cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hiihtoammundu
Yhteslähtö
Yhteslähtökilvas (kučutah vie mass-startakse) kilbailijat lähtietäh matkah yhtel aigua. Miehet hiihtetäh 15 kilometrii da naizet 12,5 kilometrii. Kilbumuodoh kuuluu nelli ammundua, kudamis kaksi enzimästy suoritetah virujen da kaksi jälgimästy seizoi. Jogahizes siiriči mennyös ammundukerras pidäy kierdiä yksi 150 metrin štruafukierros. Kilbah piäzöy muailman kubkan kogonaskilvan sen hetken 25 parastu da vie viizi sen kilbuviikon parastu kilbailijua. Tämä tarkoittau sidä, gu kaikkiedah kilvas on 30 kilbailijua. Gu kentahto ei ottane ozua kilbah, joukkuo tävvendetäh muga, gu 30 kilbailijua lähtis matkah. Enne kilbah piäzi suorah muailman kubkan 30 parastu kilbailijua. Siändyö muutettih kavvel 2010–2011.
Rohtuvalerjuanu
Rohtuvalerjuanu on monivuodine heinykazvi, kudai kuuluu valerjuanoin pereheh. Se on rohtukazvi, lieččijes käytetäh kazvin juurii.
Ulgonägö
Kazvi on 1,5 metrii korgevuttu. Sen juurikko on lyhyt da sangei, sit lähtietäh kazvamah hoikat juuruzet. Kazvin juuriloil on vägevy da hyväletulii haju. Kazvin varzi on oigei. Midä lähembä kukkazii se on, sidä oksakkahembi on. Kazvin kukkazet ollah duuhukkahat, pienet, 4 sentissäh diametras, valpahanfiolietovoit libo rouzovoit.
Kazvandu
Rohtuvalerjuanan roindumuannu on Välimeren rannikko. Sidä kazvau lauhkien ilmaston alovehil da subtropiekois. Ven’al sidä on joga Jevroupan ozas. Rohtuvalerjuanu parembi kazvau märris kohtis, suodunuzil da alangoniittylöil, turbehsuoloil, jogiloin rannoil, tuhjožikkolois da aholoil.
Käyttö
Kuivattuloi kazvin juuriloi käytetäh rauhoitusainehennu, unettomuoh, verisuonien ahtistuksih, korgieh verenpainoh.
R
Ust’-Reka
Ust’-Reka on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krivcoin kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Kolodozero-järven luodehrannal, kus on Viksen’ga-joven ladvu.
Rahvahan lugumiäry
U U Kategourii: Puudogan piiri
Urosjärvi (järvi)
Järven pinduala on 19,2 km², vezibasseinan ala on 131 km². Järven pindu on 106,5 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Uroksa-jogi, kudai tuou vetty Kärgärvespäi da laskeh Uikujärveh. Järven lounasagjal on sijoitannuhes Jurkinnavolok-nimine kylä.
U U U U
Turhanvaara
Turhanvaara on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin Naistenjärven kunnas Ven'al, sijaiččou Suojärven pohjasrannan lähel.
Rahvahan lugumiäry
T T Kategourii:Suojärven piiri
Elias Lönnrot
Elias Lönnrot (9. sulakuudu 1802 - 19. kevätkuudu 1884) – suomelaine kielentutkii, folkloristu da karjalas-suomelazen eeposan keräilii. Rodivui sovanombelijan perehes, Sammatti-prihodas, Paikkarin Torppa kois. Opastui Åbon Kuningahan akadeemies yhteisgumanitarizel tiedekunnal, sit rubei opastumah Helsingforsan yliopistos dohtorakse. Eli da ruadoi Kajaanis, kudamas eli 21 vuottu. Sie Elias rubei keriämäh karjalas-suomelazien folklourua. Lönnrot ajoi Suomen da Ven’an Karjalah 11 kerdua (1828-1842). Vuvvennu 1835 häi kogonah keräi Kalevalan runot yhteh kniigah. Kalevalan enzimäine painos oli vuvvennu 1835, toine – 1849.
Kategourii:Suomalazet Kategourii:Kirjuttajat Kategourii:Histouriellizet ristikanzat
29. talvikuudu
29. talvikuudu — 363. vuvven päivy (364. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 2 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
T
Hindi
Hindi on kieli, kudai kuuluu indoarjalazeh kielijoukkoh. Täl kielel paistah Indien pohjas- da keskialovehis. Hindin da urdun paginkielet vähäl erotah toine toizes. Hindin kieles kirjutetah devangaari-kirjaimil. Hindil on äijy pagizijua. Enämbi pagizijua on vaigu Kitain kielel.
Kategourii:Aazien kielet Kategourii:Kielet
Lamminkylä
Lamminkylä on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Elisenvuaran kyläkunnas.
Se sijaiččou lammen rannal.
Rahvahan lugumiäry
L L Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Slovakii
250px|right|thumb|Slovakii
Slovakii on Keski-Jevroupan valdivo. Sen viralline nimi on Slovakien tazavaldu. Rahvahan lugumiäry on enämbi 5,4 milj. hengie (v. 2001), pinduala on 48 845 km². Se on 112. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 127. sijal pindualan mugah.
Muan piälinnu on Bratisluavu. Valdivolline kieli on slovakien kieli.
Tatarskaja Gora
Tatarskaja Gora on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krivcoin kyläkundah. Kylä on histourien mustomerki. Kylä on sijoitannuhes Tambičozero-järven pohjasrannal.
Kyläs on säilynyh puolekse lahonnuh Kazanskoin Jumaldoman da Anastasija Riml’ankan puuhine kirikkö. Se oli nostettu XIX-vuozisual.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 79 hengie.
T T Kategourii: Puudogan piiri
Vitebsku
Vitebsku (belor. Віцебск) on Valgo-Ven’an suurin linnu. Kategourii:Linnat Kategourii:Beloruussiin linnat
Samarii
Samarii on harvinazih muametalloih kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos se kuuluu kolmanden joukon sivujoukkoh. Samarien noumer on 62, merki on Sm. Samarii on kova da valgei metallu, kudai kuuluu lantanoidoin joukkoh. Se suadih samarskiittu-minerualas, kudai vuonnu 1847 nimitettih ven'alazen mägi-inženieran, polkouniekan V. E. Samarskoin-Bihovcan kunnivokse. Uvven metallan samarkiitas löyttih francielazet hiimiekat Mark Delafonten (Marc Abraham Delafontaine) (vuonnu 1878) da Lekom Buabodran (Paul Emile Lecoq de Boisbaudran) (vuonnu 1879).
Gadoliinii
Gadoliinii on lantanoidoih kuului pehmei da hobjanvärine alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kolmanden joukon sivujoukkoh. Alguainehen atomnoumer on 64, atommassu on 157,25, merki on Gd. Enzimäzenny alguainehen löydi Žan de Marinjak (Jean de Marignac) vuonnu 1880. Alguaineh on nimitetty Gadoliiniekse suomelazen hiimiekan  Johan Gadolinan kunnivokse.
Krivtsi
Krivtsi on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Krivtsin kyläkunnan haldivolline keskus.
1969
Ken kuoli sinä vuon
1969
Krivtsi
Se sijoiččou 28 kilometrin piäs Puudogaspäi Vodlajoven rannal.
Vuvvennu 1956 tiä perustettih lespromhouzu.
Pos’olkas ruadau škola, kluubu, feršalipunktu.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1989 pos’olkas eli 1683 hengie.
