cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gola de Fossobia
La gola de Fossobia es un malhum carstic situat dins las comunas de Vanhans, de la Bastida de Virac e de Salavàs, en Bas Vivarés, istoricament en Lengadòc, dins lo departament d'Ardecha.
Y
Dins d’autras grafias de l’occitan, es utilizada pel son. Ex. lou pay (lo pair).
Alcoletge
Alcoletge es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Isbergues
Istòria
Las municipalitats de Molinghem, Berguette e Isbergues an #èsser amassadas en una sola municipalitat #qu'a preses lo nom de Isbergues lo 1 en genièr 1996.
Albesa
Toponimia
En 1834 se disiá Camporrells. Al recensament de 1842 se disiá Albesa y Camponells. Lo toponim es una maissanta transcripcion de Camponells: existís un masatge e una torre de Camporrels al miègjorn d'Albesa. Camporrels es tanben citada coma parròquia annèxa d'Albesa per Madoz, mas a pas de dintrada independenta.
Renaud Hantson
right|200px|thumb|Renaud Hantson Renaud Hantson, nascut lo 29 de març de 1963 a París (França), es un cantaire, bataire, autor, compositor e interprète francés.
Isques
Isques es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Selknam (lenga)
Lenga deu pòple Selknam apelat tot-parier Onas. Vivian en Argentina e Chile, sus la Tèrra deu Fuòc. Fai partida de las lengas chon.
Sent Laurenç de Medòc
Sent Laurenç de Medòc (Saint-Laurent-Médoc en francés) es una comuna medoquina de Guiana, lingüisticament gascona, administrada pr'au departament de Gironda de la region de Noèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Jumilhac lo Grand
Toponimia
La prononciacion es [zʉmi’ʎa] o~ [ðʉmi’ʎa] [lʉ’grɑ̃m]. Las fòrmas ancianas son Diocesis Gemiliacensis, en latin, en 580, Gemiliacus, en latin, au segle VII, Jumilhacum, en latin, au segle XIV.
Silesian
Comparason
Chèc
Le Bernard
Le Bernard es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group="N"/>
Morala
La morala es una disciplina umana que determina la drechura del comportament uman, segon unas nòrmas qu'exprimisson l'existéncia de devers e obligacions. A travèrs d'aqueles principis morals decidissèm las categorias de bon-mal, just-injust, adaptat-inadaptat a travèrs dels jutjaments morals. Etimologia: la paraula latina "mos, moriscas", abit
Comtat de Comenge
thumb|100px|Escut de Comenge ancian : deu camp d'argent cargat d'ua crotz patada de gules Lo comtat de Comenge foguèt una jurisdiccion feudala de Gasconha (Occitània) situat entre Tolosa e la Val d'Aran. La capitala ne foguèt Sent Gaudenç.
Rilly-sur-Loire
Rilly-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Saint-Martin-de-Belleville
Istòria
Un livre écrit par Georges Cumin:" Mémoires des Belleville" (ed : Facim) relate de manière très détaillée la création des stations des Ménuires et de Val Thorens.
23 de març
Sants ortodòxes del jorn
Vejatz tanben :
Hampont
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Merville (Nòrd)
Istòria
De 879 a 1940, la vila a conegut 6 destruccions totalas e 5 parcialas. Al cors de la Primièra Guèrra mondiala, Merville es totalament rasada : l'arquitectura néo-flamenca de la vila es caractéristique del periòde de reconstruction en los ans 1920.
Fin du, Mauront, duc de Douai, fonde un monastère en un lieu appelé Bruël, près de la Lys. Il cède la direction à Aimé de Sion dit Saint-Amé, évêque exilé, en 690.
Australopithecus robustus
Paranthropus robustus demorèc demest 2.0 e 1.2 milions d'ans. A. robustus auia ua cresta sagital plan longa e ua maissa, musculs e dents postcanines èren adaptats tà foncionar en er environament on viuia.
thumb|Australopithecus robustus demorèc en Sud-Africa hè mès de dus milions d'annades e auia uses maises poderoses
Descurbiment
Dempús deth descurbiment d'Australopithecus africanus Broom qu'auia estat en favor des teories de Dart sus aguest coma un ancessor d'Homo sapiens. Broom ère un doctor escocés que trabalhaua en Sud-Africa e que comencèc a escauar eth madeish en aguest pais tà cercar trobalhes, coma Dart auia hèt auans. En 1938, dab 70 ans, Broom escauèc en Kromdraai, Sud-Africa, es discurbèc diuersi troçi d'un cran e quauques dents que semblauen plan coma es trobalhes que ja s'auien hèt auans d'Australopithecus africanus mès eth cran auia quauques traches robustes.
Còrda
right|thumb|Còrda thumb|[[Mali]] Una còrda es un element format de fibras textilas torsadas o trenadas unicament en sens longitudinal, per fin de confeccionar de pèças resistentas e flexiblas d'espessor e longor desiradas.
La còrda es utilizada coma aisina per l'òme dempuèi lo començament de son existéncia amb un grand ventalh d'usatges. Lo cordièr es una persona que son mestièr es de far de còrdas.
Foug
Istòria
thumb|left|plaque De la carrièra de Sant-Germain a Foug Origina del nom : del latin Fagus - #que significa hêtre - Foug i aguèt nomenat aital a causa del bòsc #qu'environa lo pòble. Bòsc, gaireben exclusivament compausat de hêtres e de roures e #qu'es totjorn tanben dense de los nòstres jorns. Los cendres de bòsques de hêtre servissián a fabricar del sabon, activitat #qu'a perduré fins al e #que se'n tròba traces al luòc ditz “La Savonnière”.
Densitat de populacion
La densitat de populacion se pòt utilizar per mesurar tots los objectes tangibles quaus que sián. Es lo pus sovent aplicada a daus organismes vius. Se definís coma lo nombre d'objectes o d'organismes per unitat de superficia.
Compans
Compans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Grop sanguin
Classificacion ABO
Al contrari, los eritrocits del grop B an la substància B a sa superfícia e la sang d'aquel grop conten d'anticòrs contra la substància A present en los globuls roges de la sang del grop A.
Lo grop zèro se nomena aital perque los eritrocits d'aquel grop contenon pas cap de las doas substàncias mencionadas, ni la A ni la B. Per aquò lo serum d'aquela sang conten d'anticossos tant contra los globuls roges de la sang del grop A coma la del grop B.
