cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Varkaus
Ystävyslinnat
Varkauksen ystävyslinnat ollah Lu'an (Kitai), Nakskov (Danii), Rjukan (Norveegii), Sandviken (Ruočči) , Petroskoi (Ven'a), Rüsselsheim (Germuanii), Pirna (Germuanii), Zalaegerszeg (Vengrii). Ystävyslinnoile on nimetty omii kohtii. Varkaukses on Zalaegerszegin aukio (lagevo), Rüsselsheimin aukio (lagevo), dai pihat: Petroskoinkatu, Sandvikeninkatu, Nakskovinkatu, Rjukaninkatu da Pirnankatu.
Aihies muijal
Kategourii:Suomen linnat
Mujejärven piirin linnoin da kylien luvettelo
Kategourii:Karjalan linnoin da kylien luvettelot piirien mugah Kategourii:Mujehjärven piiri
Loužejärvi
Loužejärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Idelin kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,1 km², vezibasseinan ala on 95,7 km². Järven pindu on 106 metrii korgiembi meren pindua.
L L L L
Kulmus
Kulmus on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Novinkan kyläkunnas.
Se sijaiččou lahten rannal Oniegujärven luodehozas.
Kaspienmeri
thumb|300px|alt=Kaspienmeri|Kaspienmeri
Kaspienmeri on muailman suurin järvi, sidä sanotah merekse, sendäh gu se on suuri vezistö sego sen periä, gu meren pohjannu on valdumeren tiipan muankuori. Kaspienmeri on sijoitunnuh Jevroupan da Azien rajal. Kaspienmeres on suolaine vezi: 0,05 ‰ on suolan miäry Volgan jovensuun lähäl, 11—13 ‰ - liidehes. Vien korgevus vaihtelehes – vuvven 2009 tiedoloin mugah, se oli 27,16 m alemba meren korgevuttu. Kaspienmeren pinduala nygöi on läs 371 000 km², suurin syvys on 1025 m.
Kulmus
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 168 hengie.
Kaspienmeri
Muantiijolline olopaikku
Kaspienmeri on Jevruazien manderen kahten ozan (Jevroupan da Azien) rajal. Meren jatkuvus pohjazespäi suveh on läs 1200 kilometrii (36°34'—47°13' p.l.), päivänlaskupuolespäi päivännouzupuolehpäi – 195-435 kilometrii,keskijatkuvus on 310-320 kilometrii (46°—56° pn.p.).
K K
Kulmus
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
Punaine
Muut nimet
Suistamol lindustu on kučuttu sežo nimil dorganrikkoja da pulmuni.
Vas'a Veikki
Vasilii Saveljevič Ivanov (tovelline sugunimi; peittonimi Vas’a Veikki; on roinnuhes 8. kevätkuudu 1958) – karjalaine runoilii, kirjuttai, kiändäi, lehtimies. Veikki kirjuttau karjalan kielen livvin murdehel.
Eloskerdu
Veikki on karjalaine da roinnuhes kyläs. Lapsusaigah händy kazvatti buabo. Häi opastui Priäžän da Anuksen školukodilois. Vas’a Veikki oli sluužbas Mustanmeren laivastos da ruadoi Baltianmeren höyryläivastos. Häi loppi zaočno Leningruadan Arktikan opiston da Leningruadan valdivonyliopiston žurnalistiekan tiedokunnan. Enziozutuksennu oli ven’al kielel runo, kudai oli painettu Morjak Baltiki- Leningruadan lehtes da Olonetskaja pravda-lehtes vuvvennu 1985. Kuulužan karjalazen kirjuttajan Vladimir Brendojevan vaikutuksel Veikki algoi kirjuttua omii tevoksii omal karjalan kielen livvin murdehel. Hänen tevokset piästettih ilmoih Sever-, Carelia-, Kipinä-, Karjalan heimo(Suomi)-žurnualois da Oma Mua- lehtes. Veikki on Ven’an lehtimiehien liiton da Ven’an kirjuttajien liiton Karjalan ozaston ozanottai. Omas eloskerras Vas’a Veikki kirjuttau: taijos minä suvaičen realizmua, suvaičen kirjalližuttu, kudamah näh ruvetah ajattelemah. VeikkieläyPetroskois.
Tevokset
V V V V V
Karl Suuri
Karl I Suuri ( libo Karolus Magnus,, 2. sulakuudu 742/747/748 – 28. pakkaskuudu 814, Ahenan dvorču) oli frankoin kuningas 771-814, langobardoin kuningas vuvves 774 algajen, Bovarien gercogu vuvves 788 algajen, Päivänlaskun kuningas vuvves 800 algajen. Karl on Pipin Lyhyön da Bertrada Laonan vahnin poigu. Karlan nimen mugah Pipinoin dinastii sai nimen Karolingat.
Karl hyvin uvvisti zakonoinluajindua. Päivylaskumualoin oigevuspraktiekan pohjannu on muga sanottu riimalaine oigevus. Nämmä normat yhtistetäh nygöigi Jevroupan valdivoi. Sežo eistyi talovuselaigugi. Karl oli ezmäine päivänlaskujevrouppalaine halliččii Riiman keisariloin jälgeh, kudual oli suuri miäry kulduden’gua.
Karl Suuren valdukunnas muvvostettih myöhembi suuret kanzallisvaldivot Frantsii, Germuanii da Itualii. Karl Suuren vaikutus päivänlaskumualoin sivistykseh oli merkiččii. Karl avvutti hristianskoin uskon levittämizele da papistole, ga hänel oli täyzivaldu kirikköohjavos. Karlan sai kuulužuon i toizis mualois. Hänen dvorčah puaksuh käydih ulgomualazet poslat.
Vähästy Karl Suuren kuoleman enne valdukunnan peri hänen poigu Ludvig, kudual ei olluh kovua valdua. Piäpapin tila lujeni da vuvennu 843 valdakundu juattih kolmeh ozah Karlan bunukkoin keskenäh.
K
Puljärvi
Puljärvi (Пулозеро) on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Belomorskan piiris.
Järven pinduala on 50,08 km², randuviivan piduhus – 61,4 km. Sen keskisyvys on 6 m, syvin kohtu on 15 m.
Rannat ollah madaloi da kivizii. Järves on 14 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 0,92 km².
Järveh laskeh Korosozerka-jogi. Järven kauti virduau Suma-jogi.
Järves kazvau kažl’ua. Täs löydyy riäpöidy, särgii, siigua, haugii, lahnua, ahvendu, kiiškoidu da matikkua.
Järvi jiädyy kylmykuus, avavuu oraskuus.
P P P P
Luadogu
pienoiskuva|500px|alt=Luadogu|Luadogu
Muantiedo
Luadogan vezipinduala on 17700 neliökilometrii, piduhus 219 km da keskimiäräine levevys 100 da suurin levevys 130 km. Sen keskisyvys on 52 m. Syvin kohtu (225 metrii) on Valamoin suaren lähäl. Järven vezitilavus on 908 kubometrii. Järven pindu on vai nelli metrii merenpinnan yläpuolel. Luadogas on enämbi 500 suardu. Suurii suariloi ollah ezim. Riekkalansuari, Tulolansuari, Lungulansuari, Mančinsuari da Valamoi. Suaret ollah enimyölleh rannan lähäl. Järvi laskou Nevajoven kauti Suomenlahteh.
