cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gubama soorataa Alqilleensooa
Gubamni soorataa Alqilleensoo ykn Gubamni soorataa oksijiinii malee gaggeeffamu ( Afaan Ingliiziiffaan:- Anaerobic respiration) Kunis gubama soorataa O2 osoo hin fayyadamin raawwatamuudha. Kan gaggeeffamus saayitoopilaazmii seelii keessatti. Adeemsa gubama soorataa kana keessatti sooranni oksijiinii malee waan gubatuufi guutummaa guutuutti waan hincaccabneef anniisaa xiqqaa ta’etu (2ATP) omishama. Adeemsi gubama soorataa kun bineeldota keessatti yommu gaggeeffamu asiidii laaktiki fi anniisaan yoo oomishamu biqiltootaafi raacatiifaa keessatti immoo itaanool, kaarboondaayoksaayidiifi annisaatu uumamaumu.
Ogbarruu
Hiikkaa ogbarruu
Hayyoota garaagaraan jechi Afaan Ingiliish literature jedhu Afaan Oromootin ogbarruu jedhamee hiikame. Haata’u malee jechi ogbarruu ogummaa barreeffamaa ta'uu bu'uureffachuun, barreeffama qofaaf kan jedhani mormanis jiru.
Asoosama
Asoosamni gosa ogbarruu keessaa hojii kalaqa ilma nama jiruuf jireenya dhuunfaa hanga hawaasaatti gocha raawwatee fi hin raawwatamne bifa seenessuutiin kan qopheessuudha. Asoosama guutu guututti wanta qabatamaa qofa oso hin taane addunyaa mata ofii uumuun ilaalcha, yaada fi hawwiis kan itti ibsani. Asoosama ragaan deeggaramee fi osoo hin deeggaramnee qopheessun ni danda'ama. Asoosam dhugaa kan ragaan deeggarame yoo ta'eewuu irraa hir'isuuf itti dabaluun akkaataa nama hawwatuuu fi gurra ummataaf toluun qophaawa.
Ogbarruu
Ogbarruu Oromo
Ummanni Oromoo ogbarruu ofii qaba. Ogbarruu fayyadamuun haala jiruu fi jireenya isaa ibsata. Ogbarruun Oromoo yeroo gara yerootti suutan dagaagaa kan dhufeedha. Haala guddinaafi dagaagina ogbarruu Oromoo keessatti, dhiibbaa mootummoonni darban biyya keenya bulchaa turan irraan ga'an irraa kan ka'e afaanichi carraa afaan hojii, afaan barnootaa, afaan sab-qunnamtii, afaan qorannoofi qo'annoo akkasumas carraa afaan barreeffamaa ta'uu sadarkaa eegameen argachaa turu dhabuun qancaruu danda'e.
Asoosama
Hiika
Asoosamni gosa ogbarruu barreeffamaa bifa holooloon dhiyaatu keessaa tokko ta’ee, kan barreessaan gochaalee addunyaa haqaa keessatti namoota hawaasa keessa jiraataniin raawwataman ykn raawwatamuu danda’an bu’uura godhachuun akka hubannoofi muuxannoo isaatti qindeessee kan barreessuudha. Asoosamni fakkii lubbu-qabeessa yaanni sammuu barreessitoota keessaa madde ykn gochaaleen dhuguma raawwataman barreessitootaan uumamanii mudannoofi gochaalee adda addaa seenessuuf kan gargaaruudha.
Ogbarruu
Ogbarruu Oromo
Qorannaan ogbarruu jala bu’ee fayidummaa isaanii fi dadhabinna isanii saaxilee kallattii ifaa ta’e akeekus baay’ee xiqqaadha. Fakkeennaaf sadarkaa digirii sadeessootti, ogbarruu Oromoo irratti qorannaan hojjataman keessa kan Dr. Addisuu Toleessaa geerarsa Oromoo irratti hojjatan, kan Dr. Taaddesee Jaalataa afoolaa fi tapha ijoolle Oromoo Gujii irratti hojjatan, kan Dr. Asafaa Teferraa ogwolaloo diddaa Oromoo Salaalee irratti hojjatan fi biyya keessa Yuunivarsitoota Finfinne (Dr. Xilahuun Taliilaa, Dr. Teshoomee Egeree, Dr. Destaa Dessalenyii) fi Yuunivarsiti Jimmaa kan eeramaniidha.
Asoosama
Caacculee ykn Ruqoota Asoosamaa
caacculeen asoosamaa asoosamni yeroo barreeffamu kanneen asoosama tokkotti lubbuu horuun hojii kalaqaa ta’uusaa agarsiisaniifi ulaagaa asoosamichaa madaalsisaniidha. Kanneen gaditti tarraa’an ta’u:
Caasaan jaargocha tokkoo gulanta shan(5) ofkaassaa qaba. Hayyoonni kaan garuu gulantaa 5,6,7tti qoodu.
Isaanis:
1. Saaxila/Tuqata (Exposition/ Initiating Incidence)
2. Finiina (Rising Action)
3. Bantmiir (Climax)
4. Sigigoo/tasgabbii (Falling action)
5. Furmaata/araara (Resolution)
Barreessaan asoosama tokkoo karaa sadii jaargocha eegaluu danda’a.
i. Gidduu, jalqabaa fi xumura
'''ii. Xumura, gidduufi jalqaba'''
'''iii. Jalqaba, gidduufi xuura'''
- kan namfakkiin tokko sammuusaan walfalmudha.
- Keessumaa hayyudureen kaayyoosaa fiixaan baafachuurratti yeroo baay’eee sammuunsaa bakka lamatti qoodamuu mala. Yeroo kana ‘nan raawwadhaafi hinraawwadhuu’ jechuun karaan dhaanquu/ bal’oo ta’ee itti dhufa.
i. Waldiddaa Namaafi Namaa
i. Hirmaannaa seenaatiin ija qooduu:
Seenaa keessatti hirmaachuufi dhiiseedhaan ija seenessaa gosa lamatti qooduu dandeenya.
Ija namtokkeessoo (1st person narrator): - Seenessaa namfakkiilee keessaa filatamudha.
Ancootee
Ancooteen (coccinia abyssinica) biqiltuu hiddaa yoo ta'u kan facaafamuufis hundeensaa akka nyaatatti waan tajaajiluufi. Ancootee karaa lamaan marguu danda'a: ijasaa yoo facaasanii fi hundeesaa yoo dhaabani. Ancooten biqiltuu waggaa yoo ta'u erga ija godhatee booda ni goga. Hundeensaa garuu lafa keessa turuun hanga roobni dhufutti eeggata, jiidha gaafa argates deebi'ee marga.
Asoosama
Caacculee ykn Ruqoota Asoosamaa
- Nama seenaa keessatti qooda fudhate ta’ee, yeroo baay’ee namfakkii hayyuduree ta’a.
- ‘Ana, nuyi ’ jedhee akka seenicha keessatti hirmaataa jiru mul’isa.
Ancootee
Qabiyyee Nyaataa
Ancooten niwuutirentii adda addaa of keessaa qaba. Kana keessaa pirootinii, kaarboohayidireetii, faatiin warra gurguddaa dha. Ancooten albuudota akka ayirenii, kaalsiyemii, magniziyeemii, ziinkii fi fosfarasii of keessaa qaba.
Asoosama
Caacculee ykn Ruqoota Asoosamaa
Ija namsadeessoo (3rd person narrator): - Seenessaa seenicha keessatti hinhirmaannedha.
Ancootee
Oomishuu
Ancooten baayyinaan kan oomishamu godinaalee Wallaggaa keessatti. Ancooten baayyinaan kan facaafamu naannoo lafa ol ka'iinsisaa meetira 1300 - 2800 qabutti. Roobni ancootef mijatu 762-1016mm. Akka gabaasni Ministeera Qonnaa ibsutti, yeroo ammaa, ancooten lafa heektaara 6,526 ta'urratti kan oomishamu yoo ta'u qonnaan bultoota 45,232 ta'utu oomisha. Ancooten heektaara tokkorraa kuntaala 150-180 oomishama, kunimmoo oomisha moosee fi mixaaxisa wajjin wal gita.
Asoosama
Caacculee ykn Ruqoota Asoosamaa
- Seenicha halaala dhaabatee daawwachuun nutti hima.
- Gola seenee dhoksaa namfakkiilee gadi yaasuun dubbistootatti beeksisa.
ii. Beekumsa seenaatiin ija qooduu: Ija hunda beekii fi ija daanga’aa jechuun bakka lamatti qoodama.
Namfakkiilee asoosamaa ulaagaalee: ga’ee hojii, waldiddaa uumamuu fi amala isaan seenicha keessatti agarsiisaniin bakka adda addaatti qooduu dandeenya.
