cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pagizemmo karjalakse
Syväindö
Opastuskirjas on sellitetty livvin iäniopin da kieliopin šeikat, on seiččietostu eri teemua. Niilöin mugah opastut tervehtimäh, sanelemah iččie da omua perehty, rubiet tiedämäh koin, aijan, tervehyön, syömizien, mieliruadoloin sanastuo da äijy muudu. Materjualu on eriluaduine: on kieliopin harjaitustu, on dialogua, on tekstua lugiettavakse. Paiči kielen opastustu iččenäh tulou nägövih karjalaine kul’tuuru, kirjas on karjalan kielen idiomoi da sananpolviloi kohtas: Karjalaine sanou nenga.
Yhtes cd-diskanke
Kategourii:Opastus Kategourii:Kirjalližus
Tansi
thumb|[[Breakdancea.]] Tansi on taidehmuodo, kuduas ristikanzu liikuttau omua rungua, tavan mugah muuzikan ritman mugah tuottajen estietiekallistu vaikutustu, huvikse, sotsiuallizennu toimindannu libo muiten ozuttau midatahto omal tansil. Tansii voi nähtä sežo uskondollizis da toizis hengellizis ritualois. Toizet uskondollizet joukot pietäh omas puoles tansii riähkänny.
Tansi voibi olla sego edukädeh miärättylöin askelien tansimistu libo ihan improvizoidu liikkumine, puaksuh muuzikan ritmah. Askelkuvat puaksuh liitytäh tavanomazih tansiloih gu val'si, foxtrot da poloneezu. Tansi voibi olla taidehezitys, silloi sen horeogruafii on puaksuh tarkah miärätty. Toizes puoles tansi voibi olla ihan kogonah improvizatsii. Tansin elementoi käytetäh ezimerkikse teatran, tsirkan da toizien performansoin ezityksis.
Kategourii:Kul'tuuru Kategourii:Joudo
7. talvikuudu
7. talvikuudu - 341. vuvven päivy (342. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 24 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
T
1990
Ken kuoli sinä vuon
1990
28. ligakuudu
28. ligakuudu - 301. vuvven päivy (302. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 64 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
L
1682
Ken kuoli sinä vuon
1682
Tanzanii
250px|right|thumb|Tanzanii
1603
Ken kuoli sinä vuon
1603
Tanzanii
Tanzanii libo Tanzanien yhtistynnyh tazavaldu on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Pohjazes se rajoittuu Kenienke da Ugandanke, päivänlaskus Ruandanke, Burundinke da Kongonke, suves Zambienke, Malavinke da Mozambikanke. Päivännouzus valdivo rajoittuu Indien valdumerenke. Piälinnut ollah Dodoma da Salam. Muan pinduala on 945 203 km². Rahvahan lugumiäry on 57 000 000 hengie. Virrallizet kielet ollah suahili da anglien kieli.
T T
Lekkujad
Lekkujad on karjalakse pajattai joukko Suomes. Sen perustajannu da pajattajannu on Kristiina Olanto.
Perustandu
Lekkujad on perustettu vuvvennu 2011. Kristiina Olanto jatkau oman tuatan da muaman ruaduo. Suomes hyvin tutah da korgiesti arvostetah Heikki Koukkuzen da Anneli Olanton ruaduo karjalan kielen aktivistoinnu da karjalazen pajon säilyttäjinny.
Heikki Koukkunen voinan jallois muutti Karjalaspäi Suomeh. Häi oli roinnuhes Suojärven Impilahten kyläh, hänen akkah Anneli Olanto on rodužin Varpu-kyläspäi.
Heikki Koukkunen oli syväinjuurissah karjalaine. Häi äijän da innokkahasti ruadoi karjalan kielen da kul’tuuran säilyttämizekse Suomes. Ruadoi sidä käskemättäh da suures suvaičukses.
Nimen sellitändy
Joukon nimie Kriistina Olanto šeikuičči yhtes muamanke. - Minul ičel pidäy ainos liikkuo, lekkuo kunnetah, en voi yhtes kohtas olla da eliä hätkie, sendäh on Lekkujad, sanou pajattai.
Pajatandu
Joukos ezmäi soitettih jazz-muuzikkua, sit siirryttih rahvahan muuzikkah. Pajatetah enimyölleh karjalakse, yhtelläh on kuda-midä pajuo suomeksegi. Pajatetah vahnoi karjalazii pajoloi, kudamii joukon perustai Kriistina Olanto kuuli omas tuatas da muamas. Niilöih häi opastui lapsennu. Nämä pajot vaiku pajatetah uudeh tabah, luajitah niilöile uvvet sovitukset.
Kategourii:Muuzikkujoukot Kategourii:Karjalan muuzikku
Bičirok
Bičirok (permikomin kieleh Бичирок, karjalaizekš Kipinä) on permikominkieline lapsien literatuurutevoksien kogomus. Kategourii:Permikomin kirjaližus
16. tuhukuudu
16. tuhukuudu on 47. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 318 (319. kargavusvuon) päiviä.
Lähtehet
Kategourii:Päivät
Kuničču
Kuničču libo niädy (Martes martes) on mečäs eläi pedoelätti.
Ulgonägö
Kuničan rungan suurus on 30-50 sentii, sil on turbei händy da kolmikon jyttymät korvat. Rungan piduhus sellän korgevimas kohtas jallanpohjissah on 15 sentii. Elätti painau 0,5-2 kiluo. Ižäčyt ollah emäččylöi vähästy suurembat. Elätin turki on maksankarvastu värii, kulkun kohtas on keldaine tačmu. Talven aijakse kuničan jallanpohjih kazvau karvua. Se avvuttau elätile kebjieh liikkuo lumikivoksis da jiädy myöte.
Taba
Kuničču on kirmei, vedrei da ylen sukkel pedoelätti, kudamal on hyvä vainu, nägö da kuulo. Kuničču liikkuu enimyölleh pimien aigua, päivän aigua se huogavuu kustahto peittokohtas. Meččykuničat eletäh yksitellen. Joga elätil on oma muapala eländäh niškoi. Sen rajat merkitäh hajumerkilöin vuoh. Emäččylöil muapalat ollah pienembät migu ižäččylöil. Kuničču liikkuu hyppijen, muale jiäy kaksi puarua piduliččua jälgie. Hil’l’ah liikkujan kuničan jälgilöin välit ollah läs 80 sentii.
Syöndy
Elätin päivän liikundumatku rippuu syömizien kyllyös. Ku ollou syömisty tarbehen mugah, sit kuničan päivän liikundumatku ei ole enämbiä 0,5 tuhattu gektuarua. Elätin piäsyömizenny ollah hiirijyrzijät, linnut, oravat. Pihl’aivuozinnu kuničču rakkahal syöy tädä muarjuagi. Kezäl elätti syöy linduloin jäiččiä, šlöpöidy, šižiliuhkuu da böbökkiä.
Kiimuaigu da poigazien kazvatandu
Kiimuaigu kuničal on kezäl, enimyölleh heinykuul. Tulien keviän, kaheksan-yheksän kuun mendyy, emäččy kandau kolme-nelli poigastu. Net rodivutah sogiet da avuttomat. Yhtelläh kazvetah terväh da kezän lopukse poigoveh leviey, nuoret elätit ruvetah elämäh ičepiänneh.
Vihaniekat
Kuničan vihaniekannu ollah reboit, hukat, ilvekset da suuret linnut: haukat, hyybiet da muakotkat. Ga ei ainos pedoelätit tapeta kuniččua syömizen täh. Toiči net muite vai hävitetäh konkurentua, kudai sežo tavoittelou suaja niilöin syömizii. Vihaniekois kuničču piäzöy juostol, puuloih peittyjen.
