cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Šalla
XVIII vuozisual rakendettih st’okluzavodat, kuduat ruattih XIX vuozisuan algussah. Vuvvennu 1870 rakendettih kupču N.I. Rusanovan meččyruadozavodu. Vuvvennu 1882 piiterilaine kupču D.N. Lebedev perusti meččyruadozavodan.
Pos’olkas on algu- da keskiškola, kul’tuurutaloi, bol’niččü, časounu.
Histourien mustomerkit
Pos’olkas on Suuren voinan aigah tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin da partizanoin kalmu.
Nähtävykset
35 kilometrin piäs pos’olkaspäi suveh on Karjalan vahnu manasteri (Муромский Свято-Успенский монастырь).
Ruanda
250px|right|thumb|Ruanda
Ruanda libo Ruandan tazavaldu on valdivo Päivänlasku-Afriekas. Päivänlaskus se rajoittuu Kongon Demokruattizen Tazavaldanke, pohjazes Ugandanke, päivännouzus Tanzanienke, suves Burundinke. Virralline kieli on kinjaruanda, infrantsien da anglien kielet. Piälinnu on Kigali. Muan pinduala on 26 338 km². Rahvahan lugumiäry on 12 012 589 hengie.
R R
1855
Ken kuoli sinä vuon
1855
Tove Jansson
pienoiskuva|Tove Jansson vuvvennu 1967
Tove Marika Jansson (9. elokuudu 1914 Helsinki – 27. kezäkuudu 2001 Helsinki) oli suomenruoččilaine kirjuttai, taidehmualuaju, karikatiirupiirdäi da sarjukoomiksupiirdäi, kudai parahite tietäh muumiloin luadijannu. Vuvvennu 1966 händy palkittih Hans Christian Andersenan medalil suures ruavos lapsienkirjuttajannu.
Jansson kazvoi taiduo suvaiččijas perehes da opastui taiduo vuozinnu 1930–1938 Stokgol'mas, Helsinkis da Pariižas. Hänen enzimäine taido-ozuttelu piettih vuvvennu 1943.
Lähtehet
Jansson, Tove Jansson, Tove Jansson, Tove Jansson, Tove
Tractor Pulling
thumb|
Tractor pulling libo traktoruvedo on motorsportulaji, kudamas traktoru libo mitah muu vedoajonevvo vedäy tormozuvagonua. Tavoittehennu on vediä vagonua muga pitky matku kui vai mahtollistu. Vedo tapahtuu spetsial’noil saves luajitul kilbudorogal, kudai on 130 metrii pitky (piduhuzes on sežo turvualoveh) da 10 metrii levei.
Traktoran vedäjes tormozuvagonua vähimyölleh 100 metrii sanotah, ku traktoru vedäy full pull -vevon libo tävven vevon. Finualah (kučutah nimel pull off) piästäh kai semmoizet kilbailijat, kudamat vietäh enzimäzel kierroksel full pull -vevon. Pull off -vedoh tormozuvagonu reguliiruijah jugiembakse vediä. Kilbailii, kudaman pull off -vedo on pizin, voittau kluassan.
Lajin enzimäzet kilvat piettih Yhtysvallois vuvvennu 1929. Suomeh laji tuli vuvvennu 1985. Enzimäzet Suomenmuasterikižat veittih Myrskyläs. Tunnetuimbii suomelazii vedojoukkovehii ollah Herlevi Pulling Team da Mad Max Pulling Team. Enzimäine pohjasmualaine Jeuropanmuasteri oli suomelaine Mikko Perä. Häi voitti 4400 kg Super Stock -kluassan Francien Bernays vuvvennu 1992.
Tormozuvagonu
Tormozuvagonu on gruuzulava, kudamas on yksi libo kaksi akselii. Vagonan eduozan al on hierotespliittu. Toine tärgei oza on painojuaššiekku, kudamas on čugunas libo čugunas da betonas valmistettuloi painoloi. Painojuaššiekku on vevon algajes vagonan tagaozas da sen paino suundavuu kogonah vagonan tagarattahih. Ku vagonu lähtöy liikkehel, painojuaššiekku lähtöy siirdymäh edehpäi da paino, kudai suundavuu hierotespliittah, lizävyy vähitellen. Painojuaššiekan siirdymisvauhtii reguliiruijah vaihteistol. Jeuropas on kahtenluaduzii tormozuvagonoi: muga sanottuloi suurii vagonoi da pienikogozii tormozuvagonoi.
Anna Lisitsina
Anna Mihailovna Lisitsina (vepsäkse Anna Lisicina, Mihailan tytär, 14. tuhukuudu 1922 – 3. elokuudu 1942) oli partizuanu, Karjal-Suomelazen nevvostotazavallan Kommunistoin puolovehen keksukskomitietan yhtevyksen pidäi, Nevvostoliiton urhoi, Leninan ordenal da Ruskien tiähten kunnivomerkil palkittu.
Eloskerdu
Rodivui Osraojan hieruh (tänäpäi kuuluu Onieganrannikon piirin Kalagen kyläh). Kanzua myöte oli vepsäläine.
Loppi školan Kalages. Vuozinnu 1938-1940 opastui Piiterin kirjastoloin tehnikumas (libo Karjalan kul’tuuruopistos). Sen loppiettuu ruadoi Segežan piirin kluubas kirjastonhoidajannu.
Kezäkuul vuvvennu 1942 händy da Marija Melentjevua työttih Šoutjärven piirih, kudai oli suomelazien vallan ual. Sie hyö kerättih tieduo valloittajien vallas, heijän ammundukohtien da puolustuksien sijoittumizes, luajittih kontaktat rahvahanke.
Siepäi mennes Lisitsina uppoi Sviris poikki mennes, ga ehtii andua Melentjevale kerätyt tiijot.
Nevvostoliiton Korgeviman nevvoston prezidiuman käskys 25. syvyskuudu 1943 Anna Lisitsinale kuoltuu annettih Nevvostoliiton urhoi -arvonimi johtokunnan käskyn hyväs täyttämizes da urhollizes tevos.
Lisitsinan mustokse
Lisitsinan mustokse on azetettu mustopaččahat Podporožje-linnah, Nikol’skii-kyläh da Kalagen kyläh.
Anna Lisitsinale da Marija Melentjevale on omistettu Aleksandr Ivanovan ozutelmu ”Se oli Karjalas” da Gennadii Fišan Ystävättäret-oučerku.
Anna Lisitsinan kuva on Karjalaspäi rodužin olijoin Nevvostoliiton urhoi -arvonimen suannuzien kuvagallereis, kudai avattih vuvvennu 1977 Petroskois Antikazen da Krasnoin pihan lohkol.
Baiona
Baiona (baskikse da oksituanakse Baiona, ) on Lapurdin muakunnan piälinnu Baskimuas da sežo Pohjas-Baskimuan suurin linnu.
Kategourii:Linnat
1925
Ken kuoli sinä vuon
1925
Purnajärvi
Purnajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,4 km², vezibasseinan ala on 60,8 km². Järven pindu on 164,9 metrii korgiembi meren pindua.
P P P P
Ližmu
Se sijaiččou Oniegujärven pohjasozas.
Kyläs on kirikkö.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 432 hengie.
Kategourii:Kondupohjan piiri
1880
Ken kuoli sinä vuon
1880
Oslo
Oslo on Norviegien piälinnu.
Danilovo
Danilovo on Karjalan tazavallan Karhumäin piirin Čolmužin kyläkunnan kylä.
Trinidad da Tobago
250px|right|thumb|Trinidad da Tobago
Danilovo
Se sijaiččou Uikujoven rannal.
