cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sienet
thumb|Sieni Sienet on suurin grivanjoukko, kuduas on mondu tuhattu erilastu lajii. Sienekse sanotah mostu gribua, kuduan sliäpäm alapuolel on hoikastu kerrostu. Sienet jagavutah syödävih da ei-syödävih libo koirusienih.
* Kategourii:Syömizet
Lindujärvi (järvi)
Lindujärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Koverin kyläkundah.
Järven pinduala on 0,6 km². Järven pindu on 19,9 metrii korgiembi meren pindua.
Luodehes järveh laskeh Hadarusoja, kudai tulou Žil’čoinjärvespäi. Suves Lindujärvespäi lähtöy pieni joguine, kudai laskeh Pitkähojah. Tämä oja laskeh Tuuksenjogeh.
L L L L
Suuri Virantajärvi
Suuri Virantajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Belomorskan piirih da kuuluu Suman kyläkundah.
Talvioja
thumb|300px|alt=Talvioja|Talvioja Talvioja (Толвуя, Talvoja, Tulvaoja) on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin kylä. Se on Talviojan kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoittuu 79 kilometrin piäs liideheh Karhumäispäi, Oniegujärven Poventsan lahten liidehrannal, 50 kilometrin piäs koillizeh Kižispäi.
Kyläs ruadau sovhouzu ”Tolvuiski”, škola, lapsienpäivykodi, ambulatourii, Ven’an poštu, Kul’tuurukodi, XIX vuozisuan toizen puolen arhitektuuran mustomerki – kirikkö (церковь Георгия Победоносца).
Valgamoloi ei ole. Kyläs on Nevvostoliiton saldattoin (kuduat kuoldih v. 1941 – 1944 Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua) kalmu.
7 kilometrin piäs kyläspäi, Palijan suarel, on manasteri (Палеостровский Рождественский монастырь). Se on ylen vahnu da kuulužu manasteri Oniegujärven rannikol.
Histourii
Kylä muanitah enzimäzen kerran vuonnu 1375.
Vuonnu 1601 Talviojah karkoitettih Inokin’a Marfa – enzimäzen ven’alazen suarin muamo (Romanovoin polvespäi). Lähäl kyliä on silmykaivo ”Tsatitsin kl’uč”.
Talviojas oli rodinuh Zosima Solovetski – Solovetskoin manasterin perustai, Ven’an kirikön pyhä.
Histourien mustomerkit
Kyläs on Nevvostoliiton saldattoin da partizuanoin (kuduat kuoldih v. 1941 – 1944 voinan aigua) kalmu.
Talviojan tuulimelliččy tuodih Kižin muzeih.
Kuulužat ristikanzat
T T Kategourii:Karhumäin piiri
Karjalan järvilöin luvettelo
Karjalan järvilöin luvettelo:
*
Anna Usova
Anna Usova rodivui 18. oraskuudu vuvvennu 1970 Videlen kyläs, Anuksen piiris, Karjalan tazavallas, Ven'al. Loppi Videlen keskiškolan da Petroskoin valdivonyliopiston. Anna Usova on Karjalan raadivožurnalistu vuvves 1991. Häi joga nedälii pidäy literatuuru-ohjelmoi karjalan kielel. Hänen avul raadivon kuundelijat tiijustetah, mittumii karjalan, suomen da vepsänkielizii kaunehkirjutuksii on painettu jälgiaigua. Iče häi on hyväsydämelline naine, hyvin da ystävellizesti vastavuu kirjuttajien kel, kuduat puaksuh lugietah omii kerdomuksii da runoloi da sanellah omas ičes. Anna on nuori kirjuttai, häi kirjuttau runoloi da kerdomuksii karjalan kielel. Hänen kerdomukset voitettih eri kilvois. Naine on kirjutannuh runoloi Videlen kyläh näh da eri rahavahien elokses. Vuonnu 2018 ilmoile piäzi enzimäine kirjuttajan runo- da proozukniigu "Lyhyt san "oza". Se on tarkoitettu lugiettavakse lapsile da aiguizilegi. Lugijat löytäh kniigas karjalankielizii pajoloigi. Kirjuttajan runoloi painetah Taival-almanakas da Oma Mua -lehtes. Vuonnu 2019 Anuksen karjalaizet liitto piästi kerävökniigan Omal mual, kus oldih painettu uvvet Annan runot da runot venäjänkielizien kiännöksienke,kudamii luadi venälaine runoniekku Georgi Cernobrovkin.
U
Kumbasozero
Kumbasozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Arhangelin alovehel da Karjalan tazavaldah.
Suurin oza on Arhangelin alovehel. Järvi kuuluu Baltiekkumeren basseinah. Järven pinduala on 9 km², vezibasseinan ala on 99,4 km².
K K K K
Petäjäjärvi (Porajärven kyläkundu)
Petäjäjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,6 km², vezibasseinan ala on 59,8 km². Järven pindu on 190,4 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh laskeh da järvespäi lähtöy nimetöi jogi, kudai virduau Ylä-Latajärves, Ala-Latajärves, Aittojärves, Särkäjärves, Kotajärves da Itkajärves läbi da lopus laskeh Koitajogeh.
P P P P
Meččyvigli
thumb|300.px|alt=Meččyvigli|Meččyvigli Meččyvigli (Tringa ochropus) on lindu.
M M
Lehtien da žurnualoin luvettelo
Almanakat
Kategourii:Karjalan kirjalližus
Carelian Faces (festivuali)
thumb|300.px|alt=Carelian Faces-2017|Carelian Faces vuvvennu 2017 Carelian Faces on kanzoinväline muuzikkufestivuali, kudai enzi kerdua piettih Karjalan piälinnas Petroskois 5.-6. syvyskuudu vuvvennu 2003.
Festivualin alguhpanijoinnu da luadijoinnu oldih suomelaine yhtistys ”Etnokul’t” da prod’usserat Peter Coon da Arto Rinne. Vuvven 2003 festivuali on sen luadijoin lahju Petroskoin 300-vuozipäiväkse.
Vuozinnu 2003-2008 festivualin konsertoih yhtyi Suomen, Ruočin, Fareroin suariloin, Norviegien, Yhtysvalloin, Kanuadan, Perun, Kolumbien, Brazielien, Ganan, Senegalan, Togon, Zambien, Ven’an da toizien mualoin soittajua, tansijua, pajattajua da taidolijua.
Vuonnu 2017 festivualil "Carelian Faces" ezitettih räppäri Ondrei (Karjala), joukko "Jousnen Järved" (Karjala), joukko "Shamrock" (Murmansk), joukko "Samosad Bend" (Karjala, Piiteri), joukko "Simba Vibration" (Kongo, Piiteri).
Linki
C C C
Salmennišku
Salmennišku (Салменица) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoiččou 17 kilometrin piäs Jessoilaspäi, Šotjärven liidehrannal. Tiä eletäh liygiläzet.
Kylän suves on Šotmägi, kudaman suurin korgevus on 154,6 metrii.
Histourii
XIX vuozisual kyläs avattih yksiluokkahine opisto.
Kylän koillisozas, niemel, kus Šuoju virduau Šotjärvespäi, 1940-luvussah oli kirikkö.
Nygöi Salmennišku on kezämökkihieru (läs 200 mökkii).