Leviendy Karjalas
Karjalas kuniččua on kaikkiel, kusgi enämbi, kusgi vähembi. Elätti suvaiččou vahnoi havvumeččii, kudamis on äijy koluo puulois da kuadunuttu puudu. Kuničal ei ole alallistu kodii, poikkevuksennu on vaiku poigazien kazvatanduaigu.
Kuničan lugu Karjalas
Kuničču on kallis mečästyselätti. Vuozittain kuničan lugu vaihteleh äijäl, vuvvennu 2016 Karjalas oli 7,5 tuhattu tädä elättii.
Lähtiet
K
1605
Midä rodih sinä vuon
Suomen linnu Oulu on perustettu.
Jelena Bogdanova
Rodivundu
Jelena Bogdanova on roinnuhes 23. heinykuudu vuvvennu 1973 Suuren Mäin kyläs Anuksen piiris. On liygiläine.
Redaktoran ruado
Jelena Bogdanova on monien karjalankielizien kirjoin da opastuskirjoin redaktorannu.
Mašin
thumb|1907. Reno-veljeksen mašin
Mašin  libo avtomašin (muinasgriekankieles αὐτο - iče da latinankieles - liikkuju) on ajonevvo, autoajonevvo, kudai ajau ilmai rel'sua. Mašin vedäy ristikanzua da rahtii da monis mualois se on enzimäzel sijal.
Nygyaigaine mašin on luajittu 15-20 tuhandes čuastis, kudualois 150-300 ollah tärgevimät da kallehembat.
On olemas hengimašin, gruuzumašin, avtoubussu, trolleibussu. Traktoru da motosiklu ei olla mašinat.
1900
Ken kuoli sinä vuon
1900
Mašin
Mašinoin lajittelu
Hengimašin on mašin, kuduan massu on vähembi 3500 kiluo da sie on 1-8 (yhtes mašinohjuajanke) da sil suau vediä matkutavaroi. Hengimašinat voijah olla salvatun kuzovanke (sedanu, limuzinu, kupe, hetčbeku, universualu, furgonu da pikkuavtoubussu) da kuzovanke, kuduan yläozan suau ottua iäre (kabriolettu, rodsteru, lando da faetonu).
Gruuzumašin (gruzoviekku) on mašin, kuduas vietäh gruuzoi.
thumb|Gruuzumašin
Suuri gruuzumašin (fura, avtopojezdu) on mašin, kuduan massu on 12 tonnua da levevys on enämbi 2,5 metrua.
Baggi on kebjei vnedorožniekku hiekal ajandan niškoi.
Pikappu on gruuzu-matkustajan mašin, kudual on avvattu platformu gruuzan niškoi. Sen gruuzannostamizen kygy on 150-4500 kiluo.
Sportumašin on mašin, kudual voi ajua täytty vauhtii, sil on vägevy motor.
Avtobussu - mašin, kudai on luajittu 8 libo enämbän matkustajan viendän nškoi. Se ei ole trolleibussu.
Trolleibussu - mašin, kudai on luajittu 8 libo enämbän matkustajan viendän nškoi. Se ajau sähkön avul.
Kategourii:Transportu *
Kupeckoje
thumb|500.px|alt=Kupeckoje|Kupeckoje
Kupeckoje on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 22,3 km², vezibasseinan ala on 444 km².
Järves läbi virduau Šalica-jogi. Järves voibi pyydiä siigua, särgii, lahnua, ahvendu, matikkua da kiiškoidu.
Järven rannal soijoitettihes moizet eländykohtat, kui Aleksejevo, Okt'abr'skaja, Avdejevo da Burakovo.
Gasteiz
Gasteiz on Baskimuan ičehallindoalovehen da Araban muakunnan piälinnu.
Karjalan kielen paginsanakirjat
Karjalan kielen paginsanakirjat
1991
Ken kuoli sinä vuon
Kategourii:1991
Dubovskaja
Dubovskaja on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krivcoin kyläkundah.
Riäkkylä
Riäkkylä (suomen kirjukielel Rääkkylä) on kundu Suomen Pohjas-Karjalas.
Kategourii:Suomi
Perti
Perti – on huoneh, kudai voibi olla eriluaduine, se on yksi oza eländyhuonehis. On eroitettu välipertilöis da hodulois nelläl seinäl. Pertis on uksi da ikkunat.
Ei kuuluta pertilöikse huonehet, kudualois ei sua eliä (aitat, senčoit, garažat, liftan šahtat).
Eroitetut pertit kodilois jo tiettih Vahnas Grecies, tiediä sidä suau raskopkoi (muankaivandoi) myö jo 2200 vuozien aigua. P
Valgeipiätiaine
thumb|600.px|alt=Valgeipiätiaine|Valgeipiätiaine Valgeipiätiaine (Cyanistes cyanus) on lindu.
V V
Tunguo (stansii)
Tunguo on eländykohtu da raududorogustansii Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Kezäjoven kyläkunnas.
Niemi
Niemi on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Petrovskin kyläkunnas.
Se sijaiččou Päljärven pohjasrannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
1994
Midä rodih sinä vuon
28. oraskuudu avavui Tartun bobien muzei
Ken kuoli sinä vuon
1994
7. tuhukuudu
7. tuhukuudu on 38. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 327 (328. kargavusvuon) päiviä.
Ken kuoli sinä piän
7. tuhukuudu
Lemijärvi
Se sijoittuu Lemijärven päivännouzurannal.
Lemijärven rahvahan lugumiäry
Kategourii:Anuksen piiri
Mehu
thumb|300px|alt=Mehu|Mehu
Mehu on juomine, kuduadu luajitah kypsis fruktois libo kazvoksis. Ga on vie olemas mehuloi, kuduat suajah erilazien heinien korzilois, juurilois da lehtilöispäi (ezim. mehu selderin korziloispäi). Mehuu juvvah läs kaikkies mualois.
Mehuloi juatah kolmeh lajih:
Fruktumehut säilytetäh kaikkii vitamiinoi da minerualusuolii. Net voijah olla:
Muarjumehulois on äijy einehellisty ainehtu da vitamiinoi. Net voijah olla:
Kazvosmehut säilytetäh kaikkii vitamiinoi da minerualusuolii. Net voijah olla:
Riga
Riga ( [ˈriːɡa],, Рига) on Latvien piälinnu. Se sijaiččou Baltiekkumeren rannal.
N. 42,6 % Rigan eläjis ollah latvielazet, ven'alazii on 39,8 %, valgoven'alazii 4,1 %, ukrainalazii 3,7 %, polšalazii 1,9 %, dostalit toizii kanzallizuksii.
Ystävyslinnat
Rigal on ystävyslinnua Europas, Aazies, Pohjas-Ameriekas da Australies.
Tavi
thumb|300.px|alt=Tavi|Tavi
Tavi (Anas crecca) on sorzien heimoh kuului lindu.
Muut nimet
Siämärves tavii on kučuttu sežo nimel kräkyšši.
Kogo da nägö
Piduhus: 34-38 cm Siibien agjuväli: 53-59 cm Paino: 270-330 g
Lähtiet
T T
Ynys Dewi
thumb|250px|oigei|Ynys Dewi
Ynys Dewil on eletty jo bronzukavvel 4500 vuottu tagaperin. Hristianskoin vieron alguaijoinnu suarel oli kaksi časounua da suari oli tärgei muamerki sranniekoile, kudamat tuldih Tyddewih merdy myö. Suarel oli sežo silmykaivo, kudaman vetty sanottih parandajakse. Tyddewin jepiskopat valmistettih 1200-luvul algajen 600 vuottu edehpäi suarel eriluaduzii tuottehii myödäväkse: voidu, juustuo, villua da myöhembi sežo kukuruuzua da muidu vil'l'oi.
