cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maark Tiweeyn
Ogummaan isaa addunyaa barreffamaa kan isa sooromse yoo ta’eyyuu isa ofirraa dhiisuun fuula isaa gama investmantiitti jijjiiruun isaa hiyyummaa itti fide. Bu’aa barreeffama irraa argateefi dhaala haadha warraa isaa gara investimentiitti dhangalaasus, maallaqa yartuu kan inni irratti baasee maashinii taaypii qofatu xiqqoo abdachiiseen ture. Maashinichii bu’aa kan argamsiisu ta’ullee yeroo baay'ee waan cabee hammaateef gabaa inni gama sanaan qabus jalaa kufe. Rakkoo maallaqaa isa quunname kana irraa kan inni dandamatee gargaarsa liqaa Henry H.Roggers irraa argateen ture. Sanaan booda suuta waan kasaaraa isaa irraa dandamachuun gara barreffama isaatti waan deebi’eef liqii isaa cufa offirraa baasuu danda’eera.
Jechamoota Maark
Maark jechamoota isaan ni yaadatama. Jechamoota isaa keessaa muraasni kan armaan gadiiti!
Ajjee
Ajjeen aanolee godina Arsii, naannoo Oromiyaa, Itoophiyaa keessaa isa tokko.
Michelangelo
Hojiiwwan bocaa fi arkitekture Michelangelo baay'een hojii jiran kan beekamtii guddaa qaban ta'uun sadarka keessa jiru. Inni artistii jaarraa 16 ffaa akka gaaritti Dokumente ta'edha. Hojii isaa beekamoo keessaa lama Pietà fi David kan boce osoo umurii soddoma hin genye ture. Yaada dibuu gadi aanaa qabaataati, seenaa aartii dhihaa keessatti dibaa dhiibbaa guddaa uume lama uume: scenes from Genesis ceiling of Sistine Chapel in Rome, fi The Last Judgment on its alter wall. Dizaayinii isaa mana kitaabaa Laurentian bu'uura Mannerist arkitekture ta'e. Umirii 74 tti Antonio da Sangallo bakka bu'uun arkiteekti St. Peter's Basilica ta'e. Akka Dhumni dhihaa dizayinii isaatti akka xumuramuuf karoora jijjiiree ture, akka dome jijjirameetti erga inni du' ee booda.
Michelangelo artistti lixaa osoo lubbuun jiru seenaan jireenya isaa barraawe isa jalqabaati. Seenaa jireenyaa lama yeroo jireenya isaa keessatti kan maxxanfame. Isaan kessa tokko Giorgio Vasaridhan kan barraawe.
Yeroo jireenya isaa keessatti Michelangeloon yeroo baay ' ee Divino (′′ the divine one ′′) jedhama.[7 • Yeroo baay ' ee jibbisiisaa isaa dinqisifachuu danda ' a. Yaalii artiistoota amansiisoo 's 8 8 Michelangelo ' s kan itti yaadame, haala dhuunfaa haala gaariin bu ' aa, sochii guddaa gara dhihaa aartii haaromsaa booda.
Alkeemistiicha (asoosama)
Alkeemistiichaa ( Portuguese: O alqumista) asoosama barreessaa Biraazil Paulo Coelho kan jalqaba bara 1988 maxxanfamedha. Jalqaba afaan Poortugaaltiin kan barreeffame yoo ta'u, yeroo ammaa garuu afaanota birootti bal'inaan hiikamaa jira.Alkeemistiin kun imala Santiyaagoo, dargaggeessa tiksee Andaaluusiyaa kan qabeenya piraamidoota Gibxii keessatti dhokate argachuu abjootu hordofa. Santiyaagoo kutaa asoosamichaa isa jalqabaa keessatti Andaaluusiyaa irraa gara Taanjarsiitti kan imalu yoo ta’u, namoota hedduu waliin kan wal argan yoo ta’u, isaanis gara Faaroo dhuunfaa isaa, kan kaayyoo jireenya isaa isa dhugaa ta’etti isa qajeelchan.
Jaargocha
Mucaan tiksee Andaaluusiyaa Santiyaagoo jedhamu bataskaana diigame keessa osoo jiruu qabeenya abjoota. Hiika abjuu irra deddeebiʼamee mulʼatu sanaa ilaalchisee nama raajii dubbatu kan Jiipsii tokko mariisisa. Dubartiin kun akka raajiitti hiiktee, gurbaa sanatti qabeenya tokko piraamidoota Gibxii keessatti akka argatu itti himti.
Galiiliyoo Galiilii
Galiiliyoo Galiilii (Xaaliyaaniffaan yoo dubbifamu: [ɡaliˈlɛːo ɡaliˈlɛi]; 15 Gurrandhala 1564 – 8 Amajjii 1642), yeroo baayyee maqaa Galiiliyoo jedhamuun kan waammamu, fiizisistii, abbaa herregaa, injinerii, qorataa urjii, fi filoosoofera Xaaliyaanii kan warraaqsa saayinsii keessatti ga'ee guddaa tabatedha. Hojii isaa keessaa teleskooppii fooyyessuu fi kanaan qorannoo astiroonoomii gochuudha, kunis tiyoorii kooppernikas deeggare. Galiiliyoon "abbaa daawwannaa astiroonoomii kan ammayyaa", "abbaa fiiziksii ammayyaa", "abbaa saayinsii", fi "abbaa saayinsii ammayyaa" maqaan jedhamu kennameeraafi.
Gumaachi inni astiroonoomii daawwannaa keessatti godhe keessaa marsaa Veenusii mirkaneessuu, ji'a Juuppiterii gurguddaa arfan argachuu (kabaja isaaf jecha j'ioota Galiiliyoo jedhamanii kan moggaafaman), fi xuqaa-aduu (sunspot) daawwachuu fi qaaccessuu dha. Galiiliyoon saayinsii fi teknooloojii hojiirraa oolu irrattis hojjateera, kana keessaa koompaasii waraanaa fooyya'aa kalaquu fi meeshaalee kan bira hojjachuu ture.
Frequency
frekvensiin jiijjiirama takkaa naanawa yeroof hoggaa hiramu. f=1/T.
Asako (Aanaa)
Asakoon aanolee godina Arsii, naannoo Oromiyaa, Itoophiyaa keessaa isa tokko.
Alkeemistiicha (asoosama)
Cuunfaa
Mucaan tiksee Andaaluusiyaa Santiyaagoo jedhamu bataskaana diigame keessa osoo jiruu qabeenya abjoota. Hiika abjuu irra deddeebi’amee mul’atu sanaa ogeessa raajii Jiipsii tokko mariisisa. Dubartiin kun akka raajiitti hiiktee, gurbaa sanatti qabeenya tokko piraamidoota Gibxii keessatti akka argatu itti himti. Santiyaagoo erga ka’ee booda mootii dulloomaa Melkisedeq ykn mootii Saalem waliin wal argee, innis gara Gibxii imaluun Faaroo Dhuunfaa isaa akka raawwatu hoolota isaa akka gurguru itti hima. Santiyaagoo maallaqa hoolaa isaa irraa argate nama yeroo jalqabaaf Afrikaa gahu gara piraamidootaatti geessuu nan danda'a jedhee saama. Achiis, maallaqa gahaa gara piraamidootaatti imalu argachuuf, Santiyaagoo daldalaa kiristaala tokkoof hojjechuu qaba.
Jimaata
Jimaata torban keessaa guyyaa shanaffaa yoo ta'u Kamisa booda fi Sanbata dura dhufa. Maqaan guyyaa kanaa bara Islaamummaa duraa Al-Urouba ykn Orouba ture.Afaan oromoon maqaa guyyaa kana kan Afaan Arabiffarra liqeeffate yoo ta'u guyyaa kabajamaa Muuslimootaati.
Qorannoo Afaanii
Qorannoon afaanii karaa saayinsaawaa ta'een afaan qorachuu dha. Qorannoon kun waan baballaa sadi'i qabata, akkaataa afaanii, hiika afaanii, fi halqara afaani ti. Hojiin jalqabaa kan afaan ibsu kan hojjate Paaninii yoo ta'u kunis afaan Saniskiriitii qaaccesuun seerluga Ashtadhyayi jedhamu kan inni baasen ture; barri isaas DhKD 500.
Warszawa
Warszawa magaalaa guddoo Poolaandi.
Qoocco
Qooccoon gosa nyaata aadaa Oromoo kan naannoo Wallaggaatti beekamuudha. Qooccoon kan dhaabbamu yeroo bonaa yoo tahu yeroo roobni dhufutti eeggatee biqila.
