cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lemosin (dialecte)
Influéncias
Podem maitot observar un espaci dich de l'occitan en "è" dins una zòna que vai dau sud dau Confolentés (Manot) a Nontronh, pensent per Sent Iriès, Chasluç e Rechoard. Los [a] tonics venen [ɛ] (è) coma los [as]. Pala ven [pɛlɔ], bujada fai [bydzɛdɔ], Chaba d'entrar fai [tsɛbɔ d'ɛntra] ; Chasluç fai [tsɛlu], vachas fai [vatsɛ], placa / placas fan [plɛkɔ / plakɛ]. Los [er] coma (o emb l'influència) lo peitavin-sentongés pòt se tranformar en [ar]. Sernada fai 'donc [sarnɛdɔ], lo ser fai [lu/le sar], per ven [par]...
Istòria
Los escrivans seguen una o autra emb mai o mens de coeréncia e d'unitat. Lo poeta A. Pestor chausís de las solucions personalas.
Fonetica e fonologia
Inventari de las vocalas dau lemosin:
Un daus fenomèns pus particuliers dau sistèma fonologic dau lemosin es son sistèma accentuau, que dins una granda part dau domeni, es diferent dau sistèma generau occitan. Coma dins lo restant dau domeni occitan, l'accent pòrta sus la penultima sillaba o sus la darriera. Mas la distribucion de l'accent en lemosin se fai en foncion de la quantitat vocalica (lonjor), definida entau:
Los mots començant per un I- subissen plan sovent una diftongacion en Ei-, prononçat [ɛj] e generalament francizada en Ey- en toponimia: ideia > eideia, innocent > einnocent, insolent > eissolent, Ilhac > Eilhac, Itier > Eitier, etc. Tanben pòt afectar d'A o E inicialas: anonçar > einonçar, ensajar > eissaiar, imajar > eimajar (imaginar)...
Quand s’agís d’una consonanta nasala, se pòt passar coma se i èra pas o se pòt amudir simplament: lo fen [lu 'fɛ] / los fens: [lu: 'fej] o [lu: 'fɛ]
Present de l'indicatiu
1a pl.: -am [am] per los vèrbs en -ar, -em [em] per los autres, mas tendéncia a generalizar -em a totas las conjugasons (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
Imperfach
2a sg.: -iàs (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
Futur
1a sg.: -rai
1a pl.: -rem (-ram)
Condicionau
2a sg.: -riàs (tendéncia a emmudir l'-r- intervocalica)
Subjontiu
1a sg.: -e / -a
1a pl.: -em per los vèrbs en -ar, -am per los autres, mas tendéncia a generalizar -am a totas las conjugasons (tendéncia a la remontada de l'accent sus la penultima dins quauques parlars)
3a pl.: -en / -an
Imperatiu
autras personas: que + subjontiu
L'imperatiu negatiu (o defensa), a la diferéncia daus autres parlars occitans, se fai pas emb lo subjontiu, mas emb l'imperatiu segut de "pas". Quauques vèrbs de la segonda e de la tresena conjugason an una forma particulara per la defensa.
Participi Passat
-ut(s) / -uda(s) per certans vèrbs en -ir, en -er e en -re
Shabti
Que s'a perpausat la teoria que la practica de sepelir un defunt dab oshati que seré estada inventada entà remplaçar los sacrificis de servicialas. S'aquesta practica e ho anc practicada en Egipte, aquò que seré estat eventuaument lo cas sonque durant la I dinastia ; aquesta tèsi que s'apuja suu hèit que los rei d'aquesta dinastia que hon sepelit dab bèstias e dab d'auta personas qui semblan estar estadas joenas e qi avèva lo lor atahut a lo lor emplaçament. Per Katherin Bard que hon estadas escanadas per'mor que semblan aver sarradas las dents.