Trinidad da Tobago
Trinidadan da Tobago Tazavaldu on suarivaldivo, kudai sijaiččou Kariban meren suvipuoles, Venesuelan rannan lähäl. Valdivoh kuuluu kaksi suurdu suardu: Trinidad da Tobago, da äijy piendy suardu. Trinidad da Tobago on Atlantizen valdumeren da Kariban meren välil. Tobago on 30 km Trinidadan koillizembi. Vuvveh 1962 valdivo oli Suuribritanien vallas. Nygöi se kuuluu Kanzoin Yhtymäh. Muan pinduala on 5 131 km². Rahvahan lugumiäry on 1 343 077 hengie (v.2014). Piälinnu on Port-of-Spein. Virralline kieli on anglien.
T T
Taškent
Taškent on Uzbekistuanan piä- da suurin linnu. Sie eläy 2 522 800 hengie. Linnua tiettih vie II. vuozisual enne Iisusan roindua.
T T
Danilovo
Histourii
Vuvvennu 1905 se oli Danilovon voulostin Poventsan ujezdan Aunuksen gubernien haldivolline keskus.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 143 hengie.
Kategourii:Karhumäin piiri
1820
Ken kuoli sinä vuon
1820
Ispanien kieli
Kategourii:Romuanizet kielet Kategourii:Jevroupan kielet Kategourii:Amerikan kielet Kategourii:Ispuanii
Uunitsa
Uunitsa on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Käppäsellän kyläkunnas.
Se sijaiččou samannimizen joven suus. Uunitsa-jogi laskehes Oniegujärven Uunitsan lahteh.
Histourii
Kylä muanittih v. 1859: Bel’ajev P’otr Aleksandrovič vuvvennu 1859 avai kyläs meččyruadozavodan. Vuvvennu 1873 kyläs oli 18 pihua. Rahvahan lugumiäry: 67 miesty,70 nastu. Kaikkiedah oli 137 hengie. Vuvvennu 1905 kyläs eli 163 hengie. Uunitsas oli 26 hebuo, 51 lehmiä da 37 muudu žiivattua.
Infrastruktuuru
Kyläs jo ei ole poštua (poštua tuvvah poštumašinal), školua. Täs ruadau 2 laukkua.
Kategourii:Kondupohjan piiri
Sir Benfro
Sir Benfro (angliekse Pembrokeshire) on Kymrinmuan lounazin muakundu. Sen piälinnu on Hwlffordd. Muakunnan pohjasvuitis paistah kymrikse, ga suvivuitti anglienkielistyi jo 1000-luvulpäi algajen. Alovehen halgi kulgijua perindöllisty kielirajua kučutah nimel Landsker.
Kategourii:Kymrinmua
Priäžy
Priäžy on linnanjyttyine pos'olku Priäžän kanzallizes piiris Karjalan tazavallas Ven'al Kuolan valdudorogan (M18) varrel. Priäzy on piiris keskus. Pos'olkan kauti kulgou Murmansku-Piiteri-valdudorogu da Petroskoi-Värtsilä-dorogu. Jälgimäine on oza kanzoinvälisty Sinizen dorogan matkureittii Nrjaspäi Ruočin da Suomen kauti Ven'an Karjalah.
Linnanjyttyine pos'olku
Priäžy on Priäžän kanzallizen piirin hallindokeskus da se on sijoitunnuhes läs 55 kilometris Petroskoispäi päivänlaskupuolehpäi Anukseh viejän dorogan varrel Priäžänjärven rannikol. Pos'olkas eli 4248 hengie vuvven 2005 tilaston mugah. Priäžäs on postu, laukkua, muzei, pieni Priozernaja hotelli, kul'tuurutaloi, kahvila da vuonnu 2001 valmistunnuh puukirikkö sego äijy vahnua karjalastu taloidu.
Priäžän poselenii
Priäžän poselenies oli 9100 eläjiä vuonnu 1996. Poselenii rajoittuu pohjazes Matrossoih, päivännouzupuolel Oniegurannikon piirih, suves Pyhäjärveh, päivänlaskupuolel Nuožarveh da Heččulah sego luodehes Dessoilah.
Poselenien azutuskeskukset
Ystävyskunnat Suomes
Kindahankylän pruazniekku
Kindahankyläs (Kindasovo) pietäh vuvves 1985 algajen nagron da vessel'an aijan pruazniekkua. Kindahankylä on Karjalan tazavallan oma hölmöläzien kylä da sih liittyy äijy starinua.
Belomorskan piirin linnoin da kylien luvettelo
Kategourii:Karjalan linnoin da kylien luvettelot piirien mugah Kategourii:Belomorskan piiri
Hwlffordd
Hwlffordd (angliekse Haverfordwest) on Sir Benfron muakunnan piälinnu Kymrinmuas.
Kategourii:Kymrinmuan linnat
Košukovo
Košukovo on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan linnukundah. Kylä on sijoitannuhes Vodlajoven oigiel rannal, kus on Kulgalan jovensuu.
Rahvahan lugumiäry
K K Kategourii: Puudogan piiri
Donibane Garazi
Donibane Garazi (oksituanakse Sent Joan Pè de Pòrt, ) on Ala-Nafarroan muakunnan piälinnu Baskimuas.
Kategourii:Linnat
Härgylindu
Härgylindu libo harmairožauikku (Podiceps grisegena) on uikkuloin heimoh kuului lindu.
Karjalankieline nimi
Karjalan kielen sanakirjas ei lövvy perindöllisty nimie tälle linnule da nenga pidäy luadie uuzi sana. Suomen kieles lindu tundietah nimel härkälintu sendäh, ku sil on yhtenjyttyine iäni kui häkil. Nimi tundietah suomen kirjukielen ližäkse eritengi suomen päivännouzumurdehis, kudamat ollah karjalan kielele lähisty suguu da sendäh olis luonnollistu ottua tämä nimi laihinsanakse karjalangi kieleh. Nimen vois kiändiä karjalakse häkkilindu, ga tämä nimi olis probliemalline sendäh, ku sanal häkki on sežo merkičys 'klietku' da eritengi yhtyssanannu häkkilindu voidas kebjieh ellendiä viärin. Nimi härgylindu vois sendäh olla parembi kiännös – sana härgy tundietah karjalan kieles sanan häkki sinoniimannu, hos livvis se ongi ylen harvinaine. Vie yksi vaihtoehto ois muvvostua linnun karjalankieline nimi eestinkielizen hallpõsk-pütt ja ven'ankielizen серощёкая поганка avvul. Nenga suadas nimekse harmairožauikku. Sana uikku on laihinsana suomen kielespäi da sidä käytetäh samah suguh kuulujih linduloih näh, ezimerkikse: mustukulku-uikku, mustukaglu-uikku, pikku-uikku.
Lähtiet
H H
Mezi
Kimalehien mezi on syömine, kudai on keittävynnyh kimalehen kuvas (Apis mellifara) nektuaru, se voibi olla kukkien mehu, kudai nouzou magiennu kukkijas kukkazes. Niidy pietäh syömizenny syöjät (pinöit, böbökät, amburjazet da muut). M
1828
Ken kuoli sinä vuon
Kategourii:1828
18. talvikuudu
18. talvikuudu - 352. vuvven päivy (353. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 13 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
T
Yö-päivykukku
Yö-päivykukku on yksivuodine heinykazvi.
Sen korgevus on 15-50 santimetrii. Yö-päivykukku kukkiu oraskuus syvyskuussah. Siemenet kypsetäh kezäkuus algajen.
