaandi Waaqatti ba'uu hin dandeessu)" dubbatti. Qoosaa akkasiitin, Raashiyaanonni mormii biyya kamtu caala jedhu xumuru. Qoosan polandball kan biraa kan siyaasaa fi seena ilaallatuun ammoo, Poolaandi biyyoota biraa yeroo ishiin "yeroo Raashiyaa fi Tarkii caccabsinee moone turretti nuti addunyaarratti biyyaa guddaa turre ..." jechuun mukeessitu (boring) fi polandballn biyyoota biraa akka itti kolfan gootu mullata. Poolandis kolfa kanatti aarudhaan yeroo ishiin Kurwa (waan akka ejjituu jechuuti) jettuu fi mallattoo barreeffama "Internet serious business", dhaadannoo interneetii kan interneetiirratti arrabfamuun dhuma addunyaa miti jedhu, agarsiiftu fi dhumarratti akkuma polandball irratti barame boo'aa yeroo xumurtu agarsiisa.
Countryball Biyyoota Biraa
Polanbdballn, Poolaandin alatti, qoosaa biyyoota biraa irratti xiyyeeffates ni qaba. Walumati garuu Polandball jedhame waammama, countryball ni jedhama. Akka Lurkmore.totti, Bavaariyaan kubba nmataashii qabdi, akkasumas kubboonnii Ameerikaa (USA), Kaataloon(Catalonia), fi Saayibeeriyaa (Siberia) bakka bu'an uummamanii jiru. Singaappoor kubba rogsadee ta'en yoo bakka buufamtu, Israa'eel waan akka hypercuben (fiiziksii Jiwish agarsiisuuf), Kaazaakistaan waan akka dhagaa ittin mana ijaaranii (brick), fi Yunaayitid Kingidem (United Kingdom) ammoo kooffiyyaa fi aguuggee ijaa(monocle) uffaate agarsiifamte.
Afgaanistaan
Afgaanistaan biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Bokkuu
Kallachii fi caaccun araara buusuu keessatti ga'ee guddaa qabu. Jaarsolii fi beerren kallachaa fi caaccuu qabatanii araara dubbatu. Meeshaalen kun namni firri jalaa du'e gadda isaanii dagatanii gara araaraatti akka dhufan godha jedhame amanama. Yeroo mariin araaraa godhamu, namoonni kallachaa fi caaccuu yoo argan nagaa akka bu'u sirritti itti amanu. Kunis, abaarsi warra araara diderraa ga'uu fi eebbi warra araara jaarsolii fudhataniif kennamu namooni akka sodaatan gochuun araara akka fudhatan godha.IDDOOSAA DABALAA
Araarri kallachaa fi caaccun dhufe cimaa ta'a. Ummata Oromoo keessatti, Abbaan Kallachaa fi Haati Caaccuu hawaasa keessa filatamanii meeshaalee kana qabaatu, meeshaalee kanaanis hojii hawaasumma fi siyaasaa akkasumas amantii raawwachiisu. Bokkuun mallattoo aangoo kan agarsiisuu fi abbaa gadaatiin qabatama. Innis kara jalaatiin Saala dubartii kan ibsuu fi kara oliitin geengowwan shan mallattoo marsaalee gadaa shananii fi seera yaayyaa shananii ibsan qabaachuun dhuma irratti mallatto saala dhiiraa agarsiisu qabaata
Helikoopterii
Helicopteriin gosaa Aircraft yoo ta'u, olii ka'uffi immo Horizontal Rozors tokko yokan tokko olii ta'an fayyadama. Horizontal Rozorsiin kuni gubba helicopteratti yoo argamu, ofii kessa immo Rozor blades tokko yokan tokko olii ofii kessa qaba. Helicopteronni Rotocraft jedhanii wamamu, kunis aircrafttotta kolla hiin chochonne qabanni irra gargarri bassuf.
Sinanana Dinsho
Sinaana Diinsho:Anaaleen dangessan: Agaafraa,Baatuu(Goobaa),Doddolaa,Gaasaraa, Gooroo fi Mannaati. Magaalaan guddoon Aanaa, magaaluma guddoo Kutaa baaleeti.Roobe jedhamti. Roobe magaalaa kutaa Baaleetis magaalaa Aanaa kanaatisi. Aanaan sinaanaa Diinshoo kuni magaalaotiin uf keessaa qab: Almganaa Hisuu Roobe Salqa
Keeti Peerii
Kaazriyn Ilizaabet Haadsen (Afaan Ingiliish: Katheryn Elizabeth Hudson; A.L.A Onkololeessa 25, 1984 dhalatte) maqaa ogummaa Keeti Peeri (Katy Perry) kan beekamtu, weellistuu Ameerikaa, sirbituu, fi haadha murtii televijiiniiti. Yeroo ijoollummaa ishee Waldaa keessatti faarfataa erga turte booda, muuziqaa Wangeela keessatti hojii jalqabde. Keetiin Reed Hiil Ricardis (Red Hill Records) walin mallattessuun albama istudiyo maqaa dhaloota ishe Keeti Haadsenin (Katy Hudson) bara 2001 gadhiiftee hin milkoofneef. Waggaa booda muuziqaa amantii kan hintaaneetti seenuuf gara Loos Anjeles imaluun pirooduusar Gilen Belaard, Dr. Luqaas, fi Maaks Maartin waliin hojjechuu jalqabdee. Erga garee muuziqaa Aayland Deef Jaam (Island Def Jam Music Group) fi Kolombiyaa Rikardis (Columbia Records) irraa hirrifamte booda, waliigaltee Kaapitol Rikardis (Capitol Records) waliin Ebla 2007 keessa mallatteesite.
Keetiin bara 2008 albamii ishee lammaffaa, dhiirota keessaa tokko, jedhuun beekkamtuu taate. Sirba rook kan ta'e albamiin ishee, sirboota falmiisisaa Ameerikaa lakkofsa tokko ta'an dubara dhungadhe fi Ho 'aa fi qorra of keessaa qaba. Albamiin kana aanan hundi Billboordi U.S. 200 irra aananii jiru. Albamii diskoo kan ta'e Teenage Dream ( 2010 ) (abju Ijoollee) Billboordi Ho'aa U.S qeenxee 100 keessatti chaarti shan siboota California Gurls (Dubra Kaaliforniyaa), Teenage Dream (Abjuu Ijoollee), Firework (dhamaashaa), E. T. fi Last Friday Night (T.G.I.F.) (Jimaata darbe galgalan) durfamu oomishuun galmee Maykil Jaakson Bad (Badaan) qabame waliin qixa ta'e. Albamiin kana aane Prism (2013) hiikkaa gaa'ela isheetin kaka'uun pop fi shubbisaan hariiroo, jirenya guyya guyyaa fi calaqqii jireenya ishee kan itti ibsatteedha. Keetiin muuziqaa sursagale chaartii irra aanan Roar (baroodi) fi Dark Horse (Farda gurraachaan) artistii jalqaba sursagalee lama Vevo irratti daawwii biliyoona tokko qaqqabe qabdu taate. Albamii elektiropoppii bara 2017 kan ta'e Witness (Ragaa), kan siyaasaa fi bilisummaa qabuudha. Qeenxee guddaan Albamicha Chained to the Rhythm, galmee sirba artistii dubaraan guyyaa jalqaba baay'ee dhageeffamu Spotify (Ispootifaay) yeroo sani cabseera. Albamii istuudiyoo ishee jahaffa gaafa Hagayya 28, 2020 seeqxe.