K K
Kitain kieli
Kitain kieli on joukko lähisuguu olijua kieldy, kuduat yhtes kuulutah sinotibiettalazeh kielipereheh. Kitain kielel pagizou 1,3 miljardua hengie. Enzimäzinny pagizijoinnu oldih han’-rahvas. Kitain kielel on viralline stuatussu Kitais, Singapuras da Taivan’as. Kitain kieli on vahnimii kielii kogo muailmas. Kitain kieles kirjaimien sijah käytetäh kitailazii merkilöi. Niidy on piäl 80 tuhattu, yhtelläh nygöi enimät kitailazis merkilöis lövvytäh vai Kitain klassizen literatuuran tevoskispäi.
Hiitola
Hiitola on Karjalan tazavallan Lahdenpohjan piirin pos’olku. Se on Hiitolan kyläkunnan haldivolline keskus. Pos’olku sijoittuu Kokkolanjoven da Raivattalanlammen rannal. Täs, samannimizes raududorogustansies, yhtistytäh kaksi raududorogua: Viborgu – Joensuu da Pietari – Hiitola.
Histourii
Enzimäzen kerran Gitola muanitah vuvvennu 1471, silloi se kuului Pol’šan kuningahan Kazimiran IV mualoih. Vuvves 1617 algajen, Stolbovan rauhansobimuksen azumizen jälles, aloveh kuului Ruoččih. Vuvvennu 1721 Ruočči andoi se järilleh Ven’an impeeriele. 1917 vuodessah se kuului Viborgan gubernieh, sit 1940 vuodessah pos’olku liittyi Suomeh. Vuvves 1940 algajen pos’olku kuului Nevvostoliittoh, sit Ven’ah. Vuvvennu 1999 pos’olkas rakendettih Serafim Sorovskoin puukirikkö. Vuodessah 2006 pos’olku liittyi Kurgijoven kyläkundah.
Histourien mustomerkit
Pos’olkas on Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin mustokalmisto.
Rahvahan lugumiäry
H H Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Terbii
Terbii on on lantanoidoih kuului alguaineh. Mendelejevan taulukos sen merki on Tb, noumer on 65. Terbii on hobjanvärine harvinaine muametallu, kudai on kallehembi platinua. Se on pehmei da ulgonävölpäi mustoittau al'umiiniedu. Enzimäzenny Terbien löydi ruoččilaine hiimiekku Karl Gustav Mosander (Carl Gustav Mosander) vuonnu 1843 da nimitti sen Ytterbyn kylän nimen mugah. Tämä kylä sijaččou Resarö-suarel, kudai kuuluu Stokgol'man suaristoh.
3. elokuudu
3. elokuudu — 215. vuvven päivy (216. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 150 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
E
Kagrukiiseli
Kiiseli, kagrukiiseli
Kiiselit ollah tavallizembii tundiettuloi karjalazii syömizii. Kiiseli on studeninkaldaine syömine, kartohkujauhos libo vil'l'ois suadavu (kagru, ruis, nižu, liinu, herneh).
Muigei vil'l'ukiiseli (erähis lähtehis: ”ven'alaine kiiseli”, ”valgei kiiseli” on studeninkaldaine omapäine, toizekse syödävy syömine, kudaman suajes hapaitetah suurimat libo kagru-, ruis-, nižujauhot vedeh. Ven'an rahvahan syömine, kudamas lähti sana kiiseli. Ruis-, kagru- da nižukiiselin syvväh m'ouduvienke, maijonke libo voinke. Hernehkiiselii (mavutoi, kiižata) syvväh lihaliemenke. Kagru-, ruis-, nižukiiselin luajitah tahtahas libo kiižois. Kartohkujahos luajittuh muarju-da puunandimien kiiselih verraten, kudamua syvväh jälgisyömizenny libo juvvah juomizennu, jauhokiiseli on omapäine syömine. Nygyaigazet kokit pietäh sidä ezmäzenny syömizenny (notkiennu olles) libo pudronnu (sagiennu olles).
Magei kiiseli puunandimis da muarjois (toiči sanotah ”ruskiekse kiiselikse”) on magei, jälgisyömizekse sagiettavannu syödävy libo notkiettavannu kolmandeh vuoroh syödävy eväs. Se luajitah vereksis da kuivattulois muarjois da puunandimis da niilöin mehulois, herois, varen'n'ois, maidolois, kudamih ližätäh kartohku- da kukuruuzujauhuo, zuaharipeskuu da metty. Kiiseli varustuu ruttoh. Enimytteh kiiselilöih ližätäh zuaharii. Tavan mugah puunandin-da muarjukiiselilöi varustetah kartohkujauhol, maido- da mindualikiiselilöi luajitah kukuruuzujauhos. Varustetah libo valmehis kuivis einehis libo sevoittamal täyttielöi enne keitändiä. Vien da jauhon segaikäytändiä voijah olla želenkaldazet, notkiettavat da juuri notkiet. Sagevuos riippujen käytetäh omapäizenny jälgisyömizenny, jälgizyömizen painiennu libo juomizennu.
Kagrukiiseli
Vie XIX vuozisual ven'alazien, ukraintsoin, valgoven`alazien, päivanlaskusluavilazien da Baltiekkumerensuomelazien rahvahien keskes kagrukiiseli oli suuris tietois. Tavan mugah kannateksel libo siemenvoil mavustettu kagrukiiselii syödih piäsyömizenny da leivänke. Yhtelläh pruazniekkustolih niškoih kiiselih ližättih metty da kaikenmoizii muarjoi, piettih sidä jo magiennu syömizenny. Ven`an Pohjazes kagrukiiselii sanottih ”vigon'alo”, ”razgon'a”, sendäh gu konzu sidä kannettih stolih, piirut-bualut oldih jo loppevumizillehpäi. Luajindu. Illas kagrujauhot pieksetäh vedeh, ližätäh leibymuijotus libo palaine mustua muigiedu leibiä. Yön aigah kiižat muijotah. Huondeksel lasketah žiitas läbi, ližätäh suolua da keitetäh pieksäjen kypsendässäh. Valmis keitto valetah syväh juodah libo kaunismal``l`ah da annetah vilustuo. Syvväh siemenvoinke libo mindualimaijonke. Ven`an Pohjazes hiilavua kagrukiiselii syvväh voinke, vilun – maijonke.
Sidä voibi syvvä pyhien aigua, da se on olluh vie kuolluzien mustosyömine. Tavan mugah alovehel kiiselii sanottih kagrukiiselikse libo kiižukiiselikse. Kagrujauho- libo suurimsevos da yön libo kaksi hapatettu kiižu valutettih da ližiämäl vetty keitettih kiiseli (ven. кисель). Samanmostu muigiedu kiiselii keitettih toiči ruis- da ozrujauhosgi. Kagrukiiselii syödih voinke libo svuad’ban aigua pruazniekkusyömizenny mienke.Se on tervehelline da hyvä vačal. Kiiselin luadijes pidäy olla karjua kagrua, kudamua livotah vilus vies kaksi yödy.
Kirjalližuttu
Vilho Jyrinoja 1965: Akonlahden arkea ja juhlaa. Kansanelämän kuvauksia 2. SKS: Helsinki. Ilmari Manninen 1932: Karjalaisesta ruokataloudesta. – Karjalan kirja (toim. Iivo Härkönen). WSOY: Porvoo. Roza Nikolskaja 1990: Karjalainen keittiö. Pohjoinen: Oulu. (Karelskaja kuhna,1986) Aino Lampinen 1953, 2. p. 1978: Karjalainen keittokirja. Maakunnallisia ruokia ja niiden valmistustapoja. Karjalaisen Kulttuurin Edistämissäätiö: Joensuu. Pirkko Sallinen-Gimpl 2000, 2. p. 2009: Karjalainen keittokirja. Tammi: Helsinki. Pertti Virtaranta 1958: Vienan kansa muistelee. WSOY: Porvoo.
