cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clamenç V
Lo purmèr papa d'Avinhon
Estot elegit papa lo 15 de junh 1305 au concili de Perosa, pr'amor qu'èra considerat com neutre enter los francés e los italians. En camin de cap a Roma, decidèt de's har coronar a Lion pr'amor de la situacion a Roma. En sortent de la glèisa de Sent Just on estut consacrat, Clamenç V tombèt de shivau, tombada causada per una paret que s'aclaupèt devath lo pes daus espectators. Lo duc de Bretanha e Galhard de Gòt, frair dau pape, esturen tuats. Fau tanben notar que Clamenç V estut lo prumèir e unic papa gascon; l'istòria a d'alhurs retingut una frasa d'eth en gascon : Ziste, zèste, un jorn s'rèi pape d'Usèsta ! En 1306, hasut bastir lo castèth de Vilandraut e la collegiada d'Usèsta, que serà consacrada lo 15 d'aost 1313 per Guilhèm Arnaud, ancian avesque de Sentas mudat a Vasats. En 1307, damorèva a Pessac. En 1309, arribat a d'Avinhon, installèt la papautat dens la Comtat, possession deths estats de la Glèisa dempuish 1209. De 1311 a 1312, presidèt lo concili de Vièna que dissolut los Templèirs ; a la medissa epòca, encoratgèt los estudis ebraïcs e arabs, amèi fondèt cinc collègis per los estudis de las lengas orientalas e envia avesques en China.
Lista dels primièrs ministres d'Ongria
Govern provisòri, Primièra Republica abolida (1919-1920)
thumb|Bandièra de la Primièra Republica Abolida
Primièrs Ministres de la Primièra Republica Populara (1949-1956)
thumb|Bandièra de la Primièra Republica Populara
Sorella Radio
Sorella Radio foguèt un programa de ràdio en italian, creada en 1951.
Chasteu d'Aubaròcha
La lòtja senhorala
La poderosa lòtja senhorala erigida sus lo suc dau tuc tabular dominant l'esperon rochós fuguet construcha versemblablament au cors dau segle XII.
Las muralhas
L'establiment de la muralha que n'òm pòt seguir a pauc pres lo traçat gràcias a l'entresenha topografica, pareis contemporaneu de las prumieras ocupacions de la lòtja senhorala qu'ensarra e protegís.
Lalacelle
Istòria
Luòc d'implantacion d'una villa romaine al bòrd de la via de Carhaix a Clermont, situada al nòrd-es del bourg actual.
Fornet
Ecologia
Lo cicle pòt semblar complètament tancat e la biomasse renovelabla mas:
Hatten
Hatten  en alemannisch (Hatten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Ast (Itàlia)
Geografia
Ast confronta las comunas de Azzano d'Asti, Baldichieri d'Asti, Calliano, Castagnole Monferrato, Castell'Alfero, Castello di Annone, Celle Enomondo, Chiusano d'Asti, Cinaglio, Cossombrato, Isola d'Asti, Monale, Mongardino, Portacomaro, Refrancore, Revigliasco d'Asti, Rocca d'Arazzo, San Damiano d'Asti, Settime, Tigliole, Vigliano d'Asti.
Rahling
Istòria
Ce vieux village, comme l'atteste la présence de plusieurs sites gallo-romains sur son ban, est mentionné en 1150 sous la forme Radingen, du nom d'homme germanique Rado et du suffixe -ing.
La prospérité du village, le plus peuplé du comté de Bitche au, s'explique par la richesse de son terroir, propice à la culture des céréales et à la viticulture. De nombreux artisans ont exercé leurs activités dans le village aux et, parmi lesquels des tailleurs de pierre et des sculpteurs, dont on retrouve les outils représentés sur plusieurs linteaux de porte et dont les œuvres sont encore conservées à Rahling et dans quelques villages voisins.
Inner City
Los dos títol los mai coneguts de Inner City en Occitània son Big fun e Good life, tubes house de 1989.
De notar que Kevin Saunderson es tanben lo compositor de Rock to the beat, que foguèt tanben un tube emblematic de la musica house a la meteissa periòda, amb doas adaptacions de l'empont new beat en Euròpa continentala, la per Praga Khan (1O1) en Belgica e la per One O One Electric Dream en França.
Binazet
Binazet (aragonés, GO), Binacet (catalan), Binaced (espanhòu), qu'ei ua comuna d'Aragon, situada dens la província d'Òsca.
.landrover
(marca) es un nom de domeni generic depausat per l’entrepresa britanica Jaguar Land Rover Ltd. Es en servici dempuèi lo 27 d’octobre de 2015.
(1354) Botha
(1354) Botha es un asteroïde.
Paleozoïc
Lo Paleozoïc va del temps de la primièra aparicion en abondància de fossils de clòsca fins al temps que los continents començavan d'èsser dominats per reptils grands e relativament sofisticats, e pels vegetals relativament modèrns.
John Maynard Keynes
La question de l'emplec e dei salaris
Keynes portèt una vision novèla de la nocion de salari. D'efiech, per eu, lei salaris èran pas unicament un còst de produccion car tènon un ròtle primordiau dins la formacion de la demanda. Au nivèu teoric, mostrèt l'invaliditat de la flexibilitat dei salaris segon la lèi de l'ofèrta e de la demanda imaginada per leis economistas classics. Au nivèu practic, mostrèt lo risc per l'economia de realizar de baissas importantas de salaris en causa de seis efiechs negatius sus la demanda (risc de deflacion). Segon eu, l'unic mejan per redurre de salaris tròp importants èra de favorizar l'inflacion.
Servenchas
Servenchas (Servanches en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Ozillac
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Arrauta e Sharrita
Las comunas tòcatocantas que son Bidaishe e Càmer au nòrd, Vergüei-Vièlanava e Arancon a l'èst, Oreguer a l'oèst e Mansparrauta e Amoròs-Sucòs au sud.
Nacions Arias
Istòria e composicion del grop
Lo grop foguèt fondat pel reverend Richard Girnt Butler, de la Glèisa de Jesucrist. Los sieus integrants, fondamentalament pageses empobrits e exsoldats, procedisson basicament del Mejan Oèst del país: Oklahoma, Arkansas e sus Idaho tota.
L'Aigle
Geografia
L'Aigle se tròba sus la rota París (151 km) - Granville (181 km), via Versalhas (119 km), Dreux (60 km), Argentan (55 km), Flers (100 km) e Vire (131 km).
Moidieu-Détourbe
Geografia
Comuna situada a 13 km de Viena e 46 km de Lion en direccion de Grenòble via la D502
Assièr
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Montargis
Luòcs e monuments
Montargis porta força plan su escais de "Venècia del Gatinais" amb sus 131 ponts e pontilhs.
