cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tushaa dugdaa (Notochord)
Tushaa duugdaa ulee salphaatti  dadacha'u bifa qaama ujummoo fakkattuu ta'ee fi micireen tushaaleeyyii hunda keessatti argamu yoo ta'u, lubbiyyoo mesoderm irraa argame kan of keessaa qabu yoo ta'u, bakki isaa miciree keessatti murteessaa dha, tushaaleeyyiin tokko tokko keessatti tushaan duugdaa umurii guutuu itti fufa, yeroo baay’ee keessatti tushaan duugdaa gara lafee dugdaatti  jijjiirama.
Bara Jalqabbii Yaada Haaraa(Renaissance)
Bara qaroomman durii keessatti dhalli namaa yaadota haaraa akka dimookiraasii, rippaablikii, seeraafi bulchiinsaa maddisiisuun itti fayyadamaa akka turan kutaa 7ffaatti boqonnaa afraffaa keessatti barattee jirta. Bifuma walfakkaatuun, dhalli namaa jalqabbi bara haaraatti qaroomman duraan turan dagaagsuun, yaadota haaraa maddisiisuu jalqabe.Yaadni haaraa kunis qaroomman durii irra deebi’un gadi fageenyaan qorachuu, sakatta’uufi xiinxaluu waliin walqabata. Keessattuu qaroomman Giriiko-Roomaa durii gadi fageenyaan qorachuun itti fayyadamuu irratti xiyyeeffata. Haaluma kanaan, xumura jaarraa 14ffaa irraa eegalee, sochiin yaada haaraa biyya Xaaliyaanii keessatti jalqabee, adeemsaan gara biyyoota birootti babal’ate. Walumaagalatti, sochiin kun, warraaqsa ogummoota adda addaa, yaadota saayinsaawaafi kalaqoota hedduu jaarraa 14ffaa irraa hanga jaarraa 16ffaatti raawwataman of jalatti kan hammatudha. Barri sochii yaadota haaraa amaloota gurguddoo hedduu qaba. Isaanis, beekumsa dagaagfachuufi sababa amansiisaatti fayyadamuu ofjalatti qabata. Akkasumas, mirgaafi bilisaan yaada ofii ibsachuu, qo’annoofi qorannoo qaroomman durii irratti taasisuufi gadi fageenyaan yaaduun ofgaafachuu fa’a of keessatti hammata. Dabalataanis, afaan dhalootaa fayyadamuun waan addaa uumuu, barreessuufi waa’ee dhala namaa irratti qo’annoofi qorannoo gadifageenyaan gaggeessuun amaloota isaan gurguddoodha.Haala kanaan, dhallii namaa jiruufi jireenya isaa keessatti dhimmoota hundaaf sababa amansiisaa ta’e dhiyeessuu qaba. Dhimmoonni sababaafi ragaa gahaa hinqabne irra deebi’amanii xiinxalamuu qabu yaada jedhu kan keessummeessudha. Walumaagalatti, baroota Yaadni Haaraa maddan kana keessatti qaroomman Giriiko-Roomaa durii hedduun isaanii irra deebi’amanii qoratamanii jiru. Haaluma kanaan, ogummoota akka halluu dibuufi fakkii kaasuu, ijaarsaafi uumama qaama namaa irratti qorannoon gadifageenyaan gaggeeffameera. Dabalataan, karaa saayinsaawaafi sababa gahaan dhimmoota adda addaa xiinxaluu, yaada bilisaan ibsachuufi barnoota jajjabeessuun dhimmoota bara yaada haaraa keessatti xiyyeeffannoon itti kennamanidha.
Biqilaa
Biqiltoonni lubbu qabeeyyii lubbiyyedduu ta’anii qophifa gaggeessaniidha. Biqiltootaa cichaa lubbiyyoo seeluloosii irraa ijaarame qabu. dibamagarrissa waan qabaniif adeemsa qophifaan nyaata isaanii qopheeffatu. Kanaafuu, qopheessitoota (awutootiroofota) jedhamu.Isaanis Lubbu qabeeyyii mootummaa biqiltoota umaniiidha.Fakkeenya biqiltootaa kan ta’an moosii, liivarwoortii, kaarrolee, gurbii, mukkeen gurguddoo akka: birbirsa, waddeessa, Ejarsaa, baddeessaa; Midhaan akka garbu, qamadii, Xaafii fi kan kana fakkaataniidha.
Seenaa rammadii
Aristootil lubbu qabeeyyii hunda biqiltootaa fi bineensota gidduutti qoode. Mootummaan biqiltootaa yeroo ammaa sirna ammayyaa ramaddii keessatti mootummoota keessaa isa tokkodha. Aristootil biqiltoonni akka kannen hin sochonee jedheen. Sirna Kaaroolos Liinaas keessatti gareen kun mootummaa biqiltootaa (afaan Laatiin: Vegetabilia) achiis (afaan Laatiin: Plantae) jedhamee kan waamamu yoo ta’u, bineensonni ammoo naannoo mootummaa biraa kan Liinaas mootummaa bineeldoota jedhee waamu qabatanii turan, garuu yeroo sanaa kaasee garagarummaan mootummaa biqiltootaa  kessaatti mul’atee gareewwan biqiltoota dhugaa wajjin wal hin qabanne of keessaa qaba.Kanaaf yeroo muraasa booda fangasii fi gareewwan saaphaphuu mootummaa biqiltootaa irraa adda baafamanii mootummaa adda ta’etti galfaman. Haa ta’u malee, fangasii fi saaphaphuu ammallee amaloota niqilootaa hedduu akka qaban ilaalama.
Maqaa Tuujaa
>>>➭1.Andromeda👉Andromeedaa(duureettii)
>>>➪ 2,Antlia👉hoxxee hamussa
>>>➪ 5,Aquila👉 Risaa
>>>➪ 6,Ara👉 Tooraa
>>>➪ 7,Aries👉 korbeessa
>>>➪ 8,Auriga👉 hoboloo
Yaadrimee Tuutaa
yaadrimeen tuuta damee herregaa kan qo'annoo tuuta irratti xiyyeeffatudha. Tuuta jechuun walitti qabama wantota sirritti ibsamaniiti. Wantonni tokkoon tokkoo tuuta keessatti argaman miseensota tuutichaa jedhamu.
Tuutni tokko sirritti ibsameera kan jedhamu wanti kenname tokko miseensa tuutichaa ta’uuf dhiisuu isaa shakkii malee murteessuu kan danda’amu yoo ta’ee dha. Tuutni yeroo moggaafamu qubeewwan gurguddoodhaan moggaafama. Tuutni miseensota isaatti fayyadamuun yoo ibsamu miseensota isaa tarreessuun qoodduun adda baasuun mallattoo “{ }” keessatti barreessu dha.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 9,Bootes👉 Tiksee
Yaadrimee Tuutaa
Tuuta Duwwaa
Tuutni miseensota homaa hin qabne tuuta duwwaa jedhama. Tuutni duwwaan mallattoo’’{ }’’ yookiin Ø tiin ibsama.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 10,Caelum👉 Maroo ykn Qirixii
>>>➪ 11,Camelopardalis👉 Saatawwaa
Yaadrimee Tuutaa
Tuuta Dhaabbataafi Tuuta fufaa
Baay’inni miseensota tuuta tokkoo lakkaawamee kan dhumu yoo ta’e, tuutichi tuuta dhaabbataa jedhama.Tuutni miseensonni isaa lakkaawwamee hin dhumne tuuta fufaa jedhama.
Afur
saladinAbdurahaman 4 ( afur ) lakkoofsa, lakkoofsaa fi dijiitii dha. Lakkoofsa uumamaa 3 ittii aanee fi 5 dursee argama.