Keetiin sirba qeenxe Billboordii ho'aa 100 U.S. tokkoffa ta'e sagal qabdi. Keetiin Guinness World Records afur, badhaasa muuziqaa billboordii shan, badhaasa muuziqaa Ameerikaa, badhaasa Brit, badhaasa Juno fi badhaasa adda addaa argattee jirti. Tarree dubartoota muuziqaa mindaa gudda argatan wagga waggaa Forbes bara 2011-2019 keessa jirti. Tilmaamni galii ishee bara 2016 miliyoona $125. Albamii miliyoona 18 fi qeenxee miliyoona 125 ol addunyaa guutu gurguruun, artistoota akkaan muuziqaa gurguran addunyaa keessaa isheen tokko. Keetiin bara 2018tti hadha alanga Ameerikaa ta'uun tajaajiluu eegalte.
Warqii H/Bulloo
Warqii H/Bulloo (Leellistuu Sabaa) Barreessituu Oromoo Dhalootaa Qubeeti. Warqiin Abbaa isii H/Bulloo H/Tilmoo fi haadha isii Jamiilaa Waaqjiraa irraa Godina Arsii Aanaa Suudeetti dhalatte. Barreessituu Kitaaba 'Qarriffaa Qeerransaa ' ti.
Pirootiinii
Akkumma macromoleculotta biologicalii birra kan akka polysaccharide fi niwuukiliik asid, pirootiinonni kutaa barbaachisaa lubbu qabaattota fi akkasumas waan seelii ademsifammu hundaa kessa ni hirmatu. pirootiinonni baayyen inzaayimii yoo ta'an isaanis reactionotta nafaa kenna kessatti ademsifaman akka dafee xumuramu yokan catalyst ta'un qarqaru. pirootiiniiotni kutta nafa fi dalaga humna kessattis fayyida qabu, fakkena actin fi myosin xuncha (muscle) kessatti, akkasumas pirootiiniiotni cytoskeleton kessatti argaman, dalagee ummudhaan fakkii (shape) cellii eguu. pirootiinonni biraa immo cell signaling, immune response, cell adhesion, fi cell cycle kessatti fayyida qabu. pirootiiniiotni nyatta kenya kessatti barbachisaa dha, kunis waan binensotni amino acid hunda ofiin midhasuu hin dandennef amino acid barbachisaa ta'an nyatta irra argachu danda'u qabu. Dakkamu nyatta kessatti, binensotti pirootiinii nyattaman suni akka gara amino acid salpha ta'anitti akka jijjiraman godhu, amino acidoni kuni immo protein synthesistiin tajaajilamu.
Maqaan pirootiinii jedhamu kuni kan dhufee Afaan Giriik "prota" jedhamu irra kan dhufee yoo ta'u hiikan immo "barbachisumma tokkoffa kan qabu" yoo ta'u, akkasumas molokiwuulonni kuni kan enyumani isaani himame fi mogafamee namicha Jons Jakob Berzelius jedhamun yoo ta'u barris 1838tiit. Haa ta'u malee fayyidan pirootiiniiiin lubbu qabatotta kennu danda'u kan ballinaan beekkame bara 1926tti yoo ta'u, kunis yeroo Jeemsi B. Samneriin inzaayimiin urease jedhamu akka pirootiinii ta'e beekee booda. pirootiiniiiin yerro duraaf tartibi isaa bekkame insuliinii yoo ta'u, kunis namicha Fireediriik Saanger jedhamuni yoo ta'u, kunis akka bara 1958t Badhaasa Noobelii fudhatu isaa tasiserra. pirootiiniiotni yerro duraaf tartibi isaani gargari-bafame bekkame heemoogiloobiin (haemoglobin) Max Perutziin fi myoglobin Sir John Cowdery Kendrewiin kan gargari bekkamani dha, kunis bara 1958tiit. pirootiiniiotni kuni lamaan tartibaa fakki kara sadii (three-dimensional structure) isaani kan bekkame X-ray diffraction analysis yoo ta'u, tartibii myoglobin fi haemoglobin bara 1962t Badhaasa Noobeelii Kemistirii fudhachu danda'erra.
Baangilaadish
Baangilaadish biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Sidi Boushaki
Sidi Boushaki (A.L.A 1394 – 1453) hayyuu ti'ooloojii malikii ta'ee naannoo magaalaa Thenia, Aljeers irraa gara bahaatti km 54 (34 mi) fagaattee argamtutti dhalate. Inni naannoo baayyee hafuuraa kan gatii fi naamusa Islaamaa olaanaa wabii Islaamaa Aljeeriyaa keessaa qabu keessatti guddate.
Dhalootaa fi hidda dhalootaa
Sidi Boushaki Ez-Zaouaoui bara 1394 AD ganda Soumâa naannoo Tizi Naïth Aïcha, Khachna Massif, dheerina Djurdjura keessatti dhalate.
Daawud Ibsaa
Seenaasaa Ijoolummaa
Daawud kan dhalate naannoo Horroo Guduruu ganda Abuunaa jedhamu keessatti yoo ta'u kunis kutaa bulchiinsa Wallaggaa durii kessatti argama. Barnoota isaa kutaa tokko hanga saddeetii Mana Barumsaa Shaambutti barate. Barnootaa sadarkaa lammaffaa ammoo carraa iskoolaarshiippii argatee Mana Barumsa Jeneraal Wiingeeti keessatti barachuun bara 1970tti xumure. Bara barnootaa 1970/71 yuunivarsiitii yeroo ammaa Yuunivarsiitii Finfinnee jedhamu (yeroo sana Yuunivarsiitii Hayilasillaasee Tokkoffaa jedhama ture) seene barnoota sadarkaa olaanaa jalqabae. Haa ta'uu malee warraaqsa barattoota fi uummataa yeroo sana biyyattii keessa tureen, barnoonni seeran adeemsifamaa hin ture. Boodarra bara 1974ttis mootummaan Hayilasillaasee kufee Dargiin aangoo qabate.
Sidi Boushaki
Dhalootaa fi hidda dhalootaa
Dhaloonni isaa babal’ate Abuu Ishaaq Ibraahim bin Faayid bin Muusaa bin Umar bin Said bin Allaal bin Said al-Zawawii dha.
Daawud Ibsaa
Seenaasaa Ijoolummaa
Bara 1975 fi 76 keessaa ABO harka lafa jalaatin sochii guddaa gochaa ture. Daawud ammoo dhaaba kana jalatti Goblaa Dargaggoota (Youth Wind) jedhamu jalatti miseensa ture. Sochii kana keessattis hirmaachaa waan tureef motummaan Dargii qabee mana hidhaatti isa galche. Daawud kan hidhame tilmaaman Sadaasa 1977 yoo ta'u kan hiikkame ammoo Mudde 1979 ti.