- Ijaarsa jaargochaa keessatti daandii baay’ee qaxxaamuru.
- Yeruma tokko mul’atanii hinbadani. Yeroo gabaabaa yoo turanis seenaa
hindagatamne raawwatanii darbu.
- Seenaan asoosama tokkoo isumarratti jalqabee isumarratti xumurama.
- Jaargochi asoosamichaa isarratti ijaarama. Kanaaf waa’een isaa jalqabaa hanga dhumaatti dubbatama.
-Seenaa asoosamichaa fuuldura deemsisuu keessattis hunda caalaa ga’ee guddaa taphata. Kanaaf namfakkiilee gurguddoo keessatti ramadama. Namfakkiilee gurguddoon hayyu duree qofa miti, namoonni hedduun jiraachuu danda’u.Hunda caalaa kan seenicha keessatti qooda fudhatu garuu hayyudureedha.
- Seenaa asoosama tokko keessatti, hayyudureen namfakkii tokko. Namfakkii tokkotu seenicha keessaa jalqabaa amma dhumaatti qaari’uun galma gaha.
- Namfakkiileen hiriyaa hayyuduree ta’an seenicha keessatti umurii dheeraa qabaachuun turuu danda’u. Isaan akkanaa kunneen hayyuduree osoo hintane, namfakkiilee gurguddoo jalatti ramadamu. Kanaafuu asoosamni tokko hayyuduree tokkoo olqabaachuu hindanda’u jechuudha
- Seenaan asoosamaa waldiddaafi walfalmii humnoota lamaati. Humnoonni kunis hayyuduree fi masaanuudha.
- Namoonni kaayyoo hayyuduree gufachiisuuf deemuun waldiddaa finiinsan masaanuu jedhamu. Kaayyoon isaanii inni guddaan nageenya hayyuduree sarbuu kaayyoosaa karaatti hambisuudha. Waanuma inni hojjetu gufachiisuuf deemu.
- Sababa nama dubbistoonni jaal’atan miidhuuf deemaniif, dubbistoota biratti baay’ee jibbamu.
Masaanuu ta’uu kan danda’an nama qofaa osoo hintaane, seera aadaafi duudhaa, balaa uumamaa ,du’a, dhukkubaa fi kkfdha.
- Amala dafanii haalatti of firoomsuu qabu.
- Namfakkiilee baay’ee hubatoo ta’anidha.
- Eessaa akka ka’anii fi eessa akka ga’an beeku.
- Haayyudureen amala jijjiiramaafi hubannaa gadi fagoo qaba. Masaanuunis akkasuma. Fakkeenya namfakkiilee jijjiiramaati.
- Wanta itti dhufu hinbeekan; raatuudha.
- Amallisaanii jalqaba, gidduufi xumura irratti tokkuma
- Adeemsa sana keessatti amala dhaabbataa qabu.
- Ilaalchi isaanii hinjijjiiramu; amantaan qabanis haala kamiinuu hingeeddaramu.
- Namfakkiilee xixiqqoon yeroo baay’ee amala kanaan mul’atu.
'''vii. Akkaataa''': - haala seenaan barreeffamee ittiin dhiyaatudha.
Sabbata Waaqaa
Sabbanni Waaqaa waan bokkaan yeroo roobu uummmamu yoo ta'u kan inni uummamus sababa ifti yeroo imimmaan bokkaan keessa darbuuf jedhu calaqqisuu fi yoo keessa darbeyyuu kallattiin isaa jallatuufi. Sabbanni waaqaa geengoo gartokkee halluu adda addaa qabudha. Sabbanni waaqaa faallaa kallattii biiftuun jirtutti uummama.
Moozaambik
Moozambiik biyya Afrikaa keessa jirtu.
Gome Riki Tu
Seenaa
Gome Riki Tu maqaa inni ittiin beekamu yoo ta'u, maqaan isaa kan maatiin baasaniif "Rikitu Israel Gabayo" (Eebla 14,1995 dhalate) artistii Oromoo sirboota ammayyaa baasun beekkamuudha. Gomeen beekkamtii guddaa kan horate, sirba albamii Isaa jalqabaa Namaa Gama jedhuun yoo ta'u, isa dura siboota qeenxees ni Qaba. Sirbootni isaa irra caalaatti Siyaasa irratti kan ijoo ta'aniidha. Gomeen gara addunyaa muuziqaatti kan makame sirba isaa qeenxee jalqabaa "Qoricha Roorroo" jedhu, kan bara 2020 keessa maxxanseeni dha. Gomeen kan dhalate magaalaa Naqamtee kan dhiha Oromiyaatti argamtutti yoo ta'u, bakki inni itti guddate ammoo dhiha Oromiyaa magaalaa Gullisoo tti. Barnoota isaas hanga qophaa'inaa ''highschool" tti, achuma dhiha Oromiyaa bakkoota garaaraatti hordofeera. Gomeen afaan dhalootaa Afaan Oromoo n cinatti Dabalataan Afaan Amaariffaa fi Afaan Ingiliffaa dubbachuu ni danda'a.
Sirboota Albamii fi Qeenxee
• Sirba Qeenxee Furgaatuu bara 2022. • Sirba Qeenxee Mammagaala bara 2022. • Albama Namaa Gama bara 2023.
Jechoota
Kan Na Qaluuf Natti Fiiges, Kan Na Qabuuf Natti Fiiges Bagan Arge.
DNA
Deoxyribonucleic Acid yokan DNA kan jedhamu kuni gosa Nucleic Acid yoo ta'u genetic instruction(meeshaa dhaalsanyii)guddina fi jireenya waantoota lubbuu qabaniif fayyadu of keessa qaba. Hojiin guddaan DNA oddeffannoo yeroo dheeraaf of keessatti kuusee qabata. DNA'n Blueprints wajjiin walitti madaalama, kunis DNA'n ajaja akkaataa qophii wantoota lubbiyyoo keessatti argaman kan biraa akka pirootiinii fi RNA molecules of keessaa waan qabuufi. Kutaan DNA kan odeeffannoo kana qabatan jiinii jedhamu.
Orbiiti
Orbiitiin ykn jeemni fiiziksii keessatti daandii golbaa wanti tokko naannoo tuqaa ykn wanta biraa dhiibbaa humna harkisa jalatti. Fakkeenyaaf, orbiitiin pilaaneetii naannoo urjii, akkuma naanneffannaa pilaaneetonni sirna aduu naannoo aduutti. Orbitoonni pilaaneetotaa yeroo baay’ee geengoo yookiin okokaawaa (bifa killee ) dha.
DNA
Akka keemikaalaatti yoo ilaalan DNA'n Polymer dheeraa yoo ta'u, of keessatti wantoota xixiqqoo Nucleotides jedhaman qabata. Nucleotidotni kun immoo, shukkaara fi "gareewwan foosfeetii Ykn phosphate group"n wallitti qabamani. Shukkaarri hundaa wajjin Baseotta afuurenni kessa tokko walitti qabame argamma.
Gudayyaa Biilaa
<mapframe latitude="9.286465" longitude="36.990967" zoom="2" width="200" height="100" align="right" />aana gudayyaa biilaa godinnaa wallaga bahaa keessaa tokkodha.
Inzaayimii
Inzaayimoonni si'eesitoota jiree yoo ta’an, isaanis adda durummaan pirootiinota irraa kan ijaaramaniidha. Walnyaatinsa keemikaalaa lubbu qabeeyyii keessatti uumamu haala mijeessuu fi to’achuu keessatti gahee murteessaa qabu. Inzaayimoonni molakiyuulota addaa olaanaa ta’anii fi caasaa addaa garsadee kan qaban yoo ta’u, kunis sabisteeretoota adda ta’an waliin akka hidhaman kan isaan dandeessisudha. Adda ta’uun kun boca dabalataa fi amaloota keemikaalaa iddoo sochii inzaayimii fi sabisteeretii irraa kan maddudha. Moleekiyuuliin sabisteeretii bakka sochii inzaayimii tokkoo keessatti yeroo seenu, kompileeksii inzaayimii-sabsteeretii uuma. walxaxni kun jijjiirama keemikaalaa kan raawwatu yoo ta’u, kunis jijjiirama sabisteeretiin gara oomishaatti ykn oomishaatti akka jijjiiramu taasisa.
