cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anuksen kanzalline piiri
Piirin eländykohtat
Kategourii:Karjalan tazavallan piirit *
Uralilazet kielet
pienoiskuva Uralilazet kielet ollah kielijoukko, niilöi pagizou läs 20 miljounua inehmizii, niilöi paistah enimäl Ven'as, Vengriis, Suomes da Estouniis. Kaikis suurin uralilaine kieli on vengrien kieli. Läs kai uralilazet kielet ollah vuaras kuolla paičči suomen, vengrien da eestin kielet. Uralilazis kielis on kaksi piäjoukkuo, net ollah samojedilazet da suomelas-ugrilazet kielet de net yhtes luajitah Uralilazet kielet, hos tänäpäi on kiistuo ku neče on oigei taba erittiä niilöi libo viärä.
Suomelas-ugrilazet kielet
Suomelas-ugrilazet kielet, kudamii on 15, javotahes 7 oksah.
Samojedilazet kielet
Samojedilazii kielii on 4: nenetsan, enetsan, selkupan da nganasanan kielet.
*
Angenlahti
Angenlahti on Karjalan tazavallan Priäžän kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Dessoilan kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Siämärven lounasrannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 104 hengie.
Kategourii:Priäžän kanzalline piiri
3. sulakuudu
3. sulakuudu - 93. vuvven päivy (94. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 272 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
S
Vuontelejärvi
Vuontelejärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Naistenjärven kyläkunnan alovehel.
Sinikorendot
Sinikorendot (Orthetrum) ollah korendoloin sugu. Suomes eläjis luadulois sih kuulutah hoikkusinikorendo da merisinikorendo.
Kategourii:Korendot
Vuontelejärvi
Järven pinduala on 3,9 km², vezibasseinan ala on 156 km². Järven pindu on 149,1 metrii korgiembi meren pindua.
Plotinvezistö
Plotinvezistö (водохранилище, patojärvi) on keinolluajittu vezistö, kudai luajitah tavan mugah jogialangos vezibutkilaittehien avul vien suittamizeh da säilyttämizeh niškoi. Sidä käytetäh rahvahan tarbehih niškoi.
Vuontelejärvi
V V V V
Plotinvezistö
Plotinvezistöt jagavutah kahteh lajih:
Plotinjärvilöis (ezim. Ribinskan plotinvezistö) on erilaine vezi, migu sivujogilois, kuduat laskietahes järvilöih. Vezi moizis plotinvezistölöis virduau myödytuuleh. Joven plotinvezistöt (ezim. Dubossarin plotinvezistö) ollah pitkänmuodozet. Vezi tavan mugah virduau tädä jogie myö iäre. Vien ominažuot on läs kui joven viel.
Plotinvezistön piäparametrat ollah suurus, pinduala da vien pinnan heilahtusväli käyttämizen aigua.
Muailman suurimat plotinvezistöt pindualan mugah
1.Volta (8482 km², Ghana)
2.Smollvud (angl. Smallwood) (6527 km², Kanuadu)
3.Kuibiševan plotinvezistö (ven. Куйбышевское водохранилище) (6450 km², Ven'a)
4.Kariba (5580 km², Zimbabve, Zambii)
5.Buhtarminskan plotinvezistö (ven. Бухтарминское водохранилище) (5490 km², Kazakstan)
Leppänniemi
Leppänniemi on pos'olku Karjalan tazavallan Suojärven piirin Naistenjärven kunnas Ven'al, sijaiččou Suojärven koillisrannal. Pos'olkas on luteransoin kirikkö (v. 1892).
Plotinvezistö
Muailman suurimat plotinvezistöt pindualan mugah
8.Ribinskan plotinvezistö (ven. Рыбинское водохранилище) (4580 km², Ven'a)
Muailman suurimat plotinvezistöt vien suuruon mugah
1.	Kariba (180 km³, Zimbabve, Zambii)
Leppänniemi
Rahvahan lugumiäry
L L Kategourii:Suojärven piiri
Plotinvezistö
Muailman suurimat plotinvezistöt vien suuruon mugah
2.	Bratskan plotinvezistö (ven. Братское водохранилище) (169,3 km³, Ven'a)
3.	Naser (157 km³, Jegiptu, Sudan)
5.	Manikuagan (141,6 km³, Kanuadu)
6.	Guri (138 km³, Venezuela)
7.	Tartar (85 km³, Irak)
8.	Krasnojarskan plotinvezistö (73,3 km³, Ven'a)
9.	Zejan plotinvezistö (ven. Зейское водохранилище) (68,4 km³, Ven'a)
Vahnimat plotinvezistöt
Enzimäzet plotinvezistöt perustettih Muinas-Jegiptas, sendäh gu pidi ruadua mualoi Niilan jovenalangos (enämbi 300 vuottu enne meijän aijanluguu). Ven’al enzimäzet plotinvezistöt perustettih vuozinnu 1701 – 1709, konzu rakendettih Višnevoločkan vezidorogua, kudai yhtisti Volgan Baltiekkumerenke. Vuvvennu 1704 rakendettih Alapajevskan plotinvezistö (Keski-Uralas), sendäh gu pidi varata zavodu viel da mehuanillizel energiel.
3. syvyskuudu
3. syvyskuudu — 246. vuvven päivy (247. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 119 päiviä.
Vuortanajärvi
Vuortanajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
3. syvyskuudu
Ken kuoli sinä piän
-09-03
Vuortanajärvi
Järven pinduala on 2,3 km², vezibasseinan ala on 50,3 km². Järven pindu on 74 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Koirinjoki.
Kanšainvälini alkuperäiskielien vuoši
YK:n yleiskokouš on ilmottan vuuvven 2019 Kanšainvälisekši alkuperäiskielien vuuvvekši ta on kehottan kulttuuri-, tieto- ta koulutušjärještyö UNESCO valmistautumah šen viettoh.
Kambodža
250px|right|thumb|Kambodža
Haukilampi
Haukilampi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Vuortanajärvi
V V V V
Haukilampi
Järven pinduala on 0,5 km², järven pindu on 176 metrii korgiembi meren pindua.
Kal’cii
Kal’cii Mendelejevan sistiemallizen järjestyksen mugah on toizen joukon nelländen periodan alguaineh. Sen atomunoumer on 20. Sidä merkitäh Ca. Prostoi aineh kal’cii on pehmei metallu. Sen väri on valgei da hobjankarvaine.
Tenhuselgy
Tenhuselgy (Тенгусельга) on Karjalan tazavallan Anuksen kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Koveran kyläkundah.
Kal’cii
Nimen histourii da alguperä
Alguainehen nimi tuli latinan sanaspäi ”calx”, kudai merkiččöy izv’oskua da pehmiedy kivie. Tädä nimie tariči anglielaine hiimiekku Hemfri Devi. Kal’cien yhtistehii, izvestikivie, mramorua da gipsua (sežo izv’oskua, kudai on izvestikiven poltamizen tuoteh), käytetäh srojimizes jo ylen kodvan. XVIII-vuozisuan loppussah hiimiekat duumaijah, gu izv’osku on prostoi alguaineh. Vuonnu 1789 A. Lavuazje arbai sen yhtysalguainehennu.
Löydö luonnos
Kal’cii välläs muvvos ei lövvy luonnos. Sidä on äijy muankuores: se on 5. sijal kislorodan, kremnien, al’umiinien da ravvan jälles. Merivies kal’ciedu on 400 mg/l.
Tenhuselgy
Se sijoittuu Tenhusellänjärven suvirannal.