Elisabeth I
Elisabet I (7. syvyskuudu 1533 - 24. kevätkuudu 1603), hyväsydämelline kuningatar Bess, Kuningatar-neičoi oli Anglien da Irlandien kuningatar 17. kylmykuudu 1558 algajen kuoledassah. Elisabet oli viijes da viimine Tudoran suvun monarhu. Elisabet I on yksi parahis Anglien monarhois, kuduan valdukavvel Anglii nouzi jevrouppalazikse suurvallakse sego poliitiekan, talovuon da kul’tuuran alal. Tädä aigua kučutah toiči Anglien kuldazekse aijakse.
Elisabet oli kuningas Henrik VIII:n da kuningatar Anna Boleinan tytär. Elisabet kuoli 24. kevätkuudu 1605 da jatkajakse rodih Šotlandien Juakko VI nimel Juakko I. Elisabet ei suannuh lapsii sego ei mennyh miehele, sendäh händy kučuttih neičoikuningattarekse. Elisabet kiändi mua tagazin protestanizmah. Vuonnu 1559 häi andoi tärgiet zakonat valdivon ylivallas kirikön yli da kirikön yhtevyös. Ptotestanizmas rodih valdivon virralline uskondu.
Sežo Anglies rodih suuri merivaldukundu. Anglo-Espuanii voinan (1585-1604) suurimas toras Anglii voitti Espuanien «Voimattoman armadan».
E
Sorjo
Sorjo on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Elisenvuaran kyläkunnas.
Rahvahan lugumiäry
S S Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Nenetsan kieli
Kirjaimikko
Kategourii:Uralilazet kielet
Kuba
250px|right|thumb|Kuba
Kuba, viralline nimi on Kuvan Tazavaldu , vuvvespäi 1959 ebäviralline on Vällyön Suari, on suarivaldivo Kariban meren pohjazes. Valdivo sijaiččou Kuba-suarel (kudai kuuluu Antilan Suurih suarih), Huventud-suarel da monil pienil suaril. Suves Kuvan randoi huuhtellah Kariban meren viet, luodehes on Meksikan lahti, koillizes on Atlantine valdumeri. Muan pinduala on 110 860 km². Rahvahan lugumiäry on 11 061 886 hengie (2013). Piälinnu on Havana. Viralline kieli on ispanien.
K K
Vihtimjärvi
Vihtimjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Naistenjärven kyläkunnan alovehel.
Järven pindu on 157, 9 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi virduau Vihtimjoki, kudai yhtyy Irstajogeh. Tämä jogi laskeh Saarijärveh, kuduas läbi virduau Tarasjoki, kudai yhtyy Šuojuh.
V V V V
Kalevala (pos'olku)
Uhtua libo Kalevala (vuodeh 1963 asti Ухта, Uhta) on Ven'n paikallizen hallindon mugahine poselenii da linnanjyttyine pos'olku Keski-Kuittijärven pohjassrannal Karjalan tazavallas Ven'an Federatsies. Vuvven 2010 laskendan mugah Kalevalas eli 4529 ristikanzua da poselenies kaikkiedah 4840.
Kalevala on Kalevalan kanzallizen piirin hallindokeskus. Piiris kaikkiedah eläy 8321 ristikanzua (vuvven 2010 laskendu). Alovehen toizii suurembii kylii ollah Jyškyjärvi da Luusalmi.
K K Kategourii:Kalevalan kanzalline piiri
Kalevalan piirin linnoin da kylien luvettelo
Kategourii:Karjalan linnoin da kylien luvettelot piirien mugah Kategourii:Kalevalan kanzalline piiri
1745
Ken kuoli sinä vuon
1745
Halgozero
Halgozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Valdain kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1 km². Järven pindu on 121,3 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi vezi piäzöy lambeh, kuduas läbi matkuau Unežma-jogi, se laskeh Uikujärveh.
H H H H
Chuck Norris
Čak Norris (ang. Chuck Norris) (10. kevätkuudu 1940, oma nimi Carlos Ray Norris Jr.) on amierikkalaine ozuttelii da torataijon muasteri, kudai rodih kuulužakse omis piäroulilois trillerois da teleseriualas ”Walker, Texas Ranger”.
Eloskerdu
Norris on roinnuhes Amierikkah. Hänen tuattah oli avtomehaniekannu da suvaičči ryypätä. Lapsusaijas Norris mustau, ku elettih hiäs, ei olluh alallistu kodii, oli kurju elaigu mašinan pritsepas muaman da vie kahten pienen vellenke. Vahnembat erottih da perehen ižändäkse rodih toine mies. Juuri tuatindam harjaitti Norrisua suvaimah sportua.
Norris tahtoi roita politsiekse, sendäh školan jälles kirjuttihes vojennoloih ilmuvägilöih da vuvvennu 1959 händy työttih Suvi-Koreih. Juuri sie tugikohtas händy ruvettih kuččumah Čakakse. Hänen sanoin mugah sluužbu oli igävättävy, sendäh häi kirjuttihes dz’udon kluubah. Armiespäi tulduu hänel oli jo mustu vyö.
Vuvvennu 1963 Norris avai enzimäzen karaten školan. Vuvvennu 1968 hänel niidy oli jo kymmenii. Samannu vuon Norris rodih Muailman čempionakse karates puolijygies painos da seiččemen vuvven aigah niken ei voinnuh voittua händy täs.
Ozuttelii Steve McQueen enzi kerran toi Norrisan filmoin kuvuamiskentäle. Norrisan enzimäine vagavembi rouli oli yhtes Bruse Leenke The Way of the Dragon -filmas. Norris mieldyi ozuttelijan ruadoh da rubei opastumah, suamah ozuttelijan neruo amatillizis ozuttelijois.
Norris rodih ei vaiku ozuttelijakse. Häi on monien TV:n šoun alguhpanijannu, sidä paiči häi piästäy ilmah omua žurnualua da ehtii kirjuttua seiččie kniigua.
N N N N
Sodder
Sodder on pos’olku Karjalan tazavallas Priäžän kanzallizes piiris D’essoilan kyläkunnas.
Se sijoittuu 15 kilometrin piäs Petroskoi-Suojärvi-dorogaspäi. Sodderaspäi piirin keskuksessah Priäžässäh on 70 km.
Pos’olku sijoittuu Šotjärven luodehozal, Šuojoven oigiel rannal. Sodderan läbi virratah pienet jovet – Periajoki da Nimijoki.
Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton lendäjien kalmu.
Sodderan rahvahan lugumiäry
S S
Hrodna
pienoiskuva|248x248px|Hrodna Hrodna (belor. Гродна) libo Horadnia (belor. Горадня) on Beloruussiin suurin linnu. Se on Hrodnan alovehen da Hrodnan piirin hallindokeskus. Rahvahan lugumiäry on 356 900. Kategourii:Beloruussiin linnat
Disprouzii
Disprouzii on alguaineh, kudai kuuluu harvinazih muametalloih. Sen merki on Dy, noumer on 66. Disprouzien löydi francielaine hiimiekku Lekom Buabodran (Paul Emile Lecoq de Boisbaudran) vuonnu 1886. Alguainehen nimi tuli muinasgriekkalazes δυσπρόσιτος-sanas, kudai karjalakse on «jygieh suadavu». Disprouziedu puhtahas muvvos et vastua luonnos. Se kuuluu erähih minerualoih.
Hiitolan kirkonkylä
Hiitolan kirkonkylä (Куликово) on Karjalan tazavallan Lahdenpohjan piirin pos’olku. Se kuuluu Hiitolan kyläkundah.
