cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gorskaja
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Jevroupan unioni
Jevroupan unionin yhtehine rahvasmiäry on 500 miljoonua riztikanzua da pinduala on 4 324 782 neliökilometrii. EU toimii Jevroupan parlamentas da se on demokruattizesti vallittu. Jevroupan parluamentu on Brysselis Bel'gies. Nygöi unionis on 28 valdivuo ga Yhtistynnyh kuningaskundu on lähtemäs da Balkanois on valdivoloi, kuduat tahtotah liittyö Jevroupan unionih.
Kategourii:Jevrouppu
Torasjärvi (järvi)
thumb|500.px|alt=Torasjärvi|Torasjärvi
Torasjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Kotkatjärven kyläkundah.
Järven pinduala on 0,5 km², vezibasseinan ala on 780 km². Järven pindu on 153,6 metrii korgiembi meren pindua.
T T T T
Kägöi
Kägöi (lat. Cuculus canorus L., ven. кукушка обыкновенная) kuuluu kägölöin pereheh. Karjalas eläy kaikkiel. On muuttolindu.
Ulgonägö
Sen piduhus on 32-34 sentii, paino – 80-190 grammua. Ižäčyl rungan alapuoli da piä on muzavan harmuadu värii, kaglu sežo on harmai, ga valpahembi, tuhkanharmuadu värii. Rindu on valgei mustien junozienke. Emäččy voi olla ruspakko ylähänpäi da valgei alahanpäi, molemmbis puolis mustien junozienke.
Muutandu
Kägöi on muuttolindu. Karjalah kägöi tulou keviäl, oraskuun enzimäzel puoliškol. Pohjazeh se tulou möyhembä – oraskuun lopus- kezäkuun allus.
Leviendy
Kägöi eläy eri luaduu mečis da kuattuloin meččien kohtal.
Kiimuaigu
Kägöil kiimuaigu on keviäl da kezän allus. Kägöi ei luaji puaru vaiku kerran.
Pezoitundu da havvondu
Kägöi ei luaji peziä. Sen poigazien kazvattajinnu Karjalas puaksuh ollah čiuččoloin pereheh kuulujat linnut. Kägöin poigazet rodivutah terväh, 11,5 päivän peräs.
Syöndy
Kägöi syöy kazvisyömisty, böbökkiä da liipoilindustu, madostu.
Literatuuru
В.Б. Зимин, Э.В. Ивантер. Птицы. Петрозаводск, 2002
Eino Leskinen
Eino Leskinen (21. tuhukuudu 1904, Jovensuu – 15. kylmykuudu 1971, Helsinki) oli suomelaine kielentutkii, pidi luvenoloi yliopistos.
Leskinen opastui školas Jovensuus da Mikkelis. Helsinkin yliopistos häi opastui suomen kieleh da sen sugukielih. Vuvvennu 1928 rodih filosoufien kandiduatakse. Vuvves 1925 algajen 12 kezän aigah Eino Leskinen kävyi matkoih Suomen puolizeh Raja-Karjalah, tuttavui Suomeh elämäh tulluzien karjalazien pagolazienke.
Venesuela
Venesuela, virralline nimi on Bolivarian Venesuelan Tazavaldu on valdivo Suvi-Amerikan pohjazes.
Eino Leskinen
Vuozinnu 1930-1940 Leskinen oli ruavos Suomelazen Kirjalližuon Seuras, häi oli karjalasmurdehien sanakniigan toimittajannu. Sih aigah sanakniigah niškoi oli valmistettu läs 350 foliosivuu käzikirjutustu. Leskinen toimitti Karjalan kielen näytteitä -sarjan, kuduah kuului kolme ozua. Net nähtih päiväzenvalgien vuozinnu 1932-1936.
Voinan jälles vuozinnu 1945-1957 Eino Leskinen pidi suomen kielen luvendoloi Yhteskunnallizes Kogiesškolas. Sen jälles eläkkehel piäzemizessäh ruadoi Helsinkin yliopistos. Leskinen keräi äijän karjalankielisty materjualua. Keriändypaikoinnu oldih Tulemjärvi, Imbilahti, Puadenen Sellin kylä, Rebol’a, Jyškyjärvi, Oulangu, Pistojärvi da Kiestinki. Leskinen kirjutti kirjutustu murdehien keriämizes, Tulemjärven murdehis da rahvahanrunohuos.
Venesuela
Muan pinduala on 916 445 km². Rahvahan lugumiäry on 30 761 000 hengie (v.2015). Piälinnu on Karakas. Virralline kieli on ispanien.
Eino Leskinen
Lähtehet
Kategourii:Suomalazet
Venesuela
V V
Vengrien kieli
Vengrien kieli tai ungarin kieli (vengrien kieleh magyar nyelv) on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkuoh kuului ugrilaine kieli. Tämä kieli on suurin suomi-ugrilaizispäi kielispäi, sen puhujan miärä on yli 15 miljoonua kogo muailmal. Vahnimat kirjutukset ollah 1100-vuozisuan aigah kirjutetut tekstat. Vengrienkieline Raamattu ilmestyi vuvven 1590.
Kategourii:Suomelas-ugrilazet kielet
2010
Midä rodih sinä vuon
Natalja Sinitskaja kiändi Tove Janssonin tevoksen Varattavu iivananpäivy karjalakse.
Ken kuoli sinä vuon
2010
Kaglushaigari
Kaglushaigari (Botaurus stellaris) on haigariloin heimoh kuului lindu.
Ahven
Ahven (Perca fluviatilis) on kala. Ahven voib kazvua enämb 1 kilou. Ahven syöb äijäl toini kalua. Ahvenel on erinomane magu. Niis keitetäh rokkua da žuaritah, Ven’al da kuivatah.
Teemas muijal
A
27. tuhukuudu
27. tuhukuudu on 58. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 307 (308. kargavusvuon) päiviä.
Harmaidel'fiinu
Harmaidel'fiinu (Grampus griseus) on elätti.
H
2010-lugu vuvvet
2010-lugu vuvvet:
Pardutiaine
thumb|600.px|alt=Pardutiaine|Pardutiaine Pardutiaine (Panurus biarmicus) on lindu.
Karjalankieline nimi
Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh vahnas suomenkielizes nimespäi partatiainen.
P P
1617
Ken kuoli sinä vuon
1617
Päivy
Päivy on suutkien valgei aigu. Muakerän aloveh, kudamas on päivy, on kiändynyh päiväzeh.
Päiväine
Päiväine (simvolu: ) on tiähti, kudamas ymbäri Mua kierdäy. Päiväzen ymbärile roinnuot planietat da muut taivahanpalat yhtes ollah päiväzensistiemu.
Päivy
Kudaigi kalenderipäivy voijah tunnustua sen päivymiärän vuoh. Päivän lyhendeh on pv da kanzoinvälizesti d.
Biolougizesti päivy on toimindan aigua suutkis. Päiväzen lämmön vuoh päivytemperatuuru on yötemperatuurua korgiembi. Päiväzen valgo suau kazvit kazvamah da keviäl liževynnyh päivänvalgei nostattau elättilöin liževymistoimindot.
Päiväine
Kategourii:Tiähtitiedo Kategourii:Päiväzensistiemu
Päivy
Talvipäivänseizavuksekse kučutah sidä päiviä vuvves, konzu päiväzen aigu taivahanrannan yläpuolel on pienin. Kezäpäivänseizavus on se päivy, konzu päiväine on nägövil kaikkii pitkembän aijan.
Ahvenet
Ahvenet (Percidae) ollah ahvenkaloin lahkoh kuului kalaheimo.