Chiroptera
La caracteristica mai remarcabla de las ratapenadas es que sas patas de davant son desvolopadas coma d'alas, çò que fa qu'es lo solet mamifèr del mond capable de volar d'un biais natural; d'autres mamifèrs, coma los esquiròls volants e qualques marsupials pòdon planar sus de distàncias limitadas mas son pas capables d'un vòl vertadièr sostengut. Lo nom de Chiroptera se pòt traduire a partir dels mots grècs per "man ala", coma l'estructura de l'ala dobèrta es plan semblanta a la d'una man umana dubèrta, amb una membrana (patagium) entre los dets que s'espandís tanben entre la man e lo còs.
Vizmanos
Vizmanos es un municipi de la província espanhòla de Soria dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Chiroptera
Classificacion e evolucion
thumb|140px|left|Corynorhinus townsendii thumb|left|140px|Acerodon jubatus
Tsunami
En foncion de l'intensitat de l'accion mecanica que los engendra e de la topografia de l'ocean, se pòdon propagar sus mai de mila quilomètres e pòdon tocar mai d'un continents, dins de zònas ont lo tèrratremol o l'erupcion volcanica son pas estats sentits.
Etimologia
thumb|left|[[La Granda Èrsa de Kanagawa, 神奈川沖浪裏, Kanagawa oki nami ura. <small style="color:#aaa">Gravadura sus fusta policròma per Katsushika Hokusai (vèrs 1831), Trenta sièis vistas del mont Fuji ]]
Lo tèrme tsunami, 津波 es un mot japonés compausat de tsu, 津, « Pòrt », « ga », e de nami, 波, « èrsa ». Foguèt nomenat atal pels pescaires que, sens aver pas res vist d'anormal al larg, trobèron la lor vila portuària estralhada.
Sistèma d'alèrta
Un sistèma de gavitèls adaptats per mesurar los movements pòdon èsser installats lo long de las còstas e atal prevenir del dangièr.
Amplitud
thumb|right|Figura 4 - Representacion d'un tsunami dins un ocean de prefondor variabla : dins un mitan pauc prefond, s'observa una aumentacion de l'amplitud e una demenicion de la longor d'onda e de la [[velocitat.]]
Intensitat e escala d'intensitat
La premiera escala utilizada per mesurar l'intensitat d'un tsunami foguèt definida en 1962 per la Mar Mediterranèa e en 1963 per l'Ocean Pacific. La segonda foguèt modificada en 1972 segon la formula : Amb Hav l'autor del tsunami mesurada al nivèl del litoral.
La Vaupalière
Geografia
Comuna del Rouënnais
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Volaticotherium antiquum
Volaticotherium antiquum ei ua espècia de mamifèr fossil descrit per Meng, Hu, Wang e li en 2006. Qu'ei era soleta espècia d'aguest òrde. Siguec descurbert en Daohugou, Mongolia interior, China. demorèc pendent eth mesozoïc.
Avant d'aguest especimèn ath mès ancian fossil conegut de mamifèr volador èra ua espècia de rosegaire que demorèc hè 50 milions d'ans.
Periòde (geologia)
Es una unitat de temps de tresen òrdre, basada suls resultats de la geocronologia (obtenguts per los metòdes de datacion absoluda).
Retornac
Retornac (Retournac en francés) z-es una comuna velaiesa, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Beatmasters
Lo tròç lo mai conegut dels Beatmasters se sona Rok da house, un tube hip-house (mescla de house e de rap) de 1988, enregistrat amb al cant lo duò de rapairas britanicas The Cookie Crew, compausat de MC Remedee (nascuda Debbie Pryce lo 16 d'agost de 1967) e de Susie Q (nascuda Susan Banfield, lo 10 de març de 1967).
(1361) Leuschneria
(1361) Leuschneria es un asteroïde.
Liga Anseatica
thumb|300px|Rotas principalas comercialas de la Liga Anseatica. La Liga Anseatica (en alemand, Hanse) foguèt una federacion de vilas del nòrd d'Alemanha e de comerçants alemands a la mar Baltica, dels Païses Basses, de Norvègia e d'Anglatèrra. Durant la segonda part del sègle XII e al començament del s. XIII, de nombrosas vilas foguèron creadas al nòrd d'Alemanha, a las còstas balticas: Lübeck (1158), Rostock, Wismar, Stralsund, Greifswald, Stettin, Danzig, Elbing. Dins aquelas vilas, la borgesiá s'installèt rapidament al poder. Se creèt en 1158 per protegir e desvelopar los interèsses comerciales comuns. Al començament del s. XIII, qualques mercadièrs alemands establits dins l'illa de Gotland, al sud de Suècia, constituiguèron una associacion mercantila integrada per Colonha e vint-e-nòu altras vilas. L'associacion obtenguèt d'importants privilègis comercials, mai que mai en Anglatèrra, dins lo comtat de Flandra e en Russia. En 1241, la vila de Lübeck signèt un tractat amb Amborg, que se partejava mejançant lo contraròtle de la rota entre la mar Baltica e la mar Negra. L'union Lübeck-Amborg signèt en 1252 de tractats comercials amb Flandra. D'aquela manièra, Brujas, la principala vila de Flandra, dintrèt per participar de manièra significativa al desvolopament de la Liga Anseatica. Rostock e Wismar signèron tanben una aliança amb Lübeck en 1259 amb l'objectiu d'entreprene d'accions comunas contra los bandits e los piratas. Pus tard, los mercadièrs de Lübeck e d'Amborg establiguèron d'organizacions mercantilas a Londres, vila que los mercadièrs de Colonha avián gaudit fins alara dins un regim de monopòli.
Cercle Vendic e Pomerània
340px|thumb|Vilas del Cercle Vendic e Pomerània.
Geofisica
La geofisica es la sciéncia que s'encarga de l'estudi de la Tèrra dempuèi lo ponch de vista de la fisica. Lo sieu objècte d'estudi abasta totes los fenomèns ligats a l'estructura, de condicions fisicas e istòria evolutiva de la Tèrra. A l'èsser una disciplina experimentala, usa per lo sieu estudi metòdes quantitatius fisics coma la fisica de reflexion e refraccion d'ondas mecanicas, e una seria de metòdes basats en la mesura de la gravetat, de camps electromagnetics, magnetics o electrics e de fenomèns radiactius. En qualques cases diches de metòdes aprofièchan de camps o de fenomèns naturals (gravetat, magnetisme terrèstre, mareas, de tèrratrems, de tsunamis, etc) e en unes autres son indusits per l'òme (de camps electrics e de fenomèns sismics).