Qooccoon niwuutirentii adda addaa of keessaa qaba. Kana keessaa pirootiinii, kaarboohidireetii fi faatiin warra gurguddaa dha.
Tarree niwuutirentii qoocco
Tarree hammaa fi gosa niwuutirentii qoocco keessa argmuu.
Go, Dog. Go! (kaartuunii)
'Go, Dog. Go! ' kitaaba ijoollee bara 1961 maqaa wal fakkaatu qabu kan P. D. Eastman barreesse irratti hundaa’uun televijiinii daa’immanii kan sochii qaamaa barsiisaa ta’eedha. DreamWorks Animation Television fi WildBrain Studios waliin kan hojjetame, walduraa duubaan kun 26 Guraandhala 2021 jalqaba agarsiifame.
Seenaa
Seenaawwan kun naannoo Tag Barker, saree ganna jahaa michuu ta'ee fi deemi, deemi, deemi jaallattu irratti naanna'a. Saffisaan dubbatti, saffisaan konkolaachifti, akkasumas daftee hiriyoota haaraa argachuu barbaaddi. Isheen tinkerer kan mootar saayikilii ishee sirreessuu fi meeshaalee haaraa kalaquu jaallattudha. Tag maatii ishee waliin magaalaa Pawston jiraatti - Ma, Paw, Grandma, Grandpaw, fi obbolaa ishee. Hiriyaan ishee guddaan Scooch Pooch mana itti aanutti jiraatti, lamaan isaanii ammoo motorcycle fi sidecar Tag'n guutummaa Pawston keessatti adventures. Giiftii Liidiyaa yeroo hunda kophee haaraa agarsiiftu, Manhole Dog kan manholes keessa jiraattuu fi Powston accent dubbachuuf pop up, fi garee a capella Barkapellas kanneen waan hunda karaa sirbaa seenessan jiru. Tag fi Scooch rakkoo furuuf yaalu, akka paartii saree bira ga'uuf dhiphina tiraafikaa wajjin wal'aansoo qabuu ykn saree haaraa poostaa baattuu poostaa akka geessu gargaaruu. Karaa irratti Tag yeroo tokko tokko suuta jedhanii deemuun obsuun akka gaariitti bara.
Oomisha
Tapha walduraa duubaa kun yeroo jalqabaaf bara 2019tti qaama agarsiisa Netflix Original Preschool torba daa'imman waggaa 2-6 irratti xiyyeeffate ta'uun ifoome. Jalqaba dhuma bara 2020 gadhiifamuuf ture, garuu hanga Guraandhala waggaa itti aanutti harkifate. Barri jalqabaa kutaalee sagal kan of keessaa qabu yoo ta'u, tokkoon tokkoon isaanii daqiiqaa 24 dheeratu.
Arjentiinaa
Arjentiinaa biyya Ameerikaa Kibbaa keessa jirtu.
Maayikil Faradaay
SALADIN Abduraman SALADIN abduraman chalanko'Maayikil Faradaay' (22 Fulbaana 1791 – 25 Hagayya 1867) saayintistii Ingilaandi kan damee elektiroomagineetizimii fi elektirookemistirii irratti gumaacha guddaa godhedha. Argannoon isaa inni guddaan elektromagnetik indaakshinii, diyaamaginetizimii fi elektirolayisisi irraatti.
Faradaay barumsa idilee xiqqoo qofa kan argate ta'uyyuu seenaa keessatti saayintistii gurguddaa keessaa tokko. Qorannoosaa kan maagineetik fiildii naannoo dabarsoo elektirikii karantii qajeeltoo (DC) baatu irratti godheen Faradaay bu'uura yaada fiiziksii elektiroomaagineetiik fiildii uume. Faradaay maagineetizimiin carallaa ifaa akka dhiibbessu qorate, akkasumas jarreen kana lamaan gidduu firoominni akka jiru argate. Kana malees, Faradaay piriinsippilii elektiroomaagineetiik indaakshinii, diyaamaginetizimii fi seera elektiroolaayisisii argate. Kalqni inni meeshaale elektiroomaagineetiikin naanna'an irratti hojjate bu'uura teknooloojii motora elektirikii ta'e, akkasumas elektirikiin hojiirra ooluu kan danda'eef irraa caala qorannoo inni godheef ture.
Shariifaa
Shariifaan gosa Oromoo magaalaa baha Harar fi Harargee gama dhihaatiin warra jiraatuudha.
Sheekkoo Sardiidaa fi Lukkuu
Bara durii sardiidaan ganamaan kaatee otoo nyaatashee barbaaddachaa jirtuu lukkuun warra tokkoos heddummatanii otoo nyaatasaanii barbaaddachaa jiranii kormaan hindaanqoo tokko iyye. Sardiidaan sagalee kana dhageessee sagalee keetu baay’ee natti tolee mee irra deebi’ii naaf jedhi jetteen. Kormaan lukkuus lukaan lafatti ejjetee ijasaa lamaan dunuunfatee osoo iyyuu sardiidaan utaaltee morma kormaa lukkuu qabatte. Hindaanqonni kuun baqatanii gara manaatti deebi’an. Sardiidaan kormaa lukkuu fudhattee osoo fiigaa jirtuu kormaan lukkuu sardiidaadhaan akkas jedhe, “Osoo ati lallabdee lukkuulee hedduun deebi’anii waan dhufaniif iyyi” jedheen. Sardiidaanis tole jattee yeroo iyyitu kormaan hindaanqoo sardiida harkaa bahee muka irra bahe jedhama.
Kosoovoo
Kosoovoo biyya Yuurooppi keessa jirtu.
Dimitirii Mendeleev
Dimitirii Mendeleev (Raashiyaaniffa: Дми́трий Ива́нович Менделе́ев; IPA: [ˈdmʲitrʲɪj ɪˈvanəvʲɪt͡ɕ mʲɪndʲɪˈlʲejɪf] (dhaggeeffadhu); A.L.A 8 Gurrandhala 1834 – 2 Gurrandhala 1907 O.S. 27 Amajjii 1834 – 20 Amajjii 1907) kemistii fi kalaqaa lammii Raashiyaa ti. Mendeleev Seera Peredikii baase, gabatee peredikii elementotaa mataasaa uumme, kanattis fayyadamuun amaloota elementota sana dura argaman sirreesse, amaloota elementota saddeet kan yeroo sana hin argamin ammoo raage.
Abdulsemed M. Yousuf Dr.
Dr. Abdulsemed M. Yousuf, Baha Oromiyaa, magaalaa Dadaritti dhalate. Barnoonni, leenjiifi ogummaan ittiin beekkamu wal'aansa fayyaa haatahu malee, hubannoo, leenjiifi ogummaan gara saayinsii afaaniitiin (linguistics) qabu baay'ee nama dinqisiisa. Hayyootaafi beektoota Oromoo seeraafi sirna Afaan Oromoo qu'atanii irgaya qu'annoo isaanii bara 1994 keessa bifa kitaabaatiin maxxansiisanii sabaaf gumaachan. Kitaabni isaan qopheessan 'Serlugaa Afaan Oromoo" kitaaba yeroo duraatiif qormaata karaa saayinsitiin godhameen barreeffame tahuudhaan yaadatama. Kabajaan saba isaaniitiif qabaniifi sabnilleen isaaniif qabu hedduu nama boonsiti.
Adam Jiloo
Koloneel Adam Jiloo Weeboo(1917-2005) hoggantoota Qabsoo Baalee keessa tokko yoo ta'u itti aanaa Jeneraal Waaqoo Guutuu ta'ee waraana geggeessaa ture.
Dhaloota
Adam Jiloo bara 1917 godina Baaleetti dhalate.
Qabsoo
Ergaa dhimmoota kanarratti waliin haasa'anii booda, Hayilasillaasen Adamiin amansiisuu waan dadhabeef, doorsisuuf ergamaa Sumaaleti jechuun yakkuu yaale. Humni tikaa fiwudaalaas yakka biyya ganuu jedhuun qabanii akka hidhan ajaje. Akkaataa kanaan bara 1962 qabamee mana hidhaa gale. Wagga tokko erga hidhaa turee booda bara 1963 gadi lakkifame.
Bara 1963, Oromoonni Baalee gabrummaarratti qabsoo eegaaluuf murteessun Jeneraal Waaqoo Guutuu hogganaa godhanii filatani; Adam Jiloo ammoo itti aanaa ta'ee filatame. Baruma kana, Waaqoo fi Adam namoota biroo dabalatanii, leenjii waraanaa fudhaachuuf akkasumas meeshaa waraanaa barbaacha gara Somaaliyaa deeman. Somaaliyaarraa meeshaa waraanaa muraasa erga argatanii booda, gara Baaletti deebi'anii waraana riphxee-loltummaa jalqabani.
