cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Auster
Biografia
Paul Auster nasquèt a Newark, en 1947 dins una familha originària d'Euròpa centrala e de confession jusieva. Lo seu contacte ame los libres foguèt fòrça prematur gràcias a la bibliotèca qu'un oncle sieu, traductor, li daissava consultar. Entre los escrivans que preferissiá dins sa joventut se trapan: Fiódor Dostoievski, Edgar Allan Poe, Miguel de Cervantes e Samuel Beckett. Comencèt a escriure quand aviá 12 ans, quitament abans de descobrir lo beisbòl, un espòrt plan recorrent dins sas òbras. Entre 1965 e 1967 estudiet a l'Universitat de Colúmbia las literaturas francesa, italiana e anglesa. Mai tard, comencèt a traduire d'autors franceses e viatgèt fins a París, ont capitèt pas l'examen de dintrada a l'Institut des Hautes Etudes Cinématographiques. Tornèt als Estats Units en 1967 e durant los deu ans seguents, trabalhèt dur. Escriguèt d'articles per divèrsas revistas, comencèt las primièras versions del Viatge d'Anna Blume e de Lo palatz de la luna, trabalha dins un petrolier. Durant aqueles ans collaborèt a mantuna publicacion coma The New York of Books e a Harper's Saturday Review. Posteriorament, tornèt cap a França ont demorèt tres ans (1971-1974) merces a las seunas traduccions de Stéphane Mallarmé, Jean-Paul Sartre o Georges Simenon, escriguèt tanben de poesias e d'òbras de teatre.
Entre 1973 e 1974 demoret en Occitania (Moissac) onte coneguèt la realitat occitana, sensible a la question occitana, ne parla dins lo seu Diari d'Ivern, onte emplega lo mot occitan 'estrangers' diversas vegadas.
Sèrgi Gairal
Biografia
Filantròp, Sèrgi Gairal faguèt de reviradas de l’espanhòl a l’occitan mas tanben al revèrs. Participèt a confeccionar lo metòde d’aprendissatge Cap a l’occitan (IEO 2008).
Arc de Sant Martin
Aquel fenomèn optic interpelèt l'atencion dels òmes dempuèi l'antiquitat, li donant interpretacions mai divèrsas. Mas, sonque en 1611 se formulèt la Teoria Elementala (Antonius Demini), que serviguèt de basa a René Descartes per las seunas conclusons. Isaac Newton aportèt les seunas trobalhas sus la decomposicion en colors de la lutz blanca del Solelh e als primièrs ans del sègle XIX Thomas Young formulèt la Teoria Complèta.
George Pólya
thumb|200px|right|George Pólya vèrs 1973 George (György) Pólya, nascut a Budapèst (Ongria) lo 13 de decembre de 1887 e mòrt a Palo Alto (Estats Units d'America) lo 7 de setembre de 1985, es un matematician estatsunian d'origina ongresa.
Saint-Jean-aux-Bois (Oise)
Istòria
Lo vilatge de Sants-Texans-a los-Bòsques n'auriá per origina un monastèri del bastit a la localizacion d'una capèla.
Bolandoz
Istòria
L'origina del nom es pas pas exactament definida, se pòt totun dire #qu'a aquel nom fa benlèu referencia al patronyme de "Boland", e i auriá #èsser interpretat pel continuament coma lo "bòsc de Landoz"
A la Revolucion, Bolandoz, prigondament ligat a la siá practica del culte, accèpta pas pas las leis de la Republica. L'armada intervendrà en 1793 mas lo pòble demorarà "rebèl" fins la fin de la Fins a la mitat de la, lo pòble de Bolandoz prospère mercés a una economia orientada sus la produccion laitière. En 1848, i a tres fromageries dins lo pòble. En 1851 aquel compta 620 armas, a aquela epòca, existissián tres caserius depenents de Bolandoz : Los molins del ruisseau de Rochanon (s'endonvíe encara los vestigis d'aquela activitat minotière) La granja de la Ravière installada sus la Còsta de Bolandoz (uèi desapareguda) Aital coma un masatge caseriu en se desvolopant près de la capèla de La nòstra-Madama de las Aventuras, (quitament-bastida sul luòc d'una anciana maladrerie). Aquel caseriu a egalament desaparegut, la capèla a per çò qu'es de subsistit.
L'origine du nom n'est pas exactement définie, on peut cependant dire qu'au ce nom fait peut-être référence au patronyme de "Boland", et aurait été interprété par la suite comme le "bois de Landoz"
Samsara
Cicles
Lo samsara renvei a la determinacion istorica del present, dins lo sens que lo moment actual se forma de consequéncias del passat, subretot dels actes karmics, a començar par la pensada. Aquel modèla implica une succession de cicles enonciant una determinacion complèxa, de fòrça factors cooperant: aquel modèl es aquel de la coproduccion condicionada. Aquel tèrme designa lo cicle infinit de las renaissenças. Los òmes naisson, morisson e renaisson de contunh dins un cicle infinit: lo samsara. Encadenat al samsara, que pòt pas se n'escapar, l'òme soufrís de badas. Es assetat jos l'arbre del despèrtament que Boda se remembra sas vidas anterioras e que pren consciéncia del samsara. L'objectiu del quite bodisme essent l'acabament de la sofrença, la practica deu menar a un estat de cessacion d'aquela sofrença universala, lo nirvana. Es solament quand capitam lo nirvana que podèm nos liberer del samsara. La condidion que renassèm depend de las nòstras vidas passadas e dels nòstres actes presents, amb lo fenomèn del karma.
Karaez-Plougêr
Geografia
Geologicament, Karaez se tròba al centre del bacin de Châteaulin, constituit principalament de lausa (de còps de gres) e que forma una depression topografica entre monts d'Are e montanhas Negras.
Jonhent
Un jonhent (var. junhent) o confluent es lo luòc que s'i encontran dos o maitas aigas. Generalament una aiga de debit mendre nomenada afluent s'unís a una aiga de debit major.
Neufchâtel-Hardelot
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
L'adjonction de Hardelot au nom de la commune est effectué en 1954.