Se sijoittuu lähäl Hitolanjärvie da Veijalanjärvie.
Histourii
Enne 1944 vuodessah sidä sanottih Kirha-Hiitolakse.
Täs on histourien mustomerki – ammunduvehkehien keksijän da konstruktoran V.S. Baranovskin kalmu. Vie pos’olkas on suomelazien saldattoin kalmisto (1939 – 1940, 1941 – 1944).
H H Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Vongajärvi
Suomen rajassah on läs 20 kilometrii. Järven pinduala on 21,6 km², vezibasseinan ala on 236 km². Järven pindu on 177,8 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi vezi piäzöy Savijärveh, Lubajärveh da Märätjärveh.
3. heinykuudu
3. heinykuudu - 184. vuvven päivy (185. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 181 päiviä.
Vongajärvi
Järves voibi pyydiä haugii, ahvendu, siigua, riäpöidy, särgii, matikkua da kiiškoidu.
3. heinykuudu
Ken kuoli sinä piän
H
Slovenii
250px|right|thumb|Slovenii
Vongajärvi
Järvi on tapahtumupaikannu Jana Vagneran Vongajärvi-nimizes romuanas (2011), tämän romuanan pohjal on kuvattu Epidiemii-nimine fil’mu (2019).
13. kylmykuudu
13. kylmykuudu - 317. vuvven päivy (318. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 48 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Vongajärvi
V V V V
Slovenii
Slovenii (sloven. Slovenija) on Keski-Jevroupan valdivo. Sen virralline nimi on Slovenien tazavaldu. Muan pinduala on 20  236 km², rahvahan lugumiäry on 2 005 692 hengie (v. 2009). Se on 144. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 150. sijal pindualan mugah.
Muan piälinnu on L’ubl’ana. Valdivolline kieli on slovenien kieli.
Valdivo sijoittuu Balkanan niemimual Adriananmeren rannal. Päivänlaskus se rajoittuu Itualienke, pohjazes – Avstrienke, päivännouzus – Vengrienke, suves – Horvatienke.
S S
Matkaselkä
Matkaselkä on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Kaalamon kyläkunnan pos’olku. Sie on Sortavala -Suojärvi I- da Matkaselkä-Värtsilä -raududorogoin ristelmys.
Rahvahan lugumiäry
M M M
Skansen
pienoiskuva|Skansen Skansen on pihal, pal’l’ahan taivahan ual olii muzei Ruočin piälinnas – Stokgol’mas. Se on sijoitunnuhes 30 gektuarale muadu da on muailmas enzimäine etnogruaffine ulgoilmumuzei, kudai perustettih vuvvennu 1891.
Sijoittumine da nimen sellitändy
Skansen on mägyričäl erähäl Stokgol’man suarel – Jurgordenal (Djurgården). Sil kohtua, konzu perustettih muzei, oli pieni puolustuskohtu, sidä voibi sanuo pienekse linnoituksekse. Täs sanas tulougi Skansenan nimi, ruočikse ”skansen” tarkoittau samua.
Kaksi ozua
Skansenan muat, hos nimittumua rajua niilöis ei ole, on juattu kahtekse. Yhtekse, Skansen-muzei on suuri etnogruaffine muzei. Toizekse, sit on suuri zooparku, kudai on ainavo Ruočin piälinnas.
Etnogruafien oza
Etnogruafien ozua vois verrata Kiži-suarel olijah muzeih, kus on säilytty vahnua taloidu da huonustu. Skansenas on enämbi 150 taloidu, huonustu da konduu. Niidy ruvettih tuomah muzein enzimäzinny ruadovuozinnu kogo Ruočispäi – suves da pohjazespäi, päivänlasku- da päivännouzupuolespäi. Net ollah eri aigua nostetut. Ruočin muan kuvvendestostu vuozisuas algai histourii nämmih päivissäh nägyy nämmis talolois da salvoksis.
Midä kaikkie on ozutettavannu? Taloidu, kus elettih ruoččilazet muanruadajat. Monih niilöih voibi nosta da paista sen ižändyväinke. Hyö, perindöllizih ruuttih šuorivunnuot, rakkahal tullah paginale, sanellah omua elostu da omua kodii. Heijän kois kai on, kui oli enne. Päččiigi hyö lämmitetäh, kui lämmitettih enne – vahnah tabah, konzu savvu ei mene truvan kauti, a tulou pertin sydämeh. Ihan kui mustas kylys.
On vie kaikenmostu aittua, melliččiä da pajua. Kai pajat ollah avvoi da niilöis kui enne ruatah rahvas. On puusepän, sepän, padaniekan da st’oklanpuhaldajan pajat. Voibi kaččuo, kui rodieu se libo tämä azutes. Joga pajal on oma laukku, kus luajittuloi azuteksii voibi ostua. Ymbäri taloloi da huonuksiigi nägyy, ku niilöis eletäh rahvas. Sit on peldo kynnetty, tuas on vil’l’ua istutettu. Kolmandes kohtas nägyy žiivattua pietäh.
Toine oza - zooparku
Muga sanotus Skansenan toizes ozas suau nähtä žiivattua da elättii. Suurel alovehel eletäh kondiet, zubrat, ilvekset, meččypočit da muut. Net hos i ollah aijan tagan, ga ollah ku välläl rouno, muadu ku aijan sydämes täydyy. Nämmii elättilöi on tuodu Ruočin eri čuppuloispäi.
Välläl puustos eletäh linnutgi. Net pezoitutah, kazvatetah omua poigovehtu da nivouse ei varata ristikanzua.
Huogavundu- da syöndykohtat
Skansenas on kus kodvaine huogavuo da syvvä. Sit on mondu kafeedu da laukkastu, kus myvväh perindöllisty leibiä da pastostu. Skansenas kävväh tramvaitgi. Net vietäh vai ala- da myödymägeh.
Ruadoaigu
Skansen ruadau joga päiviä ymbäri vuvven paiči Rastavua.
Piäzendy
Skansen ei ole loitton linnan keskučaspäi. Sih menöy autobussu n:o 44 da tramvai n:o 7. Net azetutah juuri Skansenan veriälöin tyves. Puustoh voibi piästä vetty myötegi, pienel laival.
Kategourii:Muziet Kategourii:Ruočči
Slavmo
Slavmo on Karjalan tazavallan suuri laitos, kudai muokkuau maiduo. Enne zavodu oli Kirovan uuličal. Täs muokattih 10 tonnua maiduo yhtes vuoros. Nygöi kombinuatan vägevys kazvoi – tänä piän se on 100 tonnua yhtes vuoros. Nygyaigaine laitos tuli käyttöh talvikuus v. 1983.
Täyzi nimi on vuitinomistaiyhtymys ”Slavmo” (Акционерное общество «Славмо», АО «Славмо»). Sen adressi: Karjalan tazavaldu, Petroskoi, ul. Antonova, 1. Laitoksen piäjohtai on Masl’akov Sergei Nikolajevič.
Laitokseh kuulutah ”Slavmo” da ”Karel’skaja žemčužina” (Карельская жемчужина), kudai on vien luadumerki.
Kombinuatas ruadau läs 380 hengie.