Ans 1910
Istòria
thumb|right|Paisatge lunar dins lo sector dau fòrt de Douaumont après la [[batalha de Verdun (1916)|batalha de Verdun.]] 1916 : sus lo frònt francés, lei dos camps assaièron d'organizar d'atacas d'amplor. Per leis Alemands, l'objectiu foguèt d'atacar la fortalesa de Verdun onte la resisténcia francesa èra malaisada d'organizar. Pasmens, se turtèron a una resisténcia acarnada, sostenguda per una artilhariá nombrosa. Aquò entraïnèt una batalha saunosa que s'acabèt per un succès defensiu francés e la mòrt de 163,000 soudats francés e de 143,000 militars alemands. Pus, au nòrd, lei Britanics ataquèron lòng de Soma, ajudats per lei Francés. En despiech de quauqueis avançadas, aquela ofensiva permetèt pas de rompre lo frònt. En revènge, entraïnèt la mòrt d'au mens 206,000 Britanics, de 63,000 Francés e de 170,000 Alemands.
J-Street
J-Street s'un grop de pression (un lobby), e una associacion sens ànim de lucre (estatut 501c), qu'es estat fondada dins lo mes d'abril de l'an 2008, e a la siá sedença en los Estats Units. J-Street prepausa una fèrma implicacion nòrd-americana per'mor de possar fin al conflicte entre israelianes e palestinianes, d'una manièra diplomatica e pacifica. J-Street defensa un cambiament en la politica americana a l'Orient Mejan (en priviliegiant las solucions diplomaticas per dessús las solucions militaras, a l'encòp que defend un acòrdi pacific amb l'Iran, una aproximacion a la resolucion del conflicte, d'una manièra multilateral, mai que pas unilaterala, aital coma lo dialòg enlòc de l'afrontament. J-Street se definís coma lo braç politic del movement en favor de la patz entre Israèl e Palestiniana.
Ans 1910
Cultura
1911 : redescubèrta de la ciutat inca de Machu Picchu per Hiram Bingham (1875-1956). 1913 : acabament dei trabalhs de restauracion de la ciutat fortificada de Carcassona començats dins lo corrent dau sègle XIX. La vila foguèt classada au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1997. 1917 : publicacion de l'estudi de la lenga itita de Bedřich Hrozný començat en 1914. Permetèt de tradurre aquela lenga e de desvolopar lei recèrcas regardant aquela civilizacion.
Sciéncias e tecnicas
1912 : premiera formulacion de la teoria de la deriva dei continents per lo meteorològ alemand Alfred Wegener (1880-1930). Pasmens, franc de quauqueis excepcions, aquela teoria foguèt ignorada ò mau aculhida per la communautat scientifica fins ais ans 1960. 1912 : fondacion de la volcanologia modèrna ambé la bastida dau premier observatòri sus lo volcan Kilauea a l'iniciativa dau geològ estatsunidenc Thomas Jaggar (1871-1953). 1913 : gràcias a de mesuras realizadas amb un interferomètre optic, lei Francés Henri Buisson (1873-1944) e Charles Fabry (1867-1945) observèron per lo premier còp la formacion dau « trauc » dins lo jaç d'ozòn estratosferic au dessús de l'Antartic (→ 1930). 1913 : depaus de brevet depintant lo premier estratoreactor per l'engenhaire francés René Lorin (1877-1933). Pasmens, la construccion d'un tau motor èra malaisada per la tecnologia dau periòde e i aviá ges d'aplicacion. Ansin, leis estudis seguents sus aqueu tipe de motor acomencèron solament dins lo corrent deis annadas 1930 (1936 per lo premier prototipe).
(1364) Safara
(1364) Safara es un asteroïde.
Lil' Louis
Marvin Louis Burns, dich Lil' Louis (« Pichon Loís »), es un discjòquei e productor de musica house, nascut a Chicago (Estats Units) en 1962. Son títol lo mai conegut es French Kiss, tube mondial en 1989.
Hattmatt
Geografia
Lo vilatge de Hattmatt a traversat pel riu la Zinsel. Los pòbles alentour son Rosenwiller, Steinbourg, Dossenheim-sus-Zinsel e Imbsheim.
Istòria
Quant à l'étymologie du nom, la plus plausible est celle du nom germanique de Hatto associé au suffixe matt (pré). Donc le pré de Hatto.
Vaux-en-Beaujolais
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Vueit
thumb|right|[[Fotografia de la Tèrra e de la Luna qu'orbitan dins una region principalament emplida per lo vuege interplanetari.]]
Leis experiéncias anticas sus lo vuege
En despiech de l'afiermacion de l'inexisténcia dau vuege per Aristòtel e plusors filosòfs importants de l'Antiquitat, leis engenhaires grècoromans desvolopèron plusors aplicacions dau vuege. Tre lo sègle III avC, Ctesibios (284-211 avC) descurbiguèt lo piston en estudiant la concepcion d'un òrgue idraulic. Vèrs la meteissa epòca, Filon de Bizància (v. 280-220 avC) depintèt plusors sistèmas de pompas e, pus tard, Vitruvi (v. 80-15 avC) e Eron d'Alexàndria (sègle I apC) completèron aqueu trabalh. Puei, durant lo periòde roman, leis engenhaires, sovent pauc interessats per la teoria, utilizèron divèrsei sistèmas de pompatge per eliminar l'aiga presenta dins lei galariás minieras.
(1367) Nongoma
(1367) Nongoma es un asteroïde.
Vueit
Lo vuege dins la relativitat
La pròva definitiva de l'existéncia dau vuege foguèt portada per leis experiéncias de demonstracion de la validitat de la teoria de la relativitat generala d'Albert Einstein (1879-1955). D'efiech, dins la formulacion de la relativitat entre 1905 e 1915, Einstein suprimiguèt l'etèr. Ansin, dempuei leis ans 1920, la màger part dei fisicians accèptan l'existéncia dau vuege que foguèt, durant la segonda mitat dau sègle XX, integrada au modèl estandard de la cosmologia. Lo desvolopament de la fisica relativista permetèt tanben de donar una definicion scientifica dau vuege : es una region de l'espaci-temps onte lo tensor energia-impulsion es nul.
La vuege en mecanica quantica
Dins lo corrent dau sègle XX, la mecanica quantica a acceptat l'existéncia dau vuege. Per ela, correspònd a l'estat d'energia minimala de la teoria. Pasmens, pòu èsser lo luòc de fenomèns espontanèus de materializacion de particulas e de sei antiparticulas associadas. Aquelei particulas s'anequelisson quasi immediatament après sa creacion. Per aquela rason, son dichas « particulas virtualas ». Aquelei fluctuacions quanticas son una consequéncia dirècta dau principi d'incertitud que considèra qu'es pas possible d'establir, amb una certitud absoluda, la valor precisa de l'energia. Dins aqueu quadre, es alora possible de definir una energia dau vuege qu'es un aspècte important de la cosmologia modèrna, acceptat per la màger part de la comunautat scientifica.