Mavritanii
250px|right|thumb|Mavritanii
Mavritanii libo Mavritanien islamilaine tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Päivänlaskus se rajoittuu Atlantan valdumerenke, luodehes Päivänlasku-Saharanke, lounuas Senegalanke, koillizes Alžiranke, suves da päivännouzus Malinke. Virrallizet kielet ollah arabien da frantsien kielet. Piälinnu on Nuakšot. Muan pinduala on 1 030 700 km². Rahvahan lugumiäry on 3 359 185 hengie.
M M
7. syvyskuudu
7. syvyskuudu — 250. vuvven päivy (251. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 115 päiviä.
Justjärvi
Justjärvi on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven päivännouzurannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
7. syvyskuudu
Ken kuoli sinä piän
S
16. heinykuudu
16. heinykuudu - 197. vuvven päivy (198. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 168 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
H
Moudu
Moudu (, — miäry, nägö, keino, siändö, käsky) — mittumantahto eloksen libo kul'tuuran ozan väliaigaine miärätyn stiilin valdu. Se miäriäy sovan, mielen, ičenviendän, etikietan, eloksen tavan, taidehen, literatuuran, syömizien, arhitektuuran, iloituksien da m.i. stiilin da tiipan, kudai on kaikkilellendettävy miärätyn aijan välil. Moudu puaksuh merkiččou ylen hudran da terväh muuttujan tunnustuksen.
M
Pomorin murreh
Pomorin murreh on Ven'an kieleh murreh se kuulou ven'an pohjasmurreh joukkoh, sidä pagizou läs 2000-3000 ristikanzuo. Pomorin murdehes on ylen äijän sanoi Suomelas-ugrilaisistu kielispäi, sezo pohjas-germuaniset kielet ollah vaikuttanuh murdeheh. hos pomorii pietäh murdehennu äijäl iče pomorit sanotah ku se ei ole ven'an murreh da ku se on oma kieli.
N’olgamdärvi
N’olgamdärvi on pos’olku Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Petrovskin kyläkunnas.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
Longasi
Longasi on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Se sijoiččou suarel Oniegujärven pohjasozas.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 121 hengie.
Kuulužat ristikanzat
Kategourii:Karhumäin piiri
Udmurtii
Udmurtii on tazavaldu Ven’an federacies.
Histourii
Votjakoin avtonoumine aloveh perustettih 4. kylmykuudu vuvvennu 1920. Vuvvennu 1931 nimi muutui Udmurtien avtonoumizekse alovehekse. 28. talvikuudu vuvvennu 1934 se rodih Udmurtien Avtonoumizekse Socialistizekse Nevvostotazavallakse. 20. syvyskuudu vuvvennu 1990 Tazavallan Korgevin nevvosto hyväksyi iččenäžyön deklaracien. 11. ligakuudu vuvvennu 1991 rodih Udmurtien tazavaldu.
Rahvas
Rosstatan vuvven 2020 tiedoloin mugah Udmurties eläy 1500955 hengie. Yhty ristikanzua kohti on 35,69 nellikkökilometrii muadu. 66,1% eläjis ollah linnalazet.
Udmurtien tazavallas eläy piäl 60 eri kanzua. Vuvven 2010 tiedoloin mugah Udmurties eläy 62,2% ven’alastu, 28% udmurtielastu, 6,7% tatuarua, 0,6% ukrainalastu, 0,6% marilastu, 0,2% baškirua.
Valdivolline kogomus
Udmurtien tazavallas on viizi linnanpiiri, 25 piirii, 11 linnanjyttysty pos’olkua, 262 kyliä.
Udmurtien tazavallan piirit:
Kategourii:Muantiedo Kategourii:Udmurtii Kategourii:Ven'a
Kärkettäilindu
thumb|300px|alt=Kärkettäilindu|Kärkettäilindu
Kärkettäilindu (Caprimulgus europaeus) on lindu.
Lähtiet
K K
LaulUni
LaulUni on uinotuspajozien disku Karjalan kandurahvahien kielil - karjalan da vepsän kielel. Se piästettih ilmah vuvvennu 2016 kahten suuren yhtistyksen vuoh: Suomes ruadajan Karjalan Sivistysseuran da Karjalan tazavallan Kanzallizien kul’tuuroin keskuksen.
25. ligakuudu
Ken kuoli sinä piän
L
LaulUni
Diskan syväindö
LaulUni-sana rodieu kahtes karjalankielizes sanas laulu (livvikse pajo) da uni. ”LaulUnes” on yksitostu uinotuspajostu karjalan da vepsän kielel. Net ollah eriluaduzet. On vahnua pajua, kudamii enne pajatettih karjalazet da vepsäläzet. On uuttu piädykauti diskah niškoi kirjutettuu. Sih ruadoh Kanzallizien kul’tuuroin keskuksen ruadajat kučuttih Karjalan pajattajii da soittajii.
Pajatandutaba
Joga pajos nägyy oma taba pajatandas da soitandas. Diskalpäi kuuluu folk, rock, räp, world music, electronic, džaz. Se on mieldykiinnittäi da ainavoluaduine.
Pajattamas ollah Santtu Karhu, Ondrei, Arto Rinne, Tatjana Peron’, Ilmu, Noid, Skylark, Elayga da Istoki, Olemba, Cadeu, Karjalaiset kuutomalla.
Tule, uni, uksen tuakse
Baju pikkarastu.
Tule, uni, uinottamah,
Piendy lastu magaittamah,
Pienen lapsen pieluksih,
Älägo tule kuttine,
Älägo tule kažine.
Muamo lastu liikuttau,
Armahastu uinottau.
Baju muaman lindustu,
Baju muaman kuldastu.
Kategourii:Wp/olo L L
16. kezäkuudu
16. kezäkuudu - 167. vuvven päivy (168. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 198 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
16. kevätkuudu
16. kevätkuudu - 75. vuvven päivy (76. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 290 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Tammi
thumb|300.px|alt=Tammi|Tammi Tammi libo duubu on puu.
Kogo da nägö
Kazvomuodo da korgevus: Puu. 10-20 m.
Lähtiet
T T T
Kegri
Kegri on vahnu karjalaine pruazniekku, kudai piettih 1.-2. kylmykuudu, konzu kai kezäruavot loppiettihes da algavuttih uvvet – talviruavot. Pruazniekku oli tuttu kaikile: liygiläzile, vienalazile, lyydiläzile da Tverin karjalazile. Tänäpäi pruazniekan piendyperindö unohtui, vähä ken karjalazis mustau sidä.
Piendyperindö
Konzu kai peldoruavot oli loppiettu, ouvešit kerätty da pandu kuoppih, žiivatat salvettu, sit piettihgi Kegrin pruazniekkua. Karjalazien uskomuksien mugah Kegri oli Jumal, kudai kačoi da vardoičči karjua. Mittuine se oli kaččuo, niken ei musta da ei malta sanuo sendäh, ku Kegri oli rahvahale nägymätöi. Toinah se oli mustupiä da sukkel. Anuksen čupun Riipuškalan kyläs rahvas ravies da vesseläs brihaččuzes sanottih: ”Tukat on mustat gu Kegril, ylen on boikoi, hyppiy gu Kegri”.
Tverin Karjalas XX vuozisuan enzimäzel puoliškol Kegrinny oli taba šuorivuo smuutikse. Nuoret dai keski-igäzet pandih piäle muurin kiättylöi turkiloi, luajittih ičele pardumaskoi da hierottih rožii nogeh. Otettih kädeh ufatkoi, koukkuloi, keppilöi da käydih pöllättelemäh lapsii. Lapset varattih nämmii Kegrilöi, lahjoitettih niilöile langukerii, gostitettih lettuloi da uskaldettih olla sanankuulijoinnu.
