cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muumi
Muumihahmot
Muumit eletäh Muuminotkos olijas Muumitalois. Muumipereheh kuulutah Muumipeigoi da hänen muamah Muumimami da tuattah Muumitata, sego perehen ottolapsi Nipsu. Muuminotkon eläjih kuulutah sežo ezimerkikse Ninnineidoi, Mymmeli, pieni Myy, Ninnettäi, Vilijonka omissah lapsienke, Muikkuine, Mörgö, Hemuli da Haižuli. Harvembah nähtylöi hahmoloi ollah ezimerkikse Tiedoiniekku, Tuu-tikki, Surku, Jenni-t’outa sego Tiuhti da Viuhti. Sobii muumit ei käytetä, hos Muumimamil ainos ongi piäl peredniekky da Muumitatal omassah piäs tsilindruhattu. Yhtelläh kezoidu kylbijes muumit šuorivutah uindusobih. Muumipeigoi on Tove Janssonan alter ego, ga pieni Myy da Tiuhti sežo ollah häneh päi, hemulitgi. Muumimamin selgienny ezikuvannu oli kirjuttajan muamo. Voibi sanuo, muumiloih äijäl vaikutettih Tove Janssonan oma pereh da dovarišat.
*
Vaimutjärvi
Vaimutjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Vieljärven kyläkundah.
Järven pinduala on 0,7 km². Järven pindu on 88,1 metrii korgiembi meren pindua.
V V V
1720-lugu vuvvet
1720-lugu vuvvet:
Kočkoma
Kočkoma on pos’olku, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Segežan piirin Idelän kyläkundah. Vie sama nimi on raududorogustansiel.
Kočkoma on sijoitannuhes M-18 -avtodorogal (Piiteri – Murmansku - Norviegien raja). Pos’olku sai oman nimen Kočkoma-joven nimen mugah. Joven nimen alguperä tässäh ei ole tietois. Raududorogustansii oli nostettu vuvvennu 1916. Vuozinnu 1990 algavui Kočkoma-Liedmajärvi -raududorogan azundu. Sen piduhus on 123 kilometrii. Ruavot loppevuttih vuvvennu 2001.
Muumi-kruušku
Muumi-kruuškat ollah suomelazen dizainuyritys Arabian valmistettui da suomelazen kuvataidoilii Tove Slotten pluaniiruttui keruamikkukruuškii, kudamis on kuvii Muumi-sarjukoomiksoin da -kniigoin figuurois. Enzimäzet Muumi-astiet luajittih 1950-luvul, da nygöizien Muumi-kruuškien valmistamine allettih vuvvennu 1990. Muumi-kruuškat kuulutah Arabian Muumit-serviizah.
Kočkoma
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Segežan piiri
Muumi-kruušku
Muumi-kruuškis olijat kuvat oldih allussah suomenruoččalaizien taidoilijoin Tove da Lars Janssonan piirrettylöi. Tove Jansson oli Muumiloin luadii da Lars hänen velli, kudamanke häi luadi Muumi-sarjukoomiksoi. Tove Slotte on tävvendännyh Janssonien piirrettylöi Muumi-kuvii da luadinuh net kruuških pättävikse.
Čopčemanjärvi
Čopčemanjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Čalnan kyläkundah.
Muumi-kruušku
Teema-sarjan Muumi-kruuškat
Muumi-kruuškat ollah yhtemmuodohizii muodoilii Kaj Franckan pluaniirutun Teema-sarjan kruuškanke, kudamah syndyy 3 detsilitrua. Uuzii Muumi-kruuškii tulou joga vuozi 1–2 kappalehtu. Vuozittajen piästäh ilmah sežo rastavu- da kezäsezonkruuškat, kudamii on laukois vaiku tietyn aijan.
Čopčemanjärvi
Järven pinduala on 1,5 km². Järven pindu on 126,3 metrii korgiembi meren pindua.
Muumi-kruušku
Teema-sarjan Muumi-kruuškat
1950-luvul suate on pluaniiruttu erilaizii kruuškii 80 mallii, a 81 erilastu kruuškua. Ero selgenöy sil, gu vuvvennu 2014 valmistetus kruuškas “Toven pruazniekku” (suom. “Toven juhla”) luajittih kaksi erilastu versiedy: tavalline da kruušku, kudamas on syväinpuolel kuva očkis. Kruušku tunnetah “Očkakruuškannu” (suom. “Rillimuki”), da se on aiga harvinaine. Miäräs on sežo otettu huomavoh vuozinnu 1992–1997 valmistetut “Muumityttöine-” da “Muumibrihaččuine” -kruuškat (suom. “Muumityttö” da “Muumipoika”), kudamat ollah sigäli spetsial´noit, gu net ei olla Teema-serviizan kruuškien vai lapsienserviizan kruuškien suuruttu.
Muumi-kruuškat ollah suvaittuloi keräilytavaroi. Harvinazien keräilykruuškien arvo voibi olla monii sadoi libo daže tuhanzii jeuroloi. Erähis keräilyharvinazuksis on maksettu internettuavissuonilois vie enämbigi. Vuvvennu 2013 eräs Muumi-kruušku myödih Suomes 10 000 jeurol. Enimyölleh kruuškan arvuo nostetah valmistamizen loppemine libo valmistuspartii, kudai on olluh pienembi gu normal´noisti.
Čopčemanjärvi
Suves järvespäi lähtöy oja, kudai laskeh Kutižmanjogeh.
Muumi-kruušku
Teema-sarjan Muumi-kruuškat
Arabia on valmistannuh 90-luvul suate seiččie Muumi-lapsienserviizua, kudamih kuulutah kruušku, torielku da aijembah sežo luzikku. Näihin kuulujii kruuškii keräilijät ei enimyölleh pietä alallizinnu Muumi-kruuškinnu, hos sežo lapsienkruuškil yksittäjen on keräilyarvuo.
Kategourii:Muumit
Keldaine
thumb|Limonoi thumb|Keldazen sävylöi Keldaine on väri, kudaman ristikanzu aistii silloi, ku silmän verkokalvon pitkyualdozeh da keskipitkäh valgoh herkät tappisolut reagiiruijah kudakui yhty äijän, no lyhytualdozele valgole herkät tappisolut ei reaguija juuri nivouze.
Čopčemanjärvi
Č Č Č
Keldaine
Televizoras da tiedokonehekruanois käytettylöis RGB-värimallilois keldaine väriaistimus rodieu ozuttajen vihandua da ruskiedu valguo muga lähäl, ku net ristikanzan nägösistiemas sevoitutah. Bumaugale pandajes käytetäh puaksuh CMYK-mallii, kudamas yksi mustehis on keldaine (Y-yellow).
Värikourdinuatat
K
Kaukoijärvi
Kaukoijärvi on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Salmin kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Kaukoijärven pohjasrannal.
Kylä oli perustettu vuvvennu 1863 eroituttuu Kavainospäi.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 141 hengie.
K K Kategourii: Pitkänrannan piiri
Šulkuhaigari
Šulkuhaigari (Egretta garzetta) on haigariloin heimoh kuului lindu.
1906
Ken kuoli sinä vuon
Kategourii:1906
1697
Ken kuoli sinä vuon
1697
Ruokojärvi (järvi, Suojärven piiri)
Ruokojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,1 km². Järven pindu on 79 metrii korgiembi meren pindua.
Järvi voibi jagua nelläh ozah, kudamien rajoinnu ollah ylen kaijat salmet. Katiskalahteh laskeh Kaivo-oja, kudai tulou Kotajärvespäi. Pohjazes on suodunuh lahti, kudaman nimi on Ruokojärvenpää. Ruokojärvespäi vezi piäzöy Kivijärveh, kudamah laskeh Umasoja.