Erga mana hidhaatii ba'ee booda bara 1980 barnoota itti fufuuf gara yuunvarsiitiitti deebi'e. Garuu, yeroo sanatti mootummaan Dargii ilmaan Oromoo mana hidhaatti naqaa fi hiraarsaa waan tureef, ajaja ABOtin barnoota dhiise gara dirree waraana deemee ABOtti dabalame. Daawud barnoota istaatistiksii kan barachaa ture yoo ta'u waggaa sadi'i baratee waggaa afraffarratti barnoota dhaabe dirree qabsootti makame.
Sidi Boushaki
Seenaa Jireenyaa
Achitti hayyuu ti’ooloojii beekamtii qabu kan Kaabilii irraa dhufe Ali Menguelleti biratti akka barattuutti Qur’aanaa fi fiqh Maalikii barate.
Béjaïa yeroo sanatti jalqaba jaarraa kudha shanaffaatti wiirtuu amantii fi bakka dhiibbaa Suufiyyaa ture.
Bakka itti imalu bara 1415 gara Tuunisitti kan godhe yoo ta’u, achitti beekumsa isaa waa’ee Maaliikii Madhhab gadi fageeffate.
Daawud Ibsaa
ABO Keessatti
Qajeelfama ABOn kenneefin, Daawud barnoota dhiisee Suudan deemudhaan bara 1980 ABOtti makame. Itti aansee leenjii waraanaa fudhachuuf gara Eertiraa deemudhaan qabsoof of qopheessuuf leenji'e. Leenjii kana bara 1981 xumuruun gara Sudaanitti deebi'ee karaa Oromiyaa dhihaa qabsoo waraanaa jaqabe.
Sidi Boushaki
Seenaa Jireenyaa
Achitti tafsiira Qur’aanaa abbaa murtii Abuu Abdallah Al Kalchani biratti barate, fiqicha Maalikii Yaakub Ez-Zaghbi irraa argate.
Daawud Ibsaa
ABO Keessatti
Ebla 1981tti, Gidaamii bakka Giraayi jedhamutti, Daawudi fi sagliin inni wajjin hojjachaa ture summii nyaatatti naqame nyaachudhaan namni torba yoo du'u Daawud gaggabee of wallaalee kufe. Warra summii sana nyaatan saddeettan keessa torba yoo du'an Daawud qofatu lubbuun hafe. Kanuma keessaan Daawud mootummaa Dargiitin qabamee gara mana hidhaatti geeffame hidhame.
Sidi Boushaki
Seenaa Jireenyaa
Bu'uura (Oussoul) Islaamummaa keessatti barataa Abdelwahed Al Fariani ture.
Bara 1420tti gara gaarreen Béjaïa deebi'ee achitti afaan Arabaatiin Abd El Aali Ibn Ferradj keessatti gadi fageenyaan itti fufe.
Daawud Ibsaa
ABO Keessatti
Summii kana kan qopheesse bakka bu'aa Dargii kan naannoo Wallaggaa kan ture namicha Nugusee Faantaa jedhamuu yoo ta'u raawwi isaatif ammoo namoonni konyaa, aanaa, fi gandarraa jiran irratti hirmaataniiru. Summii kan nyaatatti godhee kan Daawudii fi garee isaatif kenne namicha Zakkaariyaas Shorroo jedhamu yoo ta'u warra summii nyaatan keessa tokkoo obboleessasaa Taaddasaa Shorroo ti. Taaddasaa Shorroo ABO keessatti socho'aa kan ture yoo ta'u summii kanaan du'e.
Sidi Boushaki
Seenaa Jireenyaa
Bara 1423 gara Qosxanxinoos dhaqee waggoota dheeraaf jiraate, barsiisa amantii Musliimaa (Aqidah) fi loojikii "Abu Zeid Abderrahmane" keessatti argate, maqaa ijoollee "El Bez" jedhamuun moggaafame.
Faaruu Oromiyaa
Oromiyaa, Oromiyaa haadha seenaa guddaa Handhuura Oromootaa galma Sirna Gadaa Dachee heeraa fi seeraa haadha Caffee Odaa Badhaatuu, gabbattuu magarsituu hundaa; Xurii bara dhibbaa dhiigaan sirraa dhiqnee Wareegama qaaliin alaabaa kee ol qabnee Gammannee gammadii bokkuu deebifannee: Nagaaf dimokraasii tabaroo namummaa Misoomaa amansiisaa guddina hatattamaa Ummatootaa wajjiniis jaalalaafi tokkummaa Wabii jireenyaatiif goonee kaayyoo cimaa; Irree gamteeffannee kaanee nu abdadhuu Oromiyaa lalisii dagaagii jiraadhuu!
Sidi Boushaki
Seenaa Jireenyaa
Inni asoosamaa, keeyyata, fiqh fi saayinsii ti’ooloojii yeroo sanaa harka caalu Ibnu Marzuq El Hafid (1365 - 1439) keessatti barate, hayyuu Maghreb fi Tlemcen kan Qosxanxinoos beekumsa isaa lallabuuf daawwate, abbaa isaa Ibn waliin akka hin burjaajofneef Marzuq El Khatib (1310 - 1379) jedhamuun beekama.
Daawud Ibsaa
ABO Keessatti
Mootummaan Dargii Daawud kan gaggabee of wallaalee jiru kana qabee jalqaba gara Naqamteetti geessun torban lamaaf warra tikaa bira turse. Boodarra Naqamtee hoofun gara mana hidhaa Maayikalaawwiitti geeffame. Maayikalaawwiitti qorannoo gochuuf kan socho'an yoo ta'u Daawud baayye dhukkubsachaa waan tureef itti fufuu hin dandeenye. Sababa kanaaf hospitaala poolisiitti geeffamuun achi ji'a ji'a tokkoo hanga ji'a lamaa ture. Hoospitaalaa erga ba'ee booda, masaraa guddichatti geessuun qormaata itti fufanii, kunis toorcherii (torture) of keessaa qaba ture.
Sidi Boushaki
Seenaa Jireenyaa
Hajjii fi qo’annoof Makkaatti makame, achiis gara Damaasqootti ce’ee achitti barsiisa Imaamu Ibnu Al-Jazarii saayinsii Qur’aanaa irratti hirmaate.
Daawud Ibsaa
ABO Keessatti
Qorannoo kana booda, Daawud Hagayya 1982 gara mana hidhaatti geeffame. Akkaatadhuma kanaan hanga bara 1986tti mana hidhaa kan ture yoo ta'u bara Mudde 1986 hiriyootasaa nama sada'i, Aman Nuuraa (Hundee Nuuraa), Nagaash Kumsaa (1983tti Beegitti waraanarratti kan wareegame) wajjin mana hidhaati baduun deebi'anii gara dirree waranaa deebi'uun ABOtti makaman.
Sidi Boushaki
Seenaa Jireenyaa
Bara 1453tti du'ee, gaarreen Thenia naannoo Zawiyet Sidi Boushaki jedhamutti gosa dhaloota isaa Kabyle Igawawen keessatti awwaalame.
Zawiyaa
Waggoota dhumaa jireenya isaa keessa Kaabiliyaatti deebi’ee, Siidii Boushaakiin sana booda zawiyaa tokko hundeessee akka obbolummaa suufii Qadiriyyaa Suufiyyaa Sunnii jedhutti duuka buutota isaa (muridoota) barsiise.