Päivy
Kevätpäiväntazavuksekse kučutah sidä päiviä, konzu päivy vaihtuu yödy pitkembäkse, da syvyspäiväntazavuksekse sidä päiviä, konzu yö vaihtuu päiviä pitkembäkse.
Aihies muijal
Kategourii:Aigu
Nurmatjärvi
Nurmatjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Mustučiirakko
Mustučiirakko (Chlidonias niger) on čiirakkoloin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi
Karjalan kieles tunnetah sana čiirakko, kudamal tarkoitetah tavallizeh kalačiirakkuo (Sterna hirundo) libo lapinčiirakkuo (Sterna paradisae). Mustučiirakon karjalankieline nimi on täh artikkelih niškoi kiännetty suomenkielizes sanaspäi mustatiira.
Nurmatjärvi
Järven pinduala on 3,9 km². Järven pindu on 168,3 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi vezi piäzöy Soudjärvenjogeh. Se laskeh järveh, kuduan nimi on Kinaspuoli. Täs järvespäi vezi piäzöy Suunujogeh.
N N N N
Mustučiirakko
Kogo da nägö
Piduhus: 22-26 cm Siibien agjuväli: 56-62 cm Paino: 60-75 g
Pezindy
Mustučiirakko muniu oraskuus libo kezäkuus kaksi libo kolme jäiččiä. Uročču da emäččy havvotah jäiččii yhtes 20-23 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh 20-23 päivän ijäs.
Aloveh
Mustučiirakko peziy Pohjas-Amerikas da Europas. Europas pezijät linnut talvehtitah Afrikas. Suomes peziy 15-25 puarua.
1877
Ken kuoli sinä vuon
1877
Čogajärvi
Čogajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirih.
Venginvuaru
Venginvuaru on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Puadanen kyläkunnas.
Čogajärvi
Järvi on piduličču. Rannat ollah madalat, suodunuot. Järvespäi lähtöy pieni oja, kudai laskeh Šuojuh. Järves voibi pyydiä särgii, ahvendu, haugii, matikkua da kiiškoidu. Järveh laskeh pieni jogi, kudai virduau Priäžänjärvespäi.
Č Č Č
Venginvuaru
Se sijoiččou Volomajoven rannal.
Butilkun'okkudel'fiinu
Butilkun'okkudel'fiinu libo afaliinu (Tursiops truncatus) on elätti.
B
Venginvuaru
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
19. sulakuudu
19. sulakuudu - 109. vuvven päivy (110. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 256 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
S
Pussitiaine
P P
Uradjärvi
Uradjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Vieljärven kyläkundah.
Järven pinduala on 0,5 km². Järven pindu on 77,4 metrii korgiembi meren pindua.
Suves järvespäi lähtöy oja, kudai virduau Uradsuodu myöte da laskeh Videlenjogeh.
U U U
Kavaino
Kavaino on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Salmin kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes lähäl avtodorogua Sordavala-Anuksenlinnu.
28. ligakuudu vuvvennu 1957 Karjalan tazavallan Korgeviman nevvoston Prezidiuman käskyn mugah Kavaino da Kaukoijärvi ruvettih kuulumah Rajakonnun kyläh.
Rahvahan lugumiäry
K K Kategourii: Pitkänrannan piiri
Suisuari
Suisuari on vahnuaigaine kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Oniegantagavozen kyläkundah. Suisuari on histourien mustomerki. Kylä on sijoitannuhes Suisuaren luodehrannikol, kudai on Oniegan päivänlaskus.
Biolougii
Biolougii on elollizen luonnon ilmivölöi da lainalaizuksii tutkii luonnontiedo. Biolougien tutkimuskohtehet rajoitutah yksinomah muakeräle sendäh ku ulgoavaruksespäi ei ole vie lövvetty elostu, no astrobiolougii oppiu löydiä elostu ulgoavarukses. Muantiedo on biolougien lähäine tiedo, ku se rouno andau pohjan eloksen eziintymizele mual, vies da ilmas. Ližäkse kai biolougies on fiiziekan zakonoile da hiimiellizile reakcieloile alistehistu.
Lähtehet
B
Pikkuhaigari
Pikkuhaigari (Ixobrychus minutus) on haigariloin heimoh kuului lindu.
P P
Ahvenet (sugu)
Ahvenet (Perca) ollah ahvenien heimoh da Percinae-alaheimoh kuului kalasugu.
Luavut
Suguh kuuluu kolme luaduu:
Kategourii:Ahvenet
Parikku
Parikku libo paroli (Blicca bjoerkna) on särgikaloin heimoh kuului kala.
Lähtiet
Kategourii:Suomen kalat
Ala-Puulonki
Ala-Puulonki on Karjalan tazavallan Louhen piirin kylä, kudai kuuluu Malinavarakan kyläkundah.
Kylä sijaiččou Puulonkijoven rannal.
Ruskeikulkukuikku
Ruskeikulkukuikku libo ruskeikulkuguikku (Gavia stellata) on kuikkien heimoh kuului lindu.
Kogo da nägö
Piduhus: 55-67 cm Siibien agjuväli: 91-110 cm Paino: 1,3-2 kg
Pezoitundu
Ruskeikulkukuikku muniu oraskuus 2-3 jäiččiä. Uročču da emäččy havvotah jäiččii yhtes 24-29 päiviä. Poigazet opastutah lendämäh kuvven nedälin ijäs.
Aloveh
Ruskeikulkukuikku on pohjazien alovehien lindu. Se pezoittuu Skandinuavies, kogo Pohjas-Ven'an alovehel da sežo Pohjas-Amerikan pohjazimis vuittilois. Suomes se pezoittuu kogo muas. Suomes pezoittuu 800-1500 puarua.
Teemas muijal
R R
Pyy
thumb|300px|alt=Pyy|Pyy
Pyy (, enne Bonasa bonasia) on koskemattomis mečis luonnolline tedriroduhine lindu. Pyy nikonzu ei jätä meččiä, ainos eläy sit. Sygyzyl ižäpyyt, konzu net ollah kylläzembät, voijah painua enämbi puoldu kiluo. Pyyn väri enimyölleh on harmai. Ižäpyy eruou emäpyys, sil piäs on heltu da kaglan kohtas on mustu tačmu.
Pyydy on kaikis mečis, yhtelläh enin niidy on segakuuzikkolois, kus kuuzen ližäkse kazvau leppiä, pajuu da koivuu. Syöy pyy enne kaikkie kazvisyömisty: muarjua, pajun da koivun lehtenkandua da urvua, eriluaduzien kazviloin siemendy da vezua. Pyyn poigazet syvväh böbökkiä da niilöin toukkua.
Havvondu
Havvonduaigah emäpyy luadiu muale pezän da haudou 6-15 jäiččiä. Havvondu pyyl kestäy läs kolmie nedälii. Pyyt eletäh puarakkai, sendäh ižäpyy sežo syöttäy da kazvattau poigazii. Poigazet jälles roduvundua, kuivettuu, jo voijah juosta muamale peräh. Kezän loppussah net kazvetah aiguzen linnun suuruokse. Höyhenien vaihtettuu poigoveh leviey da linduzet ruvetah elämäh ičepiänneh. Myöhä sygyzyl da talvel pyyt eletäh puarakkai libo yksitellen. Konzu mua on jo syvän lumen peitos, pyy, kui toizet tedrilinnut, yöl maguau lumes, a suuril pakkazil päivängi viettäy sit. Lähtöy iäre vaiku syömäh libo varavos.