Lemosin (dialecte)
Conjugason dels vèrbs ÈSSER-ÈSTRE-ESTAR / FAR
Imperatiu: coma lo subjontiu present
Conjugason de quauques autres vèrbs irregulars
Indicatiu present:
Francés cadian
Lu francés cadian (terme que ven dau mot acadian per aferesa e palatalisacion) o francés cajun (cajun es la version anglesa), quauques còps apelat « francés regionau loïsianés » es una de las doas varietats dau francés parladas essencielament dins l’Estat de la Loïsiana (Estats-Unis), particulierament dins las parofias dau Sud apeladas collectivament Acadiana.
15 de julhet
Decèsses
Vejatz tanben:
Matricaria recutita
Descripcion
vinheta|Feuilhas pennatisecadas [[Fichièr:Fiore_Asteraceae_04.png|vinheta|Capitul clòt (seccion),
Composicion quimica de l'òli essencial
vinheta|Òli essencial de matricària camomilha L'extraccion de l'òli essencial de las flors de la matricària camomilha se fa per una distillacion amb vapor. Cal comptar entre 3 e 5 kg de planta per produire 10 ml d'òli essencial.
Autres usatges
En viticultura, la camomilha matricària es una preciosa alliada de la vinha a partir de la preflorason, al moment ont los vitatge an tendéncia a exprimir una cloròsi ferrica, e fins a la vairason. L'azulèn que conten es un òli essencial que regula l'evapotranspiracion via l'estimulacion del cicle del potassi. D'aqueste fach, a tanben un efièch destressant se: la vinha patís cronicament d'estres idric a causa d'un enrasigament tròp superficial; las vinhas son plantadas dins un sòl peirós o sablenc paure en aiga; en cas de secada.
Granda Barrièra de Coralh
Descubèrta per l'èsser uman
thumb|right|[[Aigafòrt de 1831 representant lo naufragi dau HMS Pandora.]]
Henri Pitot
Biografia
Enric Pitòt debutèt en matematicas e en astronomia e venguèt assistent del fisician Réaumur en 1723. Foguèt nomenat adjonch mecanician de l'Acadèmia de las sciéncias en 1724, puèi associat mecanician en 1727 e pensionari geomètre en 1733. En 1740, venguèt membre de la Royal Society. En 1742, foguèt nomenat Director de la Senescalciá de Nimes e director del Canal Reial de Lengadòc. Crompèt la senhoriá de Launay en 1748 e venguèt membre de la Confrariá dels Penitents blancs de Montpelhièr en 1751. Henri Pitot realizèt fòrça amainatjaments, rotas, obratges d'art, fonts e aqüeductes en Lengadòc. De 1743 à 1747 diriguèt la construccion del pont rotièr que dobla lo pònt de Gard, vertadièr obratge d'art que dobla lo pont antic. Realizèt nombrosas pansièras de proteccion, en particular sul fluvi Vidorle. Adobèt tanben qualques arcas del pont roman de Someire (pont Tibèri) malmenat per una importanta vidorlada. Son darrièr obratge remarcable foguèt la construccion de l'aqüeducte de Sant Clament a Montpelhièr (Los Arcèus) que realizèt entre 1753 e 1765 e que foguèt acabat après sa mòrt en 1772.
Escala cromatica
thumb|336x336px|Gama cromatica de Do.Ua escala cromatica qu'ei ua seria regulara de nòtas tanhetas e dessaparadas per pas sonque un miei ton enter eras. Que s'opausa a l'escala diatonica on, a despart de dus miei tons, las nòtas ostedeishen intervaus d'un ton.
Chassy (Iona)
Chassy  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Anarcoindependantisme
vinheta|Estelada anarcoindependentista.L'anarcoindependentisme es un corrent de l'anarquisme que pretend conciliar "luchas de liberacions nacionalas" e perspectiva anarquista.
La Croix-en-Brie
La Croix-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Évaillé
Évaillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarta e la region dels Païses de Léger.