Yaadrimee Tuutaa
Cita Tuutaa
A fi B’n tuutota yoo ta’aniifi miseensonni tuuta B marti miseensa tuuta A yoo ta’an, B’n cita tuuta A ti jedhama. Mallattoon cita tuutaa “ C  ” dha. B  C  A jechuun “tuutni B cita tuuta A’’ti jechuudha
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 12,Cancer👉 Qaajibuu
>>>➪ 13,Canes Venatici👉 Adamsaa saree
Afur
Herrega keessatti
Afur lakkoofsa walnyaatinsaa isa xiqqaa yoo ta'u, qooddoonni isaa sirrii ta'an 1 fi 2 dha. Afur walitti qabaa fi bu’aa lamaa ofii isaa wajjin:, lakkoofsi tokkicha b akka , kunis afur lakkoofsa priimee iskuweerii isa xiqqaa taasisa 2^{2}. lakkoofsota dhugaa \mathbb{R}, lakkoofsota raashinaalii \mathbb{Q}, lakkoofsota intigeerii/mijuu \mathbb{Z}, fi lakkoofsa uumamaa \mathbb{N}.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 14,Canis Major👉 saree hammooyii
>>>➪ 15,Canis Minor👉 Xuuxila
>>>➪ 16,Capricornus👉 Reettii(qobolee)
>>>➪ 17,Carina👉 kariinaa
>>>➪ 18,Cassiopeia👉 Mootitti/barchumee
>>>➪ 19,Centaurus👉 Sentawurasii
>>>➪ 20,Cepheus👉 Siifiyoos
>>>➪ 21,Cetus👉 sitoos
>>>➪ 22,Chamaeleon👉 Gaararraa
>>>➪ 24,Columba👉 saphaliisa
>>>➪ 25,Coma Berenices👉 shurubbee
>>>➪ 26,Corona Australis👉 gonfoo kibbaa
>>>➪ 27,Corona Borealis👉 gonfoo kaabaa
>>>➪ 28,Corvus👉 arraagessa
>>>➪ 32,Delphinus👉 Porpoise
>>>➪ 33,Dorado👉 sootala
>>>➪ 34,Draco👉 Jaawuda
>>>➪ 35,Equuleus👉 Ciloo
>>>➪ 36,Eridanus👉 Malkaa
>>>➪ 37,Fornax👉 daarsaa
>>>➪ 38,Gemini👉 Lakkuu
>>>➪ 39,Grus👉 baalguda
>>>➪ 41,Horologium👉 qajiis
>>>➪ 42,Hydra👉 Haaydiraa ykn Buutii haroo
>>>➪ 43,Hydrus👉 Bofa bishaanii
>>>➪ 44,Indus👉 hindii
>>>➪ 45,Lacerta👉 Lootuu
>>>➪ 46,Leo👉 Leencicha
>>>➪ 47,Leo Minor👉 Kubiliicha ykn leencicha bicuu
>>>➪ 48,Lepus👉 Illeetti
>>>➪ 49,Libra👉 Maadaltuu
>>>➪ 50,Lupus👉 Yeeyiicha
>>>➪ 51,Lynx👉 Adaloo
>>>➪ 52,Lyra👉 baganaa
>>>➪ 54,Microscopium👉 miykiroskoppi
>>>➪ 55,Monoceros👉 yuuniikornii ykn gaafbaaqee
>>>➪ 56,Musca👉 Tisiissaa
>>>➪ 57,Norma👉 Noormaa
>>>➪ 58,Octans👉 saddeettaa
>>>➪ 59,Ophiuchus👉 Holder of serpent
>>>➪ 60,Orion👉 Arbagaadduu
>>>➪ 61,Pavo👉 Baalhedduu
>>>➪ 62,Pegasus👉 Pigaasaas, Farda bararaa
>>>➪ 63,Perseus👉 fisaawuus, persaawuus
>>>➪ 64,Phoenix👉 Risaa Laboobaa
>>>➪ 65,Pictor👉 fakkoomsuu
>>>➪ 66,Pisces👉 Albaadhessa
>>>➪ 67,Piscis👉Qurxummii
>>>➪ 68,Puppis👉 fuula-guuressa, dinniinaa
>>>➪ 69,Pyxis👉 piksaas
>>>➪ 70,Reticulum👉 Saaphana
>>>➪ 71,Sagitta👉 Xiyyaa
Ajifatummaa
Ajifatummaa yaad-rimee ijoo saayinsii fi mala saayinsii keessatti. Beekumsi amanamaan tokko yaaliidhaan ykn xinxaaluun soba ta'uun isaa yoo mirkanaa'uu danda'e beekumsi ajifatummaa qaba jenna. Asitti beekumsi irratti amanamee dirqama soba ta’ee argamuu hin qabu. Dubbiin inni guddaan yoo soba ta'e qoratamee soba ta'ee isa argamuu danda'aa? Deebiin gaaffichaa eeyyee, soba dha.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 73,Scorpius👉 Gaawisoo
>>>➪ 74,Sculptor👉 Bocxuu dhagaa
>>>➪ 75,Scutum👉 gaachana
Ajifatummaa
fakkeenya
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 76,Serpens👉 shaawwisa
>>>➪ 77,Sextans👉 jaaffaa
Ajifatummaa
Himoonni qajeelfamaan ajifatummaa qaban garuu goch kan hin qabnes jiru. Fakkeenyaaf, "Gaanfi Afrikaa waggoota miliyoona 3 keessatti addaan ba'e." » Dhugaadha, Gaanfi Afrikaa yeroo murtaa’e keessatti bakka lamatti gargar bahuu dhiisuu danda’a, kanaaf qeeqamuu ykn Ajifatamuu danda’a. Garuu yeroo sana hunda eeggatanii soba isaa mirkaneessuun waan hin danda’amneef, sadarkaa qajeeltoodhaan ajifatummaa qabaatee, gochaa kan hin qabnee jedhama.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 78,Taurus👉 Gafarsa ykn haraashii
Ajifatummaa
Wantoonni tokko tokkoon qeeqamuu ykn ajifatamuu kan hin dandeenye ta’us, Hima ajifatamaa jalatti kan ramadamu waan danda’amuuf saayinsii keessatti faayidaa qabu. Fakkeenyaaf, "namni hundinuu du'aadha" jechuun ofumaan kan ajifatummaa miti; Garuu yaadni "namni hundi osoo waggaa 150 hin guutin du'a" jedhu ajifatummaa qaba. Kanaafuu, hima jalqabaa hima lammaffaa irraa waan maddeef, ofii isaatii ajifatummaa yoo hin qabaanne illee akka beekumsa saayinsaawaatti ilaalamuu danda’a.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 79,Telescopium👉 Kaleessituu ykn Telespookoopas
Saffisa ifaa
Saffisni ifa vaakiyuumii keessatti, yeroo baay’ee c jedhamee kan waamamu, dhaabbataa fiizikaalaa waliigalaa kan sekondii tokkotti meetira 299,792,458 wajjin sirriitti walqixa ta’eedha.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 80,Triangulum👉 Lamii
Ajifatummaa
Walumaagalatti,ajifatummaa qorannoo saayinsiitif yaad-rimee baay’ee barbaachisaa ta’edha. Himni/barreeffamni tokko saayinsii ta’uu fi dhiisuu isaa yeroo baay’ee ajifatummaa isaatiin murtaa’a. Kana jechuun barreeffamni tokko saayinsii kan ta’u yommuu ajifatummaa qabaatu ykn yaad-rimeewwan ajifatummaa qaban irraa sababaan kan cuffamee/maddee dha.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 81,Triangulum Australe👉 Lamii kibbaa
>>>➪ 82,Tucana👉 abbaa-ilkaa
Ajifatummaa
Qeequu/Ajifatu
Falaasoonni ammayyaa tokko tokko Ajifatummaan bu’uura beekumsa saayinsii ta’uu isaa ni haalu ykn mormu. Keessumaa sababni isaan Ajifatummaa waan qeeqaniif inni guddaan ajifatummaa beekumsa kamiyyuu mirkaneessuu caalaa qeeqa irratti kan hundaa’e ta’uu isaati. Falaasoonni kun bu'uura beekumsa saayinsii ammayyaa qorannoo carraa irratti gumaachaniiru.
Maqaa Tuujaa
>>>➪ 83,Ursa Major👉 Baaguda guddaa
>>>➪ 86,Virgo👉 Duudaa
>>>➪ 87,Volans👉 Kalluuna bararaa
>>>➪ 88,Vulpecula👉 Jeedala
Pilaaneetii
Pilaaneetiin ykn Lafjoon urjii tokkotti naanna'anii fi siiqqee isaanii irratti akka naanneffaman isaan dandeessisu qabanidha. Fakkeenyaaf, Milkii Weey wiirtuu isaa irratti urjii Aduu jedhamtuu fi pilaaneetota sagal naannoo ishee naanna’an qaba.