Lo vuege quantic
En mecanica quantica, lo vuege es definit coma l'estat que correspònd au pus feble nivèu d'energia possible. Pasmens, cada teoria quantica majora a la sieuna definicion practica. L'electrodinamica quantica utiliza lo « vuege EDQ » qu'es un estat sensa particulas de matèria e sensa fotons. Impossible de crear experimentalament amb le tecnologias actualas, es utilizat coma modèls dins fòrça experiéncia. La cromodinamica quantica tèn un autre modèl de vuege, lo « vuege CDQ », qu'es un estat caracterizat per l'existéncia de condensats non nuls coma lo condensat de gluons ò lo condensat de quarks.
Bordèu Metropòli
Istòria
Bordèu Metropòli remplacèt la Comunautat Urbana de Bordèu (CUB), creada lo 1èir de genèir 1968, lo 1èir de genèir 2015, per aplicacion de la lei MAPTAM de 2014.
Citara
left|thumb|200px|Ua citara La citara (mot qui vien deu grèc kitara qui balhèn tanben guitarra) qu'ei un instrument de còrdas puntejadas jogat mei que mei en Euròpa Centrau e aus Estats Units d'America on emigrèn mantuas personas d'aquestas regions. Qu'ei constitiuda d'ua caisha d'armonia pausada orizontaument on e son tienudas las còrdas com ac son sus ua arpa. Que's joga dab un plèctre e la man esquèra que prem las còrdas qui son tienudas au dessus de la tòca e puntejadas dab lo plèctre (qui gaha lo dit poç a mòda de baga). Las autas còrdas que son puntejadas dab tots dits de la man dreta.
Gabàs
En 2005 ua estanca qu'ei estada bastida en bèth crear quauques estancs per l'irrigacion. Aquestas estancas qu'acessan mantuas espèçias d'ausèths.
Tamarit de Llitera
thumb|left|250px|Tamarit cobèrt de [[nèu]] Tamarit de Llitera (Tamarit de Litera en aragonés, Tamarite de Litera en espanhòu) qu'ei ua comuna catalanofòna d'Aragon situada dens la comarca de Llitera e la província d'Òsca.
Bèrg
Bèrg (Berc en francés) es una anciana comuna gevaudanesa situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon. Es ara dins la comuna dels Monts Verds.
Istòria
La comuna se creèt en 1877, del territòri d'Arcòmia, La Fageta e Tèrmes.
Plansòlas
Plansòlas (Planzolles en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Le Breuil
Istòria
Levat a l'Archiu del Rhône F°38 E supplément 162 GG 3 (187 feuillets) periòde 1732–1762
Era Barta d'Arribèra
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Era Barta d'Arribèra qu'èra de Nebosan, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Julian. Tanlèu 1790, Era Barta d'Arribèra qu'èra deth canton de Sent Gaudenç.
Saint-Sauveur-le-Vicomte
Saint-Sauveur-le-Vicomte es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Ans 1920
Istòria
1920 : en Mexic, somission de Pancho Villa e fin de la Revolucion Mexicana. Dins la capitala, lo president Carranza assaièt de reprodurre lo modèl instaurat per Diaz mai Obregón obtenguèt lo sostèn dei captaus dau nòrd, dei sindicats obriers e de Pancho Villa. Ansin, quand Carranza ordonèt l'arrestacion de son ancian aliat, se turtèt a una oposicion fòrta que formèt una « armada liberala constitucionala » poderosa. Deguèt alora abandonar Mexico avans d'èsser assassinat sus lo camin de Veracruz. Lei venceires prenguèron lo poder sota l'autoritat d'Obregón, elegit president dins lo corrent de setembre. Formèron un ret gropant captaus tradicionaus, caps de sindicats ò de gropaments de païsans, oficièrs superiors de l'armada e caps politics. Aquò permetèt au regime novèu d'enquadrar la populacion d'un biais eficaç. Per completar aqueu sistèma, una ideologia novèla enaurant lei culturas indianas e mestissas, la gèsta revolucionària e desvalorant lo periòde coloniau. Ansin, la guèrra civila s'acabèt après 10 annadas de combat aguent entraïnat la mòrt d'au mens un milion de personas (sus una populacion estimada a 14 milions en 1910). 1921 : dins lo corrent de l'estiu, l'armada espanhòla cargada de conquistar lo nòrd de Marròc se turtèt a la revòuta de la region. Entre julhet e aost, aperaquí 17,000 soudats espanhòus foguèron tuats ò capturats a l'entorn d'Anoal entraïnant la pèrda d'un armament important (200 canons e 400 mitralhièras) e l'abandon de la màger part de la region. 1921 : a l'iniciativa dau Burèu Internacionau dau Trabalh, temptativa novèla d'enebir l'usatge dau blanc de plomb dins lo mond entier. Pasmens, en causa dei menaças sus l'emplec dins l'industria quimica, lo projècte foguèt pas estendut a l'ensemble deis aplicacions dau plomb. thumb|Assaut de l'Armada Roja còntra Kronstadt. 1921 : en Russia, acabament deis operacions majoras de la Guèrra Civila Russa a l'avantatge dei Bolchevics. D'efiech, lei darrierei pòchis de resisténcia blanca èran plus capablas de menaçar Moscòu. Pasmens, lo sistèma de comunisme de guèrra contunièt de causar una crisi economica grèva e la famina apareguda a la fin de 1920 causèt de milièrs de mòrts suplementaris. En març, aquelei dificultats entraïnèron la revòuta dei marins de la basa de Kronstadt (2 - 17 de març) que foguèt reprimida après dètz jorns de combats acarnats e saunós. L'agitacion agantèt d'autrei regions e decidiguèt Lenin d'adoptar una politica novèla dicha NEP autorizant una liberalizacion economica limitada, especialament dins lo domeni agricòla. Lei requisicions de la guèrra foguèron tanben remplaçat per un impòst feble en natura. Aquò permetèt d'amaisar la situacion. 1921 : en Pèrsia, retirada dei tropas britancas qu'avián ocupat lo país durant la Premiera Guèrra Mondiala. Lo 22 de febrier, lo coronèu Reza Pahlavi ocupèt la capitala amb sei tropas e i prenguèt lo poder. A son iniciativa, se formèt un govèrn novèu.