R R R R
Soskua
Soskua on pos’olku Karjalan tazavallas Lahdenpohjan piiris Kurgijoven kyläkunnas.
Se sijaiččou Soskuanjoven rannal.
Rahvahan lugumiäry
S S Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Päl'mä
Päl’mä (Пяльма, Pälmä) on Karjalan tazavallan Puudogan piirin pos’olku. Se on Pälmän kyläkunnan haldivolline keskus.
Se sijoiččou 100 kilometrin piäs Puudogaspäi luodeheh.
Rahvahan lugumiäry
P P
Radii
Radii on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu toizen joukon piälimäzeh alajoukkoh da on sijoitannuhes seiččemendeh rivih. Radien noumer on 88, kirjutusmerki on Ra. Radii on radioaktiivine, hobjanvärine da pehmei mua-alkalimetallu. Enzimäzinny sen löyttih francielazet tiedomiehet Pjer K’uri (Pierre Curie) da Marija K’uri (Marie Curie). Hyö opittih suaja uranua uranrudaspäi, ga tiedomiehet huomattih, gu suadu aineh on radioaktiivizembi puhtastu uranua. Tutkimuksien jälles hyö eroitettih kaksi radioaktiivistu elementua: Polonien da Radien.
Rindozero
Rindozero on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Puudogan piirin Avdejevon kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,1 km². Järven pindu on 82 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh laskeh nelli ojua. Järvespäi vezi piäzöy Šalica-jogeh. Järves voibi pyydiä haugii, siigua, lahnua, ahvendu, matikkua da kiiškoidu.
R R R R
1820-lugu vuvvet
1820-lugu vuvvet:
Vepsäislambi
Vepsäislambi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Pitkänrannan piirin Salmin kyläkundah. Järven pinduala on 0,7 km². Järven pindu on 64,5 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh laskeh Saitakanoja. Järvespäi lähtöy Pieni Kivioja, kudai laskeh Tulemjogeh.
Aktiinii
Aktiinii on radioaktiivine metalline alguaineh, kuduan noumer Mendelejevan taulukos on 89, kirjutusmerki on Ac. Aktiinii kuuluu aktinoidoin joukkoh. Aktiinii on pehmei, hobjanvärine metallu. Enzimäzenny sen löydi francielaine hiimiekku Andre Debjern (André-Louis Debierne). Se oli Pariižas vuonnu 1899. Uuzi elementu sai Aktiinii-nimen.
1592
Ken kuoli sinä vuon
Kategourii:1592
Bolguarii
125px|right|thumb|border|Bolguarien flagu 250px|right|thumb|Bolguarii Bolguarii on Liideh-Jevroupan valdivo. Sen viralline nimi on Bolguarien tazavaldu. Se sijoittuu Balkanan niemimuan päivännouzus da täyttäy 22% sen pindualas.
Jari Litmanen
Jari Olavi Litmanen (r. 20. tuhukuudu 1972 Lahti, Suomi) on suomelaine jalgumiäččykižuaja.
L L L
Vezisuadu
Vezisuadu libo vodoruodu Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on enzimäine alguaineh. Sidä merkitäh H. Nimi on kiännöslaihin latinan kielespäi: (muinasgriekan kielespäi ὕδωρ – ”vezi” da γεννάω – ”suan”) – ”suaju vetty”. Sidä on äijy luonnos.
Bolguarii
Rahvahan lugumiäry on 7  202  198 hengie (31.12.2014), pinduala on 110  993 km².
Vezisuadu
Prostoi aineh vodoruodu – H2 – on kebjei guazu ilmai värii. Sevoitekses ilmanke libo kisloruodanke vodoruodu on palaju da voi räjähtiäkseh. Se ei ole myrkyaineh. Se sulau etanolas da monilois metallois: ravvas, nikel’as, tituanas, pluatinas.
Bolguarii
Päivännouzus se rajoittuu Mustanmerenke, suves – Gretsienke da Turtsienke, päivänlaskus – Serbienke da Makedounienke, pohjazes – Rumiinienke.
Se on 104. sijal muailmas pindualan mugah da 90. sijal rahvahan lugumiäryn mugah.
B B
1907
Ken kuoli sinä vuon
1907
Partala
Partala on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Kaalamon kyläkunnan pos’olku.
Se sijoiččou Päl’kjärven päivänlaskurannal.
Kuulužat ristikanzat
Marhasin V.S. (1941 – 2015) on Nevvostoliiton da Ven’an biofiiziekku da fiziolougu, Ven’an tiedoakadeemien kirjazienvaihtai (2003), Ven’an arvostettu tiedoruavon ruadai (1995).
1810-lugu vuvvet
1810-lugu vuvvet:
Pästärikit
Pästärikit libo pästäriköt (Motacillidae) ollah čiučoilinduloih kuului heimo, kudamah kuuluu viizi suguu da 58 luaduu. Pästärikit voibi tunnustua pitkäs viuhkajas hännäs.
Kategourii:Linnut
Potkujärvi
Potkujärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Idelin kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,1 km². Järven pindu on 130,2 metrii korgiembi meren pindua.
Järven lahtespäi lähtöy Kylmyoja, kudai matkuau kahtes nimettömäs lammes läbi da laskeh Karga-jogeh, se laskeh Šoba-jogeh, kudai laskeh Šavan’-järveh, sit läbi menöy Vienan- da Baltiekkumeren kanualu.
Veskelys
''merge Veškelys
Veškelys (Вешкелица) on vahnu karjalaine kylä Suojärven piiris Karjalas.
Histourii
Enzimästy kerdua Veškelyksen prihodu oli mainittu dokumentois vuvvennu 1788. Vuvvennu 1858 mejän kyliä sanottih Veškel’skoe mirskoje obščestvo. Anuksen gubernien kartal vuvvennu 1908 tämä elopaikku oli kui Veškelyksen pogostu. Vuozinnnu 1927- 1930 Veškelys kuului Siämärven piirih.Vuozinnu 1930-1956 Veškelys kuului Priäžän rajonah. Vuvves 1956 kylä kuuluu Suojärven piirih. Sil vuvvel täs oli perustettu Veškelyksen souhozu. Souhozas oli jugei ruado: piettih žiivattua, kezäl niitettih heiniä, zvierofermal oli norkua, kazvatettih kartohkua.
Yhtehizet tiijot
Veškelyksen kylä sijaiččou seiččemen pienen järven rannal. Järvien nimet ollah Kirikköjärvi (järvel seizoi kirikkö), Matkajärvi (järvi on dorogupieles), Tervulambi (lammel lähäl laskiettih tervua), Maimulambi (järves oli äijy maimua), Čižma, Koverlambi, Joučenjärvi. Kylä on 38 kilometrua Suojarvelpäi liideheh. Veškelyksen kyläh kuuluu 8 hieruu: Kirikkömägi, Pappil, Padagdja, Makkoilu, Vatčailu, Niikoilu, Pedri, Hoškoilu.
Nygöi Veškelykses eläy 693 hengie. Niilöis läs 65% ollah karjalazet.
Meijän kyläs on histourii-arhitektuurizii mustomerkilöi: Sorokinoin taloi da Georgien časounu.
Veškelykses on keskiškola, kus opastuu 96 opastujua. Vuvvennu 1998 kyläs avavui lapsienkodi. Kyläs pruaznujah äijy pruazniekkua: Uuzi vuozi, Keviän vastavundu dai muudu. Joga vuottu kyläs on Veškelyksen pruazniekku – Sroičanpäivy1.
