cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francés d'Assisi
Autenticitat dels escrichs
Dos tèxtes son autografes (LLéon, LD-BLéon). Per d'autres, avèm un testimòni atestant que Francés n'es l’autor (CSol). A còps, coma se passava a l'Edat Mejana, Francés dictava un tèxte a un secretari, mai o mens abil. De tèxtes començon per « Escrich coma… » (JP, TestS, BBe). Aqueles son qualificats d’opera dictata. De tèxtes (Adm) semblan èsser de nòtas presas pendent las entrevistas. La règla (1Reg, 2Reg) es un escrich avent evoluat de 1208 a 1223, ont Francés pren de segur una granda partida, pasmens un estudi precís mòstra qu'aquel tèxte es l'òbra de la comunautat franciscana reünida en capítol.
San Tirso de Abres
San Tirso de Abres es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Sopèrs
Sopèrs (Soupex en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Óscar Tabárez
Dirigiguèt l'equipa nacionala de fotbòl d'Uruguai durant la Copa del Mond de Fotbòl en 1990.
Sent Cibornet
Sent Cibornet (Saint-Sibournet en francés) es una anciana comuna perigòrda, situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi 1829, es dins la comuna de Sent Martin de Vilarial.
.viva
(nom de marca) es un nom de domeni generic depausat per la multinacionala saudiana STC Group. Es en servici dempuèi lo 28 d’agost de 2015.
RAID (polícia)
Fondada en 1985, l'unitat participa sus l'ensemble del territòri nacional a la luta contra totas las formas de criminalitat, de grand banditisme, de terrorisme e de presa d'ostatges.
Intervencions notòrias
Lo RAID es especialament connegut per :
Sainghin-en-Weppes
Geografia
Situada a la périphérie de Lille, pas luènh de Lens e Béthune e del conca minaire del Nòrd--Calava.
Çana
Çana, ancianament Açana (Sannes en francés), es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Astet
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Istòria
Astet venguèt parròquia en 1770. O èra pas encara a l'epòca de la mapa de Cassini publicada sus Géoportail.
Breuil-la-Réorte
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Gracias a la vida
Mai sovent, aquesta cançon foguèt considerada coma una de las mai importantas de la musica en lenga espanhòla e foguèt calificada «imne umanista»,​ obtenent la reconeissença permanenta de la critica e lo public coma una òbra prigondament umana e universala,​ al delà de sa popularitat transversala.
Difusion
«Gracias a la vida» es una de las cançons chilenas mai conegudas e interpretadas pel mond, e de contunh fa partit de las antologias de cançons latinoamericanas.
Paraulas
Gracias a la vida, que me ha dado tanto
perfecto distingo lo negro del blanco,
Me ha dado el sonido y el abecedario
Con él, las palabras que pienso y declaro
Me ha dado la marcha de mis pies cansados
e dins las multiduds, l’òme que ièu aimi
Me a dat l’ausida que dins tota son amplitud
Amb el, los mots que pensi e afirmi
Montblanc (Savés)
Montblanc (Monblanc en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Unitats de Proteccion de las Femnas
vinheta|Soldadas YPJ amb [[bandièra.]] Los Unitats de Proteccion de las Femnas (en curd Yekîneyên Parastina Jinê abreujat YPJ) son una milícia femenina combatent dins la Guèrra Civila Siriana fondat en 2013 coma una organizacion armada del Partit de l'Union Democratica. Amb los Unitats de Proteccion del Pòple (YPG) constituísson las fòrças armadas de la Federacion Democratica del Nòrd de Siria que ganhèt una victòria importanta al combat contra l'Estat Islamic durant lo sètge de Kobani en 2015. Es classificada coma terrorista per l'estat turc a causa de ligams presumits al PKK.
Les Perques
Les Perques es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Tina S
Tina S (París, lo 7 d'abriu de 1999 ; Tina Setkic, de son nom vertadèr) qu'ei ua guitarrista virtuòsa qui s'ei destacada dab la guitarra electrica a s'i escandent sus youtube (desempuish 2007) entà s'amassar ua garba d'expectadors de la màgers dab las soas interpretacion d'inpiracions de Metau Neoclassic (dab Vivaldi e Beethoven).
Temple de Loxòr
Lo temple de Loxòr es un enòrme complèxe de temples de l'Egipte anciana situat sus la riba èst del flum Nil dins la vila que uèi se coneis jol nom de Loxòr (l'anciana Tèbas).
Descripcion
A travèrs l'entrada del pilon nos mena a una cort peristila, bastida tanben per Ramsès II. Aquel airal, coma lo pilar, foguèron bastits a un angle oblic del demai del temple, aparentament per tal d'ajustar los tres tombèls preexistents en forma de barcas situats dins la partida nòrd-oèst. Sus las colomnas d'aquela cort foguèt bastida la mosqueta Abo Haggag: sul costat èst, una via mena d'un biais susprenent defòra dintre l'aire 8 mètres  en dessus  del sòl.
Subdivisions d'Escòcia
Escòcia es devesida administrativament en 32 sectors nomenats Council Areas, que son totes governats per d'autoritats unitàrias, ditas council levat una qu'es nomenada Comhairle.
Son en fonccionament dempuèi lo 1èr d'abril de 1996, en aplicacion de la lei de governament local d'Escòcia de 1994.
Poiartin
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom que vien de podium, « lòc haut, tuc de la cima mei o mensh arredondida » e d'un nom d'òmi, probablament germanic, Hartini.
Nuevo León
Es situat dins lo nòrd-èst de Mexic. Es bordat pels Estats de Tamaulipas al nòrd e a l'èst, San Luis Potosí al sud e Coahuila a l'oèst. A nòrd, Nuevo León a un tròç de 15 quilomètres (9 mi) de la frontièra americanomexicana adjacenta a l'Estat american de Tèxas.
Volcan
Lei gas volcanics
Lei gas volcanics son una partida importanta dau magma car lei condicions de son degasatge van determinar lo caractèr mai o mens explosiu de l'erupcion. La formacion de bofigas gassosas permet tanben de demenir la densitat dau magma e de favorizar sa remontada vèrs la superficia. Son generalament compausats de vapor d'aiga (50-90%), de dioxid de carbòni (5-25%) e de dioxid de sofre (3-25%). Se troban tanben de còps d'elements segondaris. Lei principaus son monoxid de carbòni, clorur d'idrogèn, idrogèn e sulfur d'idrogèn.