Y Y
Luopasjärvi
Luopasjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 0,5 km², vezibasseinan ala on 16,7 km². Järven pindu on 100 metrii korgiembi meren pindua.
Pohjazespäi järveh tulou kaksi nimettömiä ojua, kudamat tullah Häsänlammes da Ylä-Luopajärvespäi. Järvespäi lähtöy Luopasoja, kudai laskeh Kytsinjärveh. Täs järvespäi lähtöy Kytsinoja, kudai laskeh Syskyjärveh.
L L L L
Aazii
thumb|300px|right|Aazii
20. kezäkuudu
20. kezäkuudu - 171. vuvven päivy (172. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 194 päiviä.
Aazii
Aazii on suurin muanoza alovehen da rahvahan lugumiärän mugah. Se luadiu Jevroupanke Jevrazii-manderen. Sen pinduala (suariloinke) on läs 43,4 milj. km². Rahvahan lugumiäry on 4,2 miljr. hengie (2012) (60,5% muailman eläjien lugumiäryspäi).
20. kezäkuudu
Ken kuoli sinä piän
K
Aazii
Aazii on nygöi suurin aloveh muailmas, kudai ainos kehittyy.
Muanpindu
Gimalait ollah muailman korgevin mägiharjandeh. Jovet, kudamien jovenalois ollah Gimalait, kannetah mudua suven peldoloih. Sen periä roitahes tulokkahat muaperät.
A
Šahmuattukiža
Šahmuattukiža on strateegielline stolakiža, kuduah kižuau kaksi hengie. Heil on 64-kodaine šahmuattulaudu, kudual on erikoisšahmuattufigurua. Kiža yhtistäy taijon (šahmuattukompozitsii), tiijon sego sportan elementua. Sen nimi on tulluh persien kielespäi ― šah mat merkiččöy «šah kuoli».
Šahmuattoih kižatah sežo kižuajien joukot, toine tostu vastah libo yhty kižuajua vastah. Nengozii kižoi tavan mugah sanotah nevvondukižoikse. Voi olla nengoine kiža, konzu yksi n'erokas kižuaju yhtelaigua kižuau monen vastustajan kel (häi kižuau jogahizen kižuajan kel erillizel lavval). Voi olla vie mondu kižavariantua, kudualois ollah standartanvastaizet siännöt, figurat libo lavvan suurus.
Histourii
Šahmuattukižal on vähimyölleh puolitostu tuhattu vuottu. On äijy versiedy, kudualoin avul sellitelläh kižan kehitysty sego levittämisty. Niilöin joukos ollah Indien, Vizantien da toizet versiet. Šahmuatoin roindumuannu pietäh Indiedy, kus VI vuozisual jälles Iisusan roindua kižattih čaturangah, kudai mustutti šahmuattukižua. Piästyy Indiespäi lähimualoih, čaturanga äijäl muutui. Persies čaturangan jälgeläzekse rodih šatrandž-kiža. IX–X vuozisual šatrandž piäzi Jevrouppah sego Afriekkah. Jevroupas kiža uvvessah muutui. XV vuozisuakse oldih jo net kižan siännöt, kudamii nygöi sanotah ”klassiekkusiändölöikse”. XIX vuozisual otettih käyttöh net siännöt, kudamien mugah ruvettih pidämäh kanzoinvälizii šahmuattukilboi. Vuvves 1886 algajen ruvettih pidämäh muailman šahmuattučempionuattoi. Vuonnu 1924 perustettih kanzoinväline šahmuattufederacii, kudaman johtol pietäh äijii kanzoinvälizii kilboi.
Figuroin alguazemu
Šahmuattoih kižatah lavval, kudai on juattu 64 yhtenjyttyizekse kodazekse (8×8). Kodazien pystysriävyt on merkitty latinan kirjaimil a:s h:ssah hurualpäi oigiele, kodazien piduhusriävyt – noumeroil 1–10 alahanpäi yläh. Joga kodaine on merkitty kirjaimel sego noumeral. Kodazet ollah mustat da valgiet, nenga pystys- da piduhusriädylöin rinnalolijat kodazet ollah erivärizet. Lähälolii kodaine kižuajan oigies puolespäi pidäs olla valgei kodaine (niilöile, ket kižatah valgieloil šahmuatoil, tämä kodaine on h1, mustil – a8).
Kižan allus joga kižuajal on 16 šahmuattufigurua. Yhten kižuajan figuroi sanotah valgieloikse, toizen – mustikse. Iče kižuajiigi sanotah valgieloikse da mustikse.
Joga kižuajal ollah koroli, korolevnu (duamu), kaksi ladjua, kaksi slonua, kaksi hebuo da kaheksa peškua. Kižan allus valgieloi figuroi pannah enzimäzen da toizen (peškoi) piduhusriävyn kodazile, mustii – seiččemenden (peškoi) da kaheksanden piduhusriävyn kodazile.
Šintolaižus
thumb|300px|Šintolastu yutateshinji-seremouniedu japounielazes Miwan pyhäkös. Šintolaižus (, ”jumalien tie”) on nimitys Japounies roinnuhuzile uskondollizile käzityksile hengilöis, miifois da ritualois. Net pohjatakseh ammuzih japounielazih rahvahanuskomuksih, kudualoin mugah jumaluksii (kami) on läs kaikis luonnon ilmivölöis, kui puulois, kivis, järvis, jogilois da vuarois. Šintolaižuol ei ole perustajua eigo pyhiä kirjutustu. Enimät japounielazet ei pietä iččiedäh uskondollizinnu, no äijät yhtytäh eri tilandehis šintolaizih perindölöih, kuduat eletäh rinnakkai buddhalaizien perindölöin kel. Voi sanuo, ku japounielazes uskondolližuos kai, mi ei kuulu kuduahtah Japounien ulgopuolel tulluoh uskondoh, kuuluu šintolaižuoh.
Šahmuattukiža
Siirdotavat
Kižuajat vuorotellen siirretäh šahmuattoi. Enzimäzinny figuroi siirretäh valgiet kižuajat. Kižuaju siirdäy yhty figurua nengozien siändölöin mugah: kaikkii figuroi, paiči hebuo, voi siirdiä kohtinastu viivua myö, sendäh gi figuran tiele ei sua olla tostu figurua. Vai hebuo voi siirdiä sile kodazele, kudaman iel on toine figuru.
Šintolaižus
Aihies muijal
Š
Šahmuattukiža
Siirdotavat
Ei sua siirdiä figurua sile kodazele, kudamal on oma figuru.
Konzu figurua siirretäh kodazele, kudamal on vieras figuru, sit vieras figuru otetah iäre lavvalpäi.
* Kategourii:Stolakiža Kategourii:Sportu
Louhi
Louhi on pos’olku da haldivolline keskus Karjalan tazavallas Louhen piiris.
Muantiedo
Se sijoittuu Karjalan pohjazes lambiloin keskes.
Ilmasto
Pos’olkan ilmasto on lauhkei, täs on pitky talvi da ylen lyhyt da vilu kezä. Tuhukuun keskilämbötila on -12,2 °C, heinykuun keskilämbötila on +14,4 °C.
Vuvven keskilämbötila on 0,2 °C.
Histourii
Se perustettih raududorogustansiennu vuonnu 1913, konzu rakendettih Murmanskan raudutiedy.
Kalevala-eeposan mugah Louhes eli Louhi-akku, Pohjolan emändy.
Jälgivuozinnu elokuun allus pietäh pos’olkan päiviä.