Somali
250px|right|thumb|Somali
Tenhuselgy
Tenhusellän rahvahan lugumiäry
Kategourii:Anuksen piiri
17. kylmykuudu
17. kylmykuudu - 321. vuvven päivy (322. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 44 päiviä.
Haukilampi
H H H H
Somali
Somali, virrallizesti Somalin federatiivine tazavaldu on valdivo Päivännouzu-Afriekas. Somali sijaiččou Afriekan päivännouzurannal Afriekan sarves Somalin niemimual. Lounuas se rajoittuu Kenienke, päivännouzus Efiopienke, luodehes Džibutinke. Päivännouzus Somali rajoittuu Indien valdumerenke, pohjazes Adenan lahtenke. Virrallizet kielet ollah somali da arabien kieli. Piälinnu on Mogadišo. Muan pinduala on 637 657 km². Rahvahan lugumiäry on 10 251 568 hengie.
S S
17. kylmykuudu
Ken kuoli sinä piän
K
Niobii
thumb|250px|alt=Niobii|Niobii Niobii on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn viijenden joukon sivujoukon alajoukon alguaineh. Sen atoman noumer on 41. Sen kirjutusmerki on Nb. Prostoi niobii on läpettäi metallu hobjanharmuadu värii.
3. tuhukuudu
3. tuhukuudu on 34. vuvven päivy grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 331 (332. kargavusvuon) päiviä.
Ken kuoli sinä piän
3. tuhukuudu
Iivanisto
Iivanisto on Karjalan tazavallan Priäžän kanzallizen piirin kylä, kudai kuuluu Dessoilan kyläkundah. Kylä on sijoitannuhes Kungojärven päivänlaskurannal.
Juho Kujola
Juho (Johannes, Ivan) Kujola (alguperäine sugunimi Lazarev, 18. pakkaskuudu 1884, Miinalan kylä - 4. kezäkuudu 1963, Tampere) oli suomelaine lyydin da karjalan kielen tutkii.
Iivanisto
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Priäžän kanzalline piiri
Juho Kujola
Juho Kuola rodivui karjalazeh muanruadajien pereheh. Lapsennu häi opastui Sortavalan licies, kuduas händy kiinnostutti salmilazen murrehmaterjualan keräilemine.
Huhtervu
Se sijaiččou lammen rannal.
Juho Kujola
Kujola pidi äijy lyydin da karjalan murdehien tutkimusmatkoi. Kezäl 1909 häi sai Suomelazen Kirjalližuon Seuran stipendien da matkusteli lyydin aloveheh: Sunnunsuuh-kyläh, alovehen pohjazeh da suveh, Kuujärvessah. Kujola keräi sanastuo, kirjutti iäni- da muodo-opillizii huomavuksii, otti fotokuvii.
Tuliennu vuvvennu Kujola puuttui tutkimah valdainkarjalazien kielimuoduo Novgorodin gubernies. Aunuksen gubernien gubernuator kieldi Kujolale kävvä lyydin aloveheh poliitiekallizien syylöin periä. Kujola keskittyi Novgorodin ja Tverin gubernieloin karjalan murdehien tutkimizeh. Häi kävi eri aigah Toržokah, Zubcovah, Višnij Voločokah, Ostaškovah, Ves'egonskah, Kašinah da Bežeckah. Tutkii keräi suurdu sanaston da suarnoin materjualua.
Huhtervu
Rahvahan lugumiäry
H H Kategourii:Lahdenpohjan piiri
Zinaida Dubinina
Zinaida Timofejevna Dubinina (2. elokuudu 1934, Lumatjärvi, Karjalan tazavaldu - 24. pakkaskuudu 2022, Anuksenlinnu, Karjalan tazavaldu) on Karjalan tundiettu runoniekku, kirjuttai, kiändäi. Zinaida Dubinina on rodinuhes 2. elokuudu vuonnu 1934 Anuksen piirin Lumatjärven hierus.
Juho Kujola
Pitky aigu Kujola ruadoi suomen kielen opastajannu da luvendoiččijannu školis da licielöis. Häi korjaili kogomuksen Lyydiläisiä kielennäytteitä (1934), sanakniigan Lyydiläismurteiden sanakirjan (1944). Vuvvennu 1960 Kujola nimitettih Helsingin yliopiston kunnivotiedodouhtorikse.
K K
Sommelo
thumb|280px|Sommelos kezäl 2007.
Zinaida Dubinina
Zinaida Timofejevna kirjuttau runuo da prouzua livvikse. Hänen suurimii kiännösruadoloi ollah Biblii lapsile, Uuzi sana, Psaltiri da Kalevala-eepossu.
Zinaida Dubinina kazvoi karjalazes perehes. Hänen tuatto kuadui Suurel Ižänmuallizel voinal. Muamo lapsienke oli evakuacies Urualal. Voinan loppiettuu hyö tuldih järilleh Karjalah, vähäzen elettih Lumatjärves, sit tuldih elämäh Kotkatjärveh. Siepäi školan jälles Zinaida Dubinina lähti Petroskoile opastumah pedagouguopistoh. Opastundan jälles häi ruadoi algukluasoin opastajannu Uutjärven školas. Sit tuli ruadoh Kotkatjärveh, kus penziessäh opasti lapsii suomen da karjalan kieleh.
Vuonnu 1989 Oma Mua –lehteh oli painettu Zinaida Dubininan enzimäine runo livvikse.
Vuonnu 1991 Zinaida Timofejevna rubei ruadamah yhtes Biblien kiännösinstituutanke (Helsinki). Häi kiändi livvikse Uvven sanan, Psaltirin da Biblien lapsile. Täs ruavos Zinaida Dubinina sai palkindon Ven’an pravoslavnois kiriköspäi.
Vuvves 2006 Zinaida Dubinina kuuluu Ven’an kirjuttajien liittoh.
Vuonnu 2009 häi sai Vladimir Brendojevan nimizen literatuurupalkindon.
D D D D D D
Prirečnii
Prirečnii on pos’olku, kudai kuuluu Karjalan tazavallan Puudogan piirin Krivcoin kyläkundah. Pos’olku on sijoitannuhes Koloda-joven rannal.
Rahvahan lugumiäry
P P Kategourii:Puudogan piiri
Sommelo
Sommelo on rahvahanmuuzikkupruazniekku, kudai pietäh joga vuozi heinykuun allus Suomen Kainuus da Vienan Karjalas. Enzimäine Sommelo piettih 3.–7.7.2006. Koncertoi piettih silloi Kainuus Kuhmos, Suomussalmel da Vienan Karjalas Haikolas kylän pruazniekkupäivänny, kudai on Lehti-Iivan (7.7). Vuvvennu 2007 Sommelo piettih kuuzipäiväizenny (2.–7.7.) da koncertoi piettih Kuhmon, Suomussalmen da Haikolan ližäkse dai Sotkamos da Uhtuol. Vuvvennu 2008 piettih Sommelon enzimäine kanzoinväline kandelehluageri.
Zarahustra
Zarahustra libo Zoroaster (Persiakse Zardošt ) oli Zoroastrianizmun profiettu. Händy pietäh histouriallisennu riztikanzannu ga myö emmö tiiä äijän hänen elämäsdy ku häi eli ga kauvvan sid. Zoroastrianistut sanotah, ku häi syndy vuvvennu 600 da tänäpäi äijän hengie sanotah štobi häi syndy viäl aigaisemmi. Zarahustralaižet uskotah štobi Ahura mazda käytti händy pagizemah ihmizil. Avestan mugah hänel oli 3 poigua da 3 tytärdy..
Tuija
Tuija on havvupuu, kudai kuuluu kiparisoin pereheh. Sidä enne kaikkie istutetah dekoratiivizennu kazvinnu.