Leis erupcions subglacialas
Leis erupcions subglacialas son caracterizadas per una emission de lava en dessota d'una massa gròssa de glaç (glacièr, inlandsis...). La calor transforma lo glaç en aiga liquid o en vapor. Quand de quantitats d'aiga liquida importantas son accumuladas, l'erupcion pòu evolucionar vèrs lo tipe surtseyan o causar una inondacion rapid e brutala o un tsunami. En causa de la preséncia d'aiga, un plumacho format de vapor e de còps d'aiga liquida o de materiaus volcanics refrejats pòu se formar. Aqueu tipe d'erupcion es frequent dins lei regions polaras coma Islàndia o lo sud de Chile. L'erupcion d'Eyjafjöll de 2010 es un exemple d'aqueu tipe d'erupcion.
Lei monts idrautermals
Lei monts idrautermals son de fissuras d'origina volcanica que se situan sus lei fons oceanics dins lei zonas de dorsalas o de ponchs cauds. Son la fònt d'emission de gas sulfurós fòrça cauds. En causa dei dificultats d'observacion, lo fenomèn es mau conegut. A l'ora, dos tipes de monts son identificats : lei negres que son lei pus cauds e lei blancs que son pus fregs. Aquelei formacions son a l'origina d'una vida oceanica especiala qu'es basada sus lei gas volcanics.
Lei efècts sus lei societats umanas
Pasmens, maugrat aqueleis efècts negatius, lei regions volcanicas an mai d'un avantatge d'explica lei concentracions umanas importantas au pè de certanei volcans. Ansin, lei regions volcanicas son generalament fòrça drudas. Au començament dau sègle XXI, aquela agricultura permetiá de norrir 350 milions de personas. En fòra d'aquel atots, lei regions volcanicas son sovent de fònts d'energia gràcias a la geotermia, de fònts de materiaus de construccion (basalt...), de mineraus (sofre, diamant, fèrre...) e d'atraccions toristicas (escorreguda, termalisme...).
Lei cresenças liadas ai fenomèns volcanics
Lei legendas e lei mites explicant la formacion de certanei relèus d'origina volcanica son sovent associadas au politeïsme. Per exemple, lo dic de Devil's Tower o lo lac gigant de Crater Lake son la fònt de divèrsei racòntes subrenaturalas deis Indians d'America. En America dau Sud, lo glacièr de la cima de Misti èra una punicion infligida per lo Solèu per blocar l'esperit dau volcan dins la montanha.
Mercuri
L'existéncia d'un volcanisme sus Mercuri i a de desenaus de milions d'annadas es una ipotèsi avançada per explicar la formacion de plans liscs au fons dei cratèrs pus importants de la superficia de la planeta. Lei tuerts pus poderós aurián romput la crosta e entraïna la formacion de lacs de lava dempuei lo mantèu au fons dei cratèrs. La principala ipotèsi concurrenta estudís la possibilitat d'explicar lo fons lisc dau cratèr per la preséncia de matèria en fusion après lo tuert meteoritic.
Groisy
Istòria
Per la preséncia de las vias de comunicacion, lo comèrci a conservat un dynamisme important. Una anciana via pavée de 4 a 10 mètres de amplària travèrsa la municipalitat per Soirié, los Airals, lo bòsc de la Neyrole, Fontaine-Viva e se dirigís cap a Carouge.
Volcan
Lo volcanisme d'Io
Tres tipes d'erupcions son observats :
Triton
Lo volcanisme de Triton, luna principala de Neptun, es fòrça mau conegut en causa de la manca d'observacions detalhadas. La màger part dei conoissenças vèn de la mission espaciala Voyager 2 que traversèt lo sistèma neptunian en 1989. L'abséncia d'un nombre important de cratèrs sugerís una activitat geologica a la superficia dau satellit e de traças sornas observadas dins lei regions polaras sud foguèron atribuidas a una activitat criovolcanica de tipe gueisèrs.
Tennis
Lei superficias de jòc
Lei superficias de jòc, e sei caracteristicas, son relativament variadas. Se distinguís quatre tipes principaus que son : Deis annadas 1880 ais annadas 1950, lo postam èra una superficia relativament frequenta que sei caracteristicas èran un rebomba bas e un estil de jòc fòrça rapid.
Practica
Lo tennis es principalament practicat en Euròpa, en America e Oceania. Se desvolopa a l'ora d'ara en Asia mai lo continent african demora en defòra d'aqueu movement en causa de la manca d'infrastructuras. Fa partida deis espòrts pus mediatizats de la planeta.
Teverga
Teverga es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala d'Astúrias.
Talairan
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Villers-le-Sec (Aisne)
Istòria
La municipalitat a patit de destruccions importantas pendent la Primièra Guèrra mondiala, a causa de la siá proximitat amb la tèsta.
Canton de Martèl
Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790. I aviá tanben un canton de Sarrasac. Lo canton foguèt modificat lo primièr còp e lo de Sarrasac suprimit lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801),.
Torre de Pisa
Istòria
Al cap de dos decennis de trabalh, en genièr de 1990 se tanquèt la torre al public.
Chacana
Auëi, la cultura aimara contunha a reproduir la chakana sus sas telas, sos teissums. Parierament los aimaras conserven enquera uëi lo chalendier lunar de 13 mes emb 28 jorns chasque mes, emplejat per los ancians: 13 per 28 fai 364, lo jorn 365 era considerat coma lo jorn "zerò", un pauc coma lo jorn de l'an nuòu andin. Queu jorn es lo 3 de mai, qu'es quante la Crotz dau Sud forma una crotz latina perfecta (au niveu geometric).
Sains-du-Nord
Geografia
La commune est située sur la route départementale D951 reliant Avesnes-sur-Helpe à Trélon, à 8 kilomètres au sud-est d'Avesnes-sur-Helpe. Elle est située également sur l'axe ferroviaire Lille - Thionville. Un arrêt pour les voyageurs est présent (desservi par les TER Nord-Pas de Calais).
Montbrun (Gers)
Montbrun (Monbrun en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Istòria
En 1828, la comuna de Hòrgas qu'estoc annexada a Montbrun. Montbrun qu'èra parròpia abans la revolucion francesa e Hòrgas non. Hòrgas qu'es completament a l'èst de la comuna.
Sant Naufasi
Sant Naufari (pronóncia locala: ʃen nɔwˈfaʒi) es un ermita carcinòl del sègle VIII. Es una figura mai que mai legendària ligada a l'airal de La Braunha e al vilatge de Canhac.