Las personas del grop AB presentan pas anticòrs ni anti-A ni anti-B. Per aquel motiu pòdon recebre transfusions de quin que siá dels quatre grops.
Cazacstan
De la Preïstòria a la dominacion russa
Leis originas ancianas dau poblament uman dau Cazacstan actuau son mau conegudas. Au millenari V av. JC, èra poblat per de pòbles nomadas que prefiguravan lei futurs nomadas de l'estèpa. En particular, la cultura de Botaï (millenari IV av. JC), installada dins lo nòrd dau territòri, foguèron probablament leis iniciators de la domesticacion dau cavau per l'òme. Dins lo corrent dei sègles seguents, Cazacstan passèt sota lo contraròtle d'una succession d'empèris nomadas coma lei scitas (sègles VIII-III av. JC) ò leis uns (sègles I-VI ap. JC).
La conquista russa
Au començament dau sègle XVIII, lei Cazacs foguèron atacats per lei Jungars e certanei caps demandèron una ajuda militara ai Rus. En 1731, la Pichona Òrda passèt sota protectorat rus en 1731. La Mejana e una partida de la Granda Òrda l'imitèron au començament dau decenni seguent. Pasmens, aquela proteccion venguèt rapidament una tutèla pesanta.
Lo Cazacstan Sovietic
thumb|Asia Centrala Sovietica en 1936.
Momoko Kōchi
Momoko Kōchi (Taitō, Tòquio, el 7 de març de 1932 - Shibuya, Tòquio, el 5 de novembre de 1998) foguèt una actritz japonesa.
Batalha d'Almansa
La Batalha d'Almansa (25 d'abriu 1707) es un fach militar de la Guèrra de Succession d'Espanha que se tenguèt en Almansa, dins l'actuala província d'Albacete, Espanha. Las tropas de Felip V d'Espanha, mandadas per lo duc de Berwick, i bateren las de l'archiduc Charles d'Àustria, mandadas per Galway e lo marqués de las Mines. La consequéncia de 'quela batalha fuguet l'occupacion dau Reiaume de Valéncia per las tropas borbonesas, la perda de sos fòrs e la imposicion dels Decrets de Nova Planta.
Sent Julian Vaisherèla
Etimologia
Sent Julian Beishavela ès compausat del nom de Sent Julian, al qual se pòt ajostar "de Rinhac". Rinhac tota cort poiriá èsser restituït com nom gascon d'aquela comuna. Segon lo sit https://toponimiaoc.webs.com/33gironda.htm lo nom gascon de la comuna es Sent Julian Vaisherèla.
Laurenç Pèire Berenger
Extrach
Coma me siáu trompat quand cresiáu que l'abséncia Gaririá mon amor e calmariá mei maus ! Ai bèu fugir lei luòcs que charma ma preséncia, Escondut dins lei boés, l'i tròbi lo silenci Mai non pas lo repaus. L'amor que totjorn m'acompanha De pensament en pensament. Me coech'ambé son foit sus aquesta montanha, E se trufa de ieu quand plori mon torment.
Marco Polo
thumb|200px|Retrach de Marco Polo fach au sègle XVI
Originas e formacion
thumb|right|Miniatura dau [[Lo Libre dei Meravilhas presentant Niccolò e Maffeo Polo en preséncia de Kubilai.]]
Estructura e contengut
Lo manuscrit originau dau Lo Libre dei Meravilhas es perdut. Foguèt escrich en francés per Rustichello da Pisa en 1298. De traduccions ne'n foguèron rapidament realizadas, tre leis ans 1300, dins plusors lengas (picard, toscan, latin...). Aquò li permetèt d'obtenir un succès rapid e duradís en Euròpa e l'obratge es totjorn editat a l'ora d'ara.
Trens de banlèga de Tolosa
Linha 1 dels TER d'Occitània
La linha 1 dels TER s'estend de Matabiau a Sant Somplesi. La linha a 6 estacions e una longor de 26 km.
Australopithecus garhi
Descripcion
D'autes fossils an sigut descurberts prèp des troçi de cran de BOU-VP-12/130 coma despulhes post-craneanes, un troç d'un dusau cran e dues maisheres, ua des quals ei relativaments sancera. Es scientifics pensen qu'era morfologia dera maishera confirme qu'ei ua navèra espècia mès qu'es pòt pas esclúder que quauques despulhes sejan d'ua auta espècia.
Interpretacion
Es scientifics que traparen Australopithecus garhi confirmèren qu'ei un representant deth linhatge uman (1). Coma diguec C. Grovers, que demorèc pauc de temps abans dera aparicion des prumèrs representants deth genre Homo, qu¡apareishen 200.000 o 300.000 annades dempús, e es dents des quals son plan desparières (2).
Niòrt
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Roger Glover
right|200px|thumb|Roger Glover en 2013
Saint-Leu-d'Esserent
Istòria
En 1358, una revòlta esclata amb l'omicidi de nòu gentilshommes a St-Leu. Aquela revòlta portada per Guillaume Carle (conegut tanben jol nom de Jacques Bonhomme) s'estendrà en una granda part de l'actuala Ile-de-França, en Champagne, en la Amiénois e en una part de la Normandie e i aurà conegut jol nom de « Grand Jacquerie ».
En 1358, une révolte éclate avec le meurtre de neuf gentilshommes à St-Leu. Cette révolte menée par Guillaume Carle (connu aussi sous le nom de Jacques Bonhomme) s'étendra dans une grande partie de l’actuelle Ile-de-France, en Champagne, dans l’Amiénois et dans une partie de la Normandie et sera connue sous le nom de « Grande Jacquerie ».
Au, Saint-Leu était la plus importante bourgade de la châtellenie de Creil.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, les carrières de pierre souterraines environnantes furent occupées par les Allemands pour l'assemblage et le stockage de missiles V1. En conséquence, lors de l'opération Crossbow, l'aviation Alliée bombarda massivement le bourg et ses environs, détruisant Saint Leu à 85 %.
Artesa de Lleida
Artesa de Lleida es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma del Principat de Catalonha.
Soraja Vučelić
Soraja Vučelić (Knin, Iogoslavia, ara Croàcia, 11 de novembre de 1986), tanben coneguda coma Sara, es una modèla sèrba d’origina montenegrina. Venguèt internacionalament famosa a la debuta de novembre de 2014 quand la premsa declarèt qu'èra venguda l'amiga del fotbolaire Neymar.