Reialme de las Doas Sicílias
== Istòria == Lo reialme de Sicília, nascut en 1130, comencèt a èsser apelat Reialme de Sicília al delà del far (o ulterior) e Reialme de Sicília en deçà del far (o citerior), en referéncia al far de Messina qu'èra l'anciana denominacion de l'estrech de Messina. En 1268, Carles Ièr d'Anjau foguèt coronat pel papa Clamenç IV, rex Siciliae, tre que montèt sul tròne, desplacèt la capitala a Nàpols e comencèt una dura politica vexatòria contra los sicilians que culminèt en 1282 amb la Revolucion de las Vèspras sicilianas e la secession que ne resultèt. Sicília prendrà lo nom de Reialme de Sicília Mai luènh del Continent. Lo Parlament sicilian ofriguèt la corona de l'illa a Pèire Ièr de Sicília, l'eretièr legitim del rei Manfred, considerant Carles Ièr d'Anjau coma un usurpaire. Foguèt la debuta de la primièra fasa de la guèrra de las Vèspras qu'aguèt una trèva amb la patz de Caltabellotta, en 1302, e sancionèt la separacion en dos estats independents e distints. Segon los acòrdis, a la mòrt del rei Frederic III de Sicília, l'illa auriá degut tornar als anjavins, çò qu'en realitat s'es pas jamai produch.
Naissença del reialme
L'acte d'unificacion es estat considerat per la classa politica e nòbla siciliana coma un afront a çò qu'èra estat un reialme independent a totas fins utilas pendent mai o mens 600 ans. Una campanha anti-Borbon debuta quasi tanlèu, acompanhada d'una propaganda d'identitat siciliana, principalament per l'accion de las flors aristocraticas de Palèrme. La capitala del reialme novèl es egalament estada desplaçada a Nàpols, mentre que lo prince Francés es vengut lòctenent general de Sicília. Un ministèri dels Afars sicilians es estat creat dins lo govèrn en 1820.
Borbons de las Doas Sicílias
Cap de familha europèa se pòt pas vantar d'una istòria tanben rica e illustra que llos Borbons. Los ducs de Borbon (qu'al fil dels sègles se van retrobar regnant sus Navarra, França, Espanha, Parma, Nàpols e Sicília) a l'Edat Mejana se dividissián en tres brancas. Lo principal, començat amb Pietro I (filh ainat de Loís I) en 1310, fusionat amb la branca cabdèta de las Borbons Montpensier quand Suzanne (nebot de Pèir Ièr) obtenguèt de rei de França, Loís XII, lo drech de Lo tresen linhatge es la de las Borbon-Vendôme que remonta a un nebot de Robert de Clarmont, Jean de Marcha qu'esposèt la sòrre del darrièr comte de Vendôme, Bouchad VII. Los linhatges collaterals menors èran la de las Borbon Condé, de las Borbon-Conti, de las Borbons de Vendôme-Mercoeur e aquela, considerada coma illegitima e non dinastica, de las Borbon-Busset.
Espelonga
Espelonga (nom en occitan ancian ; Sperlonga en italian) es una vila italiana de la region de Laci e la província de Latina.
Sainte-Geneviève (Oise)
Geografia
La Commune de Sainte Geneviève est située au sud du département de l'Oise et fait partie du pays de Thelle.
Istòria
La municipalitat de Santa-Geneviève, réputée per i aver #èsser lo un dels primièrs e dels principals centres de tabletterie de la region al començament del, a pas daissat #que pauc de testimoniatges architecturaux significatius d'aquela indústria, sustot en rason de l'organizacion escampilhada, particulara, e doncas gaireben artesanala dels nombroses talhièrs.
LGBT
Istòria
Se parlèt de « comunautat Lesbiana, Gai, Bi e Trans » unificada sonque dins los an 1990, un còp trobada lo respècte mutual entre las comunautats.
Ascetisme
L'Ascetisme es una disciplina etica que considèra que l'òme cal aténher la felicitat o la perfeccion dins la reduccion maximala de la dependéncia al respècte dels besonhs materials e corporals, dins lo renonciament volontari a de plasers (sexuals, estetics, gastronomics…) e quitament en s'infligir la dolor per de mortificacions corporalas. Etimologicament ascèsi ven del grèc ancian ἄσκησις (askēsièis) que significa entraïnament o exercici esportiu. drecha|vinheta|Amb aqueste quadre [[Rembrandt exemplifica l'actitud de la asceta.]] vinheta|Flagellants al sègle XV vinheta|Un cilici modèrn, utilizat per l'Opus Dei La nocion d'ascetisme es una opcion etica o religiosa que s'encontra en fòrça culturas, coma accion permanenta d'unes grops sectaris, o coma un periòd de quaresma pendent que totes se devon «purificar» un còp l'an o per se preparar un rite de transicion. L'ascetisme prealable al sacrifici acabèt per passar per lo quita sacrifici.
Contramovements e critica
Dempuèi l'antiquitat i aguèt d'escòlas que concebèron una etica que valorizava l'art de cultivar lo sieu plaser e aquel dels autres. Donan una plaça centrala al plaser responsable coma dins l'edonisme e l'epicureisme. Los sofistas reprochèron a Socrates qu'aviá creat una etica «per d'impotents, flebles e amars, que sas vertuts consistissián a far pas, quicòm satisfasent per aqueles que pòdon pas far.» Dempuèi lo sègle XV al cogant, la renaissença e la redescoberta dels filosòfes ancians precristians originèron de divèrses movements llibertins que volián reabilitar lo plaser. Martin Luter excluguèt lo principi del ascesi e de la mortifiació. Totun, los movements protestants de mai influéncia, lo calvinisme e lo luteranisme, avián un compausant ascètic prononciat, a la diferéncia que refusavan lo dolor autoinfligit.
Chicken Hawk: Men Who Love Boys
Estrea e recepcion
Lo documentari s'estreèt en 1994 a l'Underground Film Festival de Nòva York e generèt qualques polemicas. Dins qualques vilas foguèt enebit. Stephen Holden lo qualifiquèt de "crus" e escriguèt a The New York Times: "A un títol inflamatori que contrasta amb lo sieu retrait equanime de la North American Man/Boy Love Association". Lo director, Adi Sideman, declarèt qu'aviá recebut de nombrosas invitacions de departaments nacionales de psicologia, sociologia e criminologia per participar a actes ont se deviá passar lo film. Lo FBI analisèt tanben la pellicula. En 2003 se tornèt projectar a l'Underground Film Festival de Nòva York.
Praira
La praira o lo prèire (dich precisament prèire doble), Venus verrucosa, es una espècia de Cardiidae d'aiga salada. Es comestible e fòrça apreciada. La cal pas confondre amb la Chamelea gallina, son tan semblablas qu'en francés aquesta e aquela son nomenadas respectivament praire e fausse praire.
Andelot-en-Montagne
Geografia
Es un vilatge del costat de Champagnole a una altitud de 637 m. Los sieus abitants se trucan los Andelotiens. Andelot es situat près de la bòsc de la Joux.