Alex Schwazer
Alex Schwazer (Sterzing, Sud Tiròl, 26 de decembre de 1984) es un atlèta italian. Aqueste especialista de la caminada atletica èra campion del mond mas se deguèt retirar durant los Jòcs Olimpics de 2012 aprèp que foguèt desqualificat per encausa de dopatge.
Preishac (Lanas)
Istòria
thumb|right|La glèisa de sent Joan Baptista de Preishac
Montpeirós (Auvèrnhe)
Toponimia
Lo nom es atestat en 1097, ''eccl. Montis petrosi''. Lo nom es format de mont, dau latin mons, montis e de l'adjectiu peirós, dau latin petrosus,.
Pont de Rialto
300px|right|thumb|Lo pont de Rialto Lo pont de Rialto (en italian ponte di Rialto) a Venècia es un dels tres ponts - amassa amb lo Pont de l'Acadèmia (Ponte dell'Accademia) e lo Pont dels Descauces (Ponte degli Scalzi) - que traversan lo Canal Grande (Grand canal). Un quatren pont, pas luènh de Piazzale Roma, projècte de l'arquitècte valencian Santiago Calatrava, es actualament en construccion. Lo pont de Rialto demòra lo pont mai ancian e sens dobte lo mai famós.
Aigasvivas
Aigas Vivas pòt designar:
Campanha d'Appomatox
Ben organizada, la retirada sudista foguèt pasmens ben fòrça malaisada en causa dau lassitge generau dei tropas, afeblidas per lo sètge de Petersburg e Richmond. De mai, l'incendi dei pònts utilizats per lei Sudistas mau capitèt. Ansin, la cavalariá nordista poguèt precedir lei Sudistas a Appomattox Court House onte capturèt lo tren d'avitalhament previst per Lee. Blocats amb 28,000 òmes e atacats per mai de 125,000 òmes, lei Sudistas foguèron obligats de capitular lo 9 d'abriu de 1865.
Voipreux
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lemosin (Occitània)
Eraudica
L'escut ancian (Ostau de Combòrn) es d'aur a cinc (o sieis) cotisas de gules. L'escut moderne (Ostau de Dreux-Bretanha) es d'ermina, bordat de gules.
Laneuvelotte
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
Lo nom de Laneuvelotte vendriá del nom d'un ancià comte : lo comte de Neuflotte #que viviá alavetz dins l'ancian castèl al centre del pòble (l'actual ostal Arnould).
Sequoiadendron giganteum
Lo sequòia gigant (Sequoiadendron giganteum) o wellingtonia es la sola espècia viventa del genre Sequoiadendron e l'una de las tres espècias de conifèrs conegudas jol nom de sequòias, classadas dins la familha de las Cupressaceae e la sosfamilha de las Sequoioideae, aital coma Sequoia sempervirens (sequòias costièrs) e Metasequoia glyptostroboides (sequòias de China). Los especimèns de sequòia gigant son los arbres mai massises de la planeta. En anglés (pr'amor qu'existís dos mots comuns vernaculars pels arbres de las Sequoioideae, "redwood" e "sequoia"), l'usatge corrent del nom "sequoia" fach generalament referéncia a Sequoiadendron giganteum, qu'existís naturalament sonque dins los bosquets situats suls versants occidentals de las montanhas de la Sierra Nevada en Califòrnia.
Saint-André-lez-Lille
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Villers-lès-Guise
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Epidèmia
Etimologia e sens
Quitament de per son etimologia grèga (Demos significant pòble), aqueste mot s'aplica d'en primièr a las malautiás tocant los umans, es sovent utilizat dins lo lengatge corrent per parlar de las malautiás tocant de grops d'animals (zoonòsi).
Taurisa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Limours
Limours es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Economia de Singapor
L'economia creissèt en mejana de 7% l'an entre 2004 e 2007, mas solament 1,2% en 2008, e amendriguèt 1.0% coma resultat de la crisi financièra mondiala, mas tornèt créisser sulpic: 14.8% lo 2010 e 4.9% lo 2011, amb la recuperacion de las exportacions.
Raúl Lavié
thumb|200px|Raúl LaviéRaúl Lavié (Rosario, Provincia de Santa Fe, 22 de agost de 1937), qu'ei un cantaire argentin de tango.
Australopithecus boisei
Autes fossils
En 1993 A. Amzaye trapèc fossils de Parnthropus boisei en Konso (Etiopia). Eth troç de cran s'apera KGAIO-525 e a ua edat d'aperaquí uns 1,4 milions d'annades. Ei eth mès gran especimèn de cran de Paranthropus boisei jamès descorbert. Qu'ei era soleta despulha d'aguesta espècie trapada en Etiopia pr'amor que totes es autes sigueren trapades en Africa orientau. Er especimèn mès ancian de P. boisei (L 74a-21) siguec trapat en Omo (Etiopia) e a ua edat de 2,3 milions d'annades. Es especimèns mès joens des Gorges d'Olduvai an 1,2 milions d'annades.
Cardamòme
Lo cardamòme (Elettaria cardamomum), cardamòme verd o cardamòme aromatic, es una planta erbacèa vivaça de rizòma apartenent al genre Elettaria, de la familha de las zingiberacèas, originària d'Asia du Sud-Èst. Dona una espècia que pòrta le mèsme nom.
Antiquitat e Edat Mejana
alt=miniature d'un homme buvant|vinheta|A l'Edat Mejana, l’ipocras conten de cardamòme Lo cardamòme es conegut e utilizada en Índia depuèi de temps fòrça ancians; las mai ancianas mencions, jos son nom sanskrit de एला (Ela), datan del peròde vedic, vèrs lo sègle XXX AbC.. Es exportada, benlèu per la rot, qu'es coneguda e utilizada pels mètges en Assiria, e tanben cultivada dins los jardins del rei de Babilòna Merodach-Baladan II, al sègle VIII AbC Pasmens, sembla desconeguda dels Egipcians.
Epòca modèna
alt=gravure représentant, à gauche une feuille de cardamome, à droite plusieurs pieds avec un homme en pagne.|vinheta|Representacion del cardamòme dins un erbièr de [[1692.]] Son los Portugueses que, après l'arribada de Vasco de Gama sus la còsta de Malabar lo 20 de mai de 1498, establisson de rotas comercialas permetent l’importacion dirècta del cardamòme en Euròpa, amb lo pebre, lo gengibre e la cannèla.