Pyyn lugu Karjalas
Pyyl on äijy vihaniekkua nellijalgazien da lendäjien pedoelättilöin keskes. Semmite varattavat sille ollah kuničču, reboi da haukku, niilöile pyyt ollah erähänny piäsyömizis. Linnunpoigastu kuolou vie pahan siän periä keviän lopus da kezän allus.
Karjalas pyyn meččuičendu on kuulužu. Pyyn luguh se ei vaikuta pahasti, Karjalas on enämbi 500 tuhattu tädä linduu.
Lähtiet
P P
Ahvenkalat
Ahvenkalat (Perciformes) ollah kalalahko.
Del'fiinu
Del'fiinu libo tavalline del'fiinu (Delphinus delphis) on elätti.
D
Kyyhköi
Kyyhköi (, +) kuuluu kyyhkölöin pereheh. Kyyhköidy on joga Karjalan linnas da suures kyläs. Linnoin da kylien ulgopuolel sidä ei ole. Kyyhköi on talvilindu.
Ulgonägö
Kyyhköi on 29-36 sentii piduhuttu, sen paino on 265-380 grammua. Kyyhköin piä, kaglu da rindu ollah tuhkan harmuansinize vihandan, keldazettavan libo purpurnoin metalluläpetyksenke kaglas da rinnas.
Pezoitundu
Kyyhköi eländytaba on kiini ristikanzas. Kyyhköi luadiu pezän kodiloin vuiškoile, levoloin alle, silloin alle. Ruveta luadimah peziä kyyhköi voi joga aigua. Talvikuul da tuhukuul suau löydiä kyyhköin peziä jäiččienke. Yhtelläh enimyölleh nämä linnut havvotah poigazii keviän da kezän aigua. Erähät puarat voijah kazvattua vuvves 4-5 eri poigovehtu.
Syöndy
Kyyhköi syöy kaikenmoizien syömizien jiännöksii.
Literatuuru
В.Б. Зимин, Э.В. Ивантер. Птицы. Петрозаводск, 2002
Kategourii:Elättimuailmu K
Lososii
Lososii on pos’olku, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Segežan piirin Idelän kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Uikujärven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Segežan piiri
Yöhaigari
Yöhaigari (Nycticorax nycticorax) on haigariloin heimoh kuului lindu.
Y Y
Pariižu
Pariižu on Francien da Île-de-Francen alovehen piälinnu.
Eläjät
Pariižu on Londonan jälles Jevroupan unionan rahvahanluvun mugah suurin metropol'ualoveh. Muailman metropol'ualovehis se on 30 suuriman joukos.
Turizmu
Pariižu on yksi muailman kuulužimii turistupaikois. Vuvves Suur-Pariižah tulou piäl 45 miljonua turistua, kudamis 27 miljonua on kanzoinvälizet kävijät. Tädä linnua pietäh yhtenny muailman tärgiembänny kul'tuuran, poliitiekan, gastronoumien da movvan keskuksennu.
Lähtehet
P
Roukkeenjärvi
Roukkeenjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,9 km², vezibasseinan ala on 261 km². Järven pindu on 166,4 metrii korgiembi meren pindua.
Pohjazes järveh laskeh nimetöi jogi, kudai tulou Hullarinjärves, Kuotilammes da Pitkäsjärvespäi. Koillizes järveh laskeh Vuottojoki. Luodehes järvespäi lähöy nimetöi jogi, kudai virduau Varpajärves läbi da laskeh Koitajogeh.
R R R R
Vepsän Wikipedii
pienoiskuva|Kuvatekstu
Kirovan lagevo
thumb|Kirovan lagevo yöl. thumb|Kirovan lagevo talvel. Kirovan lagevo on Petroskoin keskučas olii lagevo. Lagevuo pietäh Petroskoin piälagevonnu. Täs paikas on äijy čomua rakendustu, XVIII - XIX -vuozisuan arhitektuuran mustomerkii. Sinä voit nähtä kaksi teatrua: Kanzallizen da Muuzikkuteatran. Muuzikkuteatran rinnal on sijoitunnuhes Taidomuzei, kus on ylen suuri obrazukeräilemy da tundiettuloin taidoilijoin mualavuksii. Lagevon keskel on Kirovan mustopačas. Autobusan azetuskohtan vieres on vie yksi mustopačas, Marksan da Engel`san mustopačas.
Maidovalas
thumb|300.px|alt=Maidovalas|Maidovalas
Maidovalas on narvallazien hammasvalahien laji.
Ulgonägö
Suurimmat uročut ollah 6 m piduhuttu da painetah 2 t. Emäčyt ollah pienemmät. Maidovalahan piä on pienehkö, «oččaine», ilmai n’okkua. Kaglan selgyranguluuhut ei yhtistytä, sendäh net elätit voijah kiändiä piät. Rinnanevät ollah pienet, piduliččuhizet. Selgyeviä ei ole, sendäh latinakse maidovalastu kučutah Delphinapterus – «Siivettömäkse del’finakse».
Leviemine
Maidovalahat eletäh 50° da 80° p.l. välil, arktizis, Valgies, Beringovos, Ohotizes merilöis. Talviloil sidä voi vastata Balties meres.
Elämän taba da syömine
Enimyölleh maidovalas syöy parvikalua (villakuorehtu, tr’oskua, jiämerenseitii, seldii, navuagua, kambalua, siijan da lohin lajii); ruakkoi da mol’uskoi.
Talvel maidovalahile on jygei. Net kuollah, konzu ukonlähtiet jiävytäh libo maidovalahien karju puuttuu jiäridah. Talvel valgei kondii meččuiččou maidovalahii ukonlähtilöin rinnal da suatetah čusviettomakse käbälil. Toinen maidovalahien vihaniekku on miekkuvalas.
Maidovalahat siirrytäh karjoil, kudamat ollah kahtu lajii. Yksi on joukot 1–3 täyzi-igäzis emäččylöis (arbaillen sizäris) da niilöin eriigähizis poigazis. Toine on joukot 8–16 täyzi-igäzis uroččulois. Toiči maidovalahat kerävytäh suurih karjoih sadois da tuhanzis yksikkölöis.
Randujärvi (Puudogan piiri)
Randujärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krasnoborskoin kyläkunnan alovehel.
Maidovalas
Elämän taba da syömine
Maidovalahat ollah socializet elätit. Amerikkalazet kučutah niilöi merikanarilinnuikse (sea canary) da ven’alazil on oma «möngyö maidovalahal» (реветь белугой) frazeologizmu, sendäh gu elätit annetah äijy erilastu iändy. Tiedomiehet laskiettih läs 50 iändy (viheldys, vingeh, čiyčetys, kradžineh, mängeh, möngyh). Tädä paiči maidovalahat käytetäh «rungan da rožan kieldy».
Nälmäjärvi
Nälmäjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškelyksen kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1 km², vezibasseinan ala on 25,6 km². Järven pindu on 121,6 metrii korgiembi meren pindua. '
Randujärvi (Puudogan piiri)
Järven pinduala on 1,1 km². Järven pindu on 34 metrii korgiembi meren pindua.
Maidovalas
Talovuon merkičys
Käytetäh vaigu maidovalahien nahkua da razvuo. Kolmen viimizen vuozikymmenien aigah Ven’al suajah vaigu moni kymmendy yksikkyö Pohjazen da Loittozen Päivännouzun mualoin rahvahih, tutkimizeh da del’finuarioloih niškoi.
Nälmäjärvi
Järves läbi virduau Nälmäjogi, kudai laskeh Šuojuh.