Lähtehet
1. http://minunmua.ucoz.ru/publ/1-1-0-21
Ruotausjärvi
Ruotausjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 2,9 km², vezibasseinan ala on 81,6 km². Järven pindu on 164,9 metrii korgiembi meren pindua.
R R R R
1730-lugu vuvvet
1730-lugu vuvvet:
21. elokuudu
21. elokuudu — 233. vuvven päivy (234. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 132 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
E
Kiuru
250px|thumb|right|Kiuru libo Alauda arvensis, piirros: [[Wilhelm von Wright (1810 - 1887)]] Kiuru (Alauda arvensis) on kiuruloin heimoh kuului pieni Europas, Aazies da Pohjas-Afrikas pezii pikkaraine lindu.
Kuvavus
Kiuru on vähästy suurembi čiučoidu. Kiurun siivet ollah leviet, sendäh se hätken pyzyy yhtel kohtal ilmas. Kiuru on maksankarvaine kirjavu linduine. Se auttau olla nägymättömänny mual. Kiuru suvaiččou kävellä muadu myö, eläy mual, muale luadiu pezän.
Kogo da nägö
Piduhus: 16-18 cm Paino: 24-53 g
Ennustukset
On moine ennustusmerki: kuuluu kiurun pajo – vuota poudua.
Teemas muijal
K K K
1908
Ken kuoli sinä vuon
1908
Čoromanjärvi
Čoromanjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Pyhärven kyläkundah. J
ärven pinduala on 0,9 km². Järven pindu on 49,6 metrii korgiembi meren pindua.
Pohjazes järveh laskeh Lemaijogi.
Č Č Č
Ionina Gora
Ionina Gora on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.
Se sijaiččou Onieguniemel, Putkozero-järven päivännouzurannal.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Ylä-Puadjärvi
Ylä-Puadjärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Čalnan kyläkundah.
Järven pinduala on 4,4 km², vezibasseinan ala on 84,8 km². Järven pindu on 74,2 metrii korgiembi meren pindua. Keskel järvie on suurehko suari, sil ei ole nimie.
Selgi
Selgi libo Sellinkylä on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Puadanen kyläkunnas.
Kyläs on Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigua (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin velleskalmu.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Huabujärvi
Huabujärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Nuožarven kyläkundah.
Järven pinduala on 0,8 km². Järven pindu on 168,4 metrii korgiembi meren pindua.
H H H
Keldupästärikki
thumb|300.px|alt=Keldupästärikki|Keldupästärikki Keldupästärikki libo keldupästärikkö (Motacilla flava) on pästärikkilöin heimoh kuului čiučoilinduluadu.
Kogo da nägö
Piduhus: 15-16 cm Paino: 15-23 g, uročču on emäččyy suurembi.
Teemas muijal
K K
Muumipeigoi
Muumipeigoi eläy Muumitalois yhtes Muumitatan da Muumimamin kel. Hyö ollah Muumipeigoin tuatto da muamo.
Muumipeigoin ulgonägö da ystävät
Muumipeigoi on valgei da häi on samannägöine, gu vezihebo. Muumipeigoi suvaiččou šeikkailuloi ga yhtelläh häi suvaiččou mugavuksii da ainos tulou järilleh kodih. Muumipeigoin paras ystävy on Muikkuine. Nipsu, Ninnineidoi, Ninnettäi da Pieni Myy samoiten ollah Muumipeigoin ystävii.
Kategourii:Muumit
Muumitata
thumb|right|Muumitata Naantalin Muumimuailmas. Muumitata on eräs hahmo Muumi-kniigois, kudamat on luadinuh Tove Jansson. Muumitata on Muumipeigoin tuatto.
Puaksuh Muumitatal on mustu hattu piäs da puuhine keppi käis. Toiči häi poltau piippuu.
Kategourii:Muumit
Palvatjärvi
Palvatjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Veškyksen kyläkunnan alovehel.
Ynys Gwelltog
Ynys Gwelltog on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel. Siidy tulou erilline suari nouzuvien aigah. Suaren nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'heinäine suari'. Sen korgevin kohtu on 56 metrua merenpinnan yläpuolel. Ammui suardu piettih pädijänny kahten lambahan syöndysijakse.
Palvatjärvi
Järven pinduala on 1,6 km², vezibasseinan ala on 112 km². Järven pindu on 121 metrii korgiembi meren pindua.
Ynys Gwelltog
Lähtiet
Kategourii:Sir Benfron suaret
Palvatjärvi
Järveh laskeh Yläjogi. Järvespäi lähtöy Kuhajogi.
Järves voibi pyydiä haugii, särgii, lahnua da ahvendu.
P P P P
Torii
Torii on alguaineh, kudai Mendelejevan taulukos kuuluu kolmandeh joukkoh. Torii on jygei da vähäzel radioaktiivine metallu, kudai kuuluu aktinoidoin joukkoh. Mendelejevan taulukos sen noumer on 90, kirjutusmerki Th. Enzimäzenny Torien löydi ruoččilaine hiimiekku Jöns Bercelius (Jöns Jacob Berzelius) vuonnu 1828. Häi sai sen minerualas, kuduale myöhembi annettih toriittu-nimi. Torii on nimitetty ukonjyryn jumalan Toran kunnivokse. Tor oli hyvin tundiettu skandinuavizes mifolougies.
Bolivii
Bolivii (, kečua Buliwya, aimara Wuliwya, guar. Volívia), viralline nimi on Monikanzalline Bolivien Valdivo (esp. Estado Plurinacional de Bolivia) on valdivo Suvi Amerikan keskiozas.
Rajat: pohjas da koillisozas on Braziilii, liidehes on Paragvai, suves - Argentiinu da lounazes on Čili da Peru. Ei ole meren rajua, ga vuvvennu 2010 oli kirjutettu sobimus Perun kel, kudaman mugah Peru andau Boliviele 2109 vuvvessah merirannan alovehtu vuograh portan nostamizeh näh. Valdivon pinduala on 1 098 581 km², rahvahan lugumiäry on 10 461 053 hengie (2013). Piälinnu on Sukre.
Taržal
Rahvahan lugumiäry
T T
Bolivii
B B
Jalal ad-Din Muhammad Balkhi-Rumi
Jalal ad-Din Muhammad Rumi (30. syvyskuudu 1207 – 17. talvikuudu 1273) oli persielaine runoilii. Häi on tundiettu nimel Rumi da Mevlana.
Jalal ad-Din Muhammad rodivui Balkhin-linnas nygyzes Afganistuanas. Jalalan tuatto oli opastunnuh Baha’addin Valad, kudai piätti muuttua perehenke Konyan linnah nygyzen Turtsien alovehel. Sie Jalal eli läs kogo elaijan da kirjoitti runoloi modernil persien kielel. Sego afganistalazet da turtsielazet, sego iranilazet pietäh händy kanzallizennu runoilijannu.
Jalal ad-Din Muhammad sai hyvän opastuksen. Häi opastui kui teologiedu da oigevustieduo, muga i tarkoi tiedoloi. Häi ylen hyvin maltoi arabien da persien kieldy, tiezi Koranua da sen selittamizii.
Konyanas Jalal ad-Din Muhammad tuttavui Faridaddin Attaran ruadoh da hänes kazvoi sufilaine mystikko. Hänet mustetah suvaičuksen da rauhan työndäjänny pyörijän dervišilöin liikkehen perustajannu. Jalal ad-Din Muhhammadan elaijan jyrky muutos oli tuttavumine mystikko Shams-I Tabrizah vuonnu 1244. Rumis rodih askiettu da häi rubei kirjoittamah runokogomuksen Divan-I Shams-I Tabrizi kuvuamah suvaičustu Shams-ih da gor’ah hänen kuolendas vuonnu 1248.