Kegri oli omien kuolluzien mustelendupäivy. Kegrii vaste heile lämmitettih kyly da kučuttih heidy kylyh. Kois sil aigua varustettih heile stolat. Sit kylyh kävyi kai kodipereh. Kylyspäi tulduu ižändät varustettih kuolluzile magavosijat, a iče istavuttih stolah syömäh. Nenga luajittih, ku tulien vuvven vil’l’at oldas hyvät, karju terveh da kois kai olis hyvin.
Käytetty literatuuru
K K
Hautavaara
Hautavaara on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškelyksen kunnas Ven'al, se sijaiččou Usmitsanjärven rannal, Petroskoi-Suojärvi-tiel. Kyläs on histourien mustomerki – Jatkovoinan (1941-1944) aigannu tapettuloin Nevostoliiton saldattoin kalmu.
Rahvahan lugumiäry
H H Kategourii:Suojärven piiri
Kunosjärvi
Kunosjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Puudogan piirin Päl’män kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 156,3 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi virduau Kunoksa-jogi, kudai laskeh Uikujogeh. Järven rannal on sijoitannuhes samannimine kylä, kudai nygöi on hyllätty.
K K K K
Petäjäjärvi (Loimolan kyläkundu)
Petäjäjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,5 km². Järven pindu on 146,7 metrii korgiembi meren pindua.
Tamara Ščerbakova
Tamara Vasiljevna Ščerbakova (Tuuksan kylä, Anuksen aloveh, Ven’a) on karjalankieline kirjuttai, runoilii.
Petäjäjärvi (Loimolan kyläkundu)
Järveh laskeh da järvespäi lähtöy Volgajoki, kudai laskeh järveh, kuduan nimi on Viiksinselkä.
Tamara Ščerbakova
Eloskerdu
Tamara Ščerbakova on roinnuhes 4. tuhukuudu vuvvennu 1944 Anuksen alovehen Tuuksen kyläs suures karjalazes perehes. Häi loppi Karjalan pedagougizen instituutan. Instituutan jälles Tamara Vasiljevna tuli opastajakse školah, da algoi ruadua Sändämän školas. Häi ruadoi opastajannu 44 vuottu. Opasti matematiekkua, ven’an da karjalan kieldy. Juuri nämmil vuozil jatkoi kerdomiksien da runoloin kirjuttamistu karjalan kielel. Hänen lapset voidih hyvin paista, lugie runoloi da kerdomuksii karjalan kielel. Kaksi vuottu Tamara Vasiljevna lapsienke viettih karjalan kielen urokkoi Karjalan TV:n ohjelmois. Sidä puaksuh mustellah vahnembat rahvas da kerrotah kui mustoiteltih muaman kieldy, ku se oli puolelleh unohtettu.
Luomisruado
Tamara Ščerbakovan kerdomuksien piäaihiennu ollah lapset, luondo, elätit da kylän elaigu. Sežo Tamara Vasiljevnal on kerdomuksii aiguizihgi niškoi. Häi on kiändänyh Mihail Prišvinan Päiväzen aittu -kerdomuksen. Ščerbakovan kerdomuksii da runoloi lapsile algoi ilmestyö lehdistös 1990-luvun puolivälis. Vuozinnu 1996-2004 Oma mua -lehti piästi ilmoih 18 kerdomustu. Ščerbakovan tuoteh on ilmestynyh Kipinä -žurnualasgi. Ščerbakovan enzimäine kniigu on "Pajun kukkazet -keviän viestit" (1999). Vuvennu 2002 ilmestyi kniigu "Malittusana" karjalan livvin murdehel. Ščerbakovan tuotehtu ilmestyi karjalankielizen kirjalližuon antalougies.
1787
Ken kuoli sinä vuon
1787
Tamara Ščerbakova
Luomisruado
Vuvvennu 2014 Ščerbakova sai Brendojevan palkindon Brendojevan festivualis.
Bibliogruafii
Š Š Š
Nosonovštšina
Nosonovštšina on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Max Plank
Maks Karl Ernst L’udvig Plank (23. sulakuudu 1858 Kil’, Germuanii – 4. ligakuudu 1947 Göttingen, Germuanii) – germuanilaine fizikku-teoretiekku, kvantufiziekan perustai, Nobel’-palkindon suaju (1918). Prussien tiedoakademien ozanottai (1894) da monien ulgomualazien tiedoseuroin da tiedoakademieloin ozanottai. Mondu vuottu Plank oli germuanilazen tiijon johtajannu.
Nosonovštšina
Se sijoiččou suarel Oniegujärven pohjasozas.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Max Plank
Plankan johtol monet kuulužat tiedomiehet aloittih omua virgua, ezimerkikse Maks Abragam, Maks fon Laue, Morits Šlik, Ernst Lamia, Valter Bote da muut. Omien luvendoloin mugah Plank kirjoitti mondu opastuskniigua.
P P
Puhdistus
Puhdistus on suomelazen kirjuttajan Sofi Oksasen ozutelmu da romuanu. Romuanu piäzi ilmoih vuvvennu 2008 da se sai vuvven 2008 Finlandia-palkindon da muudu palkinduo. Tevos kerdou Estounien histourieh nähte 1900-luvul rahvahien kauti. Sen kiännösoigevukset myödih 41 kielele. Suomes on myydy piäl 200 000 kappalehtu.
P
Ilves
thumb|300.px|alt=Ilves|Ilves
Ilves – kažirodukunnan pedoimettäjien rodu, varzinazen kažirovun (Felis) lähin elättilaji.
Ulgonägö
Ilveksen rungu on 80-130 sm da säjäs on 70 sm piduhuttu. Tavan mugah ilves on suuren koiran suurus. Täyzi-igäzen ižäčyn paino on 18-25 kiluo, harvah 30 kiluo; emäčyn paino on tavan mugah 18 kiluo. Ilveksen rungu on lyhyt da järei. Korvat ollah kistilöinke. Händy on lyhyt ”leikatun” n'okanke (20-40 sm). Piä on pieni da pyöryžy. Turvan bokis on pitkät tukat, muga sanottu «korvupardu». Turbu on lyhyt, silmät ollah leviet,silmyterät ollah pystyoigiet. Ilves vaihtau karvua kaksi kerdua vuvves: keviäl da sygyzyl. Ilveksen nahku on paras kažirodukunnan, se on ylen turbei, korgei da silei. Pöčöis karvu on ylen pitky. Maha on valgei harvoin pienien tačmoinke.
Suuret da pitkät käbälät ollah nahkas, sendäh talvel ilves voi kävellä uppuomattah lumeh.
Nahkuväri rippuu sit, mittumis alovehis eläy ilves. On olemas moni nahkuvärin variantua: ruskei, muzavanruskei, valpahankeldaine, savukarvaine. Selgy, bokat da käbälät ollah ta moinke. Pöčöis karvu on pitky,pehmei da harvu, tavan mugah se on valgei harvoin tačmoinke. Suves eläjät ilvekset ollah enimiten ruskiet, niilöin nahku on lyhyembi, ga käbälät ollah pienembät.
Ilveksen jälgi on tavalline kažin jälgi. Ilves ei jätä kynzijälgilöi,sendäh gu sen tagakäbälät astutah ezikäbälien samoih jälgilöih.