1850
Ken kuoli sinä vuon
1850
Slavmo
Histourii
Petroskois ruvettih muokkuamah maidotuottehii jo XX-luvun allus. Vuonnu 1913 täs oli kaksi piendy zavodua, kuduat luajittih voidu. Vie oli pieni laitos, kudamas muokattih maiduo, ga sen tuottehii täydyi vaigu bol’ničoile da päivykodiloile. Vuonnu 1952 piätettih rakendua maidozavodu. Sidä kučuttih ”Gormolokozavod”. Se rubei ruadamah vuvven 1956 allus. Sit tapahtumas algau Petroskoin maidokombinuatan histourii. Enne zavodu oli Kirovan uuličal. Vuonnu 1956 täs enzikerran muokattih 10 tonnua maiduo yhtes vuoros. Linnas myödih maiduo, kefiirua, hapainmaiduo, majendettuu ruahtuo, ruahtuo, kannatestu, sliuhkua, jiämaiduo.
Solomonsuaret
250px|right|thumb|Solomonan suaret
Slavmo
Histourii
Enzimäi laitos oli pieni da sijoittui Petroskoin keskustas. Ga rahvahan lugumiäry kazvoi da pidi enämbi maidotuottehii. Vuonnu 1983 Kl’učevajan lähevös Antonovan uuličal rakendettih uvvet huonukset. 31. pakkaskuudu vuonnu 1983 ”Petroskoin maidozavodua” ruvettih kuččumah ”Petroskoin maidokombinuatakse”. Yhtes vuoros maiduo muokattih 110 tonnua. Maidotuottehii myödih st’oklahizis butilkois (0,5 litrua) da bankazis (0,2 kg).
Vuvves 1991 algajen maidozavodu ruadau muailman kompuanienke ”Tetra Pak”, kudai luadiu pakuičusmaterjualua. Sendäh kombinuattu enämbiä ei käytä st’oklupakuičustu.
Steševskaja
Steševskaja on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krivcoin kyläkundah. Kylä on histourien mustomerki. Se on sijoitannuhes Korbozero-järven pohjasrannal.
Rahvahan lugumiäry
S S Kategourii: Puudogan piiri
Solomonsuaret
Solomonan suaret on valdivo Tyynenmeren lounasozas, Melanezies. Se sijaiččou samannimizel suaristol da vie muuloil suariloil. Sih kuuluu 992 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 28 450 km² (muan pinduala on 28 400 km²). Solomonan suariloin piälinnu on Honiara.
Slavmo
Histourii
26. kevätkuudu vuonnu 1993 ”Petroskoin maidokombinuattu” pandih kirjale vuitinomistaiyhtymyksekse. Piäjohtajannu on Masl’akov V.N.
Vuonnu 1996 pandih kirjale luadumerki ”Slavmo”. Nygöi Petroskoin maidokombinuattu on Karjalan suurin laitos, kudai muokkuau maiduo. Sen tuottehii tundietah ei vaigu Karjalan tazavallas, ga sen rajoin tagua. Laitoksen nimes on kombinuatan luadumerkin merkičys. ”Slavmo” merkiččöy ”maineh maijole” libo ”kunnivolline maido” («Слава молоку» libo «Славное молоко»).
Solomonsuaret
Valdivon rahvahan lugumiäry on 515 870 hengie.
Slavmo
Kombinuatan tuottehet
Tänäpäi Slavmo luadiu maidotuottehii, minerualuvetty da juomistu. Sidä myvväh Karjalan tazavallan piirilöis, Moskovas da Murmanskan da Leningruadan alovehel.
Maidotuottehet ollah:
Solomonsuaret
S S
Slavmo
Kombinuatan tuottehet
Juomizet:
Maiduo muokattavakse otetah kymmenel fermeralpäi, kuduat eletäh Karjalan tazavallas. Maiduo tuvvah kombinuattah läs 60 tonnua päiväs.
Minerualuvetty tuvvah laitokseh mualoukkoloispäi, kuduat sijoitutah Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piiris. Päiväs vetty tuvvah 35 tonnua.
Kategourii:Karjal
Elisenvuaru
Elisenvuaru (Elisenvaara) on Karjalan tazavallan Lahdenpohjan piirin pos’olku. Se on Elisenvuaran kyläkunnan haldivolline keskus.
Kubovo
Kubovo on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Kubovon kyläkunnan haldivolline keskus.
Elisenvuaru
Pos’olku sijoittuu 15 kilometrin piäs Kurgijovespäi Soskuanjoven rannal.
Histourii
Enzimäzen kerran se muanitah vuvvennu 1590 ruoččilazis piscovois kirjois. Pos’olku sijoittui Kurgijoven pogostan alovehel. Eri aigua se kuului Ruočin kuningaskundah, Ven’an impeerieh, Suomeh. Vuvves 1940 algajen se liittyi Nevvostoliittoh.
Kubovo
Se sijoiččou 48 kilometrin piäs Puudogaspäi Vodlajoven oigiel rannal.
Elisenvuaru
Histourien mustomerkit
Pos’olkas on Nevvostoliiton da Suomen välizel voinal (vuvven 1941 kezäkuu – elikuu) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu.
Kubovo
Tiä ruadau keskiškola, lapsienpäivykodi, feršalipunktu.
Elisenvuaru
Raududorogustansii
Elisenvuaran pos’olkas on samannimine raududorogustansii. Se avattiin vuvvennu 1893.
Kubovo
Rahvahan lugumiäry
K K
Elisenvuaru
Raududorogustansii
E E Kategourii:Lahdenpohjan piiri
3. kevätkuudu
3. kevätkuudu - 62. vuvven päivy (63. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 303 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Voronkusieni
Voronkusieni (Cantharellus tubaeformis) on keldusienien kel yksi Suomen suvaittavembis ravingosienis. Ilmastonmuutoksen täh voronkusieni on jälgivuozinnu levinnyh sežo Päivännouzu-Suomeh.
Voronkusienet kazvetah nuoris kuuzikois, lehtimečis, kumbuzis havumečis dai segamečis. Puaksuh net kazvetah plotnoloinnu joukkoloinnu da toiči net ollah peitos sammalien al.
Voronkusieni on Suomen syömisvirraston kannatuksen mugah putilline syöndysieni. Tuorehet sienet voibi konserviiruija kylmiämäl libo kuivuamal, dai/konzu net ollah pättävii vuozii. Voronkusienen magu on elegantu da ei vägevy. Kuivatunnu nennien sienien magu tulou ilmi parem. Sienis voibi keittiä creme-luadustu suuppua libo suurustettuu syömisty libo nennii voibi käyttiä eriluaduzih pastoksih ezimerkikse voronkusieni-faršupastokseh. Pastoksen voit luadie tiettäväine ilmai lihua.
Kategourii:Grivat da sienet
Kalevala
thumb|Suomen kieline Kalevala vuvvelta 1835. Kalevala on Karjalan da Suomen kanzalliseepossu. Sen on luadinuh Elias Lönnrot, kudai kirjutti mustoh suomelazii da karjalazii rahvahanrunoloi. Lönnrot työnytti runoloin kerävyksen vuvvennu 1828. Häi keräi runoloi Vienaspäi da vähäzen päivännouzu-Suomespäi. Runot on luajittuh kalevalazih runomiärih. Lönnrot on kohendelluh runoloin käzikirjutustu da luadinnuh yhtenäzekse tekstua. Häi on myös kirjuttannuh runoloi iče, gu juondeh olis yhtenäine. Suomenkielizen Kalevalan runot eivät sit ole sit muvvos, gu runonpajattajat saneltih net Lönnrotalle. Kalevala algau muailman roindumifful. Sen mugah muailma on roinnuh sotkan munaspäi. Kalevala sanelou Kalevalan da Pohjolan rahvahan elämyä. Kerdomuksessa on monii piähengilölöi, tärgevin heis on Väinämöine. Kalevalan yksi kuulužimis kerdomuksis on sammon kiskondu Pohjolaspäi. Tevos piättyö hristianskoin uskon tulendah. Merja Leppälahten mugah Kalevalal on olluh suuri merkičys suomalazen kanzallistunnon luadijandas. Se on vaikuttanuh äijäl taidoh da tiedoh. Leppälahten mugah tevos vaikuttau ainos vie nygysuomalazen ristikanzan duumaičendah, sežo niilöin, kudamat nikonzu ei lugiettu Kalevalua.
