cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vagoinkarvaine kvartsiittu
Käyttö
On olemas mieli, ku vagoinkarvaine kvartsiittu on hyvä verenpainole, avvuttau nivelien da sivuloin kivistyksih, parandau verdy, kebjendäy ristikanzan oluo siän vaikuttamizes. Ga täs suuri merkičys vikse vie on omaluaduzel väril. Kačahtattos vai sih dai vihjuat sen ainavoluadužuon. V
1113
Ken kuoli sinä vuon
Kategourii:1113
1769
Ken kuoli sinä vuon
1769
Liečehtiedo
Liečehtiedo on tiijollizen tiijon da praktiekallizien metodoin sistiemu, kudaman tarkoituksennu on tunnustua, parandua da estiä voimattomuksii.
L
1770
Ken kuoli sinä vuon
1770
1652
Ken kuoli sinä vuon
1652
1944
Ken rodihes sinä vuon
4. tuhukuudu on roinnuhes Tamara Ščerbakova
Čuuppu
Se sijoittuu Karjalan tazavallan koillizes, Vienanmeren Kandalakšan lahten Čuupansuun rannal. Pos’olkaspäi on 48 km Luohessah.
1944
Ken kuoli sinä vuon
1944
Čuuppu
Histourii
Vuvvennu 1922 ruvettih kaivamah sl’udua da kvarcua.
Ilmasto
Vuvven keskilämbötila on -0,3 °C.
Talovus
Pos’olkas ruadau mečänhoidoala, keskiškola, kul’tuurutaloi.
Nähtävykset
Čuupas on Ven’an vahnimat sl’udukaivoksii. Matvein Korgujevan suarnansanelijan musto- da kodialovehenmuzei. Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal v. 1944 tapettuloin Nevvostoliiton lendäjien kalmu.
Vuvvennu 2010 kirikkö paloi. Kellojallat säilytäh.
Karkijärvi
Karkijärvi on pos’olku, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Segežan piirin Papinkosken kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Karkijärven luodehrannal.
Päivännouzuhpäi on sijoitannuhes valdivolline mečästysvardoičusaloveh.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Segežan piiri
Zazpikaleak
Zazpikaleak on Baskimuan suuriman linnan Bilbon vahnin hieru. Sen baskinkielinen nimi Zazpikaleak merkiččöy "seiččemen uuliččua".
Kinnermy
Kinnermy on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris Vieljärven kyläkunnas.
Piirih, kudamas sijoittuu kylä, rahvahat tuldih elämäh XVI vuozisual. Enzimäzen kerran Kinnermäs muanitah vuonnu 1563. Nygöi kyläs on 17 taloidu. Vahnembat koit rakendettih XVIII vuozisual da XIX vuozisuan allus. Vie kyläs on časounu (Часовня Смоленской Божьей Матери), kudai rakendettih XVIII vuozisual.
Gaikkuavain
Gaikkuavain on ruadobruja gaikkoin, boltoin da toizien čuastiloin kierdämizeh niškoi. Gaikkuavaimes sen yksi huuli on liikkuju. Gaukkiavaimii luajitah teräsravvas.
Kinnermy
Vuonnu 2001 perustettih Kinnermän ystävät –liitto.
Kennermäs ruadau muzei.
1543
Ken kuoli sinä vuon
24. oraskuudu Nikolaus Kopernikus - pol’šalaine tiähtientiijustelii
Gaikkuavain
G G
1620-lugu vuvvet
1620-lugu vuvvet:
Vaassila Kieleväinen
Vaassila Kieleväinen (1755-1840) oli karjalaine runonpajattai.
Kinnermy
Arhitektuuran mustomerkit ollah:
Vaassila Kieleväinen
Häi oli roinnuhes karjalazes pereheh. Vuvvennu 1833 tutkimusmatkan aigah Elias Lönnrot vastai Kieleväizen da kirjoitti äijän eepillistu pajuo da puhiedu, kuduat lizättih myöhembäh Kalevala-eepossah. Vuozinnu 1832-1834 Karjalah toizen tutkimusmatkan aigah Elias Lönnrot kirjoitti: «Häi (Kieleväinen) kerdoi äijän uuttu Väinämözes da toizis hengilois, midä en tiedänyh enne». Vuvvennu 1839 Kieleväzen vastai suomelaine kielentutkii Matthias Castren, kudai huomai runonpajattajan suurdu kuulužuttu. Vuvvennu 1995 Vuonnizes, kus oli Vaassila Kieleväzen kodi, azetettih Vaassilan kivi – nimizen mustopačas runonpajattajile (vestäi Martti Aiha, Suomi). Mustopačas azetettih Karjalan Sivistysseura da Kalevalaseura.
Kinnermy
Kinnermän rahvahan lugumiäry
thumb|280px|right|Časounu Kinnermys. Vuonnu 1905 Kinnermäs eli 117 hengie.
1543
Ken kuoli sinä vuon
1543
Kinnermy
Kinnermän rahvahan lugumiäry
Nygöi kyläs ainos eläy läs viizi hengie, ga kezäl täh tulou äijy matkailijua.
1777
Ken kuoli sinä vuon
1777
Kino
thumb|Vahnanaigaine videokamera Kino on taidehmuodo, kudai on tänäpäi yksi popul'arnolois aijanviettolajilois. Nygymuodoine kino libo fil'mu on kuvas da iänes luajittu audiovizualine medii. Kuvah suahah lekkumizen il'l'uuzii, ku pikoivähäzel toine toizes eruojua kuvua vaihtetah sumbah, tavan mugah 24 kerdua sekundas.
Ligakuu
Ligakuu on vuvven kymmenes kuu. Sidä enne on syvyskuu da sen jälles tulou kylmykuu.
Kino
K
Ligakuu
Kategourii:Kuut
Mika Waltari
200px|thumb|Mika Waltari vuvvennu 1935.
Mika Toimi Waltari (19. syvyskuudu 1908 Helsinki – 26. elokuudu 1979 Helsinki) oli suuri suomelaine kirjuttai. Waltari oli ylen produktivnoi kirjuttai: häi on piästänyh ilmah romuanoi, runoloi, novelloi, suarnoi, näytelmii, raadivospektakliloi, propagandumaterjualua, kriitiekkoi, elokuvakäzikirjutuksii da matkukerdomuksii.
Tuotando
Mika Waltarin enzimmäine ilmah piästetty tevos oli Jumalaa paossa vuvvennu 1925, da viimezet tekstat häi saneli Ihmisen ääni -sarjas jullattuh tevokseh vuvvennu 1978. Hänen tevoksis ollah otettu uuzii painoksii jatkuvah.
Romuanat
Waltarin suavutusaskel tapahtui, konzu häi kirjutti tevoksen Suuri illusioni.
Näytelmät
Mika Waltari kirjutti läs kolmekymmendy näytelmiä. Erähät oldih suurien romuanoin eziruoduo - ezimerkikse Sinuhe Egyptiläizen kel samah aigukaudeh sijoittui Akhnaton, auringosta syntynyt (1936). Erähät näytelmät oldih poliittizii. Ezimerkikse Yö yli Euroopan (1934) kerdou aijan poliittizis idejois. Äijät kebjiet näytelmät (ezimerkikse Kuriton sukupolvi (1936), Gabriel, tule takaisin (1945), Noita palaa elämään (1946) da Huhtikuu tulee (1949)) tundietah nygöi fil’moinnugi. Waltarin kirjutettulois näytelmis on myöhembäh piästetty ilmah kerävys Mika Waltarin näytelmät (1999). .