Kuulužat ristikanzat
L L Kategourii:Louhen piiri
Valdimo
thumb|500.px|alt=Valdimo Suomen kartal|Valdimo Suomen kartal
Valdimon Peri-Sivakas on säilynyh 1500-luvulpäi muinaskarjalazien (karjalkoin) itkukivi da vahnu kalmisto. .
Suomen toine karjalankieline lapsien muuzikkuelostusškola Linduzet ruadau Valdimol, toine oli Helsingin Mellunmäis.
Hanoi
Hanoi on Vietnaman piälinnu, muan tärgei poliittine, opastus- sego kul’tuurukeskus. Vuozinnu 1902-1945 se oli Francien Indokitain piälinnu, vuozinnu 1954-1976 – Vietnaman Demokruatillizen Tazavallan (Pohjas-Vietnaman) piälinnu.
H H
Valdimo
Lähtehet
Kategourii:Suomi
Terehovo
Terehovo on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Luotojärvi
Luotojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
1832
Ken kuoli sinä vuon
1832
Suarimägi (järvi)
Suarimägi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Anuksen piirin Koverin kyläkundah.
Luotojärvi
Järven pinduala on 0,6 km², vezibasseinan ala on 53 km². Järven pindu on 91 metrii korgiembi meren pindua.
L L L L
Suarimägi (järvi)
Järven pinduala on 0,6 km², vezibasseinan ala on 3,1 km². Järven pindu on 29,8 metrii korgiembi meren pindua.
Liidehen puoles järvespäi lähtöy nimetöi oja, kudai matkuau Tenhunjärves läbi da laskeh Sargojah, kudai laskeh Tuuksenjogeh. Se yhtyy Anusjogeh.
S S S S
Uagadugu
Uagadugu on Burkina Faso –valdivon piälinnu; muan haldivolline, ekonoumiekku-, transportu- da kul’tuurukeskus. Sie eläy enämbi 1 181 702 hengie (2006). U U
Oravu
Oravu on pieni turkinahkuelätti.
Leviendy Karjalas
Oravua on kaikis Karjalan mečis, yhtelläh enämbi niidy on suvipuoles, kus on eri luaduu da eri igiä meččiä.
Liikundu
Oravu eläy puulois. Sen hyppävykset voijah olla monimetrihizet. Hyppijes oksalpäi toizele oraval tazapainoh niškoi on händy. Sidä paiči, hännäl oravu kattavuu muates. Hännän liikundas nägyygi elätin mieli da ičentundo.
Kezän aigua, konzu on kylläl syömisty, oravu liikkuu suutkis kaikkiedah läs puoldukilometrii. Oravan eländykohtannu ollah kuuzi- da pedäimečät. Niilöis elätti löydäy enin syömisty. Niilöih se luadiugi ičelleh pezän.
Syöndy
Syöy oravu kuuzen da pedäjän siemendy, linduloin jäiččiä, böbökkiä, muarjua da gribua, puuloin lehtenkandua. Konzu ei ole siemenvuozi, oravu voi hyppie syömizien ečos vägi suuren palan. Tämä liikunduaigu piädyy sygyzyh. Silloi oravat, ku suas löydiä syöndykohtat, voijah liikkuo monii sadoi kilometrii.
Lukino
Lukino on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Tedjärven kyläkunnas.
Oravu
Syöndy
Oravat ollah lekkehel enimyölleh huondeksel da ehtäl. Syömizien löyttyy, vuitin syvväh kerras, toizen vuitin pannah peittokohtih, talven varah. Ga pahan siän aigah elätti voi olla hätken aigua pezäs.
Lukino
Se sijaiččou Oniegujärven luodehozas lahten rannal.
Oravu
Pezä
Oravan pezä on luajittu oksis da on kerän nägöine. Sydämes on pehmei katekerros kazvilois. Oravat, kudamil ei ole omua peziä, eletäh tyhjis puuloin kololois.
Jean-Joseph Sanfourche
Jean-Joseph Sanfourche (1929 – 2010) oli frantsielaine taidehmualuaju.
Lähtehet
Kategourii:Mualuajat
Šavan’
Šavan’ on eländykohtu, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Segežan piirin Idelän kyläkundah.
Lukino
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Kondupohjan piiri
Šavan’
Vie sama nimi on Okt’abr’skoin raududorogan Petroskoin ozaston stansiel. Stansii on sijoitannuhes 699. kolometril raududorogal Segežu - Belomorsku.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Segežan piiri
Karel’ski
Karel’ski on Karjalan tazavallan Louhen piirin pos’olku, kudai kuuluu Malinavuaran kyläkundah.
Se sijaiččou Pertijärven lounasrannal.
Rahvahan lugumiäry
K K Kategourii:Louhen piiri
Ouperu
Ouperu on lavataidehmuodo, kudamas yhtistytäh muuzikku da ozutelmu. Ouperas on puaksuh täyzimittaine sinfouniiorkestru. Piäroulis ollah yhtelläh pajattajat. Ouperan tekstua, kudamua kučutah niem libretto, pajatetah ouperan aigah tavan mugah kahtel pajoluavul. Rezitatiivu on rounogu pajatustu pagizemal, kudai vedäy juondehtu edehpäi. Rezitatiivoin välil olevii pajoloi nimitetäh aarieloikse.
Oravu
Kiimuaigu
Oravat eletäh yksitellen, poikevuksennu on kiimuaigu, kudai elätil algavuu tuhukuul. Kohtu oraval kestäy 35-40 päiviä da sulakuul sil rodieu 3-10 poigastu. Poigazii kazvattau emä. Oravanpoigazet kazvetah terväh da jo puolentostu-kahten kuun igäzinny net ruvetah elämäh ičepiänneh.
Kezäkuul oravil on toine kiimuaigu. Toine poigoveh, kudai jo ei ole moine suuri, rodieu heinykuun lopus – elokuun allus.
Turkin vaihtandu
Oravu vaihtau turkin kaksi kerdua vuvves. Talvel oravan nahku on tuuhei, tuhkanharmai. Vaiku händy da korvien n’okat jiäjäh muzavanruskiet. Keviäl turkin vaihtandu algavuu piäs, loppuu tagapuoleh, sygyzyl kai on vastukarai. Händyhäi muuttau karvan vaiku kerran vuvves. Kezäl oravan nahku on lyhyt da ylen pehmei, muzavan ruskiedu värii.
Lugu Karjalas
Oravu eläy meččyololois vähän, sille vijannu ollah pedoelätit, voimattomukset da syömizien vähys. Oravan suurin vihaniekku on niädy, kudamale enzimäine on piälimäine syömine.
O
Lumikelloine
300px|pienoiskuva|oikea|alt=Lumikelloine|Lumikelloine Lumikelloine on monivuodine heinykazvi, kudai kuuluu Amarillisoin (Amaryllidaceae) rodukundah. Lumikellostu on yheksätostu lajii. Kukku sai moizen nimen, sendäh gu algau kukkie aijoi keviäl, kuni lumet vie ei sulettu. Lumikellozen igälangu ei ole pitky – läs kuudu. L L
Škola
Škola on alembi opastuslaitos. Se voi olla valdivon omistukses libo yksityine. Školas opastajat opastetah, opastujat opastutah.
Ven'an školas on 11 kluassua.
Kategourii:Opastus
Tuaškal
Tuaškal (Ташкеницы) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Kuujärven kyläkundah.
Se sijoittuu Lojanskoje- da Taškenskoje-järvilöin rannal.