Zawiyaan kun barsiisaa fi koorsii jalqabbii naannoo kana keessatti Oued Isser fi Oued Meraldene Galaana Meditiraaniyaanii fuuldura jirutti marfamee kennameen guutummaa Kaabiiliyaa gadii keessatti iddoo dhiibbaa sammuu fi hafuuraa ture.
Ajajni Suufiyyaa Qadiriyyaa zawiyaa kana keessatti jaarraa sadiif hanga tariqaa Rahmaniyyaa naannoo Aljerois fi Kaabiliyaa keessatti akka fakkeenya adeemsa ascetic tti aangoo qabatutti baayyee hin hordofamne.
Kitaabota
Kitaabonni isaa gama saayinsii Islaamaa hedduu kan hammatan yoo ta’u, isaanis:
Gu'aatimaalaa
Gu'aatimaalaan biyya Ameerikaa Giddu Galeessaa keessa jirtu.
Connective tissue
Connective tissue kan jedhamu kunii gossa qoqqodama tissue afuurenni kessa tokko dha, kan hafaan sadeen immo epithelial, muscle, fi nervous tissue. Tissuen hunda yokan bayeen qoqqodama kana jalatti argaman:
Mattuu
Mattuun magaalaa guddoo godina Iluu Abbaa Booraati. Magaalli Mattuu bareedduu tasgabbii nageenyaan beekamtuu fi daldalli bunaa guddaan kan keessatti raawwatuu dha. Hoteela Abbaa urjii afurii, Ilu Star International jedhamu fi Haroon nam-tolchee Sibiilee bashannana ooluus ni qabdi. Dargaggoota hojii jaallatanii fi bareedoo qabdi.
Class (Baayoolojii)
Class kan jedhamuu sadarka classificazione scientifica organizimotta biology kessatti phylum jalatti fi order gubbatti kan argamu dha.
Fakkenaa, Mammalia kan jedhamu class qoqqodama saree kessatti tajajilamuu yoo ta'u, kunis kan phylumiin isaa Chordata ta'ee (binensotta notocorda qaban) fi order isaa immo Carnivora ta'ee (hosiftotta fonii nyattan) dha.
Qilleensa marsaa
Qillensa Marsaa (afaan Giriikii ἀτμός - atoomota "danfaa" fi σφαῖρα - sphaira "Qabee"): baqaana gaazota qaama uumamaa ulfaatina gahaa qabu,  harkisa qaamaatiin marsuu danda'uudha. Yoo harkisa lafaa ol’aanaa ta’ee fi ho’i qilleensaa gadi aanaa ta’e yeroo dheeraaf ni eegamu. Pilaaneetonni tokko tokko irra caalaa gaazota adda addaa irraa kan ijaaraman yoo ta’u, garuu akka qilleensaa fi eegduu isaaniitti kan ilaalamu baqaana alaa isaanii qofa.
Jiba bishaani
Mallatoon adda kan dhukkuba Saree maaraatuu sirritti mul'isu bishaan sodaachuu/jiba bishaani(hydrophobia)
Leonardo da Vinci
Li'onaardo da Viinchi (Leonardo da Vinci; IPA: liːəˈnɑːrdoʊ ˈvɪntʃi; 14/15 Ebla 1452 - 2 Caamsaa 1519) polymath xaaliyanii kan gaafa Haaromsaa Ol Aanaa kan bal'inaan dibaa gurguddoo yeroo hundaa keessaa tokko ilaalamudha (dibata isaa 25 gad ta'an qofti hafuus). Monaa Lizaan hojii Li'onaardo akkaan beekamaa fi fakkii akkaan beekamaa yeroo kamu ta'eedha. The Last Supper dibata amantaa baay'ee maxxanfame yeroo kamuu yoo ta'u fakkiin isaa Vitruvian Man immoo kan akka mallattoo aadaa ilaalamuudha. Akkasuma kitaabota yaadannoo isaa gubbatti fakkii fi yaadanno saayinsii fi kalaqa kannen anatomy, cartography, halluu dibuu, fi palaeontology dabalatu irratti hojjatuun beekama. Kuusaan Hojiiwwan Li'onaardo kan Michelangelo qofaan walgituun dhaloota artiistoota boodaaf gumaacha godheera.
Sirriitti Leonardo di ser Piero da Vinci jedhamu,[d d Leonardo kan dhalate wedlock gara notary, Piero da Vinci, fi dubara peasant, Caterina, Vinci, naannoo Florence, Italy. Leonardo istuudiyoo haareffama xaaliyaanii painter Andrea del Verrocchio keessatti barate. Jireenya hojii isaa kan duraan ture Ludovico il Moro Milan keessatti, boodas Rome, Bologna fi Venice keessatti hojjete. Biyya Faransaayitti waggaa sadan darbe, bara 1519. tti du ' e.
Ta ' ullee leenjii idilee hin qabu,[9] seenaa fi beektota hedduu Leonardo akka muummicha ministeeraatti ′′ Renaissance Man ′′ yookiin ′′ waliigalaa Genius ", nama dhuunfaa ′′ curiosity ′′ fi ′′ yaada hin amanamne ′′ fi ′′ yaada cimaa."[ 6 6 Inni sirritti yaada namoota danddetti adda ta ' e kessa tokko kan akka jirenya hin qabnne.[10 • Akka artti seena Helen Helen Gardner, scope fi fedhi isa osoo hin eegin seena galme kessatti, fi ′′ his Sammuu fi eenyummaan keenya waan guddaa nutti fakkaatu, yeroo namichi of danda 'ee fi remote."[ 6 • Beektonni ilaalcha isaanii addunyaa kana hiikanii logic keessatti hundaa' an, haalli empirikaala inni fayyadame yeroo isaaf hin taanetti.[11 ]
Leonardo teeknolojii isaa irra deebi ' ee jira. Maashinii balali ' aa, konkolaataa lolaa gosa lolaa, humna solar, maashinii dabaluu,[12] fi isa dachaa. Firri dizayini isaa muraasni kan ijaaraman yookin yeroo jirenya isati, akka saayinsawa ammayya ' a fi injineringi qofa turani yeroo jijjiramatti. Invention isaa xiqqa tokko tokko, garuu, addunyaa oomishaa hin taane seene, kan akka bubbee bobbin fi maashina cimina shiboo yaaluuf. Inni yeroo tokko tokko walitti bu ' iinsa parachute, helicopter, fi taankii.[13][14 • Inni yeroo tokko tokko anatomy, civil engineering, geology, optics, fi hydrodynamics, garuu inni hin hojjenne Barbaacha isaa maxxansi akkasumas isaan xiqqoo turan saayinsii kallattii irratti dhiibbaa hin qaban.[15]
Connective tissue
Dhigaa, cartilage, fi Lafeen yeroo bayee connective tissue jedhamani bekkamu, garuu tissue birra qoqqodama kana kessatti argaman irra adda waan ta'aniif, maqaa "connective tissue proper" jedhamun sadeen kuni kan biraa irra gargari bafamu. Qoqqodama embryonic connective tissue kessattille garagarummati jiraa; fuula kana irratti qoqqodami kuni akka qoqqodama sadaffa fi qoqqodama kophat barrefame argama.