Hämeenlinna
Hämeenlinna on linnu Suvi-Suomes Kanda-Hämeen muakunnas. Linnan perusti Birger Jaarli vuvvennu 1639. Linnas eläy läs 67 000 eläjiä (2018). Hämeenlinnan tärkehin nähtävys on Hämeen linna, joka perustettih 1200-luvul. Hämeenlinnas on matkua 75 km Tamperespäi da 100 km Helsingispäi.
Tuulosjärvi (järvi)
Järven pinduala on 0,6 km². Järven pindu on 58,4 metrii korgiembi meren pindua.
Hämeenlinna
Kategourii:Suomen linnat
Tuulosjärvi (järvi)
Järvespäi lähtöy Tuulosjärvenjogi, kudai laskeh Tihverinjogeh. Se laskeh Puoroiojah, kudai laskeh Tuuloksenjogeh. Järven päivänlaskurannal on sijoitannuhes Tuulosjärven hieru.
Randujärvi (Puudogan piiri)
R R R R
Kaži
thumb|Kolmevärine kodikaži
Tuulosjärvi (järvi)
T T T T
Ortjo Stepanov
Eloskerdu
Ortjo Stepanov rodivui Haikol’an kyläh karjalazen muanruadajan pereheh. Vie pienenny lapsennu muutti Uhtuon kyläh. Školan loppiettuu oli kirjuopastuksis Petroskoin školan pedagouguopiston kolmandel kursal. Vuvvennu 1938 opastundan loppiettuu ruadoi opastajannu Priäžän piirin Pyhärven seiččiekluassahizes školas. Sygyzyl vuvvennu 1939 händy otettih armieh. Ižänmuallizen voinan allettuu kuului 71. ammundudiviziieh. Heinykuul 3. päivänny vuvvennu 1941 tiijustelun aigah oli enzi kerdua kebjieh ruanittu. Vuvvennu 1942 kevätkuun 3. päivänny oli vie kerran ruanittu Kalinan frontal bojulois, kus oli tiijusteluroutan piälikönny. Jälles lie indiä oraskuul oli demobiliziiruittu niistienny.
Oraskuus 1942 Stepanov ruadoi Omskas da Ivanovos, kus tuttavui Zoja Muhinanke. Vuvvennu 1942 elokuun 20. päivänny hyö mendih kirjoih. Pakkaskuul 1943 Stepanovat tuldih Omskaspäi elämäh Karjalah. Karjalas Stepanov ruadoi Kalevalan komsomolan piirikomitietan sekretarinnu, Fabriekkuzavodan opastuksen piälikön sijahizennu, Rugajärven piirin tarkastub’uron piälikönny.
Kaži
Kaži on kodielätti. Kodikaži on kažieläimien rodukunnan imettäi. Kaži on sotsiualline žiivattu, kudai mečästäy jyrzijöi da toizii pienii elättilöi. Kaži käyttäy omas yhtevykses iänien signualoi, feromonoi da rungan liikkumizii.
Nygöi muailmas on läs 600 miljonua kodikažii. On kehitetty läs 200 roduu, kui pitkykarvastu (persieläine kaži), mugai karvattomua (sfinks-kaži). Jo 10 000 vuottu rahvas kunnivoijah kažii, sendäh gu net mečästetäh jyrzijöi da toizii kodisyöjii.
Maidovalas
Talovuon merkičys
Maidovalas hyvin eläy vägivallas da sidä voijah harjaittua hyvin. Ruadau ristikanzan hyväkse: tuou laittehet čukeldujile, eččiy kadonnuzii vehkehii, snimaiččou videokameral.
Ortjo Stepanov
Eloskerdu
Stepanov kuoli vuvvennu 1998 Petroskoih. Omah perindöbumuagah häi kirjutti, ku tahtou, ku händy pandas muah Haikol’ah, ezi-ižien muale. Stepanov oli palkittu Ruskien tiähten -kunnivomerkil, Ižänmuallizen voinan da Ystävyön kunnivomerkilöil. Vuvvennu 1985 hänele annettih Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan valdivolline A. Perttuzen nimine palkindo da vuvvennu 1997 sanottih Petroskoin linnan vuvven ristikanzakse.
Kazvossyöndy
Kazvossyöndy  on syöndytaba, konzu ei sua syvvä erähien elättilöin lihua. Veganat ei käytetä nimittustu elättilöin annettuloi einehii (maido, jäičät, nahku).
Maidovalas
Talovuon merkičys
M M
Kazvossyöndy
Yhtehizet tijot
Kazvossyöjät ei syvvä lihua, linduloin lihua, kalua da meren tuotehtu. Maijon tuotehtu da jäičiä ei syvvä vaiku veganat.
Ortjo Stepanov
Eloskerdu
S S S
Kazvossyöndy
Yhtehizet tijot
Erähät kazvossyöjät, paiči tiettyä syömisty, ei käytetä vie sobii da toizii tuottehii elättilöin nahkas; syömisty, kuduas on glitserinu, želatinu, karminu.
Pruazniekat:
1. ligakuudu — Muailman kazvissyöndän päivy.
1. kylmykuudud — Muailman veganoin päivy.
Kazvissyönnän lajit
On olemas kazvissyöjät, kuduat syvväh vaiku rohkua kazvissyömisty, kudai ei olluh keitetty (ei suolattu, ei muijottu, ei marinuitu).
Fruktoriantsat syvväh puunandimii, muarjua, oriehua, siemenii. Jällesolijat syömizentavat ei olla kazvissyöndy, sendäh ku heile suau syvvä tapettua syömisty:
Kaži
K K
Päivännouzu Timor
250px|right|thumb|Päivännouzu-Timor
Päivännouzu-Timor libo Timor-Leste, virrallizesti Päivännouzu-Timoran demokruattine tazavaldu on valdivo Liideh-Azies. Se sijaiččou Timor-suaren päivännouzuozas. Päivännouzu-Timoral on pieni puolianklavu Okusi-Ambenon muakundu Timoran suaren päivänlaskupuoles da pienet suaret Atauru pohjazes da Žaku päivännouzus. Virrallizet kielet ollah tetum da portugalien kieli. Piälinnu on Dili. Muan pinduala on 15 007 km². Rahvahan lugumiäry on 1 066 409 hengie.
Kategourii:Päivännouzu Timor Kategourii:Aazien muat
Biolougii Kirjalližusluvettelo
Brei, A. Linnut. - M. : Detizdat CK VLKSM, 1936.
19. syvyskuudu
19. syvyskuudu — 262. vuvven päivy (263. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 103 päiviä.
Nälmäjärvi
N N N N
19. syvyskuudu
Ken kuoli sinä piän
S
2013
Ken kuoli sinä vuon
2013
Biolougii Kirjalližusluvettelo
Orlov, A. A. Ruadajan hebozen kačonda / kiändi I. M. Gromov. – Livoslavlja : Mosoblispolkoman izdateljstvan karielane otdelenja, 1932.
Pozdnjakov, P. S. Trahomah näh / kiändi M. M. Titov. – Lihoslavlja, Mosoblispolkoman izdateljstvan karielane otdelenja, 1932.
Suvret i pikkarazet zvierit / V. Vataginan risunkat. - M. : Detizdat CK VLKSM, 1936.
Pengerel (ozutelmu)
Pengerel on karjalankieline ozutelmu. Sen kirjuttajannu on priäžäläine kirjuttai da runoniekku Aleksandr Saveljev. "Pengerel" on enzimäine Aleksandr Saveljevan ozutelmu.
