cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sierra Leone
Sierra Leonen tazavaldu libo Siera Leone on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se sijaiččou Atlantan valdumeren rannikos. Pohjazes Sierra Leone rajoittuu Gvineanke da liidehes Liberienke. Muan pinduala on 72 000 km². Rahvahan lugumiäry on 5 363 669 hengie. Sierra Leonan piälinnu on Fritaun. Virralline kieli on anglien kieli.
S S
Ilomanči
Ilomanči on kundu Suomen Pohjas-Karjalas.
Jelizaveta Petrovna
Jelizaveta I Petrovna (18. (29.) talvikuudu 1709, Kolomenskoje – 25. talvikuudu 1761 (5. pakkaskuudu 1762), Pietari) oli Ven’an valdukunnan halliččii vuozinnu 1741-1761 (1762) Romanovoin dianastiespäi, Pedru I:n da Jekaterina I:n nuorin tytär, kudai rodivui kahtu vuottu ennen vahnembien svuad’bua.
Ilomanči
Kategourii:Suomi
Jelizaveta Petrovna
J J
Helsinki
Helsinki on Suomen tazavallan piälinnu. Sie eläy läs 573789 eläjiä (31.10.2008).
Lähtehet
Kategourii:Suomen linnat
Edenöi
Edenölöi ( muinažu grets. γαστήρ «maha» da πούς «jalgu») on ylen äijy Mollusca-lajis (läs 110 tuhattu lajii, Ven’al – 1620 lajii). Edenölöin piämerki on torsii, kudai merkiččöy selgypiilöin pyörähtysty ymbäri omas ičes (180°). Sidä paiči edenölöil on turbospiral’noi kovakuori.
Elämine
Enzimäi edenöit elettih meres, ga äijät niilöis muututtih suolattomah vedeh da muale. Vähän niilöis eläy paraziitannu.
On olemas suolattomas vies eläjät edenöit, kudualoi käytetäh akvuariumois. Net čomendellah akvuariumoi oman ekzouttizen nävön periä.
E
Kot-d’Ivuar
thumb|left|Abidjan 250px|right|thumb|Kot-d’Ivuar Kot-d’Ivuar on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Se rajoittuu Liberienke, Gvineanke, Malinke, Burkina-Fasonanke da Gananke. Suves se rajoittuu Atlantan valdumeren Gvinean lahtenke. Kot-d’Ivuar on endine Frantsien kolounii. Virrallizet kielet ollah frantsien kieli da sijallizet kielet:djula, baule, bete. Piälinnu on Jamusukro. Suurin linnu on Abidžan. Muan pinduala on 322 460 km². Rahvahan lugumiäry on 26 378 274 hengie.
K K
Ivan Sen’kin
Ivan Iljič Sen’kin (3. (16.) elokuudu 1915 - 20. tuhukuudu 1986) oli nevvostolaine puolovehes da poliitiekas ruadanuh, Nevvostoliiton kommunistoin puolovehen Karjalan komitietan enzimäine sekretari (1958-1984), Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan Korgeviman nevvoston prezidiuman piälikkö (1984-1985), Nevvostoliiton Korgeviman nevvoston deputuattu (4., 6-11. kučundukerähmölöin), Nevvostoliiton kommunistoin puolovehen XXI-XXVI kerähmölöin deputuattu, Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan Korgeviman nevvoston deputuattu (5.-11. kučundukerähmölöin), Ven’an fedaratiivizen nevvostotazavallan Korgeviman nevvoston deputuattu.
Eloskerdu
Sen’kin rodivui vuvvennu 1915 Namojevon kyläh Petroskoidu lähäl muanruadajien pereheh. Kanzua myöte oli karjalaine. Loppi seiččievuodizen fabriekku-zavodan školan Suna-kyläs Kondupohjan piiris. Opastui Petroskoin meččytehnikumas, lähti sit iäre kolmandel kursal opastujes.
Vuozinnu 1933-1938 opastui da sit loppi Moskovan K. Timir’azevan nimizen muatalovusakadeemien ekonoumiekan tiedokunnan.
Vuozinnu 1939-1941 ruadoi vahnimannu agronomannu Poventsan da Rugajärven mašinoin da traktoroin stansiel, Onieganrannikon piirin muatalovusozaston piälimäzenny agronomannu.
Heinykuus 1940 rubei kuulumah Kogonevvostoliiton kommunistoin puoloveheh.
Ižänmuallizen voinan aigah ligakuus 1941 syvyskuussah 1944 Sen’kin oli Karjalan frontal. Voinalpäi häi tuli vahniman leitenantan čiinus.
Vuvvennu 1946 händy pandih Kommunistoin puolovehen Sverdlovskan komitietan muatalovusozaston instruktorakse. Sit vallittih Butkinskoin raikoman enzimäzekse sekretarikse, jälles Kommunistoin puolovehen Sverdlovskan komitietan muatalovusozaston piälikökse. Vuozinnu 1951-1955 Sen’kin ruadoi mainitun komitietan sekretarinnu.
Vuvvennu 1955 Sen’kinua työttih ruadoh Karjal-Suomelazen nevvostotazavallan Kommunistoin puolovehen keskuskomitiettah. Vuozinnu 1955-1956 häi ruadoi Karjal-Suomelazen nevvostotazavallan Ministroin nevvoston piälikön sijahizennu.
Pakkaskuus 1956 oli Karjal-suomelazen nevvostotazavallan Kommunistoin puolovehen Keskuskomitietan toine sekretarinnu, heinykuus 1956 – puolovehen Karjalan komitietan toizennu sekretarinnu. Syvyskuul 1958 rodih enzimäzekse sekretarikse da 25 vuvven aigah (sulakuussah 1984) oli sit virras.
Sulakuun 18. päivänny 1984 Sen’kinua vallittih Karjalan avtonoumizen nevvostotazavallan Korgeviman nevvoston prezidiuman piälikökse. Sen’kin oli Kommunistoin puolovehen piälimäzen tarkastuskomissien jäsen (1961-1966), Kommunistoin puolovehen Keskuskomitietan kandiduatannnu, puolovehen kerähmölöin deleguatannu, Nevvostoliiton Korgeviman nevvoston, Karjalan Korgeviman nevvoston da Ven’an federatiivizen nevvostotazavallan deputuatannu.
Talvikuus 1985 Sen’kin oli penziel. Häi kuoli Moskovan bol’niččah 20. tuhukuudu 1986 da händy pandih muah Petroskoih Suolusmäen kalmužimale.
Palkindot da musto
Sen’kinan palkindot:
Elokuun 17. päivänny 2007 Petroskoih Karjalan Zakonoinhyväksyndykerähmön vastalpäi pieneh puustoh oli avattu Sen’kinan mustopačas da se pieni puusto sai hänen nimen. S S S
1690-lugu vuvvet
1690-lugu vuvvet:
Cezii
Cezii on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu enzimäzeh joukkoh da  sijaiččou kuvvendes rivis. Cezien merki on Cs, sen noumer on 55. Cezii on pehmei, hobjanvärine da keldaine metallu. Se on nimitetty latinankielizen caesius-sanan mugah, livvikse sidä sanotah  taivahankarvazekse. Cezien avattih germuanielazet tiedomiehet Robert Bunzen (Robert Bunsen) da Gustav Kirhgof (Gustav Kirchhoff) vuonnu 1860 Germuanien Bad-D´urkhaiman minerualuvezis spektroskopien avul. Puhtahas muvvos enzimäzenny Cezien sai ruoččilaine hiimiekku K. Setterberg vuonnu 1882.