Tavaux e Pontséricourt
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Hertzing
Hertzing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Cuticulata
Lo clad dels Cuticulates se caracteriza per :
Obies
Istòria
En fach, lo emprise umana es mai anciana. Bavay (Bagacum) Capital de la Nervie, es vengut, continuament a l'aucupacion romaine dins los primièrs sègles, una vila fòrça important, coma la testifiquen los vestigis meses a jorn. Se pòt doncas supausar que los environs an #èsser en partida "colonisés" per las vétérans de l'armada romaine : èra frequent qu'aqueles recebon un lòt de tèrras a la sortida de las siás vint-cinc ans de servici a las armadas. Al supòrt d'aquela tèsi, se pòt remembrar #qu'al Brai Robòt lisière del bòsc de Mormal entre lo Tréchon e la carrièra dels Bailles) an #èsser d'amassadas las traces d'una "villa", abitacion romaine amb granjas, salas de bain, hypocaustes. En 1790, als Bailles de Obies (lisière del bòsc de Mormal al extremitat de la carrièra dels Bailles) #èsser meses a jorn una soixantaine de esquelets aital coma dels condecores en sòus e bronze de l'epòca de l'emperaire Vespasien (69-79) a aquela de l'emperaire Comòda (180-192).
16 de julhet
Decèsses
Vejatz tanben:
Chamagnieu
Geografia
Chamagnieu A situat a 8 km de La Verpillière, e aperaquí 30 km de Lion.
Canton de Gordon
Composicion dempuèi 2015
|vignette|right|Mapa del canton novèl de Gordon dins Òut
Las comunas del canton ancian de Gordon
Las 10 comunas.
Pixies
Pixies es un grop compausat a l'origina del cantaire e guitarrista Black Francis (nascut Charles Thompson, dich Frank Black entre 1993 e 2006), de Kim Deal (bassa e cant, remplaçada per Kim Shattuck puèi en 2013 per Paz Lenchantin), de Joey Santiago (guitarra) e de David Lovering (batariá).
Sud-Africa
Sud-Africa o l'Africa del Sud es un Estat d'Africa Australa. Confronta Namibia, Botswana, Zimbabwe, Moçambic e Swaziland al nòrd, Lesotho qu'es una enclava, e es limitada per l'ocean Atlantic al sud-èst e l'ocean Indian al sud-èst.
Sas capitalas son Pretòria (administrativa) e lo Cap (legislativa). A mai Bloemfontein es la capitala judiciària.
Lo gentilici es sud-african -a.
Lo Grand Trek
Lo Grand Trek designa une tiera de migracions de colons afrikaners en fòra dau territòri britanic. D'efèct, d'expedicions de reconeissença menada per de Trekkers avián permes d'identificar de territòris druds e despoplats au nòrd-èst per lei trèbols dau Mfecane. La migracion comencèt en 1836 e lei Boers ganhèron una importanta batalha còntra lei Zolo en 1838 (batalha de la Blood River). Aquò permetèt de liberar lo passatge vèrs lo nòrd-èst onte lei colons fondèron Transvaal e l'Estat Liure d'Aurenja respectivament en 1852 e en 1854.
L'autonòmia dei colonias britanicas
En Natal, leis Africans foguèron relegats ai regions perifericas ò obligats de pagar d'impòsts especiaus. Au nivèu economic, lei colons s'orientèron vèrs la cana de sucre e favorizèron l'imigracion d'obriers indians per s'ocupar dei plantacions. Una partida importanta d'aquelei trabalhaires demorèron dins la region e foguèron a l'origina de l'actuala comunautat indiana sud-africana. En 1870, 274,000 abitants foguèron recensats dins la colonia (91,2% d'indigèns, 6,6% de Blancs e 2,2% d'Indians).
Tancredo Neves
Tancredo de Almeida Neves (n. 1910, m.1985), avocat, foguèt un òme politic de Brasil: prefècte de la ciutat de São João del-Rei, deputat estatal e deputat federal, ministre d'estat, primièr ministre (1961), e governador d'estat de Minas Gerais (1983-1984).
Sud-Africa
La formacion de l'Union
En 1902, leis autoritats britanicas volián demenir l'importància demografica dei Boers ambé l'arribada d'imigrants novèus venguts deis Illas Britanicas. Pasmens, leis atrocitats de la guèrra, l'oposicion dei liberaus e, mai que mai, la manca de volontaris empachèron la realizacion d'aqueu projècte. En plaça, sota l'impulsion dei liberaus, deguèron metre en plaça una union inspirada dau modèl canadenc. Ansin, tre 1906, lei doas colonias boers recebèron lo self-government e participèron activament a la formacion d'una federacion sud-africana. Lei discussions se debanèron de 1908 a 1910 e s'acabèron par la naissença de l'Union Sud-Africana.