Ulgonägö
Tuija on ainos vihandu pieni puu libo tuhjo. Se harvah kazvau 11 metrii korgevimakse. Toiči luonnos kazvetah 70 metrii pitkät tuijat, niilöin rungo diametras sit on kuuzi metrii. Tuijan havvu on nieglanmuodoine, pehmei, valpahanvihandu. Ijäkkähembien kazviloin lehtet ollah muzavanvihandat, suomuksenmuodozet.
Kazvandu
Jevrouppah tuijua tuodih Päivännouzun Aazies libo Amierikas. Tuijan kazvatandu ei ole jygei. Se on savvun da viluloin kestäi. Erähät tuijan lajit hyvin kestetäh pakkaziigi. Talviaijakse sidä voibi kattua kuuzen oksil.
Käyttö
T T
Haukijärvi
Järven pinduala on 0,8 km², järven pindu on 169,1 metrii korgiembi meren pindua.
Järveh laskeh kaksi nimettömiä ojua, kuduat tullah Joučenlammes da Mustaslammespäi.
Järvespäi lähöy nimetöi ojaine, kudai laskeh nimettömäh jogeh. Tämä jogi laskeh Koitajogeh.
H H H H
22. kylmykuudu
Ken kuoli sinä piän
K
30. elokuudu
30. elokuudu — 242. vuvven päivy (243. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenderin mugah. Vuvven loppussah on 123 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
E
Solovetskoi manasteri
Pohjois Karjalas da merirannoin volostilois pravoslavnoloin elokses piälys kohtannu oli Solovetckoi manasteri. Igumen sie oli kogo politiekkuvallan piälikönny. Karjalan mual oli 77 prihodua, 35 časovn´ua, läs 50 manasterii da puustin´oi. Rahvas- karjalazet sil aigua oldih enimyölleh kirjahmaltamattomat.
Algavui 20 sadavuozi. Manasterin aluel luvus oli 6 skittua, 3 puustin´ua (rahvahan elämättömiä kohtua), 19 kirikkyö da 30 časovn´ua.
Obitelis oli učilišču (ammattiopisto) pomoroin (parrattomien trudniekoin) 200 lapseh näh. Oli vie vellestön bogoclovckoi 7 kluassalline opisto, kus nuorižuo opastettih seminarien ghjuhammoi myö.
Oli meteostantsii, radiostantsii, gidroelektrosnantsii, litografii da oma kazvitiedosadu.
Merespoikki viettih tavaroi da rahvastu 3 manasterin höyrylaivua(parahodua).
Flottu andoi manasteril nelländen osan dohodua.
1429-1436 v. Prepodobnoit Savvatii da German tuldih elämättömäh pohjozen Solovetskoin suaren mual. 5 vuottu elettih pustinnožiitel´noil (rahvahankeelämät-tömäl) ustuaval.
1435 – loppu 15 sadavuottu kuoli (pyhä) svätoi Savvatii. Sen jälles Zosima da German luaittih manasterin yhteseländykohtu Solovetskoin suarel suvipuolel, kuspäi hyvin nägyi ”kirikkö ilmasolii”ihan Pyhäjärven da Lykyllizen lahten keskel. A obitelin keskel, mäil oli puulois rakendettu Spaso-Preobraženskoi soboru(piäkirikkö) Nikol´skoin predelanke da vie Uspenskoi kirikkö.
Ymbäri ihan rajoi myö, oldih yksikerrokselizet kel´jat, kus elettih monuahat.
Puuloisrakendettu Manasterin muokkaihes požuarois (tulipalolois), 2 kerdua oli palanuh ihan kogonah.
S
Kuganavolok
Kylä sijoiččou niemel Vodlajärven suvirannal.
Histourii
Enzimäzen kerran se muanitah vuvvennu 1563.
Vuvvennu 1905 tiä avattih zemskoi škola.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1873 Kuganavolokas eli 112 hengie da oli 16 pihua. Vuvvennu 1905 – 113 hengie da 22 pihua. 12 hengie ei oldu muanruadajii (voulostin pisar’an, mečänhoidajan da opastajan perehet). 1970-luvul tiä eli jo 750 hengie, ga nygöi kyläs eläy vaigu 337 hengie (v. 2013).
Pihoin miäry
K K
Soudarvi
Soudarvi on kylä Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kunnas Ven'al, se sijoittuu Soudarven päivänlaskurannal.
Vuvvennu 1905 Soudarves eli 260 hengie. Kyläs nygöigi ei ole sähkyö.
Rahvahan lugumiäry
S S Kategourii:Suojärven piiri
Intersugupuoližus
Intersugupuoližuol vihjatah sih, gu lapsen sugupuoldu ei voi miärittiä hänen sugupuolielimien ulgonävös. Se vihjuau sežo toizenluaduzeh sugupuoliominažuksien poikkevumuoh. Ammussah intersugupuolizis ristikanzois paistih käyttäjen sanua “hermafrodiitti” suomekse da “гермафродит” ven’akse.
Intersugupuoližuon ellendykseh kuuluu mondu sugupuolen kehityksen häirivyö dai sugupuolielimien nägyjiä vigua. Nämmis tilandehis sugupuolielimet ei vastata tavan mugah sugurauhnazien libo sugupuolihromosomien miärättyy sugupuoldu.
Intersugupuoližus voi tundie sugupuolielimien ulgonävös ylen harvah. Joga vuottu Suomes roih läs 20 intersugupuolistu lastu. Piettäneh intersugupuolizinnu ristikanzoi, kudamil on Turneran libo Klainfelteran sindroumat, intersugupuolizien ristikanzoin miäry on kaksi tuhandesozua.
Kaikkien sigivölöin ulgopuolizet sugupuolielimet ollah allus naizenluaduzet. Brihaččusigivölöin sugupuolielimet muututah tavan mugah digidrotestosteronan vaikutukses miehenluaduzikse. Toiči sugupuolielimien kehitykseh vaikutetah ezimerkikse kohtunaigazet gormonoin luadimizen muutokset, mutaciet libo vierasainehile herkenemine. Konzu XX-hromosomallizen ristikanzan sugupuolielimis on kui mies- muga i naispuolizet piirdehet, yleizimbänny syynny on se, gu häi oli naisluaduine sigivö, kudaman ližämunuazele kehityttih liigukazvuo. Sendäh ližämunuaine luadii liijan äijän miesgormonua da ulgopuolizih sugupuolielimih kehityttih miespuolizet piirdehet. Vuitil intersugupuolizis ristikanzois on naizen ulgopuolizet sugupuolielimet, ga ei ole kohtuu eigo munasarjoi. Nämmis tilandehis intersugupuoližuttu ei voi tundie enne muutosigiä.
Vuotsijärvi
Vuotsijärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,2 km², vezibasseinan ala on 82,3 km². Järven pindu on 141,6 metrii korgiembi meren pindua.
V V V V
Kamerun
250px|right|thumb|Kamerun
Kamerun, virrallizesti Kamerunan tazavaldu on valdivo Keski-Afriekan päivänlaskus. Lounuas se rajoittuu Atlantan meren Bonni-lahtenke. luodehes se rajoittuu Nigerienke, pohjazes da koillizes Čadanke, päivännouzus Keski-Afriekan Tazavaldanke, suves Gabonanke, Kongon Tazavaldanke da Ekvuatouriellizen Gvineinke. Virrallizet kielet ollah frantsien da anglien kielet. Piälinnu on Jaunde. Suurimat linnat ollah Jaunde da Duala. Muan pinduala on 475 442 km². Rahvahan lugumiäry on 20 549 221 hengie.