Saint-Georges-sur-Layon
Saint-Georges-sur-Layon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Gastins
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
La Bastida (Var)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Bharuch
Bharuch (baroch, en gujarati, ભરૂચ) es una vila d l'estat de Gujarat en Índia.
Guilhèm IV de Tolosa
Guilhèm esposa en primièras nòças una Matilda, puèi en segondas nòças (en 1080) Emma de Mortain, filha de Robert de Conteville, comte de Mortain e de Mathilde de Montgomery. Aquesta darrièra dona naissença a :
(301964) 2000 EJ37
(301964) 2000 EJ37 es un asteroïde.
Saint-Aubert (Nòrd)
Saint Aubert es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Antigüedad
Antigüedad es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Economia de Sri Lanka
Dempuèi 1977, lo país a cambiat, en quitant un modèl economic socialista per adoptar un modèl d'economia de mercat, orientat vèrs l'exportacion. Lo 1983 s'inicièt una guèrra civila entre las etnias cingalesa e la minoritat tamil, que s'esperlonguèt fins a 2009 en causant de grands damatges a l'economia del país. Mas malgrat la guèrra, lo produch interior brut del país cresquèt gaireben 5% a l'an en los darrièrs 10 ans. Las despensas del govèrn en desvolopament e en lo combat als Tigres de Desliurança de Tamil Eelam faguèron amb que lo PIB cresquèsse gaireben 7% a l'an entre 2006 e 2008.
Sètge de Tenochtitlan
thumb|right|Pintura dau sègle XVII representant lo sètge.
Nicaragua
Lo desvolopament de l'influéncia estatsunidenca
En causa de sa posicion estrategica entre lei dos oceans, lo Nicaragua independent venguèt sensa tardar un enjòc dei luchas d'influéncia entre poissanças imperialistas. En 1850, un tractat entre lo Reiaume Unit e leis Estats Units d'America laissèt camp liure ai segonds.
Nicaragua après 1990
Dempuèi mantun ans, la deriva autoritaria de lo regim es marcada per d'afrontaments saunòs. Aus crits de « Libertat ! » e « Justicia ! », mantun centenas de Nicaraguaïencs an bravat lo 17 d'abriu de 2019 à Managua, l’interdiccion de manifestar per comemorar lo primièr anniversari de lo lençament d'una revòlta populara contra lo president, Daniel Ortega, reprimada dins lo sang. Un braç de fièrre entre lo govèrnament e l’opposicion plonja lo païs sul camin d'enlòc.
La Copechagnière
La Copechagnière es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendea e la region daus País de Leire.
Astudillo
Astudillo es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
(100682) 1997 YE1
(100682) 1997 YE1 es un asteroïde.
Figon
Literatura
Un poèma en figon d'Escranhòla, E due bessoune, foguèt publicat en 1899.
Vasco da Gama
Precedents
Quand Vasco da Gama aguèt prèp de dètz ans, los plans de grandas traversadas foguèron a mand d'èsser concretats: Bartolomeu Dias tornèt de doblar lo Cap de Bona Esperança, aprèp qu'explorèt "Rio do Infante" (Great Fish River, dins actuala Africa del Sud) e aprèp que verifiquèt que la còsta desconeguda se espandiá al nòrd èst.
Segond viatge en Índia (1502)
Gama demandèt e exigiguèt un tribut a l'illa de Kilwa Kisiwani (Quiloa) en Africa Orientala, un dels pòrts del domeni arabi que combatèron los portugueses. Amb aur provenent de 500 monedas tornadas per Vasco da Gama do tribut de Quíloa (actual Kilwa Kisiwani, Tanzania), coma vassal del rei de Portugal, foguèt comandada, pel rei D. Manuel I de bastir lo Monastèri dels Jeronims, a Belém.
Tresen viatge en Índia (1524)
Aqueriguèt una reputacion de redobtable "solucionador" dels problèmas en Índia, Vasco da Gama foguèt enviat un autre còp al soscontinent indian en 1524. L'objectiu èra de remplaçar lo vicerei Duarte de Meneses, que son govèrn se revelèt desastrós, mas Vasco da Gama atacat per la malària pauc dempuèi son arribada a Goa. Coma governador e segond vicerei actèt amb rigiditat, mas defuntèt dins la vila de Cochin, la velha de Nadal en 1524.
Sodan
De la conquista egipciana au Reiaume de Meroe
Per de rasons mau conegudas, lo Reiaume de Meroe acomencèt de declinar au sègle I av. JC, belèu en causa d'una crisi agricòla entraïnada per l'agotament dei tèrras. L'emergéncia dau Reiaume d'Aksum dins lo nòrd de l'Etiopia actuala agravèt la situacion car la poissança aksumita venguèt rapidament un actor major dau comèrci de la Mar Roja e un rivau seriós. La fin dau Reiaume de Meroe es tanben mau coneguda e se situa entre lo sègle I ap. JC e lo sègle IV. D'efèct, vèrs 350, leis Aksumitas semblan aver ganhat una batalha importanta còntra lei Nubians que se devesiguèron alora, ò que s'èran ja devesits a una data desconeguda, entre tres reiaumes independents : lo Reiaume de Nobatia entre lei I e III cataractas ambé Faras coma capitala, lo Reiaume de Makuria entre lei III e V cataractas ambé Dongola coma capitala e lo Reiaume d'Alodia au sud ambé Soba coma capitala. Vengudas d'Egipte, de missions crestianas evangelizèron pauc a pauc aquelei reiaumes a partir dau sègle VI.
Lei Reiaumes de Nubia e d'Alodia
Dins lo corrent dau sègle VII ò VIII e dins de circonstàncias desconegudas, lo Reiaume de Nobatia foguèt integrat a aqueu de Makuria. L'ensems novèu formèt lo Reiaume de Nubia. Gràcias a son agricultura e seis exportacions d'esclaus negres vèrs Egipte assegurèron sa prosperitat economica. Pasmens, a partir de 1260, leis ambicions dei Mamelocs d'Egipte d'estendre sa dominacion au sud de la I cataracta entraïnèron dei tensions novèlas. En 1272, una incursion nubiana entraïnèt l'acomençament d'una tiera de guèrras vertadieras. Lei Mamelocs prenguèron pauc a pauc l'avantatge e l'autoritat dei rèis nubians s'afebliguèt. Coma per lo Reiaume de Meroe, lo procès de disparicion dau Reiaume de Nubia es fòrça mau conegut. Entre lei sègles XIV e XV, lo país sembla conóisser un declin important que permetèt a de nomadas cushitics (dichs Funjs) e arabis d'ocupar una partida de la region. Aquò i favorizèt la difusion de l'islam e la disparicion progressiva dau cristianisme. L'afondrament de Nubia sembla donc se debanar vèrs la fin dau sègle XV ò au començament dau sègle XVI. Dins totei lei cas, en 1550, l'installacion de garnisons e d'un governador otoman trobèt ges de resisténcia.
