cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nieglikko
Eländypaikku
Jevrouppalaine nieglikko eläy eri eländypaikois: mečänreunal, pienil nurmikkoloil, mečikkölöis, ei suvaiče suurii sualoi, da loppumattomii havumeččii. Se voibi eliä ristikanzan lähäl, toiči sidä voi vastata puustolois.
Šuoju
Se sijoiččou samannimizen joven rannal.
Nieglikko
Eländytaba
Tavalline nieglikko on yöeläin. Ei suvaiče kävellä loitos omas koispäi. Päiväl se viruu omas pezäs libo toizis peittolois.
Šuoju
Histourii
Se muanittih enzimäzen kerran piscovolois kirjois vuvvennu 1496 Nikol’skoin pogostan haldivollizennu keskustannu.
Nieglikko
Eländytaba
N N
F'edor Isakov
Isakov F'edor Trofimovič (1918 - 1941) oli nevvostoliiton runoilii, kiändäi. Nevvostoliiton kirjuttajien liittoh kuului (1938).
Šuoju
Histourii
Nygöi pos’olkas on kirikkö.
F'edor Isakov
Eloskerdu
Isakov on roinnuhes Anuksen gubernien Koikarin kyläh. Häi on karjalaine.
Šuoju
Histourii
Vuvvennu 1890 rakendettih enzimäine sildu Šuojun kauti.
F'edor Isakov
Eloskerdu
F'edor opastui Mund'ärvenlahten (nyg. Spasskaja Guba) seiččemenvuodehizes školas. Häi loppi Petroskoin opettajan ammattiopiston vuvvennu 1937.
Ruadoi karjalankielizen Karelia‑žurnualan toimitussekretarinnu.
Šuoju
Histourii
Vuozinnu 1947 – 1963 kylä kuului Petroskoih.
F'edor Isakov
Eloskerdu
Häi oli yksi enzimäzis runoilijois, kudamat ruvettih kirjuttamah runot karjalakse.
Šuoju
Histourii
Vuozinnu 1977 – 1991 kyläs ruadoi kalazavodu, kudamas kazvatettih järvilohtu, siigua, merilohtu da muudu.
F'edor Isakov
Eloskerdu
Isakovan runot nähtih valgien vuvvennu 1935 erähis aijanmugazis lehtilöis.
Vuvvennu 1939 oli piästetty ilmoih Isakovan da Gippijevan Huondes-kogomus karjalan kielel.
Šuoju
Laitokset
Kategourii:Oniegan rannikon piiri
F'edor Isakov
Eloskerdu
Isakov kiändi V. Majakovskin, M. Gor'kin, M. Lermontovan, T. Ševčenkon, N. Nekrasovan, Džambulan, Janku Kupalan, V. Lebedev-Kumačan, M. Svetlovan da M. Isakovskin tevokset karjalakse. Suuren Ižänmuallizen voinan aigah F'edor Isakov oli Nevvostoliiton armies. Häi kuoli torah Tallinan rinnal.
Värtsilä
Värtsilä on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin linnalaine pos’olku, Värtsilän linnukunnan keskus.
Muantiedo
Se on Juuvanjoven varrel, siepäi Suomen rajassah on 5 kilometrii, Sortavalassah – 65 km. Pos’olkan lähäl on raudutieazemu da suuri kanzoinväline Värtsilä–Niirala-raja-azemu. Ven’an da Suomen raja-azemas piäliči joga vuottu ajau läs miljonua hengie.
Ilmasto
Kezä on lämmy, keskilämbötila on 13 gruadussua lämmiä, talvel on läs 9 gruadussua pakkastu. Harvah, ga voi olla, gu kezäl ilmu lämbenöy 30 gruadussissah lämmiä, talvel ilmu voi vilustuo 40 gruadussissah pakkastu. Vihmumiäry on 600 mm vuvves.
Histourii
Nygyaigaizen pos’olkan paikas rahvas elettih I vuozituhandel enne Iisusan roindua (sen tovvendi suomelaine arheolougu Sakari Pälsi vuvvennu 1935). Enzikerran Värtsiläh näh kirjutettih verokniigois vuozinnu 1499–1500, sil aigua sie oli kolme kodii. Värtsilä kuului Novgorodan muah.
Vuvvennu 1617 Stolbovan rauhansobimuksen mugah Ruočči sai Ven’alpäi alovehen, kudual oli Värtsilä.
Pohjan voinan jälles pos’olku rubei kuulumah Ven’an valdukunnan Suomen kniäzikundah. Vuvvennu 1834 sie oli rakendettu pieni sahalaitos. Vuvvennu 1851 sen azemeh rakendettih metalluzavodu, kus valettih järvi- da suoraudurudua (zavodu ruadau tässäh, ga sie ei valeta nygöi ni čugunua, ni teräsraudua). Nämmis laitoksispäi algavui suomelazen Wärtsilä-nimizen mašinoinrakenduslaitoksen histourii.
Klementjevskaja
Klementjevskaja on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Se sijoiččou Oniegujärven pohjasozas.
Värtsilä
Histourii
Talvivoinan aigah (1939–1940) pos’olkas rodih äijy vahinguo.
Klementjevskaja
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 141 hengie.
Värtsilä
Histourii
Vuvvennu 1940 Moskovan sobimuksen mugah Värtsilä rubei kuulumah Neuvosto-Karjalah.
Suurlahti
Suurlahti (Великая губа) on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin kylä. Se on Suurlahten kyläkunnan haldivolline keskus.
Klementjevskaja
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Värtsilä
Histourii
Vuvvennu 1946 Värtsilä sai linnalazen pos’olkan stuatusan.
Suurlahti
Kyläs on Nevvostoliiton saldattoin da partizuanoin (kuduat kuoldih v. 1941 – 1944 voinan aigua) kalmu.
Värtsilä
Ekonoumiekku
Yksi suurimbis pos’olkan laitoksis on Värtsilän metallutuotehzavodu. Sie ruadau sežo meččyzavodu.
Suurlahti
Täs on poštu. Petroskoispäi tänne tulou ”Meteor”.
George Washington
pienoiskuva George Washington (22. tuhukuudu 1732, Bridges Creek, Virginii - 14. talvikuudu 1799, Mount Vernon, Virginii) oli ameriekkalaine valdivonruadai, Yhtysvalloin enzimäine rahvahan vallittu prezidentu (1789-1797), yksi Yhtysvalloin perustajis, Kontinentallizen armien piämies, Yhtysvalloin vällysvoinan ozanottai, ameriekkalazen Prezidentan instituutan perustai. Suuri orjienomistai.
Värtsilä
Transportu
Joga päiviä Värtsiläspäi Sortavalah sego Petroskoih kävväh avtoubusat.
Suurlahti
Histourii
Kyläs enne oli höyrylaivupristani.
Värtsilä
Transportu
Pos’olkaspäi Värtsilä-raudutieazemassah on viizi kilometrii. Junat vietäh vai tavarua, rahvastu net ei vietä vuvves 1939 algajen.
George Washington
Washington oli yksi Enzimäzen kontinentallizen kongresan deleguatois. Brituanieh vastah ammunduriidoin jälgeh hänet vallittih Kontinentallizen armien piämiehekse. Voiskoin muutettuu Washington ohjai niidy Bostonan kierros algajen vevvennu 1776 anglien voiskan kapitul’atsiessah Jorktownan lähäl vuvvennu 1781. Kylmykuus 1783 Pariižan rauhansobimuksen azutettuu George Washington loppi virran da lähti elämäh Mount Vernon –muaaloveheh.