Estève Garcin
thumb| Estève Garcin (Draguinhan, 16 d'abril de 1784 - 23 de novembre de 1859) foguèt un escrivan provençau dau sègle XIX e anterior au Felibritge. Naissèt dins Var, foguèt regent e pregondament monarquista nostagic dei Borbons.
Sèrbocroat
Lo lexic: diferéncias dialectalas e influéncias divèrsas
I a de diferéncias lexicalas dins lo domeni sèrbocroat, e al sen d'aqueste dins lo domeni štokavski, coma i n'a dins totas las lengas e subretot las qu'an pas conegut un procèssus d'estandardizacion multisecular (pensem a l'occitan "Nadal"/"Nadau" vs. "Calendas"/"Chalendas", per citar pas qu'un exemple). Pasmens, la difusion de la lenga (nòrma) sèrbocroata per l'escòla e los mèdias, ni per l'emplec de variantas diferentas dins cada republica, a difusat un neo-štokavski aplanador de fòrças diferéncias, almens iperdialectalas. De diferéncias màgers subsistisson, que los locutors i tenon fòrt e mòrt coma caracteristica de lor "varianta", e dempuèi 1991-92 de lor "lenga". Per exemple, "setmana" se ditztjedan en croat e sedmica (седмица) en sèrbe, e en bosnian, "pan" se ditz kruh en croat e hleb (хлеб) en sèrbe e en bosnian, hljeb, qu'es lo meteis mot mas jos la sieuna forma jekavski. Los noms dels meses, en sèrbe e en bosnian, son los noms internacionals (januar (јануар), februar (фебруар), mart (март)...) e en croat son de noms eslaus autentics (siječanj, veljača, ožujak...).
Banèra deth País Valencian
Blasonament
"Era Banèra dera Comunitat Valenciana ei era tradicionau Senyera compausada per quate barres ròies sus hons auriòu, coronades sus franja blu apròp eth pal."'' Article 4.1 deth Estatut d'Autonomia deth País Valencian. Non i a fixades ues proporcions oficiaus, mès s'utilizen de facto dues formes, de 2:1 e de 3:2. Se considère qu'era prumèra forma ei era tradicionau, s'utilize sustot es bastisses de grana simbolisme istoric e es còtes nautes e, donques, eth sòn usatge ei de mès solemnitat. Era dusau forma, per contra, ei d'usatge generau e comun, probablaments per mimetisme damb era forma 3:2 des banères d'Espanha e dera Union Europèa es quaus, amassa damb era senyera, s'utilizen as façades des bastisses governamentaus deth País Valencian.
Sèrbocroat
Lengas e dialèctes: un exemple
Notam que lo tèxte dialectal nos porgís un emplec pronominal del numeral jedan, "un", al sens de "qualqu'un". Pasmens es benlèu una simpla question d'estille o de nivèl de lenga.
НЕ МОЖЕ ДА НАУЧИ
Fontaine Bartholdi
thumb|250px|La Fontaine Bartholdi La Fontaine Bartholdi es una font de la vila de Lion. Situada a la place des Terreaux, dins lo centre de la vila (1èr arrondiment), deu son nom al fach que foguèt realizada per l'escultor francés Frédéric Auguste Bartholdi.
Écorpain
Écorpain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Nòtas
<references group=N/>
Los Bravos
right|200px|thumb|Los Bravos en 1966
Black is Black es estat escrich per Michelle Grainger, Tony Hayes e Steve Wadey.
Pommeret
Geografia
En 1999, la siá populacion èra de 1712 abitants mas es una municipalitat en plen accroissement.
Istòria
Lo 23 de març de 1793, Pommeret es la primièra municipalitat de las Còstas-de detlo-Nòrd a se levar contra la Convencion #que ven de votar la "levada 300 000 òmes". Los joves del bourg arrancan los registres dels comissaris venguts los impausar lo tirage a l'astre dels "volontaris".
Le 23 mars 1793, Pommeret est la première commune des Côtes-du-Nord à se soulever contre la Convention qui vient de voter la "levée des 300 000 hommes". Les jeunes du bourg arrachent les registres des commissaires venus leur imposer le tirage au sort des "volontaires".
Messina
Lo gentilici es messinenc -a.
Millam
Istòria
Sainte Mildrède est arrivée à Millam d'Angleterre traversant la Manche puis les marais où se trouvait Millam. Une chapelle lui est consacrée. Elle est réputée guérir les gens de la fièvre des marais. Cette chapelle est aujourd'hui privée et n'est que très difficilement visitable. Autrefois chaque année, une neuvaine lui était consacrée. Aujourd'hui, avec le manque de vocation dans l'Église catholique romaine, deux messes sont célébrées la semaine avant le 14 juillet.
La Boissiera d'Ans
La Boissiera d'Ans (en francés: La Boissière-d'Ans) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Ardoitz
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Cresus
Cresus, (- 596 / - 546), en grèc ancian, nascut vèrs 596 AbC., filh d'Aiates II, es un rei de Lidia, avent regnat entre 561 e 547 o 546 AbC. Darrièr rei de Lidia, de la linhada dels Mermnades, es celèbre per sas riquesas e parteja son règne entre los plasers, la guèrra e las arts. Conqueriguèt la Panfilia, la Misia e la Frigia fins a l'Alis.
Jérôme Marie Champion de Cicé
vinheta Jérôme Marie Champion de Cicé (Roazhon - siá Rennes -, lo 3 de setembre de 1735 - Ais de Provença, lo 9 d'aost de 1810) sieguèt un prelat francés d'origina bretona qu'ocpèt lei sièti occitans de z-Ais, Rodès e Bordèu.
Millonfosse
Istòria
Le nom Millonfosse, viendrait, selon la légende locale, du moine Millon.
Triana
Triana es tot simplament lo nom d'un barri de Sevilha.
Incourt (Pas de Calais)
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Projècte Comunas d'Occitània/Identificacion de las comunas/Char
12 comunas occitanas, totas las autras francesas (278 de 290)
Praça do Comércio
Après la Revolucion de 1910 los edificis foguèron pintats en ròse republican. Tornèron recentament a sa color originala, lo jaune. Lo costat sud, amb sas doas torres carradas, es tornat cap a Tage. Çò que foguèt totjorn la dintrada nòbla de Lisbona e, per la grasas de marbre del Cai de las Colomnas, venent del flum, desbarquèron la reialtat, caps d'Estat e diplomatas.
Al centre de la plaça, i a l'estatua equèstra de D. Josèp I, erigida en 1775 per Joaquim Machado de Castro, lo principal escultor portugués del sègle XVIII. Amb lo temps, l'estatua de bronze prenguèt una patina verda. Al costat nòrd de la plaça, i a l'Arc de Trionf de la Rua Augusta, es la dintrada del quartièr de Baixa.