Lo Periòde Funj
Enfin, dins l'oèst dau Sodan actuau, se formèt lo Sultanat de Darfor au sègle XVII sota la direccion de Solongdungo. Coma l'indica son nom, aquel estat s'islamizèt rapidament e sei caps prenguèron lo títol de sultan. A l'oèst, se turtèt a la poissança militara d'Oaddaï, estat situat a l'èst dau Lac Chad e poissança importanta au sud de Sahara. Au nòrd, deguèt s'aparar còntra leis incursions dei tribüs nomadas dau desèrt e au sud, menava regularament d'expedicions per capturar d'esclaus negres exportats vèrs lo mercat egipcian. Aqueu trafeg assegurèt la prosperitat economica de Darfor qu'agantèt son apogèu dins lo corrent dau decenni 1780 ambé la conquista de Kordufan.
L'estabilizacion dau Sodan Turco-egipcian
En 1826, Ali Khurshid Agha foguèt nomat governador de Sodan e lo demorèt fins a 1838. Gràcias a l'ajuda d'Abd al-Qadir wad al-Zayn, un captau locau bòn diplomata qu'assegurèt la liason ambé l'aristocracia de la Vau, capitèt de crear una estructura administrativa e d'estabilizar la situacion. En 1835, capitèt tanben de defugir l'establiment dau sistèma de conscripcion egipcian en Sodan en cambi de l'acòrd dei pòbles sodanés de fornir d'esperelei leis esclaus necessaris a l'armada de Mehemet Ali.
Lo declin de la poissança turco-egipciana
En 1877, Ismail nomèt donc Charles Gordon governador generau de Sodan per restablir l'òrdre. Fòrça energic, lo Britanic reprimèt lei revòutas de Darfor e de Bahr el-Ghazal. Pasmens, maucontentèt certanei tribüs en plaçant lo fiu d'al-Zubayr Rahma a la tèsta de Bahr el-Ghazal e aqueu redreiçament foguèt solament provisòri. En 1879, Ismail foguèt despausat e lei Britanics ocupèron Egipte en 1883 que foguèt plaçada sota la tutèla de Londres en causa de sei dificultats financieras. Enterin, Gordon aviá desmissionat en 1880 e l'insureccion madista comencèt tre l'annada seguenta.
Lo Periòde Madista
Lo Madhi moriguèt en junh de 1885 e designèt Abdallah ibn Muhammad al-Taaishi per lo remplaçar. Son successor prenguèt lo títol de califa, organizèt un estat madista e assaièt de contuniar l'expansion territòriala dau movement. Sei fòrças ataquèron ansin Darfor onte l'anciana dinastia èra a assaiar de restaurar son autoritat, Etiopia e Egipte. Pasmens, aquelei temptativas s'acabèron per de reviradas en 1889 a Wadi Halfa còntra leis Anglo-Egipcians e a Metemma còntra leis Etiopians. Una crisi intèrna de 1889 a 1892, entraïnada per una famina consecutiva a una secaressa, limitèt d'un biais definitiu l'Estat Madista au territòri sodanés. Al-Taaishi organizèt un estat fòrça centralizat e burocratic amb una fiscalitat importanta. Aquò l'alunchèt deis idèas originalas dau Madi mai li permetèt de restablir l'òrdre dins lo país.
L'independéncia dei províncias dau sud
En parallèl dei negociacions e dau procès d'independéncia dau Sodan dau Sud, Khartom deguèt faciar una multiplicacion dei conflictes intèrnes en Kordufan, dins lei regions orientalas e en Darfor. Aquela darriera crisi èra la pus grèva car opausava de movements fors a de milícias de nomadas baqqaras arabizats. En febrier de 2003, la creacion d'una armada secessionista per leis insurgents entraïnèt una repòsta d'amplor de l'armada sodanesa que comencèt una guèrra vertadiera dins la region. Fòrça saunós, lo conflicte a renforçat l'ostilitat deis Estats Units d'America e de seis aliats occidentaus. En despiech de la signatura d'un acòrd de patz ambé certanei movements de la guerilha, èra totjorn en cors a l'ora d'ara.
Desacòrdis frontaliers
Sodan a dos desacòrdis frontaliers ambé lo Sodan dau Sud e amb Egipte. Lo pus important regarda lo traçat de la frontiera ambé lo Sud-Sodan qu'es pas totalament definit a l'ora d'ara. D'efèct, la sobeiranetat de la region d'Abyei dèu faire l'objècte de discussions ambé lo govèrn de Juda que contesta l'ocupacion de la zòna per l'armada sodanesa. Amb Egipte, lo desacòrdi pertoca la region dau triangle de Hala'ib qu'es revendicat per lei dos estats en causa de la manca de precision dau traçat dau periòde coloniau. Lo triangle es sota contraròtle egipcian dempuei 2000 e la question avança lentament car es pas un aspèct fòrça important dei relacions entre lei dos estats.
Villers-Saint-Christophe
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Baltanás
Baltanás es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Tauno Luiro
Tauno Luiro (Rovaniemi, 24 de febrièr de 1932 – Rovaniemen mlk, 29 d'octobre de 1955) foguèt un sautaire amb esquís finlandés.
Baquerín de Campos
Baquerín de Campos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Laneuveville-derrière-Foug
Geografia
Es la municipalitat la mens estenduda del departament.
Ouanne (Iona)
Ouanne  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha Franca Comtat.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
(44730) 1999 TY17
(44730) 1999 TY17 es un asteroïde.
(573) Recha
(573) Recha es un asteroïde.
Catalonha (comunautat autonòma)
Economia
Catalonha es la primièra destinacion toristica d'Espanha. En 2005 recebèt 13,2 milions de toristas tre genièr e novembre, es a dire 25,3% de totes los toristas que arribèron en Espanha. Las destinacions toristicas pus importantas de Catalonha son la vila de Barcelona e las plajas de la Còsta Brava e de la Còsta Daurada, e mai los Pirenèus amb 10 estacions d'esquí : Baqueria Beret, La Molina, Espot Esquí, La Masella, Pòrt Ainé, Val de Núria, Boí Taüll, Pòrt del Comte, Rasos de Peguera, Tavascan e Vallter 2000.