Biolougii Kirjalližusluvettelo
Всесвятский, Б. В. Ботаника : учебникка неполнойн среднейн и среднейн школан 5 и 6 классойх нахте. – Петрозаводска : Карельской государственной издательства, 1939.
Цузмер, М. Я. Зоология : учебникка неполнойн среднейн и среднейн школан 6-л и 7-л классойл. -Петрозаводск : Карельской государственной издательства, 1939.
Jouhivuaru
Jouhivuaru on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Puadanen kyläkunnas. Se sijoiččou Seesjärven suvirannal.
Vengrii
250px|right|thumb|Vengrii
Vengrii on Keski-Jevroupan valdivo. Muan rahvahan lugumiäry on 9 849 000 hengie (v. 2015), pinduala on 93 036 km². Se on 89. sijal muailmas rahvahan lugumiärän mugah da 108. sijal pindualan mugah.
Valdivon piälinnu on Budapeštu. Virralline kieli on vengrien kieli.
Se sijoittuu Jevroupan keskes. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal). Vengrii rajoittuu Ukrainanke, Rumiinienke, Slovakienke, Serbienke, Horvatienke, Slovenienke da Avstrienke.
V V
Jouhivuaru
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 tiä eli 219 hengie.
Kategourii:Karhumäin piiri
1886
Ken kuoli sinä vuon
1886
1590-lugu vuvvet
1590-lugu vuvvet:
Deriguzovo
Deriguzovo on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.
Se sijaiččou Onieguniemel, Putkozero-järven luodehrannal.
Vuvvennu 1879 kylän eläi, kupču Ivan Krilov, andoi dengua časounan rakendamizeh.
Kuulužat rahvahat
Kategourii:Karhumäin piiri
Ruagjärvi
Ruagjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 4,1 km², vezibasseinan ala on 577 km². Järven pindu on 156,2 metrii korgiembi meren pindua.
Tervajärvi
Tervajärvi on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen järven päivännozurannal.
Rahvahan lugumiäry
T T Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Gaulisto
Gaulisto (Гавриловка) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Videlen kyläkundah.
Vepsän kieli
Vepsän kieli on uralilazeh kielipereheh kuului baltiekkumerensuomelaine kieli. Sidä paistah vepsäläzet enimyölleh Karjalan tazavallas Oniegujärven rannikon suvi- da päivänlaskupuolel sego Leningruadan alovehel.
Gaulisto
Se sijoittuu lähäl Videlen kyliä.
Vepsän kieli
Kategourii:Suomelas-ugrilazet kielet
Gaulisto
Kyläs on časounu (часовня Вознесения Господня).
Gauliston rahvahan lugumiäry
Kategourii:Anuksen piiri
9. ligakuudu
9. ligakuudu - 282. vuvven päivy (283. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 83 päiviä.
Germuanienhirvi
Germuanienhirvi (Cervus elaphus) on elätti.
9. ligakuudu
Ken kuoli sinä piän
L
Germuanienhirvi
G
Uut’arvi
Uut’arvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Kotkatjärven kyläkundah.
Järven pinduala on 2,3 km², vezibasseinan ala on 570 km². Järven pindu on 70,4 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh on vien piäzy L’uubanjovespäi. Tämä jogi tuou vetty moizis järvilöispäi, kui Keskoijärvi da Mäintagaine. Uut’arveh laskeh Kirvesjogi. Järves oman allun ottau Anusjogi. Järven koillisrannal on sijoitannuhes Uut’arven hieru.
Lehmyhaigari
Lehmyhaigari (Bubulcus ibis) on haigariloin heimoh kuului lindu.
L L
Biotehniekku
Biotehniekku libo biotehnolougii on biolougien da biohiimien oza-aloveh, kudai hyövyndäy organizmoi, soluloi libo niilöin ozii. Ezimerkikse mikrouboin hyövyndämine eloitarvikehtevollizuos on biotehniekkua. Modernoikse biotehniekakse yksikai tänäpäi ellendetäh genetiekan da geenutehnolougien vuoh luajittuloin siirdogeenuzien organizmoin käyttyö. Enzimäzii biotehniellizii keksindölöi on olluh viinan käyttämine.
B
Karkku
Karkku on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Salmin kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Luadogan järven koillisrannal.
Kyliä myöte menöy raududoroguliinii Lodienoi - Jänisjärvi. Vuvvennu 1989 kylän lähäl oli löytty uruanan kaivandupaikku. Ajatellah, gu sie voi ollah 400 tonnua uruanua. Yhtelläh kaivanduruavot ei algavuttu.
Rahvahan lugumiäry
K K Kategourii: Pitkänrannan piiri
Leibyjärvi
thumb|500.px|alt=Leibyjärvi|Leibyjärvi
Leibyjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Vieljärven kyläkundah.
L L L
1901
Ken kuoli sinä vuon
1901
Kitai
250px|right|thumb|Kitai
Kitai, virralline nimi on Kitain Rahvahan tazavaldu – sosialistine valdivo Päivännouzu-Azies. Rahvahan lugumiäry on 1,36 miljardua hengie. Sen merkin mugah Kitai on enzimäzel kohtal muailmas. Muan pinduala on 9 596 960 km². Pindualan mugah Kitai on kolmandel kohtal Ven’an da Kanadan jälles. Merel Kitai rajoittuu Tyynivaldumeren meriloinke. Mual Kitai rajoituu Pohjazes Koreanke da Ven’anke koillizes, Mongoulienke pohjazes, Ven’anke da Kazahstananke luodehes, Kirgizienke, Tadžikistuananke da Afganistuanke päivänlaskus. Kitai rajoittuu Pakistuananke, Indienke, Nepalanke da Butananke lounuas da Mjanmaranke, Laosanke, Vietnamanke suves. Piälinnu on Pekin.
Keitinpiirai
Keitinpiirai on rugehizis (libo nižuhizisgi) jauholois luajittu hoikkazekse ajeltu, riehtiläl pastettu da keitetyl riisul täytetty piirai.
Rogozero
Rogozero on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Puudogan piirin Kubovon kyläkunnan alovehel.
Keitinpiirai
Tahtahah pidäy vetty, suolua, rugehistu jauhuo da vähäine nižujauhuo. Sevoita sitkei taigin. Paloittele pienikse kakkaroikse, ajele kakkarat hoikkazikse kuorikse. Pane syväimekse toizele puolele suoluvies keitettyy riissua. Taita toine puoli piäle da leikkua tassil reunat pyöriekse. Pasta riehtiläl vois libo siemenvois kudualgi puolel. Pane pastetut piiruat puarakkai ristakkai.
Rogozero
Järven pinduala on 2,3 km², vezibasseinan ala on 44,4 km². Järven pindu on 135,4 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Ala-Rogoi-nimine jogi, kudai laskeh Sumajogeh, tämä jogi yhtyy Vodlajogeh. Vodlajogi laskeh Oniegan järveh.
R R R R
N′akoilambi
N′akoilambi on kylä Karjalan tazavallan Priäžän piirin Vieljärven kunnas Ven'al, sijoittuu Turamusjärven lähil.
Vuvvennu 1905 kyläs eli 48 hengie.
Rahvahan lugumiäry
N N
1959
Ken kuoli sinä vuon
1959
2014
Ken kuoli sinä vuon
2014
1891
Ken kuoli sinä vuon
1891
Veriapel'siinu
thumb|Palaine veriapel'siinua Veriapel'siinu on ruskieloin apel'siinulajiloin yhtehisnimitys. Tavallizimat lajikkehet ollah sanguinello, tarocco da moro. Veriapel'siinu on tavallistu apel'siinua pienembi. Nimitys tulou sen verenruskies väris, eigo sit ole verdu, muga kui ei toizisgi puunandimis.