1928 : fondacion de l’Opus Dei per Josemaría Escrivá. 1928 : en URSS, fin de la NEP e adopcion d'una politica d'industrializacion dau país. Per aquò, foguèt necessari de collectivizar l'agricultura afin de desgatjar leis ressorsas sufisentas. Pasmens, lo projècte se turtèt a una resisténcia fòrta de part dei populacions ruralas. Nikolai Bukharin, un dei caps principaus de la drecha dau Partit, critiquèt publicament lo cambiament politic decidit per Stalin e foguèt excluch. 1929 : signatura dau Tractat de Latran entre Itàlia e Vatican. Permetèt de normalizar lei relacions entre lei dos estats. thumb|right|[[Wall Street après lo crash d'octòbre.]]
Sciéncias e tecnicas
1928 : descubèrta de la penicillina per Alexander Fleming. 1929 : premiera teoria permetent de descriure lo foncionament d'un semiconductor publicada per lo fisician soís Félix Bloch (1905-1983).
Cimòrra
Geografia
Comuna situada sus la Gimona 32 km capsús d'Aush. vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Istòria
Cimòrra es ua de las mei vielhas sauvetats de Gers. Bastida suu penent d'un costalat au sud-oèst, la vila estó cremada per un incendi e tornada bastir en 1141 en arriba de Gimona dens ua embarra balhada per los Benedictins de Cimòrra. L'abadia, atestada desempuish 817, estó bastida au sègle VIau sus l'emplaçament d'un vielh oratòri bastit au sègle Vau per Sent Cerats.
(1377) Roberbauxa
(1377) Roberbauxa es un asteroïde.
Ukulele
thumb|200px|UkuleleLo Ukulele qu'ei un instrument de còrdas puntejada desvolopat a Hawai e Tahiti a la fin deu sègle XIX en s'inspirar deu cavaquinho portugués. Com aqueste darrèr instrument, lo ukulele qu'ei ua mena de petita guitarra provesida dee 4 còrdas. Popularizat aus Estats Units d'America, que ho integrat dens lo repertòri deu jazz.
Cixi
Origina e arribada a la Cort Imperiala
Eissida d'una familha nobla manchó de Huizheng, Cixi foguèt educada per son oncle après la mòrt de sei parents. A 15 ans, foguèt chausida per integrar lo grop dei 60 concubinas de l'emperaire Xianfeng (1831-1861) e venguèt « concubina de seisen reng ». Gràcias a l'ajuda de son eunuc personau, Cixi renforcèt rapidament sa posicion a la cort imperiala e, tre 1852, Xianfeng comencèt de la favorizar. Cixi venguèt ansin la favorida en títol. Lo 27 d'abriu de 1856, donèt naissença a un fiu que foguèt pus tard designat coma eiretier per l'emperaire en causa de l'esterilitat de l'emperatritz Ci'an qu'èra la premiera concubina oficiala. En mai d'aquò, Cixi venguèt una conselhiera importanta de l'emperaire per la gestion deis afaires interiors.
La modernizacion impossibla de l'Empèri
Cixi dirigiguèt leis afaires de l'Empèri fins a sa mòrt. Per aquò, assegurèt premier la regéncia au nom de son fiu Tongzhi (1861-1875). Major en 1873, aqueu darrier èra pas interessat per la gestion de l'Estat. En plaça, preferissiá la frequentacion dei prostituidas e la consumacion d'òpi. Moriguèt en 1875 en causa de seis excès. Cixi lo remplacèt per son cosin mairau Guangxu (1875-1908), çò qu'èra un còp d'Estat vertadier car Guangxu èra pas l'eiretier legitim. Pasmens, sa decision foguèt pas contestada per lei foncionaris dau Palais Imperiau.
Per restaurar son poder, Cixi sostenguèt lei societats secrètas. Sovent d'origina populara, aquelei movements èran conservators e fòrça ostils ais estrangiers. En junh de 1899, d'escaramochas regularas comencèron d'opausar de soudats occidentaus, encargats de protegir lei concessions e leis ambaissadas estrangieras, ai « Boxaires ». Lei combats se transformèron en guèrra vertadiera e una intervencion occidentala esquichèt lo movement. Après l'aver organizat secretament, Cixi ajudèt a reprimir l'insureccion. Pasmens, leis Occidentaus demandèron lo pagament d'indemnitats fòrça importantas que foguèron una umiliacion suplementària per la dinastia.
Seicheprey
Geografia
Elle appartient au canton de Thiaucourt-Regniéville et à l'arrondissement de Toul.
Istòria
Lo vilatge a #èsser fòrtament deteriorat per la guèrra de 1914-1918.
Palluau
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Larzac
Es un replanat calcari de pèira rossèla que sas ròcas son datadas del segondari (epòca Jurassica) e d'una altitud mejana situada entre 700 e 900 m, amb un punt culminant al puèg de Cogolha, a 912 m. Confronta al nòrd-èst las gòrjas de Dorbia, que lo desseparan del Causse Negre, e al sud lo riu de Sòrga.
Una partida de Larzac es ocupada per un camp militar francés, que un projècte d'espandiment dins las annadas 1970, provoquèt l'oposicion dels païsans caussinhòls e foguèt a l'origina de 10 ans de luchas menadas jos l'eslogan "Gardarem lo Larzac". Lo projècte foguèt fin finala abandonat per decision del president francés François Mitterrand en 1981.
Boda (omonim)
Boda pòt designar
Malafogassa d'Augès
Istòria
Al, lo abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon i possedissiá n'indigne la glèisa de Consonove, e ne requectava las intradas. La meteissa abbaye possedissiá las prieurés Santa-Georges de Augès e Sant-Jean-Baptiste de Mallefougasse. La glèisa de Mallefougasse passa a la abbaye de Cruis, e a ligat fin finala amb aquela abbaye a la évêché de Sisteron, #que requectan las intradas ligadas dins aquela glèisa,.
La localité apparaît pour la première fois dans les chartes en 1274 (Malafocacha), mais une motte castrale est construite dès le au lieu-dit Consonoves (dite Consonavis à ce moment ). Elle appartient aux vicomtes de Sisteron jusqu’en 1045. La motte est d’abord partagée entre l’Marselha et les chanoines de Forcalquier, puis est donnée à l’abbaye Saint-André-de-Villeneuve-les-Avignon (1118),.
Augès, apparu dans les chartes en 1274 (Augetum), compte 62 habitants en 1765.
Ernesto Samper Pizano
Ernesto Samper Pizano, economista nascut en 1950, foguèt president de Colómbia entre 1994 e 1998.