Bhagirathi
<Gallery>Image:Bhagirathi and Alaknanda Confluence.jpg|Autra vista del jonhent de Bhāgirathi (drecha) e d'Alaknanda (senèstra) a Devprayag. File:Tehri dam india.jpg|La Paissièra de Tehri, cinquena pus nauta del mond</Gallery>
Chamelea gallina
Chamelea Galina es una espècia de pichon bivalve d'aiga salada, un mollusc de la familha Veneridae. La cal pas confondre amb la praira, son tan semblablas qu'en francés aquesta e aquela son nomenadas respectivament fausse praire e praire.
La Fauria
La Fauria (La Faurie en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Saint-Sauveur (Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bestanha
Bestanha (Bistagno en grafia mistralenca ) es una vila italiana citada dins lo Tresaur dau Felibritge. Segon lo Tresaur, son nom italian es Bestagna, mas una vila amb aqueste nom existís pas.
Pecat original
drecha|vinheta|329x329px|Adam e Èva per [[Peter Paul Rubens]] Lo pecat original es la fauta comesa per Adam e Èva qu'explica son exclusion del Paradís. Es analòg a las explicacions de la cultura grèga, ont l'òme comet una fauta e davala a una edat inferiora dempuèi l'edat d'aur e tanben analòg als fruchs enebits mesopotamans e egipcians.
La doctrina crestiana
Lo catolicisme crei que lo baptisme neteja lo pecat original. L'unica persona que nasquèt sens aquela fauta foguèt Maria, maire de Jèsus, "sens pecat concebuda". La doctrina de la glèisa al respècte es fòrtament influenciada pels escrits de Sant Agustin de Ipòna. Lo protestantisme soslinha lo ròtle de la gràcia divina: l'òme es pecaire dempuèi que nais e Dieu causís lo salvar malgrat tot.
Lo Grelh Roergàs
Lo Grelh Roergàs es una associacion segon la lei 1901 fondada en 1921. Aquesta associacion promòu la cultura e la lenga occitanas.
Istòria
En 1929, la vila de Rodés aculhiguèt la Santa Estela. Aquesta fèsta felibrenca, descricha per Molin, foguèt una vertadièra capitada que i vesián de felibres de tot lo territòri occitan. Aprèp qualques guirguilhs, foguèt un biais de se tornar trobar. Enric Molin descriu dins En tutant lo grelh cossí la Santa Estela de Rodés permetèt d’afortir las relacions dels felibres.
Mas aquestas annadas benesidas passèron pauc a cha pauc. La guèrra acabèt definitivament aqueste vam e la parucion de l’Armanac Roergat qu’aviá ja de dificultats a paréisser per causa de finança.
Enric Molin moriguèt en 1981. « Malgrat los inevitables desacòrdis e desavenis, l’associacion s’es totjorn reviscolada, fins a aténher los cent ans lèu, en 2021. Contunha d’obrar dins lo sens volgut per Enric Molin al moment de sa creacion ».
Las edicions del Grelh Roergàs
- d’obratges de vulgarizacion
Shèla e Espon
Espon
Era prononciacion qu'ei [és'pou] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de-Spor en 1313, de Spaone en 1313, de-Spoos en 1429, Espou en 1745-1787, Espou (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Segon Dauzat e R. Aymard, Espon que significa « penent »,.
Karma
Indoïsme
Dins l'indoïsme, lo mòt karman a los senses seguents : Los indós creson a la reencarnacion. Donan de credit a la cresença d'una continuacion de l'existéncia aprèp la mòrt e pensan que las nòstras accions dins aquela vida determinarán la nòstra vida venenta. Las accions de las vidas passadas constituisson lo karma. La vida actuala es à considerar, segon aquel punt de vista, coma la raja de las accions de las vidas passadas. De meteis que se semèna un camp, es la qualitat de las granas qu'assegura la capacitat de la culhida a venir, segon un provèrbi antic.
La realizacion d'aquela vertat eternala es extrèmament dificila perque lo materialisme illusòri del mond nos vela la vetadièra coneissença. Aquela illusion es nomenada maya: un mond que la riquessa, la prosperitat, l'egoïsme, la jalosia e las relacions son fach de tentacions. L'indoïsme dich que ges es permanent dins aquel mond. Çò qu'a un començament a necessàriament una fin. Atal coma la flor del lotus que s'auçan al dessús de las aigas estadissas que l'entornan, l'individu deu s'auçar al dessús del mond dels desirs de maya. La reconeissença d'aquela aspiracion e los esfòrces per se n'alunhar forman la basa de las filosofias orientalas que l'indoïsme, lo jaïnisme e lo bodisme.
Cardiidae
Usatge
esquèrra|vinheta|Lèstas per l'aperitiu S'usa coma ornamentacion e per la joielariá. Se pòdon manjar sòlas, crusas o cosinadas, e pòdon tanben far partida de plats mai elaborats, coma per exemple de rises.
Meurchin
Istòria
Lo ancienneté de Meurchin remonta als tempses préhistoriques coma ne testifiquen las nombrosas trobalhas #que i aguèron fach al cors dels tempses. Henri Couvreur A emeses l'ipotèsi de la preséncia en proximitat dels ancians méandres del riu d'un débarcadère testificada per la preséncia d'una pleta probablament de la Tène situat en bordure d'una motte féodale.
Putot-en-Auge
Putot-en-Auge es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Meurchin
Istòria
(sintesi Istorica establida d'après las publicacions de la societat d'investigacions istoricas de Carvin)
La seigneurie principale dépendait de l'abbaye Saint-Vaast d'Arras.
Putot-en-Auge
Istòria
Du nom de personne germanique Puto associé au norrois topt (terrain pour une habitation),. Cependant, l'existence de cet anthroponyme en Normandie, associé uniquement à -tot d'origine norroise fait douter de cette explication. Les noms germaniques associés à -tot sont des anthroponymes composés bien connus comme Hébert (Herbert) dans Hébertot, Robert dans Robertot, Raimbert dans Raimbertot, etc. qui de plus, sont aussi composés avec d'autres appellatifs.
Bondeval
Geografia
Vilatge de 456 abitants del costat de Hérimoncourt ( a l'oèst), sus la départementale D35 de Audincourt a Blamont.
Bernay (Eure)
Geografia
Sur son territoire coulent la Charentonne, un affluent de la Risle, et le Cosnier.
La comuna de Bernay se tròba a l'oèst del departament de l'Eure, a una cinquantena de quilomètres de la prefactura de Évreux.