Luadogah laskijua suurii järvivezistölöi ollah luodehes Suomen puolelpäi Luadogah laskii Vuoksen vezistö da Ven'an koillizes Oniegujärvespäi virduaju Syvärin vezistö. Suvelpäi Ven'an puoles Luadogah laskou Olhavanjoven vezistö. Pienembii Suomen puolelpäi Luadogah virduajii vezistölöi ollah Hiitolanjoven, Kiteenjoven–Tohmajoven da Jänisjoven vezistöt. Karjalan tazavallas Luadogah virratah Tulemajogi, Videlenjogi, Miinalanjogi da Uuksunjogi. Leningradan alovehel Luadogah virratah pienembät jovet Naasianjogi, Lavajogi, Murjajogi, Seltikanjogi, Säsjogi da Vuolehenjogi.
Geologine histourii
Luadogan nygöine lasku-uomu Neva-jogi muvvostui läs 3300 vuottu tagaperin (1350 eaa.). Enne sidä Luadogan viet laskiettih Suomenlahteh Karjalankannaksen poikki Heinjoven alovehel, ga muannouzemine, kudai Luadogan pohjasozis tapahtui teriämbäh migu suvipuolel, laski vähitelleh Luadogan pindua pohjazes da nosti sidä suves. Pinnannouzuh vaikutti vie Vuoksen uoman puhkemine Saimaah uvvekse laskureitikse lähäl Luadogan vahnan lasku-uoman suudu Karjalankannaksel läs 5700 vuottu tagaperin (3700-3800 eaa.), mi ližäi Luadogah virduajien vezilöin miäriä läs nelländeksel. .
Luondo
Luadogas eläy enämbi 40 kalalajii da uhanalaine luadogann'orpu.
Histourii
pienoiskuva|Luadoganlinnu. 1100-luvul linnoitukses ymbäri rakendettih kivihizet muurit da kuuzi kirikkyö.
Viikingoin aigua 700-1100-luvul Luadogal oli suuri rouli Ruočin da muinas-Ven'an valdivoloin kehitykses. Sih aigah Luadogan randu oli enämbäl suvehpäi, migu nygöi. Sveanmuan Birkaspäi tulluot varjagit perustettih vuonnu 753 Luadogan suvirannikole Olhavanjoven lähistöle Ven'an kaikis vahnemban linnan Luadoganlinnan. Varjagit kučuttih linnua Aldeigjuborg libo Aldeigjun linnakse.
Luadoganlinnan sijaičendu oli strategizesti ylen tärgei, sendäh gu sit on voinnuh vardoija viikingoin päivännouzureittii, kuduan kauti kauppualukset da saldattujoukot matkattih Baltiekkumerelpäi Konstantinopolih da Volgale.
Valamoin manasteri perustettih keskiaijal Luadogan Valamoin suareh. Vie Konevičan suarel on ortodoksine manasteri.
Rannikkolinnat
pienoiskuva|[[Pähkinälinnan linnoitus]]
pienoiskuva|Tukinuittuo Pietari I:n kanualas Luadogal[[Pähkinälinnas. Sergei Mihailovitš Prokudin-Gorskin vuonnu 1909 otettu valokuva.]]
Aihies muijal
Kategourii:Järvet Kategourii:Karjalan järvet
Lumivuaru
thumb|200px|alt=Lumivuaru|Lumivuaru Lumivuaru (Lumivaara) on Karjalan tazavallan Lahdenpohjan piirin pos’olku. Se kuuluu Miinalan kyläkundah. Pos’olkan kauti virduau Iijoki.
Histourii
Lumivuaru kuului Suomen Viborgan gubernieh. Vuottu 1939 vaste Lumivuaras eli 5000 hengie.
Konzu algavui Talvivoinu, vuvven 1939 kylmykuun lopus, työnnettih Pohjas-Luadogan rahvahat pagoh. Talvivoinan jälles (1939 – 1940) aloveh kuului Nevvostoliittoh.
Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) Lumivuaru otettih suomelazet saldatat, oza suomelastu rahvastu tuli järilleh evakuaciespäi. Vuvvennu 1944 Lumivuaru uvvessah kuului Nevvostoliittoh.
Nähtävykset
Lähäl kirikkyö on 1939 – 1944 vuozien aigua tapettuloin suomelazien saldattoin kalmisto. Kirikös on mustopliittu, kudamal on kirjutettu tapettuloin suomelazien nimet.
L L Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Pakistuanu
250px|right|thumb|Pakistuanu
Pakistuanu (urd.   پاکِستان  ) – «puhtahien mua», ) libo Pakistuanan islamilaine tazavaldu (urd. اسلامی جمہوریہ پاکِستان , ) on valdivo Suvi-Azies. Suves rajoittuu Arabien merenke, lounuas Irananke, luodehes da pohjazes Afganistuananke, koillizes Kitainke da päivännouzus Indienke. Virrallizet kielet ollah urdu da anglien kieli. Pakistuanan piälinnu on Islamabad. Pinduala on 803 940 km². Rahvahan lugumiäry on 199 085 847 hengie.
P P
Moskovan valdivonyliopisto
M.V.Lomonosovan nimelline Moskovan valdivonyliopisto (vuodes 1755 vuodessah 1917 - Valdivokunnan Moskovan yliopisto) - on yksi vahnimis da suurimis klassiilizis Ven'an yliopistolois, yksi ven'an tiijon da kul'tuuran keskuksis, kudai on sijoitunnuh Moskovas.
Vuvves 1940 sille on annettu Mihail Vasiljevič Lomonosovan nimi.
Yliopiston perustamine oli kehoitettu I.I.Šuvaloval da M.V.Lomonosoval. Enzimäi yliopiston avuamine oli reknattu vuvvennu 1754, ga varustandu ruadoloin periä, enimite huonuksen kohendamizen periä, avuandu rodih vaiku vuvvennu 1755. Kuningatar Elizaveta Petrovna allekirjutti käskyn yliopiston perustamizeh näh 24. pakkaskuudu (4. tuhukuudu). Enne, 12. (25.) pakkaskuudu, Pyhä Tatianan päivänny, Elizaveta Petrovna oli hyväksynnyh Moskovan Yliopiston perustamizen projektan, sen täh Tatianan päivy (25. pakkaskuudu) pietäh Moskovan Yliopiston perustamizen päivänny da Ven'an studentoin (opastujien) päivänny.
Enzimäzet luvendot yliopistos oldih lugiettu 26. sulakuudu (7. oraskuudu). Ivan Ivanovič Šuvalov rodih yliopiston kuratorakse, a Aleksei Mihailovič Argamakov (1711 - 1757) - enzimäzekse johtajakse. Ga yhtelläh ni virrallizis dokumentois, kuduat oli annettu Senuattah, ni paginois yliopiston avuandupidolois Lomonosovan nimi ei olluh muanitu. Histourien tutkijan M.T.Bel'avskoin mieles, "Šuvalov kui otti ičen nimeh projektan luajindan da yliopiston perustamizen kunnivon", mugai "äijäl rikoi Lomonosovan projektan, ližättyy sih monen piäkohtua, kudualoi vastah oldih Lomonosov da toizet ven'an tiedomiehet Tiedoakademies".
Enzimäi yliopisto sijoitui Piäaptiekan talois (enne se oli Muan ozasto) Valdivon histouriellizen muzein kohtas Ruskiel augivol.
Kategourii:Yliopistot Kategourii:Moskova
Paju
thumb|300px|alt=Paju|Paju
Pajupuun ulgonägö on kaikenluaduine: on korgiet puut (Salix alba, Salix fragilis, Salix caprea) da tuhjožikot (Salix viminalis, Salix daphnoides, Salix purpurea), toiči on pienet da järčiköt puut (Salix lapponica, Salix repens var. rosmarinifolia, Salix myrtilloides). Pol’arnolois mualois da korgieloil mägilöil kazvetah karliekkupajut (Salix herbacea, Salix reticulata), pienet tuhjožikot alembi 2,5 sm.