Qabsoo Baalerratti injifannoo guddaa galmeessani. Qabsoon kun, kutaa-biyyaa Baalee fi gartokkeee kutaa-biyyaa Sidaamoo bilisa baasee ture. Injifatamuu Hayilaasillaaseetin kan rifatan michoonni isaa, USA fi Israa'el gargaarsa godhaniin qabsoo Baalee deebisanii dhaamsan. Qabsaa'onni Baalees mootummaa fiwudaalaa wajjin haraara gochuun qabsoon kun bara 1970 xumurame.
Hayilasillaaserraa aangoo kan fudhata Dargiin, himaammatni inni Oromoorratti qabu adda hin turre. Oromoota jajjaboo hedduu wajjin himaammata kana akka jijjiiruf gaafachaa turan. Dargiin akka kana hin fudhanne erga baranii booda, bara 1977 deebi'anii qabsoo eegaluuf gara Somaaliyaa deeman. Somaaliyaa hoogganaa kan ture Siyaad Baarren, maqaa 'Somaalee Aabboo' jedhamuun Oromoota Sumaalomsuuf yaalaa ture. Adam Jiloo dhimma Oromoo Sumaalomsuu kana fudhachuu waan dideef, bara 1977 hanga 1980 hidhamee mana hidhaa ture. Dhiibbaa Addii Bilisummaa Oromoo mootummaa Sumaalerratti godhee, bara 1980 gadi lakkifame. Mootummaan Somaaliyaa garuu isa Sumaalomsuuf hordofuu ittuma fufe. Yeroo tokko ani Sumaaledha jedhi dubbadhu yeroo jedhaniin, angaawota Sumaale duratti "Wallaahi-Billaahi-Tallahi ani Oromoo" jedhee dubbate. Sababa kanaan ammas deebisanii hidhani. Haala kanaan, Somaaliyaa keessatti yeroo hedduu hidhamaa gadi lakkifamaa deebi'ee hidhamaa ture.
Dararaan Somaaliyaa waan itti hammaatef, bara 1988 gara Baaletti deebi'e. Mootummaan Dargiin batalumatti qabee mana hidhaa galche. Bara 1991, yeroo Dargiin kufu mana hidhaatii gadi lakkifame.
Holopilaankitoonii
Holopilaankitooniin Orgaanizimoota, kanneen umurii isaanii guutuu bifa pilaankitoonikii ta’anii hafan, fkn. saaphaphuu, Qurxummii dhoqonee fi kkf.
Nagellee
Magaalaan Nageellee Ta duraan (Nageellee Booranaa) jedhamtu. Magaala Guddoo GODINA GUJII BAHAATI fi teessoo Bulchiinsaa Godina Gujii bahaat.
Karibiyaan
Karibiyaanin naannoo Garba Karibiyaanii, odoloota isaa (kaan kan Garba Karibiyaaniin marfan, kaan ammoo kan Garba Karibiyaanii fi Garba Kaaba Atilaantiikiin marfaman) fi qarqara garbaa walitti qabatu. Naannoon kun kibba-baha Meeksikoo fi Ardii Ameerikaa Kaabaa, baha Ameerikaa Giddu Galeessaa fi kaaba Ameerikaa Kibbaatti argama.
Dagaa
Oromoo Dagaan hidda Afran Qalloo keessaa tokko yoo tahu gosoota Huumee, Noolee fi Jaarsoo of keessaa qaba. Huumeen kan Laga Laaftoo fi Faafam gidduu jiraatu. Magaalan guddoon isaani Gursumi. Nooleen kan baha Dirree Dhawaa fi kaaba Harar jiraatu. Jaarsoon kan fiixa kaaba-bahaa Oromiyaa keessa jiraatu.
Vaatikaan
Vaatikaan biyya Yuurooppi keessa jirtu.
Dandii
Aanaan Dandii aanolee godina Shawaa Lixaatti argamtu keessaa ishee tokkodha.Magala guddoon aanaa kana magaala Giincii jedhamti. Magaalan Giincii Finfinnee irra kilomeetira 90 fagaattee gara dhihaatti argamti. Aanaan Dandii magaalota shan fi gandoota 58 kan qabdudha. Magaalonni aanaa kana keessatti argamanis Giincii,Olonkomii, Asgorii, fi Bodda. Aanaan kun qabeenya uumama heddu qabdi. Kanneen keessaa Bosona Cillimoo, Haroo Dandii, burqaa Laga Awaash angafoota fi kkf kaasun ni danda'ama. Haroon Dandii Teessumni lafa ishee magarisaa fi argamni ishee Bay'ee kan namatti tolu fi lakkoofsaa saddet kan fakkatuudha.
HAROO DANDII
Haroon dandii Haroowwan Oromiyaan qabdu keessa isa tokkodha. Haroon midhagaan badhaasa uumama Aanaa dandii keessatti argama. Haroon dandii fageenyaan Finfinnee irraa km 108kan fagaatu ennaa ta’u, magaalaa guddittii Aanaa Dandii Gincii irraa ammoo km 31 irratti argama. Akkasumas magaalaa gudditti Godina Shawaa Lixaa Amboo irraa km 60 yeroo fagaatu bal’inni isaa heek. 820 gadi fageenyi isaa beekudhaaf hin danda’amne. Haroon kun bifaan Lakkoofsa 8 (sadeet) fakkaata.
Ameerikaa Giddu Galeessaa
Ameerikaa Giddu Galeessaa naannoo Ameerikaa Kaabaa fi Kibbaa gidduutti argamu. Ameerikaan Giddu Galeessaa biyyoota torba qaba: Beliiz, Kostaa Rikaa, El Salvaador, Honduraas, Nikaraagu'aa, fi Panaamaa dha.
Dandii
Haroon dandii haroowwan sulula guddaa qixamaa ala jiran lafa ol ka’insa irratti argaman jedhaman keessaa tokko dha.
Haalli uumama isaa dho’insa volkaanoo ta’uun kan tilmamamuun alatti qorannoon irratti gaggeeffame waanti milkaa’es hin jiru. Osoo ogeeyyiin soshoolojiin xiyyeeffannoo itti kennanii haala uumamaa isaa beekuun danda’ame seenaa haroo kana dhugaa ta’e barreessuun ni danda’ama. Haaluma kanaan ol ka’insa lafa meetira 2840 irratti argama. Haroon kun argamni isaa Gandoota lamaan kan daangeeffamu yeroo ta’u Gandoonni kunis moggaasa Maqaa haroo kanaati.
Daangeffamni beekamaanis Ganda dandii suluu fi dandii muumichaan marfamee jira. Lafa ol ka’insa guddaa qabu kana irratti gubbaan isaa lafa diriiraa ykn bifa pilaatoo qabu ta’e marsaan haroo kana fageenyaan kan tulluwaniin marfamee ta’ee itti dhiyeenya marsaan haroo kanaa lafa diriiraa ijaarsa fi misooma tuurizimiitiif kan ooluu danda’udha.
Sheekkoo Qocaa fi Sinbirrootaa
Guyyaa tokko qocaan beela’ee osoo karaa deemuu sinbirroota waamicha dhaquuf qophaa’anitti dhufe. Innis sinbirrootaa eessa deemaa jirtu? jedheen. Isaanis bakka dhaquuf jedhan ittihiman. Qocaanis maal ta’aree yoo na fudhattanii deemtan jedheen. Rakkoo hinqabu. Koochoo tokko tokko siif kenninee nu waliin deemta jedhanii akkuma jedhan kennaniifii osoo balali’aa jiranii maqaan kee eenyu jedhanii gaafatan. Innis maqaan koo ‘hunduma keessanii’ jedhee deebisef.