Levittämine
Ilvesty voi nähtä Keski-Ven’al, Gruuzies, Estounies, Suomes, Ruočis, Pol’šas, Čeehies, Vengries, Rumiinies, Ispuanies, Serbies, Makedounies, Slovenies, Slovakies, Valgoven’as, Horvaties, Albanies, Gretsies, Litvas, Latvias, Ukrainas (Karpuatois), Armienies da Azerbaidžuanas.
Eländytaba da syömine
Ilves eläy puaksumbah havukorbimečis, taigas, ga toiči ilvesty voi nähtä erikohtis, ezimerkikse vuarumečis. Elätti hyvin kangihes puuloih da vuaroih da ui. Ilves tabailou turkielättilöi da sendäh ylen hyvin jiäjä hengih Pol’arnoin piirin tagua.
Ilves läs ei varua ristikanzoi. Pedoelätti eläy mečis, vahnois meččyruadoalois da palateksis, kuduat luajittih ristikanzat. Hädävuozien aigua ilves tulou kylih da linnoih. Tavan mugah pedoelätti ei tule ristikanzoih käzin,ga konzu ilveks on ruanittu, se voi olla varattavannu da iče voi ruanita kedätahto hambahil libo kynzil.
Mihail Perhin
Mihail Evlampijevič Perhin (22. oraskuudu (3. kezäkuudu) 1860, Jallahti, Aunuksen gubernii – 28. elokuudu (10. syvyskuudu) 1903, Piiteri, Ven’an valdukundu) oli ven’alaine kulduseppy, Faberže-firman piäneroniekku.
Eloskerdu
Mihail Perhin rodivui bohattah muanruadajien pereheh. Läs 16-17-vuodehizennu häi muutti Piiterih opastumah kuldusepäkse. Vuvvennu 1884 Perhin oli jo kulduseppymuasteri. Häi oli legenduarizen Faberže- firman piäneroniekannu 18 vuottu.
Vuvvennu 1888 Perhin avai firmas Karl  Faberžen avul oman ruadopertin, kuduas luajittih erilazii kallehii  čomenduksii da toizii ruadoloi kullal da hobjal. Perhinan piäabulazennu oli Genrih Vigström. Täs ruadopertis oli luajittu 28 keisariperehen Äijypäivyjäiččiä, 7 Äijypäivyjäiččiä Kel'h-Bazanovan perehele da äijy toizii nerotegoloi.
Vuvves 1895 algajen Mihail Perhin oli Kupčugil'dien ozanottajannu da Kunnivoitetunnu  ristikanzannu.
Häi sežo oli hyvyönluadijannu – Perhin lahjoitti Jallahten kiriköle äijy kallehuzii da huolenpidi Jallahten školua.
Kulduseppymuasteri kuoli tavvin jälgeh bolničas mielivigazieh näh vuvvennu 1903, häi oli pandu muah Piiterin Novodevitčin kalmistol. Muailman kuulužimil aukcionoil Perhinan tevokset ollah suures arvos. Vuvvennu 2009 Karl Faberžen fondu nimitti hänel nimel palkindon, kudual lahjoittah parahii kulduseppii.
P P P
Lehtikuuzi
Lehtikuuzi on kaikis puulajilois levinnyh kogo muailmas. Se kazvau terväh, voi olla 50 metrii piduhuttu da metrii levevytty, eläy 300-400 vuottu. Puun ladvu on läbinägyi, alahan levei, ylähäkse kaidenou. Lehtikuuzi on havvupuu, ga havvu on yksivuodine, kirkasvihandu, pehmei. Se kazvau kobrallizesti. Sygyzyl puut lykätäh havvut keviässäh. Puus on kahtu luaduu käbyy. Ižätähkät ollah keldazet, emäkävyt ollah ruskiettavat. Puul on vägevät juuret, net suojellah puudu kovas tuules. Lehtikuuzi suvaiččou päiväzen valgiedu, kazvau avvonazil kohtil. Pimies se ei ližävy, ei kazva. Lehtikuuzi on vilunkestäi kazvi. Se on vuadimatoi muaperäh, kazvaugi pahaperäzil mualoil. Lehtikuuzipuu on ylen kova, luja, vägi kodvan se ei happane. Kuivahuu puu roihes vie kovembi, sih ei sua ni nuaglua iškie.
L L
Nobel-palkindo
thumb|250px|alt=Nobel’-palkindo|Nobel’-palkindo Nobel’-palkindo (ruoč. Nobelpriset, ) on yksi arvokkahimis rahvahienvälizis palkindolois, kudai joga vuottu miärätäh suuren tiedotutkimuksen, vallankumovuksien keksindölöin libo kul’tuurah libo yhteiskundan kehitykseh panoksen periä.
Nobel’-palkindo on nimitetty dynamitan keksinyön ruoččilazen Al’fred Nobel’an kunnivokse. Se on fiziekan, himien, liečetiijon, kirjalližuon da rauhan alal juattavu palkindo. Sežo on olemas muga sanottu talovustiijon Nobel’-palkindo, kudai miärärtäh vuvven 1969 algajen. Enzimäzet viizi palkindokategouriet perustettih Nobel’an testamentan mugah vuonnu 1895 da enzimäzet palkindot juattih vuonnu 1901. Ruočin keskusbankan talovustiijon palkindo Al’fred Nobel’an mustokse perustettih vuonnu 1968 da enzimäine palkindo annettih tuliennu vuonnu. Nobel’-palkindoh kuuluu ližäkse läs miljonu jevruo den’gupalkinduo.
Paiči Nobel‘an rauhanpalkinduo, kai muut palkindot miärätäh Stokgol’man konsertukois Ruočis. Nobel’an palkindo miärätäh Oslos. Rauhanpalkindon suajan piätetäh erilline komitiettu, kudai vallitah Norviegien parluamentu.
Palkindo voijah suaja vaigu eri ristikanzat, ei laitokset (paiči rauhanpalkinduo). Rauhanpalkindo voijah miärätä sego eri ihmizile, sego virrallizile da yhteiskunnallizile laitoksile. Gu komitietan ozanottajat ei löydy hyviä tevoksii, palkindo voi jiäjä juamattah. Sežo palkindo annetah vaigu hengis olijoile ristikanzoile. Piädokumentu, kudai miäriäy palkindon andamizen siännöt, on Nobel’an rahaston ustuavu.
Kategourii:Yhteiskundu
Piäjärvi
Piäjärvi (Пяозерский, Pääjärvi) on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku.
Se sijoittuu Tuhkajärven pohjasrannal.
Pos’olkaspäi pohjazeh on kanzalline parku ”Paanajärvi”.
Nähtävykset
P P Kategourii:Louhen piiri
Piätteniččy
Piätteniččy (suom. perjantai) libo piätniččy libo piätenčy on nedälin viijes päivy. Piätteniččy-sana tulou ven'an kielen Пятница (pjatnica, karj. piätteniččy) -sanaspäi. Ven'an пятый (pjatij) merkiččöy karjalakse "viijes".
Kniigu "Karjalaine taloi"
Suuri tekstu Kniigu "Kaarjalaine taloi" (ven'akse "Карельский дом") on karjalazen taloin perinpohjaine tutkimus. Kirju on piästetty ilmah Petroskoin valdivonyliopiston julguamos vuvvennu 2010. Sen luadijoinnu ollah Petroskoin valdivonyliopiston professoru, arhitektuuran douhturi V’ačeslav Orfinskii da arhitektoru Irina Grišina.