Daldalaa
Daldala jechuun bittaa fi gurgurtaa meeshaalee namoota, dhaabbilee yookiin biyyoota jiddutti taasifamuudha. Gama biraatiin immoo daldalli adeemsa omishaleen, omishtoota irraa gara fayyadamtoota bira gahuudha
Daldalli yeroo jalqabaatiif meeshaafi meeshaa wal-jijjiiruun jalqabame. Fakeenya, Ashaboo sibiilaan jijjiiruu. Omisha gosa tokkoo isa biraatiinwal-jijjiiruu. Jalqabamuu daldalaatiif wantoota sababa ta’an. • Garaagarummaan omishaa jiraachuu, • Garaagarummaan teeknooloojiifi aadaan jiraachuu, • Argama Ji`oogiraafikaalaa, • Geejjiba mijaa`aan jiraachuufi • Tasgabbiin jiraachuu fa’a. Uummanni yeroo durii bakka adda addaatti meeshaalee naannoo isaanii jiran itti fayyadamaa turanii jiru. Addunyaa kana irratti uummanni omishaa hundaanuu ofdanda`ee hinjiru. Sababni isaas iddoo kamirrattiyyuu qabeenyi uumamaa bifa walfakkaatuun faca’ee hinargamu. Uummata qaroomina durii kanneen akka Misirii fi sulula Indus keessatti qoodama hojii eegaleera. Suuta suutaan hojiin suphee dhahuu, sibiila tumuu fi hojiin mukaa dhalateera. Haala kanaan, midhaan nyaataa oomishuu biratti waa hojjechuunis guddachuu jalqabe. Haaluma kanaan uummanni wanta nyaatamu mi’oota kanaan jijjiiruu eegalan. Akkuma uummanni jalqabaa kun aadaa fi qaroominaan fooyya’aa deemen fedhiin isaaniitis baay’inaa fi qulqullinaan dabaleera. Haalli kun immoo ummanni fageenya dheeraa akka deemaniif dirqisiiseera. Dhalachuun qoodama hojii fi fooyya’iinsi aadaa fi jireenya uummataa jalqabamuu daldalaaf bu’uuraata’eera
Dhadhooha qoonqoo (Pharyngeal Slit)
Dhadhooha qoonqoo qaamolee calaltuu nyaatanii fi tushaaleeyyii lafee dugdaa keessatti argamaniidha. Dhadhooha qoonqoo jechuun banaa irra deddeebi’amee mul’atu kan karaa dilboo qonqoo (pharynx caudal) gara afaanitti mul’atudha. Bakka kanaan bishaan afaan keessaa fi Dhadhooha qoonqoo keessaa akka bahu ni hayyamu.
Koyyaanee
Koyyaanee  (Ingiliffaan: Ibis),simbirroota bishaanii maatii Abbaa Fallaanaa(spoonbill) keessaa tokko yoo ta’u, isaan keessaa inni guddaan gosa lama: ibis gurraacha, fi kan dhorkamaa dha.ibis, isaanis simbirroota bishaan keessaa yaa’anii fi Qoffee isaanii dheeraa, haphii fi gara gadiitti qaxxaamuree jiru.Akkasumas miila dheeraa, naannoo ho’aa golaaduu(heemisifeerii) kaabaa fi kibbaa keessatti argama.
Shrek
Shrek movie "animation" yoo ta'u kan irratti hunda'es kittaba Fairy Tale William Steigiin bara 1990 kan barrefame irratti hunda'etti, kittabni kunis maqumma kana (Shrek) qaba ture. Movien kuni kan "directed" (namicha video akkam akka kasanu ilallu) godhe immo namicha New Zealandii Andrew Adamson jedhamun yoo ta'u kan "animate" godhamen immo DreamWorks Animation SKG kan jedhamun. Movien kun bara 2001 kan ba'e yoo ta'u, filmiin kun film yeroo durraf Academy Award for Best Animated Feature fudhatte dha. Qoqqodami kunis (Academy Award for Best Animated Feature) kan itti ba'es bara 2001 dha. Shrekiin DVDiin kan ba'e November 2, 2001it.
Maqqan Shrek jedhu kun kan dhufee Afaan Yiddish kan שרעק jedhamu (pronounce yoo godhan Shreck) yokan immo Afaan German kan Schreck jedhamu irra yoo ta'u, Afaan lachuun hikkan "fear" yokan "terror" (sodaa yokan riffu) jechu dha.
Filmiin kuni qonqoo Mike Myers kan akka ogre gudda, jabba, magarissa fi kopha ta'u jallattu, kan Shrek (character)Shrek jedhame wamamu ta'e yoo hojjatu (Fakki ), Cameron Diaz akka Princess midhadu fi daftee riffatu kan Princess Fiona jedhamtu tatte, Eddie Murphyn immo akka harre bayye dubbatu kan maqqan Donkey jedhamu ta'e, fi John Lithgow immo akka nugusa hammena qabu Lord Farquaad jedhamu ta'e hojjata. Chris Farleyiin duraan qonqoo Shrek hojjata jedhame eggama ture, haa ta'u malle qonqoo warrabamun hanga wallaka ergaa hojjate bodda du'u danda'erra. Achiin bodda "Dreamworks"iin Mike Myers akka qonqoo Shrek hojjatu godhe.
Myersiin ergaa qonqoo kennu fixxu ga'e, Productioniin movie jalqabuf ga'e bodda, Myersiin qonqon isaa kun akka Scottish Accentiin akka itti debi'e hojjatamuf gaffate. Accentiin kunis accenti durii hadhii isaa story galgalla galgalla ittin dubstuf ture. Akkasumas Myersiin accentii kana yerro Saturday Night Live, akkasumas character Stuart Mackenzie jedhamu kan motion picture So I Married an Axe Murderer jedhamuf fayyadammerra.
Filmiin kuni nama ganna guddaf ta'u jedhame himama, kunis waan nama gudda kofalchisu danda'uf akkasumas ijollefis kan gallu danda'u dha. Bayyinan Pop music kan fayyadamu filmiin kun, soundtrackiin immo sirbaa Smash Mouth, Joan Jett, The Proclaimers, Jason Wade, The Baha Men, fi Rufus Wainwright sirbamme ofii kessa qaba.
Bara 2001 yoo ba'u bayye bekkama kan ture yoo ta'u, DreamWorksiin "animation"iin kessattu "computer animation"iin akka Walt Disney Pictures wajjin akka wal-fokku danda'u tasiserra. Kan malle Shrekiin company (DreamWorks)animation production kessatti akka mascot (fakki akka ofii gargar itti basanitti) fudhatamu danda'erra.
Filmiin kun Bravo's kessatti qoqqodama "100 Funniest Movies" (movie nama kofalchisaan 100) kessatti sadaffa irratti ka'amu danda'erra. Akkasumas Shrekiin Channel 4 poll of the 100 greatest family films irrati lammafa irra ka'amu danda'erra, haa ta'u malle E.T. irra fudhachu danda'erra.
Rog-sadee
Rog-sadee rogbayyee roga sadii fi fixuqa sadii qabudha. Ji'oomeetirii keessatti boca bu'uuraa keessaa isa tokkodha. Rog-saddeetii guttiyyee A, B, fi C qabu agarsiifama.
Gosoota Rogsadee
Rogsadeen kofa sirri kan ballinni kofa saa 90 Aankofa(digrii)
Rogsadeen kofqoree kan ballinni kofa isaa >90 Aankofa(digrii)
Rogsadeen kofa jufunfula kan ballinni kofa saa <90 Aankofa(digrii)
Tushaa Ribee dugdaa (Dorsal Nerve Cord)
Tushaan Ribee dugdaa (Afaan ingiliffaa:- Dorsal Nerve Cord) tushaa dugdaa malee amala miciree addaa tushaaleeyyitii ti. Tushaan ribee dugda  Tushaa dugdaa qaawwa qabuudha. Innis kutaa ektoodermii maraa kan of keessaa qabu yoo ta'u, ujummoo qaawwa qabu kan uumu yoo ta'u, murna bineensota biroo holqa garaa jabaa qabaniin wal bira qabamee yoo ilaalamu. Narviin dugda duubaa lafee dugdaa keessatti gara sirna narvii giddugaleessaa sammuu fi lafee dugda of keessaa qabuutti jijjiirama. Tushaan narvii dugda irra caalaa cita murnaa dugugguruu qabeeyyii keessatti argama.