Ramecourt (Vòges)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Longtemps, las maires de familha #aver per activitat la dentelle. Se recense dins lo pòble al mièg del sègle aperaquí trenta dentelières. Las femnas del pòble trabalhavan per las Domaisèlas Villard e Senhor Armand. Practican la dentelle e la broderie. La spécialité es lo ponch de Venècia a l'agulha. Los dentelles an enviat a París.
Troposfèra
Aquela jaça atmosferica representa gaireben 80 % de la massa totala de l'atmosfèra, es d'importança perque s'i trapa l'aire que respirem.
Acid lisergic
Los amidas de l'acid lisergic son mai sovent nomenats de lisergamidas e son fòrça espandits coma medicaments e coma substéncias psiquedelicas (LSD, ergina...).
Mika Häkkinen
Mika Häkkinen (nascut lo 28 de setembre de 1968, Vantaa) es un pilòt automobil finlandés que sa carriera durèt de 1987 a 2008. Participèt a 11 sasons de Formula 1 e participèt a 161 corsas. Ne ganhèt 20 e foguèt campion dau mond en 1998 e en 1999.
Hangard
Hangard en picard (Hangard en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Le Boullay-Mivoye
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Pierre Berbizier
Pierre Berbizier (Sent Gaudenç, 1958) es un jogaire de rugbi de XV que joguèt per l'equipa de França de 1981 a 1991.
Sheust
Toponimia
Era prononciacion qu'ei ['chéws] (grafia fonetica deths autors). Eras fòrmas ancianas que son : de Xeust en 1256, Eixeust en 1285, de Xeust en 1309 e 1379, de Xeust en 1384 e 1403, Sheust en 1313, Cheaust en 1738 e 1760, Cheous en 1768, Cheoust en 1790, Cheust (mapa de Cassini, ara fin deth sègle XVIII).
Dagoll Dagom
thumbDagoll Dagom qu'ei ua companhía de teatre catalana fondada en 1974 e que poduseish mantua comedia musicau e tanben serias de television peu poèta Joan Ollé i Freixas.
Ergotisme
vinheta|Efièches de l'ergotisme dins un quadre de [[Matthias Grünewald (1512)]] L'ergotisme, sonat autrecòps fuòc de sant Antòni o mal dels ardents, es una intoxicacion alimentària causada per l'ingestion d'alcaloïdes contenguts dins lo blat cornut, un campairòl que parasita lo segal e, fòrça mens sovent, la civada, lo blat o l'òrdi.
Bilieg
Istòria
La municipalitat acuèlh favorablament, coma la rèsta del país, la Revolucion e las siás avançadas. L'organizacion de las fèstas revolucionàrias testifica del maintien d'un sentiment favorable al nòu regim, sustot après la fin de la Terror : las victòrias de las armadas republicanas an celebrat, sustot la patz amb l'Àustria, principal enemic de la França, en brumaire an VI.
La commune accueille favorablement, comme le reste du pays, la Révolution et ses avancées. L’organisation des fêtes révolutionnaires témoigne du maintien d’un sentiment favorable au nouveau régime, surtout après la fin de la Terreur : les victoires des armées républicaines sont fêtées, notamment la paix avec l’Autriche, principal ennemi de la France, en brumaire an VI.
Sainte-Barbe (Vòges)
Geografia
Santa-Barba es una municipalitat del departament dels Vòges, situada sus las contra-fòrts del massís dels Vòges. S'estend sus 30,4 km2, en granda part cobèrts de bòsques.
Indici de refraccion
L'indici de refraccion dau vuege es egau a 1. Sa valor es superior dins lei mitans transparents e complèxas dins lei materiaus absorbants. Aquela dimension complèxa tradutz l'attenuacion de l'onda luminósa. Certanei materiaus pòdon aver un indici non linear ò dos ò tres indicis diferents. Enfin, es possible de fabricar de metamateriaus amb un indici negatiu.
Borrida
Ingredients
Se prepara amb de peisses blancs: mujòl, veirat, lop, merlan e baudròi, que son estubats. Puòi dins lo fumet se còi una brunesa de legums (api, pòrres, carròtas, cebas, etc.). Lo meteis fumet es alongat dins un alhòli o una maionesa d'òli d'oliva que cobrís los peisses e los legums. Lo tot es mes sus la taula acompanhat de crostets engradalhats.
Silvèstre Ier
En fòra de son òbra eventuala au sen de la Glèisa, lo papa Silvèstre I es tanben considerat l'autor d'unei miracles coma una victòria còntra un drac ò la resureccion d'un buòu.
Siderurgia
Produchs longs
Los produchs longs regropan las barras (ronds, carrats), los profilats (coma lps ralhs de camin de fèrre, las bigas de H, U, I o L), e los produchs de trefilatge.
Economia
Lo montant d'una usina nòva èra fòrça grand (Una gròssa usina a caud de 9 miliards de dòlars equival al PIB annal de Malta), la siderurgia es donc sovent marcada per: L'apareisson de l'acieriá electrica arrestèt la correguda a la talha dels complèxes siderurgics. Lo reciclatge compta per un tèrç de la produccion mondiala d'acièr. Aquela proporcion es encara mai nauta dins los païses desvelopats que dispausan de fòrça de ferralhas. En ef!èch, en 2007, la China produguèt un tèrç de l'acièr mondial mas atira 50 % de las exportacions de la minièra de fèrre. Los beneficis de l'ensemble de las entrepresas chinesas de siderurgia atenguèron 17 miliards d'euros en 2007.
Cadau, Eth Hereishet, Anèra e Camors
Anèra
Segon Miquèu Grosclaude, era proposicion de Dauzat qu'ei estranha. Per era de Negre, Asinarius > Aznar > Aner qu'ei corrent ara Edat Mejana en Gasconha. E Grosclaude qu'escriu aqueras causas paradoxaus : aqueth shafre adreçat aths crestians acusats d'adorar un cap d'aso qu'ei citat peth prumèr còp per Tertullian cap a 200; e seré pas un pauc tard per eth sufixe -anum ? Eth nom deth mèste dera proprietat antica qu'ei mausegur, benlhèu Aner. Que i a un arreculament d'accent tonic.
Bernienville
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Borç
Toponimia
Segon Dauzat, Borç que vien deu nom latin d'òmi Borcius, çò qui supausa un etime *Borcium (fundum sosentenut) .
Saint-Gorgon (Vòges)
Istòria
L'implantacion romaine a testificat per la preséncia d'una via romaine (camin Sondrot).