Gossa Fibersii
Gossi fibersii kaneen:
Rakoo (disorders) connective tissue
Rakoon connective tissue gargara bekkamanira; kunii immo kan dhalotaan dhufuu yokan kan environment (alla) dhufuu danda'u dha.
Staining of connective tissue
For microscopic viewing, the majority of the connective tissue staining techniques color tissue fibers in contrasting shades. Collagen may be differentially stained by any of the following techniques:
HD 149026b
HD 149026b pilaaneetii jedhamu constellation Hercules keessatti argame. Pilaaneetiin kunis pilaaneetii bayyee walitti qabame yoo ta'u, ho'anni immo pilaaneetota hunda caala. HD 149026b pilaaneetota gaazii guggudoo irra yoo xiqqattu, atimosferiin isaa immoo bayye ulfaata dha. Kuni immo tempireecharri ishee akka gara Faraanaayitii 3,700 ta'uf sababa akka ta'e saayintistoonni ibsaniiru.
Saayintistiin Jooseef Haaringiten akka ibsetti pilaaneetin kun akka "illa hamma (evil eye)" jira. Pilaaneetiin kuni Wagga Iffa 279 lafarraa fagaatee argama.
Dhaalmaya (gene)
Baayoloojii keessatti, jechi jiini ( Greek irraa , génos ;  hiikni dhaloota  ykn labata ykn saala ) hiika adda addaa hedduu qabaachuu danda’a. Afaan Oromoon immoo yeroo hiiknu dhaala sanyii,Dhaalmaya, Dhaalsaala,labatsanyii fi labatoo jedhama. Jiiniin Mendelian yuunitii bu’uuraa Dhaala yoo ta’u jiiniin molakiyuulaa tartiiba niwuukilootaayidoota DNA keessatti argamanii fi RNA dalagaa ta’e uumuuf barreeffamaniidha. Jiiniiwwan molakiyuulaa gosa lama qabu: jiiniiwwan koodii pirootiinii fi jiiniiwwan koodii hin qabne.
Sirkaa
SIRKAA
Aanaan Sirkaa, Naannoo Oromiyaa Arsii keessatti argamti. Magaalaan guddoon Aanichaa Gobeessajedhamti. Magaalaan Gobeessaa Kibba Bahaa Itoophiyaa keessatti argamti. Magaalli tuni kan itti argamtu Godina Arsii, Naannoo Oromiyaa yommuu ta'u, Laatituudii Kaabaan 07°37 fi Loongituudii Bahaan 39°30 ta'u qabdi. Olka'iinsa sadarkaa sirrii galaana gubbaa meetira 2353 irratti argamti. Gobeessi Magaalaa guddoo Bulchiinsa Aanaa Sirkaati.
Akkaataa Lakkoofsa Istaaksiin Ummataa bara 1999/2005 ibsutti Gobeessi baay'ina Ummataa walitti qabaa 10,170 qabdi. Kanneen keessaa Dhiirri 5,010 yommuu ta'u, 5,160 Dubartoota. Bara 1994 ALA tti, akkaataa gabaasa (National Census Reported) ibsutti Ummanni magaalichaa 5,689 ture. Kana keessaa 2,717 Dhiiraa fi 2,972 Dubartoota.
Aanaa Roobee
Aanaan Roobee magalaa guddoo arsii baha tatee magalaa guddachaa jiraan keessa ishii takka kessumaa magalaan tun magalaa karaan daandi magalaa baaleedha arsii waal qunamsisuu ergaa ijaramee as magalaa guddinni ishi akka saafisuu ta'eedha
Buutan
Buutan biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Biyya lafa qofaan marfamte
biyya buufata galaanaa hin qabne yookiin buufata galaana maleettii jechuudha. Biyyoota 44 fi bulchiinsota gamisaa 4 tu laandilookidii dha ykn buufata galaana maleeyyiidha.
Baha Afrikaa
Baha Afrikaatti biyyoonni argman lakkoofsaan kudhan. Isaanis Keeniyaa, Taanzaaniyaa, Yugaandaa, Ruwaandaa,  Buruundii,  Somaaliyaa,  Jibuutii,  Itoophiyaa,  Ertiraa  fi  Sudaaniidha. Baha Afrikaa keessaa  naannoo  Gaafa Afrikaa  kan  daangeessan  Keeniyaa  fi  Sudaaniidha.
Teessuma lafaa
Haalli teessuma  lafa  biyyoota  Gaafa  Afrikaa bakka sadiitti qoodama. Isaanis naannoolee ol ka’oo (gaarreenii fi pilaatoowwan), lafa dakee fi sulullan fa’a. Naannooleen gaarreenii fi pilaatoowwanii irra caalaatti Itoophiyaa keessatti argamu. Biyyoota kanniin hafan keessattis dabranii dabranii ni argamu. Naannoon lafa dakee ammoo baldhinaan Somaaliyaa keessatti argama. Jibuutii fi Ertiraattis qarqara qaama bishaanii Galoo Galaana Eedanii fi Galaana Diimaatiin  daangeeffamutti  argama. Itoophiyaa keessatti  naannooleen  lafa  dakee  gara  Kibbaa  naannoo  Booranaa, Baalee  fi  Harargee,  naannoo  Sulula  Qiinxamaa  Guddaan  fi  gara  dhihaatti  naannoo  Laga  Baaroo  irraa hanga  Laga Angarab  jedhamutti  baldhatee  argama. Sululli Qiinxamaa Guddaan biyya Sooriyaatii ka’ee Galaana Diimaa keessa qaxxaamuree Itoophiya bakka  lamatti  addaan  qoodee  darbuun  biyyoota  kibba  baha Afrikaa  keessa  dabruun  hanga Moozaambikitti  fulla’a.
Kana malees,  naannoo  biyyoota  Gaafa  Afrikaa  daangessan  qaamman  bishaana’oo  gurguddoon Garba  Guddaa  Hindii,  Galoo  Galaana  Eedanii  fi  Galaana  Diimaadha. Laggeen gurguddoon  naannoo  Gaafa  Afrikaatti  argaman  Laga  Abbayyaa,  Laga  Takkazee,  Laga Marab,  Laga  Baaroo,  Laga  Waabee  Shabalee,  Laga  Dawaa  fi  Laga  Gannaalee  fa’a. Naannoo kanatti harawwan  uumamaa  kanneen  akka  Hara  Shaallaa,  Hara  Laangannoo,  Hara  Danbal,  Hara  Abjaataa, Hara  Hawaasaa,  Hara  Turkaanaa,  Hara  Xaanaa  fi  kanniin  biroo  akkasumas  harawwan  nam-tolchee kanneen  akka  Hara  Qooqaa,  Hara  Malkaa  Waakkannaa  fi  Hara Fincaa’aa  fa’aa  ni  argamu.