Erga bakka waamichaa gahanii booda ani waanan dubbii beekuuf isiniifin dubbadha jedheenii tole jedhaniin. Innis erga dubbatee booda dhangaan kun eenyuuf qophaa’e? jedhee gaafate. Isaanis hunduma keessaniif jennaan qocaanis dhageessanii maqaan koos hunduma keessanii. Dhangaan kun kan qophaa’e hunduma keessaniif waan ta’eef dhangaan kun anaaf qophaa’e jedhee sinbirroota irraa ari’atee qofaasaa nyaate. Haata’u jedhanii sinbirroonni gara manasaanii galuuf koochoosaanii irraa buqqifatanii yeroo ka’an haadha manaasaatti akka ergaa himaniifiif akkas jedhee itti dhaammate, “Yemmuun balali’aa dhufu waan laafaa balbalarra kiyya dura naa hafi, yeroon achi gahun gadiitti of dhiisaa jedhe jedhaatii itti naaf himaa” jedhee itti himate. Isaanis ergaasaa jijjiiranii, “Waan qara qabu kan akka eeboofi aalbeefaa balbalatti gadi naaf baasii na eegi Isheenis qopheessitee eegdee irratti of gatte. Isaanis, “Cubbuun abbuma miiti” jedhanii mammaakan jedhama.
Boliiviyaa
Boliiviyaa biyya Ameerikaa Kibbaa keessa jirtu.
Chaayiniffa
Chaayiniffa(Chaayiniffa：汉语，中文)，Afaan Hojii Chaayinaa
Stary Dwór
Bara 2006 bayinna ummata 360 calu biyyotta.
Jarso (Hararge)
cinaa .ssanhin irran ffatin
Waayyuu Tuka
Anaan WAYYUU Tuqaa kan baroota Dargii fi dura Anaa Guutoo Wayyoo jedhamtuu turte.Anaan kun Godina Wallagga Baha Kessatti kan argamtuu yoo taatu;Magaala Gudditti godina Wallagga Baha irra gara Dhihattii km 12 fagatte argamti.Magaalan gudditti aana kan GUUTE Jedhamtii.Anaan kun magaala lama fi gandoolee badiyya kudhan qabdii.odeeffannoo dabalaaf walitti deebi`naa HORA BULAA.....
Raashiyaa
Raashiyaan (Afaan Raashiyaatin: Россия), maqaa Raashiyaan Federeeshin jedhamun beekamti, biyya kaaba Yureeshiyaa kessatti argamtu. Raashiyaan sirna bulchiinsaa federaalawaatin kan ijaaramte yoo ta'u mootummaa pirezidaanttin hogganamuun bulti. Raashiyaan kutaawwan bulchiinsaa 83 of keessaa qabdi. Ballina lafaatin, Raashiyaan biyyaa guddaa yoo taatu, karaa kaaba-dhihaatii kaasee hanga kibba-bahaatti biyyoota akka Noorwey, Fiinlaandi, Istooniyaa, Laativiyaa, Lituheeniyaa fi Poolaandi, Beelaarus, Yuukireen, Ji'oorjiyaa, Azarbaajan, Kaazaakistaan, Chaayinaa, Mongooliyaa, fi Kooriyaa Kaabaatin daangeffamtee argamti. Galaanarraan ammoo Jaappaan wajjin karaa Galaana Okotisk, fi USA wajjin karaa bulchiinsa Alaaskaatin daangaa waliin qabdi. Biyyoota addunyaa keessaa, ballina lafaatin, Raashiyaan tokkoffaa yoo taatu, ballini ishiis iskuweer km 17,075, 400 (6,592,800 sq mi) ta'a. Kunis ballina lafaa (earth) kan namni irra jiraatu keessaa harka saddeet keessa harka tokko ta'a. Baayyina uummataatinis, bara 2012tti uummata miliyoona 143 qabaachudhaan, Raashiyaan addunyaarraa sadarkaa 9ffaa qabatte jirti. Ballina lafa Eeshiyaa gara kaabaa hunda dhuunfachuun, Raashiyaan lafaa fi qilleensa gosa adda addaa qabdu yoo ta'u taayim zoonii (time zone) 9 ballata. Raashiyaa addunyaarraa kuusaa albuuuda(mineral) fi humna (enregy resource) isa guddaa kan qabdu yoo ta'u oomisha boba'aa (oil) fi gaazii uummamaatin(natural gas) biyyaa olaantumaa qabdudha. Akkasumas bosona guddaa addunyaarraa qabachun ni beekkamti. Haroowwan Raashiyaa keessa jiran, bishaan sogidaawaa hin ta'in addunyaan qabdu keessaa harka afur keessaa harka tokko yoo ta'u Haroon Baayikaal qofti 20% qabata.
Warraaqsa Raashiyaatti aansudhaan, Rippabiliika Federaalawaa Sooshaalistii Soovieyeeti Raashiyaa bulchiinsaa Tokkummaa Sooviyeet keessatti kutaa olaana kan qabdu taate. Tokkummaan Soovieyeet addunyaarra biyya Sooshaalistii hordoftu kan jalqaba fi biyyaa humna guddaa qabdu(superpower) yoo taatu Waraana Addunyaa II warri Allied Forces akka moo'atan gochuu keessatti ga'ee guddaa baate. Barri Sooviyeet jaarraa 20ffaa keessatti guddina teeknooloojii olaanaa kan fide yoo ta'u kana keessa tokko namni yeroo jalqabaaf lafa gadhiisee waaqati ol ba'uun (human space flight) tokko yoo ta'u kan biraa ammoo saatelaayitii waqarra ka'un. Federeeshiniin Raashiyaa diiggama Tokkummaa Sooviyeet kan bara 1991 booda bakka bu'utuu Sooviyeet taate. Diinagdeen Raashiyaa addunyaarraa GDPn sadarkaa 9ffaarra yoo jiraatu, humna bituutin ammoo sadarkaa 6ffaa fi baasii humna waraanatiin sadrkaa 3ffaa qaba. Diinagdeen Raashiyaa addunyaarraa diinagdee baayyee saffisaan guddachaa jiran keessaa tokko. Biyyota addunyaarraa humna Niwukilerii ifatti qabaachun beekkaman shan keessaa Raashiyaan tokko wayita taatu kuusaa meeshaawwan jamaa balleessan (weapons of mass destruction) guddaas ni qabdi. Raashiyaan biyya humna guddaa qabdu yoo taatu miseensa dhaabbataa Kaawonsilii Nageenyaa Motummoota Gamtoomanii, miseensa garee G8, G20, Kaawonsilii Yuurooppi, Waliigaltee Diinagdee Eeshiyaa Paasifiik, Dhaabbata Walgargarsa Shaangaayi, Gamtaa Diinagdee Yureeshiyaa, Dhaabbata Nageenyaa fi Walgargaarsaa Yuurooppi, Dhaabbata Daladala Addunyaa, fi dura buutuu Tokkummaa Mootummoota Of danda'aniiti.
Warraaqsa Raashiyaatti aanudhaan, Rippabiliika Federaalawaa Sooshaalistii Soovieyeeti Raashiyaa bulchiinsaa Tokkummaa Sooviyeet keessatti kutaa olaana kan qabdu taate. Tokkummaan Soovieyeet addunyaarra biyya Sooshaalistii hordoftu kan jalqaba fi biyyaa humna guddaa qabdu(superpower) yoo taatu Waraana Addunyaa II warri Allied Forces akka moo'atan gochuu keessatti ga'ee guddaa baate. Barri Sooviyeet jaarraa 20ffaa keessatti guddina teeknooloojii olaanaa kan fide yoo ta'u kana keessa tokko namni yeroo jalqabaaf lafa gadhiisee waaqati ol ba'uun (human space flight) tokko yoo ta'u kan biraa ammoo saatelaayitii waqarra ka'un. Federeeshiniin Raashiyaa diiggama Tokkummaa Sooviyeet kan bara 1991 booda bakka bu'utuu Sooviyeet taate. Diinagdeen Raashiyaa addunyaarraa GDPn sadarkaa 9ffaarra yoo jiraatu, humna bituutin ammoo sadarkaa 6ffaa fi baasii humna waraanatiin sadrkaa 3ffaa qaba. Diinagdeen Raashiyaa addunyaarraa diinagdee baayyee saffisaan guddachaa jiran keessaa tokko. Biyyota addunyaarraa humna Niwukilerii ifatti qabaachun beekkaman shan keessaa Raashiyaan tokko wayita taatu kuusaa meeshaawwan jamaa balleessan (weapons of mass destruction) guddaas ni qabdi. Raashiyaan biyya humna guddaa qabdu yoo taatu miseensa dhaabbataa Kaawonsilii Nageenyaa Motummoota Gamtoomanii, miseensa garee G8, G20, Kaawonsilii Yuurooppi, Waliigaltee Diinagdee Eeshiyaa Paasifiik, Dhaabbata Walgargarsa Shaangaayi, Gamtaa Diinagdee Yureeshiyaa, Dhaabbata Nageenyaa fi Walgargaarsaa Yuurooppi, Dhaabbata Daladala Addunyaa, fi dura buutuu Tokkummaa Mootummoota Of danda'aniiti.