Kalevalan runoloin kerävys da ilmahpiäständy
Suomelazet kiinnitettih mieldy vahnoin rahvahanrunoloin kerävykseh 1800-luvul. Tävelleh Turun Akatemian professoru Henrik Gabriel Porthan da hänen opastui Christfried Ganander kerättih kalevalastu sanastuo Mythologia Fennica -tevokseh jo 1700-luvul. Kajaanin alovehen douhturi Elias Lönnrot kierdi Vienan Karjalan alovehil keriämäs vahnoi runoloi. Lönnrot kierdi sežo Suomes, enne kaikkie päivännouzu-Suomes.
Kalevalan kiännökset
Karjalan Kielen Seuru piästi ilmah Kalevalan livvikse vuvvennu 2009. Kiännöksen on luadinuh Zinaida Dubinina. Varsinaiskarjalakse tevoksen kiändi Raisa Remšujeva, da se piästettih ilmah vuvvennu 2015. Kalevalasta on luajittuh sežo lastenkniigu Koirien kalevala vienankarjalakse vuvvennu 2010.
Lähtehet
Kategourii:Kirjalližus Kategourii:Suomen kieli
Liijonjärvi
Liijonjärvi, Liijonlampi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 0,6 km², järven pindu on 92 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh laskeh Liionoja, kudai laskeh Pollalambeh da sitpäi lähtöy nimel Kötonoja.
Järven lähäl on Leppäsyrjän pos’olku. Sissäh on kolme puolenke kilometrii.
L L L L
Kostamus (pos'olku)
Kostamus on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kunnas Ven'al, sijaiččou Kostomus-järven koillisrannal.
1359
Ken kuoli sinä vuon
1359
Kostamus (pos'olku)
Rahvahan lugumiäry
K K Kategourii:Suojärven piiri
Kalevalan päivy
Kalevalan päivy (,, день «Калевалы») - karjalan da suomen Kalevala-kanzalliseeposan kunnivokse pietty pruazniekku. Pietäh 28. tuhukuudu.
Hargo
Hargo on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Papinkosken kyläkunnan alovehel.
Kalevalan päivy
Histourii
Kalevala on karjalan da suomen kanzalliseepossu, yksi muailman kulužimmis eeposois. Rahvas ruvettih pidämäh pruazniekkua, sendäh gu suomelazile da karjalazile Kalevala on ylen tärgei kul’tuurutevos. Enzimäine Kalevan päivy oli pietty vuvvennu 1860.
1920-luvul Kalevalan päivy ruvettih pidämäh suomen flavun päiväs 28. tuhukuudu. 28 tuhukuudu vuvven 1978 algajen suomen haldivon käskyn mugah Kalevalan päivy on suomen da karjalan kul’tuuran pruazniekku.
Pruazniekan pidämine
Tänä piän Suomes da Karjalas joga vuottu pietäh Kalevalan karnavualu: pihal rahvas kävelläh kost’umois, pietäh teatruozutelmat eeposan mugah da muuzikualline pajomarafonu.
Lähtehet
'
Hargo
Järvespäi lähtöy oja, kudai laskeh Pezega-jogeh, se laskeh Lindärveh.
H H H H
Pihl'aja
Pihl’ajat (Sorbus) on kazvisugu, kudamah kuuluu 100-200 lajii. Pihl’ajat ollah pikkarazii puuloi libo tuhjoloi. Lajiloin miäräs on suurdu ebätarkuttu, sendäh ku pihl’ajii on monii lähisugulazii lajiloi, kudamat yhtet biolougat laskietah erillizikse lajiloikse, a toizet ei. Pihl’ajien suguu on sežo nygöi juattu monekse pienembäkse suvukse. Suomes löydyjät 4-6 pihl’ailajii nygöi javotellah nelläh eri suguh. Pihl’ajat kuulutah rouzukazviloin heimoh da ollah ylen lähästy suguu orapihl’ajile da juablokkupuuloile. Toiči sežo aronijoi on kučuttu mustikse pihl’ajikse.
Kategourii:Puut
3. kezäkuudu
3. kezäkuudu - 154. vuvven päivy (155. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 211 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Sharon Stone
Sharon Vonne Stone (10. kevätkuudu 1958) on amierikkalaine ozuttelii, prod’usseru, modelinnu ruadanuh. Stone on Frantsien taido- da literatuuruordenan kavalieruduamu (1995).
Eloskerdu
Stone on roinnuhes Yhtysvalloin Midvill-ozavaldivoh. Vuvvennu 1975 loppi školan da piäzi opastumah instituuttah. Yhtel aigua yhtyi kaunottarien kilbah da händy otettih ruadoh Ford-modelitoimistoh. Sen jälgeh häi lähti ”valloittamah” Miluanua da Pariižua.
Modelin karjieran loppehuu Stone tuli järilleh New Yorkah da rubei ozuttelijakse. Hänen enzimäine pieni rouli oli Woody Allenan Stardust Memories -filmas. Häi snimaiččihes seriualois, kudamis hänel oli epizoudurouliloi, da filmois sivuroulilois. Rodih kuulužakse jälles Basic Instinct -filmua. Häi ezityi manjakan abeitun roulis Sliver-filmas da frigiidunaizen roulis Ricahrd Geren filmas ”Intersection”. Roulis Martin Scorsesen Casino-filmas häi sai Golden Globe Award -palkindon da puutui Oscar-nominatsieh. Sit filmas häi ozutti piähengen akkua, hänen ukon roulis oli kuulužu Robert De Niro.
Syväoro
Syväoro on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Elisenvuaran kyläkunnas.
Se sijaiččou lähäl ven’alas-suomelastu rajua, 30 kilometrin piäs Lahdenpohjaspäi.
Ylä-Hanhijärvi
Järven pinduala on 1,8 km², vezibasseinan ala on 537 km². Järven pindu on 147 metrii korgiembi meren pindua.
Syväoro
Histourii
Vuodessah 1917 ven’alaine nimi oli Сювеоро, suomelaine – Syväoro. Poselenii liittyi Parikkalah vuodessah 1940. S S Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Ruskei höydöipuu
pienoiskuva Ruskei höydöipuu on oksakas tuhjo libo pienehkö puu, kudai kuuluu Adoksovien (lat. Adoxaceae) pereheh höydöipuun suvun lajiloih. Karjalakse sidä vie sanotah ruskei kalinpuu. Kazvin muarjat ollah syödävät. Niilöi da kuordu käytetäh tiedo- da rahvahan liečetiijos.
Ulgonägö
Ruskei höydöipuu on nellässäh metrii korgevuttu. Se voi kazvua enämbän 50 vuottu. Sen lehtet kazvetah lehtivarrespäi. Net ollah jäičänmuodozet libo piduličat, 6-12 sentii piduhuttu. Niilöin reunat ollah piihizet. Kazvin kukat kazvetah ”šuarakkahannu vastannu”, kudai on 6-10 sentii diametras. Kukat ollah valgiet libo rouzovoinvalgiet. Muarjat ezmäi ollah vihandat, sit romoruskiet da kypsät – läpettäjänmustat. Net ollah mehevät, ga niilöil on kargiehko magu. Jälles enzimäzii pakkazii kargevus häviey libo lievenöy.
Kukindu
Ruskei höydöipuu kukkiu oraskuun lopus -heinykuun allus 10-14 (15-25) päivän aigah. Muarjat kypsetäh elokuul-syvyskuul.