Hilary Hahn
Lo son vriulon qu'ei ua òbra deu mèste francés Jean-Baptiste Vuillaume.
Mont Adams (Washington)
Lo Mont Adams, en anglés Mount Adams, del nom del president John Adams, es un estratovolcan actiu dins l'Arc volcanic de las Cascadas. Es la segonda pus nauta montanha dins l'Estat de Washington, après Mont Rainier, qu'es tanben un estratovolcan.
Pizza
Ont se manja la pizza
Los endreches que s'i cosina e se manja la pizza se sonan pizzeriás. Las pizzeriás foncionan en general d'un biais independent, geridas sovent per d'emigrants napolitans e costituiscono nelle terre più lontane vere e proprie ambasciadas de la cosina napolitana dins lo mond.
Vau Naja
Geografia
Estrictament, sei nòu comunas son d'èst en oèst: Cavairac, Clarençac, L'Anglada, Sent Dionisi, Nage e Solòrgues, Cauviçon (dont dependen lei masatges de Cinsan (grafia de verificar) e de Bisac), Boissièiras, Sent Còsme e Maruèjols e Congènhas. Pus largament, lei vilatges d'Aigas Vivas, de Junaç, d'Oiargues, d'Aubais e de Vilavièlha son de còps considerats coma apertenent au meteis espaci culturau. Dins cèrts escriches, es tanben considerada coma fasent part de la Vau Nage la comuna de Galargues.
Ivars Kalviņš
vinheta Ivars Kalviņš (Riga, 2 de junh de 1947) es un quimista leton. Inventor del meldòni, un medicament antiïsquemic, venguèt famós internacionalament en 2016 per encausa del dopatge amb aqueste produch de mantes esportius, mai que mai a partir del cas de la jogaira de tennis russa Maria Sharàpova.
Leontopodium alpinum
L'immortèla (Leontopodium alpinum), qu'ei ua de las plantas de montanha europèas mei conegudas, qu'aperten a la familha Asteraceae e nomenada tanben Edelweiss en alemand. L'immortèla qu'ei un simbèu de las montanhas.
Villers-sur-Trie
Villers-sur-Trie es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Otakar Ševčík
Ševčík que comencè a estudiar lo vriulon dab lo son pair abans de perseguir au Conservatòri de Praga dab Antonín Bennewitz. Que ho eth medish professor au Mozarteum de Viena, a la Societat Imperiau Russa de Musica de Kiev, que gavidè lo departament de vriulon au Conservatòri de Praga, puish lo medish departament a l'Academia de Musica de Viena ; qu'avó de deishar aqueth pòste après la Segonda Guèrra Mondiau per'mor de la soa nacionalitat chèca e que tornè au Conservatòri de Praga abans d'ensenhar aus Estats Units d'America e au Reiaume Unit.
Cap de Bona Esperança
right|thumb|250px|Cap de Bona Esperança Lo Cap de Bona Esperança (neerlandés: Kaap De Goede Hoop, Afrikaans: Kaap die Goeie Hoop, anglés: Cape of Good Hope) es un cap situat prèp del sud extrèm del continent African. Aperten politicament a la província del Cap Occidental, Sud-Africa.
Istòria
Foguèt descobèrt per lo primièr cop en 1488 pel navegador portugués Bartolomeu Dias. Contan las cronicas de l'epòca que, coma foguèt avisat dempuèi qualques jorns que los marins i patissián violentas tormentas, Bartolomeu Dias li balhèt lo nom de Cap de las Tormentas, mas lo rei João II de Portugal cambièt lo nom per de dire que, represente lo ligam entre l'Ocean Atlantic e l'Ocean Indian e prometa la tant desirada arribada en Índia. Lo nomenèt, per aquò, Cap de Bona Esperança.
La Rioja
La Rioja es ua comunautat autonòma espanhòla uniprovinciau deu nòrd de la Peninsula Iberica, sens accès a la mar, traversada per Èbre e Oja; aqueth da lo nom a la region (río Oja > Rioja). Es limitada per Alaba au nòrd, per Navarra au nòrd e a l'èst, per Aragon a l'èst e per Castelha e Leon au sud e a l'oèst.
Ancian Empèri egipcian
Mei especificament suu plan politic, que's considera qu'au començament de l'Ancian Empèri lo poder qu'èra centrat sus la persona divina deu faraon e que chic a chic aqueth poder que ho partajat peus sons tanhent puish per la soa cort au punt de constituir ua concurréncia politica qui miè a la division politica qui marca la fin de l'Ancian Empèri. Aquò que's ved notament dab la multiplicacion de títols politics e dab la riquessa cada còp màger deus tombèus deus nòbles.
Comunautat Forala de Navarra
Los territòris tanhents son Labord, la Bassa Navarra e Sola al nòrd, Aragon a l'èst, Guipuscoa e Alaba a l'oèst, e La Rioja al sud. Possedís una enclava (Petilla de Aragón) enrodat totalament per Aragon. Se compausa de 272 municipis e compta una populacion de 601,874 abitants (2006), qu'un tèrç viu dins la capitala, Pampalona (195,769 ab.) e la mitat dins son airal metropolitan (315,988 ab.).
Navarra èra una region agrària de desvolopament socioeconomic pichon mas es actualament una de las comunautats espanhòlas amb de màger riquesa relativa e benestar socioeconomic, al delà de participar del creissement de la val d'Èbre e la consolidacion de l'economia de servicis e de l'indústria a Pampalona. En fach, lo taus de caumatge enregistrat es, coma en Aragon, un dels pus basses d'Espanha (7,41% en novembre de 2005, segon los critèris SISPE, e pròche de 5% segon l'Enquèsta de Populacion Activa) e son PIB per cápita un dels pus nauts.
Blason
La corona del rei de Navarra domina las cadenas de las armas de Navarra, en sovenir de las cadenas bresadas per lo rei Sanç lo Fòrt dins una batalha contra los musulmans.
Pailly (Iona)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Manuel García Ferré
Manuel García Ferré (Almería,1929) qu'ei un dessenhaire de benda dessenhada espanhòu qui s'a hèita la soa carrièra en Argentina. La soa òbra que s'ei illustrada mei que mei dab lo sons personatge Anteojito (literaument Lunetòt) qui avó arron lo son long metratge e la soa revista, Hijitus (vadut dessenh animat sus Canal 13) e Calculín.
Districte de Jaipur
Geografia
Lo capluòc del districte es la vila de Jaipur.