Kamisa
Kamisa guyyaa Afraffaa torbanitti, Roobii boodaa fi Jimaata dura. Maqaan kun Afaan arabiffarraa kan dhufee dha. innis shanaffaa jechuun dha
Madagaskaar
Madagaskaar yookaan Rippabiliika Madagaskaar (maqaa durii immoo Rippabiliika Malagasii) biyya Odolaa yoo taatu kan argamtus Garba Indiyaa keessatti kunis qarqara kibba-bahaa Afrikaan. Madagaskaar addunyaa keessaa odola guddinaan afraffaa gubbaatti argamtu dha. Dhibbantaa 5 gosa biqiltoota fi bineensota addunyaa Madagaskaar keessatti argamu. Kan keessaa immoo parsentiin 80% Madagaskaar qofatti kan argamani dha. Kan keessaa kan beekkamani immo Liimar (Lemur) kan ta'an, foon nyattota(carnivous) kan ta'an keessaa Fossaa(bineena adurree fakkatu), akkasumas gosa simbira Madagaskaar qofa keessatti argamani sadii fi gosa Baa'obaab ja'a kan Madagaskaar qofa keessatti argamani of keessaa qaba. Nammi Madagaskaar kessa jiraatu Malagasii jedhama (Madagascan mitti) akkasumas afaan Madagaskaar Afaan Malagasii jedhama.
Maaksi Pilaanki
Maaksi Pilaanki (Ebla 23, 1858 – Onkoloolessa 4, 1947) fiizisistii tiyoorii lammii Jarmanii yoo ta'u kan inni ittiin beekkamus tiyoorii quwaantamii bu'uuressudhaani, kunaafis Badhaasa Noobelii kan Fiiziksii kan bara 1918 argateera.
Pilaanki tiyoorotikaal fiiziksiidhaa gumaacha guddaa godhe, garuu beekkamtiin isaa inni guddaan tiyoorii quwaantamii nama uume ta'uu isaatini. Haa ta'u malee, maqaansaa damee barnootaa ballaa keessatti beekkama, bara 1948 maqaan inistiitiyuutii saayinsii Jarmanii kan Hawaasa Kaayizer Viilheelmi jedhamu (Pilaanki si'a lama pirezidantii ta'ee kan bulche) gara Hawaasa Maaksi Pilaanki (HMP) jijjiirame. Dhaabbanni kun amma damee irratti xiyyeeffannoon baratamu 83 qaba.
Tiyooriin quwaantamii Maaksi Pilaanki, hubannoo ilmi namaa atomii fi adeemsa sab-atomii baruu irratti jijjiirrama guddaa fide, akkuma tiyoorin Alberti Anistaayin hubannoo iddoo fi yeroo (space and time) jijjiiretti. Kun lamaan walitti tiyoorii bu'uuraa fiiziksii jaarraa 20ffaa ti.
Yesuus
Yesuus ilma waaqaa isa biyyaa lafaa fayyisuuf jedhee lubbuu isaa dabarsee kenne. Guyyaa sadaffaatti du'a moo'ee ka'uudhaan ilmaan namaa du'a akka moo'atan godhe. Isatti kan amanu hundi yoo du'ellee jiraata akka ta'u barsiisaa ture.
Bure
Bure biyya woreda, Oromiyaa, Itoophiyaa.
Paltoga ballini ishe hanga 20 km². Bara 2007 bayinna ummata 50,841 calu biyyotta.
Roobii
Roobii (ykn Arba'aa ) torban keessaa guyyaa 3ffaa yoo ta'u Kibxata booda fi Kamisa dura argama.
Doonaaldi Tiraampi
Doonaaldi John Tiraampi (Waxabajjii 14, 1946 dhalatan) nama siyaasaa, nama miidiyaa fi daldalaa Ameerikaa yoo ta'an, bara 2017 hanga 2021tti pirezidaantii Ameerikaa 45ffaa ta'uun tajaajilaniiru.
Maatii
Bara 1977tti Tiraamp moodeela Cheek Ivana Zelníčková fuudhe.[16] Ijoollee sadii godhatan: Donald Jr. (1977 dhalate), Ivanka (1981 dhalate) fi Eric (1984 dhalate). Ivaanaa bara 1988tti lammii Ameerikaa uumamaa taate.[17] Hiriyoonni gaa'elaa kun bara 1992tti wal hiikan, kunis hariiroo Tiraamp taphattuu Marla Maples waliin qaban hordofeeti.[18] Traamp fi Maples bara 1993 wal fuudhanii bara 1999 wal hiikan.Intala tokko Tiffany (1993 dhalattee) kan Kaalifoorniyaa keessatti Marlaan guddifte qabu.[19] Bara 2005tti Tiraamp moodeela lammii Islooveeniyaa Meelaaniyaa Knauss fuudhe.[20] Ilma tokko qabu, Baaroon (bara 2006 dhalate).[21] Melaniyaan bara 2006tti lammummaa U.S. argatte.[22]
Raphael
Raffaello Sanzio (Ebla 6, 1483 - Ebla 6, 1520) baay'ee kan beekamu Raphael jedhamuun yoo ta'u arkitektii fi hallu dibaa Haaroomsaati. Inni Leonardo da Vinci fi Michelangelo waliin hallu dibdoota gurguddoo Haaromsa Guddaa sadan keessa isa tokko.
Sheekkoo Leencaa fi Dhala Namaa
Bara durii leenci tokko osoo bosona keessa deemuu daa’ima saamtonni haadhaafi abbaa irraa ajjeesan tokko argatee gara mana jireenyaasaatti fudhatee gale. Sana booda lafeedhuma ofii nyaatuufi lafeefi waan dhugamu obaasee guddise. Mucaan sun erga guddatee booda dhala namaatti maxxanuu jalqabe.
Raphael
Fakkii isaa Madonna fi mucaa kiristoos (Chirist Child) fi dibaawwan Vatican, Rome, Xaaliyaanii argamaniin baay'ee kan inni beekamu.
Sheekkoo Leencaa fi Dhala Namaa
Adeemsuma kanaan namoota wajjin yaada waljijjiiruu jalqabe. Achumaan, “Silaa ati ilmoo namaati, akkamitti bineensa bosonaa waliin jiraachuu dandeesse?” jedhanii gaafannaan anaaf abbaa kooti; reeffa abbaa koofi haadha koo jidduudhaa kaasee na fudhatee galee kan naguddise, abbaan koo kanan akka lubbuu kootti jaaladhu isuma. Kanaafuu, anis gara abbaa koottan galaa isinis nagaan naa bulaa jedheenii gara mana ‘abbaasaatti’ gale.
Raphael
Perugia
Raphael magaalaa Urbino naannoo Xaaliyaan Umbria keessatti hallu dibaa Giovanni Santi Ture (d. 1494) fi Magia di Battista Ciarlati (d. 1491) irraa dhalate. Giovanni Santi barsiisaa Raphael kan duraa ture, garuu yeroo Raphael ganna kudha tokkoo boqote.
Sheekkoo Leencaa fi Dhala Namaa
Mucichi guyyaa sana yaa galuu malee hanguma namaan walargu waa’ee leenca wajjin jiraachuusaarratti gaafiin dhiyaataaf. Deebiinsaas sanuma ta’ee osoo jiruu guyyaa tokko galgala warri ati yeroo hunda gara abbaa koottan gala jettee leencuma kana wajjin jiraachuuf deemta. Hanga ammaatti waan badaa tokkllee irratti argitee hinbeektuu? jedhanii gaafannaan waan gaaffiinsaanii itti baay’ateef deebii tokko kennuuf dirqame. Kunis fedhii namootaa guutuudhaaf jecha, yeroo na hammatee rafu bobaansaa natti xiraaya malee waan badaa tokkoyyuu irratti argee hinbeeku jedheenii; jedhaa nagaan bulaa, ani nan galaa jedhee biraa bahe. Yeroo sanatti alli waan dukkanaa’eef namni hinargu, leencichi mana jala dhaabbatee dhageeffachaa ture. Erga mucichi bahee booda dura kaatee manatti galee eege. Erga mucaan galee, “Maal ilma koo eessa turtee dhufte? jedhee gaafate.
Raphael
Perugia
Raphael gaafa ganna 15, bakka workshoppi hallu dibaa beekama magaala Perugia ta'uu isaa irraa kan ka'e maqaa Pietro Peruginon waamamu bira hojjataa ture. Peruginon Umbria qofattii miti, magaalaa Leonardo fi Michelangelo Rome fi Filorence keessattiis beekkamaa ture. Akkasuma artiistoota hojii barbachisoo Sistine Chapel guddaa Pope kan Vaatikaani argamu ramadaman keessa isa tokko ture.