Nassau
Nassau on Bagaman suarivaldivon piälinnu, kauppu- sego kul’tuurukeskus da muan suurin linnu. Nassau-linnas eläy 274 400 hengie.
Ylä-Kivačunjärvi
Ylä-Kivačunjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Naistenjärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 2,6 km², vezibasseinan ala on 16,6 km². Järven pindu on 111,6 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi vezi virduau Kivačunjärveh, siepäi lähtöy Kivačunjogi, kudai laskeh Siämärveh.
Y Y Y Y
28. kezäkuudu
28. kezäkuudu - 179. vuvven päivy (180. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 186 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Pun’čoi
Pun’čoi on Karjalan tazavallan Priäžän piirin kylä. Se kuuluu Vieljärven kyläkundah.
Kylä on puuarhitektuuran mustomerki. Pun’čoi on sijoitannuhes Omajärven päivänlaskurannal.
Rahvahan lugumiäry
P P Kategourii:Priäžän kanzalline piiri
Pedru III
Pedru III Fedorovič (alguperäine Karl Peter Ul’rih, germ. Karl Peter Ulrich von Schleswig-Holstein-Gottorf) (10. (21.) tuhukuudu 1728, Kil’ – 6.(17.) heinykuudu 1762, Ropša) oli Ven’an valdukunnan keisari vuvvennu 1762, Gol’štein-Gottorp-Romanovoin dinastien enzimäine ezittäi Ven’an valduistuimel. 1745-vuvves algajen häi tuli Gol’štein-Gottorpskii-gercogakse; Pedru I:n bunukku, Anna Petrovnan poigu.
Pedru III haldivoičči Ven’ua vaigu puolivuottu, sit vallan valloituksen jälgeh hänen akku, Jekaterina II, tuli halliččijakse, a Pedru III terväh kuoli.
P P
Talankino
Talankino (vahnu nimitys Talkkunajärvi) on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Belomorskan piirin Kezäjoven kyläkunnan da Segežan piirin Papinkosken kyläkunnan alovehel.
Järven lahtespäi vezi piäzöy Idelinjogeh, kudai laskeh Ala-Uikujogeh.
T T T T T T
El'za Džin
El'za Džin (Elsa Jean) ono pornoaktrisa, fotomodel'
Tetrijärvi
Tetrijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Naistenjärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 2,5 km², vezibasseinan ala on 34,9 km². Järven pindu on 155,4 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Tetrioja, kudai laskeh Nurmijärveh. Täs järves läbi virduau Irstajogi, kudai laskeh Torasjogeh.
T T T T
Anuksen karjalažet
Anuksen karjalažet on Anuksenlinnas ruadai yhteiskunnalline yhtistys, kudaman piäruadoloi on karjalan kielen da karjalazen kul’tuuran kehittämine da kannattamine.
Perustanduvuozi da piälikkö
Anuksen karjalažet perustettih vuvvennu 2007. Vladimir Lukin yhtistyksen piälikkö.
Ruavot da pivot
A
1880-lugu vuvvet
1880-lugu vuvvet:
Anuksen muuzikkufestivualu
Anuksen muuzikkufestivualu on tapahtumu, kudai pietäh Anukses da sen ymbäristös Karjalan tazavallas Ven'al. Festivualu piettih enzimästy kerdua vuvvennu 2011, da sen jälgeh se on pietty joga vuottu.
Lähtehet
Kategourii:Wp/olo Kategourii:Karjalan muuzikku
Jyškyjärvi
thumb|300px|alt=Jyškyjärvi|Jyškyjärvi Jyškyjärvi (Юшкозеро) on poselenii da kahten sih kuulujan kylän nimi (Vahnu da Uuzi Jyškyjärvi) Kalevalan kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al. Jyskyjärvel oli kaikkiedah 1300 eläjiä, kudamis 2/3 karjalazii.
Jyškyjärvi oli histouriellizesti Arhangel'skoin gubernien kundu Vienan Karjalas Ven'an imperies.
Nygöine Jyskyjärven poselenii
Jyskyjärven poselenies on kolme kohtua, kus eläy rahvastu: Vanhan Jyskyjärven kylä sego Uvven Jyskyjärven da Kepan pos'olkat.
Jyškyjärvi
Jyškyjärvi libo Vahnu Jyškyjärvi on kunnan haldivolline keskus. Se on sijoitunnuhes Čirkkakemijoven da Kemijoven yhtyikohtas 118 kilometrii piirikeskuksespäi Kalevalaspäi liideheh. Se on perindön mugah rakendettu karjalaine joven varres olii kylä, kuduas taloit on nostettu pitkin joven randua ikkunat randahpäi. Jyskyjärves on vie joven yli srojittuloi rippujii sildoi, kuduat yhtistetäh joven suariloi mandereheh. Jyškyjärven kirikkö on nostettu vuonnu 1998.
Jyškyjärvi kuuluu Vienan runokylien joukkoh. Vuonnu 1905 kyläs oli 107 taloidu da 626 eläjiä. Jyškyjärveh kävyi mondu runokeräjiä 1800-luvul. Enzimäzenny Jyskyjärves vieraili Jaakko Fellman. Elias Lönnrot kävyi kyläh vuonnu 1835. Myöhembä alovehel kerättih ainehistoloi Berner, Genetz, Basilier ja Meriläinen.
Uuzi Jyškyjärvi
Uuzi Jyškyjärvi sijaiččou seiččie kilometrii Vahnas Jyskyjärvespäi päivännouzupuoleh. Se on Kemijoven rannale perustetun raududorogan ymbäri roinnuhes pos'olku. Raududorogua myö piäzöy Suojärveh.
Jyškyjärven histourielline kundu
Arhangel'skoin gubernien Jyškyjärven kundu sijaičči Čirkkakemijoven vezistöalovehel da sih kuului Nuokkijärven da Kemijoven väline aloveh. Jyškyjärven kunnan kylii oldih Jyškyjärvi (nygöine Vanhu Jyškyjärvi), Suopassalmi, Lukanniemi ja Piismalahti. Vuonnu 1907 kunnas oli 1066 eläjiä, kudamis 1060 oli karjalastu. Jyskyjärven kundu lopetettih vuonnu 1920 da sen aloveh liitettih Uhtuan piirih. Nygöi endizen kunnan alovehtu ollah Jyskyjärven da Borovoin kunnat.
Aihies muijal
J J Kategourii:Kalevalan kanzalline piiri
Bridžtaun
Bridžtaun on Barbadosan piälinnu, Barbados-valdivo kuuluu Brituanien rahvahien yhtymäh. Bridžtaun-sanua kiännetäh linnu-sildu –sanakse. Linnu on Barbados-suarel (sen lahten rannal, kuduan piäl on kaksi sildua). Linnan aloveh on alango, meren pinnal piäl on läs 30 metrii korgevuttu. B B
Kanabro
Ka(n)na(m)bro (Calluna vulgaris) on kazvi.
Karjalankieline nimi
Kazvin karjalankielizel nimel on mondu muoduo:
Lähtiet
Kategourii:Kazvimuailmu
XVII vuozisada
XVI vuozisada XVIII vuozisada
Kategourii:Vuozisuat
Simoi
Simoi on Karjalan tazavallan Priäžän piirin kylä. Se kuuluu Vieljärven kyläkundah.
Kylä on sijoitannuhes meččylammen rannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Priäžän kanzalline piiri
Jäiččy
thumb|Kanan jäiččy
Jäiččy on moneh eri tabah käytös olii ristikanzan syömine. Pädevinny da puaksumbah toizii sydävinny ollah kanan jäičät, vaiku kai linduloin jäičät ollah syödävät. Paiči sidä syödävinny ollah erähien reptilieloin jäičät (ezimerkikse čerepuahan).