Tuaškalan rahvahan lugumiäry
Kategourii:Anuksen piiri
Kiribati
250px|right|thumb|Kiribati
Kiribatin tazavaldu on Tyynenmeren valdivo, kudai sijoittuu Mikronezies da Polinezies. Luodehes se rajoittuu Maršallansuariloin da Mikronezien liittovaldivon alovehvezilöinke, päivänlaskus da lounuas – Naurun, Solomonan suariloin da Tuvalun alovehvezilöinke, suves da liidehes – Tokelaun, Kukan suariloin, Frantsien Polinezien alovehvezilöinke. Pohjazes da koillizes se rajoittuu Tyynenmeren neitrualizien vezialoinke da Yhtysvalloin pienilöin erillissuariloinke. Randuviivan pitkevys on 1143 km. Pinduala on 812,34 km². Kiribatin rahvahan lugumiäry on 103 058 hengie (v. 2010). Valdivon piälinnu on Tarava (kartois sidä toiči merkitäh ”Bairiki”-nimekse, kudai on vaigu piälinnan keskioza.
K K
Louhi (pos'olku)
Louhi on linnalaine pos'olku, Karjalan Louhen piirin haldivolline keskus.
Muantiedo
Se on Karjalan pohjazes, kus on äijy meččyjärvie. Suurin järvi on Kierettijärvi.
Ilmasto
Talvi on pitky, kezä on ylen lyhyt da kylmy. Ilmastoh vaikutetah pohjaizet meret. Tuhukuun keskilämbötila on -12,2 gruadussua, heinykuun keskilämbötila on +14,4 gruadussua.
Vuvven keskilämbötila on 0,2 gruadussua. Ilman verdualline kostevus on 78,7 %. Tuulen keskivauhti on 3,2 m/s.
Histourii
Louhi on perustettu vuonnu 1913 raudutieazemannu. Silaigua rakendettih Murmanskan raudutiedy. Vuonnu 1926 Louhen kyläs algoi ruaduo Karjalan Tazavallan enzimäine eksperimentalline muatalovusazemu. Vuonnu 1944 Louhen kylä sai linnalazen pos'olkan stuatusan.
Folklouran kerdomuksien mugah, Louhes eli Kalevala- eeposan Pohjan akku (Pohjolan emändy).
Jälgivuozinnu elokuun allus pietäh pos'olkan päiviä. Vuozinnu 2007-2008 elokuun allus piettih Pohjan akale omistettu pruazniekku. Sen luadijoin mugah, Pohjolan emändy ei olluh vihaizennu syvätterihänny, ga oli hyvänny emändänny, kudai pidi huoldu oman rahvahan parembas ozas.
Kodarvi
Kodarvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Mustankosken kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,2 km², vezibasseinan ala on 441 km². Järven pindu on 120,6 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi matkuau Jelma-jogi, kudai laskeh Ondarveh.
K K K K
Pyhäjärvi (järvi, Suojärven piiri)
Pyhäjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 4,5 km², vezibasseinan ala on 33,8 km². Järven pindu on 75 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtietäh nimettömät ojat. Järvespäi vezi piäzöy Vuortanajärveh, kus oman allun ottau Koirinjoki.
P P P P
Virandajärvi
Virandajärvi on Karjalan tazavallan Belomorskan piirin Sumposadan kyläkunnan pos’olku.
Histourii
Virandajärvi enne kuului Koležman voulostih, kudai 1920-luvul hyllättih da se rubei kuulumah Belomorskan piirih.
Nygyine pos’olku perustettih vuvvennu 1941 meččyruadajien pos’olkannu.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Belomorskan piiri
Louis Armstrong
Louis Daniel Armstrong (4. elokuudu 1901 – 6. heinykuudu 1971) oli yhtysvaldulaine jazzpajattai da -trumpetistu. Hänet tunnetaan sežo nimil Satchmo da Pops.
Armstrong rodihes keyhis ololois New Orleansas. Storyvillen tansizualois da klubiloil soitettu blues da jazzmuuzikku rodih Armstrongale tuttavakse jo lapsuos. Vuvvennu 1968 menestysty sai Armstrongin yksi kaikkii tunnetumis pajolois, "What a Wonderful World". Se nouzi luvetteloloin n'okkah Britannies, no jäi Yhtysvallois ezmäi vähembäle huomivole.
Haikol’a
Haikol’a on vahnu karjalaine kylä, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Kalevalan piirin Jyškyjärven kyläkunnan alovehel. Kylä on Haikol’an järven suarel.
Oulu
thumb|Oulun linnan kundu Suomen kartal. Oulu on Suomen linnu da Pohjas-Pohjanmuan muakundukeskus, kudai sijaiččou Oulujoven suus Perämeren rannikol Pohjas-Pohjanmuan muakunnas. Vuonnu 1605 perustettu Oulu on Pohjas-Suomen vahnin da vägiluvul Suomen viijendekse suurin linnu da neljändekse suurin linnualoveh.
Haikol’a
Nähtävykset:
Haikol’a on Karjalan rahvahan kirjuttajan Ortjo Stepanovan roindukylä. Kyläs tässäh voibi nähtä kirjuttajan kodii da erähii huonuksii. Niilöis on luajittu kirjuttajan mustole omistettu muzei. Sih kuuluu kolme muziedu, ozuttelu- da konsertuzualu, taloi gostih niškoi sego XVIII-vuozisuan aittu.
Oulu
Oulu on alovehen hallindolline da kaupalline keskus. Oulun ymbäröijäh Hailuodon, Iin, Kempelehen, Liminkan, Lumijoven, Muhoksen, Pudasjärven, Tyrnävän da Utajärven kunnat.
Haikol’a
Nähtävykset:
Vienan Karjalas Haikol’as, kui Puan’arven kyläsgi, hyvin säilyi karjalaine puuarhitektuuru.
Oulu
Lähtehet
Kategourii:Suomen linnat
Haikol’a
Nähtävykset:
Vuvvennu 2012 Haikol’an arhitektuurukompleksu kilbaili Jevruopan federacien Europa Nostra -palkindos. Haikol’a voittajakse ei piässyh, ga sai kunnivokirjazen kul’tuuruperindön säilyttämizes.
H H Kategourii:Kalevalan kanzalline piiri
Tuhat da yksi yödy
Kogomuksen varhaizin tunnettu muodo on persies arabiekse kiännetty versii 900-luvul nimel Hezär afsäneh, Tuhat kerdomustu. Nygözen muvvon kogomus sai Egiptas viimezien mamelukkusultaanien aijannu (1300–1400-luguloil), konzu tundematoi toimittai järjesti suarnat kogomuksekse Alf laila wa laila, Tuhat yödy da yksi yö. Euroopas Tuhat da yksi yödy tuli tunnetukse vaste 1700-luvun allus, konzu frantsielaine Antoine Galland kiändi sen frantsien kielele 1500-luvul peräizin olijas käzikirjutukses. Myöhembi Euroopas lapsile toimitetus versies alguperäzien suarnoin avvoindu seksualizuttu da lujua vägivaldua on otettu iäre.
Altsasu
Altsasu on kundu Baskimuas Ylä-Nafarroan muakunnas.
Šipainiekku
right|thumb|200px|Liperis paistetut karjalanpiirakat libo šipainiekat. right|thumb|200px|Šipainiekku ([[Sortaval).]] Šipainiekku on perindölline karjalaine avvonaine ruispiirai, kudaman syväimekse pannah riisu- libo ozrukuassua libo kartohkua. Ven'alazis syömizis šipainekku mustoittau 'kalitka'-nimizii piirualoi, kudamii pastetah Karjalan tazavallan ližäkse Vologdan, Leningruadan da Arhangel'skoin alovehil. Suomenkielizen perindön mugah piiruadu kučutah 'karjalanpiirakka'.