Inzaayimoonni saffisa walnyaatinsa baayookeemikaalaa haalaan waan guddisaniif jireenyaaf barbaachisoo dha. Inzaayimoonni anniisaa hojiitti hiikuu walnyaatinsi tokko akka itti fufuuf barbaachisu gadi buusuun adeemsi baayoloojii saffisa mijaawaa ta’een akka uumamu dandeessisu. Osoo inzaayimoonni hin jiraatin, walnyaatinsi seelii barbaachisaa taʼe hedduun jireenya itti fufsiisuuf baayʼee suuta jedha ture. Inzaayimoonni adeemsa baayoloojii bal’aa keessatti hirmaatu, kunis bullaa’insa nyaataa, oomisha anniisaa, baay’ina DNA,fi walnyaatinsa pirootiinii dabalatee. Yeroo baay’ee walnyaatinsa sadarkaa filannoo olaanaa qabu substrate addaa ykn Gurminzaayimii tokkoof siyeesuu. Dambiin sochii inzaayimii orgaanizimii tokko keessatti tokkijjataa(homeostasis) eeguuf murteessaadha, sababiin isaas karaa meetaabolii irratti to’annoo sirrii ta’e kan hayyamuu fi yeroo fi bakka barbaachisutti walnyaatinsi akka uumamu waan taasisuufi.
Waraana Calanqoo
Waraanni Calanqoo lola loltuu Minilikii fi ummata Oromoo fi Hararii baha Itoophiyaa keessa jiraatan gidduutti bara 1887 godhamedha. Waraana kanarratti namoota baayyetu dhume. Dhumaatiin kuni hanga har’aatti Calii Calanqoo jedhamuun beekama.
Gootota woraana Minilik ummatarratti bane kana ofirraa qolachuuf waraana geggeessee duule tokko Bakar Waareeti. Bakar Waaree hoogganaa woraana Raaba Doorii ture.
Siidaa Yaadannoo
Siidaan yaadannoo nammota waraana kanarratti dhumaniif godina Harargee Bahaa keessatti, Calanqootti ijaarrameera. Siidan kunis bakka Oromoon kumaatamatti laakkawaman argamanitti Bitootessa 21, 2015 eebbifame. edited by ANTONIYOS NIGUSSIE
Oduu situdent oromo
An gaadiisa raagaa naajadhan baqataa oromotti bahaa afrikaa keesaa kan jiru
Ionizing Radiation
Ionizing Radiation kan jedhamu Particle yokan Wave energy qabu kan Atom fi Molecule Ionize tolchuu danda'u dha. Kunii immo energy particle yokan wave sunii irratti hunda'a malle lakkofsa particle yokan wave suni irratti hin hunda'u. particle yokan wave kuni waan bayyee ta'e qofaffi ionization geggesu hin danda'u, particle/wave iin suni energy barbachisaa ta'e qabachu qaba. Yoo ionizationiin kuni waan lubbu qabani irratti geggefame ajjesuu yokan immo DNA Cell warra kessatti argamanni hammessu danda'a. Yoo hin ijjesini immo ionizing radiationiin dhallotta yokan ijjolle nama sunii Mutant gochuu danda'a. Fakkeni gossa ionizing radiation kanfa dha - Energetic Beta Particles, Neutrons, Alpha Particles fi ''energetic Photons (UV fi UV olli). Energyiin ionize gochuffi barbadamu gossa atom yokan molecule irratti hunda'e jijjirama. X-rays fi Gamma Rayiin atom/molecule hunda ionize gochu ni danda'u. Far Ultraviolet, near ultraviolet fi Visible lightiin molecule diqqo ionize gochu danda'u. Microwave fi Radio Waveiin ionize gochu hin-danda'an kanafu Non-Ionizing Radiation jedhamu.
Visible Lightiin waan yerro tokkotti ifuufii moleculonni isanni ionize ta'anni yerro tokkotti jijjiramu. Kanaaf waan iffa kan dhoksuu fayyadamuni barbachisa. Fakkenaffi photographic film fi moleculotta tokko tokko kan Photosynthesis kessatti hirmattan.
Dracunculiasis
Dracunculiasis, akkasumas dhukkuba raammoo giinii jedhama (GWD), fallamamuu guinea wormtiin dhufa. Namoonnii dhukkuba kanaan kan faallaman yoo bishaan water fleas raammoo giiniitiin faallame dhuganii larvae. Jalqaba irratti mallattoon omaatuu hin mul’atu. Gara waggaa tokkoo booda, raammoo ishii dhaltuun gogaa itessuu waan jalqabduuf dhukkubsataan qaama isa ooqsisuu yookin gubuu jalqaba, yeroo baay’ee jilaa gadii. Itti aansudhaan raammoon torban muraasa keessatti qaama keessaa yaa’uu eegaltii. Wayita kanatti, deemuuf yookin hojjachuuf baay’ee rakkisa. Dhukkubichi yeroo baay’ee lubbuu dabarsuudhaan hin beekamu.
Lubbu qabeeyyii jiran keessaa ilma namaa qofa kan raammoo giinii tiin faallamuu danda’u. Raammoon giinii furdina milii meetira tokko anga lamaa fi dheerina milii meetira 60-100 qabdi (raammoon inni dhiiraa caalmatti gabaabadha). Qaama namaatin halatti hanqaaqun raammoo kanaa torban sadiif jiraachuu danda’a. Kana dura ilbiisota bishaan irraatin nyaatamu qabu. Hanqaaqun gara raammotti jijjiramuuf jedhu/laarvaan qaama ilbiisota bishaanii keessa ji’oota afuriif tora. Kanaaf dhukkubni kun otoon hin badin naannoo tokko turuuf waggaa waggaadhan nama qabuu qaba jechuudha. Qorannoon isaa yeroo baay’ee mallattoo fi dhukkubbii nama irratti mul’atu irratti hundaa’un kan geeggeeffamu ta’a.
Ittisuun durasanii sakatta’uudhaan yookin qorachuudhaan dhukkubsataan bishaan dhuguun akka hin madoofne ittisuudhaanii. Tarkaanfiwwan biraa: bishaan qulqulluu fayyadamuu yookin yoo bishaan qulqulluu hin taane dhinbiibanii fayyadamuu faa dabalata. Uccuu qulqullina qabuun dhinbiibu yeroo baa’ee ga’aadha. Bishaan dhugaatii faallame keemikaala temefos jedhamuunis hanqaaquu raammichaa irraa ni qulqulla’a. Qorichi yookin talaallin dhukkubicha ittisu hin jiru. Raammoo kana suuta suuta muka irratti maruudhan torban muraasa keessatti qaama namaa keessa baasuun ni danda’ama. Dhooqni madaa raammoo kanaan qaama namaarratti uumamu baakteeriyaadhan kulkuluu danda’a. Erga raammoon qaama keessaa ba’een booda dhukkubbiin ji’ootaaf itti fufuu danda’a.
Bara 2013 keessa dhukkubsattoota 148 tu gabaafame. Kun bara 1986 miiliyoona 3.5 turerraa kan gadi hir’ate tauu argisiisa. Tamsa’inni bara 1980 biyyoota 20 keessatti mul’achaa turerra amma gara biyyoota Afrikaa 4 gadii bu’eera. Biyyoonni dhukkubichi baay’ee itti mul’atu Afrikaa kibbaa/South Sudan. Dhukkuba kana dhabamsiisuf kan jalqabaa tatii jedhameetti eegama parasitic disease. Dhukkubni raammoo giinii yeroo duriirraa eegaleeti beekama. Baroota 1550 irraa eegalee yaalii fayyaa biyya Misiraa Ebers Papyrus, keessatti ni beekama BC. Jechi/maqaan “dracunculiasis” jedhamu Latin "jaalala dragon xiqqoo” irraa moggaafame,  maqaan raammoo giinii/"guinea worm" kan dhufe erga warrii Awuroopaa dhukkubicha biyya Guinea nannoo West Africa jaarraa 17ffaa keessa arganiin booda.  Sanyiin raammoo biraa kan raammoo giinii waliin walfakkatu beeladoota biraa irratti dhukkuba uumanis ni jiru.  Isaan kun mana irratti miidhaa hin geessisani.  Dhukkubni kun dhukkuba dagatame neglected tropical disease Keessatti ramadama.
Sahaaraa Dhihaa
Sahaaraa Dhihaa biyya Afrikaa keessa jirtu.
Sukkara ykn Kaarboohayidireeti
Kaarboohayidireetii Maalii?
Qabiyyee nyaataa kessaa isa tokko yoo ta'u aniisaa maddisiisuuf gargaara.
Wahiyyoota(elementoota) sadi irraa uumameee. isaanis oksijiinii, haayidroojinii fi carbonii dha. irra caalaa isaa biqiltoota magariisa irraa arganna. biqillotnii kuniinis kaarboohayidireetii bifa istaarchii kuusaanii qabuu. isaatrichiin karboohayidireetiin kuufame kun adeemsaa qophifaa ykn footoseenteesiisiitiin uumamuu. gama biraan ammoo kaarboohyidireetii sucrose(sukkaara nyaataa) irraa argachuun ni danda'ama. kaarboohayidireettin aanissaa 16KJ ta'uu maddisisuu danda'a.