Sègle XIII abC
Istòria
v. 1230-1190 : començament de la crisi entraïnada per leis invasions d'un ensems de pòbles indoeuropèus dichs Pòbles de la Mar. D'origina desconeguda (benlèu Grècia e Anatolia), dispausavan de flòtas e ataquèron lei reiaumes dau litorau de la Mediterranèa Orientala. En particular, destruguèron lo Reiaume Itita avans de se dirigir vèrs Siria, Palestina e Egipte onte se turtèron ai tropas dau faraon Ramsès III (→ 1191 avC). 1208 : assassinat de Tukulti-Ninurta I durant una revòuta menada per son fiu Assur-nadin-apli (1207-1204 avC). Aquò entraïnèt de trèbols intèrnes per la succession e afebliguèt grèvament lo reiaume permetent a seis adversaris de se redreiçar.
Ereditat
Un exemple : l'ereditat de la color dels uèlhs
Per explicar lo concèpte d'ereditat, se pòt prene coma exemple la color dels uèlhs dins l'espècia umana; s'agís d'un trach biologic ereditari. La color dels uèlh d'un individú depend en efièch d'un ensemble de gèns que contraròtlan la produccion de proteïnas dins l'iris que li donan sa color. Existís de variantas o allèles d'aquestes gèns, caduna doant una color particulara dels uèlhs, per simplificar disam d'allèles « uèlhs bruns », d'allèles « uèlhs blaus », etc. L'ensemble de las diferentas variantas que possedís un individú per cadun dels gèns de son genòma es çò que se nomena son genotipe. Lo genotipe de cada individú es lo resultat de la combinason aleatòria al moment de la fecondacion d'una partida del genotipe de cadun de sos parents. Atal, se ambedós parents possedisson d'allèles « uèlh bruns », los enfants aurán dins lor genotipe unicament d'allèles « uèlhs bruns ». Mas se un dels parents possedís d'« uèlhs blaus » e l'autre d'allèles « uèlhs bruns », los enfants eritaràn cadun una partida dels allèles « uèlhs blaus » de l'un e d'una partida dels allèles « uèlhs bruns » de l'autre, dins de combinasons a cada còp diferentas donant de colors d'iris diferents poer cadun d'entre eles. Dins lo cas de la color dels uèlhs, es donc la transmission genetica que govèrna l'ereditat d'aqueste trach biologic.
Las basas biologicas de l'ereditat
D'enter autras formas de transmission biologica, se pòt citar la transmission lamarckiana que designa la transmission dels caractèrs acquisits. Aquò passa pas per una modificacion genetica o epigenetica mas per de procediments autres coma l'aprendtissage, l'imitacion...
Pujaudran
Pujaudran (en occitan e en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Selaincourt
Selaincourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Linx canadian
Distribucion e abitat
Eth linx canadian pòt demorar en es bòsqui deth nòrd canadian e d'Alaska. N'i a pas enes regions sens arbes des Granes Planures e es costes deth nòrd qu'es on i à pas lebes dera nhèu. Pr'amor des umans eth lynx canadian demora pas mès ena Isla Princep Eduard o en Nòva Escòcia (10). Totun, que i à dus airaus on òc demoren linx canadians enes Tèrres nautes de Cap Breton.
Macon
Macon o Mascon (nom occitan tradicional ; Macoun en grafia mistralenca ; Mâcon en francés e francoprovençal) es una comuna situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Istòria
Lo blason de Mâcon n'a per definicion héraldique : « De caras a tres annelets de sòus ». Aquel blason i auriá utilizat dempuèi la Renaissance.
Au cours du, la ville se fortifie.
Istòria d'Iraq
Preïstòria
Au començament dau milleni VI av. JC, la difusion d'aquelei progrès favorizèt l'emergéncia de practicas comunas que formèron lei premierei culturas de l'Istòria umana : Periòde de Hassuna (5,800 - 5,500 av. JC), Periòde de Samarra (5,600 - 5,000 av. JC) e Periòde de Halaf (5,500 - 4,700 av. JC). Puei, a l'acomençament dau milleni V av. JC, lei procès de complexificacion de la ierarquia sociala s'accelerèron fins a la formacion dei premiers estats vertadiers dins lo corrent dei Periòdes d'Obeïd (4,700 - 4,100 av. JC) e Uruk (4,100 - 2,900 av. JC).
Lo partiment francobritanic d'Orient Mejan
En novembre de 1914, l'Empèri Otoman intrèt en guèrra còntra l'Entenduda. Mesopotamia venguèt rapidament un teatre d'operacions amb la presa de Basra per lei Britanics en novembre de 1914. Fins a 1917 e la conquista de Bagdad en març, lei combats demorèron concentrats en Mesopotamia Bassa. Puei, lei Britanics se dirigiguèron vèrs lo nòrd d'Iraq e agantèron pauc a pauc lei frontieras d'Anatolia avans la fin de la guèrra (presa de Damasc e de Mossul en 1918).
Lo periòde Saddam Hussein
Lo decenni 1970 veguèt l'emergéncia progressiva de la figura de Saddam Hussein que venguèt oficialament cap de l'Estat en 1979 e lo demorèt fins a 2003. Sota sa direccion, lo regime baasista venguèt mai e mai autoritari e corromput. Lei membres de sa tribü e de sa familha ocupèron divèrsei pòstes importants. Una Garda Republicana, còrs militar ben equipat que seis oficièrs èran pereu recrutats au sen de la tribü de Saddam Hussein, foguèt tanben creada per aparar lo regime.
Melanina
Sintèsi
Per l'òme, jos l’efièch dels UV, los queratinocits secretan l’ormòa alfa-MSH per scission de la proopiomelanocortina (POMC), mercé a l'accion d’una proteïna nomenada P53. L’alfa MSH se liga als melanocyts e estimula la produccion de melanina. P53 essent tanben une proteïna producha en cas d'estrès, aquò poiriá explicar l’iperpigmentacion qu'apareis a vegada subretot per las personas d'edat, en cas d’irritacion longa de la pèl.
Per l'Òme
Las crèmas autobronzantas coloran la sisa cornada de la pèl mas n'an pas res de veire amb la melanina; mai, apara pas contra los UV solars.
Hegeney
Istòria
Divendres 11 d'agost 1368, la vila de Haguenau fa confisquer los cavals e la ramaderia dels abitants del pòble.
(1379) Lomonosowa
(1379) Lomonosowa es un asteroïde.
Altoire
Altoire (Autoire en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Vilafranca d'Astarac
Vilafranca d'Astarac (Villefranche en francés, Villefranche-d'Astarac despuish lo 27 de deceme de 2022) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Priorat (comarca)
Lo Priorat (Priorat en catalan) es una comarca de Catalonha.