Gurmuurjii samii kessaa maqaa Afaan oromoo
>>>➭1.Andromeda👉Andromeedaa
>>>➪ 2,Antlia👉Qaawa qilleensaa
>>>➪ 3,Apus👉 Shimbirjannataa
>>>➪ 4,Aquarius👉 Battuu bisaanii Ykn Tuuja Baaldii
>>>➪ 5,Aquila👉 Risaa
>>>➪ 6,Ara👉 Tooraa
>>>➪ 7,Aries👉 korbeessa
>>>➪ 8,Auriga👉 hoboloo
>>>➪ 9,Bootes👉 Tiksee
Dawe Kachan
Aanaan dawwee qachaan kan argaamuu naannoo oromiya godina baalee baha keessatii magaalan guddon aanaa kana mi'oo jedhaamun beekamtii.
Gurmuurjii samii kessaa maqaa Afaan oromoo
>>>➪ 10,Caelum👉 Maroo ykn Qirixii
>>>➪ 11,Camelopardalis👉 Saatawwaa
Dawe Kachan
gandoota akka kubbii waldeeya ,sof umar, arda ooru ,magaalo sarboo,diddibisa ,aadee haara aaga, diibee kiloofta ,dibbe molee, mi'oo, fursaa, if jaalatii hammatee jira.
Gurmuurjii samii kessaa maqaa Afaan oromoo
>>>➪ 12,Cancer👉 Qaajibuu
>>>➪ 13,Canes Venatici👉 Adamsaa saree
>>>➪ 14,Canis Major👉 saree hammooyii
>>>➪ 15,Canis Minor👉 Xuuxila
>>>➪ 16,Capricornus👉 Reettii
>>>➪ 17,Carina👉 kariinaa
>>>➪ 18,Cassiopeia👉 Mootitti
Maachinoota sasalphoo
Maashiniiwwan ssaalphoon bal’inaan itti fayyadaman kanneen akka golollee(wheel) fi uleesaa(axle), ribduu(pulley), balinsa habalakaa( inclined plane), cinkaara(screw), birdiida(wedge) fi fonqolcha(lever) kan dabalatudha. Maashiniiwwan salphaan humnoota isaan irratti hojjetamuu dandaʼan guddisuu ykn hirʼisuu kan dandaʼan taʼus, hojii waliigalaa raawwachuuf hamma hojii waliigalaa barbaachisu hin jijjiiru.
Gurmuurjii samii kessaa maqaa Afaan oromoo
>>>➪ 19,Centaurus👉 Sentawurasii
>>>➪ 20,Cepheus👉 Siifiyoos
>>>➪ 22,Chamaeleon👉 Gaararraa
>>>➪ 23,Circinus👉 agarsootee
>>>➪ 24,Columba👉 Adarii
>>>➪ 25,Coma Berenices👉 Berenice's hair
>>>➪ 26,Corona Australis👉 gonfoo kibbaa
>>>➪ 27,Corona Borealis👉 gonfoo kaabaa
>>>➪ 28,Corvus👉 arraagessa
>>>➪ 29,Crater👉 Finjaala
>>>➪ 30,Crux👉 Qaxxamura (southern)
>>>➪ 31,Cygnus👉 Adaroo
>>>➪ 32,Delphinus👉 Porpoise
>>>➪ 33,Dorado👉 sootala
>>>➪ 34,Draco👉 Jaawuda
>>>➪ 35,Equuleus👉 Ciloo
>>>➪ 36,Eridanus👉 Malkaa
>>>➪ 37,Fornax👉 daarsaa
>>>➪ 39,Grus👉 baalguda
>>>➪ 43,Hydrus👉 Bofa bishaanii
>>>➪ 44,Indus👉 hindii
>>>➪ 45,Lacerta👉 Lootuu
>>>➪ 46,Leo👉 Leencicha
>>>➪ 47,Leo Minor👉 Kubiliicha ykn leencicha bicuu
>>>➪ 48,Lepus👉 Illeetti
>>>➪ 49,Libra👉 Maadaltuu
>>>➪ 50,Lupus👉 Yeeyiicha
>>>➪ 51,Lynx👉 Adaloo
>>>➪ 52,Lyra👉 baganaa
>>>➪ 53,Mensa👉 garminjaala
>>>➪ 54,Microscopium👉 miykiroskoppi
>>>➪ 55,Monoceros👉 yuuniikornii ykn gaafbaaqee
>>>➪ 56,Musca👉 Tisiissaa
>>>➪ 58,Octans👉 saddeettaa
>>>➪ 59,Ophiuchus👉 Holder of serpent
>>>➪ 60,Orion👉 Arbagaadduu
>>>➪ 61,Pavo👉 Baalhedduu
>>>➪ 62,Pegasus👉 Pigaasaas, Farda bararaa
>>>➪ 63,Perseus👉 fisaawuus, persaawuus
>>>➪ 64,Phoenix👉 Risaa Laboobaa
>>>➪ 66,Pisces👉 Albaadhessa
>>>➪ 67,Piscis👉Qurxummii
>>>➪ 68,Puppis👉 fuula-guuressa, dinniinaa
>>>➪ 69,Pyxis👉 piksaas
>>>➪ 70,Reticulum👉 Saaphana
>>>➪ 71,Sagitta👉 Xiyyaa
>>>➪ 72,Sagittarius👉 Fuggisa xiyyaa
>>>➪ 74,Sculptor👉 Bocxuu dhagaa
>>>➪ 75,Scutum👉 gaachana
>>>➪ 76,Serpens👉 shaawwisa
>>>➪ 77,Sextans👉 jaaffaa
>>>➪ 78,Taurus👉 Gafarsa ykn haraashii
>>>➪ 79,Telescopium👉 Kaleessituu ykn Telespookoopas
>>>➪ 81,Triangulum Australe👉 Lamii kibbaa
>>>➪ 82,Tucana👉 abbaa-ilkaa
>>>➪ 83,Ursa Major👉 Baaguda guddaa
>>>➪ 84,Ursa Minor👉 Baaguda xiqqaa
>>>➪ 85,Vela👉 sharaa
>>>➪ 86,Virgo👉 Duudaa
>>>➪ 87,Volans👉 Kalluuna bararaa
>>>➪ 88,Vulpecula👉 Jeedala
Tarree Tuujaa
>>>➭1.Andromeda👉Andromeedaa
>>>➪ 2,Antlia👉Qaawa qilleensaa
>>>➪ 3,Apus👉 Shimbirjannataa
>>>➪ 4,Aquarius👉 Battuu bisaanii Ykn Tuuja Baaldii
>>>➪ 5,Aquila👉 Risaa
>>>➪ 6,Ara👉 Tooraa
>>>➪ 7,Aries👉 korbeessa
>>>➪ 8,Auriga👉 hoboloo
>>>➪ 9,Bootes👉 Tiksee
>>>➪ 10,Caelum👉 Maroo ykn Qirixii
>>>➪ 11,Camelopardalis👉 Saatawwaa
>>>➪ 12,Cancer👉 Qaajibuu
>>>➪ 13,Canes Venatici👉 Adamsaa saree
>>>➪ 14,Canis Major👉 saree hammooyii
>>>➪ 15,Canis Minor👉 Xuuxila
>>>➪ 16,Capricornus👉 Reettii
>>>➪ 19,Centaurus👉 Sentawurasii
>>>➪ 21,Cetus👉 sitoos
>>>➪ 22,Chamaeleon👉 Gaararraa
>>>➪ 23,Circinus👉 agarsootee
>>>➪ 24,Columba👉 Adarii
>>>➪ 25,Coma Berenices👉 Berenice's hair
>>>➪ 26,Corona Australis👉 gonfoo kibbaa
>>>➪ 27,Corona Borealis👉 gonfoo kaabaa
>>>➪ 28,Corvus👉 arraagessa
>>>➪ 29,Crater👉 Finjaala
Dhaha ji'aa
Akaakuu hedannaa dhaha addunyaa keessaa tokko dhaha ji‟a yookiin addeessa irratti hundaa‟uunkan hedamuudha. dhahi duudhawaan biyyoota baay‟ee bocaafi haala mul‟achuufi guddataa deemuu; akkasumas, xiqqaachaafi dhabamaa deemuu ji‟aa irratti hundaa‟uun guyyaa lakkaawuu halkan irraa eegalaniidha.Haaluma wolfakkaatuun, David (1998), haala boca ji‟aa irratti hundaa‟uun hedamuu dhahaa yoo eeru ji‟i(month) kan hedamu boca ji‟aa(Moon) irratti hundaa‟uun ta‟ee, ji‟a haaraa(kan reefu baatu), walakkeessa jalqaba ji‟aa, Goobana ji‟aafi walakkeessa dhuma ji‟aa jechuun hedamee hanga marsaa duraa ji‟a haaraatti deebi‟uutti, giddugaleessaan guyyoota 29.5 kan fudhatu ta‟uu addeessa. Kana irraas, ji‟I tokko guyyoota 29.5 kan qabaachuu danda‟u ta‟uufi guyyoota kanniin heduuf haalli ji‟aa murteessaa ta‟uutu hubatama.Biyyoonni akka Chaayinaa durii, Hibruu, Roomaa, Seeltisiifi Jarmaniifaa akka ji‟a irratti dhaha dhahachuu kan hundeeffataniifi itti gargaaramaa jiran ta‟uu addeessa.