Meeyoosisii
Orgaanizimootni saalaan wal horan, fertilaayizeeshiinii(Walfudhannaa sanyii) fi meeyoosiisii(Addaan bahiinsa saalaa/Saalirama)dhaan amaleeffaman. Adeemsii lamaanuu marsaa jireenyaa isaanii keessatti iddoo ta’e tokkootti jiraachuu qabu. Fertilaayizeeshiiniin walmakuu hanqaaquu fi sanyii kormaa, jechuun gaametoota haapiloodii wal-qunnamuudhaan, zaayigootii(Maadhee makaa) daayipilooyidii umudhaaniidha. Adeemsa hirmama maayitoosisiitiin zaayigootiin gara micireettii, micireen immoo gara ga’eesaatti guddachaa deema. Walitti dhufeenyii gaameetoota lakkofsa kiromosomoota zaayigootii umaamu keessatti waan ciimdeessuuf (doubles) marsa jireenya iddoo ta’e tokko keessattii adeemsii deebi’ee walakkaatti isaan kutu qabachuun barbaachisaa dha. Adeemsi kun immoo meeyoosiisiidha.
2N ____ N qofa
46 _____ 23 Uumamni daayiplooyidii immoo kan deebi’uu fertilaayizeeshiniidhaan. Sadarkaan hirmama meeyoosisii baayyee wal-xaxaa fi faayidaa adda kan qabuudha. Wal makuun (recombination) odeeffannoo dhaala sanyi orgaaniziimii adda addaa lama gidduutti raawwatuu akka hirmani kun baayee bu’a qabeessaa fi barbaachiisa ta’ee mirkaneessa. Mallii baayee beekamaan dhaallii sanyii ittiin wal-maku yemmuu feertilaayizeeshinii warrootni lamaan kiromosomoota walitti gummachuudhaan (donation) dhalattootaaf wal-makaa odeeffannoo jeenetiksii kennuudhaani dha. Gabaabumatti adeemsi meeyoosisii fi feertilaayizeeshinii lamaanuu amaloota orgaanizimoota saalaan wal-horaani yemmu ta’an akka wal-duraa boodatti lakkofsa kiromosomsii walakkeessu fi cimdeesuudhaaf gargaaru.
Afran Qalloo
Afran Qalloo hawwisoo magaalaa Dirre Dhawaa keessati sirna gabrummmaa Hayila Sillaassee mormuufii aadaa Oromoo guddisuuf dhaabbate. Namoota hawwisoo kana keessa turan keessaa tokko weellisaa Alii Birraati. Galata Uummataa Oromoo biraa qaba.
Haala Hundeeffamuu
Hacuuccaa hamaa keessa kan ture ummanni Oromoo, naannoo Dirre Dhawaattis akkasuma ture. Sabaa fi sablammoonni akka Amaaraa, Sumaalee fi Hararii wayita baandii mataasaanii qabaatan Oromoon garuu baandii wayiituu hinqabu ture. Kanarraa kan ka'e, wayita cidhaa fi sagantaa adda addaa, uummanni Oromoo Dirre Dhawaa fi naannoo sanaa baandii kan Sumaalee ykn kan Hararii waamuf dirqamu ture, baandin warra Amaaraa Oromoof tuffii guddaa waan qabuuf waamun hin yaadamu ture. Kanarraan ka'uun, namonni quuqama qaban muraasni ijaaramanii baandii Afran Qalloo bara 1962 hundeessan. Afran Qalloo maqaan jedhu kan dhufe ilmaan Qalloo arfan jechuunis Alaa, Baabbilee, Dagaa fi Oborraa irraa yoo ta'u kunis maqaa gosoota Oromoo naannoo Dirre Dhawaa jiraataniiti.
Sirboota Afaan Oromoo jalqabaaf dhandhamee kan arge ummanni Oromoo naannoo Dirre Dhawaa, sirbi Afaan Oromoo akkuma warra kaanii bareedaa ta'uu wayita hubatu, aarii guddaa ummata keessati uume sabaabinsaas sirni fiwudaalaa carraa akkamii akka isaan dhowwate waan hubataniif.
Hawwisoon Afran Qalloo yeroo muraasa booda mootummaa Fiwudaalaa Hayila Sillaasetiin dhorkame. Jaarsoliin biyyaa kan hawissoo kana deeggaranii fi miseensonni hawwisoo kanaa ni hidhaman, kaansaanii ni ajjeefaman. Kana keessaa gara jabummaan kan ajjeefame Abubakar Muusaa tokko. Sochiin hawwisichaa karaa seeraa dhorkamus, sochiin karaa lafa jalaa itti fufe. Haaluma kanaan walqunnamtii Waldaa Wal-gargaarsaa Maccaa fi Tuulamaa wajjin uumun, akkasumas qabsoo ummani Baalee geggeessaa ture wajjinis hariiroo uumuu itti fufan.
Jabajjii Kedeedaa(Computer hardware)
Jabajjii kompiitaraa kutaalee fiizikaalaa kompiitaraa, kanneen akka keesii, yuunitii adeemsa giddugaleessaa (CPU), yaadannoo qaqqabummaa tasaa (RAM), hordoffii, hantuutee, kiiboordii, kuusaa daataa kompiitaraa, kaardii giraafiksii, kaardii sagalee, sagalee guddiftuu fi motherboard of keessatti qabata.
Afran Qalloo
Haala Hundeeffamuu
Namoonni kaan ammoo, kan akka Ayub Abubakar fi Yonis Abdullaahii, gara Somaaliyaa deemudhaan sagantaa raadiyoo Afaan Oromootin eegalan. Warri kaan kan akka Dr Alii Birraa, Alii Shabboo, Usma'eelle Mummad, Mahammad Yusuuf, Saalaa Mahaammud, Shantam Shibbisaa fi kkf sagalee miidhagaa fi walaloo nama booji'uun wallee ittuma fufuun uummata Oromoo gabrummaa jala ture tokkummaan akka ka'u kakaasu itti fufan.
Ayyaneffata Bara 50
Bara 2012tti, hawwisoon kun ayyaana waggaa 50ffaa hundeeffama hawwisoo kana magaalaa Dirre Dhawaatti kabajatee jira. Akkasumas Oromoonni biyya ambaa jiran Ameerikaa fi Kanaadaa keessatti kabajaniiru.
Jabajjii Kedeedaa(Computer hardware)
Jabajjii
Jechi Jabajjii jedhu kutaa kompitaraa kan qaqqabamuu danda'u hunda agarsiisa. Sarkiyuutonni, torgii/agarsiisaa, humna dhiyeessituu, Haada, Gabatee cuqoo, maxxansaa, fi hantuutteen isaan kun hundi Jabajii dha.
Lammaa Magarsaa
Lammaa Magarsaa pirezidaantii naannoo Oromiyaa ti. Lammaan Fincila Diddaa Gabrummaa 2015/2016 booda gara dhuma 2016 aangoo kan qabate yoo ta'u haala bulchiinsa naannichaa fooyyeessuuf tattaaffii guddaa godhe.
Seenaa Duubaa
Lammaa Magarsaa Wallagga Bahaa aanaa Gudayyaa Biilaa keessatti tilmaamaan naannoo bara 1970 dhalate. Lammaan digirii jalqabaa Yuunivarsiitii Finfinneerraa damee barnootaa Saayinsii Siyaasaa fi Hariiroo Addunyaalessaatin fudhate. Itti aansunis yuunivarsiituma kanaraa digirii lammaffaa Hariiroo Addunyaalessaatin fudhateera. Digirii doktorummaa barachaa wayita jiru, pirezidaantii Oromiyaa ta'ee waan muudameef, garaa guutuun uummata tajaajiluuf jecha barnoota addaan kute.