Histourii
Suomes piiruadu pastettih enimyölleh Pohjas-Karjalan raja-alovehil. Jälles tostu muailman voinua, konzu suuret joukot rahvastu oli siirretty Suomen päivännouzupuolelpäi muijale Suomeh, piiruadu ruvettih pastamah muijalgi muas. Suomen kielen murdehis šipainiekoi kučutah piirakka, piiras, piiroa, kalitta.
Receptu
Jevropan liitos registriiruitun receptan mugah šipainiekoin tahtahas pidäs olla vähimyölleh 50 % ruistu. Syväimenny voibi käyttiä vaigu riisuu, ozrua libo kartohkua, ga yhtelläh on olemas receptua, kudamis syväimenny käytetäh morkouhkua, muarjua libo brossua. Nengomil piirualoil on tavan mugah oma nimi. Rugehizii muarjupiirualoi, kudamii pastetah Suomen Kainus, kučutah rönttöziksi. Toiči šipainiekoi syvväh munavoinke.
Muudu tieduo
Suomen Riäkkyläs joga vuottu pietäh šipainiekoin pastokižoi.
Linkit
Kategourii:Syömizet Š
27. kevätkuudu
27. kevätkuudu - 86. vuvven päivy (87 päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 279 päiviä.
Šaidoma
Šaidoma on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Käppäsellän kyläkunnas.
Se sijaiččou Šaidomozeron koillisrannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 159 hengie.
Kategourii:Kondupohjan piiri
Mašinoinazundulaitoksien luvettelo mualoin mugah
Mašinoinazundulaitoksien luvettelo mualoin mugah
Kitai
Kategourii:Avtotevolližus
Kondupohjan muzei
Kondupohjan muzei on Kondupohjan piirin muzei.
Histourii
Kondupohjan muzei oli perustettu 28. kezäkuudu vuvvennu 1984.
Yhteistiijot
Kondupohjan muzei kerdou da ozuttau Kondupohjan piirin histouriedu. Muzeis ollah kui alallizet, mugai väliaigazet ozuttelut.
Kaikkiedah Kondupohjan piirin muzeis on läs 2 000 eksponuattua.
Muzein ozutteluzualat
Toine muzein zualu on ”Oniegantagazen piirin metallu da kivi”. Tämä ozuttelu ruadau vuvves 2009 da ozuttau Kondupohjan piirin metalluvehkehii. Niilöin joukos ollah puuškien jadrat, kello, huuhmar da petkel, vaskikopeikoin keräilemy da muudu rauduvehkehty. Sie on ozutettavannu Belogorskoin mruamoru. Se on valgei da sit mruamoras luajittih kolonnua da suveniirua, kudamii sežo suau nähtä Kondupohjan muzeis. Erähät niilöis ollah luajittu XX-vuozisuan lopus.
Muzein kolmandes zualas on Kondupohjan vezistansien da sel’l’ulouzu- da bumuagukombinuatan ”histourien vuitti”. Sie ei ole äijiä ozutteluezinehty Suuren Ižänmuallizen voinan periä. Yhtelläh siegi suau nähtä mieldykiinnittäjiä eksponuattua – 1940-luvun andilahan ruutat, čuajut gaziettukul’azes, sobien pezomuilu da fotoapparuattu. Paiči sidä muzeis on äijy vahnua dokumentua, fotokuvua, gaziettua da muudu vehkehty.
Faktat
Muzein huolenpivos on Uspenskoi kirikkö.
Adressi
Proletarskaja piha,13, Kondupohju, Karjalan tazavaldu, Ven'a, 186225. tel. 8 (814) 514-22-96
Kategourii:Muziet Kategourii:Karjalan nähtävykset
Ispuanii
250px|pienoiskuva|Ispuanii Jevroupan kartal
Ispuanii on valdivo Lounas-Jevroupas da ozittain Afriekas. Virralline nimi on Ispuanien kuningaskundu. Se on Jevroupan liiton da NATO:n ozanottai. Ispuanii täyttäy Pirenei-niemimuan suuriman ozan (80%), Kanarien da Balearien suaret. Muan pinduala on 505 944 km², se on nelländekse suurin Jevroupan mua (Ven’an, Ukrainan da Frantsien jälles).
Ispuanii rajoittuu viijenke muanke: Pirinei-niemimuan päivänlaskus – Portugalienke, Pirenei-niemimuan suves – Britanien Gibraltaranke, Pohjas-Afriekas – Marokkonke, pohjazes – Frantsienke da Andorranke.
Pohjazes da päivänlaskus se rajoittuu Atlantien valdumerenke, suves da päivännouzus – Välimerenke.
Ispuanies on äijy mägilöi. Sen piälinnu on Madridu. Rahvahan lugumiäry on 46 934 600 hengie (2019). Nygöine piäministeri on Pedro Sánchez.
* Kategourii:Jevroupan muat
Tuhukuu
Tuhukuu on vuvven toine kuu. Sidä enne on pakkaskuu da sen jälles tulou kevätkuu.
Kategourii:Kuut
Orkestru
thumb|280px|Simfouniiorkestru Orkestru (griekan kieles ορχήστρα) – suuri soittajien joukko. Eroituksekse toizis pienembis soittajien joukkoloispäi (kamerujoukkolois), orkestras erähät sen soittajat perustetah joukkoloi, kuduat soitetah unisonah (otetah yhtel aigua yhten noutan).
Histourielline kerdomus
Suurien joukkoloin yhtelaigahizen soitandan ideju on roinnuh ennevahnas: vie Jegirtas pienet soittajien joukot yhtes soitettih erilazis pruazniekkois da muahpanendan aigua. Nouttukirjuteksien jagamizen mallinnu on Monteverdin tevoksen ”Orfei” noutat, kuduat oldih valmistettu nellähkymmeneh soittimeh niškoi: sen verdua soittajua oli mantanskoin gertsogan perehenlähiläzien keskes. 17 (seiččementostu) vuozisuan aigah tavan mugah ansambl’at perustettih lähisugulazis soittimis, da vai toiči käytettih yhtes erisugulazii soittimii. 18 (kaheksantostu) vuozisuan allus jo roittih orkestrat, kudamis oldih vai kielisoittimet: enzimäzet da toizet viulut, al’tat, violončelit, kontrabassut. Nengoine soittimien kogomus andoi vallan käyttiä täytty nelli-iänisty yhtehsobuu oktavallizen kahtendetun bassunke. Orkestran johtai yhteltiedy soittigi generalbassun (noumerbassun) partien klavesinal libo organal (kirikön muuziekas). Jälles orkestrah puututtih goboit, fleitat, da fagotat. Puaksuh fleitoil da goboloil soitettih samat soittajat, sendäh nämmä soittimet ei voidu andua iändy yhtelaigua. Toizen 18-vuozisuan puolen aigah orkestrah liityttih klarnietat, torvet da lyöndysoittimet (pompotit da litavrat). Sana ”orkestru”(”orhestra”) tuli kieleh sanas, kudai merkiččöy pyöryziä tilua ennevahnazen griekan teatran lavan ies. Sih sijoitui griekkalaine hora, joga tragiedien libo komiedien ozanottai. Renessansukavven aigah da sit jälles 17-vuozisual orhestra muutui orkestruhavvakse da sentäh andoi nimen soittajien joukole, kudai oli sih orkestruhaudah sijoitunnuh.