Konnunpido Ynys Dewil loppi 1960-luvul da nygöi suari on luonnonsuojelualoveh. Se on tärgei pezoitundusija monile Kymrinmuas harvinazile linduloile. Sie pezoitutah ezimerkikse al'puvaroi da piigalničču, kudaman ainavo pezoitundusija Sir Benfron muakunnas on tämä suari. Suaren keskel on kukuruuzua kazvajii nurmii, kudamat kuhkutetah muuttujii linduloi syömäh siemenii jälgikezäl da sygyzyl. Suaren päivänlaskupuolel on suuri randupenger, kudamalluo voibi nähtä suulii kalal.
1800-luvun puolivälin jälles laivuozattomuon myö Ynys Dewile levii rottii, kudamat hävitettih terväh pikkuliidäjät da typykit suarelpäi. Vuonnu 2000 todevutettih yksikai ozavunnuh projektu rottien hävittämizekse da sen jälles erähät linnut ollah tuldu järilleh suarele. Ezmäzet pikkuliidäjät allettih pezoitundu vuonnu 2008, da vajai kymmene vuottu myöhembi pezoittujii puaroi oli jo 12. Merikeijuloi rotat ei nikonzu hävitetty Ynys Dewilpäi kogonah sendäh, ku lähäl olijoil toizil suaril Ynys Sgomeral da Ynys Sgogwmal oli suuri kandu niilöi da siepäi tuli ainos uuzii linduloi rottien hävitettylöin tilah. Yhtelläh niilöin miäry nouzi terväh rottien hävitändyprojektan myö: vuonnu 1998 merikeijuloi oli suarel 850 puarua, ga vuonnu 2016 jo 4796. Rottien hävitettylöis lindulois typykit ei olla tuldu vie järilleh suarele pezoittumah. Niilöi on opittu avvuttua algamah pezoitundu suarel soittamal niilöile niilöi kuhkuttajii iänii — metodu, kudai on ruadanuh aijembi hyvin Pohjas-Irlandies.
Ynys Dewil on Suuren-Britanien suviozien suurin harmaihylgehien yhtyskundu. Niilöi voibi nähtä suarel eritengi elokuun lopul algajen ligakuuh sah, ku emäčyt kerävytäh synnyttämäh poigazii. Joga vuozi poigazii rodihes yli 600. Suaren ymbäristös meres eläy äijän pyöriäzii. Tavallizii del'fiinoi, butilkun'okkudel'fiinoi da harmaidel'fiinoigi voibi nähtä joga vuozi. Ynys Dewil eläy sežo germuanienhirvii, kudamat tuodih sinne, konzu suarel piettih vie konduu. Meččymygriigi suarel löydyy.
Lähtiet
Kategourii:Sir Benfron suaret Kategourii:Kymrinmuan suaret
Ar'koilu
Ar'koilu on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškelyksen kunnas Ven'al, se sijaiččou Koverajärven päivännouzurannal.
Rahvahan lugumiäry
A A Kategourii:Suojärven piiri
1606
Ken kuoli sinä vuon
Kategourii:1606
Antikafee
Antikafee (välly tila, time-club, time-cafe) on moine yhteiskunnalline laitos, kuduan ominažus on maksamine aijas, kuduan olit moizes kafees. Hindah kuulutah gostitandusyömizet, iloitukset da pivot. Syömislistua moizis kafeelois ei ole.
Uuksu
Uuksu on Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Pitkärannan linnukunnan kylä.
Se sijoiččou Uksujoven rannal.
Rahvahan lugumiäry
U U Kategourii: Pitkänrannan piiri
Mäintagaine
thumb|500.px|alt=Mäintagaine|Mäintagaine
Mäintagaine on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Kotkatjärven kyläkundah.
Järven pinduala on 0,8 km², vezibasseinan ala on 12,1 km². Järven pindu on 126,5 metrii korgiembi meren pindua.
Suves järvespäi lähtöy nimetöi oja, kudai laskeh Mustahojah (alahembi on L’uubanjogi), kudai laskeh Uut’arveh. Järven rannal on sijoitannuhes hieru, kuduan nimi on Pihku.
M M M M
Mirandan kieli
thumb|right|Mirandan kielen paginaloveh 2000-luvul rouzovoil väril, 1800-luvun aloveh vihandal.
Mirandu libo mirandiezu (omal kielel mirandés) on romuanine kieli libo se polvevuu latinan kielespäi. Sidä paistah Kezäpäivännouzu-Portugalies Miranda de l Douron kunnas da erähis Bumioson kunnan kylis. Aijembi sidä on paistu sežo erähis Bergançan, Mogadouron, Macedo de Cabalheirosan da Fresno de Spada a la Cintan kundien kylis. Tädä kielen kogo histouriellistu paginalovehtu kučutah nimel Tierra de Miranda (Mirandanmua). Hos mirandan kieli ongi hävinnyh monis kohtis, sih näh on säilynyh merkilöi alovehen portugalien murdehes da perindölline kul'tuuru (pruazniekat, muuzikku, tansit) on yhtenjyttymiä kogo alovehel.
Kuutamojärvi
Kuutamojärvi on ven’alaine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan päivänlaskuh.
Järves päivänlaskuhpäi on sijoitannuhes Kuutamolahten kylä. Seiččie kilometrii on Himol’assah.
Järveh laskeh Harvaoja, kudai tulou Vehkarvespäi. Järves läbi virduau Suunujogi.
Järves voibi pyydiä riäpöidy, särgii, siigua, haugii, lahnua da ahvendu.
Édouard Manet
Édouard Manet (23. pakkaskuudu 1832 Pariižu – 30. sulakuudu 1883 Pariižu) oli frantsielaine taidehmualuaju. Hänen stiil'u oli realizman da impressionizman välil.
Manet oli arvospietyn sud'd'an poigu, kuduan lähtemine taidoilijan urale oli vahnembile kauhistus. Manet tietosteli vuozii hänen lapsusvuozien pianonsoitonopastajan, hollandielastu roinduperiä olijan Suzanne Leenhoffan kel, da tälle roinnuhuon poijan tuatto voi olla libo Manet libo hänen velli. Virrallizesti brihačču eziteldih Leenhoffan pienenny vellenny da Manet'n ristilapsennu. Manet nai Leenhoffas tuattah kuolduu vuvvennu 1863.
Tyddewi
Kategourii:Kymrinmuan linnat
Édouard Manet
Suvun varakkahuon täh Manet ei olluh rippuvaine mualavuksien myöndytulolois. Manet matkusteli monis kohtis. Nuorusvuozinnu häi matkai Brazilieh da kierdeli Jeuropas. Semmite Manet'n nuorusvuozien mualavuksis nägyi vaikuttehii hollandielazis da ispanielazis mualavuksis, kudamih häi oli tuttavunnuh matkoil.
Piži
Piži (Обжа) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Mägriän kyläkundah.
Édouard Manet
Kirjalližus
Tekijä =Gilles Néret | Nimeke =Edouard Manet, 1832-1883: The First of the Moderns | Suomentaja = | Vuosi =2003 | Selite = | Julkaisija =Taschen | Tunniste = ISBN 978-3822819494
Piži
Se sijoittuu Pižinjoven (Обжанка) rannal.