Elokuvakäzikirjutukset
Waltari oli ahker elokuvakäzikirjuttai. Kiistämättäh tunnettuvin hänen käzikirjuttamis elokuvis on T. J. Särkän režissiiruitu Kulkurin valssi (1941).
Runot
Konzu Waltari oli nuori, häi kirjutti äijy runoloi. Ezmäi häi duumaičči, što häi ongi enne muudu runoilii. Waltarin enzimäzet runot piästih ilmah Nuoren Voiman Liiton antolougies Nuoret runoilijat vuvvennu 1926. Nämmis runolois Waltari käytti nimie Kristian Korppi. Sen jälgeh piästih ilmah runokerävykset Sinun ristisi juuret (1927), Muukalaislegioona (1929) da Valtatie (1928), jälgimäine yhtes Olavi Laurin (Olavi Paavolainen) kel. Myöhembäh Waltarin runoloi piäzi ilmah kerävyksis Runoja 1925-1945 da Pöytälaatikko. .
Lähtiet
W W
Araba
Araba on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Sen piälinnu on Gasteiz.
Kategourii:Baskimua
Okt'abr'skaja
Okt'abr'skaja on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkundah.
Puudogassah on 34 kilometrii. Kylä on sijoitannuhes Kupeckoin järven päivänlaskurannal. Rinnal on М18 Kola-avtodorogu (Moskovu — Murmansku).
Kyläs on säilynyh puolekse lahonnuh časounu. Se oli nostettu XIX-vuozisuan lopus.
1649
Ken kuoli sinä vuon
1649
Okt'abr'skaja
Rahvahan lugumiäry
O O Kategourii: Puudogan piiri
Meččymandžoi
Meččymandžoi (lat. Fragária) on monivuodehine heinykazvi, kudai kuuluu Rouzovien pereheh. Kazvau meččyaholoil, ei sagielois havvumečis, tuhjožikkolois, ojien rannoil, meččydorogoin reunoil.
Ulgonägö
Meččymandžoin tuhjoine on läs 30 sentii korgevuttu. Se kukkiu oraskuul-kezäkuul. Meččymandžoin kukkazet ollah valgiet. Marjat kypsetäh kezäkuul-heinykuul da ollah ruskiedu värii.
Käyttö
Meččymandžois keitetäh varen’n'ua da käytetäh sidä tervehytty parandajes.
Tervehyöle hyvä
Tervehytty parandajes käytetäh meččymandžoin marjoi da lehtii. Marjois on askorbiinukislottua, karotinua, vähäine B vitamiinua, dubil’noiduainehtu, ravvan, kal’tsien suolua, margantsua, vaskii, hromua. Lehtilöis on C vitamiinua, dubil’noidu ainehtu.
Piihtet
Piihtet on raudusepän ruadobruja, kudaman vuoh pannah piihtih trubii da erumuodozii čuastiloi. Niilöis on yksi libo kaksi puarua koveropindua čuastiloin piihtih panendah niškoi da niilöin kierrändäh niškoi. P P
Meččymandžoi
Tervehyöle hyvä
Kategourii:Kazvimuailmu
Mokšan kieli
Mokšan kieli (mokšan kieleh мокшень кяль) on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkuoh kuului volgalaine (mordvalaine) kieli.
Lähtehet
Kategourii:Suomelas-ugrilazet kielet Kategourii:Mordouvii
Fosforu
Fosforu Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on viijendentostu joukon kolmanden periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 15. Tädä alguainehtu merkitäh P. Sidä on äijy muankuores. Merivies fosforua on 0,07 mg/l. Se ei lövvy välläs muvvos. Sen avul roihes läs 190 minerualua, ezim. apatittu, fosforittu dmi.
Histourii
Fosforan löydi gamburgalaine alhiimiekku Hennig Brand vuonnu 1669. Muga kui muutgi alhiimiekat Brand tahtoi löydiä filosoufien kiven, ga sai pilkettäjän ainehen (vahannägöine aineh, kudai paloi ylen kirkasti da pilketti pimies). Brand kuččui tämän ainehen ”hosphorus mirabilis” (lat. čuvvonluadii tulen kandai). Brandan löydö oli uvven alguainehen enzimäine löydö antiekan aijan algajen.
Tiikši
Tiikši (Тикша) on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al.
Se kuuluu Liedmajärven kyläkundah.
Nygyine pos’olku ruvettih rakendamah 1930-luvul.
Pos’olkas 2000-luvun allus rakendettih časounu. Tiä ruadau feršalipunktu, kul’tuurutaloi, kirjasto, poštu, leibypastamo, škola, lapsienpäivykodi, mečänhoidoala, torputalovuslaitos, 6 laukkua.
1799
Ken kuoli sinä vuon
1799
Môr Hafren
Môr Hafren (kymrikse), Mor Havren (kornikse) libo Bristol Channel (angliekse) on meri Suvi-Kymrinmuan da Anglien välis. Suuren-Britanien suaren kaikis pitkembi jogi Afon Hafren laskou sih.
Kategourii:Kymrinmua Kategourii:Anglii
2. syvyskuudu
2. syvyskuudu — 245. vuvven päivy (246. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 120 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
-09-2
1648
Ken kuoli sinä vuon
1648
Muinaine Jegiptu
alt=Muinaine Jegiptu kartal.|pienoiskuva|Muinaine Jegiptu kartal. Muinaine Jegiptu oli muinaine sivilizatsii koillizes Afriekus, alovehil kus nygöi on Jegiptu da Sudan. Se oli olemas nečilleh vuozinnu 3150–30 eaa. da läis kogo sen aijan sidä haldivoičči halliččijat kudamii kučuttih nimel "faraon". Heijän niškoi srojittih piramidu haudoi, kudamih pandih sydämeh ezinehii, kirjutuksii da čomenduksii. Niilöin täh muinaine kul'tuuru tutah ylen hyvin. Tiijonala, kus tutkitah muinastu Jegiptua, on jegiptolougii. Suurin da tundietuin jegiptalazis piramidois on Kheopsan piramidu.
Muinazen Jegiptan menestysty on sellitetty sil, ku se sijaiči Niilan varrel. Joven varren meheväs muas kazvoi hyvin vil'l'at, da se oli tärgei liikendehväyly. alt=Muinazen Jegiptan taiduo.|pienoiskuva|364x364px|Muinazen Jegiptan taiduo.
Nimi
Muinazet jegiptalazet kučuttih heijän omua muadu nimel kemet "mustu mua". Se tarkoitti alovehii, kus kazvoi vil'l'u. Elotoi tagamua da tundematoi aloveh oli deshret "ruskei mua". Omua iččie hyö kučuttih nimel remet-en-kemet, "mustan muan rahvas".
Lähtehet
Kategourii:Histouriellizet valdivot
Pojasjärvi
Pojasjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,3 km², vezibasseinan ala on 117 km². Järven pindu on 154,8 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi virduau Pojasjoki, kudai tulou Kyläjärvespäi da laskeh Aittojogeh.
P P P P
Alžir (linnu)
Alžir on samannimizen valdivon piälinnu da suurin linnu. Sen nimi aruabien kielel merkiččöy ”suaret” -sanua. Enne linnan rinnal oli 4 suardu, kudamis tuli manderen oza vuvves 1525 algajen. Alžir on perustettu vuonnu 944.
A A
Rodos
thumb|Vahnua Kemiros-linnan jiännösty.
Rodos on Egeiskoin meren da kaiken Gretsien nelländekse suurin suari. Sen pinduala on 1400 neliökilometrii. Suari on 77 kilometrii piduhuttu da 37 kilometrii levevytty. Rodos on kuulužimii turistukohtii.
Rahvahan lugu
Suarel eläy 117 000 hengie. Joga vuottu suarele kävyy 2 miljounua turistua.