.you
("tu, vosautres", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 25 de març de 2016.
Revèst dei Damas
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Beaurepaire-en-Bresse
Istòria
Lo Castèl de Beaurepaire es la fierté del pòble. A #èsser rénové per los sieus proprietaris Paul-Ivan e Anita de Sant-Germain dempuèi una desena d'ans.
Era Hita Topièra
Toponimia
Hita, deu latin (petra) ficta, qu'a lo sens de « bòrna », de « pèira plantada », entre duas parròpias (los vilatges d'aqueth nom que serén sovent au limit d'ua parròpia), o autes territòris, sus d'ancianas vias (vias romanas o autes camins, eventualament medievaus),. Topièra que representa topin dambe'u sufixe -èra (deu latin -aria); qu'i aurén fabricat topins e autas terralhas.
Istòria
Pendent eth Ancian Regime, Era Hita Topièra qu'èra dera eleccion de Ribèra-Verdun, doncas dera província de Gasconha, dera generalitat d'Aush, dera diocèsi de Comenge e dera senescaucia de Tolosa. Eth vocable dera glèisa qu'es Sent Miquèu. Tanlèu 1790, Era Hita Topièra qu'èra deth canton de Sent Martòri.
Sent Bonet prep Baurt
Sent Bonet prep Bòrt (Saint-Bonnet-près-Bort en francés) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Novela Aquitània, ancianament de Lemosin.
Singlairac
Singlairac (Singleyrac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Chartras
Chartres o Chartras (Chartres o Chartro en grafia mistralenca; Chartres en francés) es una comuna francesa situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region del Centre e Vau de Léger. La vila es a aperaquí nonanta quilomètres de París (centre). Al recensament de 2016, la comuna comptava 38 752 abitants. En 2015, la comunautat d'aglomeracion de Chartres comptava 136 373 abitants e l'aira urbana de Chartres comptava ela 146 986 abitants. Se tracta de la primièra vila del departament d'Eure e Loir e la sesena de la region Centre e Vau de Léger darrièr Tors, Orleans (la capitala regionala), Borges, Bles e Chasteurós.
Ganesha
Legendas
- Ganesha qu'aima hèra minjar e mei que mei las sucrarias. Un còp que s'èra hartat d'ofrendas qui l'avèvan hèitas e que se'n tornava sus l'esquia deu son arrat, ua sèrp qu'esparvolè la montura e lo diu que cadó en tot s'aubrir lo vente en en hasent càder las soa entralhas. Ganesha, que's prenó la sèrp entà se'n har ua cinta e que tornè pujar suu son arrat. Mes la lua que's trufè e, furiós, que's trenquè ua defensa entà la se lançar (auta version de l'origina de la soa defensa copada) en la maudisent. Repentida, la lua que li domandè perdon e, com ua malediccion no's pòt pas avalir mes sonque aleugerir, Ganeisha que la condemnè a créisher e a mermar e que maudigó los son devòts qui l'espièren durant lo Ganesh Chaturthi (los 10 dias de hèsta en aunor de Ganesha).
Poilausic
Poilausic (Puylausic en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
La Lande-de-Lougé
Istòria
À la Révolution, la commune est rattachée au canton de Rânes (ce dernier est supprimé en 1801).
Sant-Yann-ar-Biz
Geografia
De las catastròfas naturalas sobrevenen de còps a Sants-Texans-de detlo-Dit : qualques inondacions e fluïdes de boues, lo data|27|de mai: 1992, lo data|9|d'agost|1994, entre lo 17 e lo data|31|de e entre lo 25 e lo data|29|de  ; lo littoral a patit l'accion de fòrtas tempèstas, en particulara en la nuèch del 15 a la  e lo data|10|de  #qu'an provocat de decrèts de reconeissença "catastròfa naturala".
Saint-Jean-du-Doigt se situe au nord de la partie aujourd'hui finistérienne du pays trégorrois, au bord de la Manche, à 17 km au nord de Morlaix. Le bourg se trouve à environ 15 mètres d'altitude, les altitudes au sein du finage communal allant du niveau de la mer à 128 mètres d'altitude pour une altitude moyenne de 64 mètres.
Des catastrophes naturelles surviennent parfois à Saint-Jean-du-Doigt : des inondations et coulées de boues, le 27, le 9, entre le 17 et le 31 et entre le 25 et le 29 ; le littoral a subi l'action de fortes tempêtes, en particulier dans la nuit du 15 au 16 et le 10 qui ont provoqué des arrêtés de reconnaissance "catastrophe naturelle".
Sent Estève de Baigòrri
Los sons quartièrs que son Bastida, Haritzalde, Landagaraia, Eraun alde, Etzaun alde, Germieta, Otikoren, Okoze, Doneztebe, Leizpartz (Lehitzpartz en 1366), Urdoze, Eiheralde, Belexi, Iparragere, Auzo ttipi, Izpegi, Karrika e Plaza xoko.
Las comunas tòcatocantas que son Bidarrai au nòrd, Sent Martin d'Arròsa au nòrd-èst, Irulegi a l'èst, Anhauze au sud-èst, Banka au sud e, en bordant lo còth d'Izpegi, Erratzu (Baztan) en Hauta Navarra a l'oèst.
Aiguamúrcia
Aiguamúrcia es un municipi de la província catalana de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
(1386) Storeria
(1386) Storeria es un asteroïde.
.ally
("aliat", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2016.
Cenozoïc
L'Èra Cenozoïca o Cenozoïc, del grèc καινός kainos "nòu", e  ζωή zoe "vida", es la pus recenta de las tres èras geologicas Fanerozoïcas, seguissent l'èra Mesozoïca e cobrissent lo periòde entre 66 milion d'an i a e lo present.
.apartments
("apartaments", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 10 de febrièr de 2015.
Aia
Aia es una comuna de Guipuscoa dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
.barefoot
(bare foot, "pè descauç", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 24 de març de 2016.
L'Aldea
L'Aldea es un municipi de la província espanhòla de Tarragona dins la Generalitat de Catalonha.
Amiga
Una maquina de creacion conoissuda per sei juecs
Tre lo començament, Electronic Arts e Activision començan d'asatar sei produccions sus Amiga. Faudrà esperar l'arribada de Defender of the Crown, de Cinemaware, per veire enfin lei capacitats graficas superiora de la maquina de Commodore esplechadas. A la fin deis annadas 1980, l'Atari ST demòra la maquina privilegiada per desenvelopar lei juecs, e l'Amiga disposa generalament de conversions directas qu'utilizan pas sei capacitats mai avançadas. Faudrà esperar la publicacion de Shadow of the Beast en 1989 per l'editor britanic Psygnosis per començar de veire lo valat se cavar entre lei produccions especificament desenvelopadas per Amiga e leis autras. D'ara enlà, la maquina aculirà de mai en mai de juecs de qualitat, d'unei que vendràn d'alhors de grands classics dins lo monde dei videojuecs, coma Populous, Another World, Battle Squadron, Flashback, Dune, Zool ò Sensible Soccer.