Värtsilä
Transportu
V V V
George Washington
Washington vallittih Konstitutsien konventan paginanvedäjäkse. Vuvvennu 1787 tämä yhtymy valmisti Yhtysvalloin konstitutsien. Vuvvennu 1789 hänet vallittih Yhtysvalloin enzimäzekse prezidentakse. Vuvvennu 1792 Washington uvvessah vallittih prezidentakse. Kolmel kerdua häi iče kieldävyi prezidentan ruadovirras. Enne lähtyö häi sanoi jälgisanoi rahvahale.
N’uga
N’uga (Хлебозеро) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Suurlahti
Histourii
Vuvven 1877 algajen se oli Suurlahten voulostin keskuksennu.
Käppäselgy
Käppäselgy (Кяппесельга) on Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin pos’olku da Käppäsellän kyläkunnan haldivolline keskus.
Suurlahti
Opastundu
Kyläs on Suurlahten keskiškola, lapsienpäivykodi. Ruadau Suurlahten kirjasto.
Palalahti
Palalahti libo Pallahti (Палалахта) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Käppäselgy
Muantiedo
Se sijoiččou 40 kilometrin piäs Karhumäispäi, 70 kilometrin piäs Kondupohjaspäi.
Suurlahti
Kuulužat ristikanzat
S S Kategourii:Karhumäin piiri
Käppäselgy
Histourii
Vuvvennu 1944 perustettih meččyruadokeskus.
Histourien mustomerkit
Pos’olkan keskukses on mustokompleksu - Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton rajanvardaiččijoin kalmu da tundemattoman saldatan kalmu.
Merjan kieli
pienoiskuva|415x415px|Merya = Merjan kieli Merjan kieli on suomelas-ugrilaine kieli, kudai kuoli 1700 luvun aigah. sidä paistih ven'as, moskovun da vologdan alovehil. Merja kieles eule äijän tieduo, paičči vähä nimilöi. Sežo on teurii, ku Moskovu on Merjalaine sana. Erähät ollah yrittäneh uvvelleh azuo merjan kieldy nimilöinke da Merjalazien sanoinke kummat ollah Ven'an murdehis.
George Washington
Prezidentan ruadovirran loppiettuu Washington lähti elämäh Mount Vernon –muaaloveheh da puaksuh kävi nostettavah piälinnah. Kongressu andoi Washingtonale Kodimuan tuatan arvonimen. Washington kuoli 15. talvikuudu 1799. Hänet pandih muah Mount Vernonas 18. talvikuudu.
Merjan kieli
Aihies toiziel
Grammatiekku
Palalahti
Se sijoiččou Tulomdärven liidehrannal.
Merjan kieli
Aihies toiziel
Merjamaa
Palalahti
Histourii
Enne se oli Anuksen gubernien Tulomdärven voulostin haldivollizennu keskuksennu.
Merjan kieli
Aihies toiziel
Incubator plus Merja Kategourii:Suomelas-ugrilazet kielet
George Washington
Lähtehet
Kategourii:Amerikan Yhtysvallat Washington
Palalahti
Mustomerkit
Kyläs on Rahvahienvälizen voinan aigah (v. 1919) tapettuloin saldattoin kalmu.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 256 hengie.
1851
Ken kuoli sinä vuon
1851
Palalahti
Rahvahan lugumiäry
P P
Käppäselgy
Infrastruktuuru
Pos’olkas on ambulatourii, škola, kylännevvosto da raududorogustansii.
Kuulužat ristikanzat
K K Kategourii:Kondupohjan piiri
1942
Ken kuoli sinä vuon
1942
Väzymys
thumb|250px|right|Kaksi väzynyhty ristikanzua Väzymys on rungan tila, kudamas energii da vägi ollah vähendynnyöt. Väzymysty on moni luaduu: fiizine väzymys, hengine väzymys da terstavundu.
Ristikanzan keskittymiskygy vähenöy silloi, ku häi on väzynyh. Ristikanzan pidäy muata, hos häi ei iče sidä ni dogadinnus. Konzu ristikanzu suau muattuu, keskittymiskygygi parenou.
Marcel Proust
thumb|200px|right|Marcel Proust Valentin-Louis-Georges-Eugène-Marcel Proust libo Marcel Proust ([maʁsɛl pʁust]; 10. heinykuudu 1871 Auteuil Francii – 18. kylmykuudu 1922 Pariižu Francii) oli francielaine kirjailii. Hänen tunnetuin tevos on À la recherche du temps perdu ("Kavonnuttu aigua eččimäs").
Proust rodiihes Auteuilas lähäl Pariižua kuulužan liägärin da epidemiologan Achillle Adrien Proustan pereheh.
Seiččeiozahizen romuanan Kavonnuttu aigua eččimäs enzimäine painos piäzi ilmah vuozinnu 1913-1927. Romuanan enzimäizet nelli palua piästih ilmah Proustan eläjes. Kolme jälgimästy palua oldih läs valmehet kirjailijan kuolles, da net piästih ilmah Proustan kuoleman jälles hänen vellen toimitettunnu.
right|thumb|300px|Marcel Proustan kalmu [[Père Lachaises.]]
Lähtehet
P
Väzymys
Kategourii:Biolougii
Konoi
Konoi (Черная Ламба) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Kylän ymbäristös on mondu lambie.
15. elokuudu
15. elokuudu — 227. vuvven päivy (228. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 138 päiviä.
Michael Faraday
Michael Faraday (22. syvyskuudu 1791, London – 25. elokuudu 1867) oli anglielaine fiiziekku da hiimiekku. Faraday oli Londonan kuninkuallizen seuran ozanottai (1824), Piiterin tiedoakadiemien ulgomualaine kunnivoitettu ozanottai (1830). Tiedomies yhtyi i monih toizih tiedoyhtymieh. Michael Faraday löydi sähkömagniettizen induktsien, kudai on pohjannu sähkön nygyaigazes tevolližusvalmistamizes. Häi luadi sähkömotoran enzimäzen modelin. Faradayn erähih löydölöih da keksindölöih kuulutah enzimäine transformuatoru, sähkövirran hiimiivaikutus, diamagnetizmu. Tiedomies enzimäzenny ennusti sähkömagniettizii aldoloi. Faraday perusti sähkömagniettizen kentän teourii.
15. elokuudu
Ken kuoli sinä piän
E
Michael Faraday
Eloskerdu
Michael Faraday rodivui köyhän sepän pereheh. Perehen talovehellizen tilan periä 13-vuodine Michael lähti ruadamah kirjastoh. Brihan mieldy kiinitettih kirjat da tiedosanakirjojen kirjutukset sähkötiijos da hiimies. 20-vuodizennu olles Faraday piäzi kuulužan hiimiekan Humphry Davyn luvendoloih. Aijan kuuluttuu hänes rodih Davyn abuniekku, da hänen kuolendan jälles, hänen jatkajai. Vuvvennu 1821 Faraday nai Sarah Barnardan (1800- 1879). Pereh oli lapsetoi. Faradayn tervehys algai huonota1840-luvul, mi hillendi hänen tutkimusruaduo. Häi kuoli vuvvennu 1876.