Ilmu
Pakkaskuul-kevätkuul Rodosal on 16 gruadussii lämmiä da heinykuul-elokuul – 28-34 gruadussii, vezi täl aigua on 23-25 gruadussii lämmiä. Puolivuottu suarel on putin kezä. Turistua rubieu tulemah oraskuul da hyö heitetäh käyndän ligakuul. Silloi meri vilustuu, kezoidu kylbie sit ei sua.
Meret
Sen randoi huuhtelou kaksi merdy: Egeiskoi da Välimeri. Enzimäine – päivänlaskupuolespäi, toine – päivännouzupuoles. Egeiskoi on bauhuju, ualdoloilleh da ylen čoma kaččuo. Välimeri vastukarai on rauhažu, sen pindu on silei, zirkalo rouno. Sit on hyvä kylbie kezoidu.
Transportu
Rodosal on yksi aeroportu, kolme meriportua da ei ole ni yhty raududoroguazemua.
Rodos ei ole suuri suari, sit ymbäri voibi ajua päiväs. Rodosal ottua vuograh mašin suau joga kohtas, ku mašinoin vuogrulaitoksii on äijy. Autobusat yhtes kohtaspäi toizeh sežo kävväh puaksuh.
Rodosan piälinnu
Rodosan linnu on suaren piälinnu. Sit on kaksi merdy, kaksi meren randua. Piälinnas on äijy huogavundukohtua, restoruanua, tavernua, diskotiekkua, laukkua. Rodosan linnas on vahnu linnoitus.
Piän elätändy
Toizekse, Rodos on muanruadajien suari. Suarel kazvatetah omua ouveššii da fruktua. Niilöin kazvattamizeh niškoi suarel on hyvä ilmu dai ylen hyvät muat, sendäh erähii kazvoksii otetah kai kaksi kerdua vuvves. Apelsiinat kypsetäh kaksi kerdua vuvves. Oliivoi, kudamii suarel kazvau äijy, kerätäh vaiku kerran vuvves.
Nähtävykset
Prasonisi-kohtas yhtytäh da, kui sanotah suarel, ”ukkavutah” kaksi merdy: Egeiskoi da Välimeri.
Rodosal on äijy pyhiä kohtua, kirikkyö da časounua.
12. talvikuudu
12. talvikuudu - 346. vuvven päivy (347. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 19 päiviä.
Rodos
Rahvas
Gretsien rahvas ollah uskovazet da novvetah kirikkökalenduarua. Školis lapsile opastetah uskonduo. Gretsien rahvas ollah hyväntahtozet, pahua mieldy vähä konzu pietäh. Ei oteta piäh pahua, eigo ni kiirehtetä nikonzu.
12. talvikuudu
Ken kuoli sinä piän
T
Rodos
Rahvas
R
Tiurula
Tiurula on Karjalan tazavallan Lahdenpohjan piirin Hiitolan kyläkunnan pos’olku.
Se sijoittuu Luadogan luodehozas lahten rannal.
Selma Lagerlöf
Sel´ma Ottilija Loviza Lagerl´of (20. kylmykuudu 1858, Morbakka, Vermland, Ruočči - 16. kevätkuudu 1940 sai nimen) – enzimäine Ruočin kirjuttai literatulnoin Noubelin palkindon. 1909 häi oli kolmas, kudai sai Noubelin palkindon jälles Marii Kyri da Berti Zutner.
Tiurula
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Selma Lagerlöf
Piäkirjutuksennu Sel´man Lagetlöf kogomuale pietäh suarnallistu kniigua”Kummalline matkastus Nil´sa Hol´gerssona Ruočin muadu myö.
Enzimäi oli mietity luadie moine opastuskniigu,demokrutoin pedagokikan mugah. Kniigas pideli kerduo lapsil hyväsydämellizil kerdomuksil Ruoččih näh: muantiedoloih, historieh da legendoi kuultuuran tradiciloih näh.
Hänen kniigan hyvys levii kogomuailmua myöte, ei vaiku Ruočis.
1907 vuvvel kirjuttai Logerlöf oli vallittu parahannu Upsal´skoin universitietan doktorannu. 1914 vuvvel häi tuli Ruočin akadiemen tiedospecialistakse.
L Kategourii:Ruočči
Harjukoskelo
Harjukoskelo (Lophodytes cucullatus, enne Mergus cucullatus) on lindu.
Vladimir Sevastjanovič Stepanov
Vladimir Sevastjanovič Stepanov (roindupäivy 21. kevätkuudu 1927) on nevvostolaine valdivonvallas da puolovehes ruadanuh, diplomuattu, ylimiäräine da täyzivaldaine poslu.
Harjukoskelo
H
Vladimir Sevastjanovič Stepanov
Eloskerdu
On roinnuhes Kondupohjan piirin Kavgoran kyläh. Kanzua myöte on karjalaine. Hänen tuattah ruadoi puutevolližuon alal da oli Ižänmuallizel voinal, oli Kondupohjan mehaniziiruitun meččyruadokeskuksen da Rugajärven lespronhouzan piälikkö.
Školavuozinnu Stepanov opastui Kondupohjas, Rugajärves, Tikšas, evakon aigah – Komis, sit Petroskois vuvvennu 1945 loppi školan. Vuvvennu 1950 loppi Moskovan valdivollizen rahvahankeskezien välilöin ylipoiston, kudai kuului Nevvostoliiton Ulgoazieloin ministerstvah, da tuli ruadamah Karjalah.
Oli pandu Kul’tuuran da tiijonandolaitoksien ruaduo kaččojan komitietan Luvendoloin b’uron keskuksen piälikökse, kudai ruadoi Karjal-Suomelazen nevvostotazavallan Ministroin nevvoston tyves.
Vuozinnu 1955-58 oli Kondupohjan piirin Leninskii put’ -kolhozan piälikkö.
Vuvvennu 1961 loppi Yhteiskundutiedoloin akadeemien, kudai ruadoi Kommunistoin puolovehen keskuskomitietan tyves. On histourien kandiduattu.
1963-1970 oli Nevvostoliiton posol’stvan nevvonandai Suomes. Vladimir Stepanoval on suuri merkičys Kostamuksen rikastamokombinuatan da Kostamuksen linnan nostamizes Suomen da suomelazien laitoksienke yhtes. Häi oli tämän suuren da ainavoluaduzen kanzoinvälizen projektan erähänny alguhpanijois da kaiken aigua aktiivizesti yhtyi sih. 1979-1984 oli Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan Ministroin nevvoston piälikön enzimäine sijahine.
Pakkaskuu-sulakuu 1984 oli Kommunistoin puolovehen Karjalan komitietan sekretari.
Oli Nevvostoliiton Korgeviman nevvoston 11. kučundukerähmön deputuattu (1984-1989), Kommunistoin puolovehen XXV da XXVII kerähmön deleguattu. Vuozinnu 1986-1990 oli Nevvostoliiton kommunistoin puolovehen keskuskomitietaan jäsen.
Tänäpäi eläy Moskovas.
S S
Baskin kieli
thumb|Baskumua Ispanien da Francien alovehel. thumb|Baskin murdehet Baskumuan kartal.
Baski (omakieline nimi euskara) on kieli, kudamua paistah baskit. Sidä paistah Baskimuas, kudai jagavuu Ispanien da Frantsien valdivoloin alovehile. Baskin kieli ei ole suguu ni yhtele toizele kielele, da sendäh sidä kučutah izoluattukielekse. Se on ainavo Päivänlasku-Jevroupan kieli, kudai ei kuulu indojevrouppalazih kielih. Baski voibi olla jälgimäine eloh jiännyh kieli Päivänlasku-Jevroupas enne indojevrouppalazien kielien leviendiä paistus kielijoukos.