K K
Pavel I
Pavel Petrovič (20. syvyskuudu (1. ligakuudu) 1754, Jelizaveta Petrovnan Kezädvorču, Piiteri – 12. (24.) kevätkuudu 1801, Mihailanlinnu, Piiteri) oli Jekaterina II:n da Pedru III:n poigu, kogo Ven’anmuan keisari vuozinnu 1796-1801 da vuvves 1796 algajen – Mal’tan ordenan suuri magistru.
Hižjärvi
Järven pinduala on 7,1 km², vezibasseinan ala on 48,1 km². Järven pindu on 129,4 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy Ruva-jogi, kudai matkuau Kompakanjärves läbi da laskeh Kuženga-jogeh, tämä jogi laskeh Koivujärveh.
H H H H H H
Molibden
thumb|250px|alt=Molibden|Molibden Molibden on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn kuvvenden joukon alguaineh. Sen atoman noumer on 42. Sen kirjutusmerki on Mo. Prostoi molibden on siirdymymetallu valpahanharmuadu värii. Enne kaikkie sidä käytetäh metallurgies. Ruoččilaine hiimiekku Karl Šeele löydi molibdenan vuvvennu 1778 molibdenan happamehen hiiluttajes.
Pirttipohja
Pirttipohja on Karjalan tazavallan Sortavalan piirin Kaalamon kyläkunnan pos’olku. Se on sijoitannuhes Vahvajärven pohjasrannal, Sortavalassah pohjazehpäi on 27 kilometrii.
1990-vuozien lopus pos’olku oli hyvvätty. Enne sie oli raudutieazemu.
Suomelaine kirjuttai Algot Untola, kuduadu tietäh Maiju Lassila -nimel, kirjutti Pirttipohja da hänen eläjät -nimizen kerdomuksen. Se oli painettu Nevvostoliitos vuvvennu 1957 ven’an kielel.
Rahvahan lugumiäry
P P P
25. kylmykuudu
25. kylmykuudu - 329. vuvven päivy (330. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 36 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
30. heinykuudu
30. heinykuudu - 211. vuvven päivy (212. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 154 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
H
Ala-Vuottojärvi
Ala-Vuottojärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 8,4 km², vezibasseinan ala on 184 km². Järven pindu on 180,8 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi virduau Vuottojogi. Se tulou Ylä-Vuottojärves da Ala-Vuottojärvespäi lähtiettyy virduau Roukkenjärvehpäi. Kaidu koskekas salmi yhtistäy Ala-Vuottojärven kaijan da pitkän Kyläjärvenke.
A A A A
Koirinoja
Koirinoja on kylä da raududorogan azetuskohtu Karjalan tazavallan Pitkänrannan piiris Ven'al, kuuluu Pitkyrannan linnukundah, se sijaiččou A129 Pitkyrandu-Suojärvi-tiel. Kylän lähil on Koirinoja-1 (korgevus 6 m) da Koirinoja-2 (korgevus 5 m) kosket, Koirinoja-2:n alahan lövvytäh Mitrofanovan sulattamizen zavodan (1842-1859) fragmentat.
Suonnarvi (stancii)
Suonnarvi on raududorogan tyves olii kylä. Se kuuluu Karjalan tazavallan Mujejärven piirin Voloman kyläkundah.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Mujehjärven piiri
Eloksen langu
Eloksen langu on karjalazien da karjalankielizien runoilijoin Vladimir Brendojevan da Zinaida Dubininan runokogomus ven’akse. Ven’an kielele runot kiändi runoilii, Ven’an kirjuttajien liittoh kuului Georgii Černobrovkin. Kirju on piästetty ilmah vuvvennu 2014 yhteiskunnallizen Anukses ruadajan Anuksen karjalažet -yhtistyksen vuoh.
Kirjan luajindu
Eloksen langu -kirju on yhtehizen ruavon tulos. Sih pandih vägie moni hengie. ”Anuksen karjalažet” kirjutettih projektu, kudaman kannatti Karjalan tazavallan Kanzallizen poliitiekan ministerstvu. Galina Fedulova, Anuksen Kanzallizen kirjaston ruadai, rubei sana sanah kiändämäh karjalan kielespäi ven’akse runoilijoin runoloi. Georgii Černobrovkin, runoilii, sen samazen kirjaston piälikkö, luadi literatuurukiännökset.
On olemas karjalankieline literatuuru. Karjalazil on hyviä, kunnon runoilijua da kirjuttajua. Ga äijätgo tietäh heis? Iče karjazet da karjalan kieldy maltajat. Ei joga toine karjalazes ottavu omien runoloin da kerdomuksien kiännändäh. Yhtelläh suattua karjalankieline literatuuru lugiettavakse toizile, ket kieldy ei malteta, pidäy. Sidä duumaittih anukselazet, konzu ruvettih luadimah tädä kirjua.
Kiännösruado
Georgii Černobrovkinua tutah nerokkahannu da mielevänny ven’ankielizenny runoilijannu. Kiändäjän leivis mies oli enzi kerdua da Eloksen langu -kirju rodih hänen enzimäine kiännöskogomus. Kiännökset roittih hyvät, čopakot da tarkat, kiännettäviä tekstua noudajat, mielevät da mieleh painujat.
Kiändäi monis runolois noudau karjalankielizien runoloin razmierua – horeidu. Karjalan kieles paino on ainos sanan enzimäzel tavul, ližäpaino – kolmandel, viijendel da muga ielleh tavuloil. Yhtelläh kiändäi kiändäjes tahtou rikastuttua kirjutandutaba, ottau käyttöh jamban da kolmetavuhizet razmierat. Luadiu sen mielevästi da čopakosti, ni yhty ei riko kiännettäviä tekstua. Kenlienne, kui sanou Georgii Ivanovič, lujoitti: kiändiä yhtes kielespäi toizele kielele runo, on ku uvvessah kirjuttua se. Sinus rodieu tämän runon toine kirjuttai. Anukselazethäi uuttu kirjua luadijes piettih mieles se, ku kiännettävät da kiännetyt runot oldas lähäzet niilöin mielis da kuulostandas.
Kirjan syväindö
”Eloksen langah” on otettu Vladimir Brendojevan runoloi karjalazis, luonnos, suvaičukses. Zinaida Dubininangi runot ollah samas teemas: karjalazis hierulois da luonnos, karjalan kieles. Georgii Ivanovič sanou Zinaida Dubininua ennustajakse runoilijakse, kudai varaittau meidy, sanou pidäy kallata piädy kieleh, eiga se häviey kogonah. Hyvin nägyy, kui runoilijal vaččua tuskuau karjalan kielen periä.
Kategourii:Wp/olo E
Haahkajärvi
Haahkajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 0,5 km², järven pindu on 92 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy oja, kuduan nimi on Haahkanpuro. Tämä oja laskeh Uuksunjogeh.
H H H H
Manila
Manila on Filippinat –valdivon piälinnu da yksi 16 linnas, kuduat kuulutah Piälinnualoveheh (Metro-Manilah). Manilan päivänlaskupuoles on Manilan lahti. Manilas eläy 1 660 714 hengie (2007), sendäh gi se on Filippinat -muan toine suurin linnu Kesonan jälles. Manilan pindu-ala on vai 38,55 km², ga täh šeikkah huolimattah Manilan eläjien lugumiäry kazvau ruttoh.
Lopes de Legaspi perusti linnan vuonnu 1571.
Lähtehet
Kategourii:Filippinat Kategourii:Linnat
Uuzi Deli
U U
Kuha
Kuha ( libo ) on ahvenien heimoh kuului kala.