Ruskeikottaraine
Ruskeikottaraine (Pastor roseus, enne Sturnus roseus) on lindu.
Kniigu "Karjalaine taloi"
Histourii
Karjalaine taloi -kirju on nellän enne piästetyn kirjan jatkonnu. Vuvvennu 1997 nägi päivänvalgien kirju “Suisar: sen histourii, elos da kultuuru”, vuvvennu 2001 piästettih ilmah “Prokkol’a da sen lähimuat”, vuvvennu 2003 – Puanajärvi-kirju, vuvvennu 2008 – Siämäjärvi-kirju. Kai net ollah luajittu Petroskoin valdivonyliopiston projektoin hantuzis. Molletit Karjalaine taloi –kirjan luadijat ollah nämmiengi kniigoin luadijoinnu, heijän kirjutuksii karjalazien arhitektuuras suau lugie niilöis.
Ruskeikottaraine
R R
Kniigu "Karjalaine taloi"
Materjualan keriändy
Materjualua “Karjalazeh taloih” nähte arhitektuuran tutkijat kerättih monien vuozien aigah. Enzimäzet tutkimusmatkat karjalazih kylih oldih vie 1950-vuozil. Keräl nämmis tutkimusmatkois oldih fotokuvuajatgi. “Karjalazeh taloih” on otettu kahten fotokuvuajan kuvat. Erähänny niilöis on voinuveteruanu Boris Boitsov, kudai monien vuozien aigah on kuvailluh Karjalan muan arhitektuurua.
Syväindö
“Karjalazes talois” tarkah on sanottu, mittumat oldih karjalazet kylät, kuibo niidy srojittih. Erikseh on kirjutettu karjalazeh taloih nähte, kudaman levon al oli kai, midä pidi rahvahale eläjes. Kirjan luadijat erikseh kirjutetah karjalazen taloin čomendamizes. Jogahine taloin ižändy tahtoi čomembakse luadie taloin oččuseinän. Oldihgo galdarit talolois, oldihgo čomasti vestetyt naličniekat.
Kategourii:Kirjalližus Kategourii:Karjal
Karjalan da vepsän kielen laitos
Karjalan da vepsän kielen laitos (ruadovuvvet 1990 -2013) oli Petroskoin valdivonyliopiston laitoksii, kus opastettih karjalua da vepsiä. Tänäpäi laitoksen ruavon jatkajannu on itämerensuomelazien kielien laitos, kudai perustettih Petroskoin valdivonyliopistoh endizen sijale vuvvennu 2013.
Enzimäzet johtajat da opastajat
Karjalan da vepsän kielen laitoksen enzimäzenny johtajannu oli tundiettu kielentutkii Vieno Fedotova. Sil aigua paiči händy laitoksel ruadoi vie kolme hengie: kuulužat kielentutkijat, vienan da livvin kirjukielien luadijat da kehittäjät Pekka Zaikov da L'udmila Markianova, vepsän kielen tutkii da opastai Marija Mullonen. Nämä rahvas on äijän azuttu karjalan kielien kehittämizeh niškoi. Hyö luajittih enzimäzet karjalan da vepsänkielizet aberit, luvendukniigat, kieliopit, harjoituskogomukset. Konzu yliopistos algavui kielien opastundu opastusmaterjualuahäi ei olluh animittumua. Vieno Fedotovan jälles laitoksen johtajannu oli Ol'ga Gorškova, vuvves 1998 algajen - filolougien douhtoru, professoru Pekka Zaikov, kudai oli sit virras vuodessah 2009. Vuozinnu 2009-2011 johtajannu oli filolougien kandiduattu Natalaja Gilojeva, vuvves 2011 - filolougien kandiduattu Tatjana Paškova.
Laitoksen opastajat
Karjalan da vepsän kielien laitoksen enimät opastajat oldih karjalan da vepsän kielen ozastol opastunnuot. Karjalan libo vepsän kieli on heile muamankieli. Laitoksel ruadamas oldih Ol’ga Gorškova, Lidija Kallijeva, Jelena Bogdanova, Natalja Gilojeva, Ol’ga Karlova, Ol’ga Žukova, Valentina Rogozina, Jelena Filippova, Svetlana Rudakova, Jevgenii Karakin, Tatjana Paškova.
Tutkimusruado
Enimät opastajis opastuttih aspirantuuras, väitettih väitöskirjat. Vuozinnu 2003-2009 laitoksel filolougien kandiduatakse väitettih: - Jelena Bogdanova tutkii karjalan kielen refleksiivuverbilöi, - Natalja Gilojeva tutki karjalan kielen pronominoi, - Ol’ga Karlova tutki karjalan paikoinnimilöi, - Tatjana Paškova tutki karjalan kielen sanastuo: taudiloin nimityksii karjalan kieles, - Ol’ga Žukova tutki vepsäläzien itkuvirzien sanastuo. Tutkimusruado oli jogahizen yliopistos ruadajan opastajan tärgielöi ruadoloi. Laitoksen opastajat alalleh yhtyttih Ven’al dai ulgomualgi piettylöih konferensieloih, seminuaroih. Niilöin jälles piästettih ilmah tiedokirjutuksii.
Opastuskirjoin luajindu
Opastuskirjoin luadimine oli vie eräs opastajien ruadoloi. Kahtenkymmen vuvven aigah oli piästetty ilmah kielioppii, opastuskniigoi, harjoituskogomuksii, luvendukniigoi, paginsanakirjoi livvikse, vienakse da vepsäkse. Laitoksen opastajat azuttih kaksi tiedokonehkursua: Livvin kielen algukursu, sen luadijoinnu ollah Jelena Bogdanova da Natalja Gilojeva. Toine: Karjalan kielen (vienanmurdehen) morfolougii, sen luadi on Ol’ga Karlova.
Opastundu
Karjalan da vepsän kielen opastujat karjalan da vepsän kielen ližäkse opastuttih suomen kieldy. Se oli toine opastuttavu kieli. Karjalan da vepsän kielen opastandu oli juattu monih kursiloih: algukursu, iäniopin kursu, nominoin da verbilöin morfolougien kursat, virkehoppi, kiändämizen kursat, karjalan kielen murrehoppi, karjalan da suomen kielen verdailii kielioppi. Joga vuozikursal oli paginkielen kursatgi. Kiedy opastajes kai luvendot piettih karjalan libo vepsän kielel, kursu- da diplomuruadoloi opastujat sežo kirjutettih karjalan libo vepsän kielel.
Kul’tuurah harjaitandu
Opastundu karjalan da vepsän kielen ozastol ei olluh vai yhty opastundua. Nuoret syvendyttih karjalazien da vepsäläzien kul’tuurah da perindölöih. Opastajat yhtes opastujienke käydih muzieloih, ajeltih karjalazih da vepsäläzih kylih. Nuorižo harjoitteli karjalankielizes Čičiliušku-tyttitetras. Teatru perustettih vuvvennu 2005 sillozen laitoksen johtajan da Karjalan Rahvahan Liiton piämiehen Pekka Zaikovan kehoitukses, kudai ičegi oli teatran artistannu.
Ozastol opastunnuot
Karjalan da vepsän kielen laitokselpäi piäzi enämbi kolmiesadua hengie. Enimät karjalan da vepsän kielen spetsialistat, ket ruatah tänäpäi školis, joukkoviestimis, tutkimuslaitoksis, ket ollah karjalazet da vepsäläzet aktivistat, ollah tämän laitoksen opastujat.