Kategourii:Kielet
Aleksandra Aniskina
Aleksandra Aniskina (Александра Анискина) on Karjalan Kanzallizen teatran akt'ouru. Häi ruadau teatras jo piäl seiččie vuottu. Aleksandra on roinnuhes 3. tuhukuudu.
Opastundu
Aleksandra piäzi opastumah Karjalan Kul’tuurukolledžah vuvvennu 2006. Sinä vuon Kul’tuurukolledžah otetah opastumah nuordu Kanzallizeh teatrah niškoi. Akt'oran diplomuspektaklinnu oli ”Hädä hellän syväimen periä”, kuduadu ozutetah nygöigi.
Ruado
Paiči sidä Sandran iändy suau kuulta Russkoje radio -stansiel. Neidine ruadau ruadivol jo läs kymmendy vuottu. Enne sidä häi ruadoi Karjalan ruadivos da Junost’-ruadivostansiel.
Joudaval aigua Sandra vedäy eriluaduzii pruazniekkoi da pidoloi. Neidine vedi moizii suurii pidoloi, kui linnan päivy, tazavallan päivy, Olimpiuadantulen estafiettu, Ruočin kul’tuuran päivät da toizii.
Aleksandra Aniskinan roulit
Kategourii:Karjalaine kul'tuuru
Vahjärvi
Vahjärvi on Kotkatjärven voulostih kuului kylä Anuksen piiris Karjalan tazavallas.
Tieduo kyläs
Kylä on sijoitunnuhes Vahjärven päivännouzupuolizel rannikol.
Huomivot
Vahjärvi on hyvä kalastus- da mečästyskohtu. Järven rannal jo mondu vuottu ruadau Lesnoje ozero -nimine mökkifirmu.
V V V
Karnisjärvi
Karnisjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Mujehjärven piirin Rugarven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 3 km², vezibasseinan ala on 15,4 km². Järven pindu on 129,9 metrii korgiembi meren pindua.
Nikolaus Kopernikus
Nikolaus Kopernikus (pols. Mikołaj Kopernik, germ. Niklas Koppernigk, ; 19. tuhukuudu 1473, Torun’ - 24. oraskuudu 1543, Frombork) oli pol’šalaine tiähtientiijustelii, matemuatiekku, konehmuasteri, ekonomistu. Händy tundietah muailman geliotsentrizen sistieman kirjuttajannu, kudai rodih enzimäzen tiedorevol’utsien allunnu.
18. elokuudu
Ken kuoli sinä piän
E
Nikolaus Kopernikus
Rodivundu
Kopernikus rodivui kauppumiehien pereheh Torun’as da aijoi jäi orboikse. Händy kazvatti diädö muaman puoles. Paiči Nikolausua, perehes oli vie kolme lastu. Vie tässäh kiistelläh tutkijan kanzas. Kopernikusan muamah oli nemsu, tuatan kanzua ei tietä. Tietois on vaiku se, ku häi oli rodivunnuh Krakovah. Kopernikushäi kirjutti latinakse libo nemsoin kielel, ni yhty hänen kirjutettuu dokumentua pol’šan kielel ei löytty.
Karnisjärvi
Järven lahtespäi vezi piäzöy Jousijärveh, sit läbi virduau Ondajogi, kudai laskeh Ala-Uikujogeh.
K K K K
Nikolaus Kopernikus
Opastundu
Vuvvennu 1491 Kopernikus piäzi opastumah Krakovan yliopistoh, kus opastui rakkahal matemuatiekkua, liečetieduo da jumalansanua, yhtelläh enimälleh händy kiinnosti tiähtientiedo. Yliopiston loppiettuu häi ei suannuh nimittumua tiedoarvonimie, sendäh perehes piätettih, ku häi jatkau jumalansanan opastundua. Vuvvennu 1497 Kopernikus ajoi Itualieh da piäzi opastumah Bolonskoih yliopistoh. Sie paiči jumalansanua, oigevustieduo da muinaskielii, hänel oli mahto tutkie tiähtientieduo. Vuvvennu 1500 häi lähti iäre yliopistospäi, muga ei ni suannuh diplomua da ajoi Riimah. Sit ajoi Paduanskoih yliopistoh, kus jatkoi liečetiijon opastundua. Vuvvennu 1503 häi loppi opastundan, sai diploman da kanounizen oigevuon douhturin arvonimen.
Tiedoruado
Jo 1500 vuozien aigah uuzi tiähtien sistiemu selgieh oli mieles tutkijal. Häi rubei kirjuttamah kniigua, kudamas uudeh luaduh sellitti muailmua. Tutkijan piälimäine ruado oli Taivahallizien objektoin liikundas -tutkimus, kudamua häi kirjutti läs 40 vuottu. Se oli painettu Nyrnbergas vuvvennu 1543.
Muudu ruaduo
Kopernikus paiči tutkimuksii ruadoi muudugi ruaduo. Hänen projektan mugah Pol’šas otettih käyttöh uuzi raududengoin sistiemu, Frombork-linnas häi rakendi gidromašinan, kudai andoi vetty kaikkih kodiloih. Liäkärinny olles häi vuvvennu 1519 oli kulgijan ruttotavvin vastustamizen ruadolois.
Uskela
Uskela on vahnu karjalaine kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Muantiedo
Se sijaiččou Muujärven pohjasrannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1926 kyläs eli 214 hengie, 97% rahvastu oli karjalazii. 1930-luvul kyläs oli läs 50 taloidu da 200 hengie.
Vuvvennu 1998 kyläs eli 2 hengie, vuvvennu 2002 – 4 hengie, kaikin ollah karjalazet.
13. talvikuudu
13. talvikuudu - 347. vuvven päivy (348. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 18 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
T
Keldusieni
Keldusieni on kieldusienien roduu. Se on syödävy sieni.
Gipuzkoa
Gipuzkoa on yksi Baskimuan seiččemes muakunnas. Sen piälinnu on Donostia.
Kategourii:Baskimua
Keldusieni
Syväinpuoli
Keldusienes on äijy vitamiinua, semmite tsinkua, da muudu tervehyöle hyviä ainehtu. Sienes on moizii ainehii, kudamat hävitetäh märgytaudiloin tuojii. Sidä paiči keldusienen syöndy on hyvä syöjien hävitändäs. Se on hyvä nägöh niškoi, kuivale ihole da rungan märgykalvoloile.
Valmistamine
Keldusiendy keitetäh, suolatah, marinuijah. Semmite magei keldusieni on žuaritunnu. Keldusienes keitetäh rokkua, ližätäh sidä soussih da käytetäh sidä syväimenny.
K
Mjanmar
Mjanmaran liiton tazavaldu libo Mjanmar (sežo Birma) on valdivo Liideh-Azies. Se sijaiččou Indokitai-niemimuan päivänlaskupuolizes ozas. Päivänlaskus Mjanmar rajoittuu Indienke da Bangladešanke, koillizes Kitainke, päivännouzus Laosanke da liidehes Thaimuanke. Viralline kieli on birmanien kieli. Mjanmaran piälinnu on Neipjido. Muan pinduala on 678 500 km². Rahvahan lugumiäry on 55 167 330 hengie.
M M
Molduavii
250px|right|thumb|Molduavii
Molduavii (mold. da rum. Moldova) on Liideh-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Molduavien tazavaldu. Se rajoittuu Ukrainanke da Rumiinienke. Molduavien pinduala on 33  846 km². Vuonna 2014 rahvahan lugumiäry oli 2 913 381 hengie, vuonna 2015 – 3 555 200 hengie (1.01.2015). Se on 118. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 135. sijal pindualan mugah. Se on syväinmuavaldivo (se ei ole meren rannal).