Kanan jäičän syömisarvo
Jäičäs on jäičän valgijaine da žoltušku. Žoltuškas on proteinua, mugai razvua da holesterinua. Jäičän valgijazes on 90% vetty da 10% valgijastu. Jäičän kuoren, valgijazen da žoltuškan massan väli on läs 12:56:32.
Lajit
Enimyöte syvväh kanan, sorzan da hanhen jäiččii. Syvväh sežo ind'ukan, peldokanan, strausan da toizien linduloin jäiččii. Erähien kandoin kanat annetah erivärizii jäiččii. Jäičän väri ei vaikuta sen syömisominažuoksih. Ven'al da Amerikas kanan jäičät tavan mugah ollah valgiet da beževoit, Anglies net ollah maksankarvazet.
Kanan jäičan markirovku
Nygyaigazen Ven'an standartoin mugah markirovku pidäy olla jogahizel jäičäl, kudai on suattu siibikarjanfabrikas. Enzimäine merki markirovkas merkiččöy säilyttämizen aigua:
Toine merki markirovkas merkiččöy jäičän kategouriedu. Kategourii rippuu jäičän massas:
Mugai markirovku "CB" pannah jäičile, kudai on syömisjäiččän korgevin kategourii, a "D1" jäičile, kuduat ollah enzimäzen kategourien diettujäiččii.
Kaččomattah kategourieh, jäičän luadijat voijah andua jäičile mieldykiinnittäjiä ominažuttu. Ezimerkikse on olemas jäičät, kudualoil ollah kirkkahat žoltuškat libo kaksi žoltuškua, jäičät, kuduat ollah rikastetut selenal libo jodal.
J
Kingstaun
Kingstaun on Sent-Vinsent –suaren suurin linnu da portu, Sent-Vinsent da Grenadiinat –valdivon piälinnu, sen ekonoumiekku- sego poliittine keskus. Sie eläy 17 400 hengie (2003). Kingstaun on Sent-Vinsent –suaren lounasozas, Päivänlasku-Indies Pohjas- da Suvi- Ameriekan vӓlis.
K K
Moel Fenlli
Moel Fenlli on vuori Pohjas-Kymrinmuas Sir Ddinbychan muakunnas. Sil on korgevuttu 511 metrii da se on Bryniau Clwyd -vuorijunon toizekse korgevin vuori Moel Famau -vuoren jälgeh. Moel Fenllii käytettih raudukavvel linnuvuorennu da sie oli seinäl ymbäröity kylä, kudamas oli vikse 61 taluo, plotin da silmykaivo kylän keskel. Vuorelpäi on lövvetty merkilöi sežo jo bronzukaudizeh kaivosruandah näh. Vuvvel 1816 vuorel paloi vahingos kanabruo, min jälles siepäi lövvettih 1500 riimalastu hobjujengua. Keskiaigazis lähtielöis vuoren nimi yhtistetäh mifolougizeh kuningas Benllih.
Nuamoilu
Nuamoilu on Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin kylä, kudai kuuluu Šuojun kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Ukšjärven päivänlaskurannal.
Enne kyläs oli Pyhän Il’l’an časounu.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Oniegan rannikon piiri
Poršta
Poršta on pos’olku, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Kubovon kyläkundah. Pos’olku on sijoitannuhes Vodlajoven rannal.
Rahvahan lugumiäry
P P Kategourii: Puudogan piiri
Jekaterina II
Jekaterina oli Angal’t-Cerbstskii-ruhtinahan tytär da tuli suarittarekse vallan valloituksen jälgeh. Hänen miesty Pedrua ei suvainnuh rahvas da sen täh Pedru oli ajettu valduistuimespäi.
Jekaterinan haldivoičendan aigua muanruadajat tuldih kogonah muaorjikse, a aristokruattii sai äijy erioigevuzii. Ven’an valdukunnan rajat oldih äijiä levendetty päivänlaskuh (Pol’šan javot) da suveh (Novorossijan, Kriman da ozittain Kavkazan liittämine).
28. kylmykuudu
28. kylmykuudu - 332. vuvven päivy (333. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 33 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
T
Tilindozero
Tilindozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Idelin kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,4 km². Järven pindu on 99,4 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi vezi piäzöy Ondajogeh, kudai laskeh Ala-Uikujogeh.
T T T T
Jänisjärvi
Jänisjärvi (Suuri Jänisjärvi) on Ven’an järvi, kudai sijoittuu Karjalan tazavallan Sortavalan piiris, se kuuluu Luadogan järvenalah.
Järves on 43 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 1,5 km². Net sijoitutah lähäl randoi, paiči kolmie suardu, kuduat ollah järven keskiozas.
Rannat ollah korgieloi da kivizii, niilöil kazvau havumeččii. Järveh laskeh läs 20 piendy jogie da ojua, ezim. Juuvanjoki, Veljäkanjoki, Sarkajoki, Soanjoki, Leppäoja. Järven suviozaspäi virduau Jänisjoki.
Järven pinduala on 174,9 km², piduhus – 18,2 km, levevys – 15 km, randuviivan piduhus – 98 km. Sen keskisyvys on 11,6 m, syvin kohtu on 57 m.
Järves kazvau kažl’ua, enimyölleh lahtilois. Järves on riäpöidy, siigua, ahvendu, matikkua, haugii, särgii, kiiškoidu.
Järvi jiädyy kylmykuun puolivälis, avavuu oraskuun puolivälis.
J J J
Rubidii
Rubidii on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen 1. joukon piälimäzen alajoukon, viijenden riävyn alguaineh. Sen atoman noumer on 37. Sen kirjutusmerki on Rb. Prostoi rubidii on kebjei, helpoh sulatettavu alkalimetallu, kudamal on hojanvalgei väri.
Histourii
Vuvvennu 1861 germuanielazet tiedomiehet Robert Vilgelm Bunzen da Gustav Robert Kirhgof, konzu tutkittih spektrumetoudan vuoh luonnon al’umosilikuattoi, löyttih niilöis uuzi alguaineh. Myöhembä sille pandih rubidii-nimi kirjavimien spektruliinieloin värin mugah.
Tulennusjärvi
Tulennusjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järvespäi vezi piäzöy Tolvajogeh. Suomen rajassah on yheksä kilometrii.
T T T T
Stroncii
thumb|250px|alt=Stroncii|Stroncii Stroncii on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen 2. joukon piälimäzen alajoukon, viijenden riävyn alguaineh. Sen atoman noumer on 38. Sen kirjutusmerki on Sr. Prostoi stroncii on kebjei, hyvin tavottavu da plastine alkalimuahine metallu hobjanvalgiedu värii. Stoncii on hiimiiaktiivine, ilmas terväh reagiiruiččou kostien da kisloroudanke, sen piäle silloi rodieu keldaine oksiidukettu.
Trojany
thumb|200.px|Trojany
Anuksen kanzalline liygiläzien Nikolai Prilukinan nimine muzei
pienoiskuva|Anuksen kanzalline liygiläzien muzei
Trojany
Trojany - Puolas varrel olii hieru. Trojany eläy 520 hengie (2011).
Kategourii:Muantiedo
Anuksen kanzalline liygiläzien Nikolai Prilukinan nimine muzei
Anuksen kanzalline liygiläzien Nikolai Prilukinan nimine muzei on rikastu liygilästy kul’tuurua akkiloiččii. Muzei on Anuksenlinnan puustos kaksikerroksizes puuhizes kauppumiehen Kuttujevan talois. Taloin oli nostettu vuvvennu 1872.