La plaça serviguèt de parc d'estacionament fins al decenni de 1990, mas uèi aqueste vast espaci s'utiliza per d'eveniments culturals e d'espectacles.
Eveniments istorics
Lo 1 de febrièr de 1908, lo rei D. Carlos e son filh Loís Felip foguèron assassinats quand passavan en la plaça.
Lucciana
Geografia
Lo ruisseau de Mormorana, #que pren la siá font jos Pietra a la Altare (590 m) près de de lo caulet de Campo sus la rota D7, passa jol vilatge e a lo sieu émissaire en lo étang de Biguglia.
Sa façade maritime va du Nord du lotissement de la Marana jusqu'à l'embouchure du Golo au Sud. Le Golo marque les limites terrestres Sud de la commune. Il forme de nombreux méandres avant de se jeter à la mer.
Corti
Istòria
Pendent la segonda guèrra mondiala e l'aucupacion italiana, los primièrs membres de la mission secrèta Pearl Harbour (Toussaint e Pierre Griffi, Laurent Preziosi e Roger de Saule) son venguts coordinar lo 2ème ret de resisténcia après aver-i creat lo 1er en la region de Piana/Cargése. Èran arribats clandestinement pel sosmarin Casabianca en la baia de Topiti lo 14 de decembre de 1942.
Grésy-sur-Aix
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
San Possidonio
San Possidonio (San Pusidóni en emilian) es una comuna de la província italiana de Modena en Emília-Romanha. Sa populacion èra estimada a 3,663 abitants en 2012. Sa superfícia totala es 17,06 km². Lo 29 de mai 2012 i aguèt luòc lo tèrratrem d'Emília-Romanha qu'atenhèt una magnitud de 5,8.
Ratnasiri Wickremanayake
Ratnasiri Wickremanayake (n. 1933) òme politic es l'actual primièr ministre de Sri Lanka. Tanben foguèt primièr ministre entre 2000 e 2001.
Rossio
Al sègle XIX la plaça foguèt calada de negre e blanc, seguent un dessenh ondejant. Foguèt un dels primièrs dessenhs d'aqueste tipe a decorar las caladas de la vila. Al costat nòrd i a lo Teatre Nacional D. Maria II, que recebèt lo nom de la filha de D. Pedro.
Le Bény-Bocage
Geografia
À flanc d'une colline exposée au sud-ouest et contournée par la Souleuvre, Le Bény-Bocage est au cœur du Bocage virois. Son bourg est à 13 km au nord-est de Vire et à 23 km au sud-ouest de Villers-Bocage.
La route départementale 577 (ancienne route nationale 177) qui relie Vire à Caen, traverse l'est de la commune, mais ne passe pas par le bourg qui y est relié, du nord au sud, par les RD 109, 56 et 294. Le GR de pays du Tour du Bocage virois (GR 221/221B) contourne le bourg à l'ouest et au nord où il emprunte la crête qui surplombe la Souleuvre.
Saint-Maur
Saint-Maur pòt essèr:
Meschers-sur-Gironde
Meschers-sur-Gironde es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas.
Bellver de Cerdanya
Bellver de Cerdanya es un municipi de la comarca de la Cerdanya, de la província de Lhèida en Catalonha.
Massiel
María Félix de los Ángeles Santamaría Espinosa, mai coneissuda sota son nom d'artista Massiel, es una cantairèla e actritz espanhòla naissuda a Madrid de parents asturians lo 2 d'aost 1947.
Cristal
Un cristal es una forma solida, ont los constituents, atòms, moleculas o ions son empaquetats de manièra ordenada e amb de patrons de repeticion que s'estendon dins las tres dimensions espacialas. La cristallografia es l'estudi scientific dels cristals e de lor formacion. Los flocs de nèu, los diamants, e la sal comuna son d'exemples de cristals naturals. Las substàncias pòdon formar de cristals quand subisson un procès de solidificacion, siá per lo passage de liquid a solid, de gas a solid o per la precipitacion d'una solucion saturada. Lo procès de formacion d'una estructura cristallina se coneis amb lo nom de cristallizacion. Las estructuras cristallinas capitan en totas las classas de materials, amb totes los tipes de ligams quimics. Los cristals amb ligam covalent son fòrça comuns, per exemple, lo diamant, lo selze, e lo grafit. Lo compòrtament de la lutz dins los cristals es descrich per l'optica cristallina.
Arpon
Un arpon (var. arpion, ficheiron, fichoira, gahin, gahon, gancha, guincha ) es una arma constituïda d'una asta e d'una poncha munida de cròcs. Principalament destinada a la pesca, es de còps utilizat per la caça. Infligís de bleçaduras grèvas ai presas que son agravadas per lei cròcs qu'empedisson la sortida de la poncha.
Alfabet occitan
Noms de las letras
Los noms de las letras son: Los noms de las letras son femenins: una èfa, una ce, la te. Eventualament, tanben, pòdon èsser masculins: una èfa, una ce, lo te. En aquel cas, los noms femenins be nauta (B), ve bassa (V), ve dobla (W) e i grèga (Y) devenon al masculin be naut, be bas, ve doble e i grèc.
Pau Cesana
Òbras
thumb|220px|left|Vas ponheflors (vase pique-fleurs), 1876
Wasigny
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Vim (material)
vinheta|Fais de vim brut Lo vim (var. vime, vimi, vimo) es lo material màger de 	banastariá. Son de joves brot de salzes soples preses per una copa annadièra ivernala.