Tarree Tuujaa
>>>➪ 30,Crux👉 Qaxxamura (southern)
>>>➪ 31,Cygnus👉 Adaroo
>>>➪ 32,Delphinus👉 Porpoise
>>>➪ 33,Dorado👉 sootala
>>>➪ 34,Draco👉 Jaawuda
>>>➪ 35,Equuleus👉 Ciloo
>>>➪ 36,Eridanus👉 Malkaa
>>>➪ 37,Fornax👉 daarsaa
>>>➪ 39,Grus👉 baalguda
>>>➪ 40,Hercules👉 Hercules, son of Zeus
>>>➪ 41,Horologium👉 sa'aa
>>>➪ 44,Indus👉 hindii
>>>➪ 46,Leo👉 Leencicha
>>>➪ 47,Leo Minor👉 Kubiliicha ykn leencicha bicuu
>>>➪ 48,Lepus👉 Illeetti
>>>➪ 49,Libra👉 Maadaltuu
>>>➪ 50,Lupus👉 Yeeyiicha
>>>➪ 51,Lynx👉 Adaloo
>>>➪ 52,Lyra👉 baganaa
>>>➪ 53,Mensa👉 garminjaala
>>>➪ 54,Microscopium👉 miykiroskoppi
>>>➪ 55,Monoceros👉 yuuniikornii ykn gaafbaaqee
>>>➪ 56,Musca👉 Tisiissaa
>>>➪ 57,Norma👉 Noormaa
>>>➪ 58,Octans👉 saddeettaa
Xurree Aannannoo
Milky Way ykn afaan Oromoon " Xurree Aannannoo ykn Karaa Waraabessaa " walitti qabama ykn biifama urjiilee fi qaamolee samii adda addaati. Ballinni Ruda Xurree Aannannoo gara kiloo meetrira 1,000,000,000,000,000,000 ykn waggaa ifa 100,000 ykn 30 kiloopaaskaalii ta'a jedhamee tilmaamamama. Fageenyi fiixee tokko irraa gara fiixee isa kaaniitti (daayameetiraan) safarame waggaa ifa 100,000 dha. Urjiilee biiliyoona 100 hanga 400 gidduutti akka of keessaa qabu tilmaamameera. Ruda kana keessatti sirna Biiftuu ykn aduu giddu galeessa godhate jira.
Tarree Tuujaa
>>>➪ 59,Ophiuchus👉 Holder of serpent
Xurree Aannannoo
Xinjecha
Hundumti keenya ifa cofgoggeewwan giccisa baayyeetiin halkan dukkana samii qaxxaamuran argineerra. Kana Giriikonni durii Miilki-Weyii jechuun moggaasan. Misiirii fi Chaayinoota duriif malkaa garhawaa yommuu ta’u, Araboonnii immoo Darbuul tabbaanaa jedhuun kunis "Karaa Aananaawaa" dha.Afaan oromoon ammoo "Xurree Aannannoo Ykn malkaa garhawaa ykn Karaa Waraabessaa" jedhama.Saaybeerotni immoo akka maxhodhaa dunkaana samii keessatti ilaalu turan Durii jalqabee qorattootni waa’ee uumama isaa hubachuuf yaalii godhaa turan. Baay’een isaanii, kan akka Anaksaagooras bara Girikii durii keessa ykn Al Biruunii bara giddugaleessaa Pershiyaa keessa, urjiilee baay’ee walitti dhiyaataniin kan umameedha jechuun tilmaamanii turan.
Tarree Tuujaa
>>>➪ 60,Orion👉 Arbagaadduu
Rogsadee
Gosoota Rogsadee
Rogsadeen kofa sirri kan ballinni kofa saa 90 kofgullantaa(digrii)
Tarree Tuujaa
>>>➪ 61,Pavo👉 Baalhedduu
>>>➪ 63,Perseus👉 fisaawuus, persaawuus
>>>➪ 64,Phoenix👉 Risaa Laboobaa
>>>➪ 65,Pictor👉 fakkoomsuu
>>>➪ 66,Pisces👉 Albaadhessa
>>>➪ 67,Piscis👉Qurxummii
>>>➪ 68,Puppis👉 fuula-guuressa, dinniinaa
>>>➪ 69,Pyxis👉 piksaas
>>>➪ 70,Reticulum👉 Saaphana
Rogsadee
Gosoota Rogsadee
Rogsadeen kofqoree kan ballinni kofa isaa >90 kofgullantaa(digrii)
Tarree Tuujaa
>>>➪ 72,Sagittarius👉 Fuggisa xiyyaa
Rogsadee
Gosoota Rogsadee
Rogsadeen kofa jufunfula kan ballinni kofa saa <90 kofgullantaa(digrii)
Tarree Tuujaa
>>>➪ 73,Scorpius👉 Gaawisoo
Pilaaneettii
Lafjoo qaamman sirna Biiftuu keessatti biiftuu naanna’aniidha. Lajoonnii hundinuu biftuu irraa fageenya adda addaa irra kan jiraniifi orbiitii(marsoo) mataa ofii qabu. Marsoon daandii yaadaa boca killee qabuufi kan lafjooleen irra biiftuu naanna’aniidha. marsoo pilaanetootaa hunduu walirra hinbu’an. Biiftuun humna harkisaa qabduun lafjoolee gara ofiitti harkifti. Humni harkisa biiftuu kun humna gara keessaa yookaan humna seentiriipetaalii jedhama. Humni faallaa kanaa ta’ee lafjooleen harkisa walirraa qaban kun immoo humna gara alaa yookiin humna seentiriifugaalii jedhama. Humnoonni kunniin lamaan humnoota walqixaafi faallaa walii yommuu ta’an lafjooleen akka orbiitii isaanii osoo gadi hindhiisin biiftuu naanna’an gargaara. Lafjooleen ifa mataa isaanii hin qaban. Garuu ifa biiftuu irraa argatan calaqqisiisuu danda’u. Lafjoolee keessaa Veenusii (bakkalcha) malee kan hafan ijaan urjiilee biroo irraa gargar baasuun arguun rakkisaadha. Bakkalcha ganamaafi galgala ijaan ilaallee urjiilee biraa irraa adda baasuun nidanda’ama. Pilaanetootaafi urjiilee gargar baasanii beekuuf meeshaa teleeskooppii jedhamutti fayyadaman.