Vilulois mualois pajut kazvetah ihan pohjazes, net ollah karliekkupajut Salix retusa, Salix reticulata, Salix herbacea, Salix polaris. Mägikohtis kazvetah pienikazvozet pajut (Salix herbacea). Pol’arnoit pajut da pajut, kuduat kazvetah korgieloil mägilöil, ollah pienikazvozet da järčiköt tuhjožikot.
Kategourii:Puut Kategourii:Suomen puut Kategourii:Kazvimuailmu
1875
Ken kuoli sinä vuon
1875
1879
Ken kuoli sinä vuon
1879
Karimečoi
Karimečoi (Phalacrocorax aristotelis) on lindu.
Pakkaskuu
Pakkaskuu on vuvven enzimäine kuu. Sidä enne on talvikuu da sen jälles tulou tuhukuu. thumb|200 px|Venceslao, 1390-1400, Pakkaskuu
Kategourii:Kuut
Mary Shelley
Mary Wollstonecraft Shelley (30. elokuudu 1797 London – 1. tuhukuudu 1851 London) oli anglielaine kirjuttai. Hänen ”Frankenstein. Uuzi Prometheus” – romuanu on tässäh ylen kuulužu kaunehkirjalližuon tevos.
Shelleyn muamo oli tiettävy feministi da kirjuttai Mary Wollstonecraft, a tuatto oli anarhistu da filosofi William Godwin. Shelley sai hyvän opastuksen tuaton täh, hos silloi se oli harvus naizien keskeh.
30. talvikuudu 1816 Mary Shelley meni miehele Percy Shelleyle, kudai oli kuulužu kirjuttai da runoilii.
Kezäl vuvvennu 1816 puaru matkaili Šveitsarieh Ženevejärvele, kus hyö hyö vietettih aigua George Byronanke. Sie Mary Shelley rubei kirjuttua Frankenstein-romuanua, häi sai innostuksen Erasmus Darwinan sähköeksperimentois da omas unipainajaizes. Nygöi ”Frankenstein. Uuzi Prometheus” – romuanu on yksi tärgeimis konzutahto keksityis kauhushistourielois, da enzimäine tovelline tiedokirjalližuon tevos.
Mary Shelley kuoli vuvvennu 1851 aivokazvaimeh.
S S S
Podgornaja
Podgornaja on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Novinkan kyläkunnas.
5. sulakuudu
5. sulakuudu - 95. vuvven päivy (96. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 270 päiviä.
Podgornaja
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
5. sulakuudu
Ken kuoli sinä piän
S
Malen’gu
Malen’gu on pos’olku Karjalan tazavallas Belomorskan piiris. Nygöi se kuuluu Sumposadan kyläkundah.
Muantiedo
Se sijaiččou samannimizen joven rannal, lähäl rajua Arhangel’skan alovehenke, 131 kilometrin piäs Belomorskaspäi.
Lähäl pos’olkua on samannimine raududorogustansii.
Rahvahan lugumiäry
1.01.2009 Malen’gas eli 197 hengie, vuvvennu 1996 – 400 hengie.
Histourii
Enne poselenii kuului N’uhčan voulostih (Arhangel’skan gubernien Kemin ujezdu), kudai hyllättih 1920-luvul da se rubei kuulumah Karjalan Sorokan piirih. Malen’gu-stansii rakendettih vuvvennu 1942.
Kategourii:Belomorskan piiri
Karl Rautio
Karl Rautio (20. kylmykuudu 1889 - 15. talvikuudu 1963) – Nevvosto-Karjalas vaikutannuh säveldäi, kapellimestari, Karjalas-Suomelazen sosialistizen nevvostotazavallan arvostettu taidoruavon ruadai (1946).
Eloskerdu
On rodivunnuh muanruadajan perehes.
Vuvvennu 1903 Karl veikinke lähti Yhtisvaldivoloih sualoiruadoh. Ruadoi hiilikaivokses. Soitti kaivoksesruadajien kluuban puhunduorkestras. Loppiettuu zaočnoloi muuzikkuoppikursoi Čikagon ammattiopistos ruadoi muuzikkujohtajannu ruadokluubas Astoria-linnas (Oregon).
Pedäiselgy
Pedäiselgy on kylä Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Ven'al, kuuluu Uuzikylän kundah. Se sijaiččou Puhtica-joven rannal, kyläs poikki menöy Petroskoi-Ust’ka-tie.
Karl Rautio
Eloskerdu
Vuozinnu 1916-1920 opastui Kalifornian yliopiston muuzikkukoulledžas.
Pedäiselgy
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 Pedäiselläs eli 334 hengie, nygöi eläy läs 150 hengie.
Kategourii:Oniegan rannikon piiri
Karl Rautio
Eloskerdu
Vuvvennu 1922 muuttui Nevvosto-Liitoh, Petroskoih. Ruadoi muuzikkuopastajannu Petroskoin pedagougizes tehnikumas, perusti horan da orkestran, kudamah otettih ozua tehnikuman opastajat da opastujat.
Vuozinnu 1931-1935 oli Karjalan avtonoumizen sosialistizen nevvostotazavallan simfouniiorkestran radivon perustajannu da kapellimestarinnu.
Vuvvennu 1937 Karl Rautio oli yksi Karjalan avtonoumizen sosialistizen nevvostotazavallan Säveldäjien Liiton, rahvahan soittimien orkestran ”Kandeleh” perustajis. Häi on muokannuh enämbi 60 rahvahan sävelmii, säveldi enämbi 40 pajoloi: ”Soita, minun kandeleh”, ”Jovenajajien pajo”, ”Mečänkuadajan duumu”, ”Minun karjalaine mua” da toizii, äijät pajot nygöigi ollah ”Kandeleh”-joukon ohjelmistos.
Karl Rautio aktiivizesti avvutti Petroskoin muuzikkuopiston avuandua vuvvennu 1938.
Vuozinnu 1948-1955 – Karjalas-Suomelazen sosialistizen nevvostotazavallan Säveldäjien liiton johtai, Nevvostoliiton Säveldäjien liiton hallindon ozanottai.
Musto
Vuvvennu 2013 Petroskois avattih Raution mustolaudu.
Pereh
Raution poigii hyvin tietäh Karjalas, hyö sežo ollah soittajat da säveldäjät.
Rautio Erik (1926-1989), kandelehen soittai, Uhtuan puhunduorkestran johtai, «Kandeleh»-muuzikkujoukon kandelehen soittajien joukon johtai. Ven’an sosialistizen federativizen nevvostotazavallan da Karjalan avtonoumizen sosialistizen nevvostotazavallan arvostettu artistu.
Rautio Heino (1928-1960) – soittai. Rautio Roine (1934-1960) – säveldäi, kapellimestari, folklouran tutkii. Ruadoi «Kandeleh»-muuzikkujoukos.
R R R R R
Katalunii
Katalunii on iččenäzekse ilmoittanuhes mua Euroupas, ga muut muat ei olla vie tunnustettu sen iččenäžytty. Sen piälinnu on Barcelona. Katalunies eläy 7 504 881 ristikanzua (v. 2010).
Katalunien virrallizet kielet ollah kataluanu da ispanii, Val d'Aranas sežo oksituanu.
1916
Ken kuoli sinä vuon
1916
Matkajärvi
Matkajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 3 km². Järven pindu on 178,6 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh laskeh kaksi nimettömiä ojua, kuduat tullah Haukilammes da Nararvijärvespäi. Järvespäi lahtöy lyhyt oja, kudai laskeh Särgijärveh.
M M M M
Marjärvi
Marjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Mustankosken kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,1 km², vezibasseinan ala on 491 km². Järven pindu on 120,3 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi matkuau Jelmajogi, kudai laskeh Ondarveh. Ondarves läbi matkuau Ondajogi, kudai laskeh Ala-Uikujogeh.