Garriga
Localizacion
Aquela formacion, que s'installa dins los massís calcaris en terren sec e filtrant, resulta de la degradacion de la selva de garric, que va pauc a pauc de las plantacions de pin blanc fins a la garriga.
Economia de Turcmenistan
Turcmenistan es un país cobèrt principalament pel desèrt, amb una agricultura intensiva en oasis irrigats, e amb grandas resèrvas de petròli e gas natural. Mitat de las tèrras irrigadas son cultivadas amb coton. Lo país arribèt a èsser lo 1 productor mondial de coton, mas de culhidas pauras en ans recents portèron a una diminucion de 50% en la produccion.
Amb un govèrn autoritari ex-comunista al poder e una estructura sociala tribala, Turcmenistan fa una lenta aproximacion a las refòrmas economica e cerca d'utilizar las rendas d'exportacion de gas natural e coton per manténer la siá ineficienta economia. Las tòcas de privatizacion son encara timidas.
Luganh (Tarn)
Luganh (Lugan en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Mariano Mores
Vadut dens lo quartièr tradicionau de San Telmo que seguí rapidament lo cursus de la formacion academica classica au piano. Aus 14 ans qu'èra ja professionau dens lo Café Vicente de la grana a avienguda Corrientes. Que tribalhè devath la direccion de Roberto Firpo tanben de Francisco Canaro. Lo son estil de composicion qu'amassa la virtuositat, la mestresa composicion academica e ua coneishença de las pregondas de la musica folclorica argentina autan com deu tango.
Mòrt
Cronologia
1959 : premiera descripcion clinica de la mòrt cerebrala per Pierre Mollaret (1898-1987) e Maurice Goulon (1919-2008). 2012 : adopcion d'una definicion de la mòrt fondada sus lo concèpte de la mòrt cerebrala per l'OMS.
Tipes de mòrt umana
Aquelas causas son diferentas segon que se tracta d'un país desvolopat o d'un país del Tèrç Mond. Dins lo primièr cas, las causas pus frequentas de la mòrt son las cardiovascularas, lo càncer del palmon e d'autres problèmas respiratòris, los accidents del Transpòrt, lo càncer de l'estomac, problèmas de tension, tuberculòsi e suicidis, dins aquel òrdre. Al contrari, los païses desvolopats la primièra causa de mòrt es lo sida, e seguisson las infeccions respiratòrias, las darreiriás, las cardiovascularas, las malautiás de l'enfança e la malària.
Molin Nuòu
Molinnuòu  ò Molin Nuòu (Moulin-Neuf en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Julian Lloyd Webber
Julian Lloyd Webber (lo 14 d'abriu de 1951) qu'ei un violoncelista. Qu'ei lo hrair deu compositor Andrew Lloyd Webber (autor de la comedias musicaus Cats e Evita enter autas) e que joga suber lo Stradivarius de Barjansky.
Clima desertic
Clima desertic caud
Ansin, durant la sason cauda, lei temperaturas mejanas se situan generalament entre 29 e 35 °C mai de valors superioras a 40 °C son frequentas. Lo recòrd actuau es de 56,7 °C mesurat dins la Vau de la Mòrt en America dau Nòrd. Durant la sason freja, lei temperaturas pòdon demorar superioras a 30 °C. Aquelei condicions engendran la formacion de desèrts eissuchs amb de precipitacions inferioras a 200 mm/an en America e en Austràlia, a 100 mm/an en Asia Centrala e dins la Peninsula Aràbia e a 50 mm/an en la màger part de Sahara. De mai, l'aiga dei precipitacions subís un procès rapid d'evaporacion.
Clima desertic freg
thumb|right|Regions de clima desertic freg
Districte de Jodhpur
Geografia
Lo capluòc del districte es la vila de Jodhpur.
Saumana de Vauclusa
Saumana de Vauclusa (Saumane-de-Vaucluse en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Galápagos (omonimia)
Topnimia
Corpe
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Divisions administrativas d'Occitània
Espanha
La Vau d'Aran es una comarca semiautonòma situada entierament en Occitània. Es inclusa dins la província de Lhèida en la comunautat autonòma de Catalonha.
França
thumb|250px|right|Departaments de França Vaicí la lista dei 39 departaments que cuerbon Occitània. Entre aquestei, 32 son majoritariament occitans o occitans a mitat, 7 son minoritariament occitans.
Laneuveville-devant-Bayon
Geografia
Situat a Unitat|5|km de Bayon, Laneuveville-davant-Bayon es a ieu-camin entre Bayon e la via exprés RN 57, e environat de camps agricòlas e dels camps de mirabelles, fruchas d'aur de Lorraine.
Extremadura (Espanha)
Extremadura (en castelhan Extremadura; en estremenc Estremaura) es una comunautat autonòma d'Espanha. Lo gentilici es extremenc -a (en castelhan extremeño -a).
Toponimia
Lo nom d'Extremadura deriva del latin Extrema Dorii ('Extrèms del Duero', o mai plan 'en l'autre extrèm' del Duero, en fasent referéncia a sa posicion al sud d'aiceste riu), amb çò designa los territòris situats al sud de la cònca del riu Duero (e sos afluents); pasmens, uèi e mai reeissida la tèsi de que lo mot Extremadura foguèt emplegat, en generau, durant la Reconquista per apelar las tèrras situadas suls "extrèms", la frontièra, dels reiaumes crestians del nòrd (en particular, dels reiaumes de Castelha e Leon) amb Al-Andalús. Aital, Extremadura es lo nom que receben las tèrras de frontièra de Castèlha, qu'arrondissan l'actual provincia de Sòria (nos ne membrèm de que l'escut de sa capitala ditz Sòria pura tèsta d'Extremadura; s'agissèt de l'Extremadura castelhana; e Extremadura es lo nom que receben tanben los territoris "extrèms", mai luènh e en primièra linia de defensa davant l'enemic islamic durant la Reconquista, del reiaume de Leon, qui ocupèt inicialament granda airal de l'actuala provincia de Càceres, per se extendre vers lo sud dempuèi la conquista del reiaume taifa de Badajoz: s'agís d'aicesta, doncas, sensu stricto, de l'Extremadura leonesa.
Pèire V de Portugal
Biografia
Pèire V foguèt un defensor meninós de l'abolicion de l'esclavatge e ven del sieu reialme un episòdi que mòstra la conviccion del monarca al subjècte e que a l'encòp mòstra la fragilitat de Portugal fàcia a las grandas poténcias europèas: per la còsta de Moçambic se pressa una nau negrièra francesa, lo sieu comandant essent pres. Lo govèrn de França en mai d'exigir la libertacion de la nau, tanben demandèt una fòrta indemnizacion al govèrn portugués.