Muut nimet
Kuha tundietah karjalan paginluadulois sežo nimel sudakka.
Lähtiet
K Kategourii:Ahvenet Kategourii:Suomen kalat
Hämekoski
Hämekoski on kylä Karjalan tazavallan Pitkänrannan piiris Ven'al, kuuluu Harlun pos'olkah, sijaiččou Jänisjoven rannal. Ennen kylä oli kehittynyh tevolližusaloveh, nygöi toimiu vai Hämekosken vezivoimalu.
H H Kategourii: Pitkänrannan piiri
Kiviniemi
Kiviniemi on vahnuaigaine karjalaine kylä, kudai on Karjalan tazavallan Priäžän kanzallizes piiris da kuuluu Dessoilan kyläkundah.
Kylä on histourien mustomerki. Kiviniemi on sijoitannuhes Šotjärven luodehrannal.
Pokrovu
Ven'an Pravoslavnoi kirikkö myös pruaznuiččou muga, kui Jerusaliman kirikkö, Afon.
Kiviniemi
Kyläs on säilynyh arhitektuuran mustomerki - XIX-vuozisuan puolivälin Pyhän Miikulan časounu yhtes kumardusristanke.
Pokrovu
Pruazniekan merkikse tuli Ilmestymine Bogorodicua Jurodivoil Andreil Konstantinopoläs Vlahernoiskois hruamas, kus piettih vardoittavannu Jumalan Muaman Riizua. P P P
Kiviniemi
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 78 hengie.
Kategourii:Priäžän kanzalline piiri
Akilan Iivan
Akilan Iivan (Ivan Akimov) on karjalaine mies, karjalan rahvahan puolistai, karjalan kielen kaiččii, kieliaktivistu. Mies on rodivunnuh Priäžän piirin Kolatsellän kyläh. Akilan Iivan (Ivan Akimov) hätken aigua on olluh Karjalan raadivon toimittajan leivis. Mies oli niilöin kieliaktivistoin joukos, kuduat pandih algun karjalankieline Oma Mua -lehti.
Kategourii:Karjalan eläjät
27. kylmykuudu
27. kylmykuudu - 331. vuvven päivy (332. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 34 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Suisar’
Suisar’ on vahnu kylä Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Järventaguzen kunnas Ven'al, sil on histourillizen eländykohtan stuatussu. Kylä sijaiččou Kondupohjan lahten päivänlaskurannal, Oniegan järven luodehozas.
Histourii
Vuozisuas XV algajen Suisar’ kuului Uuzilinnan muah. XIX vuozisuan lopus kyläh kuului viizi hieruu, oli srojittu Il'l'an kirikkö (paloi vuvvennu 1993), škola, kaksi vezimel’niččyä. Enne voinua kyläs toimi meččyruadokeskus da oli kaidu raududorogu. XIX-vuozisuan Suisar’an paja viettih Kiži-saarele.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Oniegan rannikon piiri
Urdu
Kategourii:Kielet Kategourii:Aazien kielet
30. kevätkuudu
30. kevätkuudu - 89. vuvven päivy (90. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 276 päiviä.
Kuhankiehuttai
thumb|300.px|alt=Kuhankiehuttai|Kuhankiehuttai Kuhankiehuttai (Oriolus oriolus) on lindu.
Heizjärvi
Heizjärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Porajärven kyläkunnan alovehel.
Kuhankiehuttai
Karjalankieline nimi
Lindu tunnetah nimel "kuhankiehuttaja" vähimikse Korbisellän paginluavus.
Heizjärvi
Järven pinduala on 8,3 km², vezibasseinan ala on 528 km². Järven pindu on 154,6 metrii korgiembi meren pindua.
Kuhankiehuttai
Kogo da nägö
Piduhus: 22-25 cm Paino: 68-84 g
Heizjärvi
Järves läbi virduau Silmätöijogi.
Kuhankiehuttai
Lähtiet
K K
Heizjärvi
H H H H
Aleksandr I
Aleksandr I Pavlovič (12. (23.) talvikuudu 1777, Piiteri – 19. kylmykuudu (1. talvikuudu) 1825, Taganrog) oli kogo Ven’anmuan keisari vuozinnu 1801-1825, vuvves 1801 algajen Mal’tan ordenan puolistai, 1809 algajen - Suomen Suuri ruhtinas, 1815 algajen - Pol'šan suari; Pavel I:n da Marija Fedorovnan vahnin poigu.
Elaijan jälgivuozien aijannu häi puaksuh sanoi ku tahtonus kieldävyö valduistuimes da siirdyö bokkah mieros, sen täh hänen vuottamatoman surman Taganrogas jälgeh rodih legendu ”Fedor Kuz’mič starikah näh”. Tämän legendan mugah Taganrogas kuoli da oli muah pandu Aleksandran kaksonen, ga keisari vie kodvan eli yksinäh Uralal, Sim-joven rannal luolas da kuoli vuvvennu 1864.
A A
Čelozero
Järvespäi lähtöy Čola-jogi, kudai laskeh Vuožmajogeh, tämä jogi laskeh Uikujärveh.
Č Č Č Č
Turvupielus
Ruandu
Räjähtyszar’uadu täyttäy pieluksen, kuduan iškupurgavustu ohjuau elektrounine turvupieluksen ohjavuslaiteh. Konzu ohjavuslaiteh suau tiijon ähkähtymizes ähkähtyslaitehelpäi, se piästäy turvupieluksen. Turvupielus täyttyy erähäs suandesozasekundois, konzu on ähkähtys, da sit tyhjenöy samah tabah läs 0,2 sekundua ähkähtyksen jälgeh.
Eziturvupielus
Tavalline turvupielusluadu on turvupielus, kudai on ajajan ohjavusrattahan keskes. Läs jogahizes uvves mašinas on sežo edupassažiiran turvupielus, kudai on laitehlavvas.
Bokkuturvupielus
Uuzien mašinoin suurimas ozas on bokkuturvupielukset da ripustinturvupielukset, kuduat suojatah passažiiroi bokkuähkähtyksis da iskulois. Bokkuturvupielukset ollah istuimen selgynojan reunas libo veriäs. Ripustinturvupielukset ollah levon reunois. Net suojatah passažiiran piädy bokkuikkunan st’oklas libo mašinan ulgopuolizis ezinehis.
Polviturvupielus
Polviturvupielukset puaksuh ollah jalgupaikas uuzis mašinois. Net suojatah ajajan da ezipassažiiran polviloi, siärii da reizii laitehlavvan da ohjavuslaittehen iskus.
Kävelijänturvupielus
Volvon da Subarun (XV-modelis) mašinois on jo kävelijänturvupielukset. Net ollah suojuskannen al. Ähkähtykses turvupielus ilmestyy da suojuau kävelijän piädy mašinan suojuskannes da tuulist’oklas.
Linkit
https://fi.wikipedia.org/wiki/Turvatyyny
Tuomi
Ulgonägö
Tuomi on 0,6-10 metrii pitky puu. Sen ladvu on pitkähkö da tuuhei. Lehtet kazvetah toine toizele peräh, ollah jäičän- libo ellipsanmuodozet, pal’l’ahat, hoikat, n’okas terävät. Lehten varret ollah 1-2 sentii pitkät. Tuomen kukkazet ollah valgiet, harvah rouzovoit. Kazvetah pitkinny tuuhieloinnu kistilöinny, net ollah 8-12 sentii pitkät. Tuomen kukkazil on vägevy haju. Kypsien muarjoin väri on mustu, sydämes – vihandu. Muarjat kypsetäh heinykuul-elokuul.