Lammaan yeroo dheera biiroolee dhimma nageenya wajjin wal qabatan keessa hojjachaa ture. Akkaataa kanaan Komishinerii Poolisii Oromiyaa ta'uun tajaajileera. Kana malees, hogganaa tika nageenyaa fi hogganaa Daldalaa fi Misooma Gabaa ta'ee hojjateera. Odoo pirezidaantii ta'ee hin muudamin dura ammoo af-yaa'ii Caffee Oromiyaa ta'uun hojjateera.
Pirezidaantii Oromiyaa
Lammaan Onkoloolessa 23, 2016 pirezidaantii naannoo Oromiyaa fi dura ta'aa DhDUO ta'ee filatame. Lammaan akkuma aangoo qabateen tarkaanfiiwwaan addaaddaa fudhateera. Kan jalqabaa lafa investerootaf kennamee garuu hin misoomin hunda irraa fuudheera. Lafa kanas kaansaa baankii lafaatti akka deebi'u yoo godhu kaan ammoo qonnaan bulaaf akka deebi'u godheera.
Kana malees, investimeentii addaddaa kan hawaasa naannicha tajaajilaa hin jiirre ykn seeralan ala sochao'aa ture hedduu cufsiise. Kaampaaniwwan karaa seera alaa albuudota addaddaa baasan hedduus heeyyama irra fudhateera.
Jijjiirama kitaaba barnootaa Afaan Oromoo wajjin walqabatee mormii ka'e sababeeffachuun koree hayyootaa dhimma kana qoratu hundeesseera. Gabaasa koreen kun dhiheesserratti hundaa'ee kitaabonni duraanii hojiitti akka deebi'an godheera.
Gaaffii uummannii Oromoo poolisiin federaalaa akka Irreecha 2017 irratti hin argamne dhiyeesseen, Lammaan nageenyi Irreecha 2017 poolisii oromiyaa fi folledhaan qofa akka eeggamu, poolisiin federaalaa akka hin dhufne dhorkeera. Sana malees, Calanqootti, Agaaziin yeroo uummata ajjeesu, "odoo nannon hin waamin Agaazin maalif akka dhufe hin beknu. Warra seera darbanii lubbuu namaa dabarsan seeratti dhiyeessina." jechuun koree dhimmicha qoratu hundeessee ture.
El Salvaador
El Salvaadorn biyya Ameerikaa Giddu Galeessaa keessa jirtu.
Godina Gujii
Horteen Oromoo bakka Gurguddoo lamati akka qoodamuu ni beekama.Isaanis Boorana fi bareentu jedhamuu.Hortee kana keessaati Oromoon Gujii ilman Boorana jalatti argamuu.Godinichaati magaala guddoo fi teessoo Godina Gujii kan tatee magaalaa Nageellee jedhamuun beekamti.Godinni Gujii Godina Oromiyaan qabdu keessaa tokko Yoomuu ta'u, kan argamu Giddu gala kibbaa Oromiyaa Yommuu argamuu, Gara kaabatin Godina baalee fi arsii, kibbaan Godini Boorana, Bahaan Mootummaa Naannoo Sumaale fi kaaba-dhihaatin saba fi sablammoota Ummatoota kibbaati, Dhihaan Godinaa Gujii lixaatin dangeeffamuun argamti. Gujiin godinallee Gurguddoo lamatti qoodamuu: Godina Gujii bahaa (teessoon Magaala Nageelle Gujii) fi Godinaa Gujii lixaa (teessoon Magaala Bulee horaa). Godina Gujii baha kana Albuudon Bay'innaan Keessatti Argamuu. kanneen akka Warqii,tantaalem fi nikeeli fkkf ni argamuu, Keessattu Aanaa Oddoo shakkisoo Adoola =Midroc gold mine ,Magaaddo Keessatti iddoowwan Bay'innaan Warkeen(gold) bahuudha.
Godinni Gujii Iddoo(bakka) burqaa Gootota Yoomiyyuu dagatamuu hin qabnee kanneen aarsa sabaa Oromoo bal'aaf ta'aan darbaanif kanneen lubbuun jiraan hedduu qaba.Gootonni ifaa Dhaloota ta'aan Gootota Oromoo Kanneen akka:-
1.Goota Janeeral Xulaa Duubee
3.Goota Uturaa Uddoo
5.jaal Ilaalaa Kaffaala
6. jaal Gammadaa tolii
7. Jaal Guddataa Baallii
8. Jaal woddeessa Tuqaa
Aanaaleen Godinnichaa :- Aanaa
Annaasorra Booree Daamaa Girjaa Haroo wolaabuu Aaga Wayyuu Adoola woyyuu Liibaan Magaala Nagelle Oddoo shakkisoo Uraaga Waadara Goroo Doolaa Gumii Eldalloo Magaala Shaakkisoo
Koomoo
Maa'oo-Koomoon aanaa naannoo Beenishaangul-Gumuuz keessatti argamuudha. Naannoo Beenishaangul-Gumuuz keessatti qaama godina kamiyyuu waan hin taaneef Aanaa Addaa jedhamee waamama. Aanichi fiixee yookiin qarqara Kibba naannichaatti kan argamu yommuu ta'u, Dhihaan Sudaanii fi Sudaan Kibbaatiin, Kaabaan Godina Asoosaatiin, Bahaa fi Kibbaan Naannoo Oromiyaa wajjin wal daangessa.
Magaalonni aanaa kana keessatti argaman magaalaa Toongoo dabalatee gabaa torbanii qabu. Namoota Sudaaniifi Sudaan Kibbaa irra buqqa'an 12,483 Kaampii Baqattootaa Toongoo Maa'oo Koomoo keessatti ni argama. Naannichiifi jiraattonni ishee abuuraa lammii Neezarlaandii Yuwaan Maariyaa Shuuver Juan Maria Schuver jedhamu gara bakkichaatti bara 1880-1883 imaleen ibsame.
Maaldivsi
Maaldivsi biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Afaan Afiroo-Eeshiyaatikii
Afaan Afiroo-Eeshiyaatikii maatii afaanii guddaa, kan afaanota walitti dhiyaatanii fi loqodoota dhibba baayyetti lakkaawwamu of keessaa qabu dha. Akka tilmaama Etinoloogii bara 2009tti, afaani fi loqoda amma dubbatamaa jiran naannoo 300 ta'utu maatii afaanii kana keessa jira. Afiroo-Eeshiyaatikiin baayyinaan afaanota naannoo Giddugala Bahaa, Kaaba Afrikaa, Gaanfa Afrikaa, fi nannoo Sahil keessati dubbatamani of keessatti qabata. Maatin Afiroo-Eeshiyaatikii damee seenaa qorannoo afaaniitiif barbaachisaa dha, kunis seenaa dheeraa galmeeffame maatii afaanii kamiyyuu caalu waan qabuu fi.
Harree diidoo
Harre diidoon gossa Farda yoo ta'u, warra Equidae jedhamanii jalatti qodama. Zebran kan itti argamussi central fi kibba Afrikaatti dha. Zebran kan itti bekkamanis qalamu guracha fi addi yoo ta'u kunis burabure dha. Ameerikaa Kaabaatti (zee-bra) yoo jedhame wamamu, Yunaayitid Kingidemitti (zeb-rah) jedhame wamama.