Kazvandu
Ruskei höydöipuu ei ole čirčy muah da ilmastoh niškoi. Se kazvau terväh, on pakkazii da kuivua keziä kestäi. Yhtelläh enämbän ruskiedu höydöipuudu kazvau Jevroupan da Aazien lauhkien ilmaston alovehil. Ven’al sidä ei kazva vaiku juuri Pohjazes. Kazvi suvaiččou valgiedu, ga voi kestiä pilvestygi. Pilvekses tavan mugah kazvih ei rodei muarjua.
Käyttö
Ruskei höydöipuu on rohtukazvi. Kerätäh da kuivatah sen kuordu da muarjoi. Kuordu kiškotah puun rungos da oksis keviäl, kuni kazvis vie ei ole lehtenkandu työndynyh. Silloi kuori parembi lähtöy. Kerätyy sidä vähäzel ahavoijah, sit kuivatah avvonazel ilmal libo kuivuandulaittehis 50-60 gruadusis lämmiä. Pidiä ruokos sidä voibi nelläh vuodessah. Käytetäh sidä verdy azettajannu. Kazvin vereksii da kuivattuloi muarjoi käytetäh vitamiinuainehennu da tervehytty lujendajannu. Sidä paiči net ollah kustu vedäjät, niidy nevvotah vačantaudiloih da kylmändäh.
Kazvii käytetäh vie mujuainehennu. Sen muarjat annetah langale ruskien värin, kuori – mustanvihandan. Kazvin muarjois luajitah mehuu, viinua, kiiselii. Niilöi pannah piirualoin syväimekse da mavukse lihasyömizih. Muarjois on äijy pektinua, sendäh niidy käytetäh marmeluadan valmistamizes. Muarjoin mehus luajitah uksussua.
Vuoksa
Vuoksa on jogi Karjalas.pienoiskuva|250x250px|Vuoksa Kategourii:Karjalan jovet
Taustamäki
Taustamäki on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Elisenvuaran kyläkunnas.
Merisinikorendo
thumb|300px|alt=Merisinikorendo|Merisinikorendo
Merisinikorendo (Orthetrum cancellatum) on sinikorendoloin suguh kuului korendo.
Kategourii:Korendot
Solovei
thumb|300.px|alt=Solovei|Solovei Solovei on Europas da Aazies pezii lindu, kudai tunnetah čomas pajatandas.
Kogo da nägö
Piduhus: 15-17 cm Paino: 24-31 g
Lähtiet
S S
Nurminäiviččy
Nurminäiviččy on valpahan nahkan värine lyhyöl nurmel kazvai sieni. Sen šuapku on 1–5 cm. levei, nuoren näivičän šuapku on enzimäzikse miäččymäine, škuapkan reunas on priädniekkän jyttyzii ruppiloi, šuapkan keskel on buguričču, heltat ollah harvat da loukkotyvizet. Jalgu on 4–8 cm. pitky, kova da puumaine. Nurminäivičän magu on keskinkerdane/hyvä ja duuhu muistottau neilikkua. Vai škuapkoi syvväh.
Nurminahikas voibi kazvua tiedoiniekan kruugas da sendäh sen nimi on angliekse fairy ring – elgukruugu, sentäh gu se on pikkarane da čoma sieni da kazvau kruugis. Sualiskauzi on kezäkuu – ligakuu.
Kategourii:Grivat da sienet
Eloksenkäzitys
Eloksenkäzitys libo eloksennägemys on miäritelty mm. kogonaskäzityksekse ristikanzan eloksen merkičykses. Eloksenkäzityksel erähičči tarkoitetah samua gu muailmannägemykselgi.
Korendot
pienoiskuva|Korendot Korendot (Odonata) ollah böbökköin lahko.
3. oraskuudu
3. oraskuudu - 123. vuvven päivy (124. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 242 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
O
Kazvi
Kazvit ollah monisoluzet organizmat, kudamat suajah oman ravingon enne kaikkie yhtevyttämäl. Kuvven organizmumuailman sistiemas net muvvostetah kazvimuailman (Plantae), yhten ydinozallizien organizmoin nelläs piäjoukos elättilöin, sienien-grivoin da alguelättilöinke. Kazviloikse on eri aijoinnu sellitändäs rippujen voidu miäritellä vaihtelii joukko eriluadustu organizmua. Kazviloi tutkii tiijonala on kazvitiedo libo botaniekku.
Kazvit poiketah elättilöis da sienis-grivois moneh tabah. Net ei enimyölleh voija liikkuo paikas toizeh, a pyzytäh kogo elaijan tietyl kazvoalustal. Kazvit ollah tavan mugah omavarazet libo autotrofizet, ku net suajah tarvittavat ainehet yhtevyttämäl. Kazvisolut poiketah elättisolulois muun keskes kiindiel, cel’l’ulouzan muvvostetul soluseinäl da plastidoil, kudamis on väriainehtu. Sienien-grivoin solulois on kitiinan jämpistetty soluseiny, da bakteriloin soluseinäs on murejiinua.
*
Kalii
Luonnos kalii löydyy vaigu yhtestehis muuloinke alguainehienke, ezim., merivies da monilois minerualois.
Nimen histourii da alguperä
Kalien yhtistehii käytetäh muinazis aijois algajen. 19. kylmykuudu vuonnu 1807 anglielaine hiimiekku Devi ilmoitti kalien eroittumizes da kuččui sen ”potasiekse” (lat. potasium, tädä nimie nygöigi käytetäh anglien, frantsien, ispuanien, portugalien da pol’šan kielilöis). Vuonnu 1809 L. V. Gil’bert tariči nimen ”kalii” (lat. kalium). Tämä nimi tuli germuanien kieleh, sit Pohjas- da Päivännouzu-Jevroupan moniloih kielilöih (ezim. ven’an kieleh) da ”voitti” merkin valličukses (K).
Kategourii:Hiimii Kategourii:Aineh
Nuorunen
Nuorunen on mägi Karjalan Tazavallas. Se on korgein mägi Karjalan tazavallas. pienoiskuva|307x307px|Nuorunen Sen korgevus on 577 m. Kategourii:Karjalan mäget Kategourii:Muantiedo
16. kylmykuudu
16. kylmykuudu - 320. vuvven päivy (321. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 45 päiviä.
Gumarino
Gumarino on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kunnas Ven'al, se sijoittuu Gumarina-joven rannal.
Rahvahan lugumiäry
G G Kategourii:Suojärven piiri
Hižozero
Hižozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin alovehel, lähäl Arhangelin alovehen rajua.
Järven pinduala on 11,4 km², vezibasseinan ala on 262 km². Järven pindu on 142,8 metrii korgiembi meren pindua.
Esterlo
Se sijaiččou Väränkoskenjoven rannal.
Rahvahan lugumiäry
E E Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Hižozero
Järves läbi virduau Sumajogi. Järveh laskeh nimetöi oja, kudai tulou Ladjärvespäi.
H H H H
Hoikkusinikorendo
thumb|300px|alt=Hoikkusinikorendo|Hoikkusinikorendo
Kaivandukoneh
Kaivandukoneh (lat.excavo-taltatan, otan) – perusmalli muansiirdökonehii kauhanke. Piätarkoitukse  on muan kaivandu (mäinainehii, hyödykaivannoksii) da  ripoitajien  ainehien  nostandu. Piäeričykse  yhtenkauhan  kaivandukonehii  toizis  muansiirdökonehis  on  se,  gu muanotandu  menöy,  konzu ruado-oza liikkuu, a iče koneh ei aja. Pyörähtys kauhua purrandakse sežo  menöy, konzu koneh seizou kohtal. Monikauhan kaivandukonehet  voijah liikkuo, konzu kauhu ottau muadu (ezimerkiksi ojuakaivaijat), vaiku kauhat vältämättäh liikutah eriže šassis.