Kyläs on histourien mustomerkit:
13 kilometrin piäs kyläspäi liideheh on suo (Болото Восточно-Сегежское), kudaman pinduala on 761,0 gektarua. Täs on äijy garbaluo da muur’oidu.
Pižin rahvahan lugumiäry
Kategourii:Anuksen piiri
Abergwaun
Abergwaun (anglien kielel Fishguard) on linnu Kymrinmuas.
Kategourii:Kymrinmuan linnat
Zašejek
thumb|500.px|alt=Zašejek|Zašejek
Zašejek on Karjalan tazavallan Louhen piirin kylä, kudai kuuluu Kiestingin kyläkundah.
Kyläs on histourien mustomerki –17.-18. ligakuudu vuvven 1941 tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.
Rahvahan lugumiäry
Z Z Kategourii:Louhen piiri
Norviegii
300px|right|thumb|Norviegii kartal Norviegien kuningaskundu (kirjunorviegiekse Kongeriket Norge, uuzinorviegiekse Kongeriket Noreg) libo Norviegii (Norge libo Noreg) on perustuslailline monarhii Pohjas-Europas. Mua kuuluu Pohjasmualoih da Skandinavieh. Se on Ruočin päivännouzu- da Suomen pohjasnaapuri, da sil on yhtehisty rajua sežo Ven'an kel. Pindualal varsinaine Norviegii on kolmannekse suurin Pohjasmua. Muan päälinnu da suurin linnu on Oslo.
Lähtehet
N N
Pertiväli
Pertiväli – on pitky välihodu pertilöin keskes, kudai on yhtel kerroksel. Pertivälit voijah yhtyö pertilöinke pordahien vuoh, konzu pidäy piästä ylimäzel kerroksel. Pordahat ollah piäelementat koin arhitektuuras, konzu net ilmestyttih, arhitektuurat kodiloin tuldih parembakse. Oli parembi jagua pertilöi. Välipertit da pordahat ilmestyttih rakenduksih myöhäzel arhitekturnoil tradiciel. P
1992
Ken kuoli sinä vuon
1992
Mujehjärven piiri
Mujehjärven piiri on piiri Karjalan tazavallas. Piirin keskuksennu on Mujehjärven kylä.
Mujehjärven piirii kuuluu peräpohjazen alovehien joukkoh. Mujehjärven piiri on sijoitannuihes Keski-Karjalan päivänlaskuh.
Mujehjärven piirin da Suomen yhtehizen rajan piduhus on 225 kilometrii. Mujehjärven piiris eläy vähä rahvastu, yhty ristikanzua kohti on 0,01 hektuarua muadu. Mujehjärven piirin susiedualovehinnu ollah Kostamus da Kalevalan piiri pohjazes, Belomorskan, Segežan da Karhumäin piirit päivännouzus, Suojärven piiri suves, Suomen mua päivänlaskus. Äijy jogie ottau oman allun Mujehjärven piiris.
Niilöin joukos suurimii jogiloi ollah Suna da Čirka-Kemi. Jovet virratah eri puolih da ollah puhtahat. Mujehjärven piiris on äijy piendy järvie da lambie. Jovet ollah koskekkahat da kalakkahat. Mujehjärven piirin suves on Päivänlasku-Karjalan ylängön korgevin kohtu - Vuottovuaru, sen korgevus on 417,1 metrii.
Piirin eländykohtat
M M M
Il’l’u Mošnikov
Il’l’u Mošnikov (rodivunnuh 30. heinykuudu vuvvennu 1988 ) on livvikse kirjuttai. Hänen enzimäine kirju "Midä mielel, sidä kielel" piästettih ilmah vuvvennu 2012. Kirjas on suarnua, kerdomustu da runuo karjalan kielen livvin murdehel. Niilöi kotkatjärveläine Il’l’u Mošnikov kirjutti lapsennu. Net painettih lapsien Kipinä-žurnualah da karjalankielizeh Oma Mua -lehteh. Brihačču työndeli niidy Suomen puolelegi Karjalainen-lehteh.
Kudžoi
thumb|300.px|alt=Kudžoi|Kudžoi Kudžoi – syöjien kudžoloin riävyt.
Il’l’u Mošnikov
Kirjan luadii
Il’l’u Mošnikov opastui Kotkatjärven školas, loppi Petroskoin valdivonyliopiston, kus opastui karjalan da suomen kieldy, da Itä-Suomen yliopiston, kus sežo opastui karjalua. Karjalan kieli on kirjuttajale muamankieli.
Suarnoin kirjutandu
Il’l’u Mošnikov sanou: ”Konzu nygöi mietin suarnoin teemoi, kerras nägyy midä oli pienenny piäs – äijis suarnois tahtoin tuvva ezile se, gu tahtonet eliä hyvin, pidäy äijy ruadua, laškannu et piäze nikunne: olgah se suarnu brihaččuzes, libo rebois, libo vahnas died’ois. Kirjutukses tämä moruali nägyy hyvin. Toine tärgei teemu on toizien hyväksekäyttö: hos kui opi kedätahto kielastua, tozi ainos voittau. Nämmä motiivat minun mieles ollah hyvin nägyvis”.
Kudžoi
Nämmä syöjät kerävytäh 3 kastah: emä, ižä da ruodajatkudžoit. Emät da ižät ollah siivienke, ruodokdžoit – siivittäh. Syöjien usazet ollah pahkazil: emä da ruodokudžoloil 0n 11-12 pahkastu, ižäkudžoloil -12-13, erähil on 4-6 vie voibi olla 10 pahkastu.
Syvväh kudžoit kazviksien mehuu, jäičienaigua enimyölleh syvväh pin'oloi da toizii syöii. Erähät syvväh siemenii da sienii. Eletäh kaikkie mieruo myö, a Antarktiidas niidy ei ole.
K K
Azovanmeri
thumb|300px|alt=Azovanmeri|Azovanmeri thumb|300px
Azovanmeri on Jevroupan päivännouzupuoles olii Atlantiekan valdumeren meri. Azovanmeri on muailman madalin meri, sen suurin syvys on 13,5 metrii, keskisyvys on läs 7,4 m. Äijät salmet da meret yhtistetäh Azovanmeren Atlantiekan valdumeren kel (Kerčan salmi – Mustumeri – Bosforansalmi – Marmaranmeri – Dardanellisalmi - Egein meri – Välimeri - Gibraltaran salmi - Atlantiekan valdumeri).
Tamanan niemimuan pohjazel rannal on paleoliittizen kavven muinaizen ristikanzan eloipaikku – Kermek. Ennevahnas Azovanmerdy ei olluh, Don-jogi laskih Mustumereh nygyaigazen Kerčan salmen kohtas). Tiedoennustuksen mugah, Azovanmeri rodih vuonnu 5600 enne Iisusan roindua.
Yhtehizet tiijot
Azovanmeren peräkohtat ollah 45°12′30″ da 47°17′30 p.l. välis sego 33°38 (Sivaš) da 39°18′ pn.p. välis. Azovanmeren suurin piduhus on 380 km, suurin levevys – 200 km; randuliinien piduhus on 1472 km; pinduala on 37 800 km².
Morfolougizien eričyksien mugah Azovanmeri on lačču madal vezistö madaloin randupaltieloin kel. Azovanmeri on kaikis mandereinin meri muailmas, sendäh gu se on loitton valdumerespäi.
Kuuzitiaine
K K
Ynys Bŷr
Ynys Bŷr on Kymrinmuan viijendekse suurin suari.