Laitoksen jatkai
Tänäpäi karjalan da vepsän kielen laitoksen jatkajannu on Petroskoin valdivonyliopiston itämerensuomelazien kielien laitos. Laitoksel kui ennegi opastetah karjalan da vepsän kieldy da tämä laitos on ainavo Ven’an korgielois školis, kus opastetah karjalua da vepsiä piäainehennu.
Kategourii:Opastus Kategourii:Karjalan kieli
Kirves
Kirves on ruadobruja leikkuamizeh, kuadamizeh da halgomizeh niškoi. Sidä käytetäh meččyruadolois. Ennevahnas kirves oli puaksuhkäytettävänny vilunnu oružannu, harvembah sidä käytettih lykindyoružannu.
Kirvehen histourii
Adamanaiguine halgoju käzikirves oli kivi, kudai yhtes puolespäi oli teroitettu, toizes puolespäi pyöryžy. Tämä ruadobruja, kudamal igiä eri lugijoin mugah on 800 tuhattu - 400 tuhattu vuottu, oli yhtelaigua kirvehenny, veičenny da leikkurinnu.
Enzimäzet kirvehet varrenke roittihes paleolitan aigah (35-12 tuhattu vuottu tagaperin). Niidy käytettih mečän kuadamizes da leikkuamizes, kui tämän päivän kirvehiigi. Neolitan aigah roittihes silendetyt kivikirvehet, sit poratut. Eneolitan aigah kirvehen terä luajittih vaskes, bronzukavven aigah – bronzas, yhtelläh kivikirvehii käytettih endizelleh.
Tänäpäi kirvehen terä on luajittu metallas, varzi – puus.
Karjalankielizet sananpolvet sa sanondat kirves-sananke
On mieros miesty, kyläs kirvesty.
Kirveheh ei kiitettäne, ga luzikkah ei moitita (hos on paha ruadai, ga syömäh on rakas)
Kirvehes on enämbi lämmiä, migu turkis.
Hos äijy kirvesty mereh lyki, ga et merdy kirvehel täytä (lašku köyhänny on, hos mi äijy hänele anna).
Arbaitukset kirvehes
Mi pertile sellin?
Mužikku meččäh astuu, zirkalo sellän tagan.
Meččäh menöy – kodih kaččou, kodih tulou – meččäh kaččou.
K K
Ninnettäi
200px|thumb|Ninnettäi Naantalin Muumimuailmas.
Ninnettäi (suom. Niisku, ruoč. Snorken) on figuuru suomenruoččilazen taidoilijan Tove Janssonan kuvittehellizes muumiperehes kerdojis Muumi-kniigois. Ninnettäi on sežo myödäi Japounies 90-luvul luajitus animaciisarjas Muuminotkon starinoi (suomekse Muumilaakson tarinoita), kudai pohjavuu Tove Janssonan kniigoih da Tove da Lars Janssonan Muumi-sarjukoomiksoih. Sarjukoomiksupiirdäi da kirjuttai Lars Jansson oli Tove Janssonan velli.
Ninnettäi on myödäi vaiku kahtes kniigas: Muumipeigoi da händytiähti da Tiedoiniekan hattu -kniigois. Animaciisarjas häi ei ole piäfiguuroi ga on myödäi äijy enämbi, migu Janssonan tevoksis. Kniigois Ninnettäi on tavalline lapsi, ga animaciisarjas häi on keksii da tiedomies. Ninnettäjän sizär on Ninnineidoi, kudai on Muumi-kniigoin piäfiguuran Muumipeigoin mielespietty. Paiči Ninnineidoin vellie, ninnettäi-nimel kučutah myös kogo ninnettäjien lajii. Alguperäzis Tove Janssonan Muumi-kniigois kerrotah, ku ninnettäjät ollah lähästy suguu muumiloile. Kniigois ninnettäjät vaihtetah värii tundoloin mugah.
Tove da Lars Janssonan resunkois Ninnettäi on samannägöine, gu Muumipeigoi. Muumipeigoi da händytiähti -kniigas Muumipeigoin dovariššu Muikkuine tottu mainiččou, ku Ninnettäi on valpahanfiolietovoi da Muumipeigoi valgei. Erähäs Tove Janssonan piirretys värillizes kanzikuvas Muumipeigoi, Ninnettäi da Ninnineidoi kai ollah valgeidu. Tiedoiniekan hattu -kniigas on kuva, kudamas Ninnettäjäl on parikku piäs, ku häi on sud’d’annu Mörrön suudoistundos. ”Muuminotkon starinois” Ninnettäjäl on očkat da oččutukku.
Ninnettäi Muuminotkon starinois
Animaciisarjas Ninnettäi puaksuh kuvatah ylbiekse da kaikentiedäjäkse. Häi keksiy ainos dieloloi, kudamat ollah Muuminotkol harvinazii. Ninnettäjän tärgevimbii projektoi oldih kaksi ilmulaivua, kudamii häi luadi omas masterskois.
Ninnettäjän enzimäine ilmulaivu mustoitti laivua. Laivua ohjattih rul’al da sen oli tarkoitus lendiä liikkujil siibilöil da rotoroil, ga Ninnettäi ei maltanuh keksie laivale tarbehekse tevokastu poltoainehtu. Seeries ”Suuri pamahtus” (suomekse Iso jysäys) keksii Muhveli kerdoi Ninnettäjäl, ku häi oli luadinuh ilmulaivah sobijua poltoainehtu. Sendäh ku Ninnettäi ei uskonuh, ku Muhvelin poltoaineh on sobijua, Muhveli da Haižuli livahtettihes Ninnettäjän masterskoih. Da sendäh ku Muhvelin poltoaineh oli liijan vägeviä, ilmulaivu räjähtihes da hävitti samaiten kogo Ninnettäjän masterskoin.
Toine laivu oli enzimästy pienembi: laivah syndyi vaiku kullettai da yksi passažiiru. Ylen suuri ilmumiäččy pidi uvven laivan ilmas, da laivua ohjattih rotoroil, kudamat oldih laivan sivuloil. Ninnettäi piäzi koitehajol kezän lopul, da ku talvi tuli, häi lähti uvven laivanke suvehpäi. Ninnettäjän lähtemizeh lopehes enzimäine ”Muuminotkon starinoi” -sarju. Sarjan uuzis seerielois (seeriet 77–101) Ninnettäjiä enämbi ei ole.
Kategourii:Muumit
16. oraskuudu
16. oraskuudu - 136. vuvven päivy (137. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 229 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
O
Särgilahti
Se sijoččou 15 kilometrin piäs Jessoilaspäi, Siämärven päivänlaskurannal. Tiä eletäh liygiläzet.
Kyläs on časounu (часовня Спаса Нерукотворного образа) (XVII vuozisada) da Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 59 hengie.
Nogikana
thumb|300.px|alt=Nogikana|Nogikana Nogikana (Fulica atra) on randukanoin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi
Linnun karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi kiännetty suomenkielizes sanaspäi nokikana.
Kogo da nägö
Piduhus: 36-42 cm Siibien agjuväli: 70-80 cm Paino: 0,6-1,2 kg
Teemas muijal
N N
Viktor Jevsejev
Viktor Jevsejev (13. heinykuudu 1910 – 12. talvikuudu 1986) oli Karjalan tundiettu folkloristu, filolougien douhturi, professoru, Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan vahnin tiedoruadai.