M M M M
Sergijevo
Sergijevo on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Čolmužin kyläkunnan pos’olku.
Se sijaiččou Uikujoven da Leksajoven välis, 52 kilometrin piäs koillizeh Čolmužispäi.
Pos’olkas on XIX vuozisuan puučasounu.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Katar
250px|right|thumb|Katar
Katar (قطر‎), virralline nimi on Kataran valdivo (دولة قطر‎) – on valdivo (emiruattu) Lähizes Päivännouzus. Se sijaiččou Arabien niemimuan koillizen ozan Kataran niemimual. Katar rajoittuu Saudi Arabien suves, toizil puolil rajoittuu Persien lahtenke. Loudehes Katar sijaiččou Bahrein-suarinke, liidehes Arabien emiruattukunnanke. Piälinnu on Doha. Muan pinduala on 11 585 km². Rahvahan lugumiäry on 1 699 435 hengie.
K K
Livvin kieli
Livvin murdehen alguperä ei ole selgei. Liygi kuuluu suomelas-ugrilazen kieliperehen itämerensuomelazeh kielijoukkoh. Livvin murdehes on äijy laihinsanua muinazes vepsän kielespäi. Livvis on moizii sanoi, kudamii ei ole karjalan kielen toizis murdehis.
Kirjukieli
Tarkembua tieduo livvin murdehen kirjukielen ilmestymizes ei ole. XIX-vuozisual liygiläzet kirjutettih kiriličäl. Vuozinnu 1930 otettih käyttöh kirjukieli latinalazil kirjaimil. Vuonnu 1989 Karjalan tazavallan virguniekat hyväksyttih karjalan kielen kirjaimikot.
Livvin murdehen kirjaimikko:
Livvin murdeheh kuulutah alamurdehet:
Niilöis hävinnyöt alamurdehet ollah:
Ven’alazet kielentutkijat sanotah liygii karjalan kielen murdehekse. Erähät suomelazet kielentutkijat pietäh liygii iččenäzenny kielenny.
Linkit
Kategourii:Karjalan kieli Kategourii:Jevroupan kielet
Balkanantiaine
thumb|600.px|alt=Balkanantiaine|Balkanantiaine Balkanantiaine (Poecile lugubris, enne Parus lugubris) on lindu.
Turjansaamen kieli
Turjansaamen kieli (saa'mekill) kuuluu uralilaizen kieliperehen suomelas-ugrilaizen kielijoukon saamelaizeh oksah. Nygöi se on läs kuolluh kieli.
Balkanantiaine
B
Turjansaamen kieli
Kategourii:Suomelas-ugrilazet kielet
1881
Ken kuoli sinä vuon
1881
Purgulindu
thumb|300.px|alt=Purgulindu|Purgulindu Purgulindu libo rändylinduine (Bombycilla garrulus) on parvilois lendelii muuttuilindu.
Kogo da nägö
Piduhus: 18-21 cm Paino: 48-72 g
Rahvahanperindeh
Karjalazil on purgulinduh liittyjiä perindötieduo.
Lähtiet
P P
Hrizantiemu
thumb|300px|alt=Hrizantiemu|Hrizantiemu Hrizantiemu on yksivuodizien da kaksivuodizien heinykazviloi roduu. Kuuluu astroin pereheh. Hrizantiemua on eri luaduu.
Jaakkima
Jaakkima on stansii Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris. Enne se oli pos’olku. Se sijaiččou 3 kilometrin piäs Lahdenpohjaspäi.
Hrizantiemu
Ulgonägö
Hrizantieman lehtet kazvetah toine toizele peräh. Net ollah eriluaduzet muvvon da suuruon puoles. Niilöin reunat ollah hallatut libo ogaloil rouno. Lehtet enimmäkseh ollah valpahanvihandan. Kazvin kukat ollah pienet, tukulleh kazvajat. Net ollah eri värii.
Jaakkima
Histourii
Vuvvennu 1845 ruvettih nostamah uuzi luteransoin kirikkö Jaakkimah muanomistai Aleksandr Kušel’ovan-Bezborodkon avul. Arhitektorannu oli Karl Engel.
Hrizantiemu
Kazvandu
Hrizantiemua kazvau muailman keski- da pohjasalovehil, enimilleh Aazies. Tädä kukkua kazvatetah dekoratiivizennu kukannu. Täl kazvatandutaval on tuhatvuodine histourii. Kitais, kuspäi on rodužin monet hrizantiemoin lajit, tädä kukkua istutettih saduloih vie 551 vuvvel enne meijän aijanluguu. Jevrouppah kazvi tuodih XVII vuozisual, Ven’ale – XIX vuozisual. Ven’al erähii hrizantiemoin lajiloi voibi kazvattua pihal, toizii – vaiku kazvihuonuksis. Tädä kukkua kukkienkazvattajat suvaijah sendäh, ku net ollah värien puoles kirjavat, kukitah hätken da niilöis helpoh voibi kazvattua uuttu kukkua.
Jaakkima
Histourii
Kirikkyö nostettih 5 vuottu. Se rubei ruadamah 19. ligakuudu v.1851. Sih voi syndyö läs 3000 hengie.
Hrizantiemu
Kazvandu
H H
Jaakkima
Histourii
Vuvvennu 1939 Jaakkimas eli läs 9500 hengie (Lahdenpohjas – läs 2000, Lumivuaras – läs 5000).
Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan (1939 – 1940) jälles se aloveh liittyi Nevvostoliitole Moskovan rauhansobimuksen mugah (v. 1940). Vuvvennu 1941 Suomen VII armiikundu (suom. Suomen VII armeijakunta) valdai Jaakkiman.
Moskovan vuvven 1944 välirauhan jälles Jaakkima uvvessah rubei liittymäh Nevvostoliitole.
Luteransoin kirikös oli vangiloin luageri. Myöhembäh sidä käytettih yhteiskoinnu, a sen jälles skluavunnu. Vuvvennu 1977 kirikkö paloi. 1990-luvul kirikön sijas pandih mustoristu.
J J Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Vaski
Vaski Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on yhtendentostu joukon nelländen periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 29. Sidä merkitäh Cu. Prostoi aineh vaski on sitkei kullankarvaine da rouzuvoi metallu (se on vaiku rouzovoi, ku ei ole oksidnoidu pl'onkua). Ristikanzu käyttäy sidä ammuzis aijois algajen.
Kirvesjärvi
Kirvesjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Vieljärven kyläkundah.
Järven pinduala on 1,6 km². Järven pindu on 128,9 metrii korgiembi meren pindua.
Vaski
Histourii
Muinazis aijois sulatettih yhteh vaski tinanke – da roih bronzu. Sen avul luajittih orožii imi. Bronzuvuozisada tuli vaskivuozisuan sijah. Vasken da tinan segasulateh (bronzu) suadih enzikerran Lähi-Päivännouzus 3000 vuottu enne meijän aijan luguu. Bronzu oli kaikile mieldy myö, sendäh gu se on luja da sidä kebjieh taguo. Sen periä sidä käytettih, konzu luajittih ruado- da mečästysvehkehii, astieloi da čomenduksii. Kaikin nämmä ezinehet lövvetäh muinažuontiijollizis kaivamizis. Bronzuvuozisuan sijah tuli rauduvuozisada (se koskou ruadovehkehii).
Kirvesjärvi
K K K
1975
Ken kuoli sinä vuon
1975
2001
Ken kuoli sinä vuon
2001
Tuohikirjaine N 292
thumb|500.px|alt=Tuohikirjaine N 292|Tuohikirjaine N 292
Tuohikirjaine löyttih vuonnu 1957 Novgorodas piettylöin muinažuontiijollizien kaivamizien aigah. Se on ennevahnallizin dokumentu, kudai oli kirjutettu 13. vuozisuan allus. Tuohikirjaine on kirjutettu vahnan aijan karjalan kielen Anuksen murdehel.