F F
11. oraskuudu
Ken kuoli sinä piän
O
Mao Zedong
Mao Zedong (26. talvikuudu 1893, Šaošan’ – 9. syvyskuudu 1976, Pekin) oli kitailaine poliitiekku, kommunistu, maolaižuon piäteourietikku. Nuorennu Mao liityi Kitain kommunistizeh partieh. 1930-luvul Maos tuli Ts’ansin muakunnan kommunistizien alovehien johtai. Häi duumaičči, gu Kitaih niškoi pidäy luadie erinomaine kommunistine ideolougii. Mao johti kommunistat voittoh Kitain rahvahienvälizes voinas da 1. ligakuudu perusti Kitain rahvahan tazavallan. Kuolendassah Mao Zedong oli muan liderannu. Kitais händy kučuttih nimikse «Nelli suurdu»: «Suuri opettai, Suuri johtai, Suuri ylikomandiiru, Suuri rul’amies». Maon paginois da kirjutuksis kerätty muga sanottu Pieni ruskei kirju on arvosteluloin mugah muailman histourien painetuin tevos Biblien da Koranan jälgeh. Sendäh Mao on sežo muailman lugietuin poliittine kirjuttai.
Vuvven 1943 algajen kuolendassah Mao Zedong oli Kitain kompartien paginanvedäjänny da sežo vuozinnu 1954-1959 häi oli Kitain rahvahan tazavallan paginvedäjänny. Mao pidi monet kuulužat kampuanit, ezimerkikse «Suuri hyppy» da ”Kul’tuuran vallankumovus” (1966-1976), kudualoin periä kuoltih miljonoi hengie.
Mao Zedungan aigua Kitais piettih repressielöi, kudualoi kritikuittih monet valdukunnat. Sežo sil aigua oli Mao Zedongan hengikul’tu.
Z
Käspaikku
Käzipaikku (vie käzpaikku) on pitky da kaidu pravoslavnoin paikku, kuduan mollembis puolis ollah čomazet kirjutukset. Sana on muvvostettu kahtes sanas 'käzi' da 'paikku'. Kodilois käzipaikku azetetah obrazen piäl, sežo kallehin da parahin paikku.
Perttih ken tulou, käzastien ylpuolele riputettih vähin kirjutettu käzpaikku, a gost'il tahtottih riputtua ylen čoma paikku. Pitkie käzpaikoi azetettih pruazniekkugost'iloin polviloil yhtehizikse salfietkaizekse, net estetäh muruloin kirbuomistu lattiele. Lapsensuandah jälgeh muamal tuodih rod´inua kiäriäkseh käzpaikkah. Lastu ristitettyös buat´uska pyhkiy käzpaikkah käit.
Võron kieli
Võron kieli (võro kiil) on kieli suvi-Estounis libo Eestin kielen murreh se kuulou uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazen kielijoukkuon baltiekku-suomelaizeh oksah.
Kategourii:Suomelas-ugrilazet kielet
Käspaikku
Karjalazis svuad'bois käzpaikoil oli ylen tärgie oza ezitellä neveskän nerokkahie maltajan taidoloi da varakkahuttu. Muahpannes da muistajazis käzpaikat oldih tärgiet, niilöin kautti simvoulistu dorogua myö piästih täs muailmas tuonilmazih kulgemah, da net tuulipaikkazekse jiädih ristoin piäl. Käzpaikkazil kiriköis on ylen tärgie oza, pravoslavnoit tuodih niidy kirikkölöih čomistamah da Tuattuo kiitettih niilöinke. Käzpaikat kuulutah kaikis kul'tuurois pravoslavoin pyhih taboloih.
Doha
Doha on aruabien Katar –valdivon piälinnu sego suurin linnu. Se on Persienlahten rannal. Doha on perustettu vuonnu 1850. Enne sen nimi oli Al’-Bida.
D D
Marie Curie
thumb|250px|Marie, Pierre da Irene Curie. thumb|250px|Marie Curie Marie Salomea Skłodowska-Curie (maʁi skwɔˈdɔfska-kyʁi, roindua myöte Maria Salome Skłodowska [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska]; 7. kylmykuudu 1867 – 4. heinykuudu 1934) oli pol’šalaine fiizikku (hänel oli sežo francien kanzalližus), hiimikku da Nobel-palkittu radivoaktivižuon tutkii.
Marie Curie sai juatun Nobelan fiiziekanpalkindon vuvvennu 1903 yhtes Pierre Curien kel. Marie Curie sai sežo Nobelan hiimienpalkindon vuvvennu 1911, Davy-medalan vuvvennu 1903 da Matteucci-medalan vuvvennu 1904.
Alguaineh curium on nimetty Marie da Pierre Curien mugah.
Marco Polo
thumb|Marco Polo. Marco Polon matkukirjan Il milione kuvitustu.
Marco Polo (1254 – 8. pakkaskuudu 1324 ) oli venetsielaine kauppumies da tutkimusmatkailii. Händy tunnetah hänen matkukerdomukses Marco Polon matkat, kuduas häi sanelou omas matkas šulkutiedy pitkin Kiinah 1271. Kniigu on enzimäine jevroupalazen omih kogemuksih pohjah kirjutettu matkukniigu Kiinas. Marco Polon mugah häi terväh piäzi Kiinua sillozen mongoluhalliččijan Kublai-haanan suozivoh da luadii äijän matkua ymbäri liideh-Aazies.
Marco Polon sugu oli lähtözin Dalmatiaspäi, nygözes Horvatiespäi, sillozen Venetsien mualoilpäi. Polot muutettih Venetsieh da ruvettih kaupiččemah. Myöhembä Polot kaupittih tavaroi äijis kohtis ymbäri Välimerdy.
Muudu
Marco Polon mugah on nimetty Marco Polon kanzoinväline lendoazemu Venetsies.
Aihies muijal
P
Wikipedii
Wikipedii on Internetas jullattavu ilmai, vällän syväindön tiedosanakniigu. Tiedosanakniigu on virtual'noi, eigo sidä piästetä ilmah bumuagale pandunnu versienny.
Sosnovka
Sosnovka (enne Zverosouhozu) on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.
Muantiedo
Kylä sijoiččou Oniegujärven Poventsan lahten pohjasrannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 2002 kyläs eli 690 hengie.
Šekkil
Šekkil (Щеккила) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Sosnovka
Rahvahan lugumiäry
Kyläs on škola.
Šekkil
Se sijoiččou samannimizen järven pohjasrannal.
Kyläs on kirikkö, kudai rakendettih 2000-luvul.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 74 hengie.
Antipinskaja
Antipinskaja on Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin Hirvaksen kyläkunnan kylä.
Enne (vuodessah 1953) tämän eländykohtan nimi oli Majat’uki.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
Suuri Šoliolambi
Suuri Šoliolambi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Mustankosken kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,3 km². Järven pindu on 120,7 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Šal’ma-jogi, kudai laskeh Bistrica-jogeh. Tämä jogi laskeh Onda-jogeh. Se laskeh Ala-Uikujogeh.
S S S S
Nigeru
250px|right|thumb|Nigeru
What a Wonderful World
What a Wonderful World on Louis Armstrongan ozutettu pajo vuvvelpäi 1968. Pajon on kirjuttanuh George Douglas libo Bob Thiele da säveldykses abunnu hänel oli George David Weiss.