Kategourii:Sir Benfron suaret Kategourii:Kymrinmuan suaret
Kuor´oi
(Jevroupan) kuor'oi – nävöl on sugusiivine kala. Kuor'oloin perehjoukkoloi myö (Osmeridae). Kuor'oidu pietäh läbikävyjänny kalannu. Kuor'oloin erirovut voijah eliä yhtellizis järvilöis. Kuor'oit eletäh kaikkiel da niidy on ylen äijy.
Kaloin nägö
Ruho on pitkäččy, suomuksii ei ole. Suu on suuri. Bokat ollah hobjankarvazet, selgy muzavanvihandu. Syvväh zooplanktonnolizii syöjii, pienii kalazii da mähändiä. Kuvunaigua kogo rungo, piä da evät katetahes bul'kuloil. Tuoreh kuor'oi nenäh tulou vihandal ogurčal.
Kuor'oit kazvetah da eletäh Baltiekan, Pohjanmeren basseinois, Oniegas, Luadogas da monis pohjazen järvilöis. Enimyölleh kalansuandu menöy Jevroupan päivänlaskupuoles – sie on suurin vuitti kalansuandois.
Kuvunaigu
Kuor'oin kudu algavuu jälles jiänlähtendiä, konzu vien lämbö roih 4 gruadussii C, paras kuvunaigu roihes 6 – 9 gruadusin aigah. Kuor'oi nouzou El'bahpäi sadoi kilometrilöi. Valgien meren kuor'oit mennäh kuvunaigua jogiloih da ojih. Loitombi merdy voijah siirdyö 2-3 kilometrii, a voijah olla ihan suan metrin peräs.
K
1616
Ken kuoli sinä vuon
1616
Sinikodvaine
thumb|300px|right|Sinikodvazen aigu Belgien Héronas.
Sinikodvaine on nengoine aigu jogahizennu huondeksennu da ehtänny, konzu ebäsuoru päiväzenvalgei enimyölleh on sinizes väris. Ilmivö tavan mugah kestäy nenga 20–40 minuuttua kohtas, vuvvenaijas da ilman luavus rippujen. Sinikodvazen aigua ruskei valgei menöy kohti kosmosah, a sinine valgei piäzöy Muan pindassah.
Äijät taidoilijat suvaijah tädä ilmivyö taivahan erinomazen värin periä. Sinikodvazen aigua pädöy fotografiiruija kuudamua, sikse gu kontrastu kuudaman da taivahan välil ei ole moine suuri. Francielazet sanotah, gu sinikodvaine on hämmästyksen da kumman aigu, sendäh gu nikui ei sua tiediä, ongo päivy vai toven on yö.
Lähtiet
S
Bol’šaja Uda
Se sijaiččou 16 kilometrin piäs Belomorskan stansiespäi.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Belomorskan piiri
Tuvan kieli
Tuvan kieli (tuvakse тыва дыл, tyva dyl ) on turkkilaine kieli. Tuvua paistah enimäl Tuvas, ga sezo paistah Mongoulies da muijal Ven'al. Tuvua malttau paista 200.000 ristikanzua. Tänäpäi tuvan kieli on ylen vägevy Tuvas da ei ole vuaras kuolta.
Kategourii:Kielet Kategourii:Aazien kielet
Karjalan kielen sanakirjat
thumb|Livvin murdehen sanakirjat
Karjalan kielen sanakirjat
Kategourii:Karjalan kirjalližus Kategourii:Kirjalližus
Meriahven
thumb|300.px|alt=Meriahven|Meriahven
Meriahven (Dicentrarchus labrax) on kala.
M
Taččal
Taččal (Татчелица) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Anuksen linnukundah.
Se sijoittuu Anuksenjoven rannal.
Kyläs on histourien mustomerki – tienviereine puuristu (XIX vuozisada).
1622
Ken kuoli sinä vuon
1622
Bumioso
Bumioso (mirandakse Bumioso libo Bimioso; portugaliekse Vimioso) on kundu Kezäpäivännouzu-Portugalies. Kahtes kunnan kyläs (Angueira da Bilasseco) paistah mirandan kieldy. Aijembi sidä paistih sežo Caçareilhosan kyläs.
Kategourii:Portugalii
Riihi
Riihi on suuri talohusrakennus mustan päčinke tulenduveriän rinnal. Se rakennus azetetah loitombi kyläspäi pohjazeh puoleh. Riihis kuivatah liyhtehii puuloil da puijah vil’l’oi ihan lattiel. Kyläs voi olla 1-3 riihty.
Perindö
Uvven Vuvven jälles nuoret piettih riihis kižoi da ildukečoloi. Sidä aigua sanottih ’’bes’odoin aigua’’. Riihis oli šuorei lat’e da sie oli lämmin, hälineh ei häirinnyh kyläläzii, sendäh se paikku oli hyvä, štobi pläššie.
Kategourii:Rakendukset
Meksikku
250px|right|thumb|Meksikku
Meksikku, virralline nimi on Meksikan Yhtistynnyöt Valdivot , on valdivo Pohjas-Amerikas. Pohjazes se rajoittuu Amerikan Yhtistynnyölöin Valdivoloinke, liidehes – Belizan da Gvatemalan kel, päivänlaskus ollah Kalifornien lahti da Tyyni valdumeri, päivännouzus Meksikan randoi pestäh Meksikan lahten da Kariban meren viet. Muan pinduala on 1 972  550 km². Rahvahan lugumiäry on 121 005  815 hengie (2015). Piälinnu on Mehiko. Virralline kieli on ispanien.
M M
1630
Ken kuoli sinä vuon
1630
Ynys Sgogwm
Kategourii:Sir Benfron suaret Kategourii:Kymrinmuan suaret
Čad
Čad on valdivo Keski-Afriekas. Valdivon rajal ei ole merdy. Susiedumuat ollah: päivänlaskupuoles — Nigeru, Nigerii, Kamerun; suves — Keski-Afriekan Tazavaldu, päivännouzupuoles — Sudan, pohjazes - Livii.
Piälinnu on N'Džamena. Čadan pinduala on 1 284 000 km². Sie eläy (vuvven 2020 tiedoloin mugah) 17 000 000 hengie.
Č Č
Hyrsylä
Hyrsylä on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškelyksen kunnas Ven'al, se sijaiččou Hyrsyläjärven pohjasrannal.
Rahvahan lugumiäry
H H Kategourii:Suojärven piiri
Nousia Ven'alaine
thumbnail|right|"Nousian reitti," nimitetty myösgi "Pohjantiekse" Nousia Ven'alaine libo Nousia Karjalaine libo Nousia Ryds libo Nousia Ryssä oli 1500-luvul elänyh ristikanzu. Häi on tovennägözesti olluh Kägisalmen guberniespäi lähtözin olluh karjalaine. Häi ozutti selonteol karjalazien vahnoi laukkutielöi, kudamii myö kulgiettih Kägisalmes Pielisjärvele da ielleh Ouluh da toizeh suundah Vienanmerele. Häi ozutti sen korolin aziimiehele Jaakko Teitile. Selostus on jullattu tevokses "Jaakko Teitin valistusluettelo Suomen aatelistoa vastaan vuosilta 1555-1556" (1894).
Lähtehet
N
Järvenoja
Järvenoja (Деревянное) on kylä Karjalan tazavallas Oniegan rannikon piiris. Se on Järvenojan kyläkunnan haldivolline keskus.
Histourii
Enzimäzen kerran kylä muanittih XVII vuozisual piscovois kirjas.
Vuvvennu 1879 avattih škola.