Kukindu
Tuomi rubieu kukkimah aijoi keviäl, oraskuul-kezäkuul. Kukkiu čomasti da tuuhieh, sendäh sidä istutetah dekoratiivizennu puunnu. Yhtelläh muarjua puuh rodieu ei joga vuottu, sille vijannu ollah myöhäzet keväthallat da kaikenmoizet syöjät.
Kazvandu
Tuomie kazvau Pohjas-Afriekas, Jevroupas, Aazies. Ven’al sidä kazvau kaikkiel. Kazvi suvaiččou kostieloi muldumualoi, kudamis pohjuviet ollah lähäl muapindua. Enimyölleh tuomie kazvau jogiloin rannoil, jogiloin lähäl olijois mečis da tuhjožikkolois, meččyaholoil, hiekkumualoil.
Kuari-vedovoimalline plotin
pienoiskuva|Sajano-Šušinskajan vezivoimalu
Kuvailendat
Sen lajin vezitehniekan azundan lujandan varustamizeh näh käytetäh azundan painuo da rakendehen kuarellistu geometriedu, kudai jagau muutosseinien gruuzindua, sen periä tämän lajin plotinat ollah luotettavambi migu kuarillizet plotinat. Puaksuh kuari-vedovoimallistu plotinua nostetah kohtah kan’jonalazen muanpinnanke, kuduas perusseiniennu ollah kierdäjät kallivot. Puaksuh nämmien plotinoin järevys on nenga sadua metrin alukses da 10-30 metrin harjas. Tämän kuaren kuavan(randoih tuvenke) käyttämine andau valdua alendua laittehen massan da srojindan hinnan, verraten vedovoimallizien plotinoin kel. Sentäh kuarien rinnal kuari-vedovoimallistu plotinua puaksumbah käytetäh vezitehniekoin azundois, kuduat ollah korgiembi migu 100 metrin.
Tuomi
Kazvandu
Käyttö
Kuari-vedovoimalline plotin
Kuulužat ezimerkit
Kuari-vedovoimalline plotin on käytetty Guveran plotinal (Amerikan Yhdysvaldivot), kudai on nostettu 1930-luvus. Sajano-Šušinskaja vezivoimalu on nostettu kuari-vedovoimalline plotinan kuavan mugah 242 metrin korgevus, 111 metrin levevys da 1066 metrin piduhus harjas. Gu vien pindu ollou korgei sit vien paine vezisäilivön puoles nouzou 18 mil’l’onah tonnassah.
Muodoilan variantat
Paiči tämän plotinan lajin klassiillistu laitehtu on toizien plotinoin lajiloin variantua, kuduat ei ole kuari-vedovoimallizet, ga, vähimyölleh, käytetäh kuaren alguainehtu libo kuaren alguperiä, ezimerkikse:
Tuomi
Kazvandu
Tuomie käytetäh tervehytty parandajes. Kerätäh da kuivatah tuomen kypsii muarjoi, kuordu, lehtilöi da kukkazii. Kuordu kiškotah aijoi keviäl. Kuivattuu sidä voibi pidiä ruokos viijen vuvven aigah, muarjoi – 3-5 vuvven aigah, kukkazii – vuvven aigah. Muarjat pätäh paskutaudiloih, niilöil on bakteerieloin hävittämizen da vitamiinoin ližiämizen, tervehytty lujendamizen da kylmändysty vastustajien ominažuksii. Net parandetah šuoliston da vačan ruaduo. Tuomen kuori on higeh iškii, žuaruu alendai, kustu vedäi. Lehtet pätäh vitamiinoin vähyöh, kukkazet – leikkalmuksien liečindäh.
Tuomen muarjoi syvväh vereksilleh, survottuloinnu zuaharinke. Niilöis keitetäh viinua. Tuomen mehul mujutetah pastoksii da viinua. Survottuloin kuivattuloin muarjoin jauhuo pannah piirualoin syväimekse, keitetäh sit kiiselii.
Kategourii:Puut Kategourii:Suomen puut Kategourii:Kazvimuailmu
Kandopaikku
Kandopaikku (libo slingu) on kangas, paikku, lapsien kandamizeh niškoi.
Kandopaikkoi on käytetty äijis kul'tuurois jo vuozisadoi.
Paikkoi on eriluaduzii: yhtes kangaspalas azuttuloi (trikohizii da kuvottuloi paikkoi) libo, sanommo, nellikköpaikkoi, kudamis on nellikköpanielu da sih ommellut hiihnat. Toizis nellikköpaikois hiihnat ollah kaijat (mei-tai), toizis leviet (wrap-tai). Nämmis hiihnat pidäy siduo. Toizis nellikköpaikois voibi olla laput, kudamis suau hiihnoi kingiettiä (ring-tai).
Aiheesta muualla
thumb|Lapsi slingas
Zergeyth
Zergeyth on karjalankieline mustumetallubändi. Bändin enzimäine al'bumu, Pajot kezäs kodoilas, piäzi ilmah vuvvennu 2013. Al'buman julgai iče bändin ainovo jäsen, Sergei Nikiforov. Nikiforov oli roinnuhes 25. kevätkuudu, 1983, Piiteris.
1. Kevät tulou, levos tippuu
2. Karjalažen piäsköi
3. Kezä kodirandažeu
4. Jälles ajandu
5. Vihmua kaččojen
6. Vuottovuara
7. Kodi kuččuu karjalah
8. Kurren kižad
9. Tomhet (Burzum cover)
Kategourii:Karjalan muuzikku Kategourii:Muuzikkujoukot
Mustujärvi
Mustujärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Valdain kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,3 km². Järven pindu on 124,1 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy pieni Mustujogi, kudai yhtyy Šigerendža-jogeh, tämä jogi laskeh Uikujärveh.
M M M M
Kuhmujoučen
thumb|300.px|alt=Kuhmujoučen|Kuhmujoučen Kuhmujoučen (Cygnus olor) on suuri valgei sorzien heimoh kuului lindu.
Kogo da nägö
Piduhus: 140-160 cm Siibien agjuväli: 200-240 cm Paino: 9-13 kg
Teemas muijal
K K
Tehnecii
Tehnecii on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen seiččemenden joukon, viijenden riävyn alguaineh. Sen atoman noumer on 43. Sen kirjutusmerki on Tc. Prostoi tehnecii on radioaktiivine siirdymymetallu hobjanharmuadu värii. Se on kebjevin alguaineh, sil ei ole pyzyvii izotouppoi. Se on hiimien alguainehis enzimäine sinteziiruittu alguaineh.
30. kezäkuudu
30. kezäkuudu - 181. vuvven päivy (182. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 184 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Džakarta
Džakarta on Indonezien piälinnu da suurin linnu. Se on Java –suaren rannikon luodehes, kus Čilivung –jogi jouduu Javan mereh.
Džakartan pindu-ala on 664 km². Sie eläy 9 607 787 hengie (2010). Uskondokunnan enin oza ollah islamsat (85,5 %).
Linnu perustettih 22. päivänny kezäkuudu vuonnu 1527. Silaigua Demak –valdivon islamsat voitettih portugalielazii voinas da valloitettih Sunda-Kelapa –eländykohtan, kudai sai uvven Džajakerta -nimen («voiton linnu»).
Lähtiet
Kategourii:Indonezii D D
Rutenii
Rutenii on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn kaheksanden joukon alguaineh. Sen atoman noumer on 44. Sen kirjutusmerki on Ru. Prostoi rutenii on siirdymymetallu hobjastu värii. Se kuuluu platinmetalloin joukkoh. Sen löydi Kazanin yliopiston professoru Karl Klaus vuvvennu 1844.