Faayidaa Kaarboohayidireetii
Annisaa keennuuf
Qaama ijaaruuf
walqunnamtii lubbiyyoo ala ta’e
Oksidooreeduktaasii
Oksidooridaakteesiin gita inzaayimootaa walnyaatinsa si'eessuu  keessatti gahee bu’uuraa kan qaban yoo ta’u, walnyaatinsa reedoksii jedhamuunis beekama. Inzaayimoonni kunniin elektiroonota molakiyuulota gidduutti akka dabarsan haala mijeessa, kunis molakiyuulii tokko gara molakiyuulii kan biraatti akka jijjiiramu yoo ta’u, elektiroononni molakiyuulii arjooma irraa gara molakiyuulii fudhataatti dabarsuu danda’a. Oksidooreedaakteesii adeemsa baayoloojii murteessaa kan akka oomisha anniisaa, meetaaboliizimii fi summii balleessuu keessatti hirmaatu. Isaanis yeroo hafuura baafannaa seelii oksideeshinii molakiyuulotaa fi yeroo footosinteesii molakiyuulota hir’isuu dandeessisu. Dabarsa elektiroonii gidduu galeessa gochuu fi madaallii walnyaatinsa reedoksii eeguun, oksaayidiroodaakteesoonni daandii meetaabolii sirnaan akka hojjetan gumaachuu fi adeemsa seelii to’achuuf gargaaru.
Sukkara ykn Kaarboohayidireeti
Gosoota Kaarboohayidireetii
Sukaar-tokkee,Sukaar-lamee,Sukkaar-baayyee jedhamuun Qoodamuu.
Sukaar-tokkee
Afaan ingiliffaan (monosaccharide) jedhama.
Helsinki
Helsinki magaalaa guddoo Fiinlaandi fi Fiinlaandi keessatti magaala ummanni baayyee keessa jiraatu dha.
Gudar (magaalaa)
Gudar magaalaa Shawaa Dhihaa keessatti argamu yoo ta'u magaalaa guddoo aanaa Tokkee Kuttaayeeti.
Yugaandaa
Yugaandaa biyya Afrikaa keessa jirtu.
Buruundii
Buruundii biyya Afrikaa keessa jirtu.
1001 Dh.K.B
Bara 993 -994 Akka Lakkofsa habashaatti
Zimbaabuwee
President : Emmerson Mnangagwa
Tsahaay Tolasaa
Aadde Tsahaay Tolasaa (1931-2014), namoota fiigicha jireenya hafuuraa isaanii keessatti gatii gurguddaa kan hin irraanfatamne baasan keessaa tokko akka taate beekamaa dha. Abbaa ishee obbo Tolasaa Boruu fi harmee ishee aadde Do’ii Qinaaxxii irraa bara 1931 naannoo magaalaa Naqamteetti kan dhalatte Tsahaay Tolasaa, jireenya ishee keessatti gidiraa gurguddaa dabarsuu kan eegalte ijoollummaa ishee irraa jalqabdee turte. Abbaan ishee obbo Tolasaa Boruu waraana Xaaliyaaniif dirqisiifamee utuu hojjetuu summii nyaachifamee yeroo jalaa du’ee kaasee jireenyi maatii isaanii balaa irra bu’e. Haati Tsahaayfaa ijoollee ishee hundaaf akka abbaa fi haadhaa taatee yeroo murtaa’eef isaan guddistullee, dhukkuba daddarbaa yeroo sana ganda isaanii weeraree—taayifesiidhaan—Tsahaay mucaa waggaa 8 taatee utuu jirtuu ijoollee ishee bakkeetti dhiiftee jalaa duute. Yeroo kanaa eegalee gargaarsa ergamoonni Wangeelaa Siwidin ishee fi obboleessa isheef taasisaniin doormii mana barumsaa waldichaa seenanii barnoota ishee hanga kutaa 6ffaatti barachuu dandeesse. Boodas mana hidhaa keessa utuu jirtuu barumsa ishee itti fuftee kutaa 12ffaa xumurteetti.
1001 Dh.K.B
Bara 5387  Akka Lakkofsa Waqeeffatatti
Tsahaay Tolasaa
Buufata Ergamoota Wangeelaa sana keessa utuu jirtuu ture, yeroo jalqabaaf dargaggoo meetira 2 dheeratu—kan booda abbaa manaa ishee ta’uuf jiru—Guddinaa Tumsaa waliin kan wal argite. Lachuun isaaniis wal fuudhanii ijoollee horuudhaan, waggootaaf waliin jiraachaa turan.
Aadde Tsahaay Tolasaa, gaa’ela erga qabattee boodas yoo ta’e, qorumsa gurguddaa dabarsiteetti. Isaan kana keessaa muraasa qofa ibsuuf: Barreessaa walii galaa Waldaa Makaana Yesuus Itoophiyaa kan ture, Lubni Guddinaa Tumsaa deddeebi’ee hidhamuu fi gidirfamuun isaa, haadha manaa isaa Tsahaay Tolasaaf qorumsa guddaa ture. Dhuma irratti, Adoolessa 28, bara 1979 Waldaa Makaana Yesuus Uuraa’elitti, sagantaa Qo’annaa Macaafa Qulqulluu irratti tajaajilee erga raawwatee booda, haadha manaa isaa wajjin gara manaatti deebi’aa utuu jiranii, humna waraanaa mootummaa Dargiidhaan butamee fudhatameera. Guyyaa kanaa eegalee maatii isaa ijaan hin argiin hafuudhaan, sun ta’ee waggoota 13 booda, mootummaa Dargiidhaan akka ajjeefame baramee, reeffi isaa bakka itti awwaalamee baafamee, Waxabajji 27 bara 1992 kabajaan awwaalameera. Taateen kun, aadde Tsahaay Tolasaa fi ijoollee ishee hundaaf akka malee ulfaataa ta’uurra darbee, hawaasa Luba Guddinaan tajaajilaa ture hundaaf, oduu baay’ee gaddisiisaa ture.
Kun hundi ta’ee utuu jiruu, itti dabalaan, Lubni Guddinaa amantii isaaf wareegamee ji’oota ja’a booda, Guraandhala 2, 1980, humni waraanaa Dargii Tsahaay Tolasaa qabee mana hidhaa galche. Abbaa fi haadha malee kan hafan ijoolleen isaanii, ni bittinna’an. Filannoo biraa waan hin qabneef, isaan biyyoota adda addaatti imalanii jiraachuuf dirqaman. Guyyaa sanaa eegaltee aadde Tsahaay Tolasaa—Kiristoosiif jettee—mana hidhaa sana keessatti waggoota kudhan guutuu, dararama suukaneessaa dabarsite.
Mana hidhaa sana keessatti, wanta irra ciistu kan argatte hidhamtee yeroo dheeraa booda waan ta’eef, yeroo dheeraa lafa dilallaa’aa irra ciisteetti. Barreeffamoota lubni Guddinaan barreesse akka isaanitti kennitu, maallaqa qaban galii akka isaaniif taasiftu, namoota Guddinaan qunnamaa ture akka isaanitti himtuuf jecha, harka ishee dudduubatti hidhanii fannisanii reeban. Guyyaa inni fannifame sana Gooftaa Yesuusitti akkuma ga’isan, loltoonni Tsahaayittis ga’isanii, “Mee Yesuus kee dhufee si haa gargaaru kaa!” jedhanii, daran gidirsaniiru. Rukkuttaa gurguddaa ishee irratti raawwatame irraa kan ka’e, hamma dhumaatti kaleewwan ishee haalaan hojjechuu hin dandeenye. Namoonni haala sana keessatti ishee argan hundi, gadda guddaa irraa kan ka’e boo’aa turan. Aadde Tsahaay afaan isheetiin akkana jetteetti, “Gidiraa sana hundumaa keessatti waan fedhe ta’ullee, yeroo hundumaa Yesuus natti dhiyoo, dhiyoo akka jirun hubadhe!”