Nevvostoliiton aigah Järvenojas ruadoi lespromhouzu da kolhouzu.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 564 hengie.
Infrastruktuuru
Kyläs on syöndykohtu, Kul’tuurutaloi, ambulatourii, poštu da laukat,.
Järvenojas ruadau keskiškola №9.
Järvenoja on hyvä lebopaikku, sendäh gu kyläs on kuivu siä da kangahii. Kylän ymbäristös on matkustajien keskuksii, mökkihieruloi da lapsien tervehyönhoijollizii luageriloi.
Kuulužat ristikanzat
Kategourii:Oniegan rannikon piiri
Nikitinskaja
Nikitinskaja on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris. Se kuuluu Talviojan kyläkundah.
Se sijoiččou Onieguniemel Oniegujärven koillisozas.
Rahvahan lugumiäry
N N Kategourii:Karhumäin piiri
8. heinykuudu
8. heinykuudu - 189. vuvven päivy (190. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 176 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
H
Pieni Pyhäjärvi
Pieni Pyhäjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Suojärven linnukunnan alovehel.
Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 24,8 km². Järven pindu on 139 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Pyhäjoki, kudai laskeh Šuojuh.
P P P P
Teatru
right|thumb|200px|Teatru right|thumb|200px|[[Sarah Bernhardt Hamletina (1899)]] Teatru on ezittäjän taidehen muodo, kuduas ozuttelijat näytelläh rahvahan ies paginua, muuzikkua, tansii, liikkehii da viippavuksii käyttäjen. Tavan mugah kerrondan ližäkse teatral on eri muodoloi, nengomii kui ouperu, operettu, balettu, pantomiimu, kiinalaine ouperu da kabuki. Teatruezityksii puaksuh ozutetah teatrurakendukses, kudai on niih niškoi suunniteltu da rakendettu.
Kategourii:Kul'tuuru Kategourii:Joudo
Čalna
Sijaičendu
Čalna on sijoitunnuhes 23 kilometrin piäs Petroskoispäi, kyläs läbi virduau Čalna-jogi.
Eläjät
Vuonnu 2013 Kuittizes eli 2580 hengie.
Histourii
Čalnan kylä perustettih vuonnu 1949 Šuojun da Viidanan meččytevolližuspiirin ruadajih niškoi. Sen eläjis suurembannu joukonnu oldih inkerinsuomelazet. Vuvves 1950 Čalna on linnanjyttyine pos'olku. .
Mercedes-Benz
pienoiskuva|300x300px|Mercedes-Benz Mercedes-Benz on mašinmerki. Vie Mercedes-Benz on laitos, kudai azuu erilazii mašinoi da avtoubussoi. Laitos kuuluu germuanielazeh Daimler AG -nimizeh laitoksien joukkoh. Mercedes-Benz on kuulužimii mašinmerkilöi kogo muailmas. Laitoksen piätaloi on Germuanien Baden-V’urtembergan Štutgartan linnas. Laitoksen nimi hyväksyttih vuvvennu 1926. Yhtevyttih kaksi laitostu: Benz & Cie, kuduan perusti Karl Benc, da Daimler-Motoren-Gesellschaft, kuduan perusti Gotlib Daimler. Laitoksien joukko sai Daimler-Benz -nimen. Mercedes-Benz -nimi tuli kahten mašinan nimilöis: vuvven 1901 Mercedesas da vuvven 1886 Benz Patent-Motorwagenas.
300px|thumb|Mercedes-AMG C190 GT S Vuvven 2017 tiedoloin mugah Mercedes-Benz azuu moizii mašinoi:
Kategourii:Avtomašin Kategourii:Avtotevolližus
Lendiera
Lendiera (Лендеры) on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Se kuuluu Lendieran kyläkundah.
Se sijoiččou Lendierjärven rannal, 15 kiometrin piäs rajaspäi Suomenke.
Histourii
Enzimäzen kerran karjalaine kylä Lendiera, kudai kuului Rebolan pogostah, muanittih vuvvennu 1611, konzu ruoččilazet saldatat tuldih karjalazih mualoih.
Suuren voinan aigah Lendieras oli suomelazii saldattoi (vuvven 1941 syvyskuus algajen vuvven 1944 elokuussah).
Vuvvennu 1959 Lendíeras avattih smannimine raududorogustansii.
Talovus
Pos’olkas ruadau lespromhouzu, kudai vähendi meččyruavon da ruadajien miärän Nevvostoliiton aigah.
Nähtävykset
Pos’olkas on vuvvennu 1921 valgosuomelazien tapettuloin saldattoin kalmat da vuvvennu 1941 lähäl Lendierua tapettuloin Nevvostoliiton rajanvardoiččijoin kalmat.
Kategourii:Mujehjärven piiri
1993
Ken kuoli sinä vuon
1993
Černorečenskii
Černorečenskii on pos’olku, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krasnoborskoin kyläkundah.
Kraskoborskii-pos’olkassah on kymmene kilometrii, Puudogassah on yheksä kilometrii, Petroskoissah on 110 kilometrii. Pos’olku on sijoitannuhes Juga da Čornaja -jogiloin rannoil. Pos’olkan lähäl on menemäs avtodorogu Vitegru-Karhumägi.
Rahvahan lugumiäry
Č Č Kategourii: Puudogan piiri
Keitändyperti
Keitändyperti - kus keitetäh da varustetah syömizii. Nygözel aijal eländypertilöis keitändypertit yhtevytäh syöndykohtanke (stolovoinke).
Keitändypertil pidäy olla eripaikkoi: K
Siäminki
Siäminki (suomen kirjukielel Sääminki, ruočikse Säminge) oli kundu Suvi-Savos. Vuonnu 1973 suurin vuitti kunnas yhtistettih Savonlinnah da loput Punkaharjuh.
Kategourii:Suomi
Pieni Retsunjärvi
Pieni Retsunjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 0,6 km². Järven pindu on 88,3 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi vezi piäzöy Suureh Retsunjärveh. Täs järvespäi vezi piäzöy Kalliolambeh, siepäi lähtöy Iso-Kivijoki, kudai laskeh Tulemjogeh.
Imatjärvi
Imatjärvi (Иматозеро) on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Priäžän piiris.
Järven pinduala on 2,85 km². Sen keskisyvys on 3,6 m, syvin kohtu on 6,3 m.
Järvi on pitky da se leviey pohjazespäi suveh. Sen rannat ollah čuuruzii da kivizii da on vie suohizii randoi. Niilöin korgevus on läs 3-5 m. Järves on viizi piendy suardu.
Järvi jiädyy ligakuun lopus, avavuu oraskuun allus.
Järves on särgii, ahvendu, kiiškoidu, haugii, matikkua.
I I I
Puukabuoju
thumb|600.px|alt=Puukabuoju|Puukabuoju Puukabuoju (Certhia familiaris) on lindu.
Karjalankieline nimi
Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi puukiipijä.
P P
Riihijärvi
Riihijärvi on Karjalan tazavallan Segežan piirin Papinkosken kyläkundah kuului eländykohtu. Vie sama nimi on raududorogustansiel. Se on 656. kilometril raududorogal Karhumägi - Segežu.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Segežan piiri
Ynys Echni
Ynys Echni on Kymrinmuan kaheksandekse suurin suari.
Kategourii:Kymrinmuan suaret
Riipuškal
Riipuškal on suuri karjalan kylä Anuksen piiris Anuksenjoven rannal. Kyläs on škola, kirjasto, kultuurukeskus.