Hoikkusinikorendo
Hoikkusinikorendo (Orthetrum coerulescens) on sinikorendoloin suguh kuului korendo.
Kaivandukoneh
Käyttämine
Kaivandukonehii käytetäh rakendamizen aigua, huonuksien riiččimizekse, tiedy rakendamikse  da sežo muan kaivandakse  i  kiven louhindakse. Kaivandukonehes on ruado-oza (tavan mugah, vaihtamine), liikundu-oza (šassi) da voimu-oza. Kohtu, kus kaivandukoneh ruadau kauhal nimitetäh  louhimo. Erol kaivandukonehii on se, gu niilois  on suuri kogomus vaihtamii laittehii, ei gu vai eriläzet kauhat, ga vie nostimet, varret, nosto mačtat (ven. копровые мачты), sežo kohti ruadovehket:kauhat  kaivamizekse, nostamizekse, greifernoit  kahtu- da monileuguluuhizet,  pehmittijät, kočkat.
Liikundu-ozan mallin mugah
° telačieppizet tavallinel da levendettyl-pitkendettyl šassil;
° astuijat;
° ilmurengahil;
° automenol da erillinelauto šassil;
° traktoral;
° rel'soil da raudutiel (tavallinel raiživol);
° uidujat (muavezikoneh, muanammuldai);
Otrakkala
Otrakkala on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Kaalamon kyläkunnan pos’olku. Sit läbi menöy A 121 – dorogu, kuduadu myöte voibi piästä Värtsilän rajanylityspaikkassah.
Kaivandukoneh
Liikundu-ozan mallin mugah
° kaikkielpiäziel šassil (ezimerkiksi, pontonal da mahtonke astuo muadu myö);
Otrakkala
Rahvahan lugumiäry
O O O
Kaivandukoneh
Liikundu-ozan mallin mugah
° erillinel (jyrkypaltiel) šassil;
° yhstisteltyl šassil (ezimerkiksi ilmurengahil laskiettaminke raudutien rataspuaranke);
Ruavon mugah
° ciklual ruadajat kaivandukonehet: yksikauhu kaivandukoneh  ruadovehkienke:kauhat, kohtilabju, vastainelabju,  greifer da muut;
° kaivandukonehet heitellemättomiä  toimindua ( ojuakaivaju, pyörijy (rotornoi)  da muut);
° tyhjyön da tyhjyön-imiet kaivandukonehet ( ezimerkiksi muaveziimiet konehet);
Käyttötarkoituksen mugah
° ruadua louhimol;
° muanavandakse;
° kaivos (muan al ruadoloih);
° rakenduan  kaikkehpättävät;
Voimu-laitehen mugah
° poltomotoranke ( tavan mugah-diizeli);
Neman
pienoiskuva|270x270px|Neman Litvas Neman (Нёман; lit. Nemunas; Неман) on Jevrouppan jogi, kudai virduau Valgo-Ven'al, Litvas da Ven'al. Piduhus on 937 km. Kategourii:Jevroupan jovet Kategourii:Beloruussiin jovet
Kaivandukoneh
Voimu-laitehen mugah
° sähkö;
° ennen-höyry;
Histourii
Virrallizes mieles  ajatus  keksie  muansiirdokonehen  kuuluu Leonardo da Vinči, häi vie 16 vuozisuan allus oli kehitännyh kuavu prototiipan nygyaigastu kaivandukonehtu-draglainua. On tiettävy piiroksen  huahmukuva  greiferua  muanammuldajah  niškoi, luajittu da Vinči 1500 vuvvel, myöhembi Leonardo otti ozua kanualan azundah Milanan alandos ičen keksindönke. Vaiku on tovestustu sit, gu ajembi, vuonnu 1420, venecilaizen painokses “ Kodeksu Džovanni Fontana” oli järjestetty tekstu muaničendanke muansiirdökonehtu, kuduadu  käytettih kanavua syvendämizekse da meriportan  levedämizekse. Vie eräs aigu Itualii, a juuri Venecii, aktiivizesti kehitti kaivandukonehii – konehet oldih tarvittu kanavua puhtastamikse. Myöhembi keksindö kehitettih  Frantsiis da Amierikas. Aktiivine raudutien rakendus 1830-luvul  da ruadajien  vähys  yllytti  amerikkalastu konehmuasterii Uiljam Smit Otisua  1832-1836 vuozil keksia enzimäzen yksikauhainen kaivandukonehen. Otisan kaivandukoneh ei olluh ymbäripyörähtyi  da  liikkui  rel’sua  pitkin. Sel oli kauhu enämbi yhty kubometrii  tilavustu  da höyrymotor,  kus oli 15 hevonvoimua. Patentu “nostokruanu-kaivandukonehel muadu kaivamikse da eistämikse”  oli suattu Filadelfiis  15 kezäkuudu vuonnu1836, vaiku  tulipalon  täh  kai tehniekkudokymentat oldih hävitty, da toizen kerran patentu oli annettu 1838 vuvvel. Vuonnu 1840 oli azuttu 7  Otisan  kaivandukonehii,  kudamas 4 vuonnu1842 myödih Ven’ah  Piiteri-Moskov  raudutiedy  rakendukseh. Jälles net myödih Uraluale da vuonnu 1848 enzimäzen kerran muailmas niidy käytettih  raudurudan  kehittämizekse  Nižnies Tagilas. Enzimäine ven’an kaivandukoneh oli azuttu vuonnu1902 Putilovskoin zavodal. Myöhembi ilmestyttih  monikauhan  kaivandukonehet  vai abzecerat,  kuduat oldih ylen suuret da liikuttih  rel’sua  myöte, kaivames  pitkät  havvat. Niiloinke ruadoi äijy eriluadustu  konehtu, kus huomattavu  oli  rel’sansiirdäi,  kudai eisteli  monimiäräzet  kaivandukonehen  rel’sat.
Elokuu
Elokuu on vuvven kaheksas kuu. Sidä enne on heinykuu da sen jälles tulou syvyskuu.
Kaivandukoneh
Linkit
Kategourii:Tehniekku
Elokuu
Kategourii:Kuut
Päljärvi (Puudogan piiri)
Päljärvi on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krivcoin kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Päljärven liidehrannal.
Kyläs on Kazanskoin Jumaldoman puuhine časounu, nygöi se ei rua.
XIX-vuozisuan arhitektuuran mustomerkit – Butinan taloi da Belošejevan aittu – Päljärvespäi viettih Kižin suarele.
Rahvahan lugumiäry
Uvvennu 1905 kyläs eli 126 hengie.
Anuksen kanzalline piiri
Anuksen piiri libo Anuksen kanzalline piiri on piiri Karjalan tazavallas. Piirin keskuksennu on Anuksenlinnu. Anuksen piiri on Ven'an Pohjazes da kuuluu peräpohjazen alovehien joukkoh.
Piirin pinduala on 3988 nellikkökilometrii.
Lähialovehet
Pohjazes da luodehes Anuksen piiril on yhtehine raja Karjalan tazavallan Priäžän da Pitkänrannan piirilöinke. Suves da liidehes - Leningruadan alovehenke. Lounazes on piäzy Luadogan järvele. Anuksen piiris 90% pindualua ollah mečät da suot. Kaikkiedah piiris on 49 järvie da lambie sego 11 jogie. Anuksen piiris on säilynyh piäle 130 kul'tuurumustomerkii.