Alguvuvvet
Kauppumiehen Kuttujevan taloih vuvennu 1959 avattih Anuksenlinnan muzei. Se oli enzimäine Karjalah perustettu yhteiskunnalline muzei. Allus algajen se ruadoigi vaiku rahvahien vuoh. Nikolai Prilukin, eräs muzein alguhpanijois, oman ruavon jälles (mies ruadoi linnan raikomas) kiirehti ruadoh muzeih. Sih aigah linnan muzei ruadoi vaiku viijes yheksässäh čuassuu ehtiä.
Silloi pidi ehtie kerätä kai, mi on rahvahal jiännyh. Nikolai Prilukin sanoi, ku hyö hätkestyttih. Äijy kallistu vehkehty rahvas lykättih iäre, ei tietty niilöile hindua, duumaittih ei nimikse pie vahnua. Sijah ostettih uvvet vehkehet da pertilomut. Prilukin puaksuh kävyi kylih, kehoitti rahvastu andamah muzeih vahnua veššii. Konzugo osti, konzugo čuajupuačkas annettih rahvas. Mies ellendi: kavottuu et sua järilleh. Silloi oli kerätty kallehimat muzein vehkehet. Vuozien aloh niidy vai liženi.
Muzein zualat
Muzeis alalleh on mondu zualua: Liygiläzet-ekspozitsii, ozutteluzualu lyhytaigazih ozutteluloih, kuvondupaja, muzein opastuskeskus lapsih da aiguzih niškoi, taloi Suures Sellis.
Projektat
Anuksen muzein ruado ei ole yksipuoline. Sidä ainos kehitetäh. Muzeis on luajittu äijy mul’timediiprogrammua. Enzimäine, kudai azuttih vuvvennu 2006, on rahvahallizis ferezilöis: karjalazis dai ven’alazis. Tämä ruado ruattih yhtes Kemin muzeinke. Toine programmu on poimindas da kirjoindas. Kolmas - Anuksen linnan histouries. Niilöis on käytetty nygyaigazii tiedokonehmahtoloi. Programmat ollah mieldykiinnittäjät sit puolespäi, ku niilös et vaiku tiijusta sit libo täs ruavos libo dielos, ga vie voit kižatagi, kaččuo, kui ellendit ozutettuu.
Vie eräs suuri ruado on muzein ozuttelutiloin videokuvaus. Tämän vuoh voibi muijal ozuttua, mittumat zualat ollah muzeis. Perindöllizikse roittih muzein luajitut “Pakkazien kižat”, “Pakkazien škola”, Ferezi-festivuali. Projekturuavon hantuzis on luajittu linnan histouries sanelii Grad na strelitse –spektakli.
Suuri Selgi
Muzeil on oma taloi Suures Sellis. Kyläs pietäh ekskursieloi da master-kluassoi turistoih da gostih niškoi. Net kai ollah kiini liygiläzien kul’tuurah.
Kategourii:Karjalan nähtävykset Kategourii:Muziet
Kelduviheldäi
Kelduviheldäi on kirjavu lindu, ainavo kelduviheldäjien pereheh kuului, kuduadu on Pohjazen muapuoliškon lauhkien ilmaston alovehil. Karjalas kelduviheldäi on muuttolindu.
Ulgonägö
Kelduviheldäi eigo ole pieni, eigo liijakse suuri lindu. Se on šn’uakan suuruine. Ižäččy on äijiä kirjavembi emäččyy. Sil enimälleh ollah kirjavankeldazet sullat. Siivet da händy ollah mustat. N’okku on rouzovoinmaksankarvaine. Emäččylöil keldazes väris tuači on harmuan- libo keldazenvihandu väri. Siivet da händy ollah muzavanruskiet. Ryndähäs da bokis piduzin ollah muzavat sulgujunozet. N’okku emäčyl on muzavanruskiehko.
Leviendy
Kelduviheldäjiä on Jevroupas da Aazies päivännouzupuoleh päi Jenisei-jogessah. Karjalas kulduviheldäjiä ei ole äijiä. Sidä on suvipiirilöis da loitombakse Karhumäin piirii se ei lennä. Karjalah talven jälles kelduviheldäi tulou myöhä, oraskuun jälgipäivinny libo heinykuun allus. Eloittuu lehtimeččih da harvendettuloih segameččih.
Pezoitundu
Karjalas kelduviheldäi rubieu pezoittumah kezäkuun puolivälis- heinykuul. Sendäh ku kelduviheldäjän lugu Karjalas ei ole suuri, äijät linnut muga ei ni luajita puarua. Kelduviheldäjäl on omaluaduine pezä. Se on lujah kiini oksis da rippuu niilöis ku liedžuverko rouno. Peziä luajitah emäččy dai ižäččy. Emä haudou 3-5 jäiččiä, puaksumbah 4. Jäičät ollah valgiet, vähäzen rouzovoit.
Syöndy
Kelduviheldäi syöy enne kaikkie kaikenmoizii selgyrangattomii meččyelättilöi, enimälleh böbökkiä da niilöin toukkua. Sygyzyl nämmä linnut puaksuh syvväh muarjua.
K K
Helylä
Talovus
Nevvostoliiton aigah pos’olkas ruadoi suuri pertilomu- da suksikombinuattu. Nygöi tiä ruadau mondu piendy tevolližuslaitostu, kudamis suurin on plastiekkusuksifuabrikku da zavodu, kudamas luajitah kalanaživkoi.
Kul’tuuru
Pos’olkas ruadau keskiškola №7. Äijy turistua, kuduat suvaijah vezisportua, kävväh Tohmanjovele.
Nähtävykset
H H H
Jänišpuoli
Jänišpuoli (Янишполе) on vahnu karjalaine kylä, Karjalan tazavallan Kondupohjan piirin Jänišpuolen kyläkunnan haldivolline keskus.
Kylä sijoiččou Suunujoven suus, 12 kilometrin piäs Kondupohjaspäi.
Kylä muanittih enzimäzen kerran vuvvennu 1563. Kyläs on keskiškola, kul’tuurutaloi, feršalipunktu, torpukazvastustalovus, žiivatankazvatandukompleksu.
Enne vallankumovustu kyläs oli kirikkö (церковь во имя Рождества Христова). Vuvvennu 2008 täs rakendettih kirikkö (храм во имя святых мучениц Веры, Надежды, Любви и матери их Софии).
Jänišpuolen rahvahan lugumiäry
J J Kategourii:Kondupohjan piiri
Vieksinkijärvi
Vieksinkijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin alovehel.
Järvi kuuluu Luadogan järven basseinah. Järvi on sijoitannuhes suodunuoh kohtah.
Suojärven linnassah on 34 kilometrii. Järven pinduala on 3,3 km², vezibasseinan ala on 80,3 km². Järves läbi virduau Varisjoki.
V V V V
Vehkarvi
Vehkarvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 172,1 metrii korgiembi meren pindua.
Vehkarven päivännouzupuolel olijas lahtespäi lähtöy Harvaoja, kudai laskeh Kuudamajärveh. Sit läbi virduau Suunujogi.
V V V V
Edgar Allan Poe
200px|thumb|right|Poen allekirjutus Edgar Allan Poe (19. pakkaskuudu 1809 – 7. ligakuudu 1849) oli yhtysvaldalaine kirjuttai da runoilii. Poe on ameriekkalaizen romantiekan suurii nimii.