Sègle VIII
Istòria
20px 778 : en Occitània, creacion dau Comtat de Tolosa per Carlesmanhe. Son objectiu èra de melhorar la coordenacion de la defensa au nòrd dei Pirenèus. 780 : mòrt de l'emperaire bizantin Leon IV que foguèt remplaçat per Constantin VI. Lo sobeiran novèu èra plaçat sota la regéncia de sa maire Irèna, çò que maucontentèt una partida de l'elèit bizantin. 781-782 : intensificacion dei combats entre Bizantins e Arabes. Una importanta armada arribèt dins la region de Constantinòble mai poguèt pas atacar sei fortificacions. Se retirèt en cambi d'un tribut e d'una trèva (→ 785). 784 : dins l'Empèri Bizantin, Irèna acceptèt de reünir un concili per tornar estudiar la question de l'iconoclasme. 785-786 : represa de la guèrra entre Bizantins e Arabes. En 786, lei Bizantins enregistrèron un succès important en Cilícia. 785 : mòrt accidentala dau califa Al-Mahdi. Durant son rèine, desvolopèt l'economia, la cultura e lei sciéncias. Son fiu Al-Hadi li succediguèt mai foguèt obligat de pagar una prima excepcionala de 18 mes de sòlda ai soudats de la garnison de Bagdad (→ 786). 786 : mòrt dau califa Al-Hadi que foguèt remplaçat per son fraire Harun ar-Rachid. 787 : abolicion de l'iconoclasme. 788 : dins lo Califat Abbassida, revòutas dins la màger part dei províncias africanas. Lei pus grèvas aguèron luòc en Magrèb e en Egipte. La segonda foguèt reprimida mai lo cap de la premiera, Idris, capitèt de fondar la dinastia deis Idrissidas (→ 789) 789 : presa de plusors províncias de Magrèb e de la vila de Tlemcen per Idris I.
Nimesenc (sosdialècte)
Aqueles traches provençalizants an fach que l'airal siá considerat per la màger part dels lingüistas a partir de la fin del sègle XIX coma provençal. En realitat, la varietat de l'endrech sèrva encara clarament de caracteristicas lengadocianas, mai que mai en morfologia e dins lo lexic. Lo parlar de la vila de Nimes se destaca pro clarament dels parlars de son environa (-a finala i es realizada [o] per exemple).
Ten qualques particularismes per çò qu'es de la morfologia verbala, amb las formas siam e siatz de l'imperfach que s'opausan al lengadocian èrem e èretz e al tipe provençal eriam e eriatz, e subretot la preservacion de l'ancian preterit per la 1a e 2a ps. del plural -èm e ètz contra -èrem e -èretz del lengadocian o -eriam e -eriatz del provençal (ex: cantèm vs. cantèrem o canteriam).
Literatura latina
La fin de la dinastia e Senèca
Leis autors de la fin dau sègle I ap. JC assaièron de renovelar la literatura latina. Per aquò, certanei modifiquèron d'estiles ja coneguts. Per exemple, Lucan (39-65), que foguèt obligat de se suicidar en causa de sa participacion a la conjuracion de Pison, escriguèt una epopèia sus la guèrra civila entre Cesar e Pompèu presentada coma un drama personau opausant lei grandei figuras dau periòde. Quinte-Curci, autor major fòrça mau conegut en causa de la disparicion totala de 122 de seis òbras sus 123, redigiguèt una vida d'Alexandre lo Grand que presentèt una vida romançada dau rèi grèc amb una influéncia orientala. Petròni (14-66), escrivan satiric e parodic, foguèt a l'origina d'una innovacion importanta ambé la publicacion dau Satiricon qu'es considerat coma un dei premiers romans. Se fau tanben nòtar l'òbra scientifica e tecnica de Plini l'Ancian (23-79), autor de Naturalis historia (« L'Istòria Naturala »), compilacion de la màger part dei sabers romans dau periòde.
Leis apologistas e lei Paires de la Glèisa
Lei premiereis òbras dei crestians s'inscriguèron dins l'encastre dei persecucions e foguèron destinadas a defendre la coeréncia de la fe novèla. Aquò entraïnèt l'aparicion en Occident dau genre apologetic inaugurat per una tiera d'autors nascuts en Cartage. Lo premier d'entre elei foguèt Tertullian (vèrs 150/160-220) qu'escriguèt plusors obratges criticant la religion pagana ò defendent lo cristianisme coma l'Apologeticus (« L'Apologetica »). Foguèt seguit per Çiprian de Cartage (vèrs 200-258) e per Lactanci (vèrs 250/260-325). L'estile dau premier, evesque de Cartage de 249 fins a son execucion en 258, venguèt un modèl per leis autors crestians ulteriors fins a la Renaissença. Laissèt plusors tèxtes apologetics e lei premiereis estudis sus lo drech canonic. Lo segond foguèt tanben celebrat per son estile que li vauguèt lo subrenom de « Ciceron crestian ». Fòrça legit fins au sègle XVIII, es famós per sei sèt libres de l'ensems dich Diuinae institutiones (« Leis Institucions Divinas ») que son un assai destinat ais elèits romanas per demostrar l'incoeréncia dau paganisme e la soliditat de la teologia crestiana.
Ramon Rogièr de Fois
Primièrs ans
Dempuèi 1200 s'èra alucada una disputa amb lo potent comte de Tolosa, aprèp que lo senhor de Ròcafixada e Montsegur se siá declarat vassal del comte de Fois. D'aqueste biais la domincion dels dos comtes sus Sabardu demorava pas clara. Amb la tòca de recuperar aquesta senhoriá, Raimon s'aliguèt amb Ramon Rogièr Trencavel, vescomte de Carcassona contra Tolosa e en 1202 la brega se resolvèt en sa favor. Al meteis temps Raimon se trobèt en conflicte amb Bernat IV, comte de Comenge, per la possession del parçan de Senta Crotz de Volvèstre, querèla que se resolvèt en 1209 en favor de Raimon.
Tomás Luis de Victoria
thumb|200px|left|Extrèit de la ''Missa alma redemptoristhumb|200px|Tomás Luis de VictoriaTomás Luis de Victoria (Ávila, c. 1548 - Madrid, 1611) que ho un compositor espanhòu de la Reneishença.
Flipou
Geografia
La commune se compose de trois hameaux :
La commune a trois entreprises : une yaourterie ("Ferme des peupliers", "le goût de la tradition"), une cidrerie et un artisan électricien-plombier.
Istòria
Flipou Levava de la suzeraineté de las comtes de Breteuil, senhors de Pont-Sant-Pierre. De la a la Revolucion, Flipou èra jos la suzeraineté dels comtes de Gisors.
La Oreja de Van Gogh
Amaia Montero que n'ei estada la cantaira pendent onze ans, puish, en 2007, que's tirèc deu grop entà debutar ua carrièra sòlo, e qu'ei alavetz a n'aqueste moment qu'ei estada remplaçada per la Leire Martínez.
La Oreja de Van Gogh qu'ei un grop hèra popular en Espanha, en America Latina e quitament aus Estats Units, dambe un drin de resson tanben en França, au Reiaume Unit, au Japon e en Israèl.
Lengadòc-Rosselhon
Istòria
La region de Lengadòc e Rosselhon es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e partatja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territòriala après las eleccions del 16 de març de 1986.