Tekstu da kiännös
Tekstu on kirjutettu karjalan kielen murdehel kirillizil kirjaimil libo vahnan aijan suomen kielel. Ga соуд- 'суд'- on sluavilaine sana. Voi olla соудьни 'судный (-е)'- adjektiivu da охови 'оковы'- sana ollah sežo otettu sluavilazispäi.
Kielentutkii J.S.Jelisejev sellitti tekstan da kiändi sen nygysuomekse.
Vuonnu 1964 Martti Haavio ehoitti tekstan toizen sellityksen:
Vie yhten kiännöksen luadi tundiettu suomelas-ugrilazien kielien tutkii J.A.Helimski.
Tuohikirjazen merkičys
J.A.Helimskoin sanoin mugah, tuohikirjaine on tiedohussana. Sie on sanottu Jumalas, hänel on piildy, kudamien avul se voittau vihažoi hengii. Pagin on Taivahallizen Tuatan suvvos (Jumal maltau lykkie yhtelaigua kolme piildy). uomelazes rahvahan runohuos Jumala-sana merkiččöy Hristossua sego tiedoiniekkua. Tämän tiedohussanan avul tahtottih puolistuo voimattomuksien hengis, kudamii ven'alazis tiedohussanoisgi ammutah Jumalan piilet. Yhtes ven'alazes tiedohussanas on kirjutettu nenga: «И стрели батюшко, истинный Христос, в мою любимую скотинку своим тугим луком и калёными стрелами в ясныя очи, в сырую кость, и угони,выганивай двенадцать ногтей, двенадцать недугов, тринадцатый наибольший".
Tiä "суд" on sluavilaine sana. Itämerensuomelazet tiijustettih Jumalan suvvos ven'alazispäi. Täs tekstas Jumal on Hristossu. Ven'an Vienanmeren rannikon eläjien (pomoroin) mugah, tavvit ollah piilit, kudualoi tiedoiniekat lykittih Korelaspäi. Нойданнуоли on palavu piili, kudai ei voi ambuo siiriči. Lykityn piilen periä rubieu katkuamah nivelii. Tiedoiniekat sežo parandettih voimattomii, heidy kučuttih muahpanendah sego svuad'bah. Heidy piettih n'erokkahinnu laivanrakendajinnugi. Tuohikirjaine tovvendau, gu ven'alazet da suomelazet kirikön tavat ollah yhtístetty keskenäh.
Kategourii:Arheolougii Kategourii:Karjalan kieli
1882
Ken kuoli sinä vuon
1882
Heinyšlöpöi
Heinyšlöpöi (karjalakse vie heinylöpšöi,, ) on muavezielättilöi. Karjalas sidä on joga čupus da äijin.
Leviendy
Karjalas heinyšlöpöidy on kaikkiel da Karjalas se on muavezielättilöis luguu myöte suurin. Erähis kohtis yhtel kilometril voibi nähtä sadassah dai enämbängi elättii. Toizih šlöppölöih verratunnu heinyšlöpöi enimälleh eläy mual da vezistölöih menöy vaiku kuvun da talven aijakse.
Heinyšlöpöidy on kaikis mečis, yhtelläh enämbi sidä on rannikol kazvajis kuuzikkolois, koivikkolois, huabikkolois, segamečis, kus on enimälleh kuustu, tuhjožikol kazvoitunnuzil aholoil da niittylöil, meččyaholoil, märris kuattuloin meččien kohtis. Kuivii pedäjikkölöi se ei suvaiče.
Se, ku heinyšlöpöidy on muga äijy, on kiini sih, ku elätti on viluu kestäččy. Sen kudu sežo ei muga äijäl, kui toizien amfibieloin, varua viluu.
Taba
Heinyšlöpöi on yöelätti, päiväl se liikkuu harvah. Päiväl se yksinäh libo toizien šlöppölöinke yhtes peittyy heinäh, oksien, kivien, lehtien, parzien uale, kandoloih da toizih luonnon peittokohtih. Silloi se valliččou märgii da pimielöi kohtii. Keviäl heinyšlöpöi havaččuu sulakuun lopus – oraskuun allus, konzu vezi on jo 3-4 gruadussii lämmy. Talven elätti viettäy vezistölöis, kudamat ei kylmeta pohjassah: pienis joguzis da ojazis, madalis järvilöis, turbehsuoloil.
Luonnos hinyšlöpöit eletäh 4-6 vuottu, ristikanzan kois kymmenessäh vuodessah, toiči kai kaheksassahtostu.
Syöndy
Heinyšlöpöi syöy böbökkii da niilöin toukkii, puaksuh se syöy hämähäkkilöi da čyöttölöi. Heinyšlöpöit hävitetäh meččäh niškoi pahoi böbökkii.
H
Matkujärvi
Matkujärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Povencan linnukunnan da Segežan piirin Papinkosken kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 45,3 km², vezibasseinan ala on 662 km². Järven pindu on 94,1 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi menöy Vienan- da Baltiekkumeren kanualu. Järveh laskietahes Čoren’-oja da Juga-jogi.
M M M M
N’uhča
N’uhča on pomorskoi kylä Karjalas, se kuuluu Sumposadan kyläkundah.
Etimolougii
Kylän da joven nimi on roinnuhes saamen sanaspäi nühhč(a-), kudai karjalakse merkiččöy «joučen».
Muantiedo
Se sijoiččou Belomorskan piiris Karjalan da Arhangel’skan alovehen rajal, samannimizen joven rannal, 5 kilometrin piäs Vienan meresäi. N’uhčas on samannimine raududorogustansii.
Histourii
XV vuozisual kylä kuului Novgorodan posadniekan Isak Boretskin akale Marfa Boretskajale, XV – XVI vuozisadoil kylä rubei kuulumah manasterih Solovetskoloil suariloil. Vuvvennu 1702 rakendettih muadorogu, kudai otti allun N’uhčan pristanispäi. 5 tuhattu rahvastu srojittih dorogua: kuattih puuloi, luajittih mežua, pandih parziteloi, rakendettih sildoi.
21. kevätkuuh vuodessah 2013 se oli N’uhčan kyläkunnan haldivolline keskus.
21. kevätkuudu v. 2013 N’uhčan kyläkundu hyllättih, kylä rubei kuulumah Sumposadan kyläkundah.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 2001 N’uhčas eli 474 hengie.
Histourien mustomerkit
Kyläs on Suuren voinan aigua tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.
Kategourii:Belomorskan piiri
Vas’s’oinkylä
Se sijoittuu Mägriänjoven rannal.
Vas’s’oinkylän rahvahan lugumiäry
V V Kategourii:Anuksen piiri
Ivan Rokačču
Ivan Rokačču (läs vuvvennu 1560, Mujejärven piiri, Tiikši-kylä — läs 1615, Tiikši-kylä) - on karjalaine muanruadai, partizuanoin joukkoloin johtai, kudai oli ruoččilazien vastah XVI—XVII vuozisuan rajal. Vie häi oli Pohjois Karjalan okkupatsien vastah.
Eloskerdu
Lopskoin pogostoin vuvven 1597 dozornoin kniigas on kirjutettu Rukajärven "voulostin parahis eläjäs" moskvalazes kirikön ruadajois Dmitrii Al'abjevas da Grigorii Kobelevas. Niilöin joukos oli kirjutettugi pogostan eläjäs Ivan Stepanov Rogačas. Sie on kirjutettu, ku Ivan Rogač eläy omas pihas Tiikši-kyläs.