Poe rodiihes Bostonas. Hänen mollembat vahnembat oldih kierdäjät ozuttelijat. Poen tuatto jätti perehen konzu Poel oli igiä kolme nedälii, da Poen muamo kuoli tämän olles kaksivuodehine. Poe työnnettih John Allanan luo Richmondah da kastettih Edgar Allan Poekse. Vuvvet 1815-20 Edgar Allan vietti školas Anglies, kunne pereh oli muuttanuh Allanan biznesruavon täh. Vuvvennu 1826 Poe aloitti opastundan Virginian yliopistos, no opastui sie vaiku yhten vuven. Häi menestyi hyvin opastundas, no ei voinuh jatkua, ku hänen huolenpidäi John Allan kieldävyi maksamas Poen suurii kižavelgoi. Talovehellizen tuven menetettyy Poe palkavui armieh vuvvennu 1827. Tässah häi oli jo kirjuttanuh hänen enzimäzet runotevokset.
Lähtehet
P
Paramaribo
Paramaribo on Surinam –valdivon piälinnu, sen suurin linnu sego piäportu. Sie eläy läs puoldu kogo muan rahvahan lugumiäräs. Paramaribo on Surinam –joven rannal, ѕіерӓі Atlantin valdumeressӓh on 20 kilometrii. Linnas on ekvuatourilline ilmasto. Ymbӓri vuvven ilman lӓmbӧtila on 23 – 31 plusgruadussua. Francuuzat perustettih Paramaribon vuonnu 1640. Vuvves 1975 algajen (konzu valdivo sai iččenӓžyӧn) Paramaribo on Surinam –tazavallan piälinnu.
Siilinjärvi
Muantiedo
Siilinjärvi on sijoittunnuhes Pohjos-Savon muakunduh. Siilinjärve pinduala on 507,81 neliökilometrii.
Nähtävykset
Siilinjärven kyläs on äijy nähtäviä. Esim. Siilinjärven kirikkö.
Ystävyslinnat
Siilinjärvel on kuuzi ystävyslinnua:
Lähtehet
Kategourii:Suomi
28. oraskuudu
28. oraskuudu - 148. vuvven päivy (149. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 217 päiviä.
Dmitrii Bubrih
Eloskerdu
thumb|left|320px|Dmitrii Bubrih vuvvennu 1910. Bubrih oli roinnuhes Piiterin keskiopastuslaitoksien ven’an kielen opastajan Vladimir F’odorovič Bubrihan perehes ezmäzenny lapsennu. Vahnembat oldih opastunnuot ristikanzat da maltettih germuanien, anglien da ruočin kielii. Gimnuazies olles häigi ozutti omii kielineroloi opastujen tarkah grecien da latinan kielih. Vuvvennu 1909 gimnuazien loppiettuu häi sai kuldumedalin.
Gimnuaziedu jälles Bubrih opastui Piiterin yliopistos histouriellis-filolougizen tiedokunnan sluavilas-ven’an kielien ozastol. Jo opastujes häi piätti ruveta kielentutkijakse. Demokruattizih tradicieloih kazvatetunnu hänel rodih probliemua reakcionnoin (konservatiivizen) načal’stvanke. Omassah eloskerdan mugah vuvvennu 1911 händy otettih kiini da ajettih iäre Piiterispäi opastujien kerähmölöih yhtymizen periä. Jälgimäi häi piäzi järilleh Piiterih jatkamah opastundua da loppi yliopiston vuvvennu 1913 ezmäzen astehen diplomanke. Yliopiston loppiettuu häi rubei luadimah ven’an kielen sanakniigua omassah opastajan A. A. Šahmatovan rekomendacien periä. 1920-luvun jälgipuolel Bubrih rubei siirdymäh suomi-ugrilazii kielien tutkimizeh da johti moniluguzii murdehenkeriändymatkoi kui Mordouvieh da Udmurtieh mugai Karjalah. 1930-luvul häi ruadoi lujah suomi-ugrilazien kanzoin kirjukielien luajindah niškoi.
thumb|320px|[[Petroskoin valdivonyliopisto, kus Bubrih ruadoi vuvves 1947.]] Revol’ucien jälles Bubrih ruadoi opastajannu Moskovan da Piiterin korgielois opastuslaitoksis da oli Moskovan, Leningruadan da Petroskoin yliopistoloin suomelas-ugrilazien kielien laitoksien johtajannu. Händy kučuttih sežo Nikolai Marran nimie kandajah Kielen da ajattelun instituuttah, kudamas häi rubei ruadamah vuvves 1934 algajen suomi-ugrilazen ozaston johtajannu.
Vuozinnu 1932–33 «suomelazennu nacionalistannu» Bubrihua tahtottih ottua kiini, ga ei otettu. Kui äijii toizii suomi-ugrilazien kielien tutkijoi, händy otettih plenah 9. pakkaskuudu 1938 da suudittih surmah. Ga vuvvennu 1939 händy sanottih viärättömäkse da piästettih välläle.
Vuvves 1947 algajen häi oli Petroskois ruadajan Karjal-suomelazen histourien, kielen da literatuuran instituutan johtajannu. Vuozinnu 1948–49, konzu piettih ideolougiihommii kosmopolitizmua vastah, Bubrihua uvvessah suudittih. Täl kerdua tiedomiesty vastah oldih marristat, kudualoin johtajannu oli F. P. Filin, sego erähät Bubrihan endizet opastujat, kudualoin keskes oli V. I. Alatirev. Bubrihan verdailu-histouriellizen kielitiijon metoudu ei heijän mugah olluh eigo tiijolline eigo marksizman mugaine. Viäritändy da pahat paginat pahoi vaikutettih Bubrihan tervehyöh. Erähän marin kielen luvendon aigah Bubrih voimatui da 20 minuuttua myöhembäh kuoli syväininfarktan periä Leningruadan yliopiston seinis.
Bubrihan panos tiedoh
Bubrih kirjutti enämbi 130 kielitiijollistu tutkimustu da händy pietäh Ven’an suomi-ugrilazen kielitiijon perustajannu. . Hänen enzimäzet ruavot oldih omistettu ven’an murdehile, sluavilazien kielien histouriellizele iäniopile da indojevrouppalazien kielien painosistiemale. Bubrih puolisti dissertacien – sikse rodih hänen Severnokašubskaja sistema udarenija-nimine kniigu (1924). Sen ylen korgiesti arvosti tundiettu Francien kielentutkii A. Meije. N. Trubeckoi kirjutti, gu Bubrihan tutkimus on n’erokas tutkimus huolimattah sih, gu voi olla hänen teorielois tulou kieldävyö myöhembi. Ližäkse häi kirjutti ezimerkikse karjalan, erzä-mordvan da komin kieliopit, suomen, udmurtien, komin da toizien suomi-ugrilazien kielien histouriellizen iäniopin sego morfolougien tutkimukset da ruavot Kalevala-eeposan roindas.
Vuozien 1920 puolivälis algajen Bubrih tutki vai suomi-ugrilazii kielii. Häi kävyi ruadomatkoile Karjalah, Udmurtieh da Mordouvieh, da pani kai väit, gu Ven’al oldas perustettu suomi-ugrilazien kielien laitokset. Hänen avul nämmien kielien edustajat opastuttih laitoksien specialistoikse. Häi keräi äijän näyttehii suomi-ugrilazien kielien murdehis da otti ozua karjalan, vepsän, ižoran, mordvan, udmurtien, marin, hantin da mansin kirjukielien luadimizeh.