Nigeru
Nigeru, virrallizesti Nigeran tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Pohjazes da luodehes se rajoittuu Alžiranke, koillizes Livienke, päivännouzus Čadanke, suves da lounuas Nigerienke, lounuas Beninanke da Burkina-Fasonke, päivänlaskus Malinke. Nigeru on syväinmuavaldivo. Valdivon alovehen 80 % sijaiččou Sahara-hiekkumual. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Niamei. Muan pinduala on 1 267 000 km². Rahvahan lugumiäry on 23 470 530 hengie.
What a Wonderful World
Pajos on luajittu moni cover-versiedy. Pajuo on pajatettu ezimerkikse Joey Ramone, Celine Dion da Connie Talbot.
Nigeru
N N
Honganalusta
Honganalusta (Гонганалица) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.
Se sijoiččou Nuožarven luodehrannal.
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – Vlasin puukirikkö (XIX vuozisada).
15. heinykuudu
15. heinykuudu - 196. vuvven päivy (197. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 169 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
H
Walt Disney
Walter Elias ”Walt” Disney (5. talvikuudu, 1901 – 15. talvikuudu, 1966) oli yhtysvaldalaine biznesmies, animattori da kinoprod’useru. Händy tundiettih kaikkiel muailmas tärgienny mul’tfil’moin luadijannu.
Häi perusti yhtes omassah vellen Roy O. Disneyn kel The Walt Disney Company -yhtivön.
D
Lissabon
Lissabon on Portugalin piälinnu, suurin linnu sego piäportu. Lissabon on yksi vahnembis muailman linnois da vahnin Päivänlasku-Jevroupan linnu. Se on äijiä vuozisadua vahnembi Londonua, Parižua.
Valgeimägi
Valgeimägi on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Lissabon
Kategourii:Linnat Kategourii:Portugalii
Valgeimägi
Se sijaiččou Hiižjärven koillisrannal.
Kyläs on kirikkö. Se on pahas kunnos.
Piičjogi
Piičjogi Karjalan tazavallan Suojärven piirin pos'olku. Se on sežo raududorogustansii. Piičjogi kuuluu Loimolan kyläkundah.
Piičjovespäi Suojärvessah on 13 km. Se sijoittuu Piitsoinjärven pohjasrannal.
Kosmojärvi (kylä)
Kosmojärvi on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Piičjogi
Pos’olkas on škola, laukat, kirjasto, kluubu. Vuvves 2006 algajen Piičjoves ruadau karjieru da zavodu, kudai luadiu kivimurendehtu.
Kosmojärvi (kylä)
Se sijoiččou Kosmojärven suvirannal.
Piičjogi
Sie on säilynyh Nevvostoliiton da Suomen välizil voinil (1939 – 1940 da 1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Kosmojärvi (kylä)
Nähtävykset
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – Aleksandran Svirskin puukirikkö, kudai rakendettih vuvvennu 1770.
Piičjogi
Lähäl pos’olkua on histourielline kompleksu Kollasjärvi. Sidä luajittih Nevvostoliiton da Suomen välizil voinil (1939 – 1940 da 1941 – 1944) tapettuloin saldattoin mustokse.
Kosmojärvi (kylä)
Nähtävykset
Vie kyläs on histourien mustomerki – vuvven 1942 tuhukuus–heinykuus tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin da partizanoin kalmu.
Piičjogi
Piičjoven rahvahan lugumiäry
P P Kategourii:Suojärven piiri
Kosmojärvi (kylä)
Kuulužat ristikanzat
Kategourii:Karhumäin piiri
Jouhoja
Jouhoja on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Suunujärven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 58 hengie.
Kategourii:Kondupohjan piiri
Ukšjärvi
Ukšjärvi (Укшозеро, Укшезеро, Укша) on Karjalan järvi, kudai sijoittuu Kondupohjan (järven pohjasoza) da Oniegan rannikon (järven suvioaza) piirilöin rajal.
Järven pinduala on 44,6 km², piduhus – 14,5 km, levevys – 4 km, randuviivan piduhus – 39 km. Sen keskisyvys on 7,5 m, syvin kohtu on 20 m.
Järven suuri lahti on Surguba. Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii. Järves on 14 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 0,56 km².
Pohju on enimyölleh muvakas, lähäl randoi se on kivine da čuuruine. Löydyy järvirudua.
Lahtilois kazvau kažl’ua.
Järves on riäpöidy, lahnua, haugii, siigua, ahvendu, matikkua, särgii, kiiškoidu. Šuojaspäi järveh toiči tulou lohtu.
U U U
Hrom
Hrom (, merkitäh Cr-merkil) on 24. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Hroman atomnoumer on 24. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, sivujoukon 6. joukos. Helpo aineh hrom on kova valpahansinisvalgei metallu. Toiči se pannah mustoin metalloin joukkoh.
Histourii
Hrom oli avattu KeskiUrualan vuoriloil, Berezovskan kullan roindukohtas. Lomonosov mainitti sidä enzimästy kerdua omas kniigas, da sanoi ruskiekse tinaruvakse, PbCrO4 Enzimäzet metallurgien perustukset -kniigas (1763 vuozi). Nygyaigaine nimi on krokoit.
Nimen histourii
Hroman nimi tuli greikkalazen χρῶμα-sanas (väri, muju), sendäh ku metallu on erivärine.
Roindupaikat
Suurimat roindupaikat ollah SAT (Suvi Afrikan Tazavallas – 1 paikku muailmas), Kazahstanas, Ven’al, Zimbabves, Madagaskaral. Sežo net ollah Turcien, Indien, Armenien, Brazilien alovehil da Filippinoil.
Pikku-uikku
thumb|300.px|alt=Pikku-uikku|Pikku-uikku Pikku-uikku (Tachybaptus ruficollis) on Europan pienin uikkuloin heimoh kuului lindu.
Ukrainu
250px|right|thumb|Ukrainu
Ukrainu (Україна) on Päivännouzu-Jevroupan valdivo. Sen rahvahan lugumiäry on 42 552 317 hengie (1.03.2016), pinduala on 603 549 km². Ukrainan halličus ei tarkasta alovehen ozua. Mua on 32. sijal muailmas rahvahan lugumiärän mugah da 44. (47.) sijal pindualan mugah.
Pikku-uikku
Teemas muijal
P P
Ukrainu
Valdivon piälinnu on Kijev. Virralline kieli on ukrainan kieli, äijy ristikanzua pagizou ven’akse. Pohjazes se rajoittuu Valgo-Ven’anke, päivänlaskus – Pol’šanke, Slovakienke, Vengrienke, lounuas – Rumiinienke da Molduavienke, päivännouzus da koillizes – Ven’anke. Suves da liidehes se rajoittuu Mustanmerenke da Azovanmerenke.
Enimistö on pravosluavizii.
*
Kiiškoiniemi
Kiiškoiniemi (Ёршнаволок) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.
Se sijoiččou Nuožarven päivännouzurannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 209 hengie.
Värttinä
Värttinä (karjalakse ”värtin”) on ymbäri muailmua kuulužu suomelaine folk-joukko.