Dhiphina hamma sana ga’u yeroo dabarsite aadde Tsahaay Tolasaa, gooftaa kadhachuutti booddee deebitee hin beektu. Haaluma sana keessatti, hidhamtoota isaan kaaniif Kiristoosiin dhugaa baatee, isaaniif kadhattees namoota hedduu gara fayyinaatti fiddeetti. Yeroo sana Macaafa Qulqulluu baatanii argamuun, adaba guddaaf kan nama saaxilu ta’ullee, isheen garuu namoonni nyaata isheef geessan meeshaa nyaataa sana jala dhoksanii, Macaafota Qulqulluu akka isheef fidan taasisuudhaan, namoota hedduuf Macaafa Qulqulluu hirteetti. Akkasummaas luba Biraanuu jedhamu waliin hidhata godhachuudhaan, dhiirota mana hidhaa jiraniif Macaafa Qulqulluu ergitee, namoota hedduu biraan Wangeela geesseetti. Ofii dararamaa fi gidiraa guddaa dabarsaa, namoota itti dukkanaa’e hedduuf immoo, sababa fayyinaa ta’uu dandeesseetti. Yeroodhuma kana keessa, dhukkubni daddarbaan koleeraa fi TB’ n ka’ee, namoota hanga 900 ta’an yeroo fixu, heyyama addaa baafachuudhaan gara kutaa warra dhiiraa seentee, tajaajila fayyaa laachaa akka turte, namoonni dhukkuba kanaan qabaman hedduun dhugaa ba’aa turan. Akkasumas dubartoota qalbiin isaanii darbe, mana hidhaa keessatti tajaajila addaa kennaafii turteetti. Turtii ishee waggaa 10 keessatti, dubartoota ulfa ta’anii hidhamanii turan 57 deessifteetti, ijoollee xixiqqoo hedduu mana hidha keessatti dhalatan guddisteetti. Gocha isheen gochaa turtee irraa ka’uudhaan, yeroo isheen walaba baatee hidhaa irraa hiikamtu, namoonni mana hidhaa keessatti hafanii fi poolisoonni mana hidhaa sanaa gadda guddaadhaan: “Maaltu nu sooraa? Maaltu nu barsisaa?” jechuudhaan hedduu boo’aa turaniiru. Mana hidhaadhaa erga baatee boodas bu’uura isheen lafa keesseen, hanga har’aatti tokkummaan obbolootaa Prison Fellowship jedhamu akka hundaa’uuf sababa taateetti.
Maalummaa Kiristaanummaa haalaan kan hubatte, gootni Wangeelaa aadde Tsahaay ittuma fuftee akkana jette: “Kiristaana ta’uun gidiraa fudhachuu jechuu dha. Kiristoos nuuf dhiphateera. Gooftichi erga dhiphatee, duuka bu’oonni isaas sanarraa waan adda ta’e eeggachuu hin qaban. Ani isa duukaan bu’e.”
Waggoota 10 mana hidhaatti dararamaa turte sana keessatti, waa’ee abbaa manaa ishee isa ukkaamfamee fudhatamuudhaan achi buuteen isaa dhabamee, akkasumas waa’ee ijoollee ishee warra jalaa bittinna’anii—waa’ee Kuulanii, Aster, Leensaa fi Amantii yaadda’aa turte. Guyyaa tokko mana hidhaa sana keessaa baatee, abbaa manaa ishee waliin akka wal agartus abdachaa turte. “Abdii kutuu hin barbaanne!” jettee isa kana ibsiteetti.
Guyyoota dukkanaa sana hunda keessatti, ejjennoon isheen du’aaf qabdu ajaa’ibsiisaa kan ture aadde Tsahaay Tolasaa, yoo duute gara gooftaa ishee akka deemtuu fi, sanaaf immoo qophooftuu akka turte seenaa isheerraa hubachuun ni danda’ama. Obboloota gooftaatti turan, kan ishee wajjin hidhamanii turanis yaaduma kanaan jajjabeessaa turteetti. Ergamaan Phaawuloos ergaa isaa warra Filiphisiyuusiif barreesse keessatti, duuti bu’aa isaa akka ta’ee fi, Kiristoos immoo jireenya isaa ta’uu isaa akkuma ibse, aadde Tsahaay Tolasaas ilaalcha akkanaa qabdi turte. Raawwattee du’a kan hin sodaanne, ittumaa isa isheef jedhee lubbuu isaa kenne Kiristoosiin simachuuf dheebuu guddaan keessa ishee akka ture hubachuun ni danda’ama.
Aadde Tashaay, kitaabashee bara 1990 keessa afaanota Awurooppaa adda addaa 11-n maxxanfamee ba’e keessatti, cimsitee waamicha wangeelaaf Gooftaa biraa qabdu dubbatti. Ergamaa Wangeelaa biyya Siwidinii Luba Baakluundi jedhamu wajjin, baadiyyaa naannoo Naqamtee keessa jiran keessa deddeemtee, waldoota bu’uuressaa turteetti. Dhaala lafa-bunaa warra ishee irraa argatte, waldaan akka irratti bu’uureffamtu laachuudhaan, bal’ina Wangeelaa naannoo sanatti adeemsifamaa ture keessatti, shoora guddaa gumaachiteetti.
Jaallalli Yesuus Kiristos keessa ishee guutee irraa dhangal’ee jennaan, akkana jettee Waaqayyoof kakuu galte –“Mucaa angafni koo yokaan abbaan manaa koo luba ta’anii si haa tajaajilaniif siif kenneera.” Seenaan Luba Guddinaa Tumsaa, wareega sana keessaa madda. Gaafa filannoon ogummaa qorichaa barachuu isaaf dhiyaate, “Lakki wareegan qaba, Luba taata” jettee tajaajila yeroo guutummaatti kan isa jajjabeesse ishee dha.
Waldaan baroota booda qe’eeshee keessatti bu’uureffamte—bu’aa kakuu mana hidhaa keessatti, Gooftaan abjuun itti mul’atee isheef kakateeti. Dukkana limixii keessa, ija aduu otuu hin argiin iddoo isheen ji’oota 13-f hidhamtetti, iddoo reebicha hamaa irraa kan ka’e qaamni ishee madaa’ee raamma’etti, iddoo dilallaa’aa isheen uffataaf afata hin qabnetti, achitti Yesuus itti mul’atee, gaaf tokko hidhaa keessaa ishee baasee qe’ee waldattiin keessa dhaabattee jirtu akka isheef kennuu itti dubbate. Kakuun sun dhiibuu du’aa keessatti, waggoota 10 guutuu mogolee ta’ee ishee jiraachise.
Mana hidhaa keessaa baanaan obboloota kadhatan wajjiin, halkaniif guyyaa kadhachuu itti fufte. Warri bara sana ishee waliin kadhachaa turan yeroo ragaa ba´an, “Mata dureen ishee har’aa fi borii manni koo mana kadhannaa akka ta’u …” kan jedhu akka ture ibsaniiru. Abbaan kakuu yaroon isaa yeroo ga’u kakushee raawwateefii, waldaan Amantoota Biiftuu Bolee Makana Yasus qe’eeshee keessatti bu’uureffamte. Sagalee afaan Raajicha Isaayyaasiin dubbatame, waldaan kun ittiin haa geggeeffamuuf jettee isheen kennite akkas jedha:
Bu’aa mixuu fi gidiraa bara dheeraa ta’ee akkuma hawwii isheetti, waldaan Biiftuu Boolee dachaa fi gaarreen Oromiyaa irra dabartee, addunyaa irratti ifaa jirti. Hawwii fi abjuun Aadde Tsahaayi Tolasaas, dhaloota haaraa kumaa fi kitila keessaan galma ga’aa jira. Jireenya ija danuu naqate kanaaf hin boo’amu, hin gaddamus! Ni hawwama, ni ayyaaneffama malee!
Walumaa galatti, mana hidhaa keessa turtii waggoota kudhanii booda, Fulbaana bara 1989, haala nama ajaa’ibuun bilisaan gad dhiifamtee, gara manaatti deebiteetti. Abbaa manaa ishee Luba Guddinaa Tumsaa deebitee ijaan arguuf carraa dhabdus, ijoollee ishee isaan kaan waliin, hamma guyyaa itti lubbuun ishee gara gooftaa deemtee kanatti, jiraachaa turteetti. Jaarmayaan ‘Gudina Tumsa Foundation’ jedhamu kan ijoollee isheen hoogganamuun yeroo hundeeffames bu’uuressitoota keessaa tokko ta’uudhaan shoora ol-aanaa taphatteetti. Gumaacha ol aanaa jaarmayaa kanaan saba isheef taasifame argitees itti gammaddeetti.
Gidiraa isheen wangeelaaf jettee fudhatte, dararama isheen amantii ishee eeggachuuf ittiin miidhamte, gatii guddaa isheen baafte hunda, seenaan ni yaadata. Kitaabni seenaa jireenyaa ishee guutuu qabate, kan jalqaba afaan Noorweyiin barreeffamee amma immoo gara Afaan Oromoo, Afaan Amaaraa, fi Afaan Ingiliziitti hiikames, yeroo gabaabaatti maxxanfamee dubbiftoota ni qaqqaba. Achi irraas dhaloonni seenaa guddaa isheen dabarsite wal harkaa fuudhee dubbisa. Seenaan sammuu qaba—hamma dhumaattis aadde Tsahaay Tolasaa ni yaadata! DA'ANNOO IMMIRUU ttin.
Baacoo
Baacoon afoolaa Oromoo kessaa kan nama bashanansiisuu fi boharsuu dha. Namoonni baay'ees Akka armaan olitti ibsameen ittin boharuuf,ittin bashnanuuf,ittin barachuu fi kkf fayyadamu.