Kelduruspakko
Kelduruspakon värisävylöi aistitah, konzu nägösistieman enimyölleh ruskiele da ozittain vihandale vallole herkät verkokalvon tappisolut ollah aktiivizet. Kelduruspakko on vallon spektral ruskien da keldazen välis ualdopiduhuon olles n. 585-620 nanometrua.
Jaakko Rugojev
Jaakko Rugojev (eländyaigu 15. sulakuudu 1918, Suojärvi - 17. kezäkuudu 1993, Petroskoi, Ven'a) oli Nevvostoliitos elänyh suomekse kirjutannuh vienankarjalaine kirjuttai da runoilii.
1695
Ken kuoli sinä vuon
1695
Kelduruspakko
Käytetäh värih näh sežo sanoi kullankarvaine, tulenkarvaine, oranži da oranževoi. Sanat oranži da oranževoi tullah francien sanas orange, kudai merkiččöy sego apel'sinua sego sen värii. Francien kieleh sana allun algajen tulou hindin da urdun kielilöin apel'siinua merkiččijäs sanas narangi.
Michel de Montaigne
thumb|250px|alt=Michel de Montaigne|Michel de Montaigne Michel de Montaigne (28. tuhukuudu 1533 – 13. syvyskuudu 1592) on frantsielaine Renessansan aigukavven kirjuttai da filosouffu, Koittehet-kniigan kirjuttai.
Jalal ad-Din Muhammad Balkhi-Rumi
Rumin mavzolei Konyas on nähtävyys da pyhäkohtu. Joga vuottu sih kävyy läs kaksi miljonua ristikanzua.
Jaakko Rugojev
Eloskerdu
Jaakko Rugojev rodivui Kalevalan (Uhtuon) piirin Suojärven hieruh, kudai kuului Kostamuksen hieruloin joukkoh. Opastui ezmäi Kostamukses, sit Uhtuol. Läs yhtel aigua Uhtuon školas opastui vie kolme tuliedu kirjuttajua: Pekka Perttu, Nikolai Laine da Ortjo Stepanov. Školas opastettih moizet kuulužat opastajat kui Matti Pirhonen, Aatami Rossi, Ilmari Toikka. Pirhonen opasti suomen kieldy da literatuurua. Rossinke yhtes školan pajois opastujat luajittih iče kaikenmoizii vehkehii, skripkois algajen venehissäh. Jaakko luadii enzimäzenny skripkan da sil soitettih kai simfouniiorkestras. Julguamah Rugojevan kirjutuksii ruvettih vie, konzu häi opastui školas, hänel silloi oli 16 vuottu. Hänen oučerkoi, kirjazii da runoloi painettih žurnualoih da kogomuksih, kudamii piästettih ilmah suomen kielel Petroskois da Piiteris. Jälles školua Rugojev piäzi opastumah literatuuran tiedokunnale, kudai avattih vuvvennu 1934 Karjalan opastajien instituuttah Petroskoil. Sen piäruadoloi oli kiirehine opastajien valmistus seiččievuodehizih školih niškoi. Samal aigua Rugojev ruadoi tazavallan lehtilöis.
Jalal ad-Din Muhammad Balkhi-Rumi
R R
Jaakko Rugojev
Kirjutusruado
Rugojev kirjutti jo 1930-luvul pioneeroin suomenkielizeh Kipinä-lehteh, da hänen enzimäine kerdomuskogomus "Kosto" piäzi ilmah v. 1943. Rugojev kuului Karjalan kirjuttajoen liittoh vuvves 1944 da oli liiton paginanvedäjänny kolmeh kerdah 1953–1957, 1967–1971 ja 1985–1990. Rugojev sai Karjalan kanzalliskirjuttajan arvon 1992.
Rugojevan mustokse
Vuvves 1997 Karjalas ruvettih jagamah Rugojevan nimisty palkinduo. Sidä annetah nerokkahile nuorile suomen, karjalan da vepsän kielel kirjuttajile – opastujile da jatko-opastujile. Varua sih niškoi suajah tazavallan b’udžietaspäi. Abudengan suurus on 15 tuhattu rubl’ua. Rugojevan kodi kodoilas oli poltettu Ižänmuallizen voinan aigua. Sih kohtah oli jiännyh vaiku kivipäčči, kudamale 2. elokuudu vuvvennu 2008 kirjuttajan 90-vuozipäiväkse azetettih mustolaudu ”Täl kohtua seizoi Jaakko Rugojevan kodi”. Petroskoil taloil n:o 11 Leninan prospektal, kudamas vuvves 1974 jälgipäivissäh eli Rugojev, on luajittu mustolaudu.
Kirjutukset da ruavot
Oččikot alguperäkielel - suomekse.
R R R
Salmozero
Salmozero on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Puudogan piirin Kubovon kyläkunnan alovehel.
21. heinykuudu
21. heinykuudu - 202. vuvven päivy (203. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 163 päiviä.
Jänis (kylä)
Rahvahan lugumiäry
J J Kategourii: Pitkänrannan piiri
Palojärvi
Palojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan da Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järvespäi lähtöy Palojoki, kudai laskeh Keskimjogeh.
Järveh laskeh Soitinjoki, kudai tulou Soitinjärvespäi.
Michel de Montaigne
Opastus
Sai hyvän opastuksen kois, sit loppi kolledžan da rodih juristakse.
21. heinykuudu
Ken kuoli sinä piän
H
Michel de Montaigne
Tiedoruado
Sud’d’an ruavon jätettyy, 1572 vuvvel 38 vuvven ijäs, Montaigne rubieu kirjuttamah ”Koittehii”. Sen enzimäine painos kahtennu kniigannu nägi päivänvalgien vuvvennu 1580. Ven’ankielizen vuozinnu 1954-1960 painetun ”Koittehien” kiännöksen pohjannu on kniigan jo nelläs painos. ”Koittehis” on kirjuttajan iččeh tunnustuksii da ristikanzan hengen luonduo kuvuamizii. Kirjuttajan mugah, joga ristikanzas kuvastuu kai rahvaskundu. Häi otti ezimerkikse oman ičen, erähänny rahvaskundah kuulujannu, da ylen tarkah tutki omii hengellizii liikundoi.
M M
Salmozero
Järven pinduala on 2,4 km², vezibasseinan ala on 270 km². Järven pindu on 93 metrii korgiembi meren pindua.
Järven lahtes oman allun ottau Piz’ma-jogi, kudai yhtyy Vodlajogeh. Vodlajogi laskeh Oniegan järveh. Päivänlaskupuoles järveh laskeh Korba-jogi.
Järves voibi pyydiä haugii, särgii, ahvendu da kiiškoidu.
S S S S
Kažma
Kažma on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Šun’gan kyläkunnas.
Se sijaiččou lahten rannal Oniegujärven koillisozas.
Vuvvennu 2007 kyläs rakendettih puučasounu.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Parppeinvuara
Parppeinvuaran Runokylä on karjalaizii perindölöi da kalevalastu kul'tuurua ozuttelii runokylä Ilomantsis, Suomen Pohjas-Karjalas. Vuaru sai nimen sie 1800-luvul elännyön tundietun kandelehensoittajan da runonpajattajan, Jaakko Parppein mugah. Elias Lönnrot matkai alovehel vuozinnu 1828 da 1838, konzu häi sežo keräi runoloi da pajoloi tundiettuloil karjalaizen runohuon muasteriloil.