Himol'a
Se kuuluu Sukkajärven kyläkundah.
Muantiedo
Se sijoiččou Himol’anjärven rannal.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1966 pos’olkas eli 3500 hengie.
Nähtävykset
Pos’olkas on kirikkö da Nevvostoliiton da Suomen välizen voinan aigah (1941 – 1944) tapettuloin Nevvostoliiton saldattoin kalmu (vuvven 1963 kalmu).
Lähäl pos’olkua koillizes on Vottovuaru, kudaman korgevus on 417,1 metrii.
Tevolližus
Pos’olkas on karjieru da meččyruaduo.
Kategourii:Mujehjärven piiri
1982
Ken kuoli sinä vuon
1982
Heppoinlampi
Heppoinlampi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 0,6 km², järven pindu on 152,8 metrii korgiembi meren pindua.
H H H H
16. ligakuudu
16. ligakuudu - 289. vuvven päivy (290. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 76 päiviä.
Nikolai I
Nikolai I Pavlovič (25. kezäkuudu (6. heinykuudu) 1796, Carskoje Selo – 18. tuhukuudu (2. kevätkuudu) 1855, Piiteri) oli kogo Ven’anmuan keisari, Pol'šan suari da Suomen Suuri ruhtinas vuozinnu 1825-1855, Pavel I:n da Marija Fedorovnan kolmas poigu, Aleksandr I keisarin oma velli, Aleksandran II keisarin tuatto.
N N
Pikkukuldurindu
thumb|Pikkukuldurindu
Pikkukuldurindu (Iduna caligata, enne Hippolais caligata) on lindu.
Karjalankieline nimi
Linnun nimi on kiännetty täh artikkelih niškoi suomenkielizes nimespäi pikkukultarinta.
P P
Mandera
Mandera on hieru Karjalan kylä Karjalan tazavallan Oniegan rannikon piirin Järventaguzen kunnas Ven'al. Vuvvennu 1905 kyläs eli 127 ristikanzua, nygöi (2013) eläy nelli ristikanzua. Enne vallankumovustu hieru kuului Mandera-kyläh.
Rahvahan lugumiäry
Kategourii:Oniegan rannikon piiri
Sortavalan Palloseura
Sortavalan Palloseura libo SPS (karj. "Sortavalan Miäččyseuru") oli yksi Sortavalas, Luadogan Karjalas kodizin olii sportuseuru, kudai ruadoi vuozinnu 1929-1944 Sortavalas, da endižessäh vuvvennu 1945 Kuopios SPS-nimizenny.
Seuran perustandu da toimindan siirdo
SPS perustettih vuvvennu 1929, konzu Sortavalan Virityksen miäččyiliijäsenet eroi emäseuraspäi. Vuvvennu 1930 seuru jagavui kahtekse, SPS:n rinnal perustettih Sortavalan Palloilijat (karj. Sortavalan Miäččielöit) libo SP. Seuran kižalajiloih kuuluttih ezimerkikse pezämiäččy, jiämiäččy, jalgumiäččy da jiäkur'oi. Jatkovoinan jälgeh Suomi luovuttih Sortavalan Nevvostoliitol da sportuseurat piävyttih evakkoh Kuopioh. Vuvvennu 1945 Sortavalan Palloseura da Sortavalan Palloilijat yhtistyttih Sortavalan Palloseurakse da seuruavannu vuon otettih käyttöh seuran nygöine nimi Kalevan Pallo (KalPa).
SPS otti ozua pezämiäčyn SM-sarjas vuonnu 1930, se voitti algudivizien da piädyi SM-dostaliturnavukseh, ga jäi yhtelläh nelländekse hävittyy näiväkösti Helsingin Pallonlyöjil ottelus kolmandes sijas. Vuvvennu 1933 joukkoveh piädyi B-sarjan jälgimäzeh otteluh, kuduas hävii Salo-Uskelal, ga sih huolimattah nouzi SM-sarjah. Vuvven 1934 SM-sarjas joukkoveh sai kymmenes ottelus vai yhten tazahkižan.
Jiämiäčys seuru kižai valdukunnallistu B-sarjua da jalgumiäčys Suomen Itä-Länsi-sarjua voittahuu mollembis lajilois äijis rajonan masterižuksii pahimbinnu kižavinnu Sortavalan Palloilijat da enne Jovensuun rajonan irdavuttamistu talvikuus 1938 Joensuun Palloseuran. Vuozinnu 1941-44 kižattih kaikin sortavalalazet yhtes seuras SPS:s, a voinuvuozinnu toimindu oli kogonah loppevunnuh. Vuvvennu 1945 SPS da SP liityttih yhteh seurah da muutettih Kuopioh. Vuvvennu 1945 seuran igämiehet voitettih alguperäzel nimel SPL:n Savon rajonan masterižuon. Edustusjoukkoveh pyrgi jalgumiäčyn SM-cupkilbah, a karzindois Joensuun Palloseura voitti jatkoaijal 3-2. Seuru jatkau nygöi toimindua nimel Kalevan Pallo da sen lajikse on azetunnuh jiäkur'oi. Jalgumiäččy loppihes KalPas vuonnu 1974, konzu seuru myös eroi Palloliitospäi.
Lähtehet
Kategourii:Karjal
Clara Schumann
Clara Schumann (13. syvyskuudu 1819 – 20. oraskuudu 1896) on nygoi eniten kuulužu romantiellizen säveldäjän Robert Schumannan akkannu da säveldäjän Johannes Brahmsan auttajannu da muuzannu, ga häi oli iče klassillizen muuzikan tiähti, pianistu da säveldäi. Schumann vaikutti monih säveldäjoih dä heijän muuzikkoih yli kuuzi vuozikymmendy kestänyön ruadokarjeran aigannu. Häi oli yksi 1800-luvun kunnivoitetuimis pianistois.
Clara Josephine Wieck rodivui vuonnu 1819 Leipzigas, Germuanies. Hänen tuatto oli kunnivonhimoine aijoi taidoloi ozutannuttu tytärdy kohtah, da sai händy soittamah pitkii čuassuloi monii eri instrumentoi. Čuudolapsi keirdi ozuttelemah Jeuropan ymbäri jo 11- vuvven igähizenny. Säveldäjät Franz Liszt da Frédéric Chopin tuldih kuundelemah hänen soittuo, Schumann oli muga nerokas virtuozu, što 18- vuvven igähizenny hänen konsertoil oli jo suurii rahvahii. Silloi häi sežo meni miehele Robert Schumannanke.
Clara Schumann säveldi, ozutelli da sai suurdu kunnivoitustu, kuduadu muut naizet silloi ei voidu suaja. Häi algoi sežo opastua pianinonsoittuo Frankfurtan Hoch-konservatouries, mis häi innostui kui opastuijoi muga i ammatillizii muzikantoi. Jälgimäzen konsertan häi pidi 76- vuvven igähizenny.
S S
Titanic
thumb|Titanic thumb|Kate Winslet thumb|Leonardo DiCaprio 2014 Titanic on James Cameronan luajittu romuantine katastrofufil'mu. Sen enzi-ildu oli vuvvennu 1997. Fil'mu kerdou Titanic-höyrylaivan uppuomizes da tämä tarin on ozittaín keksitty. Piähenget ollah Leonardo DiCaprio da Kate Winslet. Fil'mu terväh nouzi kuulužakse da sai yhtentostu Oscar-palkinduo, sih kuuluu Paras fil'mu- da Paras ohjavus-palkindot. Titanic oli ezmäine fil'mu, kudai oli kerännyt piäl miljardua dollarua lippulois.