Bubrihan ruado karjalan kieleh näh
Karjalan kieli rubei kiinnittämäh Bubrihan mieldy 1920-luvun lopul. Ezmästy kerdua häi kävyi sie oraskuus 1928, da Karjalan tutkimusseuran kerähmös häi pagizi suomi-ugrilazien tazavaldoin kirjukielien luajindah da murdehien tutkimizeh näh. Vuvvennu 1930 häi rubei planiiruimah karjalan kielen murrehatlassua, kudamah tulis tieduo eri eländykohtien murdehen fonetiekas, morfolougies, sintaksies da sanastos. Samannu vuvvennu häi ehtotti, gu tverinkarjalazih niškoi pidäy luadie kirjukieli Kalininin alovehele, eigo käyttiä suomie virrallizennu kielenny. 30-luvun allun ”kielitoran” aigua häi puolisti karjalazien oigevuttu omah kieleh da sellitti, gu karjal da suomi jo tuhat vuottu tagaperin erottih omikse kielikse, da gu net ollah samah tabah eri kielet kui hos ven’an da ukrainan libo pol’šan kielet.
Vuvvennu 1937, konzu karjalas rodih Karjalan tazavallan kolmas virralline kieli ven’an da suomen rinnale, Bubrih sai tehtäväkse luadie normatiivine kielioppi yhtenäzele karjalan kirjukielele. Bubrihan mugah uuzi kirjukieli pidi luadie yhtistämäl kai karjalan murdehet da valličemal sih moizet piirdehet, kudamat pätäh kaikile pagizijoile murdehes rippumattah. Samannu vuvvennu jullattih hänen luajittu murrehkerävysprogrammu, kudamas oli nenga 2 000 kyzymysty murrehpiirdehien keriändäh niškoi. Instituutoin da hieruškolien opastajat da opastujat kerättih tiedoloi nenga 150 hieruspäi. Sygyzyh mennes yliopisto-opastujat luajittih Bubrihanke nenga 100 kartua. Vie samannu vuvvennu piäzi ilmah Bubrihan luajittu kielioppi Grammatika karel’skogo jazyka (fonetika, morfologija).
Voinan jälles Bubrih uvvessah piäzi ruadamah murrehatlasah niškoi. Vuozinnu 1947–1948 V. Smirnova-Bubrih da G. Kert luajittih hänen opastuksel nenga 800 murrehkartua. Niilöin pohjalpäi Bubrih jagoi karjalan kielen kolmeh piämurdeheh: varzinkarjalah, livvih da lyydih. Häi piätteli, gu karjalazes rahvahas on kaksi etnillisty elementua, toine ammuzes karjalan heimos, toine – vepsäläzispäi. Muga häi ozutti, gu karjalazet ollah oma rahvas, eigo Häme-heimon jälgeläzii, kui duumaittih aijembi.
Viittehet
B B
12. ligakuudu
12. ligakuudu - 285. vuvven päivy (286. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 80 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
L
Viinanvalmistus
Viinanvalmistus on tehnolougielline processu, kudaman aigah vinogruadas, toizis fruktois da marjois valmistetah viinua. Täh processah kuuluu: ruohkuainehien hienondamine, vinogruadan rungon libo fruktoin da marjoin kukkualuksien eroittamine, suloin suamine, suloin libo mezgan spirtukävymine, malolaktine fermentacii (libo juablokku-maijon kävymine – processu, kudamas yksi happameh muuttuu toizekse), spirtavumine (vägevien viinoin luadimizes), viinoin kestämine da niilöin erilline muokkaumine. (Täyttämine, puhtastamine, pasteriziiruiččemine, dmi)
Tolvojärvi
Tolvojärvi on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kunnas Ven'al, se sijoittuu Tolvajärven päivänlaskurannal. Enzimästy kerdua kyliä mainittih vuvvennu 1500. Tolvojärven ymbäristöl sijaiččou ”Tolvojärvi”-rauhoitettu aloveh, kuduadu vardoiččou valdivo.
Rahvahan lugumiäry
T T Kategourii:Suojärven piiri
Singapore
250px|right|thumb|Singapore
Singapore, virrallizesti Singaporen tazavaldu on linnuvaldivo Liideh-Azies. Singapore rajoittuu Malaizien Džohor-sultuanukunnanke da Indonezien Riau-suariloinke. Singaporeh kuuluu 63 suardu. Suurimat niilöis ollah Singapore, Ubin, Tekong-Besar, Brani, Sentosa, Sudong. Virrallizet kielet ollah anglien, kitain, malajan da tamilan kielet. Piälinnu on Singapore. Muan pinduala on 719,1 km². Rahvahan lugumiäry on 5 312 400 hengie.
Kategourii:Singapore Kategourii:Aazien muat
29. ligakuudu
29. ligakuudu - 302. vuvven päivy (303. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 63 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
L
Kontiolahti
Rahvahan lugumiäry
K K K
Kubovskii splavučastok
Kubovskii splavučastok on pos’olku, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Kubovon kyläkundah. Pos’olku on sijoitannuhes Vodlajoven rannal.
Rahvahan lugumiäry
K K Kategourii: Puudogan piiri
Ven'an Wikipedii
Ven'an Wikipedii on Wikipedieh oza Ven'an kielen.
Kotkatjärvi
Muantiedo da azutus
Kotkatjärven poselenien pinduala on 976 neliökilometrii. Se rajoittuu suves Anuksen piirin Kuittižen poselenieh, päivänlaskupuolel Koverin da Priäžän piirin Vieljärven poselenieloih, pohjazes Nuožarven poselenieh da päivännouzupuolel Pyhärven poselenieh da Leningradan aloveheh. Pindualas suurin oza on meččiä.
Piäkylän ližäkse poselenieh kuulutah Važojärvi (Interpos'olok), Černaja rečka da Ylä-Aunus da vie seiččie kyliä: Koivumägi, Hoškil, Keskoijärvi, Lumatjärvi, Torasjärvi, Uutjärvi da Vahjärvi.
Eläjät
Vuonnu 2013 Kotkatjärven kyläs da sen lähikylis eli kaikkiedah 1229 ristikanzua.
Uuličat
Kategourii:Anuksen piiri
Ližätieduo Kotkatjärves da Kotkatjärven keskiškolas löydyy verkosivuloile: http://livviki.karelia.ru/ da http://kotkozero.karelia.ru/
Aleksei Mihailovič
Aleksei Mihailovič Hil’l’azin (9. (19.) kevätkuudu 1629 — 29. pakkaskuudu (8. tuhukuudu) 1676) oli toine ven’alaine tsuari Romanovan suvuspäi. Aleksei Mihailovič oli Mihail F’odorovičan da hänen toizen mučoin Jevdokijan poigu.
A A
1890-lugu vuvvet
1890-lugu vuvvet:
Edith Södergran
Edith Irene Södergran (4. sulakuudu 1892 Piiteri, Ven'a – 24. kezäkuudu 1923 Kivennapa, Suomi) oli suomenruoččilaine runoilii. Hänen runoloi on kiännetty vähimyölleh kuvveletostu kielele.
Edith Södergranan vahnembat Matts Södergran da Helena Holmroos oldih rodužin Suomen ruočinkielizel alovehel Närpiös da Perniös. Pereh muutti Karjalankannaksele Raivolah. Edith opastui Piiterin germuanilazes školas Petrischules. Sie häi zavodi runoloin kirjuttamizen germuaniekse. Häi tuttavui francielazeh simbolizmah, ven'alazeh futurizmah da germuanilazeh ekspressionizmah.
Tytärjärvi
Tytärjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 0,6 km².
Järvespäi lähtöy nimetöi suodunuh oja, kudai laskeh Ala-Vieksjärveh.
T T T T
Sininärhi
thumb|600.px|alt=Sininärhi|Sininärhi Sininärhi (Coracias garrulus) on lindu.