1850-lugu vuvvet
1850-lugu vuvvet:
Parppeinvuara
Runonpajattajan perti
Runokylän tunnetuin nähtävys on "Runonlaulajan pirtti". Sie ezitelläh karjalastu eloksentabua da soitetah kandelehmuuzikkua turistoile. Talois olijas ozuttelutilas pietäh tiemah pättävii ozutteluloi. Taloi valmistui 1964 da sen planiruičči arhitektu A. Kalma.
Luondoperti Mesikkä
Luondoperti ezittelöy monipuolizesti pohjaskarjalstu luonduo da elättilöi sego paikallizii eräperindölöi. Ozuttelun pohju on ilomantsilazen mečästäjän da opastajan Heimo Rautavan täytettylöin elättilöin kogomus. Luondoperti on nimetty generualumajor Raappanan voinanaigazen elättikondien Mesikän mugah. Luondopertis ruadau dai runokylän muzeilaukku Parppeinpuoti, kudamas on myödävänny mm. Kalevala-tiemazii tuottehii.
Matelin da Korhosen muzeiaitat
thumb|Kaikkien Pyhien Časounu
Kaikkien Pyhien Časounu
Ortodoksine Kaikkien Pyhien Časounu otettih käyttöh Parppeinvuaral vuvvennu 1980, kunne se nostettih Larin Paraske -kinon fil'muandah niškoi. Paikallizet obrazumualuajat ollah mualattu časounan obrazat. Časounu on Ilomantsin ortodoksiprihodan käytös. Časounan ezikuvannu piettih Suomen menetetyle alovehele jiännytty Korpisellän Tolvajärven časounua.
Aihies muijal
P Kategourii:Suomi
Aiguvyöhykeh
Kategourii:Aigu
Nilmijärvi
Nilmijärvi on Karjalan tazavallan Louhen piirin kylä, kudai kuuluu Malinavarakan kyläkundah.
Kylä sijaiččou Ala-Nilmijärven suvirannal.
Rahvahan lugumiäry
N N Kategourii:Louhen piiri
1910
Ken kuoli sinä vuon
Kategourii:1910
Kiuruvesi
pienoiskuva|Kiuruvien vuakuna pienoiskuva|Kiuruvesi Suomen kartal
Kiuruvesi on linnu Suomen Pohjas-Savos. Sie eläy enämbi 8000 ristikanzua. Kiuruvesi on muatalohuspidäi. Se on olluh Suomen suurin maijontuottai.
Aihies muijal
Kategourii:Suomen linnat
Kiurut
Luavut
Kiuruu on mondu luaduu: peldokiuru, tundrukiuru, töppypiäkiuru, kangaskiuru.
K
Polga
Polga on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Segežan piirin Uikujärven kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Uikujärven päivännouzurannal.
Paikallizen eläjän sanoin mugah vuvvennu 2014 kylän lähäl Uikujärveh pakui meteoriittu. Ečindyruadoloin aigah oli löytty suuri ukonlähte, lähisuaren randu oli heittynyh alah.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Segežan piiri
Pugljärvi
Järven pinduala on 2,8 km², vezibasseinan ala on 63,6 km². Järven pindu on 121,4 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi matkuau Pajudež-jogi, kudai laskeh Ylä-Onihmanjärveh. Täs järvespäi vezi piäzöy Ala-Onihmanjärveh. Siepäi lähtöy Onihmanjogi, kudai tulou Ondan viensäilytändykohtah, sit läbi matkuau Ondajogi, kudai laskeh Ala-Uikujogeh. Pugljärveh laskeh Kondi-nimine oja, kudai tulou Šuminozero-nimizes järvespäi.
P P P P
Aigu
Aigu on fiiziekan perussuurus, kuduan yksikkö on sekundu.
Aijanlaskun histourii
Aigua on ezmäi miärätty sen kaikkii selgielöimbis merkilöis, suutkinnu (päivän da yön vaihtelunnu) da vuvvenaijoinnu, min pohjal on luajittu kalenduaroi. Vahnimbatgi tiijetyt sivilizaciet ollah juattu aigua kuuloikse da čuasuloikse. 3000 vuottu vahnois babilonielazis tekstois kirjutetah kui kuun 7., 14., 21. ja 28. päivy ollah lebopäivät; nedälitgi ollah sit oldu käytös jo hätken.
Aigu fiiziekas
Fiiziekas perussuurus aigu (, tunnus t) miäritelläh tapahtumien välizenny loittozuksennu aiguavaruksen nelländel akselil. Einsteinan sumban suhtelližusteorien vuoh aigua ei voi ezittiä niminny muunnu kui aiguavaruon vuittinnu.
Saarijärvi
Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 132,9 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi virduau Torasjoki. Järveh laskeh Irstajogi. Järven luodehrannnale on sijoitannuhes Naistenjärven pos’olku.
S S S S
Jalgumiäččy
Jalgumiäččy on joukkosportan laji. Sen tarkoitus on ajua miäččy toizih vorotoih jalloil libo toizil rungan ozil (paiči käzii) puaksumbah migu vastustai. Nygöi jalgumiäččy on muailman tundietuin sportulaji.
Kižan siännöt
Jogahizes joukos on ei enämbiä 11 kižuajua (ilmai varakižuajua), yksi niilöis on vratari. Ei virrallizien kilbailuloin siändölöin mugah voi vähendiä kižuajoin lugumiäry seiččemeh kižuajah. Vratari on ainavo kižuaju, kudai voi kižata käyttäjen käzii, gu häi luadie sidä štruafualan rajois omien vorotoin vieres.
Ynys Cantwr
Ynys Dewil ammui elänyh Breizhua roduzin olluh Pyhä Jestin (brezhonegan kielel Sant Jestin, kymrikse Sant Iestyn, ) työndi starinan mugah manuahoi Ynys Cantwril olijah Ogof Cantwrin luolah kyzymäh Jumalalpäi prošken'n'ua riähkih. Manuahu sivottih luolas olijah suureh kiveh da hänel pidi kestiä sie kahten nouzuvien aigu.
Lähtiet
Kategourii:Sir Benfron suaret
Jalgumiäččy
Kižan siännöt
Kižan tarkoitus on ajua miäčyn toizen joukon vorotoih puaksumbah, migu vastustai da ei andua ajua miäččyy omih vorotoih. Kižas voittau se joukko, kudai ajau enämbän miäččyy. Gu toizen puoliajan aigua joukot ajettih yhtenjyttyzen miäčyn lugumiärän, miärätäh tazakiža libo miärätäh voittajua mačun regluamentan mugah. Täs tapahtukses voi miärätä liža-aigua – vie kaksi 15 minuutan piduhuttu puoliaigua. Tavan mugah piä- da liža-aijan välis annetah taugo. Ližapuoliaijoin välis annetah aigua vaigu vaihtuamah čurat. Gu liža-ajan aigua ei sua miärätä voittajua, mačun jälles pietäh penaltisarjua. Erilazet kižuajat luajitah 5 potkua varustajan vorotoih 11 metrispäi. Gu luajitun penaltin lugumiäry on yhtenjyttyine, luajitah vie 2 penaltie, kuni voittai ei ole miärätty.
Kenty
Mačču pietäh kentylöil luonnollizen libo keinolluajitun peitienke. Virrallizien siändölöin mugah keinolluajittu peite on vihandu. Kenty on kohtikulmikon muvvos. Laidučeri on pitkembi vorotoin čerii.