Aamaanu'eel Yohaannis
Amanu'eel Yohaannis Gaamoon (kan dhalate Bitootessa 14, 1999) kubbaa miilaa Itoophiyaa kan taphataa giddu galeessa taphataa kilabii Itoophiyaa Premier League Ethiopian Coffee fi garee biyyaalessaa Itoophiyaa taphata.
Tarree Tuujaa
>>>➪ 74,Sculptor👉 Bocxuu dhagaa
>>>➪ 75,Scutum👉 gaachana
>>>➪ 76,Serpens👉 shaawwisa
>>>➪ 77,Sextans👉 jaaffaa
>>>➪ 79,Telescopium👉 Kaleessituu ykn Telespookoopas
>>>➪ 81,Triangulum Australe👉 Lamii kibbaa
>>>➪ 82,Tucana👉 abbaa-ilkaa
>>>➪ 83,Ursa Major👉 Baaguda guddaa
>>>➪ 84,Ursa Minor👉 Baaguda xiqqaa
>>>➪ 85,Vela👉 sharaa
>>>➪ 86,Virgo👉 Duudaa
>>>➪ 87,Volans👉 Kalluuna bararaa
>>>➪ 88,Vulpecula👉 Jeedala
Daldala
Daldala jechuun bittaa fi gurgurtaa meeshaalee namoota, dhaabbilee yookiin biyyoota jiddutti taasifamuudha. Gama biraatiin immoo daldalli adeemsa omishaleen, omishtoota irraa gara fayyadamtoota bira gahuudha
Daldalli yeroo jalqabaatiif meeshaafi meeshaa wal-jijjiiruun jalqabame. Fakeenya, Ashaboo sibiilaan jijjiiruu. Omisha gosa tokkoo isa biraatiinwal-jijjiiruu. Jalqabamuu daldalaatiif wantoota sababa ta’an. • Garaagarummaan omishaa jiraachuu, • Garaagarummaan teeknooloojiifi aadaan jiraachuu, • Argama Ji`oogiraafikaalaa, • Geejjiba mijaa`aan jiraachuufi • Tasgabbiin jiraachuu fa’a. Uummanni yeroo durii bakka adda addaatti meeshaalee naannoo isaanii jiran itti fayyadamaa turanii jiru. Addunyaa kana irratti uummanni omishaa hundaanuu ofdanda`ee hinjiru. Sababni isaas iddoo kamirrattiyyuu qabeenyi uumamaa bifa walfakkaatuun faca’ee hinargamu. Uummata qaroomina durii kanneen akka Misirii fi sulula Indus keessatti qoodama hojii eegaleera. Suuta suutaan hojiin suphee dhahuu, sibiila tumuu fi hojiin mukaa dhalateera. Haala kanaan, midhaan nyaataa oomishuu biratti waa hojjechuunis guddachuu jalqabe. Haaluma kanaan uummanni wanta nyaatamu mi’oota kanaan jijjiiruu eegalan. Akkuma uummanni jalqabaa kun aadaa fi qaroominaan fooyya’aa deemen fedhiin isaaniitis baay’inaa fi qulqullinaan dabaleera. Haalli kun immoo ummanni fageenya dheeraa akka deemaniif dirqisiiseera. Dhalachuun qoodama hojii fi fooyya’iinsi aadaa fi jireenya uummataa jalqabamuu daldalaaf bu’uuraata’eera
Maansa Musaa
Akka lakkoofsa Miiladiyaatti bara 1280 keessa dhalate, bara 1312-1337 waggoota 25niif Mootii Biyya lixa Afrikaa kan tate, Mootii Maalii tahuun kan bulchaa ture Mansaa Muusaa, qabeenyi inni yeroo sanitti horatee qabu, kan dureeyyiin Addunyaa hanga hardhaa jiran horatanii hin beekne tahuu seenaan isaa ni mul’isa. Qabeenyi inni yeroo sanitti horate qabu Dolaraa Ameerikaa Biliyoona 400 ni gaha jedhamee tilmaamama.
Mootii 10ffaa Maali kan ture Maansaa Muusaa, Yeroo mootummaa isaatti, ogummaa fi beekumsa ijaarsaa manneenii, iddoowwan seena qabeessaa fi maanneen amantaa haala addaatiin babal’isuu danda’ee jira. Ashaaraan kun hanga har’aatti qaroomina zamana sanii akka mul’isanitti argamu.
Maddi qabeenya isaa, Dahaaba(Warqee) fi Sogidda Impaayara isaa irra walitti qabamu akkasumas gibira daldala Garba Atlaantiik irraa haga gammoojjii Saharaatti daldaltoota Awurooppaa fi Arabootaan diriirfame ture irra waliitti qabamu tahuus himama. Magaalaan Tumbuuktuu Wirtuu daldaala fi magaalaa guddoo teessoo mootichaa turte.
Jarraa 13ffaa -14ffaa yeroon ture, waqtii Biyyoonni Awrooppaa walii isaanii itti wal nyaataa turan, waqtii jidduu isaaniitti waldhabbiin hamaan itti ture yoo tahu, waqtiin sun Afrikaaf immoo yeroo nagayaa, badhaadhinaa fi guddinaa ture.
Yeroo sanitti Maalii dabalatee biyyoonni akka Senegaal, Gaambiyaa, Nijeer, Mooritaniyaa, Giinii, Burkinafaasoo, Naayijeeriyaa fi Chaad, walumaa galatti lafti maayilii 2000 ol uwwisu bulchiinsa Mansaa Muusaa jala turan.
Taatteewwan Mansaa Muusaa gurguddoo adda dureen seenaa keessatti galmaahanii argaman jidduu tokko imala isaa gara Makkaati. Arkaana Islaamaa 5ffaa kan ta’e Sirna Hajjii raawwatuuf bara 1324tti Maalii irra Masri keessa qaxxaamuruun, fageenya Maayila 4000 irratti kan argamtu gara Magaalaa Kabajamtuu Makkaatti imale.
Imalli kun Imala Gaalaa fi Fardeeniin godhame yoo tahu, Imalli isaa kun Addunyaa irraa qaalii fi kan qabeenyi guddaan itti dhangala’e jechuun dinqisiifatame, akkasumas Imala kana irratti ture dureessa Addunyaa tahuun isaatis kan beekame.
Magaalota keessa qaxxaamuree fi keessa boqate hundatti, qabeenya isaa irraa harka qalleeyyiifi namoota rakkataniif gumachaa ture.
Imala hajjii Seenaa Qabeessa fi aja’ibsiisaa jedhame kana irratti, loltoota 60,000, tajaajiltoota heddu,Gaala 100 akkasumas fardeen hedduu Dahaabaa fi birrii fe’atan irratti hirmaatanii jiru.
Magaaloota mootichi qabeenya qabatee imala turerraa gumaacha guddaa itti gumaache jidduu, magaalaa guddoo Masri kan taate magaalaan Kaayiroo tokko yoo taatu, yeroo sanitti jiraattonni magaalaa Kaayiroo rakkoo hamaaf saxxilamanii wan turaniif, daawwannaa isaa kan magaalaa Kaayirootti godhe irratti, gumaata guddaa Dahaabaa fi birrii qabatee imalaa ture irra kenne. kennaan Mansaa Muusaa kun kan diinagdee biyyatti yeroo dheeraaf deggare tahuu himama.
Mansaa Muusaa Mootii sooressa qofa hin turre. Nama Barnoonni Ardii Afrikaa keessatti akka babaldhaatu Zamana sanitti shoora guddaa baheedha. Keessumattu Barnoonni Diin Islaam, Herreegaa, Barnoonni Fayyaa, falaasama Bulchiinsa isaa dabalatee Afrikaa keessatti akka babaldhatu shoora guddaa bahee jira
Masjiidoonni, Madrasaaleen, dhaabbileen barnoota gurguddoo, manneen kitaabaa fi masaraan mootummaa inni yeroo sanitti magaalaa Timbuuktuutti ijaarsise hanga hara’aa Maalii keessatti tajaajila keenna jiru.