Ruskien värin fruktu suau mm. likopienaspäi da antosianaspäi, kudai on ylehine pigmentu kazvilois da puunandimis.
Veriapel'siinas on äijy C-vitamiinua.
V V
Kirjutussistiemu
[[File:Writing systems worldwide.png|500px|thumb|
Meččymygry
Meččymygry (Myodes glareolus, enne Clethrionomys glareolus) on elätti.
Kirjutussistiemu
Kirjutussistiemu on simvolois rodivui merkisistiemu, kudamal tallendetah kieldy kirjutuksekse. Kirjutussistieman kolme perusluaduu ollah sanakirjutus, tavukirjutus da iänneh- libo kirjaimikkokirjutus.
Meččymygry
Lähtiet
M
Ongamus
Ongamus on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškyksen kyläkunnan alovehel.
Kirjutussistiemu
Kirjutussistiemoin luavut
Kirjutussistiemat juatahes kolmeh joukkoh: logografine libo sanakirjutus, sillabine libo tavukirjutus da iänneh- libo kirjaimikkokirjutus. Kirjutussistiemois yhtelläh on puaksuh piirdehii kahtes libo kolmes joukos, min periä javottelu voibi olla jygiedy. Vahnimat kirjutusmuvvot oldih enimyölleh sanakirjutussistiemoi, kudamat pohjattihes kuvakirjutukseh.
Ongamus
Järven pinduala on 1,7 km². Järven pindu on 130 metrii korgiembi meren pindua.
Kirjutussistiemu
Sanakirjutus
Tärgevin da läs ainavo tänäpäi käytäs olii logografine libo sanakirjutussistiemu on kitain kirjutussistiemu, kudamua on käytetty pienien muutoksienke kitais, japounii, koreas, vietnamas da erähis toizis päivännouzuaazielazis kielis.
Ongamus
Järvespäi vezi piäzöy Peldojärveh. Täs järvespäi vezi piäzöy Yläjogeh.
Kirjutussistiemu
Sanakirjutus
Sanakirjutuksen perusyksikkö logogrammu on kirjutusmerki, kudai ezittäy kogonastu kieliopillistu sanua. Enimii kitain kirjutusmerkilöi pietäh logogramoinnu. Ku jogahine kirjutusmerki vastuau yhtysanua (libo tarkemmin morfeemoi), pidäy erilazii logogrammoi suuri miäry. Kirjutusmerkilöin suuri miäryda niilöin opastundan jygevysonkin sanakirjutuksen heikkovus kirjaimikkosistiemah verratunnu.
Ongamus
Järves voibi pyydiä haugii, särgii, matikkua, ahvendu da kiiškoidu.
Kirjutussistiemu
Tavukirjutus
Sillabizes libo tavukirjutukses kirjutusmerkit vastatah tavuloi, kudamis sanat roitahes. Varsinazes tavukirjutukses ei ole sistiemallistu samanluaduzuttu nengozien kirjutusmerkilöin välil, kudamien evustettulois tavulois on samoi iändehii: ezimerkikse tavuloi ke, ka da ko evustavien merkilöin välil ei ole yhtennägözytty, kudai evustas iännehty k. Tämä eroittau tavukirjutuksen abugidu-luaduzes kirjaimikkokirjutukses, kudamas yksimerki tavan mugah evustau tavuu, no kudamas lähäzii iändehii sižäldäjien tavuloin merkit ollah samanluaduzii.
Iänneh- libo kirjaimikkokirjutus
Kirjaimikko on joukko kirjaimii, kudamis jogahine vastuau kudakui paistun kielen foneemua. Täydellisesti foneettisessa aakkostossa foneemit ja kirjaimet vastaavat toisiaan yksikäsitteisesti: kirjoittaja voi päätellä sanan kirjoitusasun sen äänneasusta, ja lukija voi päätellä sanan äänneasun sen kirjoitusasusta.
Abjadat
Abjabat oldih ammuzimbii kirjaimikkoloi. Niilöis jogahizele konsonantale on oma kirjain, no vokalikirjaimii ei ole nivouze, libo niilöis käytetäh vaiku erähis tilandehis. Käytändös kai tunnetut abjadat peritähes seemiläzele kielele kehitetys kirjaimikos. Mm. heprealaine da arabielaine kirjutus kuulutah abjadoih (sana abjad tulou arabien kielen sanas, kudai tarkoittau kirjaimikkuo).
Kategourii:Kirjutus
Voijärvi
Voijärvi on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Puadanen kyläkunnas.
Se sijoiččou samannimizen järven pohjasrannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
XVIII vuozisada
XVII vuozisada XIX vuozisada
Kategourii:Vuozisuat
Harriet Tubman
Harriet Tubman (algup. Araminta Ross; 1822 Maryland, Yhtysvallat – 10. kevätkuudu 1913 Auburn, New York, Yhtysvallat) oli afroamerikkalaine vällysborčuiččii, taza-arvoaktivistu ja suffragettu. Häi oli vällyöh pajennuh orju, kudai auttoi toizii orjii pagenemah Suvivaldivolois.
Lapsus orjannu Marylandas sai hänet sidovumah Abolitionismu- protestuliikkeheh. Harrietan pereh loittoni, konzu sizäret myödih, midä oli tavallistu orjuperehis. Harriet, kui monii toizii orjulapsii, nägi kiškomistu da pahoipidelyy – häi sai ezimerkikse piätrauman, kudai mešaičči händy kogo elaijan aijan.
Pavon jälgeh Harrietas tuli Muanalazen ruadodorogoin konduktor. Muanalaine ruadodorogu oli turvutaloloin da pagomaršruttoin verko, kudai auttoi läs 100 000 orjua pagenemah Yhtysvallois Kanadah.
Harriet Tubmanal oli lannistumatoi tahto da perävymättömys auttua orjii, häi ainos otti ylen suurii persounallizii riskoi, midä luadi hänes legendan. Harriet ilmoitihes omatahtozennu pohjasvaldivoloin armieh da vuvvennu 1863 iče oli piäzyn välläle operatsien johtajannu Suvi-Carolinan Combahee-jovel, kuduas piästih välläle yli 750 orjua.
Rahvahankeskeizen voinan jälgeh Harriet agitiiruičči naizien iänioigevuon puoles. Orjat, kudamii häi pellasti, kuččuttih händy Mooseksekse.
T T
Salatti
Salatti on särgikaloin heimoh kuului kala.
Lähtiet
Kategourii:Suomen kalat
Räimälä
Räimälä on Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Salmen kyläkunnan kylä.
Se sijoiččou Enäjoven rannal, 46 kilometrin piäs Pitkyrannaspäi.
Täs ruadau keskiškola, kul’tuurutaloi.
Histourii
Se muanitah enzimäzen kerran vuvvennu 1500. Enne kyläs oldih melličät.
Nähtävykset
Kyläs on Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Rahvahan lugumiäry
R R Kategourii: Pitkänrannan piiri
Valentina Mironova
Rodivundu
On rodinuhes Vieljärvel umbikarjalazeh pereheh 30. pakkaskuudu vuvvennu 1970.
Opastundu
Vuvvennu 1987 loppi Vieljärven školan. Vuvvennu 1992 loppi Petroskoin valdivonyliopiston filolougizen tiedokunnan suomen kielen ozaston, kus opastui suomen kieldy da literatuurua.