Mœuvres
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Sent Ilari deu Bòsc
Toponimia
Sent Ilari, en latin Hilarius, èra mai que mai un avesque de Peitieus, Sant Alari de Peitieus, al sègle IV, un papa, al sègle V, o un avesque d'Arle, al sègle V,.
La Capèla Albarèlh
La Capèla Albarèlh o, probablament inventat, La Capèla d'Albarèlh (La Chapelle-Aubareil en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Wignicourt
es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
25 de julhet
Decèsses
Veire tanben :
Terrassa
Musèus
thumb|right|250px|Monastèri romanic ara cresta dera Mola (1107 m), eth punt mès naut deth Parc Naturau de Sant Llorenç del Munt i la Serra de l'Obac
Étevaux
Étevaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Stefan Zweig
right|thumb|Stefan Zweig, 1900 Stefan Zweig, (* Viena, Àustria, 28 de novembre de 1881 - † Petrópolis, Brasil, 22 de febriér de 1942) foguèt un escrivan austriac.
Grems
Rap
Fa partida del grop Hustla ambe Jouage (Gravité Zéro) e Dj Steady. En 1999, sortisson dos albums del grop, puèi un primièr solò en cò de Debrazza records, "Algèbre", puèi "Airmax" son segond solò. Nike França a creat una edicion de 15 parelhs de cauçaduras a son nom.
Saint-Germain-sous-Cailly
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Devisa (frasa)
Exemple : la devisa nacionala de França es libertat, egalitat, fraternitat.
Aketo
Aketo es un rapaire francés d'origina argeriana.
Kenya
Clima
Situat lòng de l'eqüator terrèstre, Kenya a la particularitat de presentar un clima similar ai país tropicaus africans de l'emisfèri sud. Son clima es donc magerament de tipe tropicau amb una division entre una sason cauda (maximom de temperatura en febrier-març) e una sason freja (minimom en julhet-aost). Pasmens, se fau nòtar la diferéncia febla (environ 4°C) entre lei temperaturas mejanas mesuradas dins lo corrent dei doas sasons.
Lo partiment germanobritanic de l’Africa Orientala
Lo Reiaume Unit deguèt acceptar de negociar amb Alemanha e un acòrd foguèt signat en 1886 sensa l’avejaire dau sultan de Zanzibar. Lo territòri dau sultanat foguèt limitat a una faissa de 16 quilomètres lòng de la costat e lei regions interioras foguèron devesidas entre una zòna d’influéncia alemanda au sud e britanica au nòrd. Puei, entre 1888 e 1889, lo sultanat deguèt laissar l’administracion dei regions maritimas sud e nòrd ais Alemands e Britanics. Enfin, en 1890, leis Alemands agantèron lo territòri d’Oganda.
Poder executiu
Lo poder executiu es dirigit per un president elegit per un mandat de cinc annadas au sufragi universau dirèct. Dèu obtenir 25% dei sufragis dins la mitat dei comtats dau país. Es cargat de nomar lo vice president e lei ministres entre lei deputats de l’Assemblada nacionala. Ocupa tanben lei foncions de ministre de la Defensa e de cap de la policiá. Enfin, noma lo procuror generau e lo president de la Cort Suprèma ambé l’acòrd de l’Assemblada.
Peitau-Charantas
Peitau e Charantas es una anciana region administrativa de l'oèst de França. Se repartissiá entre la zona de lenga d'oïl (per la màger part) e Occitània (per l'oèst dau departament de Charanta e una franja de Vinhana).
Istòria
La region es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e partatja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territòriala après las eleccions del 16 de març de 1986.
Lo 1èr de genièr de 2016 es fusionada dins la region Aquitània Lemosin Peitau e Charantas. Lo 27 de junh de 2016, lo conselh regional se causís lo nom de Nòva Aquitània.
Dante Alighieri
En italian es conegut coma lo Poèta Suprèm (il Sommo Poeta). Dante, Petrarca e Boccaccio son tanben apelats Las Tres Fonts o Las Tres Coronas. Li dison Dante lo Paire de la lenga italiana. La primièra biografia escrita d'el o foguèt per Boccaccio (1313-1375), qu'escriguèt Trattatello in laude di Dante.
sovenha vos a temps de ma dolor!
Saint-Omer-en-Chaussée
Istòria
Au Moyen Âge, il y avait sur le territoire de Saint-Omer des forges actives, attestées encore par le nom d'un hameau, le Hameau-des-Forges.
Aux 17 et 18, les chasse-marées, ancien nom des mareyeurs, transportaient le poisson, qui venait des ports de la Manche pour ravitailler Paris, en passant par Saint-Omer
Marcèu Rufo
thumb|200px|Marcèu Rufo, 2013. Marcèu Rufo (en francés Marcel Rufo, Tolon, lo 31 de decembre de 1944) es un pedopsiquiatre provençau, professor a Marselha e autor de mai d'un obratge (entre lei quaus Œdipe toi-même - "Edip siás tu" -, que mençona coma son libre favorit). Participèt tanben a un grand nombre d'emissions de television coma l'emission quotidiana Allô Rufo au cors dei qualas conselha de parents subre l'educacion de seis enfants ("France 5" a 10h05).
Vida
Per son paire Miquèu, es d'origina italiana dei Abruç. Es a Tolon (entre lei numèros 49 e 53 dau famós Cors La Faieta) que cresquèt, fiu unic amb sei gents, de mercadiers, mai pasmens enviroutat de fraires d'amistat (dins Fraires e sòrres, una malautiá d'amor que ditz ).
Papaver
Dins la mitologia grèga las rosèlas foguèron associadas amb Demetèr, divessa de la fertilitat e de l'agricultura.
La Briga
Istòria
A l'annexion del comtat de Niça per França, en 1793, la Briga venguèt capluòc de canton (lo canton èra de tres comunas, amb Tenda e Saorj - que d'aquel temps caupiá Fontan) del districte de Menton puèi de Fòrt d’Ercules (1794). En 1801 lo districte de Mónegue venguèt arrondiment, lo canton de la Briga perdèt Saorj, vengut canton independent.
Pelòta basca
Vestit del jogaire de pelòta: lo pelotari
Pendent los tornegs, lo pelotari es vestit de bragas blancas, de cauçaduras de dominanta blanca e d'un pòlo amb còl de las colors del club. Se deu portar de lunetas de proteccion dins las especialitats de pala, paleta, frontenis e xare, e un casco per las especialitats jogada en interior amb pelòta de cuèr - levat a la man nuda.