Le nom de la commune vient de Gorgonius, soldat romain martyrisé en Grèce, dont le corps a été ramené en 765 par l'évêque de Metz Chrodegang.
Lo Monastièr (Auts Aups)
Lo Monestier o Lo Monastièr (Le Monêtier-les-Bains en francés) es una comuna occitana de Daufinat occitan dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Serans (Oise)
Geografia
Serans est une commune du Vexin français située à 6 km de Magny-en-Vexin, à 12 km de Chaumont-en-Vexin et à 13 km de Gisors. Le sentier de grande randonnée GR 125 traverse la commune.
Terralheta
vinheta|Terraheta pels ans 1890. La terralheta, cosineta (var. codineta), dinneta/disneta o gosteta es un jòc que los enfants fan entre els o amb una popada. Aquò pren la forma d'un petit repais, sovent simulat. Le terme terralheta correspond tanben a la vaissèla o terralha de talha reducha que sèrv a i jogar.
Gamèla
Utilizacion correnta
La gamèla es pas una causa de l'òme, las femnas l'utilizan tanben, coma biais de transpòrt o coma recipient de manjar, mas sovent per plans preparats per elas-meteissas.
Hangest-sur-Somme
Geografia
thumb|left|La route longeant vers l'amont la rive Sud de la Somme descend vers Hangest.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Segonda Guèrra dei Boers
L'agravament de la question deis uitlanders
Pasmens, lei tensions s'agravèron rapidament amb lo murtre de l'uitlander Tom Edgar en decembre de 1898 per un policier. Divèrsei campanhas de premsa foguèron organizadas per demandar una proteccion dei Britanics presents dins la republica e Londres mandèt de tropas a la frontiera de Transvaal. Considerant la guèrra coma inevitabla, lei presidents de Transvaal e de l'Estat Liure d'Aurenja, Marthinus Steyn e Paul Kruger, decidèron d'atacar per suspresa. Lo 9 d'octòbre de 1899, Kruger mandèt un ultimatum ai Britanics. Li donèt 48 oras per evacuar sei tropas.
Debanament
thumb|right|Esquèma generau de la guèrra.
Eths Cantaus
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, qu'es eth mot gascon candau/cantau, « penent, bòrd », ath plurau. Que representa probablament era situacion deth vilatge ath estrem sud deth plan de Lanamesa.
Psiquiatria
Istòria
L'estudi objectiu e rigorós dels problèmas mentals es relativament novèl. Dins sègle XIX sorgiguèt pel primièr còp lo concèpte de "malautiá mentala" e la psiquiatria faguèt son intrada definitiva dins la medecina. Fins al sègle XX los malauts mentals èran recluses dins d’asils ont recebián "de tractaments morals" per amendrir sa "confusion mentala" e "restituir la rason". Dins los ans 1930 s'introdusiguèron diferentas practicas medicalas controversiadas, coma l'induccion artificiala de convulsions (mejançant electrochòcs, insulina e d'autras drògas) o ablacion de partidas del cervèl (lobotomia o leucotomia). Ambedós procediments èran fòrça utilizat en psiquiatria, mas provocavan fòrça oposicions basadas sus de questions moralas, efèctes nocius o marrits emplec. Dins los ans 1950 de nòvas drògas, subretot los antipsicotics clorpromazina, foguèron realizats en de laboratòris e pauc a pauc prenguèron la plaça dels tractaments mai controversiats.
Camp d'accion clinic
Las categorizacions utilizadas en psiquiatria an de relacions dirèctas amb la nocion de malautiá mentala. Aquela denominacion casèt en desuetud dins lo mitan universitari e professional, a causa de la carga estigmatica de l'etiqueta de "malaut mental" e a que los problèmas mentals partejan d'elements etiolologics, nosologics e fenomenologics de las autras malautiás, preferissent la denominacion treble mental.
Classificacion de Köppen
La classificacion de Köppen es la classificacion principala dei climas terrèstres. Tèn tres nivèus per descriure lei climas diferents en foncion de la temperatura mejana, de la pluviositat e de variacions de temperatura. Ansin, per la temperatura mejana, existís cinc categorias principalas : La pluviositat es devesida entre nòu nivèus : Enfin, sièis nivèus depintan lei variacions de temperatura :
Harbonnières
Geografia
Harbonnières Es un bourg picard del Santerre.
Afar de l'empoisonament de massa del Pònt Sant Esperit
La panica
Lo còrs medical pensa alara que lo pan auriá pogut conténer de segal cornut, mas sens n'aver la pròva. Lo sol punt comun entre totas las victimas es d'efièch d'aver crompat e consomat lo pan de la forneriá de Roch Briand. La consomacion d'aqueste pan provocant de vomits, cefalèas, dolors gastricas, muscularas, e pujada de foliá (convulsions demoniacas, allucinacions e temptativas de suicidi), aqueste sindròma poiriá evocar l'ergotisme. Pendent de reünions de crisi, es tanben evocadas una intoxicacion pel diciandiamid de metilmercuri, un produch contengut dins un fongicid utilizat per la conservacion dels grans, ms aquesta pista es lèu abandonada. Volent pas estigmatizar son amic Roch, lo cònsol màger impausa la tencadura de las tres forneriás e ordona qu'i far de prelèvements de farina
Conclusion provisòria
Pasmens, per de cercaires del laboratòri de toxicologia de l'INRA, Isabelle Oswald e Olivier Puel, qu'estúdian las micotoxinas, los « simptòmas dels abitants del Pont Sant Esperit, allucinacions e signes de vasoconstrictcon, fan pensar a une crisi d'ergotisme ».
Allucinacion
Las allucinacions pòdon tocar l'ensemble dels senses, coma la vista, l'ausida, l'odorat, le gost e superficialament lo tocat. La modificacion d'una d'aquestas percepcions se fa nomenat illusion. L'illusion es una informacion marrida recebuda d'un objècte exterior existent. A la seguida d'una allucinacion lo pacient considèra que sa percepcion èra reala, e dobta del fach que sa percepcion èra pas qu'una illusion.