Perustandu
Värttinäs allettih igivahnas karjalazes runoperindös: vahnois karjalazis runolois da kandelehel soitandas. Silloi se oli mieliruado muuzikantoile, ga terväh joukos ellendettih: pidäy tuvva nägövih unohtuksih jiännyh karjalaine pajoperindö da anna se kuuluu uudeh luaduh. Da kuulumah se rubei ei vaiku omas muas. Suomelas-ugrilastu kul’tuurua siirdäi da kylväi Värttinä, a joukko vie suomekse, ižorakse, mordvakse, marikse, saamekse, eestikse da setukse, rodih kuulužu kaikes muailmua. Joukko on käynnyh Pol’šah, Irlandieh, Yhtysvaldoih, Kanuadah, Japounieh da äijih toizih mualoih.
Matkat Karjalah
Värttinä kävyi pajattamah Karjalah kaksi kerdua. Toine kerdu oli vuvvennu 2013. Silloi Värttinä pajatti Eeppillizes fourumas Petroskois. Enzimäine tulendu Petroskoih oli kaksikymmen kuuzi vuottu enne tädä tostu matkua.
Nygözet pajattajat da soittajat
Tänäpäi joukos pajattamas on Mari Kaasinen, Susan Aho da Karoliina Kantelinen. Maril da Karoliinal ollah karjalazet juuret. Mari on rodužin Suomen Pohjois-Karjalas Rääkkylän kyläspäi. Karoliinan juuret tuatan puoles ollah Impilahtes.
Kaikin ollah ammatillizet rahvahan muuzikan tiedäjät. Mari da Susan opastuttih Sibeliuksen akademies, Karoliina väitti väitöskirjan Karjalan joigulois. Mari da Karoliina vie opastetah rahvahan muuzikkua Helsinkis. Kaikin kirjutetah tekstoi da muuzikkua Värttinäh niškoi.
Pajodiskat
Kategourii:Muuzikkujoukot Kategourii:Karjalan muuzikku
Suvi Afriekku
250px|right|thumb|Suvi Afriekku
Suvi Afriekku libo Suvi-Afriekan tazavaldu on valdivo Suvi-Afriekas. Se sijaiččou Afrikan manderen suviozas. Suvi-Afriekku rajoittuu Botsvananke, Eswatininke, Mozambikanke, Namibienke, da Zimbabvenke. Suvi-Afriekas sijaiččou Lesoton ankluavu. Piälinnu on Pretourii. Muan pinduala on 1 219 912  km² . Rahvahan lugumiäry on 48 810 427 hengie. Virrallizet kielet ollah afrikaans, anglien kieli, zulu, xhosa, swazi, ndebele, suvisotho, pohjoissotho, tsonga, tswana da venda.
S S
Marjatta Kurenniemi
Kurenniemi piäzi studentakse vuvvennu 1938 da opastui suomen kieldy Helsingin yliopistos. Kurenniemen enzimäine tevos oli vuvvennu 1946 ilmah piässyh suarnuromuanu Pukke Punamuurahaisen seikkailut. Tunnetumbii Kurenniemen tevoksii ollah Onneli da Anneli -kniigat. Saara Cantellan ohjatut kinot Onneli ja Anneli (2014) da Onnelin ja Annelin talvi (2015) pohjavutah Kurenniemen kniigoih.
Kurenniemi sai Topelius-palkindon vuozinnu 1954, 1967 da 1987, valdivon kirjallizuspalkindon (Suomi) vuozinnu 1976 da 1981 da Pro Finlandia -medalin vuvvennu 1969. Lizäkse häi sai Tirlittan-palkindon vuvvennu 1999 da taijon valdivonpalkindon (Suomi) 2003.
Marjatta Kurenniemel da filosoufien douhturi Tauno Kurenniemel oli viizi lastu.
Suvi-Amerikku
thumb|300px|right|Suvi-Amerikku
Marjatta Kurenniemi
Tevoksii
Onneli ja Anneli -sarju
Lähtehet
K
Suvi-Amerikku
Suvi-Amerikkah liitetäh erilazet suaret, kuduat kuulutah manderen mualoih. Karibian meren suaret kuulutah Pohjas-Amerikkah.
Manderen pinduala on 17,8 milj. km² (4. kohtu manderien keskes), rahvahan lugumiäry on 387 489 196 (v. 2011) hengie (4. kohtu manderien keskes).
Nimen alguperä
Sana ”Amerika” tämän manderen nimes enzikerran käytti Martin Val’dzem’uller. Häi merkičči omal kartal Amerigo Vespučči –nimen latinan variantan. Amerigo Vespučči enzikerran dumaičči, gu muat, kudamat löydi Hristofor Kolumb, ei kuuluta Indieh, a ollah Uuzi Mua, kuduadu jevrouppalazet enne ei tietty.
Muanpindu
Manderen keskikorgevus on 580 metrii. Pitkin päivänlaskualovehtu on Andat-mägijono. Manderen pohjazes on Gvianskoin ylätazango, päivännouzus on Brazilien ylätazango, niilöin keskes on Amazonskoi alango. Päivännouzuh Andat-mägilöispäi ollah alangot.
S S
Mark Twain
Mark Twain (tovelline nimi Samuel Langhorne Clemens; 30. kylmykuudu 1835, Florida, Missuri, Amerikan Yhtysvallat — 21. sulakuudu, Redding, Konnektikut, Amerikan Yhtysvallat)
10. kevätkuudu
Ken kuoli sinä piän
K
Uikunsuari
Uikunsuari on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Belomorskan linnukundah.
Kylän kauti menöy Vienanmeren-Baltienmeren kanualu.
Kylän pohjasozas on suuri kalmisto, kudamah on pandu kanualan rakendajii.
Histourii
1920-lugussah kylä kuului Sorokan voulostih. Myöhembäh se kuului Sorokan piirin Uikunsuaren kylänevvostoh. Uikunsuaren kylänevvostoh kuului kolme kyliä: Uikunsuari (keskustu), Matinvuaru (ven. Матигора) da Sosnovets. Vuvvennu 1926 kylänevvostos eli 668 hengie, kudamis 525 eli Uikunsuaren kyläs. Rahvas oldih enimyölleh ven’alazii (620 hengie), muut – karjalazii (48 hengie), kudamis 36 hengie eli Uikunsuaren kyläs. Myöhembäh kylänevvosto hyllättih. Uikunsuari da Matinvuaru ruvettih kuulumah Belomorskan halličukseh, a Sosnovets tuli uvven kylänevvoston keskustakse.
Kategourii:Belomorskan piiri
Marjuvezi
thumb|300px|alt=Marjuvezi|Marjuvezi
Marjuvezi libo morsu on Ven'an da Estounien perindölline guazutoi alkogoulitoi juomine.
Marjuvetty luajitah pohjazis meččymarjois, enimyölleh buolas da garbalos. ”Jevgeni Onegin”-romuanas muanitah buoluvetty, kuduadu suadih kuadajen vetty muarjoih. Vilulois podvualois astiet moizen vienke säilyttih kodvan. Moniloin retseptoin mugah morsua enzin keitetäh da sit viluskoitetah.
Zavodoil morsua luajitah tavan mugah hapannuzis mehulois, zuaharisiruopas da vies.
Kategourii:Karjalan syömizet Kategourii:Juomizet
Uivelo
Uivelo (, enne ) on sorzien heimoh kuului lindu. Sen lähimäzinny rodninnu piettih enne koskeloloi (Mergus), kudamien suguh se luvettih. Nygöi se ykskai miäritelläh Mergellus-suvun ainavokse luavukse da sen lähimäzii rodnii voijahgi olla telkät (Bucephala). Uivelo suau konzutahto poigaziigi telkänke.