Lo xare
Lo xare es una mena de raqueta que lo sedaç es sople. Pasmesns s'es originari de Bascoat es en Sudamerica que se desvolopèt per tornar en Euròpa. Los Argentins modifiquèron lo biais de trenar e centrar melhor la pelòta e ganhar en precision. Lo xare tanben se nomena raqueta en argentina; se jòga pas qu'en trinquet.
Gròssa pala (plaça liura) e pala corta (paret a esquèrra cort)
Venent de las raquetas, triquets e batadors del jòc de palma, la gròssa pala es una mena de maçuga plana, de 600 a 800 g de fusta (fraisse o fau), amb que se pica la pelòta de la man drecha o esquèrra (puslèu que de revèrs). En plaça liura, sonque practicat al nòrd pirenenc, pausa doas equipas de dos jogaires, coma en paret a esquèrra ont se nomena pala corta, disciplina internacionala presenta al campionats del mond amator. En plaça liura, aquela disciplina es totjorn mens practicada.
Las règlas del jòc
vinheta|Estadi Chiquito de Cambo a París. vinheta|Complèxe cobèrt de pelòta basca a Pau.
Musas
Etimologia
S'es plan establit que lor nom (sing. [ˈmoːˌsa]) rebat un ancian *montia, l'etymologia d'aquesta darrièra forma demora incertana. Un ipotèsi fa derivar lo tèrme de la raíç indoeuropèa *men- / *mon- presenta dins e dins. Mnemosina derivant del grèc, aquò fariá de las Musas, las Filhas de la Memòria. Alara qu'un autre ipotèsi prepausa de ligar lo mot a la raíç *mont- del latin mons (« mont »), e far d'elas, primitivament, las ninfas dels monts Olimp o Elicon. Pasmens, la raíç grèga se trapa dins de mots coma  (« musica »),  (« musèu »).
Jordi Carbonell
Biografia
Durant son temps a l'escòla comencèt a descobrir la literatura catalana, l'ambient protestatari, e s'inicièt alara a l'escritura poetica. L'espelida de son catalanisme foguèt tanben deguda a l'influéncia e direccion intellectuala de son oncle, Ricard Carbonell, ancian membre del partit Accion Catalana.
L'engatjament politic catalanista
Jordi Carbonell s'impliquèt d'ora dins la politica. Militant antifranquista tre las annadas 1940, foguèt un dels impulsors e menaires de la plataforma d'oposicion antifranquista dicha Taula Redonda en 1966 e puèi venguèt tanben un dels protagonistas mai importants de l'Assemblada de Catalonha (en catalan: Assemblea de Catalunya) creada en 1971.
Musas
Mite antic
Al contrari d'una cresença espandida, i a pas de ligam dirècte entre las Musas de la mitologia grèga e la definicion de las arts dichas tradicionalas. Atal, lo filosòf Hegel, dins son Estetica, ne compta pas que cinc: arquitectura, escultura, pintura, musica e poesia.
Transcripcion genetica
La transcripcion genetica o transcripcion de l'ADN (o mai cort la transcripcion) es un procès biologic, primièra etapa de l'expression genetica. Pendent la transcripcion genetica, las sequéncias d'ADN son copiadas en ARN per un enzim nomenat ARN polimerasa. La transcripcion produsís l'ARN messatgièr o ARNm coma primièra etapa de la sintèsi de proteïnas. La transcripcion de l'ADN se poiriá tanben nomenar sintèsi de l'ARN messatgièr.
Ròcabilhiera
Istòria
La, continuament a la guèrra de succession de la reina Jeanne, Roquebillière, coma los autres comunas del marge esquèrre del Var, se met jos la sobeiranetat de la ostal de Savoie, es la dédition de Niça a la Savoie e la constitucion del comtat de Niça.
Transcripcion genetica
Terminason
A la fin de la sintèsi d'ARNm, aquela molecula s'es ja separada entièrament de l'ADN (que recupèra sa forma originala) e tanben de l'ARN polimerasa, en acabant la transcripcion. La terminason es una autra estapa diferenta de la transcripcion, perque just quand lo complèxe de transcripcion s'es acoblat li cal activament se desacoblar un còp que l'elongacion s'es complida. La terminason es senhalizada per l'informacion contenguda en luòcs de la sequéncia de l'ADN que s'es transcrivint, que causa l'ARN polimerasa se deten per el en transcriure qualques sequéncias especialas de l'ADN. Aquelas sequéncias son ricas en guanina e citosina, situadas a l'extrèm dels gèns, seguidas de sequéncias ricas en timina, en formant de sequéncias palindromicas, que quand se transcrivon l'ARN recentament sintetizat adòpta una estructura en espillon que desestabiliza lo complèxe ARN-ADN, en l'obligant a se separar de l'ARN polimerasa, que se renaturaliza del bolh de transcripcion.
Crotz de Pèira (tramvai de Tolosa)
Crotz de Pèira es una estacion de las linhas T1 e T2 del tramvai de Tolosa.
Sent Martin lu Vielh
Sent Martin lu Vielh (Saint-Martin-le-Vieux en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de la Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Fons Monetari Internacional
Pendent una crisi financièra, per evitar qu’un país siá en desrota (es a dire qu'aquel país pòt pas mai remborsar sos creditors, e quitament pas mai pagar sas despensas correntas), lo FMI li prèsta d’argent lo temps que la fisança dels agents economics tòrne. Lo FMI condiciona l'obtencion de prèstes amb l'obligacion de far cèrtas reformas economicas dins un biais general de melhorar la gestion de las finanças publicas e una creissença economica equilibrada de tèrme long.
Creacion
Lo ròtle del Sistèma Monetari Internacional es doncas de promòure l’ortodoxia monetària per mantenir un contèxte favorable al desvolopament del comèrci mondial, e mai en acordant de prèstes a de païses en dificultats dins lo contèxte de la construccion d’aprèp guèrra. Lo FMI es mai o mens complementari de las autras grandas institucions economicas creadas a la meteissa epòca : la BIRD (Banca Internacionala per la Reconstruccion e lo Desvolopament, agéncia de la Banca Mondiala) e lo GATT davancièr de la OMC signat gaire de temps apuèi.
Dempuèi las annadas 1980
Pendent las annadas 1980, lo FMI prenguèt un novèl ròtle fàcia a l'esclatament de la crisi del deute del Tèrç Mond e impausèt sas politicas economicas d’ajustaments estructurals e de luta contra la pauretat a fòrça païses d'Africa e de l'America Latina.