Ivan Rokačču on pannuh muah kodoilumuas Tiikši-kyläs. Hänen kalmu on säilynnyh, sih kävväh matkustajat. Mändy, kudai kazvoi Ivanan kalmal, piettih pyhänny da sen rungoh riputettih kirjondettua käzipaikkua.
Vuvvennu 1950 A. Linevskii tutki Rokačun kalman. Sie oli löydetty miehen luurango, sego kaksi naizien da kaksi lapsien luuranguo, kuduadu tapetettih. Kuulužu atropoulogu M. Gerasimov piäkul'l'ukan mugah luadi Rokačun ulgonägö. Hänen rinduvestos on Karjalan kanzallizes muzeis.
31. ligakuudu
Ken kuoli sinä piän
L
Mujejärvi
Mujejärvi (Муезерский) on pos'olku Mujejärven piiris Karjalan tazavallas Ven'al. Toimiu Mujejärven piirin hallindokeksuksennu.
Luulajansaami
Luulajansaami kieli (Julevsámegiella) on uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazeh kielijoukkoh kuului saamilaine kieli.
Mujejärvi
Talovus
Pos’olkas on lespromhouzu, kehitetäh meččytevolližuttu.
Nähtövykset
Kategourii:Mujehjärven piiri
Luulajansaami
Kirjaimikko
Aa,Áá,Bb,Dd,Ee,Ff,Gg,Hh,Ii,Jj,Kk,Ll,Mm,Nn,Ŋŋ,Oo,Pp,Rr,Ss,Tt,Uu,Vv,Åå,Ää.
1876
Ken kuoli sinä vuon
1876
Haigarit
Haigarit (Ardeidae) ollah pelikuanulinduloin lahkoh kuului heimo. Suomes on tavattu yheksä heimoh kuulujua linduluaduu:
Lähtiet
H
Palkindon suannuon luvettelo
Brendojevan palkindon suannuon luvettelo
P P
Tuoppajärvi
Tuoppajärvi (Топозеро) on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Louhen piiris.
Järven pinduala on 986 km², piduhus – 75,3 km, levevys – 30,3 km, randuviivan piduhus – 545 km. Sen keskisyvys on 15,2 m, syvin kohtu on 56 m.
Pindualan mugah se on 11. sijal Ven’al da 4. sijal Karjalas.
Järves on mondu lahtie: Lambašguba, Lohguba, Čuolmaguba, Šuulakši, Koldalakši, Kuoralakši, Kiestengänlahti dmi.
Järves on 144 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 63 km². Net sijoitutah enimyölleh pitkin lounasrandua. Suurimat suaret ollah Žiloi, Taraskin, Kukat, Nuomu, Ahvenšuari.
Rannat ollah madaloi da kivizii. Niilöi peitetäh havumečät. Löydyy sežo kallivoperäzii da suohizii kohtii.
Järveh laskeh 28 piendy jogie da ojua. Järven luodehozaspäi ottau allun Koutajoki.
Lahtilois da jovensuulois kazvau kažl’ua da šaraheiniä.
Järves on särgii, haugii, lahnua, riäpöidy, siigua, harjustu, kuor’oidu, kiiškoidu da matikkua. Se jiädyy kylmykuun lopus – talvikuun allus, avavuu oraskuun lopus – kezäkuun allus.
T T T
Pertjärvi
Pertjärvi on kylä Karjalan tazavallas Belomorskan piiris Sumposadan kyläkunnas.
Se sijaiččou Pertjärven da Tegozero-järven rannoil, 12 kilometrin piäs Sumski Posadaspäi.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Belomorskan piiri
Turkmenistuanu
250px|right|thumb|Turkmenistuanu
Turkmenii, virrallisezti Turkmenistuanu on valdivo Keski-Azies. Suves se rajoittuu Afganistuananke da Irananke, pohjazes Kazahstuananke da Uzbekistuananke, päivänlaskus Kaspien syväinmerenke. Turkmenistuanan piälinnu on Ašhabad. Muan pinduala on 491 200 km². Rahvahan lugumiäry on 5 240 502 hengie. Virralline kieli on turkmenien kieli.
T T
Keriččimet
Keriččimet libo keriččemet ollah lambahien kerittävät nožničat. Net ollah raudahizet. Joga karjalazes talois enne piettih lammastu, sendäh pidi olla keriččimetgi. Keričysaigu oli keviäl, kezäl da myöhä sygyzyl da talvel.
1883
Ken kuoli sinä vuon
1883
Keriččimet
Uskomukset
Keriččimii kyläh ei annettu. Lambahii kerites sanottih: ”Huabu keriččijäle”, ku lambahale kazvas tuuhei villu, ku huavas on lehtie.
Arbaitus
Keräs keskel, keriččimet tagan. (harakku)
Megrijärvi
Megrijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 7,7 km², vezibasseinan ala on 79 km². Järven pindu on 190,1 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh laskeh ojua. Kaksi niis tullah Upoz- da Kälkäjärvespäi. Megrijärvespäi vezi piäzöy Kälgärveh. Täs järvespäi lähtöy Megrijogi.
Histourii
Vuozissah 1910 järven rannal seizoi manasteri. Vie lähäl oli kylä nimel Megri. Se jäi hyllätykse Suuren Ižänmuallizen voinan jälles.
M M M M
Neljärvi
Neljärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Valdain kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 2,6 km², vezibasseinan ala on 132 km². Järven pindu on 113,6 metrii korgiembi meren pindua.
Tilkuzet
Tilkuzet on videleläine teatru, kudai ozuttau spektakliloi karjalan kielel.
Ufatku
Ufatku on kodivehkeh, kudamal on pitky varzi puus da kaksi raudahistu šorpua, ku sarvie rouno. Ufatkal nostetah padoi päččih da otetah niidy pačispäi. Karjalazes talois oli mondu ufatkua, ku oli eri suurustu padua. Ufatkoi luajittih sepät.
Neljärvi
Järveh laskeh Ščairučei-nimine oja, kudai tulou Šaijärvespäi. Neljärves läbi matkuau Nela-jogi, kudai laskeh Pullojärveh.
N N N N
Ufatku
Arbaitus
Kaksi sarvie, yksi jalgaine. (ufatku)
Kategourii:Karjal Kategourii:Astiet
Tilkuzet
Perustandu
Tilkuzet on perustettu vuvvennu 2007 vahnah karjalazeh kyläh Videleh. ”Nygöi karjalazet vähän paistah omal kielel. Huijustellahes. A kedäbo on huigei? Omii muamoloi da tuattoloi, kudamat annettih meile eloksen da nimen – karjalazet? Karjalan kieli on ”voimatoi”. Kodvazen peräs, eihäi rahvas roittane pagizemah, se häviey”, kirjuttau Tilkuzien ohjuaju Raisa Kudžijeva. Se oli tärgei syy teatrujoukon perustandale.
Ohjuaju
Tilkuzien alallizennu ohjuajannu on karjalaine Raisa Kudžijeva, kudai on kaikkien Tilkuzien spektakloin käzikirjutuksien luadijannu da nerokkahannu artistannugi.
Artistat
Kai artistat ollah videläläzet, karjalan kieldy maltajat da pagizijat. Suuri joukko artistoi on Videlen školan opastajii.
Spektaklit
Tilkuzet ozutetah spektakliloi karjalan kielen videlen murdehel. ”Ezityksis kerrommo, kui ennevahnas elettih hierun rahvas. Mustelemmo, midä olemmo kuulluh da nähnyh lapsennu. Ezityksien pohjannu ollah ven’ankielizet tevokset, kudualoi kaikin tundietah da suvaijah. Myö kiännämmö niidy karjalakse, sille kielele, kudamal paistah Videlen čupul. Meijän kieli on vähäzel tostu luaduu, kui toizis kohtis”, kirjuttau Raisa Kudžijeva.