Kirgistaan
Kirgistaan biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Oduu Harraa
{|cellspacing="3" class="europetable" width="100%"
<br style="clear:both;" />
የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ
የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በክፍል ውስጥ የሙቀት እና ቅዝቃዜ መጠን ለማጠንከር የሚያገለግል የማያያዣ ስርዓት ነው፡፡ ይህም ለፖርትላንድ ሲሚንቶ በአማራጭነት የቀረበ ከአካባቢ ጋር ጥሩ ግንኙነት ያለው ምርት ነው፡፡ በብዙ የሂንዱ ቤተመቅደሶች ውስጥ በአገልግሎት ላይ ውሎ የነበረ ሲሆን እነዚህም ከሺህ አመታት በላይ እድሜ ያላቸው ናቸው
Oduu Harraa
Sports
Oduu sportii ballinaan dubisuuf kana banii.
የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ
አመራረት
የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች ከፖርትላንድ ሲሚንቶዎች በፍጥነት ለማዳን የተሰሩ ናቸው፡፡ የተወሰኑት ውህዶች በ24 ሰዓታት ጊዜ ውስጥ ከፍተኛ ጥንካሬያቸውን ያገኛሉ፡፡ ይሁን እንጂ በመቀላቀያ ፋብሪካ ውስጥ መቀላቀል እንዲችሉ በዝግታ መሰራት አለባቸው፡፡ ይህም ለስራውም ሆነ ወይም በአርማታ ማቀላቀያው ለማቅረብ ነው፡፡ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በስሊኬት አለት ላይ ከተመሰረቱት ኮረቶች ጋር ጠንካራ የኬሚካል ቦንድ የመፍጠር ችሎታ አለው፡፡ በመጋቢት 2010 በዩኤስ የፌዴራል ትራንስፖርት የፍጥነት መንገድ አስተዳደር መምሪያ ጂኦፖሊመር አርማታ የተሰኘውን ቴክ ብሪፍ ለቅቆ የነበረ ሲሆን ይህም እንዲህ ይላል ፡፡"ሁለገብ የሆነ፣ ወጪ ቆጣቢ የሆኑ እና እንደ ፖርትላንድ ሲሚንቶ መቀላቀል እና ማጠንከር የሚችሉ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች የትራንስፖርት መሰረተ ልማት እና የግንባታ ኢንዱስትሪውን የግንባታ ደረጃ ማሻሻያ፣ ለውጥ እና ማሳደጊያ ሆኖ ሊወክል ችሏል፡፡"
የጂኦፖሊመር አርማታ
ጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በሚለው እና ጂኦፖሊመር አርማታ በሚሉት ቃላት መካከል ሁልጊዜም ውዝግብ አለ፡፡ ሲሚንቶው መያዣ ሲሆን አርማታ ግን ሲሚንቶውን ከውሃ ጋር በመቀላቀል እና በማጠናከር የሚገኝ የቅልቅል ምርት ውጤት ነው፡፡ (ወይም በጂኦፖሊመር ሲሚንቶ አገላለጽ የአልካላይን) እንዲሁም የድንጋይ ኮረት ውህድ ነው፡፡ የሁለቱ ምርቶች (ጂኦፖሊመር ሲሚንቶ እና ጂኦፖሊመር አርማታ) መሳሪያዎች በተለያዩ በአለም አቀፍ ደረጃ የሚገኙ ገበያዎች ውስጥ ይገኛሉ ፡፡
ኬሚስትሪ፡ የፖርትላንድ ሲሚንቶ እና የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ
ግራ፡ የፖርትላንድ ሲሚንቶ (ፒሲ) የካልሲየም ስልኬትን ወደ ካልሲየም ስልኬት ሀይድሬት (ሲ-ኤስ-ኤች) እና ፖርትላንዳይት፣ Ca (OH)2 በመቀየር ማጠናከር, Ca(OH)2.
ቀኝ፡ የፖሊመር ሲሚንቶውን (ጂፒ) ፖታሺየም አሊጐ (ሴሊየት ሲሎክሶ) የተባለውን የፖሊ ማቀዝቀዣ እና ማጠንከሪያ ወደ ፖታሺየም ፖሊ (ሲሊየት ሲሎክሶ) በመቀየር በተገናኘ ትስስር በኩል ማጠናከር ነው፡
በአልካላይ የሚሰሩ መሳሪያዎች እና የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች
በእርግጥ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ አንዳንድ ጊዜ በስህተት በአልካላይ የሚሰራ ሲሚንቶ እና አርማታ ተብሎ ይገለፃል፣ ከ50 አመታት በፊት በቪ.ዲ. ግሉሆቭስኪ በዩክሪን በቀድሞ ሶቪየት ህብረት ውስጥ የተሰራ የምርት አይነት ነው ፡፡ እነዚህን በዋናነት የአፈር ስልኬት አርማታዎች እና የአፈር ሲሚንቶዎች ተብለው ይታወቁ ነበር፡፡ ምክንያቱም የፖርትላንድ አርማታ ሲሚንቶዎች በጐጂው የአልካላይ እና ኮረት ውህድ፣ በተቀላቀለ የኤኤአር ወይም ከኤኤስአር ጋር በተቀላቀለ የአልካላይ ሲልካ ውህድ ሊጐድ የሚችሉ ሰለሆነ ነው /ለምሳሌ የሪለም ኮሚቴ 2019- ኤሲኤስ በአርማታ መዋቅር ባለው የኮረት ውህድ የተቀመጠውን ይመልከቱ ፡፡ አልካላይ አክቲቬሽን የሚለው ቃል በሲቪል መሃንዲሶች ላይ አሉታዊ ተጽእኖ አለው፡፡ ይሁን እንጂ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች በጥቅሉ እነዚህን የሚጐዱ ውህዶች አያሳይም (ከዚህ በታች በውህዶች ውስጥ ያለውን ይመልከቱ) ትክክለኛ የመቀላቀያ ኮረት ሲመረት የጂኦፖሊመሮች በአሲዳዊ ምርት ውስጥ ሊሰሩ የሚችሉ ሲሆን ከዚህ በይበልጥም እነርሱን ከኤኤኤም በመለየት ይሰራል፡፡ በተጨማሪም በአልካላይ የሚሰሩ ምርቶች ፖሊመሮች አይደሉም ፡፡ ስለዚህ ፖሊመር ተብለው ሊጠሩ አይችሉም ወይም ስህተት ሊሆኑ አይችሉም፡፡ በእርግጥ የፖሊመር ኬሚስትሪ ከካልሺየም ሀይሬድት ወይም ፕሪስፒቴት ኬሚስትሪ ጋር ሲነፃፀር በእጅጉ የተለየ ነው፡፡ ይሁን እንጂ በርካታ የሲሚንቶ ሳይንቲስቶች በአልካላይ ከሚሰሩ መሳሪያዎች ወይም በአልካላይ ከሚሰሩ ፖሊመሮች ጋር የተገናኘውን ቃላት ማስተዋወቃቸውን ቀጥለዋል፡፡ እነዚህ የሲሚንቶ ምፃረ ቃላት ኤኤኤም ሲሆኑ ይህም በአካላይ የሚሰሩ ዝቃጮች፣ በአልካላይ የሚሰሩ የከሰል ብናኝ አፈር እና የተለያዩ የሲሚንቶ አሰራር ስርዓቶችን በተለየ ሁኔታ የያዘ ነው፡፡ (የሪለም ቴክኒካል ኮሚቴ 247-ዲቲኤ ይመልከቱ)፡፡
ተጠቃሚው የሚገለገልባቸው ጉዳት የማያደርጉ የአልካላይን ሪኤጀንቶች
ጂኦፖሊመራይዜሽን በመርዛም የኦርጋኒክ ውህዶች ላይ የተመሰረተ አይደለም ነገር ግን በውሃ ላይ ብቻ የተመሰረተ ነው፡፡ አደገኛ ሊሆኑ የሚችሉ የኬሚካል ቅመማ ቅመሞችን የሚፈልግ ሲሆን ስለዚህም የተወሰኑ የደህንነት መጠበቂያ ህጐች ያስፈልጉታል፡፡ የደህንነት መጠበቂያ ሕጐቹ የአልካላይን ምርቶችን በሁለት ጐራ ይመድቡታል፡፡ ይህም የሚያዝጉ ምርቶች (እዚህ ውስጥ ሆስታይል ተብለው የተገለፁ) እና የሚገነፍሉ ምርቶች (እዚህ ውስጥ ጉዳት የማያደርሱ ተብለው የተገለፁ ናቸው) ሁለቱ አይነቶች በአርማዎቻቸው ይታወቃሉ፡፡
በአለት ያለ የተመሰረተ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ
የተወሰኑ MK-750ምርት ከተመረቱት የቮልካኖ ውጤቶች የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ጋር እንዲሁም በቀላል ዝቃጭ ላይ ከተመሰረተው የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ በላይ ዝቅተኛ የካርቦን ልቀት ባላቸው እና የተሳለ ምርት ባላቸው ውጤቶች መተካት፡፡
በብናኝ አፈር ላይ የተመሰረቱ  የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች
በኋላም በ1997 በዝቃጭ ላይ  በተመሰረተው የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች ላይ በተካሄዱ ስራዎች በሌላው በኩል በመገንባት እና እንዲሁም ደግሞ በአንዱ በኩል ከዚኦላይትስ ስሪት በተገኙ በአፈር ብናኝ ላይ በመገንባት እነ ሲሊቨር ስትሪም እና ቫን ጃርስቬልድ እንዲሁም ቫንዴቨንተር በብናኝ አፈር ላይ የተመሰረቱትን የጂኦፖሊመሪክ ሲሚንቶዎችን ለመፍጠር ችሏል፡፡ እነ ሲልቨርስትሪም 5,601,643  የዩኤስ የፈጠራ ባለቤትነት ፍላይ አሽ ሴሜንቲሺየስ ማቴሪያል እና የምርት አሰራር ዘዴ በሚል የተመዘገበ ነው፡፡
Uzbeekistaan
Uzbeekistaan biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Sung Jae-gi
Bara 2013, he was suicide in Seoul.