Simfouniiorkestru
Simfouniiorkestru on moine orkestru, kuduas on mondu luaduu soittimien joukkuo, sit ollah kielisoittimet, puhundusoittimet, lyöndysoittimet. Moizen yhtiständän perusteh on roinnuh Jevroupas 18-vuozisual. Enzimäi simfouniiorkestrah kuuluttih jouhisoittimet, puuhizet da vaskizet puhundusoittimet. Sih liityigi vähäluguine lyöndysoittimien joukko. Jälles jogahine niilöin joukkoloin kogomus oli leninnyh da muttunuh eriluaduzekse. Nygöi suures orkestroin perehes eroitetah pieni da suuri simfouniiorkestru.
Pieni
Pieni simfouniiorkestru on klassiilline orkestru, kudai soittau klassiillistu muuzikkua (18-19-vuozisavoin) libo sen nygyaigastu matkitandua. Sen kogomus on nengoine: 2 fleitua (harvah pieni fleitu), 2 goboidu, 2 klarniettua, 2 fagottua, 2 (harvah 4) valtornua (kiärehtrubua), toiči 2 torvie da litavrat. Sen kielisoittimien joukko ei ole enämbi 20 soitindu (5 enzimästy da 4 tostu viuluu, 4 al’tua, 3 violončellii, 2 kontrabassuu).
Priäžän piirin linnoin da kylien luvettelo
Kategourii:Karjalan linnoin da kylien luvettelot piirien mugah Kategourii:Priäžän kanzalline piiri
Orkestru
Suuri
Suuri simfouniiorkestru ottau vaskizeh puhundujoukkoh trombonan tuubanke da voi olla ihan omaluaduzennu kogomustu myö. Puuhizien puhundusoittimien lugu (fleittua, goboidu, klarniettua da fagottua) voi olla läs viitty soitindu joga laijis (klarniettua toiči on enämbi) da voi olla niilöin soittimien eri roduu (pieni da al’tufleitat, goboi d’amur da anglien torvi, pieni, al’tu- da bassuklarniettu, kontrafagottu. Vaskizien puhundusoittimien joukko ottau läs 8 valtornua (sih joukkohgi vagneran (valtornu) tuubat), 5 torvie (sih luguh pieni, al’tu, bassu), 3-5 trombonua (tienoru da bassu) da tuubu. Toiči käytetäh saksofonoi (kaikkii, 4 laijii. Kielisoittimien joukon lugu voi olla enämbi 60 soitindu. Voi olla äijy eriluadustu lyöndysoitindu (sen joukon pohjannu ollah litavrat, pieni da suuri pompotti, torielkat, kolmikko, tamtam da kellozet). Puaksuh käytetäh arfua, fortepianua, klavesinua, organua. Suuren simfouniiorkestran lugu on läs sadua soittajua.
*
19. talvikuudu
19. talvikuudu - 353. vuvven päivy (354. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 12 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
T
1693
Ken kuoli sinä vuon
1693
Kolovo (kylä)
Kolovo on kylä, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan linnukundah. Kylä on sijoitannuhes Vodlajoven rannal.
Rahvahan lugumiäry
K K Kategourii: Puudogan piiri
Rumiinii
Rumiinii on Liideh-Jevroupan valdivo. Sen rahvahan lugumiäry on enämbi 19 milj. hengie (v. 2011), pinduala on 238  391 km². Nämmien kahten tunnuksen mugah se on Päivännouzu-Jevroupan suurin mua. Rumiinii on 59. sijal muailmas rahvahan lugumiäryn mugah da 78. sijal pindualan mugah.
Muan piälinnu on Buharestu. Valdivolline kieli on ruminskoi.
Se sijoittuu Balkanan niemimuan päivännouzuozas, Mustan meren rannal. Rumiinii rajoittuu Ukrainanke, Molduavienke, Vengrienke, Serbienke, Bolguarienke.
Läs 87% rahvastu on pravosluavizii.
R R
1833
Ken kuoli sinä vuon
1833
Valgeirožahanhi
thumb|300.px|alt=Valgeirožahanhi|Valgeirožahanhi Valgeirožahanhi (Branta leucopsis) on lindu.
Kogo da nägö
Piduhus: 58-70 cm Siibien agjuväli: 120-142 cm Paino: 1,8-2 kg
Karjalan Heimo
Karjalan Heimo on Suomes ilmah piäzii žurnualu, kudaman julguajannu on Karjalan Sivistysseura. Karjalan Heimo piäzöy ilmah kuuzi kerdua vuvves kaksosnoumeroinnu. Se on vahnin Suomes ilmah piäzii karjalaine žurnualu. Se perustettih vuvvennu 1906.
Tarkoitus
Karjalan Heimo oppiu aktiivizesti vaikuttua karjalan kielen säilyttämizeh da kehittämizeh. Lehti tariččou paginfouruman lugijoile da potakoiččou heidy kirjuttamah da ozuttamah omua mielikandua. Karjalan Heimo on yhteisruavos Ven’an karjalazienke da on Suomes eläjien karjalazien yhtehsidienny.
Landsker
thumb|250px|Kieliraja vuvvel 1901.
Karjalan Heimo
Painandulugumiäry
Täl aigua lehten painandulugumiäry on läs 2 000 palua.
Landsker
Landsker on Kymrinmuas Sir Benfron muakunnan halgi kulgii raja, kudai jagau muakunnan kymrinkielizeh pohjasvuittih da anglienkielizeh pohjasvuittih.
Kategourii:Kymrinmua
Karjalan Heimo
Toimituksen yhtevystiijot
Karjalan Heimo -lehten toimitus
Piätoimittai Aila-Liisa Laurila
Lapinkaari 20 B 23, 33180 Tampere
paatoimittaja@karjalanheimo.fi
Karjalan Sivistysseuran adressi:
Karjalan Sivistysseura ry
Luotsikatu 9 D, 00160 Helsinki
09 171 414
toimisto@karjalansivistysseura.fi
Linkit
http://www.karjalansivistysseura.fi/vi-karjalan-heimo/
K
Piigalničču
thumb|300px|alt=Piigalničču|Piigalničču
Piigalničču (Vanellus vanellus) on lindu.
Lähtiet
P P
1834
Ken kuoli sinä vuon
1834
Kuorisieni
Kuorisieni on Kuorisien roduu. Se on syödävy sieni. Kuorisiendy syödävis grivois sanotah kaikkiel da enimäl kazvajakse.
Ulgonägö
Kuorisienen šliäppy ezmäi on kerän libo puolikerän muodoine, kazvahuu rodieu lačakko libo tratin muodoine, harvattavah on mygyry. Šliäpän reunat ollah kiärityt libo oigiet, voijah olla leikatut rouno. Šliäpän väri voi olla eriluaduine: rouzovoi, keldaine, vihandu libo toine. Se rippuu grivan luavus. Kuorisienen jalgaine on tsilindrumuodoine, tazaine da valgei.
Syväinpuoli
Kuorisienis on äijy tervehellisty ainehtu, vitamiinua da minerualuainehtu. Vitamiinois niilöis on PP, B1, B2, C, E -vitamiinua, minerualuainehis – raudua, kaliedu, magniedu, kaltsiedu, natriedu.
Kazvandu
Kuorisiendy enne kaikkie kazvau havvu- da lehtimečis. Kazvau niidy sežo segamečis da suoloil. Kuorisiendy rubieu kazvamah kezäkuus, yhtelläh paras aigu nämmien grivoin keriändäh niškoi on elokuun alluspäi syvyskuussah. Kuorisiendy rodieu vihmoin jälgeh. Kerätes pidäy olla tarkannu, nämmä sienet ollah ylen hendozet, sendäh niidy kerätäh erikseh toizis grivois da sienis.