Peruginon karaa hayyuummaa qabuun dibuun (teknikaan) kan beekamuu fi kan yeroo jedhamee xumuruun cimaa ta'uun isaa patronota isaa biratti beekkama isa godhe. Namoota tokko tokko bara isaa keessatti lubbuun jiran kan halluu dibe haa ta'u male fakkiin baay'een isaani fakkii amantaa duriiti. Fakkiin isaa muraasni suuraa Madoonna and Child kan waaqeffannaa dhuunfaa maatii chapel keessatti fayyadamuu ta'uudha. Waan inni beekama ta'eef, hojii baay'ee patrons fi mana amantaa irraa argataa waan tureef waan gudda kan koorniisa mana amantaaf ta'u baay'ee dibe. Kana gochuuf, gargaarsa hojii barattoota isaa barbaadaa ture.
Raphael Perugino irraa waan gudda barachu danda'eera kanneen akka fakki, fakki lafee namaa, kemistirii hallu dibuu, fi teknika dibata suura irra kaa'u. Fakkiiwwan dibaa Perugino keessa jiran yeroo baay'ee fuula bareedaa qabu. Fakkiin Raphaelis baay'een isaanii fuula nama toluu fi mijata qabu. Dibaan tokko tokko, kan akka Leonardo, istayili isaani jijjiiruu fi dibaa isaani irratti hojii isaani agarsiisuudhaf saffisoo turan. Garuu Raphael istayile perugino isa barsiisen halluu dibuu itti fufe. Hojii Artistoota biroo ilaaluun yaada haaraa itti dabalaa ture. Faallaa Leonardo fi Michelangelo ta'uun, Raphael aartii hallu dibuu kessatti waan haara tokko ille addunyaa kanaaf hin gumaachine. Inni salphumatti beekamaa kan ta 'eef waan hojjetu irratti hayyuu waan ta' eefi akkasumas namoonni fakkii isaa baay'ee waan jaallataniif.
Sheekkoo Leencaa fi Dhala Namaa
Mucaanis, “Asumaa osoon sanyii mukaa funaannadhuu natti galgalaaye,” jedheen. Achumaan, leencichis bakka mucaan ture waan beekuuf akkasumas waan inni jedhe hundumaa waan dhagaheef aaree eeboo manaa qabu fuudhee, “hoodhu na waraani!” jedhee mucaatti kenne. Achumaan mucaanis reeffa haadhaafi abbaa kootii gidduudhaa na kaastee naguddiftee ammaan na geessee. Aani ofan waraana malee akkamittan si waraana? jedheenii deebiseef. Achumaan mucaanis ajaja dirqamaa waan itti ta’eef, leencicha waraane. Leencichis erga waraanamee booda erga na waraantee hanga madaan koo fayyutti, wanta argatte mara natti funaanii na wal’aani jedheen.
Raphael
Hojii Jalqabaa
Dibaan hojii isaa isa duraani ta 'uuf yaadame suuraa xiqqoo mul'ata knight jedhamu dha. Halkkan hallu kana kessatti sobni rafe. Abjuu isaa keessatti dubartii babbareedduu lamatu jira. Dubarri tokko, uffata lallaafaa uffatte, abaaboo kenniif. Dubarri kan bira, uffata dukkana kessatti uffatte, knight sword fi kitaaba dhiyessi. Danddi dubara bareddu duuba laga bira figddi. Karaan biraa tabba sibilaa nama gessa. Raphael wa ' ee filannoo yaadaa ture. Halkan knight kun karaa salphaa ta ' een deemuu qaba, moo wantoota jijjiiruuf yaaluu qaba?
Sheekkoo Leencaa fi Dhala Namaa
Mucaanis tole jedhee, waanuma argate funaanee hanga madaansaa fayyutti wal’aane. Leencichis erga madaansaa fayyee booda ofitti waamee; ilaali, madaan ati eeboodhaan nawaraante fayye. Jechi ati gaafa sana mana fira kee teessee jette sun garaa kootii hinbaane. Ani guddisee si hinnyaadhu. Atis gara fira keetti. Anis bobaa koo xiraa’aa wajjin gara bosona kootii jedheenii gaggeesse jedhama.
Raphael
Hojii Jalqabaa
Suuraawwan kan biraa Raphaeliin ayyaana sadii, fi qulqulluu mikaa ' eel.
Hojiin Raphael inni jalqaba gaa 'ila durbbumma kan bara 1504. dibame. Perugino' s dibata sistine Chapel of Iyyesus furttu qulqullu Peterif kenne. Amma Brera Gallery milan keessa jira xaaliyaanii. Raphael bara 1504 keessa dhukkuba biraa wajjin deeme, Pinturicchio, gara Filorence, Italy. Florence hojii artti isaatif beekama ture, workshoppi artistti isaa, ijaarssa haara fi katedral isa gudda dha. Raphael hojii Michelangelo, Leonardo da Vinci fi dibata barbachisa kan biro ilaalu barbaade.
The Madonnas
Florence suura madonna fi da ' ima gochudhaf bayye cimaa qaba sababni isaas magaalan durbbe ebbifamttef. Danddi hundda irratti qarqara hallu hallu yookin hallu hallu madonna fi da ' ima.[1]
Yeroo inni Florence keessa jiru, Raphael halluuwwan beekamoo madonna dibe. Fakkiiwwan beekamoo kanneen keessaa:
Architecture
1500 keessa, halluu dibaan yeroo bey'ee akka arkitekti dizayni godhu gaafatamu. Hojii Raphael dura akka arkitektitti kan ture chapel awwalchaa mana amantii Santa Mari del Popolo ture.
Kuubaa
Kuubaan biyya odolootarraa uummamte kan naannoo Karibiyaan jirtudha. Biyyi Kuubaa odola guddaa tokko, Isla de la Juventud fi odoloota xixiqqaa bayyeerraa uummamte. Magaalaan guddoo Kuubaa Havaanaa dha. Magaalaan guddinaan lammaffaa ammoo Santiago de Cuba ti.
Chiilii
Chiilii biyya Ameerikaa Kibbaa keessa jirtu.
Beejiingi
Beejiingi (Chaayiniffa:北京),Magaalaan guddoon Chaayinaa.
Kibxata
Kibxata torban keessaa guyyaa lammaffaa yoo ta’u, Wiixata booda fi Roobii dura. guyyaan kuniis kutaa oromiyaa keessatti maqaalee akka: lammaffoo, salaasaa, faca'aa ,Ayaana sanyii fikkf beekama.
Jamaayikaa
Jamaayikaan biyya odolootaarraa uummamte kan Garba Karibiyaanii keessa jirtu.
Xiwwaasa
Xiwwaasa, Qorhawaasa, ykn Xiinhawaasummaa maqaa biraa sooshiyoloojii gosa barnoota waa'ee jiruu fi jireenya hawaasa tokko karaa saayinsawaa ta'een qo'atuudha.
Shaangaayi
Shaangaayi (Chaayiniffa:上海), bulchiinsa magaalaa Chaayinaa.
Heyitii
Heyitii, maqaa guutuu Rippabiliika Heyitii, biyya Karibiyaan keessa jirtu.
Tirinidaadi fi Tobeegoo
Tirinidaadi fi Tobeegoon, kan maqaa guutuu Rippabiliika Tirinidaadi fi Tobeegoo jedhamuun waamamtu, biyya odoloota lamarraa uummamte kan qarqara kaabaa Ameerikaa Kibbaatti argamtu.
Qophifa ykn footosinteesi
Footosinteesiin gosoota adda addaatiin haala adda addaatiin kan raawwatamu ta’us, adeemsi kun yeroo hunda kan jalqabu anniisaan ifa irraa argamu pirootiinota wiirtuu walnyaatinsaa jedhaman kanneen kiloorofiilii magariisaa (fi halluu biroo) pigmentii/kiroomofoora of keessaa qabaniin yeroo xuuxamudha. Biqiltoota keessatti pirootinoonni kun orgaaneelota kilooropilaastii jedhaman keessaa kan qabaman yoo ta’u, isaanis lubbiyyoo baala keessatti baay’inaan kan argaman yoo ta’u, baakteeriyaa keessatti ammoo meembraanii pilaasmaa(haguugee lubbiyyoo) keessatti kan ukkaamfamanidha. Walnyaatinsa ifa irratti hirkatan kana keessatti anniisaan tokko tokko elektiroonota wantoota mijatoo ta’an kan akka bishaanii irraa baasuun gaasii oksijiinii uumuuf fayyadama. Haayidroojiiniin bishaan qoqqoodamuun bilisa ta’e kompaawundoota dabalataa lama kanneen akka kuusaa anniisaa yeroo gabaabaatti tajaajilan uumuu keessatti fayyadama, kunis dabarsaan isaa walnyaatinsa biroo akka oofu dandeessisa: kompaawundootni kun nikotinaamaayidii adenine daayinuukiliyootaayidii fosfeetii (NADPH) fi adeenoosiin tiraayifoosfeetii ( ATP), "maallaqa anniisaa" seelii.