የጂኦፖሊመር ሲሚንቶ
ንጽጽራዊ የሀይል አገልግሎት
የብረት ማቅለጫ ዝቃጭ መኖሩ  ያለ ክፍል ቴምፕሬቸር ለማጠንከር እና የመካኒካል  ጥንካሬውን ለመጨመር ይረዳል፡፡
በጣም ተመራጭ በሆነው ሁኔታ - በተረፈ ምርትነት መልክ የሚገኝ ዝቃጭ - በአለት ላይ የተመሰረተውን የፖሊመር ሲሚንቶ ማምረት ከፖርትላንድ ሲሚንቶ ጋር ሲነፃፀር የሚያስፈልገው የሀይል መጠን 59 በመቶ ይቀንሳል፡፡ ዝቅተኛ ተመራጭነት ባለው ሁኔታ ደግሞ የዝቃጭ  ማምረቻው - ቅነሳው 43 በመቶ ይደርሳል፡፡
Tምንም አይነት ተጨማሪ ሙቀት  አያስፈልጋቸውም፡፡  ስለዚህም  ስሌቱ ቀላል  ነው፡፡ ይህም በብናኝ አፈር ላይ ለተመሰረተው የአንድ ቶን ሲሚንቶ የሚለቀው የካርቦንዳይኦክሳይድ መጠን ከ0.09 እስከ 0.25 ቶን ሲሆን ይህም  ማለት የካርቦንዳይኦክሳይድ ልቀቱን ከ75  እስከ 90 በመቶ  በሚያክል መቶን ይቀንሳል  ማለት  ነው፡፡
ለደረጃዎች የሚያስፈልገው ነገር
በሰኔ 2/2012 እ.ኤ.አ ኤኤስቲኤም ኢንተርናሽናል ASTM Internationalየተባለው ተቋም (የቀድሞው የአሜሪካ የምርመራ እና የአፈር፣ ኤኤስቲኤም ማህበር) በጂኦፖሊመር መያዣ ሲስተሞች ላይ ሲምፖዚየም አዘጋጅቶ  ነበር የሲምፖዚየሙ መግቢያ እንዲህ ይላል፡ ለፖርትላንድ ሲሚንቶ የአፈፃፀም ማብራሪያዎች ሲፃፉ ፖርትላንድ ያልሆኑ መያዣዎች የሚታወቁ አልነበሩም፡፡ እንደ  ጂኦፖሊመሮች የመሳሰሉ አዳዲስ መያዣዎች በከፍተኛ ደረጃ ምርምር ተካሂዶባቸው እንደ ልዩ ምርቶች በገበያ ላይ ውሎ በመዋቅራዊ አርማታ ላይ አገልግሎት ላይ ውሏል፡፡ ይህ ሲምፖዚየም የኤኤስቲኤም ተቋም ያሉትን የሲሚንቶ ደረጃዎች  አቅርቦት ከግምት እንዲያስገባ ይህም በአንዱ መንገድ ተጨማሪ  የጂኦፖሊመር መያዣዎችን ለማግኘት ውጤታማ ስራ እንዲሰራ እንዲሁም በሌላ መንገድ እነዚህን ምርቶች ለሚጠቀሙ አካላት አስተማማኝ ጥበቃ ለማቅረብ እድል እንዲሰጠው ታስቦ  የተካሄደ ነው፡፡ ያሉት የፖርትላንድ ሲሚንቶ ደረጃዎች ከጂኦፖሊመር ሲሚንቶ ጋር የሚሄዱ አይደሉም፡፡ በልዩ ኮሚቴ ሊፈጠሩ ይገባል፡፡ ነገር ግን ይህንን ለማድረግ ደረጃቸውን የጠበቁ የጂኦፖሊመር ሲሚንቶዎች መገኘት አለባቸው፡፡ በአሁኑ ጊዜ እያንዳንዱ ባለሙያ በሀገር ውስጥ ሕግ ላይ በመመስረት የራሱን አሰራር ዘዴ ማቅረብ ያለበት ሲሆን ይህም በምርቶቹ (ቆሻሻዎች፣ ተረፈ ምርቶች ወይም የተጣሉ ምርቶች)  ላይ በመመስረት ነው፡፡ ትክክለኛ የጂኦፖሊመር ሲንቶን ምድብ ለመምረጥ የሚያስፈልግ ነገር አለ የ2012  የጂኦፖሊመር ስቴት ጥናትና ምርምር ሁለት ስሞቻቸው ከዚህ በታች  የተጠቀሱ  ምድቦችን እንደ ሀሳብ አቅርበዋል፡፡
Taajaakistaan
Taajaakistaan biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Moosii
Biqiltoonni moosii (saaphuyyee/waabara) biriyoofaayitoota ta’anii baalaafi jirma salphaa ta’e qabu. Garuu sirna tishuu vaaskularii hin qaban. Kanaafuu, jirma, baalaafi hidda dhugaa ta’e hin qaban. Kilooroofilii waan qabaniif footoosinteesisii ni gaggeessu. Caasaa hidda fakkaatu kan bishaan biyyee keessaa xuuxuu raayizooyidii(hidda maarqoo) jedhamu qabu. Iddoo jiidhinni jiru, gaaddisa jala, kattaa irra, jirma mukaa gurguddaa irraafi ala baaxii manaa irratti biqilannii jiraatu.
Yaayaa Herregaa
Yaayaan herregaa ( Afaan Ingilizii : Mathematical logic) damee Yaayaa ti.
Teeridoofaayitoota
Teeridoofaayitaan biqiltoota sanyii hin qabne ta’anii qaamni isaanii jirma, baalaafi hiddatti kan qoodamedha. Biqiltoonni teeridoofaayitaa sirna tishuu vaaskularii waan qabaniif biqiltoota biriyoofaayitoota caalaa fooyya’oo dha. Biqiltoonni teeridoofaayitaa jirma, baalaafi hidda dhugaa qabu. Biqiltoota daraaraa maleeyyii jalatti ramadamu. Fakkeenya isaanii keessaa tokko beekamoon kaarrolee dha.
Tullu bollo twon abay mulugeta
the center of ABBA JIFFAR AND SHAGAR
LANCHIM QAN ALE
SIIFIS BIFTUN NI BATI
Impaayera Itoophiyaa
Impayeera Itoophiya (Amaariffa: የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥተ, Mängəstä Ityop'p'ya), Abisiiniyaas nijedhamti, impaayera Eertiraa ammaa fi walakkaa gara kaabaa Itoophiya of keessatti qabatudha. Impaayerri kun tilmaamaan 1137 (ka'umsa Zaaguwee) kaasee hanga 1975 mootin fonqolchan hangoorra ari'ametti ture.
Tarkimeenistaan
Tarkimeenistaan biyya odolaarraa hundoofte kan Eshiyaa bahaatti argamtu.
Karroolee
Kaarroleen (Afaan ingiliffaan:- Fern) biqiltoota sanyii maleeyyii sirna tishuu vaaskulaarii qabanidha. Akkasumas jirma, baalaafi hidda dhugaa ta’e qabu. Qaama kaarrolee keessaa sirriitti kan mul’atu baaladha. Baalli kun firoondii(Baalkarroo) jedhama. Kaarroleen baala isaanii jalaa qaama soorasii jedhamu qaba. kunis waanta dhukee fakkaatu ispoorii (dhukkee ykn qummee) jedhamu of keessaa qaba. Jirma biyyee keessaa Raayizoomii(Amichoo) jedhamu qaba. Kaarroleen gaaddisa jala, jirma muka gurguddoo irraa fi laggeen keessa jiraata.