Molduavien piälinnu on Kišin’ov. Valdivolline kieli on ruminskoi (monilois virrallizis dokumentois, ezim. peruszakonan takstas, on kirjutettu ”molduavien kieli”).
Läs 93% rahvastu on pravosluavizii (v. 2004).
M M
Vahvajärvi
Vahvajärvi on Lounas-Karjalan järvi Sortavalan piiris.
Se kuuluu Jänisjoven alah. Tämä jogi laskeh Luadogah. Järven pinduala on 11,6 km². Sen piduhus – 6,7 km, levevys – läs 3 km, randuviivan piduhus – 24 km. Sen keskisyvys on 7 m, syvin kohtu on 23,5 m.
Järvespäi ottau allun Vahvaoja, kudai virduau Ruokolambeh da sit Jänisjärveh.
Järves on riäpöidy, kuor’oidu, särgii, ahvendu, haugii, matikkua, kiiškoidu da säyniä.
V V V V
14. talvikuudu
14. talvikuudu - 348. vuvven päivy (349. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 17 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
T
Eileen Beasley
Eileen Beasley (1921-2012) oli kymrin kielen aktivistu. Parahiten händy mustetah siidy, ku häi da hänen ukko kieldävyttih vuvvel 1952 maksamas nalogua sendäh, ku bumuagu ei olluh kirjutettu kymrikse, eigo hyö suadu kymrinkielisty bumuagua, hos pakittih sidä. Hyö jovvuttih suvvon edeh enämbi kymmendy kerdua da hyö mollembat vuajittih, ku suuduo pidäs pidiä heile kymrikse. Virranomazet viedih kolme kerdua heijän koispäi kamsut, kudamat oldih äijäl kallehembat migu nalogu, kudaman maksandas hyö oldih kieldävytty. Kaheksa vuottu myöhembi libo vuvvel 1960 hyö jälgimäi suadih bumuagu kaksikielizenny.
Lähtiet
http://archif.cymdeithas.org/2006/06/05/anrhydeddu_eileen_beasley_yng_ngwyl_fawr_cymdeithas_yr_iaith.html
Kategourii:Kymrinmua
Burakovo
Burakovo on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkundah. Puudogassah on 34 kilometrii.
Kylä on sijoitannuhes Kupeckoin järven päivännouzurannal.
Vuvven 1917 vallankumovuksessah kyläs oli kaksi kirikkyö: Pyhän Jyrrin kezäkirikkö da Pokrovan talvikirikkö, ruadoi kirikköškola. Kiriköt salvattih vuozinnu 1930. Pokrovan kirikös jiädih vai kivet. Iče kirikkö oli nostettu XIX-vuozisuan puolivälis.
Rahvahan lugumiäry
B B Kategourii: Puudogan piiri
Bel'gii
Pohjazes se rajoittuu Gollandienke, päivännouzus – Germuanienke, liidehes – L’uksemburganke, suves da päivänlaskus – Frantsienke, luodehes – Pohjanmerenke.
Beliz
Beliz on valdivo KeskiAmerikas. 1973 vuvvessah sen nimi oli Britanian Gonduras. Rajat: pohjas on Meksikkku, päivänlaskus on Gvatemala. Päivännouzus on Kariban meri. Valdivon pinduala on 22 966 km², rahvahan lugumiäry on 308 000 hengie (2009). Piälinnu on Bel'mopan.
B B
Bel'gii
Kategourii:Jevroupan muat
Gŵyr
Kategourii:Kymrinmua
Pohjassaamen kieli
Pohjassaamen kieli (davvisámegiella) on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkoh kuului saamilaine kieli. Sitä puhutah Ruoŧŧas (Ruoččis).
Toinargi
Toinargi (, вторник) on nedälin toine päivy da argipäivy.
Monako
250px|right|thumb|Monako
Monakon ruhtinaskundu on Suvi-Jevroupan pieni valdivo, kudai sijoittuu Liguran meren rannal. Se rajoittuu Frantsienke. Frantsii johtau Monakon ulgopoliitiekkua, ruhtinaskunnal Frantsienke on tulli- da den’guliitto da vie monet Frantsien zakonat ollah käytös Monakos.
Monako on muailman yksi pienimis mualois. Ruhtinaskundu on kaikile tiettävy, sendäh gu Monte-Karlos on kazino da vie täs muas piettih Formula-1-čempionuattu (Monakon Gran-pri).
as
Pigajärvi
Pigajärvi on järvi, kuduas läbi vezi ei piäze, järvi on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Koverin kyläkundah.
Järven pinduala on 0,8 km². Järven pindu on 29,9 metrii korgiembi meren pindua.
P P P P
18. heinykuudu
18. heinykuudu - 199. vuvven päivy (200. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 166 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
H
Suikujärvi
Suikujärvi on vahnu kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Se kuuluu Sosnovetsan kyläkundah.
Kylä on histourien da kul’tuuran mustomerki, histourien poselenii.
Kylläl karjalakse paista
Kylläl karjalakse paista... on Valentina Libertsovan runokogomus, kudai piäzi ilmoih Periodika-julguamos.
Kniigan histourii
Tämä kniigu voitti käzikirjutuksien kilvas da oli painettu Karjalan tazavallan b’udžietan varoil. Se kniigu piäzi ilmoih vuvven 2015 lopus.
Kniigan syväindö
Kylläl karjalakse paista... -kniigas ollah kui Valentina Libertsovan kirjutetut runot, mugagi hänen kiännökset. Kiännetyt ollah Marina Tsvetajevan, Larisa Rubal’skajan, Valentin Berestovan runot.
Kaikkiedah kirjas on seiččie ozua – karjalazet, Karjal da karjalan kieli, vuvven ajat, oman kylän da karjalan luonnon suvaiččemine da kiännetyt runot.
Kniigas on 112 sivuu. Sen formuattu on 60x84/16.
Linkit
https://web.archive.org/web/20170116194339/http://omamua.ru/issues/2016/noumeru_3/kaikes_rakkahembal_kirjutan_luonnos/ http://rkperiodika.ru/knigi/product/view/4/299
Kategourii:Karjalan kirjalližus
Oman
Oman (عُمان) on valdivo Ezi-Azies. Se sijaiččou Arabien niemimuan liidehes.Oman rajoittuu Saudi Arabienke, Arabien Emiruatanke da Jemenanke. Merel se rajoittuu Aravien merenke da Omanan lahtenke. Omanan piälinnu on Maskat. Virralline kieli on aruabien kieli. Muan pinduala on 309 500 km м². Omanan rahvahan lugumiäry on 4 298 320 hengie.
Oma Mua
thumb|Oma Mua -lehten n:o 41 (26.10.2016)
Lehten haldivoiččijoikse roittihes Karjalan tazavallan Zakonoinhyväksyndykerähmö, Karjalan tazavallan halličus, Karjalan Rahvahan Liitto da Periodika-julguamo.
Lehten piätoimittajannu on Ol'ga Melentjeva.
Histourii
Oma Mua -lehten enzimäzekse piätoimittajakse oli pandu žurnalistu livvinkarjalaine kielentutkii Viktor Makarov, karjalankielizen sanakirjan luadijan Grigorii Makarovan poigu. Vuvven peräs, vuvvennu 1991 “Oman Muan” piätoimittajakse tuli kalevalalaine Vladimir Kettunen, hyvin tundiettu lehtentoimittai, kudai enne sidä ruadoi “Karjalan Sanomis”. Toimituksen enzimäzii ruadajii oldih Vera Hämäläinen, Valentina Kiuru, L’ubov’ Arefjeva (Baltazar), Viktor Trošev.