Pääjärvi
Pääjärvi (Пяозеро, Пувозеро) on suuri suolatoivezine järvi Pohjas-Karjalas Louhen piiris.
Verraten rinnalolijah Topasjärveh Pääjärven keskisyvys on suurembi, a vezi kezäl on lämmembi. Pohju on enimyölleh muvakas. Rannat ollah korgieloi, kivizii da čuuruzii. Niilöil on meččii. Suvirannikol löydyy madalii da suohizii randoi.
Järves on 66 suardu, kudamien yhtehine pinduala on 96,1 km². Suurimis suarilois (Vočkala, Malošuari, Laidošuari, Talvišuari, Maijanšuari, Lupčanga) ollah mökit, kudamis kalastajat eletäh, konzu tullah järvele kalastamah. Suurimih suariloih, ezim. Vuoškalošuari, rahvahat tullah muarjah.
Järves on torpua, matikkua, haugii, harjustu, säyniä, ahvendu, särgii, lahnua, siigua, nieriesty da riäpöidy. Lahtilois kazvau äijy kažl’ua.
P P P
Paul Cézanne
thumb|right|250px|Omakuva, 1875. Paul Cézanne [pɔl sezan] (19. pakkaskuudu 1839 Aix-en-Provence, Bouches-du-Rhône – 22. ligakuudu 1906 Aix-en-Provence, Bouches-du-Rhône) oli frantsielaine taidehmualuaju, kudai tundiettih sežo nimel "Aix'n erakko".
Cézanne'ie pietäh "modernan taidehen tuatannu". Ezimerkikse Pablo Picasso pidi händy tärgevimänny ezikuvannu. Omannu elinaijannu Cézanne sai vaiku vähä huomivuo, mih oli syynny kui hänen ebäsovinnaine mualavusstiil'u mugaže hänen julgižuttu vältelii luonneh.
Hämähäkit
thumb|300.px|alt=Hämähäkit|Hämähäkit Hämähäkit  ozajalgazii.
Hämähäkkiluokis on syöjy tiedoloimyö toizen merkičys. Hämähäkit eletäh kaikkiel niidy kerävyy 42 tuhattu da vie läs 1,1 tuhattu jiänöksien löyttylöi. Tiedomerkičyksen nimi on- apahnologija.
Midä syöy
Kogo hämähäkkilöin joukot ollah pedosyöjät. Syvväh enimyölleh syöii Niidy tabaillah verkoloih. Enzimäi tavatun syöjän tappau myrkyl, työndäy syöjäh syömizensulattajua mehuu. Ajjan mendyy (voibi olla 2-3 čuassuu) hämähäkki imöy sen kaikkineh.
Merkit
Voijah olla hämähäkit ylen pienet vaiku milimetrin oza ihan 10 santimetrissah.
Pienin hämähäkki – Patudigus voibi olla o,37 milimetrii. Suurembat hämähäkit – pticeedi terafoza Blonda rungonpitkevys – 9 santimetrii, a jalloin pitkevys – 25 santimetrii.
H H
21. kezäkuudu
21. kezäkuudu - 172. vuvven päivy (173. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 193 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Karjalan tazavallan kanzalline arhiivu
Karjalan tazavallan kanzalline arhiivu Karjalan tazavallan on valdivolline kaz'onnoi laitos, kudai säilyttäy Karjalan histourien dokumentoi XVIII vuozisuan allus nygyaigah sah.
Histourii
Vuvvennu 1918 Anuksen opastanduozastoh oli perustettu arhiivoin ozasto. Gubernien arhiivnoifondan ohjuajannu vuvvennu 1919 oli pandu A.F. Kirikov.
Vuvvennu 1922 oli perustettu Karjalan alovehn arhiivub'uro. Sen johtajannu oli pandu A.F. Nuorteva.
Vuvvennu 1925 Arhiivan nimi muutettih Keskiarhiivan haldivokse.
Vuvvennu 1939 Arhiivan nimi muutettih Karjalan Avtonoumzen Nevvostotazavallan Valdivollizen keskiarhiivakse.
Vuozinnu 1941-1956 arhiivu oli Karjalas-Suomelazen sosialistizen nevvostotazavallan Valdivollizen keskiarhiivannu.
Vuvvennu 1998 Arhiivu sai kanzalline-stuatuksen da sen nimi muutettih Karjalan tazavallan Kanzallizekse arhiivakse.
Vuvvennu 2007 Arhiivah liitettih Uvven histourien Karjalan valdivolline arhiivu.
Yhteistiijot
Nygöi arhiivas on 7317 fondua da 1 980 760 säilyttämisyksikkyö.
Arhiivas ruatah 116 ristikanzua.
Adressi
185610, Karjalan tazavaldu, Petroskoi, Kuibiševan piha, 6A.
Tel. (8142) 78-52-16, 78-45-54, 78-05-19
Arhiivu ruadau argipäivinny 9.00-17.00.
Linkit
http://www.rkna.ru/
https://web.archive.org/web/20161124115337/http://www.gov.karelia.ru/Power/Archives/natsarch.html
Kategourii:Kul'tuuru K Kategourii:Karjal
Sorojärvi
Sorojärvi (Прохоженское) on järvi, kuduas läbi vezi ei virdua. Järvi on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Nuožarven kyläkundah. Järven pinduala on 1,3 km². Järven pindu on 160,6 metrii korgiembi meren pindua.
S S S
Jevčenjärvi
Jevčenjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Priäžän piirin Vieljärven kyläkundah.
Järven pinduala on 1,4 km². Järven pindu on 76,3 metrii korgiembi meren pindua. Jevčenjärvespäi lähtöy pieni jogut, kudai laskeh Tulomjärveh.
J J J
1912
Ken kuoli sinä vuon
1912
Veškelyksen kirjasto
Perustandu da tilat
Vuvvennu 2014 Veškelyksen kirjastole rodih 110 vuottu. Nämmis vuozis kirjasto puaksuh vaihtoi tilat, muutteli yhtes taloispäi toizeh. Tänäpäi se ruadau Veškelys-etnokeskuksen talois, kudaman jälgivuozien aigah sai kohendua ECHO-projektan hantuzis. Kirjaston emändänny on monien vuozien aigah on karjalaine L’ubov’ Grigorjevna Prisoškova.
Kielen da kul'tuuran akkiloiččii
Veškelyksen kirjasto on juuri se kohtu kyläs, kunne tullah da kiirehetähgi tulemah kai kyläzet. Se yhtistäy heidy. Veškelyksen kirjasto kyläs on enzimäzii karjalazen kul’tuuran da karjalan kielen akkiloiččijoi. Kirjastos on pandu rattahile mondu projektua da ruaduo. Niilöile jo luguu ei tietä.
Päiväzenkukku
thumb|300px|alt=Päiväzenkukku|Päiväzenkukku Päiväzenkukku on yksivuodine heinykazvi. Kuuluu Astroin perehen Päiväzenkukkien rodukundah.
Veškelyksen kirjasto
Kielen da kul'tuuran akkiloiččii
Nämmis vuozis on ehtitty ruadua äijän. Kirjaston pohjale oli luajittu karjalaine folklourujoukko, kudai ruadau jo enämbi 30 vuottu. On pietty Veškelyksen perindöllisty jarmankua. On valmistettu spektakliloi karjalan kielel. On pietty Veškelyksen tiedäjät -kilbua. Kilbu pani kyläläzii tutkimah oman rannan istouriedu da perindölöi. Kilvan hantuzis on piästetty ilmah kirjua da kogonaine tiedosanakirju – entsiklopeedii – omas kyläs. On luajittu kaksi dokumentufil’mua kylän vahnimis rahvahis. Nämmii ruadoloi ruatah kirjasto da kirjaston pohjale perustetut Omamualazet-kluubu da yhteiskunnalline yhtistys ”Oma tulehmo”.