Saint-Macaire-du-Bois
Istòria
Doyens De Thouars e guariguèsse de Sant-Macaire : Michel Demourant, 1610-1653, Jean de la Vila, 1653-1655, Jacques Panen 1655-1676, Philippe Porcheron, 1676-1726, Pierre-René Pauloin, 1774-1778.
(1391) Carelia
(1391) Carelia es un asteroïde.
Zagazig
Qu'ei la ciutat nadau deu coronèu Ahmed Orabi qui gavidè ua rebellion contra l'ocupant britanic e peus drets deus ciutadans egipcians.
Rédange
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
En 1871, Adolphe Thiers desirava donar de l'espaci al luòc-fòrt de Belfòrt davant demorar francesa. Los Alemands, #qu'ignoravan pas pas la valor del jos-sòl, #acceptar a condicion de récupérer a lo sieu profit de las municipalitats en desplaçant cap a l'oèst la frontièra previst en lo moment dels preliminars de pases signadas a Versailles lo 26 de febrièr de 1871. Las municipalitats de Rédange, Thil, Villerupt, Aumetz, Boulange, Lommerange, Sant-Ostal-a los-Roures, Vionville venián doncas alemandas. Villerupt, Coma Thil, #demorar francés mercés al normand Augustin Pouyer-Quertier, ministre de las finanças del govèrn Thiers ....(Extrai del libre "La délimitation de la frontièra franco-alemanda" pel coronèl Aimat Laussedat, edicions Delagrave, Escomesas 1902)
Mauna Loa
Lo Mauna Loa es un volcan de Hawaii. Aut de 4171 m, es lo segond ponch culminant de l'illa. Es un volcan roge de ponch caud.
Montcusel
Montcusel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Franca Comtat
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Marion Bartoli
thumb|right|Marion Bartoli Marion Bartoli es una jogaira de tennis nascuda lo 2 d'octobre de 1984 au Puèi de Velai, en Occitània. Professionala dempuèi 2000, se ganha lo 6 de julhet de 2013 lo torneg de Wimbledon.
Bíblia
Etimologia
Lo mot « bíblia » ven del grèc ancian biblos o biblion correspondent a l'ebrieu sépher — « libre » — que donèt τὰ βιϐλία, un substantiu plurial que significa « los libres », soslinhant son caractèr multiple, qu’es tractat pels autors medievals en latin coma un feminin singular, biblia, amb per plural bibliae.
Canon de la Bíblia ebraïc (canon massoretic)
vinheta|Un rotlèu de la [[Torah.]] La Bíblia ebraïca es escricha en ebrieu amb unes passatges en aramèu. Lo canon massoretic, es a dire aqueste de la Bíblia ebraïca, se compausa de partidas seguentas (entre parentèsis, lo nom chrestian dins l'Ancian Testament segon lo regropament adoptat per la TOB ):
Libres deuterocanonics (o apocrifs)
Unes d’aquestes libres de la Septuaginta foguèron pas admeses coma deuterocanonics. Son reconeguts per pas deguna Glèisa e son nomenats « apocrif » o « pseudepigrafs » (escrichs sota una falsa signatura). Forman amb d'autres de la mèsma epòca çò que se nomena uèi los « escrichs intertestamentaris ». S'agís per exemple del libre del Pastor d'Ermas, present dins lo Nòu Testament, puèi levat del canon biblic al sègle III. L'Epistòla de Barnabèu foguèt tanben presenta un temps dins lo Nòu Testament, avant d'èsser levada per decision conciliària.
La Vulgata
vinheta|Sant Jaume per mèstre Teodoric, convent Santa Anhés, [[Praga]] A l'origina, la Bíblia crestiana es disponibla en grèc, la Septuagina e lo Nòu Testament essent ambedos redigits dins aquesta lenga. Los crestians del mond latin pasmens lèu utilizèt de traduccions latinas d’aquestes libres. Aquestas traduccions son nomenadas Vetus Latina.
La Bíblia samaritana
Lor Pentateuc es fòrça pròche d’aqueste dels Josieus, mas s’escriu en ebrieu samaritan amb l'alfabet samaritan, una varianta de l'ancian alfabet paleoebraïc abandonat pels Josieus. Se destria de la Torah ebraïca per de diferéncias de fons. Las mai importantas pòrtan sus l’estatut del mont Garizim coma principal luòc sant a plaça de Jerusalèm. Los Dètz Comandaments de la Torah samaritana intègran atal en desen comandament lo respècte del mont Garizim coma centre del culte. Las doas versions dels dètz comandaments existents dins lo Tanakh josieu (aquesta del Libre de l'Exòde e aquesta del Deuteronòmi) foguèron tanben uniformizadas. Per conservar lo nombre dels comandaments (dètz), lo 1èr comandament josieu (« Soi l'Eternal (YHWH), ton Dieu, que te faguèri sortir del país d'Egipte, de l’ostal de servitud ») es considerat coma una simpla presentacion, lo primièr comandament samaritan essent donc lo segond comandament josieu: « Auràs pas d'autres dieus devant ma fàcia ». Pels Samaritans, « los savis joieus faguèron de la presentacion un comandament per manténer lo nombre d’aquestes a dètz (lo nombre de comandaments es mencionat dins l'Exòde, 34.28), après que corrigiguèron lor version ne levant lo desen » relatiu al mont Garizim.
Istoricitat de la Bíblia
Las descobèrtas scientificas en geologia del sègle XVIII sus l'edat de la Tèrra, puèi en biologia als sègles XVIII e XIX sul transformisme e la teoria de l'evolucion faguèron contradiccion amb l'interpretacion literala del libre de la Genèsi qu’èra la règla a l’epòca.
Banana
La banana es lo fruch dau bananier, una planta erbacèa dau genre Musa. Domesticada en Nòva Guinèa durant la premiera mitat dau milleni I avC, s'es difusada dins l'ensemble dei regions tropicalas gràcias ai cambis comerciaus e a la colonizacion. Uei, es ansin venguda lo quatren produch agricòla pus produch après lo ris, lo blat e lo gròs blat e es un aliment de basa dins lei país tropicaus gràcias a sei qualitats nutricionalas (valor energetica auta, fònts de vitaminas...). Ocupa tanben una plaça importanta dins leis exportacions de fruchs.