Ruado
Opastundan jälles kerras tuli ruadoh Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituuttah. Vuvvennu 2011 väitti filolougien kandiduatakse, väitöskirjan teemannu oli anuksenkarjalazes Hiitolas kozičendu-runo. On yhtynyh monih konferensieloih da piästänyh ilmah mondu tiedokirjutustu.On käynnyh Karjalan eri kylih keriämäh rahvahanrunohuttu. On monien Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan projektoin todevuttajannu, niilöin joukos on vahnoin arhiivumaterjualoin digitointi. Nämmien projektoin hantuzis on nähty päivänvälgien Viktor Jevsejevan kerätyn materjualan cd-disku, kudamas on karjalazen rahvahanrunohuon eri žanroi da karjalazien joiguloin disku.
Yhteiskunnallizel alal
Kuuluu Karjalan Rahvahan Liiton halličukseh, on aktiivine liittolaine. On alalline kanzalliskielizien lehtilöin da TV:n da raadivon toimituksien abuniekku. Alalleh kirjuttau karjalankielizeh Oma Mua -lehteh da karjalankielizeh lapsien Kipinä-žurnualah. On yhtynyh monih karjalan kieldy da karjalastu kul’tuurua koskijoih projektoih.
Julgavot
Valentina Mironova. Anuksen karjalazien eeppizet pajot. Petroskoi, 2006. Karjalan tiedokeskuksen Kielen, literatuuran da histourien instituutan arhiivas Valentina Mironova löydi 254 pajuo, niilöis 103 häi pani täh kniigah. Pajot ollah karjalan kielel, on annettu niilöin kiännös ven’an kielele.
L'udmila Ivanova, Valentina Mironova. Kuldazet kukkizet, kaunehet kanazet. Juminkeko, 2014 («Магия поднятия лемби и свадьба в карельской народной культуре»).
Valentina Mironova. Vieljärven čupun fol’klouruperindö. Petroskoi. 2013 (»Фольклорные традиции Ведлозерья»). Kniigas on Vieljärven čupul kirjutettu tekstua: eepisty pajuo, hengellisty runuo, luguu, itkuvirty, častuškua, liiristy pajuo, lapsien rahvahanrunohuttu, arbaitustu, sananpolvie, tarinua da suarnua.
Vuvvennu 2018 Periodika-julguamos on piässyh ilmoih Valentina Mironovan da L´udmila Ivanovan kirju "Dosvadebnaja obr´adnost´ i svadebnii ritual karelov".
Linkit
http://illhportal.krc.karelia.ru/member.php?id=87&plang=r
Kategourii:Karjalazet
Riäčkyhaigari
Riäčkyhaigari (Ardeola ralloides) on haigariloin heimoh kuului lindu.
Al-Khwarizmi
Al-Khwarizmi on keskiaijan IX vuozisuan eräs kuulužimis tiedomiehis, matemuatiekku, tiähtientiijustelii, muantutkii da histouriekku.
Riäčkyhaigari
Karjalankieline nimi
Linnun täs artikkelis käytetty nimi on kiännetty karjalan kieleh suomenkielizes nimespäi rääkkähaikara.
Al-Khwarizmi
Elos
Tieduo tutkijan elokses on säilynyh ylen vähä. Arvatah, ku häi oli roinnuhes Hivas vuvvennu 783. Hänen roindumuannu on Horezm, kudai kuului nygözen Uzbekistuanan da erähih Turkminien mualoih. Tutkijan kuolenduvuvvennu pietäh 850 vuottu.
Tiedoruado
Al-Khwarizmi oli roinnuhes tiijon da kul’tuuran tärgielöinny nosto- da kehitysvuozinnu. Roindumual häi tuttavui indielazeh da gretsielazeh tiedoh, ruadamah Bagduadah tuli jo opastunnuonnu da maltajannu tutkijannu. Sie häi eli da ruadoi enimän omas elokses da halif Al-Mamunan aigah (813-833) oli ”Viizahuon koin” piälikönny. ”Viizahuon kodi” oli kui Tiedoakadeemii, kus ruattih tiedomiehet Siiries, Jegiptas, Persies, Horasanas da Maverannahraspäi. Sit oli suuri kirjasto, kus ruokos oli vahnua kirjutustu, da observatourii. Sit arabien kielele kiännettih monii gretsielazii filosouffizii da tiijollizii ruadoloi. Al-Khwarizmi kyzyttih luadimah instrumentoi muan tilavuksen da piduhuon ymbärysmiäriämizekse. Arvatah, ku vuvvennu 830 Al-Khwarizmi kirjutti enzimäzen tundietun arabielazen traktuatan algebras.
Suavutukset
Al-Khwarizmi enzimäine ezitti algebrua iččenäzenny tiedoalannu liinii- da nellikköuravnenieloin laskendas, luadi nämmien uravnenieloin lajittilun.
Tiähtientiijos tiedomies kirjutti äijy hyviä tutkimustu. Niilöis häi saneli kalenduarois, planietoin sijoittumizen miäriändäs, luadi astrolougizii taulukkoloi, sellitti kuudamazen nägevytty. Muantiijon alal Al-Khwarizmi kirjutti ”Muan kuvuamizen kniigan”. Sit oli muailman kuvuamistu, kartu da tärgielöin kohtien koordinuattoin luvettelo.
A A
Satizenjärvi
Satizenjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Imbilahten kyläkundah.
Järven pinduala on 0,8 km². Järven pindu on 52 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Valgienoja, alahembi vienvirdua myöte se on jo Hämäläzenoja, kudai laskeh Ruogojärveh.
S S S S
Kefiiru
thumb|200px|alt=Kefiiru|Kefiiru
Kefiirua juvvah Ven'al, Valgo-Ven’al, Ukrainas, Kazahstanas, Baltiekkumeren mualois, Germuanies, Uzbekistuanas, Ruočis, Norjas, Vengries, Pol’šas, Izrail’as, Amierikan Yhtysvallois da Avstrualies.
Valmistu kefiirua nevvotah säilyttiä lämbötilal 2-4 °C.
Kefiiru dai muut hapatut maidoeinehet vaikutetah hyvin šuolistoh. Sežo kefiiru nostattau immunitiettua da rauhoittau.
Kefiiran kodimua on El’brusan mäin tyvi.
Kavkazal on olemas äijy starinua kefiiran da sen hapatuksen alguperäs. Ga pidäy sanuo, gu Kavkazal kefiiran valmistamizen retseptu ylen kodvan peitettih da sidä ei tahtottu kerduo nikenele.
Paiči tavallistu kefiirua on sežo fruktukefiiru, kuduadu luajitah ližates juomizeh fruktoi da muarjoi, ezim. abrikoussua, vagoidu da must’oidu.
Kategourii:Karjalan syömizet Kategourii:Juomizet
Vuažjärvi
Vuažjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Pyhärven da Anuksen piirin Kotkatjärven kyläkundien alovehele.
Järven pinduala on 6,9 km², vezibasseinan ala on 51,2 km². Järven pindu on 131,8 metrii korgiembi meren pindua.
Järvi on piduličču. Rannoil on hiekkua da kivie, paikoitellen rannat ollah suodunuot. Järven rannal Anuksen piirin Interpos’olkas ollah Vuažjärven pravoslavnoi miehien manasteri sego Petroskoin da Karjalan jeparhieh kuului Mitrofanan skiittu. Se oli perustettu vuvvennu 1904. Elvytetty vuvvennu 2000.