Kirjaston keräilemy
Veškelyksen kirjastos kodirandua koskii kirjoin kollektsii on suurimii. Kirjasto tiluau lehtie karjalan da suomen kielel. Veres Oma Mua on ainos nägyvis. Tilatah omuagi Suojärven piirin lehtie.
Päiväzenkukku
Ulgonägö
Päiväzenkukan varzi voi kazvua 3 metrissäh. Se on oigei da karjoin karvazienke. Lehtet ollah piduliččah syväinmuodohizet, terävyn’okkazet, muzavanvihandat. Voijah olla 40 sentii pitkät. Kazvin kukat ollah suuret, diametras 30-50 sentii. Päivän aloh net kiännytäh päivypastoh päi (ga se vaiku nuoril kazviloil).
Kukindu
Päiväzenkukku kukkiu elokuul 30 päivän aigua. Sen andimet – siemenet – ollah ”kobristunnuot”, 8-15 millimetrii pitkät da 4-8 millimetrii leviet. Voijah olla valgiet, harmuat, mustat da junokkahat.
Kazvandu
Päiväzenkukan roindumuannu on Pohjas-Ameriekku. Arheolougat tovestetah se, heijän mugah indeitsat vie 2000 vuottu tagaperin kazvatettih tädä kazvii. Jevrouppah päiväzenkukku tuodih XVI vuozisuan allus. Luajittih se ispuanielazet, kudamat ruvettih kazvattamah sidä kazvitiedosadulois. Ven’al päiväzenkukkua ruvettih kazvattamah tsuari Pedrun I aigah, kudai enzi kerdua nägi sen Gollandies. Tänäpäi päiväzenkukkua kazvatetah ymbäri muailmua, enne kaikkie siemenvoin valmistamizeh niškoi.
Käyttö
Päiväzenkukas tärgiet ollah siemenet. Yhtes päiväzenkukan siemenes voibi kazvattua kogonaine kukku, kudamas sit rodieu läs 3 tuhattu mostu siemendy. Päiväzenkukan siemenii syvväh verekselleh, niidy žuaritah, luajitah niilöis voidu, kudamua sanotah siemenvoikse libo pyhävoikse. Siemenii ližätäh pastoksih, saluattoih, luajitah niilöis kozinuakkoi.
Tervehtyttäi kazvi
Päiväzenkukkua käytetäh rohtukazvinnu. Sen kuivattulois lehtis da reunukukkazis luajitah juomistu syöndyhimon parandamizekse. Rahvahan liečetiijos reunukukkazis keitettyy juomistu juvvah žuarun alendamizekse. Siemenvoi sežo ei ole vaiku kallis eineh, ga myös hyvä rohtu. Sidä käytetäh kibielöi nivelii hierojes, juvvah sidä vačan notkenduksekse. Enne päiväzenkukan vereksii siemenii nevvottih syvvä bronhientulehtukseh, allergieh da mal’arieh. Päiväzenkukan siemenis on eri happamehtu, E vitamiinua da magniedu. Jälgimästy on kai enämbi migu ruisleiväs.
P P
Čosnokku
Čosnokku libo čosnakku libo česnokku (Allium sativum) on kazvi.
Lähtiet
Kategourii:Kazvimuailmu
Pačoilohko
Pačoilohko on vahnu karjalaine syömine. Sidä voibi syvvä joga aigua, ku se on argisyömine. Paččoih niškoi vallitah suuret nagrehet. Ezmäi net hyväzesti pestäh da pannah päččih pastumah. Päčispäi otettuu nagrehet kuoritetah da pilkotah. Ližätäh niilöih pyhävoidu, talkunua da vähäine vetty. Pannah vie suolua da nagrehet uvvessah työtäh päččih.
Enne karjalazet, konzu ruvettih syömäh, ližättih paččoih pilkottuu libo t’orkattuu rötkiä. Magu oli erinomaine.
1738
Ken kuoli sinä vuon
1738
Pustozero
Pustozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Mustankosken kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1 km². Järven pindu on 118,2 metrii korgiembi meren pindua.
Jalohaigari
Jalohaigari (Egretta alba) on haigariloin heimoh kuului lindu.
Pustozero
Järvespäi vezi piäzöy Idelinjärveh, sit läbi matkuau Idelinjogi, kudai laskeh Ala-Uikujogeh.
Jalohaigari
J J
Pustozero
P P P P
Jamaika
250px|right|thumb|Jamaika
Jamaika on suarivaldivo Britanien Yhtymäs Vest-Indies. Luodehes on meriraja Kubanke. Suari kuuluu Antilian suurien suarien joukkoh Kariban meres. Muan pinduala on 10 991 km². Rahvahan lugumiäry on 2 930 050 hengie (v.2014). Piälinnu on Kingston. Viralline kieli on anglien.
J J
Paastojärvi
Paastojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin alovehel.
Järven pinduala on 8,5 km², vezibasseinan ala on 135 km².
Järvi kuuluu Luadogan basseinah. Järvi on suodunuol kohtal, Suojärven linnassah on 60 kilometrii.
Järves läbi virduau Keskimjoki.
P P P P
Suomen Kanzallisarkisto
SUOMEN KANZALLISARKISTO
Suomen Kanzallisarkisto (Kansallisarkisto) ohjuau keskushallindon arkistoindua, toimiu ku valdukunnalline keskusvirasto da tutkimus- ja kehittämiskeskus. Kanzallisarkisto ottau säilytettäväkse aziikirjoi, keriäy merkillisty arkistoainehty Suomen histourieh näh da kannattau niilöin tutkimustu.
thumb|Helsinki July 2013-19
Kanzallisarkisto on kehitynnyh vuvvennu 1816 perustetus Senuatan arkistos. Ruočin vallan aigah Suomie hallittih Stokgolmaspäi. Vuvvennu 1809 Suomi liitettih Ven’ah autonomizennu suuriruhtinaskunnannu, se sai oman keskushallindon. Senuatan arkistoh siirrettih Ruočispäi Suomeh kuulujat aziikirjat da myös muijen virastoloin ainehisto. Vuvvennu 1869 arkiston nimi muutettih Valdivonarkistokse, vuvvennu 1994 Kanzallisarkistokse.
Piäjohtai Jussi Nuorteva
Poštuadressi: PL 258, 00171 Helsinki
telefon: +358 29 533 7000
sähköpoštu: kirjaamo[@]kansallisarkisto.fi
Suomen Kanzallisarkiston saittu
thumb|Viisas hiiri, teos © Jyrki Siukonen
Tiedoportualu «Documenta Carelica» - avuau tutkimuskäyttöh Karjalan tazavallan Kanzallisarkiston (Ven'an Federacii) da Suomen Kanzallisarkiston aziikirjoi Karjalan historieh da kul'tuurah näh.