Histourii
Riipuškalan piiri oli kuuluzu jo ammui. Sie luajittih regie, tarantuassua, kabriolettua, olgivalmistehtu.
Muantiedo
Riipuškal on siijoitunnuh hurual puolel Anuksenjogie.
Kylän ozat
Kylän eri ozat suadih omat nimet. On kyläs Liette, Nazuarien niemi, Sieksi.
Nähtävykset
Riipuškalas on äijy nähtävysty. Riipuškal sijoitui joven randoi myö, sendäh kyläs on äijy čomua sildua joves poikki.
Lähtehet
NN NN NN
R Kategourii:Karjal
1640
Ken kuoli sinä vuon
Kategourii:1640
Muaninka
Kategourii:Suomi
Bagamat
250px|right|thumb|Bagaman suaret Bagaman suaret libo Bagaman suarin yhtymy  on valdivo Bagaman suaril. Se sijaiččou Atlantizes valdumeres, Karibian meren da Kuban pohjozembi, Floridan liidehizembi. Suaristos on läs 700 suarie (rahvas eletäh vaigu 30 suaril) da 2000 koralluriifua. Muan pinduala on 13 878 km². Rahvahan lugumiäry on 321 836 hengie (2014). Nassau on valdivon piälinnu.
B B
Magavosija
thumb|300px|alt=Magavosija|Magavosija Magavosija on pertilomu, kudual suau ristikanzal viruo. Kravatti magavopertis on piälomu. Magavosijas on nelli jalgua, kudualoin vuoh on azetettu ruamu da se on nostettu ylembi latettu, ollah vie ezi da taganojalavvat vie on matrassu.
Voikukku
thumb|300px|alt=Voikukku|Voikukku Voikukku on kukku, kudai kuuluu monivuodehizien heinykazvien joukkoh. Kukku on keldaine. Konzu on pilvine da vihmaine siä, sego yökse kukku salbavuu. Konzu siemenet kypsetäh, kukku valgenou. Tuulel siemenet lennetäh loitokse. Sit niilöis kazvetah uvvet voikukat.
Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu
300px|thumb|
Baiter’akovo
Baiter’akovo on kylä, kudai on sijoitannuhes Udmurtien tazavallan Alnašoin piirih. Se on piälimäine kylä Baiter’akovon kyläkunnas.
Magavosija
Ruamat, nojalavvat voijah olla luaittu metallois libo puulois, harvembi toizis materiualois.
Baiter’akovo
Vuvven 2008 pakkaskun 1. päivän tiedoloin mugah kyläs eli 321 hengie.
Kylä on sijoitannuhes Toima-joven oigiel rannal. Alnaši-kylässäh on 12 kilometrii, Iževskassah on 98 kilometrii. 18. kezäkuudu vuvvennu 2021 Estounies pietyn Kogo muailman suomi-ugrilazien kanzoin VIII kongresan aigah kylä sai vuvven 2022 Suomi-ugrilazen muailman kul’tuurupiälinnan arvonimen.
Magavosija
Kategourii:Pertilomu
18. kevätkuudu
18. kevätkuudu - 77. vuvven päivy (78. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 288 päiviä.
Uumajansaamen kieli
Kategourii: Suomelas-ugrilazet kielet
Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu
Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu (Karjalas-Suomelaine SNT libo Nevvosto-Karjala) oli yhtenny Nevvostoliiton kuvvestostu tazavallas vuvves 1940 algajen vuodessah 1956. Vuonnu 1956 heinykuun 16. päivänny Nevvosto-Karjala uvvessah muutettih Ven'an sosialistizen federatiivizen nevvostotazavallan (Ven'an SFNT) Karjalan avtonoumizekse sosialistizekse nevvostotazavallakse (Karjalan ASNT).
18. kevätkuudu
Ken kuoli sinä piän
K
Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu
Histourii
Sen jälles, konzu Karjala sai palan Suomen raja-alovehis, kudamii Nevvostoliitto sai Moskovan rauhusobimuksen mugah, vuonnu 1940 ( 31. päivänny kevätkuudu) Moskovas piettih Nevvostoliiton Korgeviman nevvoston VI kerähmö.
Voikukku
Ammuzis aijois eri rahvahat syödih voikukkii. Piäl tuhattu vuottu kitailazet käytettih voikukkii liečindyalal. Voikukkii syödih da käytettih tervehyön parandamizes kanduamieriekkalazet da Amieriekan manderehen enzimäzet eläjät. Voikukan kuivis juurilois valmistetah ”koufeidu”. Kukis keitetäh varen’n’ua, luajitah viinua da ”metty”.
Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu
Histourii
Kezäl 1940 endizile Suomen alovehile perustettih seiččie uuttu piirii – Viborgan, Käkisalmen, Kurkijoven, Pitkyrannan, Sordavalan, Suojärven sego Jääsken piirit da kolme kylänevvostuo – Alakurtin, Kairolan da Kuolajärven – net kuuluttih Kiestingin piirih.
Silaigua Karjalas-suomelaine SNT rodih kolmandeksetostu Nevvostoliiton tazavallakse, sendäh gi Nevvostoliiton piäzakonah oli pandu muutoksii.
Tazavallan piälinnannu jäi Petroskoin linnu.
Voikukku
Voikukat päitäh rahvahan kosmietiekaksegi. Muasku voikukan tuorehis lehtilöis on ylen hyvä ristikanzan hibjah niškoi. Kukis luajitah zel’l’ua, kudai piästäy kurmičois.
Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu
Voinan vuvvet (1941–1944)
Jatkovoinan (suom. Jatkosota) aigah suomelazet valloitettih Karjalas-Suomelazen SNT:n suuriman ozan. Silaigua Nevvosto-Karjalan piälinnannu oli Belomorsk. Suomelazii voitettih vuonnu 1944 kezäl Kannaksen suurhyökkävyksen aigah.
Voikukku
V V
Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu
Voinanjälgehizet vuvvet (1944–1956)
Vuonnu 1944 Viborgan da Käkisalmen piirit luovutettih Venan SFNT:le (Leningruadan alovehele).
Vuonnu 1953 Alakurtin kylä rubei kuulumah Murmanskan aloveheh.
Vuonnu 1954 Moskovas olijas Ven'an ozuttelukeskukses avattih Karjalas-Suomelazele SNT:le omistettu ozuttelupaviljon (arhitektorat F.Rehmukov da A.Rezničenko).
Vuozinnu 1954–1955 Suomen da Ven'an välizet yhtevykset ruvettih parenemah. Silaigua Suomen prezidentu oli J.Paasikivi, Nevvostoliiton johtajannu oli N. Hruščov. Vuvven 1956 allus Paasikivi kieldävyi menendäs vallittavakse prezidentakse, kevätkuus oli vallittu uuzi prezidentu Urho Kekkonen.
Vuvven 1956 allus Nevvostoliitto enne aigua andoi Suomele rauhusobimuksen mugah suavun Porkkalan, hyväksyi Suomen neitralitietan da ei vastustannuh sile liittyö Yhtestynnyzih Kanzukundih. Karjalas-Suomelazen SNT:n muuttamine Karjalan ASNT:kse ozutti suomelazile, gu Nevvostoliitto ei olluh Suomen vihaniekannu.
Tazavallan stuatusan muuttamizen jälles oli muutettavu Nevvostoliiton gerbu. Enne sie oli 16 lentastu, vuvves 1956 algajen vuodessah 1991 (Nevvostoliiton häviemizessäh) valdivonmerkis oli 15 lentastu.
Karjalas-Suomelazen SNT:n mustopaččahannu on Nevvostoliiton rahvahien Ystävyön fontuanu Moskovas.