Classificacion
drecha|vinheta|210x210px|Las allucinations de [[Don Quichòte.]] Las allucinacions pòdon se manifestar jos de nombrosas formas:
Ausida
drecha|vinheta|210x210px|Litografia de 1857, per Armand Gautier Dempuèi mai d'un sègle, las allucinacions son tractadas a l’espital de la Salpêtrière. Las allucinacions auditivas son la percepcion de sons o de voces inexistents mas clarament ausidas. Lo gra pòt variar d'una persona a l'autra, anant d'un bruch dels mai elementaris a una conversacion, o ausir de musica. Aquestas pòdon arribar pendent una epilepsia del lòbe temporal lateral, una malformacion arteriovenosa , un accident vascular cerebral, une lesion, un abcès, una tumor , pendent d'input sensorial, o dins un damatge neurologic de l'esquizofeniá, subretot quand son acostica e/o verbala, se caracterisant ear una granda varietat de contenguts, la votz essent familièra o desconeguda, donant d'instruccions o lançant d'injúrias, anant fins a l'illusion d'una conversacion. Aquesta darrièra se passa puslèu pel malaut lucid que pendent d'una alteracion de la consciéncia, d'aspècte clar dins sa fasa aguda mas s'estompa lèu. Sembla, pendent sonausida, que s'ausiga sens ensejar d'escochar e qu'es pas en mesura de contrar la votz, çò que mèna gaireben totes los subjèctes a d'escasenças de granda gravetat, entre autras a se tustar la tèsta contra la paret per ensejar de l'ignorar. Pasmens, d'individus patisson de pas cap de treble mental particular pòdon tanben entendre de voces, donc es important de cercar une etiologia fisica, per exemple una presa importanta de cafeïna pòt tanben causar d'allucinacions sonoras. Un estudo menada per l'Universitat de La Trobe revèla que cinc tassas de cafè, o mai, pòdon causar aqueste fenomèn.
Causas
L'allucinacion pòt aver de causas multiplas:
Salerans
Istòria
Lors du second tour de l'élection présidentielle française de 2002, Salerans fut la dixième commune de France, à avoir voté le plus pour Jean-Marie Le Pen. Son score dans la commune fut de 57,14 %.
Monchy-au-Bois
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Putot-en-Bessin
Geografia
Putot-En-Bessin a situat dins lo país del Bessin, sus la rota nacionala 13 e l'ais ferroviaire París-Cherbourg, a 13 quilomètres de Bayeux e tant de Can.
Andelot-Morval
Nom desconegut en arpitan (Andelot-Morval en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Geografia
S'estend en linha al pè del revers oriental d'una montanha #que fa partida de la primièra e mai bassa cadena del Mont-#Jurar.
Tricot (Oise)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Azay-sur-Cher
Geografia
Es un vilatge a la cœur de la Touraine, en la region centri, prèp de Chenonceaux e de Amboise. A situat sul Doncas que, en amont de la vila de Tors (16 km, aperaquí 20min en veitura).
C'est un village au cœur de la Touraine, dans la région centre, proche de Chenonceaux et d'Amboise. Il est situé sur le Cher, en amont de la ville de Tours (16 km, environ 20min en voiture).
Ryo Terakado
Carrièra
Que ho membre de Les Arts Florissants, La Chapelle Royale, Collegium Vocale Gent e La Petite Bande.
Muncq-Nieurlet
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Leandro Fernández de Moratín
La minjadiu (La Mojigata]]
Dos hrairs e's s'arcastan sus lo biais d'educar las dròllas : un que respècta la soa lbertat e qu'a ua hilha sincèra, l'aute qu'a adoptat ua tanhenta qui deu crubar un eritatge immense mes, constrenta desempeuish la soa mei pregona enfància per ua autoritat exagerada, que's he créder devòta e disposada a acceptar lo convent (en tot deishar lo son eretatge au son pair adoptiu). E realitat que ha de devòta e que fin finala e decideish esposar un arren que valha.
Lo quiò de la dròlla (El sí de la niña)
Un vielh que's dispòsa a esposar un dròlla qui he de l'aceptar entà aubedir com ac hosse tostemps, a la soa mair. En realitat, per escansença, que s'es jà promesa au nebòt d'aqueste qui ei tanben aubeissent. Quand ac apren, l'oncle fin finala decideish de'us maridat amassas.
Villers-sur-le-Roule
Villers-sur-le-Roule en normand (Villers-sur-le-Roule en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de Normandia.
Tibla
vinheta|Tibla e tiblon. vinheta|Tibla trapezoïdala vinheta|Gamata amb de mortièr e una tibla. Una tibla, paleta, palustra o  esparvèr (gasc.) es un aplech usat en lo bastiment format d'una lama metallica de forma triangulara tenguda per un margue de fusta que s'utiliza per aplicar e manejar lo mortièr e l'argamassa. S'es pichona se sòl nomenar tiblon.
Metempsicòsi
Teorias
L'Islam druze e lo yezidisme intègran tanben la metempsicòsi.
Velennes (Oise)
Velennes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Termosfèra
Descripcion
Amb la mesosfèra e la partida bassa de l'exosfèra, constituís l'ionosfèra. Es à dire una region atmosferica fortament ionzada.
Saint-Remimont (Vòges)
Geografia
Le village est situé à flanc de coteau dans la vallée du Petit Vair.
Valtònyc
thumb|José Miguel Arenas Beltrán, deu son nom d'artista Valtònyc (Sa Pobla, 18 de deceme de 1993) qu'ei un cantaire espanhòl de rap. En heurèr de 2017 qu'ei condamnat per la justícia a 3 an e miei de preson per ofensa al Rei.
Buson
Toponimia
Segon Negre, Buson que vien deu nom germanic d'òmi Budo; segon R. Aymard, nom galloroman Busius.
Ipersonic
L'estudi dels escorriments ipersonics demanda de bufariás plan especialas, que l'utilizacion de còdes de calcul que demanda la presa en compte de la dissociacion moleculara.
Robèrt Boulin
La familha (sa molher, son hilh, sa hilha e lo son espós), jornalistas (com Benoît Collombat), lo realizator Pierre Aknine (que desvolopè la soa tèsi sota forma de ficcion inspirada peu cas dens lo son film Crime d'État), e mantun media que sospèctan un assassinat politic comanditat e realizat per membres deu Service d'Action Civique (o SAC) autorn de l’òmi politic provençau Carles Pasqua, de Jacques Foccart (responsable deus ahars' africans de la Republica Francesa) d' Achille Peretti, tanhent de la molhèr deu (joen alavètz) futur president francès Nicolas Sarkozy.
Jean Orry
Orry que miè ua politica de entralizacion suu modèl francès. Que ho, amassa dab la Comtessa deus Orsins (la soa protectritz), la personalitat politica de mei influéncia deu començament deu regnat de Felip V.
E cadore en desgràcia amassa dab la medisha Comtessa en 1715 abans qu'ajore acabat de completar lo son projècte politic quan lo Rei e's tornosse maridar dab Isabèla de Farnese.