Lehten keskimäine painosmiäry silloi oli puolitostu-kaksi tuhattu palua. Sidä sai ostua da tilata vaigu Karjalas. Silloi karjalankieline lehti oli nellisivuine.
thumb|Oma Mua -lehten erähät noumerat
Aijan aloh lehti muutui ulgonpäi dai syväinpuoles, rodih suurembakse da sangiembakse, toimitukseh tuli ruadoh uuttu toimittajua endizien sijah. “Omas Muas” omal aijal ruattih Larisa Nikitina, Raisa Remšujeva, Ol’ga Ogneva, Valentina Mironova, Marina Mihailova, Nina Mihailova, Vladimir Romanov, Mihail Kallijev, Pavel Mihailov, Marina Viglijeva, Natalja Antropova, Jelena Migunova, Natalja Sinitskaja.
Tänäpäi ”Oma Mua” on kaksitostusivuhine lehti karjalan kielen kahtel murdehel – livvikse da vienakse. Silloi-toiči lehtes suau lugie kirjutustu tverinkarjalakse, suvikarjalakse da aniharvah lyydikse. Lehtel on oma saitu, omat sivut VKontaktes da Facebookas. Lehten lugijua eläy ymbäri muailmua: Karjalas da Ven’al, Suomes, Ruočis, Eestis, Valgoven’al. Lehten painosmiäry on 500 palua. Sen ližäkse on lehten pdf-versien tiluajua da lugijua. Piätoimittajannu on Ol’ga Melentjeva.
Linkit
O O O
18. kezäkuudu
18. kezäkuudu - 169. vuvven päivy (170. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 196 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Onežski
Onežski on Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkunnan pos’olku.
Liha
thumb|Lihalaukku
1866
Ken kuoli sinä vuon
1866
Reijo Pajamo
Reijo Pajamo on filosoufien douhturi, perindöllizen muuzikkukul’tuuran tutkii. Reijo Pajamo piästi ilmah kirjan ”Sortavala, Laatokan laulava kaupunki”. Häi oli niilöin joukos, ken kehoitti ruveta pidämäh uvvessah Sortavalan pajopruazniekkua.
Liha
Liha on elätin luurangon lihasto razvanke da luunke (liha luul) libo ilmai luudu (luutoi liha).
Onežski
Se sijoiččou piirin päivänlaskus, Šalica-jovel. Lähimäine kylä on Avdejevo, kudai sijoittuu 8 kilometrin piäs koillizeh. Puudogassah on 60 km.
Liha
Toiči lihakse sanotah erähien elättilöin sydämyksii - kieliöi, maksoi, počkii, aivoloi, syväimii, diafragmoi imi. Tavan mugah lihua käytetäh syömizenny.
Sana "liha" monis kul'tuurilois ei merkiče kaloin da merielättilöin lihua.
Suurin vuitti lihua, kuduadu rahvas syvväh, valmistetah žiivattufermoil. Syvvähgi tostu lihua (suurii da pienii meččyelattilöi, reptilieloi, amfiibieloi da muudu).
Lihan syömisarvo
Suurin vuitti lihua on lihaksii, kudualois on nestetty (73-77%), proteinua (18-21%), lipidua (1-3%), ekstraktiivistu ainehtu (1,7-2% azotanke, 0,9-1,2% ilmai azottua), minerualuainehtu (0,8-1,0%). Paiči lihaksii lihah kuuluu yhtistäi, razvu da hermokas kuvostu. Ristikanzan syömizes liha on fosforan piäalgulähtö. Lihanke ristikanzan organizmah tullah mikroelementoi da vitamiinoi.
Lihan valmistamine
Kaikkiedah muailmas valmistetah läs 53-54 miljonua tonnua lihua vuvves. Muailmas valmistetah läs 33,2 kiluo lihua vuvves yhteh ristikanzah näh. Jevroupas yhteh ristikanzah näh valmistetah läs 83,5 kiluo vuvves, Kitais - 29,4 kiluo, Danies - 326,9 kiluo, Bel'gies - 144,2 kiluo. Enimyölleh valmistetah počinlihua, läs 39,1%. Toizel kohtal - siibikarjanliha - 29,3%, sit lehmänliha - 25,0%, lambahanliha - 4,8%, toizet lihalajit - 1,8%.
Liha
Togo
250px|right|thumb|Togo
Togo libo Togon tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afrikas. Se sijaiččou Gvinean lahten rannikos. Päivänlaskus se rajoittuu Gananke, päivännouzus Beninanke, pohjazes Burkina-Fasonke. Piälinnu on Lome. Virralline kieli on frantsien kieli. Piälinnu on Lome. Muan pinduala on 56 785 km². Rahvahan lugumiäry on 7 154 237 hengie.
T T
Onežski
Rahavahan lugumiäry
O O
Reijo Pajamo
Rodivundu
Reijo Pajamo on roinnuhes Sortavalah vuvvennu 1938. Hänel oli vajai vuozi, konzu sytyi talvivoinu. Toizen muailman voinan jallois pereh muutti Pohjois-Suomeh.
Pajattai pereh
Reijo Pajamo lapsennu kuuli rahvahan pajuo. Lieksan rannoil eläjes vuvvennu 1953 hänen tuattah perusti horan. Tänäpäi sil on Pielisen laulu -nimi. Reijo oli tuatanke joga horan harjoitukses. Tämä oli pohju sille, ku Reijos tuli horan johtai da tundiettu rahvahan muuzikan tutkii.
Tutkimusruado
Reijo Pajamo on šeikkuperäzesti tutkinuh endisty horien ruaduo da pajatandua Karjalas. Tutkijan mugah, kai pikoi pienes Karjalan kyläs oli hos pieni, ga oma pajojoukko. ”Konzu kyläh tuli opastai, se keräi rahvastu horah. Kummua on. Tänäpäi mostu ei ole. Pajojoukot ollah vai suuris kylis, suuris keskuksis. Sih aigah joga kyläs da hierus oli se. Tuolleh nerokkahat nuoret pajattajat voidih kehittiä omua pajatandua. Pajojoukot käydih ozuttamah omua neruo paikallizih da suurembih pruazniekkoih. Tälleh kehityi heijän repertuaru. Tuolleh tuttavuttih toizih kul’tuuroih”, sellittäy Reijo Pajamo.
Reijo Pajamo valmisti kogonazen kirjan Sortavalan pajopruazniekas. Se piästettih ilmah vuvvennu 1985, sen jälgeh luajittih toine painos. Reijo Pajamo tutki, mittuine pajoperindö oli nämmil rannoil enne voinua. Voinan jälgehisty aigua pidäy tutkie erikseh.
Kategourii:Kul'tuuru
Ondrei
Ondrei on ainavo liygiläine räppäri. Ondrein oma nimi on Andrei Gorškov.
Juuret
Ondrei on roinnuhes Anukses liygiläzien pereheh. Lapsusaijas kuuli karjalua.
Opastundu da ruado
Opastui Petroskois Kanzallizen teatran stuudies, kudai ruadoi Karjalan kul’tuuruopistos. Opastuhuu vuvvennu 2010 tuli ruadoh sih samazeh Kanzallizeh teatrah, kudamas nygöi ezittyy spektaklilois karjalan, suomen da ven’an kielel.
Muuzikkualal
Školas opastujes mieldyy räp-muuzikkah. Petroskois opastujes rubei räppäilemäh omal muamankielel – livvikse. Enimien pajoloin sanat kirjuttau iče. Vuvvennu 2016 sulakuul nägi päivänvalgien pajattajan enzimäine disku. Sen nimi on ”Karelication” da sit on kymmene pajuo livvikse. Net ollah Karjalas da karjalazis. Pajattai tahtou ozuttua, ku karjalan kieli on elävy kieli da sil paistah nuoretgi.