Kogo da nägö
Piduhus: 29-32 cm Siibien agjuväli: 52-58 cm
S S
1868
Ken kuoli sinä vuon
1868
Siigu (stancii)
Siigu on Karjalan tazavallan Kemin piirin Kuuzimuan kyläkundah kuului kylä. Se on Okt'abr'skoin raududorogan Petroskoin ozaston stancii.
Nimitys
Kolmandeh päivässäh kezäkuudu vuonnu 1924 stancien nimi oli Manosan nimie kandai razjezd № 37. 3. kezäkuudu vuonnu 1924 stancii sai Siigu-nimen, endine Siigu-stancii sai Razjezd № 37 -nimen.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kemin piiri
1930-lugu vuvvet
1930-lugu vuvvet:
30. ligakuudu
30. ligakuudu - 303. vuvven päivy (304. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 62 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
L
Lumilaudu
Lumilaudu, Lumilavval ajelendu (anglienkielizes Snowboarding: Snow — «lumi», da board — «laudu») on olimipiiskoin talvisportan luadu, kudamah kuuluu lumihizil mäinpaltielpäi laskemine erillizel sportuvehkehel – lumilavval. Alguu myöte tämä on talvisportan luadu, ga erähät ekstrimualat maltettih opastuo sih kai kezälgi, ajajes lumilavval hiekkupaltieloilpäi (hiekkulavval ajelendu).
Olimpiiskoin talvikižois 1998 Nagano-linnas lumilavval ajelendu oli enzimästy kerdua puuttunuh Olimpiiskoih programmah.
Lumilavvan keksindy kuuluu 1960-luguh. Vuvvennu 1965 Mičigan-štuatan Maskigon-linnan eläi Šerman Poppen keksi da luadi omah tyttäreh niškoi nygyaigazen lumilavvan jyttyzen vehkehen – lumialdolaudu libo lumis’orf (angl. Snurfer-sana on luajittu kahtes sanas – snow («lumi») da surf («aldolaudu»)). Häi kleičči suket yhteh palah. Oman muvvol lumialdolaudu mustoitti rataslaudua, vai se oli rattahittah. Lumialdolavval ei olluh nävystii, sendäh sih niškoi, ku pyzyö jalloilleh sil, pidi pidiäkseh lavvan n’okkah sivotus nuoras.
Vuozien aloh tämä sportuluadu rodih vai kuulužembakse. Suuren panoksen vehkehistön kehittämizekse luajittih moizet rahvas, kui Dmi Milovič, Džeik B’orton (Burton Snowboards -laitoksen alguhpanii), Tom Sims (Sims Snowboards -laitoksen alguhpanii) da Maik Olson (Mervin Manufacturing -laitoksen alguhpanii). Amerikan yhtysvalloin päivännouzupuolen rannikon aldolavval ajelii Dmitrii Milovič vuvvennu 1972 perusti Winterstick-laitoksen, kudai luadiu lumilaudoi.
Tumasjärvi
Tumasjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 13 km², vezibasseinan ala on 151 km². Järven pindu on 175,3 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh tulou vetty Käisijärvespäi. Järvespäi vezi piäzöy Soudärveh. Järven lähäl ollah Porajärven da Kostamuksen pos’olkat. Porajärvessäh on 7 kilometrii, Kostamuksessah on 8 kilometrii.
T T T T
28. pakkaskuudu
28. pakkaskuudu on vuvven 28. päivy grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 337 (338. kargavusvuon) päiviä.
Ken kuoli sinä piän
28. pakkaskuudu
1749
Ken kuoli sinä vuon
1749
Mihail F’odorovič
Mihail F’odorovič Romanov (12.(22.) heinykuudu 1596 – 13.(23.) heinykuudu 1645) oli Romanovan tsuarisuvun alguhpanii. Halliččijakse tuli 27. kevätkuudu (6.sulakuudu) vuonnu 1613. Tsuarikse händy valličči Zemski sobor -nevvonandokerähmö. Se oli 21. tuhukuudu (3. kevätkuudu) vuonnu 1613.
M M
3. kylmykuudu
3. kylmykuudu - 307. vuvven päivy (308. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 58 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Akkaharju
Akkaharju on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Elisenvuaran kyläkunnas.
28. syvyskuudu
28. syvyskuudu — 271. vuvven päivy (272. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 94 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
-09-28
Jänöi
Jänöi on meččyelätti.
Leviendy Karjalas
Karjalas jänöit eletäh kaikkiel, yhtelläh enimyölleh suvaijah nuorien kuuzikkoloin reunoi, meččii jogiloilluo, suoloin da niittylöin agjoi. Karjalan suvipuoles jänöidy on enämbi, migu pohjazes.
Ulgonägö
Jänöi painau nelli-viizi kiluo, sen rungan piduhus on enämbi 50 sentii. Jänöi ylen hyvin maltau juoksendella syviä lundu myöte. Talvel jänöi on kogonah valgei, kezäl sen turki on muzavanruskei. Korvien n’okathäi ollah ainos mustat, händy ylöpuoles on valgei. Jänöi vaihtau turkin kaksi kerdua vuvves: keviäl da sygyzyl.
Syöndy
Syömizien ečos jänöi on aktiivizembi huondeksel da illal. Talven aigua jänöi enimyölleh syöy lehtipuuloin vezua: huavan, pajun da koivun. Lumettomuon aigah sen syömizenny ollah heinykazvit: šaraheiny, vil’l’ukazvit, imiččy da äijät muut.
Kiimuaigu
Jänölöil enzimäine kiimuaigu on kevätkuul. Jänöil rodieu 2-8 poigua, net rodivutah oraskuul. Emäjänöi imettäy niidy kaikkiedah kymmene päiviä. Tämän jälles jänöi ruvetah syömäh iče. Syvväh net heiniä.
Lugu Karjalas
Vuozi vuottu jänölöin lugu vaihteleh. Elätin luvun vähenemizeh vaikutetah pedoelätit, semmite ilves da pedolinnut, paha siä da sen periä tartunuot tavvit.
Vuvven 2014 tiedoloin mugah Karjalas on 87 tuhattu jänöidy.
J
1920-lugu vuvvet
1920-lugu vuvvet:
Lev Jašin
Lev Ivanovič Jašin (22. ligakuudu 1929 – 20. kevätkuudu 1990) oli nevvostolaine jalgumiäččyh kižuajua, vratari, kudai kižai Moskovan Dinamos da Nevvostoliiton joukkovehes. Jašin oli vuvven 1956 Olimpiadukižoin čempion da vuvven 1960 Jevroupan kilvoin voittai, viizi kerdua oli Nevvostoliiton čempionannu. Sportumies oli Nevvostoliiton arvostettu sportumuasteri (1957), Sotsialistizen ruavon urhoi (1990), polkovniekku, vuvves 1958 kuului Nevvostoliiton kommunistoin puoloveheh.
Jašin on XX vuozisuan paras vratari FIFA:n, MFFIIS:n, World Soccer:n, France Football:n da Placar:n mugah. Häi kuului XX vuozisuan parahien kižuajien joukkoh Venerdi:n, Guerin Sportivo:n, Planet Foot:n da Voetbal International:n mugah. On ainavo vratari muailmas, ken sai “Kuldazen miäčyn”. Jašinua pietäh muailmas enzimäzenny vratarinnu, ken nerovui kižuandas vorotoispäi lähtijes da kaikel štruaffulagevuksel.