Mansaa Muusaa Imala Hajjii irra yoo deebi’u qaroomina biyyoota Arabaa keessatti arge gara biyya isaa fiduun beeksiise jira. Keessumattu yeroo sanitti nama ogummaa Mahandisuummaatiin beekamaa ture ISHAA ALTAAJUUNII gara biyya isaatti affeeruun, Ijaarsa gurguddaa seenaa qabeessa tahan Maalii keessatti ijaarsisuun Adduunyaaf beeksiise jira.
Tarree Gurmuurjii
>>>➭1.Andromeda👉Andromeedaa
>>>➪ 3,Apus👉 Shimbirjannataa
>>>➪ 4,Aquarius👉 Battuu bisaanii Ykn Tuuja Baaldii
>>>➪ 5,Aquila👉 Risaa
>>>➪ 6,Ara👉 Tooraa
>>>➪ 7,Aries👉 korbeessa
>>>➪ 8,Auriga👉 hoboloo
>>>➪ 9,Bootes👉 Tiksee
>>>➪ 10,Caelum👉 Maroo ykn Qirixii
>>>➪ 12,Cancer👉 Qaajibuu
>>>➪ 13,Canes Venatici👉 Adamsaa saree
>>>➪ 14,Canis Major👉 saree hammooyii
>>>➪ 15,Canis Minor👉 Xuuxila
>>>➪ 17,Carina👉 kariinaa
>>>➪ 19,Centaurus👉 Sentawurasii
>>>➪ 20,Cepheus👉 Siifiyoos
>>>➪ 21,Cetus👉 sitoos
>>>➪ 22,Chamaeleon👉 Gaararraa
>>>➪ 24,Columba👉 Adarii
>>>➪ 25,Coma Berenices👉 Berenice's hair
>>>➪ 26,Corona Australis👉 gonfoo kibbaa
>>>➪ 28,Corvus👉 arraagessa
>>>➪ 29,Crater👉 Finjaala
>>>➪ 30,Crux👉 Qaxxamura (southern)
>>>➪ 31,Cygnus👉 Adaroo
>>>➪ 32,Delphinus👉 Porpoise
>>>➪ 33,Dorado👉 sootala
>>>➪ 34,Draco👉 Jaawuda
>>>➪ 35,Equuleus👉 Ciloo
>>>➪ 36,Eridanus👉 Malkaa
>>>➪ 37,Fornax👉 daarsaa
>>>➪ 38,Gemini👉 Lakkuu
>>>➪ 39,Grus👉 baalguda
>>>➪ 40,Hercules👉 Hercules, son of Zeus
>>>➪ 41,Horologium👉 sa'aa
>>>➪ 42,Hydra👉 Haaydiraa ykn Buutii haroo
>>>➪ 43,Hydrus👉 Bofa bishaanii
>>>➪ 44,Indus👉 hindii
>>>➪ 45,Lacerta👉 Lootuu
>>>➪ 47,Leo Minor👉 Kubiliicha ykn leencicha bicuu
>>>➪ 49,Libra👉 Maadaltuu
>>>➪ 50,Lupus👉 Yeeyiicha
>>>➪ 52,Lyra👉 baganaa
>>>➪ 53,Mensa👉 garminjaala
>>>➪ 54,Microscopium👉 miykiroskoppi
>>>➪ 56,Musca👉 Tisiissaa
>>>➪ 57,Norma👉 Noormaa
>>>➪ 58,Octans👉 saddeettaa
>>>➪ 59,Ophiuchus👉 Holder of serpent
>>>➪ 61,Pavo👉 Baalhedduu
>>>➪ 62,Pegasus👉 Pigaasaas, Farda bararaa
>>>➪ 63,Perseus👉 fisaawuus, persaawuus
>>>➪ 64,Phoenix👉 Risaa Laboobaa
>>>➪ 65,Pictor👉 fakkoomsuu
>>>➪ 66,Pisces👉 Albaadhessa
>>>➪ 67,Piscis👉Qurxummii
>>>➪ 68,Puppis👉 fuula-guuressa, dinniinaa
>>>➪ 69,Pyxis👉 piksaas
>>>➪ 70,Reticulum👉 Saaphana
>>>➪ 71,Sagitta👉 Xiyyaa
>>>➪ 72,Sagittarius👉 Fuggisa xiyyaa
>>>➪ 73,Scorpius👉 Gaawisoo
>>>➪ 74,Sculptor👉 Bocxuu dhagaa
>>>➪ 75,Scutum👉 gaachana
>>>➪ 76,Serpens👉 shaawwisa
>>>➪ 77,Sextans👉 jaaffaa
>>>➪ 78,Taurus👉 Gafarsa ykn haraashii
>>>➪ 79,Telescopium👉 Kaleessituu ykn Telespookoopas
>>>➪ 81,Triangulum Australe👉 Lamii kibbaa
>>>➪ 82,Tucana👉 abbaa-ilkaa
>>>➪ 83,Ursa Major👉 Baaguda guddaa
Lafjoo Bakkalcha
Bakkalcha ykn Veenus (mallattoo: ) ruuda Xurree Aannannoo, ykn tuuta urjiilee bakka lafti argamtudha. Lafjoon kun Biifturraa irraa sadarkaa lammaffaa (2ffaa) dha. Isa duuba lafjoolee akka: Lafa, Maarsii/ lafdimaa, Juupitaar/dhoolbee/mukurjii, Saaturn/lafqubeellaa, Yuuraanos, Neeptuunii. lafjoo isa fuuldura jiru ujaadu/meerikurii qofaadha.
Narvii miiraa
Narviin miiraa ykn Aarsituun miiraa ykn Ribeen Miiraa aarsituu qaama miiraa irraa gara sammuu ykn miqiqqiriittii (spainal cord) ergaa dabarsaniidha. Isaan kun bifa maraa akka caasaa ykn hanxaa aarsituu sirna aarsituu naannootti marfamanii jiru. Odeeffannoo SAM( Sirna Aarsituu Moggaa ) irraa gara SAW( Sirna Aarsituu Wiirtuu ) geessu.
Tarree Gurmuurjii
>>>➪ 85,Vela👉 sharaa
>>>➪ 88,Vulpecula👉 Jeedala
Carraa Ta'uumsaa
SALADIN ABDURAHAMAN Carraan Ta'uumsaa damee herregaa carraa taatee tokkoo fi isaa ol uumamuu qoratudha. Fakkeenyaaf, saantima tokko qilleensa irratti yeroo darbatamee lafa bu'u, taatee "mataa(Namaa)" ykn "duugda(Leenca)" isa ta'uu danda'uu. Carraa ta'uumsaa keessatti caarraa fuula ta’uu ni safarra, akka waliigalaatti taateewwan lama waan jiraniif carraan ta'umsaa lamaan keessaa tokko uumamuu 1/2 ykn 0.5 ta’a jenna.
herregaa fi Carraa Ta'uumsa
Herrega keessatti, carraan taatee kamiyyuu A, 0 fi 1 gidduutti yeroo ta’u, carraan taatee sanaa herregaan akka P( A ), p( A ) ykn Pr( A ) tti bakka bu’a. Yoo ta’iitiin ba’iilee tokko shakkii kan hin qabne ta’e ba’iin akkasiiba’ii shakkiihin qabnejedhama. Carraan ta’umsa isaas 1 dha.Ta’iitii ba’ii irratti carraan shakkii malee ta’uu yoo jiraate ba’iin akkasiiba’ii ta’uudanda’ujedhama.Ta’iitiin ba’ii  tokko  kan  hin  danda’amne  yoo  ta’e  ba’iin  akkasiiba’ii  ta’uu  hindandeenye jedhama. Carraan ta’umsa isaas 0 dha
Yaalii jechuun  gocha  raawatamu  keessatti  shakkii  tokko  malee  dursaan  kanatuta’a jedhamee agarsiisamuu kan hin dandeenye dha (gocha ba’iiwwan isaa shakkiimalee raagamuu hin danda’amnee dha.)Yaalii  tasaa  jechuun  yaalii  haalota  wal  fakkaatan  keessatti  irra  deddeebi’ameeyaalamee dha. Garuu yaalii ba’iin isaa dursee beekamuu hin dandeenye dha. Jechitasa jedhu ba’iileen yaalii kanaa shakkii akka of keessaa qaban agarsiisa. Kanaafuutiyoorii carraa ta’umsaa keessatti yaalii tasaa kan shakkii of keessaa qaban qo’anna.Raawwiin yaalii tasaa murtaa’aan kamiiyyuu yaala (trial) jedhama.