Kategourii:Suomi
Gaziettu
thumb|Inkeri-lehti 1913 Gaziettu (libo lehti) on aijanmugaine painettu painos, kudual on alalline nimi da kudai piäzöy ilmoih ei harvembi kerdua kuus. Gazietan ielolijannu pietäh ennevahnazii käil kirjutettuloi uudizien tiedoloi. Vie Julii Tsezar' aloitti painua gaziettua "Senatan tegoloi" da sit "Rahvahan jogapäiväzii yhtehizii tegoloi". Riimalazinnu gazietannu oldih savilaudazet, kudualoil kirutettih tapahtumien hrouniekkua. Kiinas läs 911 vuvvennu algoi piästä ilmoih Tszin' bao -gaziettu ("Piälinnan vestniekku"). Sana gaziettu («газета») tuli pienes italialazen raududengan nimes gazetta (ven. газетта, ital. gazzetta). Italias XVI vuozisual kaikile, ket lugiettih listua informatsienke (uudizii tsuarin elaijas, torgu-uudizis, toizien linnoin uudizii), maksettih yksi gaziettu. thumb|Kirjasalon Sanomat -lehti
Gazietoin lajit da mallit
Gazietat ollah:
Karjalankieline lehti
On olemas karjalankieline lehti Oma Mua. Se piäzöy ilmoih karjalan kielen kahtel murdehel - livvinkarjalakse da vienankarjalakse. Lehti piäzöy ilmoih Periodika-julguamos Petroskois. "Oman Muan" painosmiäry on 500 kappalehtu, se on joganedäline lehti.
G
R'urik Lonin
R’urik Lonin (22.09.1930-17.07.2009) on tundiettu vepsäläine, Šoltarven muzein perustai, oman rahvahan kielen da kul’tuuran elävyttäi da kehittäi.
Eloksentaival
L
1686
Ken kuoli sinä vuon
1686
Ynys Beri
thumb|250px|right|Ynys Beri Ynys Dewilpäi kačotunnu
Ynys Beri libo Ynys Bery on pikkaraine suari Kymrinmuas Sir Benfron muakunnas suuremban Ynys Dewin suaren suvipuolel. Suaren nimi on kymrin kieldy da merkiččöy 'haukan suari'. Sen korgevin kohtu on 71 metrua merenpinnan yläpuolel. Suaren päivännouzupuolele uppoi vuonnu 1903 Graffoe-nimine laivu.
Lähtiet
Kategourii:Sir Benfron suaret
1914
Ken kuoli sinä vuon
1914
21. kylmykuudu
21. kylmykuudu - 325. vuvven päivy (326. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 40 päiviä.
R'aženku
thumb|300px|alt=R'aženku|R'aženku
21. kylmykuudu
Ken kuoli sinä piän
K
R'aženku
R'aženku on hapattu maidojuomine, kuduadu luajitah lehmän havvotus maijos hapattajes sidä. Se on Ukrainan, a mugaže Ven'an da Valgo-Ven'an perindölline juomine.
Se happanou läs 3-6 čuassuu. Sen väri on keldaine. R'aženku on kui jogurtu ilmai ližättehii.
Pidäy sanuo, gu r'aženku on sama kui havvottu maido, ga ristikanzan organizmu sulattau sidä parembah.
R'aženkas on vitamiinat A, B, C da PP. Sidä paiči täs on äijy tärgielöi da hyövyllizii ainehii: ezim. raudu, kal'tsii, rikki, magnii, fosforu, kalii da natrii.
R'aženkas on äijy kal'tsiedu. Sendäh tervehyönhoijon ruadajat sanotah, gu se on terveh juomine da pidäy juvva sidä. Se on hyvä syöndyhimoh niškoi da vaččah da šuolistoh niškoi. Paiči hyödyy on sežo kieldoloi: ezim. ku ristikanzal on gastriittu libo muu vaččutaudi.
Kategourii:Karjalan syömizet Kategourii:Juomizet
Sergei Prokudin-Gorski
Sergei Mihailovič Prokudin-Gorski (18. (30.) päivänny elokuudu 1863, Vladimiran aloveh, Ven'an valdukundu – 27. päivänny syvyskuudu 1944, Pariižu, Frantsii) – ven'alaine fotokuvuaju, hiimiekku (Mendelejevan opastui), pedagougu. Häi luadi suuren panoksen fotokuva- da kinematogruafien kehitykseh.
Eloskerdu
Hänen tuatto, Mihail Nikolajevič sluuži Kavkuazas, leitenantannu häi jätti sluužban vuonnu 1862 da nai.
Sergei Prokudin-Gorski oli roinnuhes Funikova Gora -sugutilois. Kolme vuottu opastui Aleksandrovskois licies, ga ei loppenuh sidä. Vuozinnu 1886-1889 käi kuundelemah luvendoloi Piiterin yliopiston fiiziekku-matematiekkutiedokunnas.
Tutki mualavustaiduo Suarin taidoakadiemies.
Vuonnu 1890 Prokudin-Gorski da Anna Lavrova (Ven'an metallantutkijan da Gatčinan zavodoin yhtivön johtajan tytär) mendih yhteh. Prokudin-Gorski oli oman mučoin tuatan laitoksen johtokunnas.
Saabasenjärvi
Saabasenjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 2,2 km², vezibasseinan ala on 344 km². Järven pindu on 163,3 metrii korgiembi meren pindua.
Sergei Prokudin-Gorski
Eloskerdu
Vuonnu 1902 Prokudin-Gorski opastui Berlinan lähäl olluos fotomehaniekkuškolas tiedodouhturi Adol'f Miten johtol. Samannu vuonnu Adol'f Mite luadi oman värifotokuvuamiskameran modelin. Vuvven 1902 talvikuus Prokudin-Gorski ilmoitti väridiapozitiivoin luadimizes A.Miten kolmevärikkähän fotokuvan keinon mugah.
Saabasenjärvi
Järvespäi lähöy Kallilonjoki.
Sergei Prokudin-Gorski
Eloskerdu
Ei ole tarkua tieduo, konzu Prokudin-Gorski aloitti värifotokuvuamisruavon. Voi olla enzimäzii värifotokuvii häi luadi vuonnu 1903 syvyskuus-ligakuus, konzu käi matkoile Suomen kniäzikundah.
Saabasenjärvi
S S S S
Sergei Prokudin-Gorski
Eloskerdu
Vuonnu 1904 Prokudin-Gorski luadi värikkähii fotokuvii Dagestuanas, Mustumeren rannikol sego Piiterin alovehes.
Vuonnu 1905 sulakuus-syvyskuus häi lähti suureh fotomatkah Ven'ua myö, kudaman aigah luadi läs 400 värikästy fotokuvua Kavkuazas, Krimas da Ukrainas.
Vuonnu 1906 sulakuus-syvyskuus Prokudin-Gorski oli Jevroupas, kus yhtyi tiedokerähmölöih da foto-ozutteluloih. Häi sai kuldumedalin Antverpenas pietys kanzoinvälizes ozuttelus da medalin Parahas ruavos värifotokuvuamizen alal Nicca-linnas olijas fotokluubaspäi.
Vuonnu 1906 talvikuus Prokudin-Gorski enzikerdua lähti Turkestuanah. Häi tahtoi fotokuvata päiväzen pimendysty 14. päivänny pakkaskuudu vuonnu 1907. Päiväzen pimendyksen fotokuvua ei roinnuh pilvežyön periä, ga Prokudin-Gorski luadi äijän värifotokuvua Samarkandas da Buharas.
Vuonnu 1908 oraskuus Prokudin-Gorski käi Jasnaja Pol'anah, kus luadi enämbi 15 fotokuvua, kudamien joukos oli mondu Lev Nikolajevič Tolstoin värikästy kuvua. Prokudin-Gorski kirjutti myöhembi, gu kirjailii Tolstoidu kiinnostettih uvvistukset kaikil aloil.
Suarijärvi (Puudogan piiri)
Suarijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Puudogan piirin Šallan kyläkunnan alovehel.