V V V
Päiväzensistiemu
Päiväzensistiemu on Päiväzen da kaikkien sidä kierdäjien kappalehien kerätty sistiemu. Päiväzensistieman planietat ollah Merkurius, Venus, Mua, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus da Neptunus. Päiväzensistieman ijäkse on suadu n. 4,6 miljardua vuottu. Sežo toizil tiähtilöil on huomattu omii eksoplanietoin kerättylöi planiettusistiemoi.
Aihies muijal
Kategourii:Tiähtitiedo *
Nilmilahti
Se sijaiččou Vienanmeren rannal, Nilmijoven suus.
Rahvahan lugumiäry
N N Kategourii:Louhen piiri
Nirki
Nirki on eländykohtu da samannimine raududorogustancii, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirih. Nirki kuuluu Ladva-Vetkan kyläkundah. Lähimäine eländykohtu on Päžinselgy, kuduassah on 12 kilometrii.
Francii (aineh)
Francii on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu enzimäzen joukon piälimäzeh alajoukkoh da on sijoitannuhes seiččemendeh rivih. Francien noumer on 87, kirjutusmerki on Fr. Francii on radioaktiivine alkalimetallu. Enzimäzenny alguainehen olendas sanoi Dmitrii Mendelejev, vaigu häi sanoi sidä eka-ceziekse. Francien löydi vuonnu 1939 Pariižan Radien instituutan ruadai Margarita Perei (Marguerite Perey). Vuonnu 1946 häi andoi metallale Francii-nimen oman kodimuan Francien kunnivokse.
F F
Selgykajoi
Selgykajoi (Larus fuscus) on lindu.
S S
Oravajärvi
Oravajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1 km². Järven pindu on 78 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Loimolanjoki. Pohjazespäi järveh tulou Oravaoja.
O O O O
Jekimovo
Jekimovo on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.
Se sijaiččou Onieguniemel, Putkozero-järven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Muumimami
thumb|right|Muumimami Naantalin Muumimuailmas. Muumimami on eräs hahmo Muumi-kniigois, kudamat on luadinuh Tove Jansson. Muumimami on Muumipeigoin muamo da Muumitatan akku. Muumimamil on ruskei-valgei junokas peredniekku da mustu sumku. Häi on hyväsydämelline ja tirpačču muamo Muumipeigoile da muile muumitaloin lapsile. Muumimami suuttuu ylen harvah.
Muumimami da Muumitata vastavuttih erähänny štormijannu yönny. Muumimami vähiä vajai uppuou mereh, ga Muumitata pellastau hänet.
Kategourii:Muumit
1905
Ken kuoli sinä vuon
1905
Kelduahven
Kelduahven (Perca flavescens) on pohjasamerikkalaine ahvenluadu.
Kitee
Kitee on suomalaine linnu. thumb|Kiteen vuakuna thumb|Kitee
Histourii
Kitee on perustettu vuvvennu 1631.
Muantiedo
Kitee on sijoitunnuhes Pohjazes Karjalas da sen pinduala on 1 724,41 neliökilometrii. Kiteel eläy 10 842 ristikanzua (31.12.2015).
Linnan ozat
Kiteen linnan ozii on esimerkikse Kytänniemi, Hutsi da Tolosenmäki.
Nähtävykset
Kiteel on äijy nähtävysty, esimerkikse Kiteen elättiparku.
Pogostu
Pogostu on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Puadanen kyläkunnas.
Se sijaiččou Seesjärven päivänlaskurannal.
Kitee
Aihies muijal
Kategourii:Suomen linnat
Pogostu
Kyläs on puukirikkö.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Muumi
thumb|right|Tove Jansson Muumi-kuklazienke vuvvennu 1956.
Muumit (ruočikse: Mumintroll) on suomenruoččilazen kirjuttajan da taidoilijan Tove Janssonan kirjoin piälimäzet urhoit. Muumipeigoit ollah Skandinaavien peigoloin (trolliloin) loittozet ezi-ižät. Hyö ollah valgiet da pyöryžät, heil ollah suuret turvat. Enne muumit elettih rahvahien kodilois päččilöin tagan, kui torillit da koinižändät. Ga aijan aloh höyrylämmitys läs kogonah eisti unohtuksih päčit, da muumiloil pidi mennä eččimäh toizii eländykohtii.
Allus algajen Tove Jansson pani Muumile Ninnettäi-nimen da käytti sen kuvua rounoku embleemannu libo allekirjutuksennu. Ninnettäi oli kaikis Janssonan piirustettulois čomazis da nagrokuvis. Ninnettäi ylen äijäl eruou  muumin myöhembäzes kuvas, häi on äijiä laihembi, hänel on pitky kaidu nenä da korvazet, kuduat ollah gu sarvuot rouno (hänenmoizet ollah muumitgi aijembazis čomazis).
Tundietuimbii muumihahmoloi on Muumipeigoi, kudai eläy omassah muumiperehen kel. Muumipeigoi on piälimäine urhoi. Händy kaikin suvaijah, häi on mielyttäväh luaduh oigei, huolekas, suvaiččou omii vahnembii da dovariššoi. Häi lapsien jyttyöh hyväl mielel lähtöy matkah da vuottau šeikkailuloi. Häi suvaiččou uuttu, tundemattomua, peittoperästy da kummanluadustu. Toiči pienel Muumipeigoil ozutahes, ku aigu hillenöy, mielet kazvetah, ga se kazvau iče Muumipeigoi. Tavan mugah Muumipeigoi on rohkei, ga toiči varuau. Häi hyväl mielel tuttavuu kaikkih, ga Muumimami on huoles sen periä.
Muumiloin huoletoi da mielevy sugu eläy omas kois Muuminotkos, hos erähän aijan hyö elettih majakantalois da teatras. Kummanluaduine mieli on Muumitalois da heijän notkos. Tiä hyvin vastatah jogahistu, tulgah heile hos ken, tiä istutetah stolah, pannah muate, da jätetäh elämäh ”ilmazekse igiä”. ”Muumimami da Muumitata vai pandih uuttu magavosijua da suurendettih syöndystolua”.
Muumit ollah kuviteltut olendot, kuduat eletäh ristikanzoin jyttyöh. Heijän suarnalline unelmu on todevuttua jogapäiväzes elaijas parahimat mahtot, midä on rahvahis. Tavallizen elaijan hyvys, kuduadu hyö tahtottas kaikis enimäl, voibi olla vaigu silloi, konzu jogahizel on valdu olla omannu ičenny, ga niken ei voi duumaija vaigu omua iččie.
Jansson kirjutti ruočin kielel mondu Muumi-kirjua. Häi čomendi omassah kirjat kuvil. Muumi-kirjat oldih enzimäi jullattu ruočikse, sen jälles niidy kiännettih kymmenile toizile kielile. Jumoristizii da hyväntahtozii muumi-kirjoi on kiännetty 43 eri kielele, da niilöin pohjal on luajittu kui kirjoi da sarjukoomiksoi, mugai mul’tfil’mua, interaktiivistu kirjua, mondu ozutelmua dai ouperu.
Enzimäine Muumi-tevos ”Småtrollen och den stora översvämningen” (”Muumit da suuri viennouzu”) oli piässyh ilmah vuvvennu 1945. Tove Janssonan yheksäs kirjutetus Muumi-kirjas kaheksa on kiännetty karjalakse (livvin murdehele) eri aigah.
Muumiloin muailmankuulužuoh ylen äijäl vaikutettih Tove da Lars Janssonan Muumi-sarjukoomiksat, kudamii jullattih vuvves 1954 ezmäi ”The Evening News” -lehtes Londonas da myöhembä 40 muas 20 miljounale lugijale. Muumiloi ylen äijäl suvaijah Japounies.