Burc
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, que's ved pas perqué burgus auré miat a Burg dens aqueth cas e borg dens tots los autes en gascon. Las indicacions de Palay qu'an ua valor toponimica quasiment nulla. Que vau mei gardar era conclusion de Boisgontier « Era explicacion per eth latin burgus, « borg, lòc fortificat » que deu estar escartada. Burg ei pas Borg e ac a jamei estat ». Eth nom qu'ei escur.
Mite d'Èr
Lo mite
Es Socrates que presenta aquel mite, que participa a la cresença dins la reminiscéncia, la transmigracion de las armas. Assistèm pels uèlhs d'Èr a una vision de la postvida, que las armas coneissarán sofrenças o recompensas. Las unas son tanben cabussadas dins los piègers torments per aver pas respectat las règlas de la saviesa alara que las autras son benastrucas per las recompensar de lors comportaments respectuoses.
Las armas convocadas debans los jutges de l'al delà son pas solament aquelas dels umans ; mas tanben de qualques animals. Aquelas darrièras apartenon pas a una categoria diferenta d'arma e son revesit al meteis temps que las autras quand devon se reencarnar.
Resumit
Aprèp qualques jorns de viatge, las armas se tròban fàcia a la divessa Necessitat. Aquela ten un fus que vira e que, virant, mòu lo cèl. Las tres filhas de la necessitat, Lakhesis, Clotho e Atropos, se ne servissiá per fabricar de « modèls de vida » (617d). Cada arma deuriá causir un modèl de vida, que correspond a la vida que menará un còp que seriá encarnada un novèl còp, dins un nòvèl còrs. L'òrdre de passatge de las diferentas arma es revesit; cada arma, un còp son torn, causís un modèl de vida. Aquò fach, tanben causís un « demòni », biais de gèni o de gardian que l'ajudara a seguir çò que foguèt determinat per ela. Un pòrtaparaula de Lakhesis ditz a las armas abans le tiratge:
Lo pòrtaparaula escampa los sòrts. Cada arma n'acampa un sens saber de que torna. Un còp que l'acampèt, sap dins quin òrdre deu passar per far la seuna causida. I a fòrça mai modèls de vida que d'armas, de biais que caduna, quin que siá l'òrdre de passatge, aja la possibilitat de causir. Lo messatgièr de Lakhesis apond:
Bouges-le-Château
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Salai
Polemica
vinheta|Salai modèl del Sant Joan-Baptista de Leonardo Una descobèrta de 2008 sembla confirmar que lo modèl de la Joconda es Lisa Gherardini. Dins una edicion de l'òbra de Ciceron, trobada a Heidelberg, en Alemagne, e datant d'octobre de 1503, son proprietari Agustino Vespucci, amic de Leonardo da Vinci notèt una pagina de l'obratge, indicant que Da Vinci aviá tres pinturas en cors ongan, amb un retrach de Mona Lisa del Giocondo. vinheta|Nòta d'Agostino Vespucci escricha en 1503 en marge d'un libre de l'universitat de Heidelberg, identifivant lo modèl coma eseant Lisa Gherardini. De cercaires italians afirmèron que lo jovent auriá servit de modèl a Leonardo da Vinci per La Gioconda. L'anóncia se faguèt en genièr de 2011 per Silvano Vincenti, president del « Comitat nacional per la valorizacion dels bens istorics  », un organisme privat d'investigacion sus l'istòria de l'art. Una tèsi que daissa encara d'esceptics los expèrts del Lovre. Vincenti faguèt estat de fòrtas similitudas entre los trachs de las caras dels protagonistas del Sant Joan Baptista e L'Àngel incarnat amb lo nas e la boca de Mona Lisa. Per aqueste cercaire, lo pintre auriá daissat d'indicis penhent dins los uèis de La Gioconda una minuscula L per Leonardo ea un S per Salai. Al contrari, lo Lovre estima que son de fendilhas degudas a vielhiment de la pintura.
Nestòri
Nestòri, ò Nestorius, (vèrs 381, Cesarèa - 451, Egipte) foguèt patriarca de Constantinòble dau 10 d'abriu de 428 au 11 de julhet de 431. Succediguèt a Sisinios I (427-428) e foguèt remplaçat per Maximian (431-434). Es subretot famós per sa doctrina crestiana, lo nestorianisme, que foguèt condamnada per lo concili d'Efèsa en 431.
Bun
Bun (en francés tanplan com en occitan) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra, en Lavedan, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Harponville
Istòria
Fins a, es malaisida de conéisser/conéisser justament l'istòria del pòble. Qualques noms d'escura noblesa apareisson a l'escasença de la crompa de tèrras sus la distincion (de Houblières, de Rigauville).
A, se verifica enterrements de protestants en lo sieu jardin. Amb lo Édit de tolerància, de nombrós protestants harponvillois #que s'èran maridats a, lo oficialitza sus l'estat-civil francés.
Depuis le très haut Moyen Âge, le village d’Harponville devait être dans l’aire d’influence de l’abbaye de Saint-Riquier. À quelques centaines de mètres, se trouvait le village d’Hierville (aujourd’hui disparu) qui lui dépendait très tôt de l’abbaye de Corbie. Le « Grès bénotte » (borne de limite) semble avoir été la délimitation entre les deux zones.
Jusqu’au, il est difficile de connaître précisément l’histoire du village. Quelques noms d’obscure noblesse apparaissent à l’occasion de l’achat de terres sur la seigneurie (de Houblières, de Rigauville).
C’est à cette époque que la famille de Raincheval achète la seigneurie en 1683. C’est aussi à partir de cette date que Harponville va être marqué par l’influence de la religion protestante ; la belle-mère de Marc François de Raincheval était protestante.
Guèrra Granda
La Guèrra Granda se debanèt de 1409 a 1411 entre l'Òrdre Teutònic e una aliança formada per Polonha e Lituània. S'acabèt per lo mantenement dau statu quo ante bellum. Pasmens, la desfacha teutònica de Grunwald lo 15 de julhèt de 1410 entraïnèt de pèrdas fòrça importantas per l'Òrdre que sa poissança va s'afondrar rapidament a partir deis annadas 1420.
Saint-Vallier (Vòges)
Istòria
Le nom du village, Saint Valley, est attesté dès 1421. On rencontre ensuite Saint Valey en 1433, Sainct Valley en 1481, Sainct Valer en 1505, Saint Vallier en 1594, Sainct Vallié en 1664, Saint Vallière en 1711, Saint Vallier en 1722. De Saint Valère, martyr au.