Tilkuzet on luajittu nelli spektaklii karjalan kielel.
Kaššali
Kaššali on vahnu tuohine vehkeh kandamizih niškoi. Nägemäl kaššali on ku kanvertu libo tämän päivän reppu. Kaššalis on kaksi viilehtesty (”kandoremenii”). Enne karjalazet otettih kaššalii meččäh muarjah da gribah. Piettih sit kalua. Pandih sih evästy meččäh libo niityle mennes. Karjalazet luajittih kaššalit tuohes – koivun ulgokojas. Tuohi on luja, kebjei da helpoh suadavu materjualu.
Tilkuzet
Spektaklit
Joga Tilkuzien spektaklis on karjalastu pajuo da tansii. Artistoin ruutat da kai spektakliloin vehkehet da lomut ollah hierulazet. Laval ollah tovellizet karjalazet tabua da syväinjuurii myöte. Heijän karjalan kieli on puhtas da oigei, rikas da kuvannolline.
Kaššali
Arbaitukset
Meččäh menöy – kodih kaččou, kodih tulou – meččäh kaččou. (kaššali)
Mies meččäh menöy sada silmiä selläs. (kaššali)
Lungulansuari
Lungulansuari on suari da kylä Luadogan koillisrannikol Salmin kunnallishallindoalovehel Pitkyrannan piiris Karjalan tazavallas Ven'al. Suari kuuluu Suomen Nevvostoliitole luovutettuloih alovehih. Lungulansuari sijaiččou ihan manderehen lähäl, kudamas sen eroittau kaijimbas kohtas jovenjyttyine Lungulanlahti. Suaren päivänlaskupuolel sijaiččou Mančinsuari. Lungulansuari on 16 kilometrua pitky da n. kolme kilometrua levei. Pinnanmuvvol suari on madalattavu. Manderehelpäi suarele vedäy pengertie.
Kaššali
Frazeologizmat
Kačot ku lehmy uudeh kaššalih. (”kummeksijen”)
Kaššalipiä – sanotah ristikanzas, kudamas on suuri piä.
Kaššalivačču – sanotah ristikanzas, kudamal on suuri maha.
Kategourii:Vehkehet K
Lungulansuari
Histourii
Enne tostu muailmanvoinua suari kuului Suomele palannu Salmin kundua. Suomele kuulujes suarel oli viizi kyliä da 1 250 eläjiä. Suurin kylis oli suaren pohjaspiäs sijainnuh Tiijal, kudamas oli n. 440 eläjiä vuvvennu 1939. Tiijalan pohjaspuolel sijaičči Lungul (280 eläjiä) da suvipuolel Perämua (100 eläjiä), Hiiva (260 eläjiä) dai pienet Hovin kylä da Hiivan kyläh kuulujaksi luvettu Varbazen kylä. Nygözin suarel on vaiku yksi, Lungulansuari-nimine kylä. Suaren eläjät tavattih ruadua enimyölleh muatalohuos da kalastukses.
Lungulansuaren päivänlaskupuoles sijainnuon Lungulan kylän pravoslavnoit ristikanzat kuuluttih Mančinsuaren prihodah da muu vuitti suaren eläjis Salmin pravoslavnoih prihodah. Suaren kai luterskoit ristikanzat kuuluttih Salmin luterskoih prihodah. Suarel oli kolme časounua: Hiivan, Lungulan da Perämuan kylis. Školua sežo oli kolme: Lungulas, Perämuas da Tiijalan Kotkuniemes. Ližäkse Lungulas oli tulliazemu da Tiijalas laivulaiduri, kudamas Sordavalan da Salmin välil kulgiennuot laivat azetuttih.
Talvi- da jatkovoinu
Lungulansuardu oli linnoitettu kezäl 1939, rakendajen sinne nelli puolistusliiniedu. Talvivoinan allus 29. marraskuuta 1939 aloitettih Lungulansuaren evakuiruičendu. Suurin vuitti evakuiruittih mašinoil Salmin kirikönkylän kauti päivänlaskuh da dostalit eläjis venehil Uuksalonpiäh. Lungulansuaren mandereheh yhtistäjän pengertien sildu räjäytettih 1. talvikuudu da Suomen puolistusväit myöstyttih Lungulansuarespäi Mančinsuareh 5. talvikuudu. Lungulansuaren pohjaspiän Suomi otti järilleh talvikuun 8. päivänny. Lungulansuaren pohjaspiä pyzyi Suomen hantuzis voinan loppussah, konzu siepäi pidi Moskovan rauhansobimuksen perustehel lähtie.
Mustelendumatkal Lungulas käynyh endine "Tundemattoman saldatan rykmenti", Jalkaväkirykmentti 8 (JR 8), saneli matkal luajitus TV-programmas, ku starinan kuulužu syöksyvenehkohtavus, kudamas Rokka toravui enzi kerran Lammion kel, sijoittuu juuri Lungulah; veteruanat sanottih, ku paginas olii boju oli eräs jatkovoinan verizimbii da programman toimittai käyttigi nimie "Lungulan hirvei tappokohtu".
Lähtehet
L Kategourii:Karjal
Tilkuzet
Kirju
Vuvvennu 2013 Tilkuzet piästettih ilmah kirju "Videlen ”Tilkuzien” kummii". Kirjah on otettu nelli teatran ozutelmua da niilöis kuulujua pajuo. Kirjah on pandu artistoin kuvuagi. Teatran enzimäine kirju on luajittu Videlen karjalazet -yhtistyksen, Intra-fondan da Anuksen maidozavodan varoil.
Diskat
Tilkuzet luajitah omien spektakliloin dvd-fil’mat.
Linkit
Tulkuzet vkontakte-saital: https://vk.com/club7478563
Ažepnavolok
Ažepnavolok on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Šun’gan kyläkunnan kylä.
1884
Ken kuoli sinä vuon
1884
Palau
250px|right|thumb|Palau
Palau libo Palaun tazavaldu on suarivaldivo, kudai sijoittuu Filippinanmeres (800 km päivännouzuh Filippinoispäi da pohjazeh Indoneziespäi). Yhtysvallat avuttau Palaule den’gudielolois (niilöil on den’guliitto).
Valdivon piälinnu on Ngerulmud. Pinduala on 458 km², rahvahan lugumiäry on 21 000 hengie.
P P
Tilkuzet
Linkit
Kategourii:Kul'tuuru Kategourii:Karjal
Gaiti
Gaiti libo Gaitin tazavaldu (gait. kreol. Repiblik Ayiti, ) on valdivo Gaiti-suaren päivänlaskun puoles da lähisuaril. Suaren päivännouzun puoles on Dominikanan Tazavaldu. Gaiti on köyhin Amerikan valdivo. Muan pinduala on 27 750 km². Rahvahan lugumiäry on 10 033 000 hengie (v.2009). Piälinnu on Port-o-Prens. Virrallizet kielet ollah gaitine kreoline da frantsien.
G G
Pakkastiaine
thumb|alt=Pakkastiaine|Pakkastiaine alt=|thumb|
Pakkastiaine libo razvutiaine (Parus major) on Europas da Aazies eläi suurile alovehile levinnyh tiaine.
Karjalankielizet nimet
Linduu on kučuttu pakkastiazekse vähimikse Salmis (pakastian'e) da Tunguol (pakaistiain'i). Korbiselläs tundietah sežo nimi razvatijain.
Lähtiet
P
Ažepnavolok
Se sijaiččou Ažep-niemel Poventsan lahten rannal Oniegujärven koillisozas. Lähäl kyliä on samannimine niemi.