Rodivundu
Viktor Jevsejev rodivui liygiläzien pereheh Jehkilän kyläh. Kylä on Suojärvie lähäl.
Opastundu da ruado
Opastui Leningruadan valdivonyliopistos da ruadoi Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas. Jevsejev 1930-vuozil rubei tutkimah karjalastu rahvahanrunohuttu.
Tutkimusmatkat
Jevsejev oli ristin-rästin ajelluh Karjalan. Häi kävyi sinne, kunne jygei oli puuttuo. Oli pohjazis kylis, Keski-Karjalas, kudamah sih aigah harvu ken kävyi, da Karjalan suvipuolel. Suvi tutkijal oli enimite ajeltu. Kävyi Tverin karjalazilluogi. Vuvvennu 1935 Jevsejev pyöräl kävyi läs 30 kyläh. Kaheksastostu päiväs oli ajeltu läs 500 kilometrii. Omien tutkimusmatkoin aigua häi kirjutti karjalazis ylen äijän eeppistu pajuo, suarnua, virty, joiguu. Enimät on pandu hänen luajittuloih kirjukogomuksih.
Douhturikse väitändy
Vuvvennu 1958 Jevsejev väitti filolougien douhturikse. Häi tutki karjalas-suomelazen eeposan histouriellistu pohjua. On painettu enämbi viittykymmendy hänen tutkimustu tiedokirjoih da -žurnualoih.
Palkindot da arvonimet
Viktor Jevsejev on Karjalan nevvostotazavallan arvostettu tiedoruadai, Kalevala-tiedoseuran da Suomelazen kirjallizuon seuran liittolaine, monien palkindoloin suannuh.
Kniigu tutkijas
Tutkijan 100-vuozipäiväkse Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutas on valmistettu kirju, kudaman allus on sanottu tutkijan elokseh da ruadoh nähte. Sen jälgeh on hänen tutkimusruadoloin, häneh näh kirjoin da kirjutuksien luvettelo da hänen kerättylöin materjualoin, kudamat tänäpäi ollah ruokos Kielen, literatuuran da histourien instituutan arhiivas, luvettelo. Enzimäzen luadi karjalazen literatuuran tutkii Natalja Čikina, toine on Valentina Mironovan luajittu.
Linkit
http://illhportal.krc.karelia.ru/publ.php?id=5592&plang=r
http://illhportal.krc.karelia.ru/section.php?plang=r&id=1346
http://rkna.ru/index.php/component/content/article/90-nsa/spravochniki/osnovnye/spisok-fondov-lichnogo-proiskhozhdeniya/830-evseev-v-ya
Kategourii:Karjalazet
Leiby
thumb|right|200px|Erijyttymiä leibiä
thumb|right|200px|Tortilla de rescoldo ("hiillostortil'lu) on čileläine nižuhizes tahtahas luajittu syömine, kudai pastetah perindöllizesti hiilien piäl tulirob'los.
Leiby on syömine, kudai on luajittu jauholois da vies sevoitetus tahtahas da pastettu ezimerkikse päčis. Leibiä luajitah ymbäri muailmua menetiijä mi eri luaduu.
Leiby on paras syömine.
L
Egeinmeri
Egeinmeri on Balkanan niemimuan, Vähä-Aazien da Krit-suaren välis olii Välimeren oza. Sie on läs 2000 suardu. Egeinmeri on Griekanmuan da Turcien rajal.
Muantiedo, geolougii
Egeinmeri yhtyy Mustahmereh koillizes (Dardanelli-salmen, Mramoranmeren sego Bosfor-salmen kauti), Välimereh – suves (monen salmen kauti). Egeinmeren pinduala on läs 179 tuhattu km². Sen rannat ollah kivikkähät, meres ymbäri on äijy madalua mägii, kus on steppi- da hiekkumua.
Meren äijy suardu on endine tazangomua, kudai myöhembi uppoi vedeh. Egeinmeren suurimbat suaret ollah Krit, Lesbos, Rodos, Samos, Evbei. Meren syvys on 200-1000 m (suurin syvys on 2529 m suves).
Mieldykiinnittäjät toziaziet
Egeinmereh uppoi Britannik-gospitalilaivu, kudai oli samanluaduine, kui Titanik-laivu. Egeinmeren liidehozua sanotah Ikarienmerekse.
E E
Mačarvi
Mačarvi on järvi, kudai on sijoitannuhes sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Kotkatjärven kyläkundah.
Järven pinduala on 2,3 km², vezibasseinan ala on 173 km². Järven pindu on 91,9 metrii korgiembi meren pindua.
Mačaveh laskeh Kirvesjogi, järvespäi lähtöy Melličänjogi, kudai laskeh Ol’kinjärveh.
M M M M
Paltega
Paltega on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Se sijoiččou Oniegujärven pohjasozas.
Bilbo
Bilbo on Baskimuan suurin linnu da Bizkaian muakunnan piälinnu.
Paltega
Vuvvennu 2013 kyläs rakendettih puučasounu.
Bilbo
Kategourii:Baskimua Kategourii:Ispuanien linnat
Koidajärvi
Koidajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Lahnu
Tavanmugah, päivännouzu, dunuajan lahnu on ainavo lahnurodulois (Abramis) karpoin perehjokkolois (Cuprinidae) da niilöin nägölöi myö (Cupriniformes).
Noljakka
Noljakka on Jovensuun linnan aloveh. Noljakas eläy äijy rahvastu.
Lahnu
Ulgonägö
Igähizel lahnal selgy voibi olla harmai libo maksankarvaine, bokat – kulduruspakon värizet, maha on keldaine, evät ollah harmuat ruskiloin reunoinke. Nuorizon ulgonägö voibi olla hobjankarvazennu.
Koidajärvi
Järven pinduala on 2,8 km², vezibasseinan ala on 193 km². Järven pindu on 172,6 metrii korgiembi meren pindua.
Lahnu
Ulgonägö
Suurin rungon pitkevys on 82 sm., painovus – 6 kiluo, eländyaigu voibi olla 23 vuottu.
Koidajärvi
Järvespäi lähtöy Minanjoki.
Lahnu
Ulgonägö
L
17. kevätkuudu
17. kevätkuudu - 76. vuvven päivy (77. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 289 päiviä.
Koidajärvi
K K K K
17. kevätkuudu
Ken kuoli sinä piän
K
Paltega
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 95 hengie.
Kategourii:Karhumäin piiri
1661
Ken kuoli sinä vuon
1661
Kielisoitin
Kielisoittimet libo kordofonat ollah soittimii, kudamis iäni muvvostetah kaigukopan piäle kiinnitetyis kielis.
Lähtehet
Kategourii:Soittimet
Bol’šoje Krivoje
Bol’šoje Krivoje on suolatoi järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Belomorskan piirih da kuuluu Sosnoučan kyläkundah.
Donostia
Donostia on Gipuzkoan muakunnan piälinnu Baskimuas.
Bol’šoje Krivoje
Järven pinduala on 1,4 km². Järven pindu on 101,5 metrii korgiembi meren pindua. Ylähänpäi kaččojen järvi mustoittau podkovua. Kivi- da hiekkurannat ollah jyrkät, paikoitellen suodunuot. Pohjazes järvespäi lähtöy Levis-jogi. Se laskeh Levis (Uram) -jogeh, kudai laskeh Kemijogeh. Järven keskel on suuri nimetöi suari.