Valmistamine
K
Tipinitsi
Tipinitsi on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Se sijoiččou Oniegujärven pohjasozas.
Kyläs on histourien mustomerkit:
1740
Ken kuoli sinä vuon
1740
Tipinitsi
Rahvahienvälizen voinan aigah tapettuloin saldattoin kalmu Časounu (XIX vuozisada).
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 335 hengie.
Kategourii:Karhumäin piiri
Carelia
thumb|500.px|alt=Carelia|Carelia Carelia on ven’alaine literatuuružurnualu suomen kielel. Se piäzöy ilmoih kaksi kerdua vuvves Periodika-julguamos.
Histourii
Vuvvennu 1930 Punakantele- da Soihtu -žurnualat oli liitetty yhteh. Uuzi painos sai Rintama-nimen. Vuodessah 1934 sidä painettih Leningruadas.
Vuvves 1937 vuodessah 1940 žurnualu oli karjalankieline, kirjutukset oldih kiriličäl.
Vuvvennu 1940, konzu oli jo perustettu Karjalas-Suomelaine sosialistine nevvostotazavaldu, žurnualu uvvessah rodih suomenkielizekse. Sil oli annettu uuzi nimi – Punalippu. Suuren Ižänmuallizen voinan aigua žurnualua ei painettu.
Vuvvennu 1978, konzu žurnualu täytti 50 vuottu, se sai Rahvahien ystävysordenan.
Vuvvennu 1990 žurnualu sai Carelia-nimen. Piätöksen sen ilmoih piäständäs luajittih Karjalan tazavallan halličus, Inkeri-liitto, Karjalan Rahvahan Liitto sego Vepsän kul’tuuruseuru.
Piätoimittajat:
Kategourii:Kul'tuuru Kategourii:Suomen kieli Kategourii:Karjalan žurnualat
Afon Llugwy (Gwy)
thumb|Afon Llugwy
Šn'uakku
Šn'uakku libo n'uakku on muzavu varoiloin heimoh kuului lindu.
Afon Llugwy (Gwy)
Afon Llugwy (kymrikse) libo River Lugg (angliekse) on Afon Gwyn sivujogi Suuren-Britanien suarel. Se algau Bryn y Pwll -mäin rindehilpäi Kymrinmuas da virduau Anglien puolele, kus se laskou Afon Gwy -jogeh.
Šn'uakku
Kogo da nägö
Piduhus: 30-34 cm Siibien agjuväli: 64-73 cm Paino: 182-265 g
Lähtiet
Š
Afon Llugwy (Conwy)
thumb|Jogi virduau [[Capel Curig -kylän lähäl.]]
Afon Llugwy on Afon Conwyn sivujogi Pohjas-Kymrinmuas. Se algau Ffynnon Llugwy -järvespäi da virduau Betws-y-Coed -kylän läbi.
Kočkomajärvi
Kočkomajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Idelin kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 7,9 km², vezibasseinan ala on 105 km². Järven pindu on 74,0 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi matkuau Kočkoma-jogi, kudai lähöty Syndärvespäi da laskeh Uikujogeh.
Karhumäin piiri
Karhumäin piiri on piiri Karjalan tazavallas. Karhumäin piiri kuuluu peräpohjazen alovehien joukkoh.
Piirin keskuksennu on Karhumäin linnu.
Nähtävykset
Karhumäin piiris on säilynyh kul’tuuruperindön mustomerkii. Niilöin joukos on kuulužu Kižin suari.
Piirin eländykohtat
K K K
Al'puvaroi
Al'puvaroi (Pyrrhocorax pyrrhocorax) on lindu.
Kategourii:Linnut
Segežanjärvi
Järven pinduala on 10 km². Järven pindu on 24,5 metrii korgiembi meren pindua.
S S S S
20. kylmykuudu
20. kylmykuudu - 324. vuvven päivy (325. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 41 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Peldopyy
Peldopyy, peldokana libo tillerö (Perdix perdix) on lindu.
Lähtiet
P P
Pälvärvi
Pälvärvi on suolatoivezine järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 4,2 km², vezibasseinan ala on 3560 km². Järven pindu on 154,6 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi virduau Suunujogi.
P P P P
Volkswagen
200px|thumb|Volkswagen
Volkswagen (kiännetynny germuanien kielespäi on ”rahvahalline mašin") on germuanielaine mašinmerki. Se kuuluu Volkswagen AG -nimizeh laitoksien joukkoh. Vuvvennu 2019 azuttih 6 620 000 mašinua. Laitoksen piätaloi on Vol’fsburgas. Siegi on Volkswagen -nimine muzei.
300px|thumb|left|1971–1973 Volkswagen Type 1 1302
Kategourii:Avtomašin Kategourii:Avtotevolližus
1836
Ken kuoli sinä vuon
1836
Maimjärvi
Maimjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,1 km², vezibasseinan ala on 595 km². Järven pindu on 154,6 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi virduau Silmätöijogi (ala-virras joven nimi on Gumarina).
M M M M
Mänselgy
Mänselgy on kylä Karjalan tazavallas Kondupohjan piiris Tedjärven kyläkunnas.
Kyläs on arhitektuuran mustomerki – XVIII vuozisuan puučasounu.
Kuulužat ristikanzat
Kategourii:Kondupohjan piiri
Uzkije
Uzkije on kylä Karjalan tazavallas Karhumäin piiris Suurlahten kyläkunnas.
Abraham Lincoln
Abraham Linkoln (12. tuhukuudu 1809 Hodgenville, Kentuki, Yhtysvallat – 15. sulakuudu 1865 Vašington, Yhtysvallat) oli ameriekkalaine valdivomies, Yhtysvalloin 16. prezidentu (1861-1865), Tazavallan partien enzimäine prezidentu, ameriekkalazien orjien piästäi, ameriekalazen rahvahan muanivomies.
Uzkije
Se sijoiččou Kosmojärven päivännouzurannal.
Abraham Lincoln
Linkoln rodivui köyhän fermeran perehes. Lapsusaijas algajen häi äijy ruadoi. Köyhyön periä Linkoln opastui školas vaigu vuvven. Ga yksikäi häi iče opastui da suvaičči lugie kirjoi. Myöhembi Linkoln piäzi läbi tutkindolois da sai oigevuksen ruadua puolistajannu. Indeicien vastahnouzun aigua Illinois häi liittyi nouzujoukkoh da hänet vallittih kapitanakse, ga bojas häi ei ottanuh ozua. Sežo Linkoln oli Illinoisan zakonoinluajindukerähmön da Yhtysvalloin Kongresan ezittäjien paluatan ozanottai. Häi oli Meksikan-Yhtysvalloin voinan vastusmies.
Linkoln oli nerokkahannu paginanpidäjänny. Uuzilöile alovehile orjuksen levittämizen vastusmiehenny Linkoln kehotti perustamah Tazavallan parttii. Vuvvennu 1860 hänes rodih prezidentu. Rahvahienvälizen voinan aigua (1861-1865) Linkol voitti Konfideratsien. Prezidentannu häi lujendi toimehpaniivallan da hyögäi orjuksen. Sežo oli nostettu transmanderen raudutie. Linkoln hyväksi Gomsted-aktan, kudai sellitti muanruadokyzymyksen.
Uzkije
Kyläs on histourien mustomerki – Kosman da Damianan puučasounu (vuozi läs 1720).
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Karhumäin piiri
Abraham Lincoln
14. sulakuudu 1865 Linkoln oli tapettu teatras. Hänes rodih Yhtysvalloin enzimäine tapettu prezidentu.
Lähtehet
L L