Katie Bouman
vinheta|Katie Bouman parlant del [[Event Horizon Telescope en 2019.]] Katherine Louise Bouman, dicha Katie Bouman, nascuda lo 9 de mai de 1989 a West Lafayette dins l'Indiana, es una informaticiana e universitària americana, ensenhaira-cercaira al California Institute of Technology.
Especialista en tractament d'imatges, es conneguda per sa contribucion a la produccion de la primièra visualizacion d'un trauc negre a partir de las donadas de l'Event Horizon Telescope.
Rembrandt
Leis aigafòrts
En mai de la pintura, Rembrandt foguèt tanben un especialista de l'aigafòrt, art probablament aprés ambé Jan Lievens a Leyde. Utilizava una placa de coire cubèrta d'un vernís. Aquò permetiá de trabalhar la placa coma un dessenh. Puei, un acid èra utilizat per atacar lo coire dins leis endrechs onte lo vernís èra estat levat (la mordedura). Aquò entraïnava la formacion d'un relèu permetent de retenir la tencha. Pasmens, Rembrandt utilizèt mai d'una tecnica complementària coma la mordedura dobla que consistís a cubrir d'un segond jaç de vernís la placa atacada per completar lo dessenh. Podiá tanben utilizar un burin per aumentar certanei trachs ò utilizar un acid dirèctament sus la placa per crear una sensacion de nèbla. Aquel efèct de nebla èra de còps renfòrçat per d'irregularitats dins lo depaus de tencha. Signèt pas seis aigafòrts franc de Jove de bust : autoretrach.
Cynthia Lavigne
Qu'ei vaduda lo 20 de genèr 1984. La soa carrièra que comencè peu biaish deu magazine Hot Vidéo entau quau rodè lo son prumèr filme en deceme de 2003.
Vouarces
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Ans 1680
Istòria
1689 : après divèrseis escaramochas en Asia Centrala e Orientala, Russia e China signèron un tractat per definir sa frontiera comuna. Lo traçat foguèt establit sus lei Monts Stanovoi e lo riu Argun.
Saint-Ambreuil
Istòria
Al cors de la Revolucion francesa, la municipalitat #portar provisoirement lo nom de La Lei-sus-Grosne.
Federico Luppi
200px|thumb|Federico LuppiFederico Luppi (lo 23 de heurèr de 1936) qu'ei un hèra famós actor de cinema argentin. Desempuish 2003 que s'estau en Espanha e qu'a aquesit la nacionalitat espanhòu.
Districte de Faro
Lo districte de Faro es un districte de Portugal que correspond a l’ancian reialme d’Algarve e a la nòva comunautat intermuninicipala d’Algarve.
Gorg d'Esparròs
Eth gorg que junh eths hialats carstics dera Bastida e d'Esparròs per un horat idrologic per miei dera montanha. Tà capsús, ena Bastida, er arrivet der'Espuga que's pèrd per un sifon en dusau solèr, puish er'aiga arron d'un camin sosterran que torna sorgir ara superfícia ath ras deth vilatge d'Esparròs ena resurgéncia der Echordidet on e vad er arrivet der'Aigueta.
Coutarnoux
Geografia
Los sieus abitants an Trucat los Arnulphiens.
Mont Jefferson (Oregon)
Lo Mont Jefferson (en anglés Mount Jefferson) es un volcan de l'Arc volcanic de las Cascadas al centre d'Oregon, dins lo nòrd-oèst dels Estats Units d'America.
Coutarnoux
Istòria
Se tròba sus divèrses cavòts de la glèisa lo nom de la Santa-Maure, familha d'anciana noblesa, #qu'una branca i n'aviá establit sus las tèrras de Coutarnoux, Santa Colombe, Provency e Dissangis.
Prèmi Nobel de Quimia
Ans 1910
¹ per sa descobèrta del reactiu dich de Grignard, lo qual a permés de complir de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas
per sas recèrcas suls pigments de las plantas e especialament sus la clorofilla
Ans 1920
per sos trabalhs suls sistèmas dispersats
Ans 1930
per sas descobèrtas e trabalhs dins lo domeni de la quimia de las superfícias
Ans 1940
per sas recèrcas e sas invencions en quimia agricòla e alimentària, e especialament per son metòde de conservacion del ferratge
Ans 1960
per son trabalh fondamental concernent las ligasons quimicas e l’estructura electronica de las moleculas pel metòde de las orbitalas molecularas
per la descobèrta de las relacions recipròcas que pòrta son nom e que son fondamentalas dins la termodinamica dels procèssus irreversibles
Ans 1980
¹ per sos estudis fondamentals de la bioquimia dels acids nucleïcs, e en particular de l'ADN recombinant
per aver desvolopat la microscopia electronica cristallografica e per aver determinat l’estructura dels complèxes acids-nucleïcs proteïnas biologicament importants
Ans 1990
per sas contribucions al desvolopament de l'espectrometria de ressonància magnetica nucleara a nauta resolucion
¹ per son invencion de la reaccion en cadena implicant l'ADN polimerasa
²per la primièra descobèrta d'un enzim transportaire d'ions, lo Na+,K+-ATPase
Economia de Belize
Dins la pichona economia de Belize, lo torisme es la principala font de renda, seguit de l'exportacion de produchs de la mar, fruches citrics, cana de sucre, banana e de ròbas. La descobèrta de borsas petròli en 2006 impulsèt l'economia, e aguèt una creissença de la produccion en 2009.
Districte de Kutch
Geografia
Lo capluòc del districte es la vila de Bhuj.
Oganda
L'emergéncia dei reiaumes ogandés
Segon la tradicion, lo premier reiaume de la region, dich Kitara, se formèt au sud dau Lac Albèrt a la fin de l'Edat Mejana. Dirigida per la dinastia dei Chwezi, agantèt son apogèu au sègle XV. Pasmens, au començament dau sègle XVI, mau capitèt de rebutar d'invasions de populacions niloticas que fondèron un reaiume novèu dich Bunyoro. Pasmens, una partida de l'elèit de Kitara capitèt de s'enfugir vèrs lo sud onte foguèron a l'origina d'Ankole, Rwanda e de divèrsei principats situats a l'oèst dau Lac Albèrt (Karagwe, Haya, Zinza, Ha...).