Kyläs elettih rahvahat sugunimilöinke Isakovat da Savinovat.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Rajakondu
Rajakondu on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Salmin kyläkundah.
Koskenkylä
Koskenkylä on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin kylä, kudai kuuluu Garnizonan kyläkundah. Koskenkylä on sijoitannuhes Karjalazen järven rannal.
Rajakondu
Kylä on sijoitannuhes avtodorogal Sordavala-Anuksenlinnu. Enzimästy kerdua kyliä mainitah aigukniigois vuvvennu 1568. Silloi kyläl oli nimi Kondu.
Histourien mustomerkit:
Kyläs säilyttih histourien mustomerkit, kuduat on sivottu Ven'an, Ruočin da Suomen välizih suhtehih. Yksi niilöis on ruoččilas-ven'alazen histourien mustomerki - suuri rajakivi. Vuvves 1618 vuodessah 1721 se oli Ven'an da Ruočin rajan merkinny. Piätös sit luajittih vuvvennu 1617, konzu oli allekirjutettu Stolbovan rauhusobimus. Vuvves 1917 vuodessah 1940 kivi seizoi Suomen da Ven'an rajal.
Rahvahan lugumiäry
R R Kategourii: Pitkänrannan piiri
Paimoi da paimendus
pienoiskuva|300px| Paimoi on ristikanzu, kudamua enne karjalazet palkattih paimendamah karjua. Häi oli tiedoiniekku. Paimoit kylis oldih tulolozet. Uskottih, buito hyö ollah parembat da vägevembät tiedoiniekat, migu omat. Paimoidu varattih da kunnivoittih. Tavan mugah yksi samaine paimoi palkattih moni vuozikse.
Paimoin palkuandu
Paimoi palkattih kogo kezäkse da maksettih hänele ruavos. Häi vuoroloil kävyi syömäh da juomah, yhtes taloispäi toizeh. Vuoroloil olid yödygi.
Antti Timonen
Antti Nikolajevič Timonen (5. (18.) sulakuudu 1915 - 24. kevätkuudu 1990) oli karjalaine kirjuttai da dramaturgu. Häi kirjutti suomen kielel. Timonen on Karjalan rahvahan kirjuttai, Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan kul’tuurualan arvostettu ruadai (1979), Stanislavskoin palkindon suannuh (1972) Otatko miut, Karjalan mua? -ozutelmas, kudaman lavale pani Karjalan Kanzalline teatru (endine Suomelaine teatru), monien kunnivomerkilöin suannuh, Petroskoin linnan kunnivoittu eläi.
Eloskerdu
Antti Timonen rodivui 5. (18.) sulakuudu 1915 muanruadajan pereheh pohjaskarjalazeh kyläh Luusalmeh (tänäpäi se kuuluu Kalevalan piirih). Hänen tuattah sai surman Muailman enzimäzel voinal vuvvennu 1916. Vuozinnu 1922-1925 Timonen eli muamanke Suomes, sit pereh tuli järilleh Nevvostoliittoh.
Paimoi da paimendus
Žiivatoin pihale työnnändy
Žiivatat enzi kerdua työttih pihale keviäl Jyrrinpäivänny 6. oraskuudu. Sinä piän paimoi kierdi karjan kolme kerdua, ku se olis terveh da pyzys yhtes. Häi sanoi luguloi. Hänel käis oli paimoin keppi, toiči palai päre da mitah raudaine vehkeh: kirves, veičči libo stoikku. Paimoi luadi sobimuksen mečänižändänke, hyvitteli sidä: andoi tabakkua, leibiä, ku se vardoiččis karjua meččyelätilöis da toizis pahuzis.
Antti Timonen
Eloskerdu
Timozen enzimäzet tevokset jullattih vuvvennu 1931, konzu häi oli Petroskoin pedagougutehnikuman opastujannu. Karjalan lehtilöih da žurnualoih painettih hänen runoloi da kerdomuksii. Timonen loppi tehnikuman vuvennu 1932 da rubei ruadamah školas opastajannu. Häi oli yhteisruavos raadivokomitietanke, Kipinä- da Punainen Karjala -lehtenke. Timonen yhtyi I Kogokarjalan kirjuttajien konferensieh, kudai piettih Petroskoil vuvvennu 1934, da pidi sit paginua. Ižänmuallizen voinan aigua Timonen oli armies. Häi oli tiijustelijannu, kiändäjänny, sit politruadajannu Karjalan, 3. Valgoven’an da 2. Ukrainan frontoil. Vuvves 1942 häi kuuluu Nevvostoliiton kommunistoin puoloveheh. Voinan loppi kapituanan čiinus da tuli järilleh Karjalah.
Paimoi da paimendus
Kielduo
Paimoin ruavos oli äijy kielduo. Hänel ei suannuh syvvä muarjua kohti tuhjoloispäi, ezmäi pidi kerätä mihtahto astieh, a sit äski syvvä. Paimoil ei suannuh leikata meččiä, meččuija, tappua maduo, muata puuloin al.
Žiivatan emändälgi ei suannuh työndiä da tulla vastah žiivatale pal’l’ahin jalloin, paikattah piäs.
Antti Timonen
Eloskerdu
Timonen kuoli 24. kevätkuudu 1990. On pandu muah Petroskoin Suolusmäen kalmužimale. T T T
Paimoi da paimendus
Kielduo
Kategourii:Ruavot P
Muuannonjärvi
Muuannonjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Čupa
Čupa on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Kendärven kyläkunnas.
Muuannonjärvi
Järven pinduala on 2,9 km², vezibasseinan ala on 88 km². Järven pindu on 171,8 metrii korgiembi meren pindua.
Čupa
Se sijaiččou Kendärven pohjasrannal.
Muuannonjärvi
Järveh laskeh nimetöi oja, kudai tuou vetty Latvajärves da Koverojärvespäi. Pohjazes järveh laskeh Suurijoki, kudai tulou Suuresjärves da Ylä-Kiltsunjärvespäi. Järvespäi lähtöy Muannonjoki.
Čupa
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
Muuannonjärvi
M M M M
Mundarvi
Mundarvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Naistenjärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,7 km², vezibasseinan ala on 8,21 km². Järven pindu on 168,7 metrii korgiembi meren pindua.
Pohjazes järvespäi lähtöy Mundoja, kudai laskeh Unusjärveh.
M M M M
Ala-Onihmanjärvi
Järven pinduala on 1,6 km², vezibasseinan ala on 120 km². Järven pindu on 119,2 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh tulou vetty Ylä-Onihmanjärvespäi, kuduah laskeh Pajudež-jogi. Järvespäi lähtöy Onihmanjogi.
Mikkelinjärvi
Mikkelinjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirih.
Järven muodo on pyöryžy, järvi ei ole syvä, suardu sežo ei ole. Järvirannat ollah madalat, suodunuot, niilöil kazvau pedäjikkö. Järveh laskeh nelli jogie. Läbi järves virduau Mikkelinjogi, kudai ottau allun Nuožarves nimel Mаččil da laskeh Šotjärveh.
Järves voibi pyydiä lahnua, särgii, kiiškoidu, haugii, ahvendu, riäpöidy, kivikiuruččuu da matikkua. Järven päivännouzurannal on sijoitannuhes Mikkelin kylä.
M M M
Turku
Turku on linnu Lounas-Suomes. Sie eläy 186 191 eläjiä (31.1.2016). Aurajoven suul sijaiččii linnu on perustettu tovennägöizesti XIII vuozisual, da nenga ollen se on Suomen vahnin linnu. Turku oli Jevroupan kul'tuurupiälinnannu Estounien piälinnan Tallinnan kel vuvvennu 2011.
Lähtehet
Kategourii:Suomen linnat