Oromoo Maccaa
Oromoon Maccaa heddumminaan Dhiha Oromiyaa naannawa Shawaa Lixaa fi kibba Lixaa,Jimma,Buunnoo fi Iluubbaaboori!
Seenaa
Oromoon Maccaa naannoo kana kan qubate jaarraa 16ffaa walakkeessa lammaffaa keessa yeroo Oromoon gara kibba Mormoritti babaallachaa tureti. Mootummaan duraan naannoo san ture Impaayera Itoophiyaa fi Sulxaana Adaal bulchinsa Ahimad Giraanyi jalaltti waraana geeggeeffamen kan dadhabe yoo ta'u waraana fi buttaa garbaa kan abbootin waranaa warra Kiristaanaa geggeessaa turaniin ummannii duraan naannoo sana ture bayyee xiqqeesseti ture.
Qubsumni Maccii naannoo amma jiraataniitti godhe kun garee guguddaan odoo hin taane garee xixiqqoon kan godhame ture, maqaan gosoota Maccaa ammallee akka maqaa iddoowwaniitti bakka baayyeetti tajaajilaa jira. Ummanni afaan Omootiikii fi Naayiloo-Sahaara dubbatu kan duraan naannoo sana ture jalqaba gabaro (gabbara) yoo godhaman dhawaata garuu gosa Maccaatti makamanii Oromoo ta'an.
Oromoon Maccaa Oromoo Tuulamaa wajjin sirna Gadaa tokko kan qabu yoo ta'u caffeen isaan kibba Finfinnee harraa kana ture. Jaarraa 16ffaa gara dhumaa keessa, Oromoon Maccaa sirna Gadaa mataa isaa kan dhaabbate yoo ta'u Caffeen isaas Odaa Bilii /Tute Bisil ture; kunis yaa'aa olii Gibee keessatti argama. Makkoo Bilii gadaa Maccaa kana waame. Addaan bayiinsa kanaaf Maccaa fi Tuulamni walii walii isaanii itti gaafatamaa godhu.
Bara 1963tti, Waldaan Wal-gargaarsa Maccaa fi Tuulamaa irra caalaa Oromootan yoo dhaabbatu dabalataan gosoota ummattoota kibba Itoophiyaas keessatti hirmaatanii jiru. Waldaan kun jalqaba waa'ee dhimmoota naannoo irratti kan socho'uu fi guddina kan jajjabeessu kan ture yoo ta'u, yeroo gabaabaa keessatti bilisummaa siyaasa fi aadaa Oromoo hundaaf falmuu jalqabe. Haaluma kanaan, bara 1967tti waldaan kun akka hin sochoone dhorkame; bara 1994tti waldaan kun lammata yoo dhaabbatu yeroo lammataaf bara 2004tti dhorkame.
Gosoota Maccaa
Macci ijoollee shan qaba, isaanis shanan Maccaa jedhamu. Shanan Maccaa kunis: Liiban, Jaawwii, Guduru, Daallee (Daadhii) fi Jidda.
Ijoolleen Maccaa shanan eenyuun horan jennee yoo gaafannu:
Guraagee
Guraageen sabaa fi sab-lammoota Itoophiyaa keessaa tokko yo ta'u sabni kun Naannoo Sabaa fi Sab-lammoota Kibba Itiyoophiyaa (SNNPR) keessatti argama. Miseensonni saba kanaa Itiyoophiyaa keessatti hojii daldalaa irratti bobba'uun Enterpreneurship beekamu. Biyyi dhalootaa Guraagee kibbaan malee kallattii maraan Oromiyaan daangeffama.
Abboomaa Mitikkuu
Abboomaa Mitikkuu qabsaawaa mirga uummata Oromoo yoo ta'u warra Adda Bilisummaa Oromoo hundeessan keessaa isa tokko. Abbooman hoggonaa ABO gammoojjii Sumaalee fi miseensota ABO imaltuudhaaf odoo deemanii gaafa Ebla 15, 1980 Sumaaledhan ajjeefaman keessaa isa tokko.
Seenaa Duubaa
Abbooman barnoota sadarkaa lammaffaa Mana Barumsaa Tafarii Makonninitti barate. Ittuma fufuun, barnoota sadarkaa olaanaa Yuunivarsiitii Finfinnee (yeroo sana Yuunivarsiitii Hayila Sillaasee jedhama) bara 1972 galuudhan barate. Yuunivarsiitii yeroo turetti Abboomaan sochii barattootaa keessatti ballinaan hirmaachaa ture. Yuunivarsiitii keessatti, Abboomaan dura ta'aa barattoota Yuunivarsiitii Finfinnee ta'ee filatamuun hojjachaa ture. Namoota inni dorgomee moo'ate keessaa Mallas Zeenaawii, kan boodarra muummicha ministeeraa ta'e, isa tokko.
H/Kadiir H/Huseen
Abbaa qabeenyaati. Arjaafi hoogganaa qaamolee Hawaasaa bakka adda addaati. Bara 2000 ALI tii kaasee badhaasa adda duree misoomaa tahuun Mootummaa Federaala Itoophiyaafi Mootummaa Naannoo Oromiyaa irraa walitti qabaa Warqii afur (4) argatee jira.
Shawaa Kaabaa
Shawaan Kaabaa godinaalee Oromiyaa keessa tokko yoo ta'u kan itti argamus Oromiyaa gara Kaabaatti.
Gaara Alii Dheeraa koottaa daawwadhaa. Gaarri Alii Dheeraa /tulluun Alii Dheeraa dheerina kiiloomeetira 80 yoo dheeratu lafa ganda 2 ta'u uwwisee argama. Bineensota akka Qamalee, Waraabessa Qeerrensa, Jaldeessa, Osolee fi ilbiisota akka Qarcoo, Bofa, Qocaa akkasumas sinbirroota gosa 55tu keessatti argama. Tulluun Alii Dheeraa kan argamu Aanaa Yaayyaa Gullallee Ganda Alii Dheeraa yoo ta'u iddoo Kordiddaafi Taltallee jedhamu gidduutti argama. Maal kana qofaree iddoowwan Salaalee muka qofa osoon hin taane gootota magarsiti. 1. Jen. Taaddasaa Birruu 2. Agarii Tulluu 3. Badhaadhaa Dilgaasaa 4. Hayilamaaram Gammadaa 5. Asaffaa Shaaroo Lammii 6. Shambal Abbabaa Biqilaa 7. Waamii Birraatuu 8. Wasanuu Diidoo 9. Laggasaa Abdii 10. Magarsaa Badhaadhaa
by A.R. Baallamii
Mana Barumsa Xareetaa
Wabii
Gumii Waaqeffattoota Addunyaa
Gumii Waaqeffattoota Addunyaa (GWA) garee amantii Waaqeffannaa yoo ta'u kan dhaabbates bara 2008 biyya Noorweyiti; dhaaba kan kan dhaabe baqattoota Oromoo biyya Nooweyi jiraatani. Dhaabbachuun GWA beekkumsaa fi ogummaa Waaqeffannaa keessa jiru addunyaattii beeksiisuu fi furmaataa hafuuraa, dhuunfaa, fi hawaasummaa addunyaaf akka kennuufi ochuu fi.