Miilixinximna
Miilixinximni (Afaan ingliffaan:- Arthropoda) Murna isa guddaa sanyiilee gara kuma dhibba sagal kan qabu dha. Isaanis bishaan keessa kan jiraatan, kan lafa irraa ykn illee  maxxantoota ta’uu danda’u. Isaanis Miila mitika ykn Buusaa maxa'a (appendages jointed) fi lafee alaa (exoskeleton) chitinous qabu.Murni kun gita gurguddoo hedduu kan of keessatti hammate yoo ta’u, gita ilbiisoota kan of keessaa qabu yoo ta’u kunis mataan isaa kutaa guddaa gosa bineensotaa addunyaa kanaa bakka bu’a. Dandeettii bakka jireenyaa hunda keessatti jiraachuu qabu.
Amaloota
Qaamni isaa Baqqaansadee (triploblastic), mumurramaa, fi Walqixxee garlamoo (bilaterally symmetrical) dha.
Sadarkaa gurmaa’ina sirna qaamolee agarsiisu.
Qaamni mataa, Qomaa fi garaa jedhamee qoodama.
Qaamni isaanii Miila mitika ykn Buusaa maxa'a kan qabu yoo ta'u kunis sochii qaamaa keessatti gargaara.
holqa siilamii dhiigaan guutameera.
Sirna marsaa dhiigaa banaa qabu.
Mataan ija walxaxaa lama qaba.
Lafee alaa kan  chitin irraa hojjetame.qabuu
Akeekkoo
Akeekkoo ykn Lalleefamaa(Theorem), herregaan ykn yaayaadhaan yeroo hiikamu, hima seera Yaayaa fayyadamuun mirkaneessine jechuudha. Wanti nuti mirkaneessinu dhugaa ykn dhugaa biroo Yaayaadhaan walitti makuudha. Himoonni herregaa fi Yaayaa yeroo baay’ee mala Yaayaa hirkataa fayyadamuun mirkanaa’u. Sababni kanaas himawwan dhugaa hima bu’uuraa irraa kan hojjetaman yoo ta’u, sana booda hima hima sana irratti hirkate ta’uu isaaniiti.
Miilixinximna
Amaloota
Miilixinximoonnii lafa irraa karaa ujummoolee Malpighian  kan bahu yoo ta’u kanneen bishaan keessa jiraatan ammoo karaa ujummoo magariisaa ykn xanacha koo'akzaaliin ba’u.
Isaanis saala tokko kan ta’an yoo ta’u, walhormaanni alaa yookaan keessaa ta’a.
Sirna bullaa’insa nyaataa haala gaariin guddate qabu.
Isaanis karaa qaama waliigalaa ykn ujummoo qillensaan hafuura baafatu.
Qaamolee miiraa kanneen akka rifeensa, anteenaa(saanfila), ija salphaa fi xaxama, qaamolee dhageettii fi istaatoosiistii of keessaa qabu.
Gita Gosa qeensanqabduu (Crustacea)
Isaanis kan bishaan keessa jiraatan, kan lafarra jiraatan ykn  maxxantuu ta’aniidha.
Mataan fi qomaa wal makaa kan Qommataa ykn Matqoma (cephalothorax) jedhamuun beekamu qabuu
Hargaansuun karaa Qurxumarganaa ykn bishkargansiisaa (gills) ykn fuula qaama waliigalaatiin uuma.
Qaamni isaas kaaraapaasii guddaa tokkoon kan haguugamedha.
Anteenaa lamaa fi maxa'a ykn miila shan qabu.
guddina al-kallattidha. Sadarkaan jissaa ni argama.
Fkn, Daafniyaa, Paalemon
Subphylum Crustacea gita ja’atti qoodama-.
Biraankiipoodaa
Remipedia
Cheflocarida
Maxillopoda
Malaakoostiraakaa
Miildanuuwwan (Myriapoda)
Isaan kun irra caalaan isaanii kan lafawoo.
Qaamni isaa mummuramaa kutaalee hedduu qaba.
Mataan kun anteenaa, a'ama cimdii lamaa fi ija salphaa cimdii lama qaba.
Miila hedduu of keessaa qabu.
Hidhii afaanii inni gubbaa epistome fi labrum kan of keessaa qabu yoo ta’u, hidhiin gadii ammoo a'amolii lama of keessaa qaba.
A'amgadii lama afaan keessaatti ni argamu.
Isaanis karaa ujummoo qileensaatiin kan hafuura baafatan yoo ta’u, usaansii isaanii ammoo gama ujummoowwan maalpigiyaaniitiin bu'a.
Miiljahee(Hexapoda)
Qaamni mataa, qoma fi garaa jedhamuun adda baafama.
Mataan akroonii muraa duraa qaba.
Qomni muraa sadiitti qoodama.
Garaan muraa 7-11 qaba.
miila mitikaa cimdii sadii qabuu
Ija mirroo/walxaxaa lama qaba
Isaanis karaa bishkargansiisaa fi ujummoo qileensaan hafuura baafatu.
usaansii isaanii gama ujummoowwan maalpigiyaaniitiin ba'a
Fkn, bokee, Awwaannisni, tisiisa.
citamurna Hexapoda gita lamatti qoodama:
Ilbiisota
Entognatha(A'amkeessoo)
Cifgaanfa ykn gosaarroo ykn gosorbobbiisaa (Chelicerata)
Qaamni gara qommataa fi garaatti adda baafama.
Anteenaa ykn saanfila hin qaban
Garaan isaanii muraa 13tti qoodama.
miila mitika cimdii afur qabuu
Isaanis karaa ujummoo qillensaan ykn bishkargansiisaan hafuura baafatu.
ujummoolee maalpigiyaanii jedhuu kan usaansaaf gargaaruu qabuu
fkn: Daarabaaftuu, qaajibbuu
Cifbaattuu (Onychophora)
Isaan kun miilixinxima hamma xiqqaa, lafarra jaratanida.
Qaamni kutaa kutaadhaan qoodama.
usaansii karaa nephridia gaggeffama ta’a.
Isaanis karaa ujummoo qileensaa hafuura baafatu.
Eeshiyaa
Baayyinaan Heemisfara Bahaa fi Heemisfara Kaabaa, Eeshiyaan lafa Afrikaa-Yuraashiyaa jedhamtee beekkamti, Dhihi Eeshiyaa yeroo booda Yuurooppiin walitti qabateera. Kan itti argamus Baha Suwiiz Kaanaalii, Baha Tulloota Yuraal, fi Kibba Tulloota Kaa'ukaases, Galaana Kaaspiyaanii fi Galaana Gurraachatti (Black Sea) argama. Eeshiyaan Bahaan Garba Paasiifiikiin, Kibbaan Garba Indiyaaniin, akkasumas Kaabaan Garba Arkitiikiin daangeffamtee argamti.
Firaastemii
Xaabee ykn Hallaga (Afaan ingiliziin:- frustum) jechuun boca ji’oomeetirii kan gubbaa Biilalee yookiin piraamidii hundee wajjin walqixa ta’e kutuun uumamuudha. Innis kutaa jajjaboo tokkoo kan xiyyaarota walfakkaatoo lama gidduu jiruu fi jajjaboo kana muruudha. Yoo piraamidii ta’e, fuulli hundee rogbaayyee yoo ta’u, fuulli cinaa immoo tiraapezooyidaa dha. Xaabee mirgaa piraamidii mirgaa yookiin Biilalee mirgaa kan siiqqee isaa irratti perpendikulaarii ta’ee cicciramee dha; yoo kana hin taane, Xaabee oblique dha. Industirii aerospace keessatti, Xaabee jechuun marsaa lama gidduutti fairing kan rookkeettii sadarkaa hedduu qabu, kan akka Biilalee cicciramee bocame dha. Xaabee ilaalchaa giraafiksii kompiitaraa 3D keessatti dirree ilaalchaa fayyadamuu danda'u kan suuraa ykn kaameraa viidiyoo dhugaa akka Xaabee piraamidaaliitti moodeela ta'eedha.
Urjii
Urjiin walitti qabama qilleensaa ( pilaasmaa/Areeroo ) guddaa, ifa, ho’aa, kaarentii guddaa qabuu fi Harkisa walitti qabameedha. Lafaaf, urjiin amma baay'ee bakka bu'u Aduudha. Buufata tokko tokko keessatti urjiileen lama walitti yeroo argaman, kun urjii walsimaa jedhama.