Tazavallan kanzat
Karjalazet da suomelazet oldih vähäluguzet rahvas. Vuonnu 1939 suomelas-ugrilastu rahvastu (karjalazii, suomelazii da vepsäläzii) oli 27%, vuonnu 1959 – 18,3 %.
Vuonnu 1940 endizien Suomen alovehien suomelazet da karjalazet (enämbi 400 tuhattu hengie) lähtiettih pagoh Suomen keskuspiirilöih, vuozinnu 1941–1942 hyö tuldih järilleh Karjalah da vuonnu 1944 uvvessah lähtiettih Karjalaspäi. Heijän azemes Karjalah tuldih elämäh ven'alazet siirdolazet eri kohtispäi.
Bilasseco
Bilasseco (portugaliekse Vilar Seco) on kylä Bumioson kunnas Kezäpäivännouzu-Portugalies. Kyläs paistah mirandan kieldy da se kuului 1800-luvun puolivälih sah Miranda de l Douron kundah.
Kategourii:Portugalii
Niinisellänjärvi
Niinisellänjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Koverin kyläkundah.
Järven pinduala on 1,7 km², vezibasseinan ala on 8,6 km². Järven pindu on 66,7 metrii korgiembi meren pindua.
Liidehpuoles järvespäi lähtöy nimetöi oja, kudai laskeh Nizojah, se laskeh Tuuloksenjogeh. Järven lähäl on sijoitannuhes Niinisellän hieru.
N N N N
Tedjärvi
Tedjärvi (Кедрозеро, Кедро) on Suvi-Karjalan järvi, kudai sijoittuu Kondupohjan piiris.
Järven pinduala on 24,3 km², piduhus – 19 km, levevys – 2,1 km, randuviivan piduhus – 50,4 km. Sen keskisyvys on 9,9 m, syvin kohtu on 25 m.
Se on pitky järvi, kudai leviey luodehespäi liideheh. Järves on 9 suardu. Järven kauti virduau Ližmu-jogi. Rannat ollah korgieloi. Järves löydyy riäpöidy, särgii, ahvendu, haugii, lahnua, siigua, matikkua da kiiškoidu.
T T T
Suuri karjal-ven'alaine sanakniigu
Suuri karjal-ven'alaine sanakniigu on karjalan kielen, livvin murdehen normiruittu sanakniigu, kuduan luadijannu on Tatjana Petrovna Boiko, Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan ruadai.
Sanakniigan histourii
Tädä sanakniigua Tatjana Boiko algoi kirjuttua vuvvennu 2011, a vuvvennu 2015, sygyzyl loppi sen ruavon.
Yhteistiijot
Sanakniigan toimitajinnu ollah bilolougien kandiduattu Svetlana Viktorovna Nagurnaja da GTRK "Karelijan" ruadai Ol'ga Valerjevna Ogneva.
Ol’ga Ogneva lugi sanakniigua karjalan kielen puoles, Svetlana Nagurnaja - ven’an kielen puoles.
Paiči sanoin kiännösty, sanakniigan jogahizel sanal on kolme muoduo – substantiivois ollah yksikön genetiivu, yksikön da monikon partitiivu da verbilöis – yksikön enzimäine da kolmas persounu da monikon kolmas persounu.
Sie on mostu uuttu sanua, kui brauzer, interaktiivine kirjutuslaudu, langatoi yhtevys da muudu.
Sanakniigah on otettu kirjaimikon uuzi c-kirjain.
Literatuuru
Boiko T. P. Suuri karjal-van'alaine sanakniigu (livvin murreh) /Бойко Т.П.; Рос. акад. наук, Карел. науч. центр, Ин-т языка, лит. и ист. - Петрозаводск: Периодика, 2016.
Linkit
https://web.archive.org/web/20200923002012/http://omamua.ru/issues/2016/noumeru_42/uuzi_sanakniigu_livvispi_venakse/
Kategourii:Karjalan kieli Kategourii:Karjalan kirjalližus
Placebo
Placebo (, "mielytän") on aineh hoido-ominažuottah, kuduadu käytetäh liečeainehennu. Sen liečuhyödy sivotah voimattoman ristikanzan uskoh valmistehen tegoh. Toiči kapsulua libo tablietkua placebonke kučutah tyhjytablietkakse. Ainehennu placeboh näh puaksuh käytetäh laktozua. Sidä paiči placebon effektu-terminäl tarkoitetah ristikanzan tervehyön paranemizen ilmivö. Se tapahtuu, sendäh gu ristikanzu uskou placebon effektah, kudai on todeh neitrualine.
Histourii
Placebon effektu-nimitys otettih keskiaigazien itkettäjien pajolois, kudualois oldih Placebo Domino-sanat. Vuonnu 1752 Mišel de Monten huomai, gu «on olemas ristikanzoi, kudualoih vaikuttaugi vaiku huomavo liečetiijon puoles». Liečetiijon kontekstas placebo oli muainittu XVII vuozisual. Vuonnu 1785 placebo miärättih «tyhjäkse tavakse libo liečekse». Vuonnu 1811 sanottih, gu placebo on ”jogahine lieče voimattoman hyväkse mielekse, migu voimattoman hyövykse”. Liečetiijos Placebuo käytettih XVIII vuozisuassah.
Effektan mehanizmu
Placebon effektu perustuu liečeottamizeh piäh. Tämä ottamizen piäh ei tarviče midälienne eriharjavustu. Voimattomale sanotah, gu tämä valmistehel on miärätty vaikutus organizmah da valmistehen hyövyttövyön huolimattah, sen vuotettu vaikutus ilmestyy. Fiziolougien mugah se tapahtuu, sendäh gu ottamizen piäh täh voimattoman aivot ruvetah valmistua erilazii ainehii, mugaže endorfiinoi, kuduat ozittain vaihtutah valmistehen vaikutustu.
Placebo tovestukseh perustuva liečetiijos
Nygyaigaine farmakoterapii suundavuu tovestukseh perustuvah liečetiijon vuadimuksien täyttämizeh. Ga täl aigua suurin oza valmistehis ei suannuh placebon tarkastetun kaksinazen sogeikoittelun tävvellisty procedurua.
Placebo farmakalogies
Placebo käytetäh tarkastusvalmistehennu uuzien liečevalmistehien klinikas pidetys tutkimukses. Toizele tutkivale joukole annetah testuvalmisteh, kudai on testiiraittu elättilöil, toizele-placebo. Gu valmisteh hyväksyttäs, valmistehen ottamizen effektan pidäy ylittää placebon effektua. On olemas sežo nocebo-effektu, konzu voimattomat tundietah diskomfortua placebon ottamizen jälles. Erähih ristikanzoih roih farmakavaravo, sendäh gu net vuotetah uvven lekarsvan pahua vaikutustu.
Placebo psihoterapies
Placebon effektua ylen puaksuh käytetäh psihiatries. Enzimmäine syy on sit, gu ičenottamizen piäh avul ristikanzan aivot parembi muutetah omua toimindua, migu toizien organoin toimindua. Toinen syy on sit, gu effektiivizii liečevalmistehii ei vie lövvetty erilazih mielentervehyön häirivölöih, ezimerkikse unettomus, depressia, pahat unet.
Kuikkajärvi
Kuikkajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 2,7 km², vezibasseinan ala on 44,6 km². Järven pindu on 177,2 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Uuksunjoki.
K K K K
Töppytiaine
thumb|300px|alt=Töppytiaine|Töppytiaine
Töppytiaine (Lophophanes cristatus) on lindu.