Donostia
Kategourii:Baskimua Kategourii:Ispuanien linnat
Bol’šoje Krivoje
B B B B Kategourii:Belomorskan piiri
Sinitiaine
thumb|600.px|alt=Sinitiaine|Sinitiaine Sinitiaine (Cyanistes caeruleus libo Parus caeruleus) on lindu.
S S
Peppi Pitkysukku
thumb|Inger Nilsson vuvvennu 1968 Nygöi on tulemas ilmah uuzi kiännös Peppih Pitkysukkah näh. Sidä kiännetäh Tamara Ščerbakova da Aleksi Ruuskanen. Enzimäine kniigaine on jo ihan lopus, sidä tarkistetah da lövvetäh kuvat, sit se voibi piästä ilmah karjalazil lapsil.
P
1782
Ken kuoli sinä vuon
1782
Tampere
thumb|Tampere. Tampere (ruots. Tammerfors) on Suomen linnu. Sie eläy läs 235 239 eläjiä (31.2.2019). Tampere sijaiččou kahten järven, Näsijärven da Pyhäjärven välis. Järvilöi yhtistäy linnan läpi Pyhäjärveh laskii Tammerkoski. Tampereen pinduala on 689,59 neliökilometrii.
Aihies toiziel
Kategourii:Muantiedo Kategourii:Suomen linnat
Čuralahti
Čuralahti (Чуралахта) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän piiris. Se kuuluu Jessoilan kyläkundah.
Se sijoiččou Siämärven päivännouzurannal.
Kyläs on puu časounu (ven. часовня Александра Свирского) (XIX vuozisada).
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 74 hengie.
Norjan kieli
Norjan kieli libo norju (nor. norsk) on pohjasgermanine kieli. Kielel pagizou läs 4,8 miljounua hengie. Kui Karjalasgi, Norjas ei ole yhty yhtenästy kirjukieldy, vaigu kaksi virrallistu kielimuoduo, kirjunorju (nor. bokmål) da uuzinorju (nor. nynorsk).
Norjan lähisugukielet ollah ruočči, danii, islandii da fiäri.
Maču Pikču
thumb|300px|alt=Maču Pikču|Maču Pikču Maču Pikču (kečuakse Machu Pikchu, «vahnu vuori» libo «mäin piä») on muinaine inkulinnu Perus Suvi-Ameriekas. Vuvven 2007 Maču Pikčus rodih Unescon muailnanperindöobjektu.
Makkozenjärvi
thumb|500.px|alt=Makkozenjärvi|Makkozenjärvi
Makkozenjärvi on piduličču meččyjärvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirih.
Pieni ojaine, kudai lähtöy järven pohjasrannaspäi, yhtistäy Makkozenjärven Sona-jovenke. Järven pinduala on 0.2 km², järven pindu on 104,3 metrii korgiembi meren pindua.
M M M
Maču Pikču
Turizmu
Maču Pikču on yksi Suvi-Ameriekas tärgiemis arheolougiellizis keskuksis da se on ylen tindiettu turistuobjektu Perus. Joga vuottu Maču Pikčuh kävyy 400 000 turistua da niilöin miäry kazvau. Unescon mugah nengoine suuri turistumiäry varaittau kohtan säilymizeh.
1700
Ken kuoli sinä vuon
1700
Patanevštšina
Patanevštšina on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Se sijoiččou suarel Oniegujärven pohjasozas.
Vuvvennu 2013 kyläs rakendettih puučasounu.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 46 hengie.
Kategourii:Karhumäin piiri
16. syvyskuudu
16. syvyskuudu — 259. vuvven päivy (260. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 106 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
-09-16
Tamara Saveljeva
Tamara Saveljeva on karjalaine kiändäi da kirjuttai. Tamara Saveljevan kiännöksii da kirjutuksii alalleh painetah Oma Mua -lehteh da Taival-almanakkah.
Rodivundu
Tamara Saveljeva on roinnuhes voinan aigua Uutjärven Tyhjälän hieruh liygiläzien pereheh. Kazvoi suures perehes. Perehes kaikin dai kogo hierus paistih vaiku livvikse, hos ellendettihgi ven’ua. Tänäpäi Tamara Saveljeva eläy Piiteris.
Opastundu
Opastui Uutjärven, Vehkusellän, Kotkatjarven školis. Školan jälles piäzi opastumah Piiterin yliopistoh muatiijon tiedokunnale. Loppi aspirantuuran, väitti muatiijon kandiduatakse. Tutki suoloi, muan pindua aero- da sateliittikuvii myote.
Nogisorzu
Karjalankieline nimi
Linnun karjalankieline täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty suomenkielizes sanas nokisorsa.
Kogo da nägö
Piduhus: 53-61 cm
Tamara Saveljeva
Suomen kielen alal
Perestroikan aigah rubei opastumah suomen kieldy Vierahien kielien korgeiškolas, sai opastundas Jyväskylän yliopiston tovestuksen. Sida paiči suomen kielen nero on tulluh Uutjärven školaspäi, kus urokat oldih suomen kielel. Jo kaksikymmen vuottu Tamara Saveljeva on suomen kielen opastajannu. Tutkimuslaitoksis ruadajes ei unohtannuh kieldy, ku lugi lehtilöi suomen kielel, kudamii oli myödävänny Piiteris. Opasti suomen kieldy Piiteris suomi-ven’alazes litseis, nygöi - Talovusyliopistos.
Nogisorzu
Pezindy
Nogisorzu muniu 6-14 jäiččiä. Tavallizeh jäiččiä on 8-10. Emäččy haudou jäiččii yksin 26-30 päiviä.
Tamara Saveljeva
Kiännösruado
Tamara Saveljeva kiändäy tundiettuloin ven’alazien runoilijoin runoloi da suarnoi. Suurimat kiännökset ollah Puškinan suarnat Kuldazes kalas, kudai oli painettu Omah Muah da lapsien Kipinä-žurnualah, Saltan suarih nähte, Kuldazes kukkizes. Kiännökses hyvin nägyy alguperäzen tekstan ritmu, muuzikku. Kiännökset on luajittu puhtahal karjalan kielel da hyvän rifman mugah.
Nogisorzu
Aloveh
Nogisorzu peziy Pohjas-Amerikas. Yksikai niidy yöksyy puaksuh Päivänlasku-Europpah. Suomes enzimäine nogisorzu tavattih Sovankyläs vuonnu 2004.
Tamara Saveljeva
Kiännöskniigat
Kategourii:Karjalazet Kategourii:Kirjalližus
Nogisorzu
Lähtiet
N
Mägrätjärvi (järvi)
Mägrätjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Kuittizen da Kuujärven kyläkunnan alovehel.
Päivänlaskus järvespäi lähtöy Mägriänjogi, kudai laskeh Anusjogeh. Pohjazes järveh laskeh Suojogi. Järven rannal on sijoitannuhes Mägrätjärven hieru.
M M M M
Pagizemmo karjalakse
Pagizemmo karjalakse (ven’akse ”Говорим по-карельски”) on filolougien kandiduatan Ol’ga Žarinovan karjalan kielen livvin murdehen opastuskirju. Kirju piästettih ilmah vuvvennu 2012 Petroskois.
Tarkoitus
Pagizemmo karjalakse on livvin algukursu. Kniigas opastuksen alguaskelet da kieliopin šeikat on sellitetty ven’an kielel, mi on hyvä niilöile, ket vastevai ruvetah opastumah kieleh. Kieldy maltamatoi ristikanzu suau ičeväil opastuo sih.