1667
Ken kuoli sinä vuon
1667
Alattu
Alattu on kylä da raududorogan azetuskohtu Karjalan tazavallan Pitkänrannan piiris Ven'al, kuuluu Harlun kyläkunduh, sijoittuu Alatunlammen järven rannal. Kyläs poikki menöy Läskelä-Raikonkoski-tie.
Rahvahan lugumiäry
A A Kategourii: Pitkänrannan piiri
30. kylmykuudu
30. kylmykuudu - 334. vuvven päivy (335. päivy kargavusvuon) grigorianskoin kalenduaruan mugah. Vuvven loppussah on 31 päiviä.
Ken kuoli sinä piän
K
Bagdad
Bagdad on Irakan piälinnu. Se on yksi suurimbis Lähizen Päivännouzun linnois, kus eläy enämbi 9 miljonua hengie (2015).
Bagdad on Irakan poliittine, ekonoumiekku- sego kul’tuurukeskus. Sie ollah haldivo, valdivollizet da uskondovirrastot sego diplomuattuezitystöt. Linnu on tärgei transportukeskus. Bagdadas on äijy yliopistuo, korgeiškolua, teatrua, muziedu da arhitektuurumustopačastu.
B B
Rodii
Rodii on Dmitrii Mendelejevan alguainehien sistiemallizen järjestyksen viijenden riävyn yheksänden joukon, alguaineh. Sen atoman noumer on 45. Sen kirjutusmerki on Rh. Prostoi rodii on kova siirdymymetallu hobjanvalgiedu värii. Se on platinmetalloin joukkoh kuului jalometallu. Sen löydi Anglies vuvvennu 1803 William Gaid Vollaston puhtahan platinan muokates.
Čundozero
Čundozero on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Segežan piirin Valdain kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,2 km². Järven pindu on 117,2 metrii korgiembi meren pindua.
Järves läbi virduau Gab-jogi, kudai laskeh Iljino-järveh, sit järves läbi virduau Sumajogi, kudai laskeh Vienanmeren Oniegan lahteh (Vienanmeren rannikko).
Č Č Č Č
Sortaval
thumb|right|Vahnu Sortaval thumb|rught|Sortavalan vahnua arhitektuurua
Sortaval (vie Sordaval, Sordavala,Сортавала, ) on linnu Sortavalan piiris Karjalan tazavallas Ven'al. Linnu on sijoitunnuhes Luadogan pohjasrannikol läs 190 kilometrii Petroskoispäi da 30 kilometrii Suomen rajas. Linnu on Sordavalan piirin haldivolline keskus. Linnas eli kaikkiedah 19 235 hengie vuonnu 2010.
Histourii
Alovehtu tundietah jo 1100-luvulpäi. Se oli tärgei kauppupaikku 1500-luvul da sidä mainitah ven'alazis kirjallizis dokumentois vuvvel 1582 kylänny nimel Сердоболь, Serdobol (Serdovol). Täl nimel linnua kučuttih ven'akse vuodessah 1918. Stolbovan rauhas 1617 aloveh oli liitetty Ruoččih da paikkakundu sai linnan oigevukset vuvvel 1632 nimel Sordavala. Linnu oli poltettu suuren Pohjan voinan aigua 1700-luvun allus da menetti oman vallan pitkäkse aigua. Uvvenkaupungin rauhas vuvvel 1721 se oli liitetty Ven'ah.
1838
Ken kuoli sinä vuon
1838
Sortaval
Lähtehet
Kategourii:Muantiedo Kategourii:Karjal Kategourii:Karjalan linnat Kategourii:Sortavalan piiri
Lyydin kieli
pienoiskuva Lyydi (lyydikse lüudikiel’) on oma kieli libo karjalan kielen murreh. Suomes sanotah äijän, ku se on oma kieli. Lyydis on ylen äijän sanoi da grammatikkua ottettu vepsän kielesty, äijän enämbi ku livvis. Lyydiä voijah pidiä omannu kielenny, karjalan murdehennu libo vepsän murdehennu. Lyydikse malttau paista 3.000 hengie da se on 30% lyydiläžsty. Lyydin kieldy auttau Lyydiläine seuru (Lüüdilaine siebr).
1835
Ken kuoli sinä vuon
1835
Lyydin kieli
Kieli libo murreh?
Suomes läs ainos sidä pietäh omannu kielenny da suomalaizis školis opastutah, ku se on oma kieli. Hos ven'as läs ainos sanotah, ku se on karjalan kielen murreh. Lyydis muga on äijän sanoi da grammatikkua kudamii ei ole karjalas ga sežo ezimerkikse vienan da Livvin murdehet ollah ylen loitton.
Hietajärvi
Hietajärvi on järvi, kudai on sijoitannuhes Karjalan tazavallan Suojärven piirin Loimolan kyläkunnan alovehel.
Järven pinduala on 1,2 km², vezibasseinan ala on 16 km². Järven pindu on 174,6 metrii korgiembi meren pindua.
Järvespäi lähtöy jogi, kudai virduau Vieksinkijärves läbi. Varisjogi laskeh Heinyjogeh.
H H H H
Polimeerine savi
Polimeerine savi (libo plastiekku) on plastielline aineh, kudamas muovaillah kaikenluaduzii huahmoloi, čomenduksii, tyttilöi. Savi kovenou 100-130°C astielöis. Toiči polimeerizekse savekse sanotah ainehtu, kudai kovenou iče da kudamas luajitah kukkiloi.
Ominažukset
Polimeerine savi on aineh, kuduadu käytetäh ihan ku plastiliinua, sil on omaluaduine haju.
Grigorii Bogdanov
Risto (Grigorii Haritonovic) Bogdanov on enzimäzii karjalazii tiedomiehii (1900-1931). Rodivui 1900 Vuonnizen kyläh köyhäh pereheh. Kanzallizen voinan aigah Bogdanovien pereh oli Suomes paremban eloksen ecos. Lapsusaijas Ristol oli suuri himo opastumah. Häi kävyi kyläskolah, ylen aijäl suvaicci lugie. Skolan loppiettuu häi yhtes oman vellenke lähti Murmanin ruadudorogan rakendajakse. Talvel 1919-1920 häi opastui lyhytaigazis kursilois, kuduat oli järjestänny Uhtuon hallicus. Keviäl 1920 keräi pertizuanoin joukko. Vuvvennu 1921 Karjalan ruadokommuunu työndi Riston opastumah Moskovah. Järilleh Karjalah häi kiändyi 1924 da jatkoi opastundua aspirantuuras, jällespäi rubei Piiterin yliopiston filougien tiedokunnan Suomelas-ugrilazen ozaston opastajakse. Sil aigua samal ozastol oli ruadamas tundiettu professoru D.V. Bubrih. Piiteriläzien tiedomiehien johtol Risto kävyi vienankarjalazih kylih keriämäh rahvahan runohuttu. Risto pani tallele eeppilizii runoloi, suarnoi da tieduo karjalazes svuad'bas. Myöhembi häi kirjutti tutkimuksen karjalazeh svuad'bah nähte. Vuvven 1931 lopus Risto Bogdanov tuli Karjalan tiedoinstituutan kieliozaston johtajakse. Pahakse mieldy, Risto Bogdanov kuoli 1931 voimattomukseh.
Kurmoilu
Kylä on sijoitannuhes Siämärven päivänlaskurannal.
26. ligakuudu vuvvennu 1938 Karjalan piälimäzen toimehpanokomitietan käskyn mugah Kurmoilas oli salvattu časounu.
Rahvahan lugumiäry
Vuvvennu 1905 kyläs eli 130 hengie.