Critica de las condicions dichas d'ajustament estructural
Critican tanben l'impacte d'aqueles plans sus l'economia. De lor ponch de vista, l'accion suls salaris demenís tant que lo poder d'aquit nominal, la privatizacion de las entrepresas publicas redusís la capacitat de l'Estat d'intervenir. E mai l'aumentacion de las importacions sovent prejudiciariá las economias localas dels sistèmas de produccion tradicionals.
Remuneracion
Una pension de es tanben atribuida tres ans aprèp la fin de la presidéncia.
Saint-Paul (Oise)
Saint-Paul es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region dels Nauts de França.
Istòria
thumb|left|Saint-Paul, [[Carte de cassini de Beauvais]]
Canton de La Rèula
Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion, normalament en 1790.
Bois-de-Céné
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Tivièr
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Thyveyr e Tyverium, al sègle XIV, Tiverium, en latin en 1402, Tivier, en 1594, Tyviers, Tivière, en 1628, Thiviers, en 1663, Tiviers (mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII). Tivièr ven de Tiberium (fundum), del nom d'òme latin Tiberius,. La prononciacion es [ti'vje] a Lastiguet e a Solatges, [ti'bje] o [ti'vje] a Vabres. La grafia Tivier es pus simpla e fonologica que Tivièr.
Nòtas
<references group="N"/>
Monceau-Saint-Waast
Geografia
La municipalitat se tròba a 93 km de Lille (Prefectura del Nòrd), a 107 km de Brusselles (Belgica), a 126 km de Rems (Marna), a 44 km de Valencianas, a 43 km de Mos (B), a 62 km de Charleroi (B), a 26 km de Fourmies, a 18 km de Maubeuge, a 10 km de Avesnes-sus-Helpe (Jos-Prefectura).
Cap Verd
Istòria
Las illas, inicialament inabitadas e plaçadas entre Africa, America e Euròpa, èran d'un grand interès estrategic pels portugueses. Durant lo sègle XVI, Cap Verd foguèt l'escala de vaissèls que menavan d'esclaus en America (l'esclavatge foguèt abolit en 1876).
Conca de Dalt
Conca de Dalt es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Democracia ateniana
Pauperisacion rurala
esquèrra|vinheta|220x220px|Tetradracme d'Atenas, sègle V AbC, musèu de l'Agora antic d'Atenas. A partir del sègle VII AbC., gaireben totas las ciutats grègas son confrontadas a una crisi politica. Lo comerci se desvelopa, entre autre a l'aparicion de la moneda al sègle VI AbC., venent la Lidia de Cresus, en contacte amb las ciutats grègas abans la desfacha de -546 fàcia al Pèrse Cir. Aqueste desvelopament extraordinari del comèrci mediterranèu a doas consequéncias:
Reformas de Clistenes e pujada politica dels tetas
Mai, quand Temistocles convenquèt los Atenians de bastir una flota de combat per lor defensa contra los Perses, en 483 AbC., calguèt embarcar de milierats de ciutadans de la quatrena classa, los tetas: de comptar 174 rameires par nau, per una flota de dos cents triremas, aquestes ciutadans paures prenguèron un pes politica plan mai important qu'aquestes dels oplitas. Aqueste vam naval d'Atenas condicinèt tanben a la quita democracia.
Reformas de Periclès
Mas, Periclès se destria mai per sas accions militaras e diplomaticas e pels grands obradors que decidiguèt que per sa renovacion de las institucions politicas.
La ciutadanetat ateniana
esquèrra|vinheta|350x350px|πινάκιον, plaquetas de bronze d'identificacion dels ciutadans (nom, nom du paire, dèma) utilizats dins lo tiratge al sòrt de las juradas, musèu de l'Agora antica d'Atenas. Fins a -451, per èsser ciutadan atenian, caliá èsser un òme nascut de paire atenian, e aver passat l'efebia de 18 a 20 ans, es a dire èsser capable de defendre la ciutat. L'efebia es en efièch una formacion militara e civica que permet a la ciutat d'assegurar sa defensa sens aver d'armada permanenta; apara tanben la vila dels riscs de tirannia. En -451, Periclas modifica la lei qu'ara conferís la ciutadanetat al jove adult a la sola condicion de la dobla filiacion d'un paire d'estatut ciutadan e d'una maire, filha de ciutadan, aqueste segond critèri introdusent una restriccion notabla.
Las institucions politicas
Las institucions constitutivas de la démocracia ateniana son conegudax subretot amb la descobèrta, a la fin del sègle XIX d'una Constitucion dels Atenians attribuida a Aristòtel, e a sos discípols del Licèu, e redigida a l'entorn de -330. Pasmens se la democracia ateniana jamaia guèt de constitucion oficiala escricha, los ròtles de sas institucions demoran pasmens clarament coneguts e distinctes los uns dels autres. Lors evolucions fan donc l'objècte de subtilas luchas politicas.
Los magistrats
Los magistrats gerisson los afars corrents e vigilan a l'aplicacion de las leis. Devon exercir lor poder de biais collegial, pas cap magistratura essent legalament en estat de desvelopar un poder personal, çò qu'es censat protegir del retorn a la tirannia. Los magistrats e los ambassadors son contrarotlats a la fin de lor mandat. Es la reddicion de comptes que se nomena eutinai. Aquò permet als Atenians de contraròtlar de biais eficaç los magistrats e de limitar atal mas derivas.
L'Elièa
esquèrra|vinheta|280x280px|Cleroterion, maquina per tirar al sòrt las jurada metent lo pinaquion dels ciutodans dedins, musèu de l'Agora antica d'Atenas. Aqueste tribunal popular es compausat de 6 000 ciutadans, sempre de mai 30 ans d'edat e destriats en dietz classas de 500 ciutadans (1 000 demoran dins la sèrva) tirats al sòrt cada annada per venir eliastas. èran designats amb una plaqueta a lor nom. Per çò far, se plaçava los noms de totes los volontaris dins las casas e s'apondava de fabas (blancas e negras) dins un autre compartiment, puèi se tirava al sòrt un nom e une faba: se la faba èra blanca, lo ciutadan èra eliasta e se la faba èra negra, l'èra pas, e se tornava far atal fins a n'aver 500.
Corbins
Corbins es un municipi de la província catalana de Lhèida e de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha.
Grop dels 20
Montada en poténcia dels païses surgents, marginalizacion politica d'Euròpa
Doncas i a :