Yoo ta'iin lama A fi B yaalii tokko keessatti uumaman, carraan isaanii carraa ta'umsaa A kipha B jedhama, yeroo herregaan barreeffamu P(A \cap B). Yoo taateewwan lama wal-irraa fagaatan, carraan isaanii akkasitti shallagama.
Ta’ii (E) yaalii tokkoo cita tuuta tuuta carraa ta’umsaa yaalii kanaati.
Yoo ta'iin A, yookiin ta'iin B, yookiin lamaan isaaniitu yoo yaali tokko keessatti uumaman, haalli sun ta'ii A makoo B jedhama, yeroo herregaan barreeffamu. P(A \cup B) ta'uu isaati.
Tuunni ba’iilee jiraachuu danda’anii ba’iilee lakka’amuu danda’anii fi carraa walqixaaqaban of keessatti qabate yoo ta’e carraan ta’umsaa ta’ii, P(E), reeshoo baay’ina ba’iileeta’ii keessa jiran, n(E), gara baay’ina ba’iilee jiraachuu danda’an hundaa, n(S), ti.P(E)= baayina ba'iilee ta'iilee keessaa n(E)              baay'ina ba'iilee hundaa n(S)Carraan ta’umsaa ta’ii shakkii hin qabnee 1 dha.
ii Carraan ta’umsaa ta’ii ta’uu hin dandeenyee 0 dha.iiiBaay’inni miseensota  ta’ii  E  yeroo  maraa  irra  xiqqaa  yookiinwalqixaa  baay’inna  miseensota  tuuta  ba’iilee  jiraachuudanda’anii S ti.
Kana jechuun, 0≤P (E)≤1 dha.Kanaafuu ta’ii E kamiifuu 0≤P (E)≤ 1.
Carra sababaawaa kan jennun ta'iin B tokko erga uummamee booda carraa ta'iin A uummammutti. kuniis hima herregaan yeroo barreffamu P(A|B), yeroo dubbifamuu ammoo"B erga ta'ee carra A'n uumamuu".
Sirna narvii
Sirna narvii ykn Sirna Aarsituu ykn Sirna ribee jechuun sirna seelotaa fi tishulee ta’ee kan odeeffannoon seelota sirbidootaa fi qaamolee gidduu odeeffannoo daddarbuu dha. Sirni narvii namaa kutaalee gurguddoo lama qaba. Isaanis sirna narvii wiirtuu fi sirna narvii qarqaraa jedhamu. Sirni narvii wiirtuu sammuu fi ispaayinaal koordii of keessatti hammata. Sirni narvii qarqaraa (moggaa) ammoo narvoota sammuu fi miqiqqiri (ispaayinaal koordii) irraa ka’uun qaama hunda bira ga’an hammata.
Gaara Tataa'oo
Garreen Tataa'oon jechuun gaaraa lafaa dhooqaa jiddutti argamuu fi kan sababa babaqaqinsa lafaatiin uumameedha.
Zooloojii
Kunis afaan oromoon yoo hikkamuu Xiinneefka yoo ta'uu xiin jechuun qo'achuu ykn xiinxaluu yoo ta'uu, neefka jechuun immoo bineelda jechuudha
Ruda
Rudni walitti qabama guddaa gaazii, dhukkee, urjiilee fi sirna Biiftuuti. Rudni tokko harkisa lafaatiin walitti qabama. Rudni keenya Xurree Aannannoo jedhama.
Jechii Afaan Ingiliffaa «galaxy» jedhuu
afaan giriikii irra kan liqeeffame yoo ta'uu hiikkaan isaas «Aana»
Gosoota Rudaa
Ruuda maramaa(Spiral galaxies) :-   naannooftuu gurguddoo fakkaatu. Harki micciramaa urjiilee fi gaazii fi dhukkee baay’ee irraa ijaarame. Gaasii fi dhukkee wantoota ijoo urjiilee haaraa uumuuf barbaachisan keessaa muraasa. Urjiileen dargaggoonni urjiilee dullooman caalaa baayʼee hoʼaa waan gubaniif, yeroo baayʼee rudoonni micciramaa  walaabuu keessatti ifaa taʼan keessaa tokko tokkodha. Rudoonnii dhiyoo jiran gara kessaa  %60 kan ta'an micciramoo dha. Rudootni mana keenyaa Xurree Aannannoo  fakkeenya baayyee gaarii tokkoo ti.
Ruda Okookkaawaa ykn Luffee (Elliptical galaxies) :-   boca geengoo diriirfamanii ykn Luffee qabu. Rudootni okookkawaa tokko tokko kanneen biroo caalaa diriiree jiru. Kan biraan immoo dheeraa fi diriiraa fakkaachuu danda’a. Rudoonnii okokkaawaa irra caalaan isaanii urjiilee durii of keessaa qabu. Kana jechuun yeroo baayyee akka ruda miciramaa ifa miti jechuudha. Akkasumas dhukkee fi gaazii baayyee xiqqaa qabu. Rudootnii okokkawaa rudoota gurguddoo fi baay’inaan mul’atanidha. Isaanis rudoota dhiyoo jiran keessaa gara %20 ta'u.
Ruda Alsirnaawaa (Irregular galaxies) :-   Boca waloo tokkollee hin qaban. Rudonni sirrii hin taane ykn Alsirnaawaa ruda xixiqqoo saayintistoonni ilaalan keessaa tokko. Haa ta’u malee, baay’ee ifa ta’uus ni danda’u. Akkuma rudoota micciramoo, rudoota sirrii hin taane yeroo baayʼee gaazii, dhukkee fi urjiilee dargaggoota ifaa baayʼeedhaan guutamu. Rudootni dhiyoo jiran keessaa gara %20 Rudha Alsirnawwaadha.
Urjiileesoboo (Quasars ) :-   naannoowwan summugawoo wiirtuu ruuda keessa jiranidha. Humna guddaa gadi lakkisu. Urjiileesoboo ykn Kuwaasaroonni dhugumatti wantoota  Walaabuu keessatti bayyee ifaa ta’an keessaa muraasa. Ruda Xurree Aannannoo  keenyaatti urjiileensoboon hin jiran.
Abubeeker Naasir
Abubeeker Naasir Ahmed (Guraandhala 23, 2000 dhalate) kubbaa miilaa piroofeeshinaalaa Itoophiyaa kan taphataa kubbaa miillaa kan taphate yoo ta'u, garee kubbaa milaa Itoophiyaa fi garee kubba miilaa biyya Itoophiyaa keessatti Mamelodi Sundowns taphata. Duraan Liigii Ispoortii Itoophiyaa Keessatti Koffee S.C. tti taphachaa ture.
Ramadaanaa Yuseef
Ramadaan Yuseef Mohaammed (ረመዳን ዩሱፍ; kan dhalate Guraandhala 12, 2001) kubbaa miilaa piroofeeshinaalaa Itoophiyaa kan taphataa kubbaa milaa Itoophiyaa kan garee Ispoortii Ispoortii Seeyint Joorji S.C. fi garee biyyaalessaa Itoophiyaa taphata.
Suraafel Daanaacheew
Surafel Dagnachew Mengistu (Fulbaana 11, 1997 dhalate) taphataa kubbaa miillaa piroofeeshinaalaa Itoophiyaa yoo ta'u, kilabii Piriimiyerliigii Itoophiyaa Faasiil Kenemaa fi garee biyyaalessaa Itoophiyaaf taphataa sarara giduu ta'ee taphata.
Fan Bingbing
Fan Bingbing (Afaan Chaayinaa: 范冰冰, dhalattee 16 Adoolessa 1981) taphattuu Chaayinaa ti. Bara 2013 hanga 2017tti bara 2006 irraa eegalee waggaa waggaan sadarkaa 10ffaa irratti erga argamtee booda tarree namoota beekamoo 100 Foorbis Chaayinaa keessatti nama beekamaa kaffaltii olaanaa argatte ta'uun hammatamte.