De 1790 à l’an IX, Saint-Vallier faisait déjà partie du canton de Dompaire, alors inclus dans le district de Mirecourt.
Nombre de Mach
thumb|220px|F/A-18 Hornet en vòl [[transsonic. La nivol es degut a la singularitat de Prandtl-Glauert]] Lo nombre de Mach es un nombre sens dimension, notat Ma, qu'exprimís lo rapòrt de la velocitat locala d'un fluid a la velocitat del son dins lo quite fluid. La velocitat del son dins un gas variant amb sa natura e sa temperatura, lo nombre de Mach correspond pas a una velocitat fixe, depend de las condicions localas. Es nomenat en l'onor del fisician e filosòf autriac Ernst Mach.
Defincion del nombre de Mach
p essent la pression e \rho la massa volumica
La Harmoye
Istòria
La paroisse se trouve dans le territoire historique breton Fañch
Fordisme
Istoric
Lo ròtle de la Primièra Guèrra Mondiala sembla a premièra vista centrala dins la genèsi del modèl fordista. Fa començar lo sègle XX (fragilizacion dels imperialismes europèus, pujada en fòrça de la superpoténcia dels Estats Units d'America e Revolucion Russa) e introdutz un cambi economic (alternativa planificatritz comunista), politica (brutalizacions de las societats europèas) e tecnologica (produccion, consomacion e educacion de massa). La mobilizacion totala de las societats dins la guèrra marca durablament lo sègle.
Ford aumentèt pas sos emplegats (lo celèbre Five dollars a day) per umanisme mas a causa d'un taus de demission fòrça important, los salariats essent anequelits pel trabalh postat. Es per lutar contra la fugida dels obrièrs que Ford foguèt constrench e forçat d'aumentar los salaris. Mas coma o explica d'esperel dins sas memòrias, aquela decision se revelèt fòrça lucrativa. Los salariats avián de salaris mai nauts e en cambi d'una disciplina e d'un ligam al pòste que melhorèron encara la productivitat dels obrièrs e aquò fòrça al delà dels ganhs en tèrmes de salaris autrejats.
Borriac
Borriac (Bourréac en francés) qu'ei ua comuna gascona de Bigòrra situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Estratosfèra
L'estratosfèra es la segonda jaça de l'atmosfèra terrèstra, se situant al dessús de la troposfèra e jos la mesosfèra. Las temperaturas atengudas dins l'atmosfèra son fòrça variablas d'una jaça a l'autre. Logicament, las jaças mai alunhadas de la Tèrra possedisson de temperaturas mai bassas qu'aquelas que son pròchas, mas d'autres factors fan aumentar considerablament la temperatura d'unas jaças, coma l'estratosfèra.
Maquina pneumatica
Istòria
Leis astronòms chinés coneissián ja aqueleis estelas que foguèron devesidas entre doas constellacions diferentas de l'astronòmia chinesa. ε Antliae, η Antliae e θ Antliae faguèron partida de la constellacion dau Temple celèste que se situava magerament sus la constellacion actuala de Bossòla. Lo rèsta faguèt partida de la constellacion dicha Dong'ou que representava una region dau sud de China.
Sant Veran
Sant Veran    , Sant Vran  , o Sent Veran (Sant-Veran en grafia mistralenca ; Saint-Véran en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat, situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo Sais
Lo Sais (Le Saix en francés) es una comuna dau Daufinat occitan situada dins lo departament daus Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Hautvillers-Ouville
Geografia
Village picard du Ponthieu, situé au nord d'Abbeville sur l'ancienne route nationale 1 (actuelle RD 1001), aisément accessible par les autoroutes A16 et A28.
Besierenc (sosdialècte)
Ligams intèrnes
escrivans besierencs
Alen Simonyan
Alen Roberti Simonyan (en armèni, Ալեն Ռոբերտի Սիմոնյան, pr. Alèn Ròbèrti Simònhan; nascut lo 5 de genièr de 1980) es un òme politic armèni. President de l'assemblada nacionala, ven president de la republica per internin lo 1èr de febrièr de 2022 en seguida a la demission del president Sarkissian.
Beladòna
Aquesta planta pòt se revelar fòrça toxica, sas baias negras contenon d'atropina, substéncia activa sul sistèma nerviós a causa de sas proprietats anticolinergicas. Los oftalmològs l'utilizan per dilatar la pupilha pendent los examens.
Istòria
Al sègle XIII, santa Hildegard indica: "Es dangierós per l'òme de manjar o de beure de la bèla dòna, que tusta son esperit e d'un biais lo tua". Recomanda de l'utilizar en enguent per sonhar lo mal de caissal, la beladòna essent nomenada dolo, de l'allemand toll.
Descripcion
L'espandiment de las granas es endozoocora.
Existís una varietat pro rara de beladòna de flors jaunas, nomenada ''Atropa belladonna var. lutea''
Istòria
vinheta|Atropa belladonna Segon Jules Michelet, a l'Edat Mejana, las mascas aurián estat las solas a seber utilizar la beladòna per via intèrna dins de lach, d'idromel, de vin o per via extèrne jos forma d'enguents. Al vejaire modèrne, una tala utilizacion demora confusa. Segon P. Delaveau, existís una ipotèsi que lo sabbat de mascas serián defac un deliri atropinic. Per anar al sabbat, la masca cavalava un margue enduch d'enguent. La reabsorcion al nivèl de la vulva, mai intensa e rapida, auriá provocat un deliri allucinatòri (levitacion, transpòrt endacòm, vision del diable).
Composicion e toxicitat
Aquesta intoxicacion se manifèsta per de trebles digestius immediats: nausèas, vomits, amb rebut rèste de baias roja nebrenca.
Proprietats terapeuticas
La planta (la fuèlha) deu èsser exclusivament reservada a la preparacion de formas galenicas en mitan farmaceutic: tinturas, extrachs, polveras dintrant dins diferentas preparacions (siròps, supositòris), gotas e granuls omeopatics.
Saleon
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Bernières-sur-Seine
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
La referéncia al riu "Seine" n'a #èsser aponduda l'an 1946.
Roergàs (sosdialècte)
Istòria de son estudi
Un dels autors occitans màgers qu'escriguèt en aquesta varietat foguèt Joan Bodon.
Pierre Gamarra
Biografia
Pèire Gamarra nasquèt a Tolosa en 1919. Foguèt ensenhaire e jornalista, romancièr, poëta e critic.