Biqiltuuwwan, algaa fi cyanobaakteeriyaa keessatti, sukkaarri tartiiba walitti dhufeenya ifaa of-eeggannoo qabuu fi sirni Kaalvin jedhamuun uumama. Sirna Kaalvin keessatti, kaarbooniyooksaayidii qilleensa keessa jiru kompaawundii kaarbooniin duraan jiru, kan akka ribulose bisphosphate (RuBP) keessa galmaa'a. ATP fi NADPH fayyadamuudhaan kan uumamu deebii ifa irratti hundaa'e, kompaawundiin bu'uura ta'e ni hir'ifama akkasumas kaarohaayidiraayidii dabalataa kan akka gluukoosee uumuuf ni baafama. Baakteeriyaa kan biroo keessatti, maashinoonni garagaraa kanneen akka sirni Krebs gara boodaatti fayyadamuudhaan xumura walfakkaataa galmaan gahuuf ni fayyadamu.
Bishaan akka kennaa elektiroonitti oksijiiniik photosynthesis keessatti waan fayyadameef, walqixa adeemsa kanaa:
Walqixxummaan kun bishaan walqixxummaa ifaa irratti hundaa'ee fi bu'aa walqixxeessaa ifaa irratti kan hundaa'e akka ta'e cimsa, garuu mooliikii bishaanii n kallattii lamaaniin walqixxaata walqixxee ni kenna:
Adeemsi biroo gahee dhiyeessii elektiroonii keessatti kompaawundoota biroo (kan akka arsenaayitii ) bishaan bakka bu’u; fakkeenyaaf maaykiroobii tokko tokko ifa aduu fayyadamuun arsenaayitii gara arsenaayitiitti oksaayidii gochuuf : Hima walqixaa walnyaatinsa kanaa:
Iqqu'aador
Iqqu'aador biyya Ameerikaa Kibbaa keessa jirtu.
Qur'aana
Quraannni (Afaan Arabaa: القرآن; Al-Qur'aan ykn Qur'aana) Kitaaba qulqulluu amantii Islaamaa kan Muslimoonni Rabbi biraa bu'u amananiidha. Barruu Afaan Arabaa Ammayyaa keessatti akka hojii ajaa'ibaa laallama. Quraanni Suuraa(سور; boqonnaa) 114n qophaawuun xiqqoma Kakuu Haaraa irra gabaabaadha.
Qur’annii kitaaba Rabbii kan boodaa kan nabiyyii quxisuu anbiyootaa ta'e nabi Muhammad(S.A.W) irratti buufameedha. Waggaa 23 keessatti Qur'aannii kan Nabii(S.A.W) (isaani umrii 40-63) irratti buufamee xumurame. Qur'aanni baatii Ramadaanaa halkan laylatulqadrii keysa goda Hiraa’i kan gaaraa Nur mataa gubbatti argamu keysatti “Iqra’i bismi Rabbika” jechuudhaan kan jalqaba buufame. Qur’aanni kun xumurri buufamiinsa isaa aayata “alyawma akmaltu lakum diinakum...” jedhu kan hajjii dhaammannaadhaa (hajjatal wadaai) keessa guyyaa Arafaa 9/12/10 H dirree arafaatti buufameedha. Kalaama Rabbii kan ta'e Qur'aanni kun kitaabban isa dura buufaman hunda kan shaareedha.
Barnoonni akkaataa qur’aana itti qara’anii tajwiida jedhama. Muslima hundarratti qur’aana tolchanii tajwiidaan qara’uun dirqama.
Hinnikkaa
Guyyaa Jalqaba Daha Oromoo Arsii fi Waqqeeffannaa
Qur'aana
Sirna Qur'aana itti Qara'an
Kanneen armaan gadii tarraawan adaboota Ibnu Kasiiir eeraniidha.
<h1 style="color:red">Seenaa Qur'aanaa Quraanni jecha Rabbii guddaa kan namni hundi ittiin akka qajeeluuf karaa nabiyyii keenyaa Muhamned Biin Abdullaahii tiin SAW woggaa 1440 dura kan buufameedha.
Xiroo Afataa
anaan xiroo aftaa anooneel jiraan keesaa anaa qaarsaa waajin waaliitii dhiyaatas haatawuu maalee anichaa keesatii saabafi saablaamii waalin kaan jirtu taawunsaa anoolee biraaraa adda isaa godhaa .gaama baahatin ummata saabafii saab lamii ummaata kiibbaa waalitiii dhiyaataa
Baskin-Robbins
Baskin Robbins jechuun sansalata addunyaa irratti mana ayiskiriimii kan biyyoota 30 ol keessatti firaanshaayizii qabudha. Bakkeewwan 5800 keessaa 2800 Ameerikaa keessa kan jiraatanidha. Bara 1953tti walitti makamuun dhaabbilee ayiskiriimii adda addaa lama Burt Baskin fi Irv Robbins, kanneen obbolaa warraa turan hundeeffame. Walitti makamuu dura, dhaabbileen ayiskiriimii adda addaa lamaan Burt’s Ice Cream Shop fi Snowbird Ice Cream jedhaman turan. Snowbird Ice cream yeroo sanatti mi'aa 21 kan qabu yoo ta'u, kunis asoosamaafi haaraa jedhamee faarfamaa ture.
Istaatistiksii
Istaatistiksii ykn Xiinannoo damee saayinsii daataa baay’ina yaalii dhuunfaa fi garee wajjin walqabsiisuudhaan gara odeeffannoo faayidaa qabutti jijjiirudha. Saayinsii daataa walitti qabuu fi itti fayyadamuu qofa osoo hin taane, mala odeeffannoo walitti qabuu fi qorachu1u yaada dhiyeessudha.
Abbooy Sibihaat
Sibaat Naggaa (kan dhalate ALI 1928) hundeessaa fi qondaalaa olaanaa TPLF yoo tahu jecha kabajaa Abbooy (Afaan Oromoon 'dursaa') jedhamuun beekama. Erga TPLF aangoo qabatee kaasee hogganaa dhaabicha fi kan EFFORT akkasumas ambaasaaddara tahuun tajaajilaa turan. Mormaa Abiy Ahmad kan ture Sibihaat, lolaa Tigraayi booda bakka dhokatanii qabamuun seeraa jala olfamaniiru.
Seenaa Duubaa
Sibihaat bara weerara Xaaliyaanii, ALI 1928, godina gidduugaleessa Tigraay keessatti magaalaa Adawaa bakka Addii Abeetoo jedhamtu keessatti maatii abbaa lafaa(fiiwidaalaa) keessaa dhalatan. Barnoota isaanii sadarkaa 1ffaa magaalaa Adawaa xumuruun barnoota sadarkaa lammaffaa ammoo magaalaa Maqalee mana barnootaa Atsee Yohaannisitti baratan. Yunivarsiitii Finfinnee galanii barnoota Ikonomiksiin digiriin eebbifamanii, Ministeera Ikonomiksii keessatti ogeessa dinagdee ta'uun waggaa tokkoof tajaajilaniiru.
Bitoo
Guyyaa Jalqaba Daha Oromoo Ituu Humbannaa
Ameerikaa Kibbaa
Ameerikaan Kibbaa ardii addunyaa keessaa tokko yoo ta'u kan argamus wantaa dhihaatti, irra caala mudhii lafaarraa gara kibbaatti. Ameerikana Kibbaa ardii Ameerikaas jedhaman keessaa tokko yoo ta'u, kan guutumaan guutuuti Hemisphere Dhihaatti kan argamu yoo ta'u, kan baayyinaan argamu immo Hemisphere Kibbaatti. Kan dangeffame immo dhihaan Garba Paasifiik, kaaba fi bahaan immo Garba Atilaantiik, kaaba-dhihaan immo Ameerikaa Kaabaa fi Garba Karibiyaanii daangeffamee argama.