Karjalankieline nimi
Täs artikkelis käytetty linnun nimi "uivelo" on suomenkielizen nimen pohjal karjalah luajittu uvvissana.
Kogo da nägö
Piduhus: 38-44 cm Siibien agjuväli: 56-69 cm Paino: 450-650 g
Pezoitundu
Uivelo azuu pezän koloh libo uumeneh da muniu oraskuus 7-11 jäiččiä. Emäččy haudou jäiččii yksin 26-28 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kymmenes nedälis.
Aloveh
Uivelo on pohjazien alovehien lindu da Suomesgi se pezoittuu enimyttäh pohjazes. Salla da Kuusamo ollah sen kallehimua pezoitundualovehtu. Suomes pezoittuu nygöi 2000-3000 puarua, kudai on nel'l'ändes uivelon kogo muailmankannas.
Muutundu
Sygyzyl uivelot muututah ligakuun da talvikuun välizel aijal, keviäl sulakuus da oraskuus. Net talvehtitah Baltienmerel da Päivänlasku- da Keski-Europas. Pieni miäry talvehtiu sežo Suomes.
Lähtiet
U U
Koikari
Koikari on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Lavalammen päivännouzurannal.
Ladvujärvi
Ladvujärvi (Ладвозеро, Latvajärvi) on kylä Karjalan tazavallas Kostamukšen linnupiiris.
Koikari
Kyläs oli roinnuhes runoilii da kiändäi Isakov F.T. (1918 – 1941).
Ladvujärvi
Se sijoittuu Ala-Ladvan (Нижнее Ладво) järven liidehrannal.
Koikari
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 329 hengie.
Kategourii:Kondupohjan piiri
Ladvujärvi
Kylän kalmistos ollah kuulužien karjalazien runoilijoin Arhipan da hänen poijan Miihkalin Perttuzien kalmat. Net ollah histourien da kul’tuuran mustomerkit.
Kuulužat ristikanzat
L L Kategourii:Kostamuksen linnupiiri
Suvisaamen kieli
Kirjaimikko
Aa,Bb,Dd,Ee,Ff,Gg,Hh,Ii,Ïï,Jj,Kk,Ll,Mm,Nn,Oo,Pp,Rr,Tt,Uu,Vv,Yy,Ææ(Ää),Öö(Øø).
Kategourii: Suomelas-ugrilazet kielet
Tihvin Bor
Tihvin Bor on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.
Se sijoiččou Burkovskoje-järven rannal. Kylän pokki virduau Nemina-joki. Kyläs on puukirikkö, kudai on pahas kunnos.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1873 kyläs eli 106 hengie.
T T Kategourii:Karhumäin piiri
Pikkumustuahven
Pikkumustuahven (Micropterus dolomieu) on päivyahvenien heimoh kuului kala.
Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu
Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu on Karjalan vahnin tutkimuslaitos. Se on suurin tutkimuslaitos Ven’al, kus tutkitah itämerensuomelazien rahvahien, niilöin luvus Karjalan kanduravahien – karjalazien da vepsäläzien, kieldy da kul’tuururua. Monien vuozien aigah instituutas tutkitahgi Ven’an luodehpuolen ven’alazien kul’tuurua, Karjalan histouriedu da arheolougiedu, Suomen literatuurua.
Perustandu
Vuozinnu
Tutkimusozastot
Kielen, literatuuran da histourien instituuttah kuuluu arheolougien, histourien, etnolougien, literatuuran, rahvahanrunohuon, kielitiijon ozastot. Rahvahanrunohuon ozastoh kuuluu fonogrammarhiivu, kielitiijon ozastoh – paikannimilöin keskus.
Kuulužat tiedomiehet
Istituutas ruattih kuulužat tiedomiehet: Dmitrii Bubrih, Nikolai Bogdanov, Eino Karhu, Viktor Jevsejev, Unelma Konkka, Martti Kuusinen, Grigorii Makarov, Roza Nikolskaja (Tarojeva). Tänäpäi instituutas ruadau 49 tiedoruadajua, heis 8 ollah douhturit, 24 – kandiduatat.
Kerävöruado
Instituutas on kerätty kallisarvoine materjualu. Sidä keriämäs oldih instituutan kaikkien ozastoloin rahvas: arheolougat da etnoulogat, folkloristat da kielimiehet, histourien da paikannimilöin tutkijat.
Hedi instituutan perustettuu kerävöruado rodih sen piäruavokse, mindäh sendäh se on enzimäine ruado, konzu ottavut mihtahto tutkimukseh. Nämmis vuozis on ristin-rästin ajeltu Ven’an muan luodehpuoli. Rahvahis sai äijän kirjuttua. Onhäi rikas omal kul’tuural da perindölöil Karjalan mua, kus eläy kolme kandurahvastu: karjalazet, vepsäläzet da ven’alazet. Juuri karjalan da vepsän kielen, karjalazen da vepsäläzen kul’tuuran tutkimine on ainos olluh instituutas tärgevimii. Tämän verdastu nämmien kanzoin tutkimuskeskustu Ven’al ei ole.
Tutkimusmatkat
Enzimäzet tutkimusmatkat karjalazih da vepsäläzih kylih ei oldu helpot. Eigo olluh sih aigah tämän päivän tehniekkiä, eigo putin ololoi. Rahvahis alguu myöte kirjutettih käzil, a konzu käyttöh tuldih enzimäzet magnitofonat, oldihgo net jugiet, pidi kandua 16-kilohine bruja da vie hyvin sidä kaččuo, ku ei murennus.
Sillozet tutkijat kirjutettih matkoin jälles:
”Dorogat pahat, ajajes tanaittau äijäl. Magnitofon voibi mureta, sit kai kerätty da kirjutettu sudre menöy”. ”Kezän aigua monis kylis ei ole tuldu, sendäh ei sua nimidä kirjuttua magnitofonale.”
”Parembi on kävvä talvel, kezäl kai rahvas, vahnat dai nuoret, ollah niityl, sendäh vaigei on kerätä materjualua.”
Suvi-Korea
250px|right|thumb|Korean tazavaldu
Sagarvoi
Sagarvoi on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou Suunujärven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
Suvi-Korea
S S
15. kevätkuudu
15. kevätkuudu - 74. vuvven päivy (75. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 291 päiviä.
Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttu
Tutkimusmatkat
Rikas karjalazis da vepsäläzis kerätty materjualu rodih atlasoin, sanakirjoin, kielioppiloin, folklouran da paginluaduloin kogomuksien pohjakse, kudamii tarvitah da alalleh piästetäh ilmah instituutas.
Nämmii materjualoi tänäpäi kyzytäh da käytetäh tutkijat, yliopistoloin, konservatourien opastujat, horat da pajojoukot, muzeit.
Nauhale kirjutettu
Nauhale kirjutettuu materjualua instituutan fonogrammarhiivas on 4 000 čuassuu. Äijil niilöis igiä on 40 vuottu. Net ei olla igäzet, sendäh instituutas luajitah niilöi elektronmuodoloi, pannah kai tiedokoneheh. Se on suurimii da piälimäzii ruadoloi. Sidä targiedy ruaduo luadiu fonogrammarhiivu Valentina Kuznetsovan johtol.