Suavutukset
Vuvvennu 2015 Andrei Gorškov yhtyi kanzoinvälizeh Mister-Etno-kilbah, kudai piettih Uljanovskas da rodih sen voittajakse. Kilvas Ondrei ezitti omua kanzua da pajatti omal kielel.
Monipuolizet Kirjalližusluvettelo
Karjalan kalendari, 2006-2007
Karjala. INFO, 2010 : [toim.: Natalja Antonova, Natalja Sinitskaja, Olga Karlova], 2009.
Kuni jalgu kapsau, sini suu n`apsau, 2009 / [Karjalan Sivistysseura et al.]. - Петрозаводск : Verso, 2008. Oma koti on kultani = Oma kodi on kuldaine. 2008
M
18. kylmykuudu
18. kylmykuudu - 322. vuvven päivy (323. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 43 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Mongoulii
thumb|Mongoulii
Mongoulii (mong. Монгол Улс) on valdivo Keski-Azies. Pohjazes Mongoulii rajoittuu Ven’anke da Kitainke päivännouzus, suves da päivänlaskus. Mongoulii on syväinmuavaldivo. Mongoulien piälinnu on Ulan-Bator. Muan pinduala on 1 564 116 km². Rahvahan lugumiäry on 3 000 000 hengie. Virralline kieli on mongolien kieli.
Lihtenštein
250px|right|thumb|Lihtenštein
Lihtenšteinan ruhtinaskundu on Päivänlasku-Jevroupan pieni valdivo (160 km²). Muan piälinnu on Vaduts. Päivännouzus Lihtenštein rajoittuu Avstrienke, päivänlaskus – Šveitsarienke. Nämmä valdivot ymbäröijäh Lihtenšteinan alovehtu.
Valdivon rahvahan lugumiäry on 37 810 hengie (2016). Valdivolline kieli on germuanien kieli.
L L
Selgemyslampi
Selgemyslampi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Vieljärven kyläkundah.
Järven pinduala on 0,5 km². Järven pindu on 98,6 metrii korgiembi meren pindua.
S S S
Ala-Tambičozero
Ala-Tambičozero on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Puudogan piirin Päl’män kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,1 km², vezibasseinan ala on 7,2 km². Järven pindu on 166 metrii korgiembi meren pindua.
1651
Ken kuoli sinä vuon
1651
Kalifornii
Kalifornii on keinolluajittu aktinoidoin joukkoh kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos sen atomnoumer on 98, kirjutusmerki on Cf. Kalifornii on kallehin metallu kogo muailmas. Enzimäzinny sidä suadih G. Siborgan (Glenn Seaborg) ruadojoukkoh kuulujat tiedomiehet. Se oli vuonnu 1950 Kalifornien yliopistos Berkli-linnas. Kalifornii sai oman nimen Kalifornien ozavaldivon kunnivokse.
Toivola
Toivola on Karjalan tazavallan Suojärven piirin pos’olku. Se kuuluu Naistenjärven kyläkundah.
Toivola sijoittuu Kaitajärven koillizel rannal.
Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Toivolan rahvahan lugumiäry
T T Kategourii:Suojärven piiri
9. sulakuudu
9. sulakuudu - 99. vuvven päivy (100. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 266 päiviä.
Valamoi
Valamoi (Валаам, Valamo) on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Sortavalan linnukunnan pos’olku.
9. sulakuudu
Ken kuoli sinä piän
S
Valamoi
Se sijoiččou Valamoin suaren pohjasrannal Luadogan järves.
Nygyaigaine pos’olku perustettih vuozinnu, konzu loppui Suuri voinu. Silloi Luadogan Karjalan aloveh, kudai liittyi Suomeh, rubei kuulumah Nevvostoliittoh. Suomelazii työnnettih rajan tuakse da tälle alovehele tuldih Nevvostoliiton rahvahat.
Vuvvennu 1950 Valamoin suarel perustettih Voinuveteruanoin da niistielöin taloi. Vuvvennu 1984 se muutettih manderehele (Videleh, Karjalan tazavallan Anuksen piiri).
Sidä paiči Valamoin suarel ruadoi muzei (1979 – 1992), Valamoin mečänhoidotila, meteostansii, kylän bol’ničču, škola, lapsienpäivykodi, Kul’tuurutaloi, yhtevysozasto, kirjasto.
Vuvven 2016 allus pos’olkas ruadau Valamoin škola, ambulatourii, kul’tuurutaloi, yhtevysozasto, laukku, policiipunktu.
Rahvahan lugumiäry
V V V
17. pakkaskuudu
17. pakkaskuudu - 17. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
Lahtenperä (Čobino)
Lahtenperä on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.
17. pakkaskuudu
Ken kuoli sinä piän
P
Lahtenperä (Čobino)
Se sijaiččou Semčojärven luodehrannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Liipoilinduzet
thumb|300px|alt=Liipukku|Liipukku
Liipoilinduzet (Lepidóptera Linnaeus, 1758 muinažugrets. λεπίς, part. λεπίδος — suomus da πτερόν — siibi) ollah böbökkien joukko, kudai muuttuu tävvelleh. Niilöin omaluaduine ominažus on suomusten sagei peite ezi- da tagasiibilöil. Liipoilinduzil on erilline imei suuapparattu hobotanke. Siibilöin muodo da väli ollah ylen kaikenluaduzii: 2 mm – 28 sm.
Net muututah tävvelleh. Se merkiččöy eri kauzii: jäiččy, toukku (sidä vie kučutah madoine), kukolku da imago. Toukku on madozenmuodoine. Sil on vähänkehitynnyöt mahajallat, jyrzii suuapparattu da puarnoit ruahnat, kuduat annetah šulkulangua, konzu ollah kosketuksis ilmanke.
Liipoilinduzet, kudamien jiännökset tietäh jurskois periodas algajen, nygöi ollah böbökkien joukko, kudamas on ylen äijy lajii – joukos on enämbi 158 000 lajii. Liipoilinduzet ollah kaikkiel manderehil, paiči Antarktiidua.
L L
Ivan Man’kin
Ivan Pavlovič Man’kin (9. ligakuudu 1924 - 9. kevätkuudu 1984) on nevvostolaine puolovehes da valdivonvallas ruadanuh, Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan Korgeviman nevvoston prezidiuman piälikkö.
Azot
Azot (, merkitäh N-merkil) on seiččemes elementu Mendelejevan alguainehien hiimiellizes sistiemallizes järjestykses. Azotan atomnoumer on 7. Se on sistiemallizen järjestyksen toizes periodas, 5. joukos.
Helpo aineh azot on kaksiatominen guazu, kudamal ei ole värii, maguu da hajuu.
Ivan Man’kin
Eloskerdu
Man’kin rodivui muanruadajien pereheh, kanzua myöte oli vepsäläine. Vuvvennu 1941 häi loppi školan.
Azot
Azot on yksi levittylöis alguainehis Mual.
Se on jaloguazu. Azot reagiiruiččou siirryvämetalloin kompleksuyhtesteheh. Ilman piäkomponentu (78,09% tilavuttu). Sen jagavumizen vuoh suajah tevolližusazot (enämbi ¾ menöy ammiakan sinteezah). Sidä käytetäh monis tehnolougiellizis protsessois. Azot on yksi piäbiogeenielementois, kuduat kuulutah valguainehih da nukleinuhappamehih.