Maqaan Ameerikaa Kibbaa jedhuu kun kan kennameef bara 1507, kan maqaan kennamef namoota kaartaa kaasan kan ta'an Martin Waldseemüller fi Matthias Ringmann yoo ta'u maqaan kuni immoo kan kennameef maqaa nama Ameeriigoo Vespuuchii jedhamu irraa ka'aniiti, namichi kunis namicha yeroo duraaf lafoonni Ameerikaas kunin Isti Indiis (East Indies) akka hin taane fi addunyaa haaraa namoota Yuurooppiif hin beekkamne akka ta'e namicha ifaa godhedha.
Ameerikaa Kibbaa ballina hanga 17,840,000 isquweer kiilomeetira (6,890,000 isq mi) kan qabdu yoo taatu yookan immo parsenti fuula addunyaa kana 3.5% qabata. Akka bara 2005 baayyinni ummata isaani tilmaaman 371,000,000 caala dha. Ameerikaa Kibbaa ballina lafaan addunyaa keessaa afraffaa irratti kan argamtu yoo taatu kunis Eshiyaa (tokkoffaa), Afrikaa(lammaffaa) fi Ameerikaa Kaabaa (sadaffa) aanteti. Akkasumas bayyina ummattan addunyaa keessaa shanaffa irratti argamti, kunis Eshiyaa (tokkoffa), Afrikaa (lammaffaa), Yuurooppi (sadaffaa) fi Ameerikaa Kaabaa (Afraffaa)tti antetti.
Sheekkoo Warra Gowwaa
Abbaa manaafi haadha manaa gowwaatu biyya tokko keessa jiraataa turan. Guyyaa tokko karaa deemuuf galaa qopheeffataniiru. Galaansaaniis bassoodha. Osuma deemanii bishaan bassoo ittiin basseeffatan barbaacha gara lagaatti goran. Laga gahanii bassoo isaanii hiikanii bishaan guddaarratti firfirsan. Yeroonsaa ganna, yaroo lagni guutu waan ta’eef bassoosaanii jalaa fudhatee yemmuu deemu haati manaa bassicha qabuuf bishaan keessa lixxee deebi’uu dadhabde.
Noolee
Nooleen gosa Oromoo Afran Qalloo ilma Dagaati. Oromoon Noolee Oromiyaa Bahaa magaalaa Dirree Dhawaa fi Kaaba Harar baayyinaan jiraatu.
Sheekkoo Warra Gowwaa
Abbaan manaas taa’ee ishee eegaa turee isheen deebi’uu didnaan, “Maalif bishaan keessaa hinbaatu jedhee” dhakaa itti darbannaan dhiigni ol faca’e. Yeroo kana abbaan manaa gowwaan sun, “Ana kophaatti dhiistee kophaashee bassoo barbareedhaan nyaattii” jedhee innis bishaanicha keessa seenee lubbuun warra lamaanii bishaaniin badde jedhama.
Deeviid Wuudaardi
Deeviid Wuudaardi (Afaan Ingiliish: David Woodard; A.L.A Eebla 6, bara 1964 Saantaa Baarbaaraa, Kaalifoorniyaa keessatti dhalate) lammii biyya Ameerikaa gaggeessaa Orkeestiraa (garee sirbaa) fi barreessaa ammayyummaa booddee (falaasama xiyyeffannaa garaagarummaa muxanno ilmaa namaa fi hedduuminaa ilaalcha irratti kennuu) yoo ta’u, sanyii maatii koloneeffattoota Ameerikaa beekamoo ta'anii dha.
Wuudaardi hojii Nu’eevaa Jarmaniyaa, Paaraaguwaayi keessatti kan jiratuu, deggartuu sochi dhiirii fi dubartiin wal qixxe dha kanaafu mirga fi carraa qixxe argachuu qabuu/namaa kudura qofa nyaatu, kan foon hin nyaane, deggartuu/hordooftuu falaasama hawaasa fi mootumma kan barbaadamu yookiin kan hanqina/fafa hin qabne ijaaruun ni dandaa'ama jedhuu kan amaantuu, waliin hojjeteenis beekama. Kitaabni walta'iinsa isaa kan afaan Jarmanii, Five Years, kan barreessaa Siwiizarlaandii Kiristaan Kiraachitii waliin barreesse, hojiiwwan gargaarsa namoomaa achitti hojjetaman tokko tokko ibsa.
Ho'a
Akka qorannoo seera uumamaatti (fiiziksii) ho’i dandeettii hojii tokko malee wanta tokko irraa gara wanta biraatti darba. Gabaabumatti ibsuuf, namni tokko dhagaa guddaa yoo ol kaase, anniisaa namni sun itti baasu fi kallattii dhagaan sun itti deemte tokko waan ta’eef, doonii sana irratti hojiin hojjetama. Kanaaf, dhagaan sun bakka olka’aa yoo ta’e, yoo gadi lakkifame hojiin hojjetamuu danda’a; Kana jechuun aangoon namicha irraa gara hojii dhagaa sanaatti dabarfamee jira jechuudha. Hojiin pooteenshaala dabarsuudhaaf waan hojjetamuuf, dabarsaan sun ho’a hin jedhamu. Gama biraatiin yoo dhagaa sana aduutti dhiifne ni ho'a. Ho’i kun bishaan gubbaa irratti yeroo walitti qabamu danfisuun hojii irratti hojjechuu danda’a. Kunis pooteenshaalli aduu irraa gara dhagaatti akka darbe agarsiisa. Garuu aduun dhagaa sana hin sochoosne, kanaaf irratti hin hojjenne. Hojii osoo hin hojjetiin anniisaa wal jijjiiruun ho’a jedhama.
Liyoonaardi Ooyiler
Liyoonaardi Ooyiler (/ˈɔɪlər/; Jarmanii: [ˈɔʏlɐ]; 15 Ebla 1707 – 18 Fulbaana 1783) abbaa herregaa fi fiizisistii Siwiizerlaanditi. Ooyiler damee ballaa akka tiyoorii giraafii fi kaalkulesii infiniitesimaal keessatti gumaacha guddaa godhe. Ooyiler jechoota fi mallattoo herregaa ammayyaa baayyee uume, keessaahuu qaaccessuu herregaa keessatti, kan akka yaada faankishinii herregaa uume. Oooyiler hojiisaa makaaniksii, filuud daayinaamiksii, optiiksii, astiroonoomii, fi tiyoorii muuziqaa keessatti hojjateenis ni beekkama.
Ooyiler akka abbaa herregaa guddaa jaarraa 18ffaa fi abbaa herregotaa dhalatan gurguddoo keessaa akka tokkootti ilaallama. Ooyiler abbaa herregaa baayyee barreessan keessaa isa guddaadha; hojiiwwan barreeffamaa inni walitti qabe qabiyyee 60-80 guuta. Ooyiler jireenyasaa bara ga'eessummaa St. Peetirsibergi, Raashiyaa fi Barliin, Piraashiyaa keessatti dabarse.
Jechi Piyeer-Simoon Laappilaasi akka jedhe dubbatamuu "Ooyiler dubbisaa, Ooyiler dubbisaa, inni mootii hunda keenyaati" dhiibbaa Ooyiler herreega irratti qabu ibsa
Siiqqee
Dubartoonni siinqee qabatanii gurumuudhaan sirna hawaasummaa fi amantaa heddu wanta raawwataniif siinqeen waraana dubartii ti jedhu.
Siinqeen Idaayyiif Kennamuu
Haati intala heerumsiistu, siinqee, boraatii fi baarree qopheessiti. Siinqeen mallattoo birmadummaa (uumamaan bilisa ta’uu) ti. Boraatiin muka irraa soqamee tolfamee, calleedhaan faayame immoo mallattoo haadha-warrummaa ti. Baarreen qodaa aannanii waan ta’eef mallattoo qabeenyaa ti.
Cidha gaa’elaa irratti yeroo idaayyichi idaayyittii fudhatee galuuf ka’u, haati ishii siinqee, boraatii fi baarree harkatti qabattee, balbala fuula dura teessi. Idaayyichi haadha idaayyittii bira ga'ee dhaabbata. Haati idaayyittii "hoo baarree, hoo barsee" jettee siinqee, boraatii fi baarree itti kenniti. "Hoo barsee" jechuun yaboo sirra keewwadhee jechuu dha.
Seerluga
_______ Seerluga yookaan caasluuga afaan Oromoo bakka baay'eetti afaanota biroo irraa adda waan ta'eef qoratamuu qaba.