Paikannimilöin kartotiekku
Instituutas luajitah paikannimilöin elektronarhiivua. Instituutan paikannimilöin kartotiekku on parahimii Ven’al, sit on vai Karjalan muan 300 tuhattu nimie.
Harvinazet kirjat
Tänäpäi Kielen, literatuuran da histourien instituutan saital on harvinazien kirjoin pdf-versiet. Niilöin joukos on sanakirjua, suarnua, rahvahanrunohuon kogomustu. Karjalan kielen sanakirjatgi voibi löydiä sie.
Linkit
Kategourii:Karjalazet Kategourii:Karjalan kieli Kategourii:Karjalan tiedo
William Shakespeare
William Shakespeare (1564 – 3. oraskuudu (J: 23. sulakuudu) 1616) oli anglielaine ozutelmukirjailii da runoilii. Händy pietäh histourien mainittavimbinnu kirjuttajinnu da omassah aijan nerokkahimbinnu anglien kielen maltajinnu.
Lähtehet
S
Kaskesniemi
Kaskesniemi (Каскеснаволок) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.
Kodžuri
Kodžuri (Котчура) on kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Nuožarven kyläkunnas.
Kaskesniemi
Se sijoiččou samannimizen järven päivänlaskurannal.
Kodžuri
Se sijoiččou Nuožarven lounasrannal.
Kaskesniemi
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – puuaittu (XIX vuozisada).
Kodžuri
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – puučasounu (XIX vuozisada).
Kaskesniemi
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 116 hengie.
Kodžuri
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 184 hengie.
Pikkujoučen
thumb|300.px|alt=Pikkujoučen|Pikkujoučen Pikkujoučen (Cygnus columbianus) on pieni pohjazien alovehien joučen. Sidä on kahtu alaluaduu: C. c. columbianus Amerikas da C. c. bewickii Europas.
Kogo da nägö
Piduhus: 115-127 cm Siibien agjuväli: 170-195 cm Paino: 7,9-8,4 kg
Teemas muijal
P P P
Kägöisalmi
pienoiskuva|alt=Kägöisalmi|Kägöisalmi
Kägöisalmi (Приозерск,, ruoč. Kexholm) on linnu Ven'al, Leningruadan alovehen Kägöisalmen piirin keskus, Kägöisalmen linnan keskus.
Nimitys
XVII- vuozisuan algussah Kägöisalmi oli Korelan keskus, da myöhembäh Korelan Vadjan viijenden keskus. XIV vuozisuas 1611 vuodessah linnu oli Korela-nimine. Vuozinnu 1580-1595 linnul oli Kexholm-nimitys. Vuonnu 1918 iččenäžyön suannuon Suomen puolennu olluh linnu sai Käkisalmi-nimityksen. Talvisovan jälles vuvvennu 1940 linnnu meni Nevvostoliitole da sen nimitys muutettih Kexholmakse. Vuozinnu 1941-1944 Suuren ižämualazen voinan aigah linnu oli Suomen vallas da sil oli Käkisalmi-nimitys. Vuon 1944 Moskovan välirauhan jälles linnu toizeh kerdah meni Nevvostoliitole. Vuonnu 1948 linnu sai Priozersk (ven. Приозерск )-nimityksen.
Histourii
A.N.Kirpičnikovan da myöhembi A.I. Saksan luajittuloin muinažuontiijollizien kaivamizien mugah voi luadie päätöksen sit, gu jo XII-vuozisuan aigua Korela-linnan kohtas oli karjalazien eländykohtu. Aigukirjoin da hroniekoin tiedoloin mugah, on tijettävy, gu vuvvennu 1295 Sigurd Loken komadas olijat ruoččilazet ritarit ryöstettih Vuoksan suus olijan mittuzenlienne lujitetun eländykohtan. Sigurd Loken oli Viipurin linnan vaste luajitetus garnizonas. Ruoččilazen aigukirjas täl eländykohtal on Kexholm-nimitys, ven’alazes aigukirjas – Korela-nimi. Tämä eländykohtu oli yksi korelaheimon myöndy- da poliitiekkukeskuksis. Tänä vuonnugi Novgorodan rahvas suadih sen muan järilleh, ga vuvvennu 1310 Uzerva-Vuoksa joven randah nostettin uuzi linnu vahnan linnan sijah. XV-vuozisuan lopukse Korela oli Novgorodan tazavallan Vadjan viijenden pohjazen ozan (Korelan puolen) haldivollizennu keskuksennu (myöhembi – Korelan kunnan keskuksennu). Kundah kuului 7 haldivollistu pogostua, kudamis oli enämbi 300 eländykohtua. Vuvvennu 1568 tiedoloin mugah linnas oli 406 erilazien ristikanzoin taloidu. Oli nelli manasterii da yksi kirikkö.
Sygyzyl vuvvennu 1580 Pontus Delagardin komandas olijat Ruočin sodamiehet suadih Korela-linnan. Ruoččilazien artilierien edusijan periä linnu terväzeh roih voitetukse. Linnah roih suuri tulipalo da linnu andavui. Korelan kundu meni Ruočin valdah. Ga jo vuvvennu 1595 Ven’an da Ruočin välil voinan jälles Täyzinän rauhan mugah linnu meni Ven’an valdukunnale.
Elokuus vuvvennu 1610 tuhukuuh sah vuvvennu 1611 Korela kesti Ruočin sodaväin kierduo, kudai oli Jakov Delagardin komandas. Vuvvennu 1617 luajitun Stolbovan rauhan mugah Korela kunnanke meni Ruočile. Vuvvenu 1634 algajen linnu oli Kexholman muan piälinnu Ruočin haldivos.
8. syvyskuudu vuon 1710 Pohjazen voinan aigua ven’alazet sodaväit suadih Kexholman linnan. Vuvvennu 1721 Pohjazen voinan lopukse Uvvenlinnan rauhan mugah Ruočči tunnusti Kexholman da Karjalan ozan liittämizen Ven’ale. Kexholm roih vojennoikse fortpostakse Piiterih lähetykses. Kexholm-linnu roih Kexholman muakunnan keskuksekse. Vuvvennu 1743 Kexholman muakundu liitettiih Viipurin gubernieh, kudai oli juattu kunniksi, kudualoih kuului Kexholman kundugi.
23. talvukuudu vuon 1811 imperuatoru Aleksander I luadi käskyn, kuduan mugah Suomen gubernii, mih kuului Kexholman kundugi, meni Suomen Suuriruhtinaskunnale. Se tapahtui Gustavan Moritsen Armfeltan alguhpanon mugah. Kexholm tuli Suomen haldivoh. Suomen gubernii sai järilleh Viipurin gubernii-nimityksen.
Liigakuun vallankumovuksen jälles Ven’al Suuriruhtinakunnan parluamentu andoi iččenäžyön Suomele. 31. talvikuudu vuvvennu 1917 Rahvahien Komissuaroin Nevvosto tunnusti Suomen iččenäžyön. Rahvahienvälizen voinan aigua Kexholm ei tulluh ruskieloin valdah, sendäh gu sen kauti meni ruadotie.