Eloskerdu
Jašin rodivui Moskovah. Taloin lapset, kus eli Jašin, ainos kižattih jalgumiäččyh. Kižattih keviäl, kezäl, sygyzyl, kaiken siän aigua, pimiessäh. Nämmis kižois Jašin sai enzimäzet nerot. Talvel lapset iče luajittih luistelikon da kižattih jiäkur’oih miäčynke. Sidä paiči hyö suvaittih laptuu da hyppie suksil hyppymägilöis, hyppymägilöinny heil oldih saruat. Jašin musteli: ”Pakuimmo, sattavuimmo, saimmo suurdu siništymiä rungale, ga sentäh opastuimmo lujah pyzymäh jalloilleh, ei varuamah korgevuttu da valloittamah omua rungua”.
Ižänmuallizen voinan algupäivinny 11-vuodine Lev oli Podol’skan lohkol omahizilluo gostis. Sinne vahnembat työttih händy huogavumah. Ligakuul puolistuszavodu, kudaml ruadoi hänen tuattah, työttih evakkoh Uljanovskah, sinne muutti kai perehgi. Sille zavodale lähti ruadamahgi brihačču, keviäl 1943 häi hrodih slesarin opastujakse. Jo 16-vuodizennu Lev Jašin sai oman enzimäzen palkindon – medalin Urhakos ruavos Suuren Ižänmuallizen voinan vuozien 1941-1945 aigua.
Sportuelos
Jašinat tuldih järilleh Moskovah vuvvennu 1944. Lev jatkoi ruadua zavodal, joudoaigua kižai jalgumiäččyh, oli Tušinan joukon vratarinnu. Armies häi oli Moskovas, sit händy huomai Dinamon harjaittelii A. Černišov, kudai kučui Jašinua kluuban nuorižojoukkoh. Keviäl 1949 Jašin jo rodih piäjoukon kolmandennu vratarinnu. Sit aijas lähtijen Jašin kižai vaiku täs kluubas ihan sportukarjieran loppussah vuodessah 1971.
Allus Jašin vie kižai jiäkur’oih (1950-1953). Vuvvennu 1953 häi rodih jiäkur’ois Nevvostoliiton sportumal’l’an omistajakse da sai bronzumedalin Nevvostoliiton kilvois, kus sežo oli vratarinnu. Vuvven 1954 Muailman jiäkur’oin kilboi enne häi oli kandiduatannu Nevvostoliiton joukkoveheh, ga piätti syvendyö jalgumiäččyh.
Vuvves 1953 Jašin oli jo Dinamon enzimäine vratari. Yhtes kluubanke häi viizi kerdua (1954, 1955, 1957, 1959 da 1963) oli Nevvostoliiton čempionannu da kolme kerdua voitti Nevvostoliiton sportumal’l’an jalgumiäčys.
Vuvves 1954 Jašin oli Nevvostoliiton joukkovehen vratarinnu, joukkovehen puoles häi kižai 78 kižas. Yhtes joukkovehenke Jašin voitti Olimpiadukižois Melburnas da sai Jevroupan sportumal’l’an vuvvennu 1960.
Vuvvennu 1963 ligakuun 23. päivänny Londonas Jašin kižai Muailman joukos Anglien joukkuo vastah. Se kiža oli omistettu anglielazen jalgumiäčyn 100-vuozipäiväle. Silloi voitettih anglielazet 2:1. Jašin ei andanuh potkie ni yhty miäččyy omih vorotoih, kaksi miäččy työttih niilöih, konzu händy vaihtoi kižan toizes ozas jugosluavu Milutin Šoškič.
Muailmas Jašinua sanottih Mustakse panterakse (ku häi ainos oli mustis sovis, hänen liikkuhuos da akrobatiekkuhyppävyksis) libo Mustakse hämähäkikse (pitkis kai tabuajis käzis).
Vuvvennu 1963 Jašin sai Jevroupan parahan jalgumiččyhkižuajan palkindon – Kuldazen miäčyn.
Vuvvennu 1971 oraskuun 27. päivänny Moskovas Leninan nimizel keskusstadional, kus oli 103 tuhattu kaččojua, oli jälgimäine Jašinan mačču.
Jälgimäzet vuvvet
Jälles 50 vuottu Jašinal oli huruan jallan gangreenu. Suonet jallas liigua kurindua oldih pahat. Vuvvennu 1984 hänele leikattih jalgu. Jälles leikkavustu häi yksikai jatkoi kurindua.
Vuvvennu 1990 kevätkuun 18. päivänny hänele annettih Sotsialistizen ruavon urhoi -arvonimi. Tämän jälgeh häi ehtii eliä vaiku kaksi päiviä, kuoli 20. kevätkuudu.
Suavutukset Nevvostoliiton joukkovehes
J J
Eestin kieli
Eestin kieli libo estounien kieli (eesti keel) kuuluu uralilazen kieliperehen suomelas-ugrilazen kielijoukon baltiekku-suomelaizeh alajoukkoh. Se on Estounien tazavallan virralline kieli. Sidä paistah läs 1,1 miljonua hengie. Eestin kieli on toisekse suurin baltiekku-suomalaine kieli suomen jälgeh. Eestin kielen murdehet ollah kahdes joukos kuduat ollah suvi da pohjas Eesti. Hos tänäpäi äijän inehmisii kuduat pagizou suvi Eestin muoduo "Võro" sanotah, ku se on oma kieli. Eestis on äijän sanoi Germuanin kielesty.
Sagarvo
Sagarvo on pedoelätti, kudai kuuluu kuničoin pereheh. Sagarvo eläy vies dai muan piäl.
Ulgonägö
Sagarvol on piduličču ruho da lyhyöt käbälät, sormien välis ollah leviet välinahkazet. Elätin piä ei ole suuri, lačakko, lyhyzien odva nägyjien korvienke. Sagarvol on pitky, lihakas, ruhon kohtas sangiehko da lačču händy, kudai on elätile ohjavorattahannu uidajes da čukeldajes. Elätin karvu on muzavanruskei libo maksankarvaine. Bokis väri on valpahembi, vačan kohtas – hobjaine. Aiguzen sagarvon ruhon piduhus on 60-127 sentii, hännän piduhus – 32-59 sentii, paino – 4-10 kiluo.
Taba
Sagarvo enimyölleh liikkuu hämärän aigah. Se on hyvin harjavunnuh elämäh vies. Elätti hyvin uidau da čukeldau. Uidau sagarvo ylen terväh.
Leviendy
Karjalas sagarvuo on kaikkiel, yhtelläh enämbi sidä on päivännouzun piirilöis: Puudogan, Karhumäin da Kondupohjan, kus erähis jogiloin kohtis on 1,5-2,5 elättii 10 kilometrin puduhizen rannan kohtah. Sagarvo suvaiččou kalakkahii 10-20 metrii da enämbälgi levevyzii jogiloi, kudamil on talven aigua jiädymättömii koskiloi, da pienien lambiloin da jogiloin libo ojazien yhtytändykohtii.
Sagarvo ei ole liijakse harjavunnuh elämäh yhtes kohtas, sendäh se puaksuh matkailou yhtes jovespäi libo lammispäi toizeh. Tämä tapahtuu enimälleh sygyzyn lopus da talven allus, toizel aigua elätti liikkuu enimälleh saman vezistön rajois. Päiväs se voi liikkuo kymmenessäh kilometrii.
Kiimuaigu
Karjalas sagarvol kiimuaigu on kaksi kerdua vuvves, ezmäine – talven lopus-keviän allus, toine – kezäl. Emä kandau 2-5 poigastu, puolivuodessah net ollah yhtes emänke.
Mečästys
Sagarvo on kallis mečästyselätti. Sil on čoma da ylen luja turki. Karjalas sagarvon meččuičendah on omat rajoitukset, meččuija sidä suau luvan suaduu. Annettuloin lubien luguu pietäh silmäl.
S S