Ivan Man’kin
Eloskerdu
Ižänmuallizen voinan allettuu Man’kinoin pereh työttih evakkoh Molotovan alovehele, kus häi ruadoi lugijoin pertin piälikönny da luguu pidäjänny traktoristoin joukkovehes. Hänen tuattah Pavel Man’kin (1902-1942) kuului partizuanoin joukkoh. Kuoli, konzu täytti tiijustelijan tehtäviä vihollizen tagavos Šoltarven piiris.
Vuozinnu 1942-43 Man’kin on polkuškolan kursantannu Nižnii Tagil -linnas, vuvvennu 1943 oli demobiliziiruittu.
Evakospäi tulduu vuvvennu 1944-47 ruadoi Šoltarven toimehpaniikomitietan ozaston piälikönny, Šoltarven piirin kirjaston piälikönny.
Vuozinnu 1947-48 oli Šoltarven piirin komsomolan komitietan toine sekretari. Elokuus 1947 Man’kinua otettih Kogonevvostoliiton kommunistoin puoloveheh.
Vuozinnu 1950-1952 oli Šoltarven piirin komsomolan komitietan enzimäine sekretari, 1952-1953 – Segežan alovehen komsomolan komitietan enzimäine sekretari.
Vuozinnu 1953-1955 ruadoi Matkažpromstroi-trestan piälikönny Segežan piiris.
Aleksejevo
Aleksejevo on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkundah.
Ivan Man’kin
Eloskerdu
Vuozinnu 1955-1961 oli Nevvostoliiton kommunistoin puolovehen Segežan piirin komitietan piälikönny.
Aleksejevo
Puudogassah on 38 kilometrii. Kylä on sijoitannuhes Kupeckoin järven päivänlaskurannal. Yksi kilometri on М18 Kola-avtodorogassah (Moskovu — Murmansku).
Ivan Man’kin
Eloskerdu
Vuozinnu 1961-1964 oli Nevvostoliiton kommunistoin puolovehen Oniegurannikon piirin enzimäine sekretari, Oniegurannikon piirin kylätoimehpaniikomitietan piälikkö.
Aleksejevo
Rahvahan lugumiäry
A A Kategourii: Puudogan piiri
Periodika-julguamo
Periodika-julguamo on Karjalan tazavallan kansalliskielizii lehtilöi, žurnualoi da kirjoi ilmah piästäi laitos. Periodikan levon ual on viizi lehtilöin da žurnualoin toimitustu: Oma Mua, Karjalan Sanomat, Kodima, Kipinä da Carelia.
Ivan Man’kin
Eloskerdu
Vuvvennu 1966 loppi Sortavalan souhozu-tehnikuman da Puolovehen korgeviman školan, kudai ruadoi Nevvostoliiton kommunistoin puolovehen keskuskomitietan tyves. Vuozinnu 1966-1967 ruadoi Nevvostoliiton kommunistoin puolovehen Karjalan komitietan instruktorannu.
Periodika-julguamo
Julguamon johtai: Natalja Sinitskaja
Perustandu
Julguamo on perustettu vuvvennu 1991 kanzalliskielizien lehtilöin ilmah piästämizeh niškoi. Allus algajen julguamoh kuului kaksi kanzalliskielizien lehtilöin toimitustu Karjalan Sanomat da Oma Mua. Vuvven 1993 lopus “Periodikah” rubei kuulumah Carelia, vuvvenu 1994 – Kodima, vuvvennu 1995 – Kipinä. Vuvvennu 1995 kai karjalan, suomen da vepsänkielizet lehtet jo oldih yhten levon al.
Ruavon tarkoitus
Karjalan kandurahvahien kielien da kul’tuuroin kannattamine da kehittämine, lehtilöin alalline ilmah piäständy, kirjoin painandu. Johtajat Enzimäzenny Periodika-julguamon johtajannu oli Lidija Rämönen. Häi oli sit virras vuodessah 2013. Vuvven 2013 lopus da nygöi julguamon johtajannu on Aleksei Makarov.
Haldivoiččijat
Julguamon haldivoiččijoinnu ollah Karjalan tazavallan Zakonoinhyväksyndykerähmö, Halličus, Kanzallizen poliitiekan ministerstvu, Opastusministerstvu da yhteiskunnallizet yhtistykset.
Uvven vuvven kuuzi
thumb|Uvven vuvven kuuzi Moskovas Ruskiel lagevol. 2007-2008
18. ligakuudu
18. ligakuudu - 291. vuvven päivy (292. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 74 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
L
18. oraskuudu
18. oraskuudu - 138. vuvven päivy (139. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 227 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
O
Ivan Man’kin
Eloskerdu
Vuozinnu 1971-1979 oli Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan Ministroin nevvoston piälikön sijahine da enzimäine sijahine.
Vuozinnu 1979-1984 oli Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan Korgeviman nevvoston prezidiuman piälikkö.
Man’kinua vallittih Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan Korgeviman nevvoston VI-X kučundukerähmölöin deputuatakse da Ven’an federatiivizen nevvostotazavallan Korgeviman nevvoston X kučundukerähmön deputuatakse.
Kuoli aijoi, 9. kevätkuudu 1984 Petroskois. On pandu muah Suolusmäen kalmužimale.
M M M
Suuriselgy
Suuriselgy on pos’olku Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Čobinon kyläkunnas.
Periodika-julguamo
Karjalan Sanomat-lehti
Piäzöy ilmah joga nedälii suomen kielel. Lehten perustandupäivy on 5. ligakuudu 1920.
Suuriselgy
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1989 tiä eli läs 10 hengie. Vuvvennu 2002 kyläs jo niken ei elä.
Periodika-julguamo
Kodima-lehti
Piäzöy ilmah joga nedälii vepsän da ven’an kielel. Lehten perustanduvuozi on 1993, sulakuu.
20. pakkaskuudu
20. pakkaskuudu - 20. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah.
Periodika-julguamo
Kipinä
Lapsien žurnualu karjalan, vepsän da suomen kielel. Piäzöy ilmah kerran kuus. Žurnualan perustanduvuozi on 1986, elokuu. Vuvvennu 2015 žurnualu on suannuh Sampo-palkindon.
20. pakkaskuudu
Ken kuoli sinä piän
P
Suuriselgy
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Uvven vuvven kuuzi
Histourii
Ven’al vie enne vallankumovustu rodih perindö pidiä Rastavua, kudamakse čomendettih kuuzi da luajittih lapsile pruazniekku. Tädä voidih luadie vaiku elokkahat, sildy ku se ei olluh huovis hommu. Vuozien 1920 lopus Ven’al Rastavan kuuzi oli kielletty ku ”buržuaznoi”, ”pappilaine” da nevvostovastaine perindö.
Periodika-julguamo
Carelia-žurnualu
Vuvves 2016 kai lehtet da žurnualat piästäh ilmah värillizinny.
Uvven vuvven kuuzi
Histourii
Vuvvennu 1935 Pavel Postiševan kehoitukses Nevvostoliitos uvvessah ruvettih azettamah kuustu da pidämäh pruazniekkua. Kuuzi rodih Uvven Vuvven pruazniekan simvolannu, ei Rastavan.
Periodika-julguamo
Kirjoin julguandu
Vuvves 1998 Periodika vagavah ottihes kirjoin painandah. Julguamo on piästänyh ilmah enämbi 250 kirjua karjalan, vepsän, suomen da ven’an kielel. Niilöin joukos on kaunehliteratuuran kogomustu, opastuskirjua, sanakirjua, paginsanakirjua. Periodikan ilmah piästetty kirjua voibi tilata, ostua julguamon saital. Julguamol on internet-laukku.
Uvven vuvven kuuzi
Linkit
Kategourii:Kul'tuuru