1831
Ken kuoli sinä vuon
1831
Kägöisalmi
Histourii
Ligakuus vuvennu 1920 Ven'an Sosialistizen Federatiivizen Nevvostotazavallan da Suomen välil azui sobu. Nevvostoliiton da Suomen raja siirdyi vähäzen Kexholman suvipuoleh. Vuonnu 1931 algoi toimindan suuri sul’fiittu-sel’l’ulouzaine Waldhof-zavodu, kudai roih linnan kuulužakse tevolližuslaitoksekse. 1938-1939 vuozieh sah Kägoisalmen vägilugu oli kazvanuh 5000 ristikanzua enämbi. Talvisovan jälles 12. kevätkuudu v.1940 kirjutetun rauhansobimuksen tuloksennu oli se, gu linnan sai Nevvostoliitto. Suuren ižämualazen voinan aigua 21. elokuudu vuonnu 1941 linnu tuli Suomen valdah. Linnu tuli järilleh Nevvostoliitole 24. syvyskuudu vuvvennu 1944. Kylmykuus vuon 1944 Karjalan kannaksen pohjazet alovehet, kuduat vuvvennu 1940 tuldih Karjalais-Suomelazele Sosialistizele Nevvostotazavaldale, tuldih Leningruadan aloveheh. Ligakuus vuonnu 1948 Kexholm-linnu sai Приозерск (Priozersk)-nimityksen.
Geogruafii
Linnu sijaiččou alovehen pohjazes puoles, Karjalan kannaksel. Se sijaiččou Vuoksa-joven pohjazen suuozan rannoil, Vuoksa-järven da Luadogan välis. Raudutieazemu on Piiteri-Hiitola-liiniel. Matku Piiterih on 145 km.
Ližmajärvi (kylä)
Ližmajärvi on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Hirvaksen kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
Aleksandru III
Aleksandru III Aleksandrovič (26. tuhukuudu (10. kevätkuudu) 1845, Piiteri – 20. ligakuudu (1. kylmykuudu) 1894, Krim) oli Ven’an imperuatoru, Polšan tsuari, Suomen Suuri ruhtinas (vuvves 1881 kuolendassah). Aleksandru III rodivui 26. tuhukuudu (10. kevätkuudu) vuonnu 1845 Piiteris. Häi oli imperuatoran Aleksandru II:n poigu da Nikolai I:n bunukku. Aleksandr III oli Ven’an jälgimäzen imperuatoran Nikolai II:n tuatto. Aleksandr III:n valdukavven aigua Ven’a ei yhtynyh voinih. Sen periä Aleksandru III sai Rauhanpidäi tsuari –ližänimen. Oman valdukavven aigua Aleksandru III luadi äijän muutostu da uvvistustu. Aleksandru III kuoli 20. ligakuudu (1. kylmykuudu) vuonnu 1894 Livadijan dvorčas Jaltas.
A A
Manganum
Manganum (, merkitäh Mn-merkil) on 25. elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Manganuman atomnoumer on 25. Se on sistiemallizen järjestyksen nelländes periodas, sivujoukon 7. joukos.
Helpo aineh manganum on hobjanvalgei metallu. Se pannah mustoin metalloin joukkoh.
Avuamizen histourii
Manganuman yksi piäainehis on piroluzit. Ennevahnazis aijois sidä tunnettih mustannu magneeziennu da käytettih st’oklan keittämizes. Vuonnu 1774 ruoččilaine hiimiekku K. Šeele löydi ruvas tundemattoman metallan. Häi työndi ruvan mallin dovarišale Juhan Ganale, kudai sai marganuman lämmittäjes piroluzitua hiilenke päčis.
Suurijärvi
Suurijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Papinkosken kyläkunnan alovehel.
Niilu
thumb|Niilan algu Viktorienjärvespäi Niilu on Afriekan manderehen koillizes puoles virduaju läs 6650 kilometrii pitky jogi, kuduadu pietäh muailman pitkimbänny jovennu. Niilan piähuaroi ollah Valgei-Niilu, kudaman virdu algau Viktorienjärves Burundis, segä Sinine-Niilu, kudau virduau Efiopies. Kuivah hiekkumuah Niilan rannoile rodih omal aigua muinazen Jegiptan tsivilizatsii. Jogi on histourien aigua olluh tärgei liikendehväyly.
Suurijärvi
Järven pinduala on 3,3 km², vezibasseinan ala on 58,9 km². Järven pindu on 129,5 metrii korgiembi meren pindua.
Niilu
N N
Suurijärvi
Järves läbi virduau Karbozerka-jogi.
S S S S
Kurgenitsi
Se sijoiččou suarel Oniegujärven pohjasozas.
Kyläs on histourien mustomerki – Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (v. 1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton partizanoin kalmu.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Hiižjärvi
Hiižjärvi on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Poventsan linnukundah.
Se sijoiččou samannimizen järven rannal.
Rahvahan lugumiäry
H H Kategourii:Karhumäin piiri
15. kezäkuudu
15. kezäkuudu - 166. vuvven päivy (167. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 199 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Niiniselgy
Niiniselgy (Нинисельга) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah.
Se sijoittuu Niinisellänjärven pohjasrannal.
Niinisellän rahvahan lugumiäry
Kategourii:Anuksen piiri
1728
Ken kuoli sinä vuon
1728
Suvi Sudan
250px|right|thumb|Suvi Sudan
Markukagluhanhi
thumb|300.px|alt=Markukagluhanhi|Markukagluhanhi thumb| Branta bernicla Markukagluhanhi libo mustuhanhi (Branta bernicla) on lindu.
Suvi Sudan
S S
Markukagluhanhi
Kogo da nägö
Piduhus: 55-62 cm Siibien agjuväli: 105-117 cm Paino: 860 - 1250 g
Teemas muijal
M M
Niittymarin kieli
Niittymarin kieli (niittymarin kieleh Олык марий йылме) on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkuoh kuului marilaine kieli.
Kategourii: Suomelas-ugrilazet kielet
Belohino
Belohino on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.
Se sijoiččou Onieguniemel Padmojärven päivännouzurannal, läs 60 kilometrin piäs Karhumäispäi.
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – F’odorovan da Nikiforovan taloi (vuozi 1926).
Rahvahan lugumiäry
B B Kategourii:Karhumäin piiri
Bol’šaja Niva
Bol’šaja Niva on hyllätty kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.
Se sijoiččou Onieguniemel Oniegujärven rannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1989 kyläs eli läs 10 hengie. Vuvvennu 2002 kyläs jo ei elännyh nikedä.
B B Kategourii:Karhumäin piiri
Järvi
Järvi on muanvezikehyön komponentu. Se on luonnolizesti ilmestynnyh vezistö. Järvel on järvimal'l'u. Kaikkiedah muailmas on läs 5 miljonua järvie.
Järvi on keskimäine vezistö meren da lammen keskes.
Karjalan järvet
Karjalan järvilöin luvettelo
Suurimmat järvet
Muailman järvilöin yhtehine pinduala on kuivu muan läs 1,8% (läs 2,7 mln km²).
*
Pogostu (Puudogan piiri)
Pogostu on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krivcoin kyläkundah. Kylä on histourien mustomerki. Se on sijoitannuhes Kolodozero-järven päivänlaskurannal.
Kyläs on kirikkö, kudai sai oman nimen Jumaldoman roindan kunnivokse.
Rahvahan lugumiäry
P P Kategourii: Puudogan piiri
5. kylmykuudu
5. kylmykuudu - 309. vuvven päivy (310. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 56 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K