Lo poder afrikaner fins a la crisi de 1929
Après l'independéncia, lei premiereis eleccions foguèron ganhadas per lo Partit Sud-African de Louis Botha (que venguèt Premier Ministre) e de Jan Snuts. Adoptèron una politica de reconciliacion ambé leis anglofòns dau Cap e de Natal e demorèron fidèus a l'Empèri Britanic. Ansin, en 1914, l'Africa dau Sud jonhèt lo camp de l'Entenduda durant la Premiera Guèrra Mondiala e conquistèt lo Sud-Oèst African Alemand. Aqueu raprochament ambé Londres suscitèt pasmens l'oposicion d'una partida deis Afrikaners que sostenguèron lo Partit Nacionau fondat per James Hertzog en 1914.
La crisi de 1929 aguèt de consequéncias grèvas sus l'economia sud-africana qu'èra fòrça dependenta de seis exportacions de matèrias premieras. Ansin, en 1933, lei dos partits afrikaners de Snuts e de Hertzog fusionèron per formar lo Partit Unit. Aquò permetèt de mantenir la dominacion deis Afrikaners sus la vida politica dau país (que durèt fins a 1994) maugrat la scission d'un novèu Partit Nacionau dirigit per Daniel François Malan. En 1939, Hertzog assaièt de demorar neutre mai Snuts e lei partisans de l'alinhament sus la diplomacia britanica reversèron lo govèrn. Sota la direccion de Snuts, l'Africa dau Sud intrèt donc en guèrra còntra Alemanha e aguèt un ròtle important dins lei combats dau teatre nòrd-african.
L'apartheid
En 1948, lo Partit Nacionau ganhèt leis eleccions generalas gràcias a un programa segregacionista dich apartheid. Significant « desvolopament separat dins l'egalitat » en occitan, aqueu sistèma entraïnèt una division de la societat entre quatre pòbles diferents (Blancs, Indians, Cape Coloured e Africans). En teoria, cada comunautat deviá obtenir lei mejans permetent son desvolopament mai dins lei fachs, lei Blancs dominavan largament. Ansin, obtenguèron lo contraròtle de la màger part dau país e gardèron lo poder politic. Leis Africans foguèron relegats dins de homelands, fragmentats e dispersats, eissits dei resèrvas de l'entre doas guèrras.
La resisténcia a la segregacion
L'apartheid se turtèt a una resisténcia viva dei comunautats non blancas. L'ANC ne foguèt lo pielon ambé l'organizacion de campanha de resisténcia passiva a partir de 1952. Tres ans pus tard, un congrès gropant l'ANC e plusors organizacions blancas ostilas a la segregacion adoptèron una Carta de la Libertat que revendicava l'egalitat raciala e lo respèct dei Drechs de l'Òme. Puei, en 1960, foguèt creat lo Congrès Panafrican (PAC) que comencèt de luchar còntra lei pass que limitavan la libertat de movement deis Africans.
La fin de l'apartheid
Frederick de Klerk dirigiguèt lo país de 1989 a 1994. En 1990, liberèt lei presoniers politics coma Nelson Mandela e legalizèt tornarmai l'ANC. Puei, annulèt a cha una lei lèis segregacionistas e l'apartheid dispareguèt oficialament en 1991. A partir de decembre d'aquela annada, comencèron pereu lei negociacions ambé lei diferentei formacions politicas per preparar la formacion d'un govèrn multiraciau.
Pasmens, aquelei discussions se limitèron rapidament a de negociacions entre l'ANC e lo Partit Nacionau. La transicion politica foguèt donc marcada per de violéncias de part de formacions negras (l'Inkatha favorable a un sistèma federau), afrikaners (temptativa de formar un estat blanc independent de l'Africa dau Sud) e de certanei caps dei homelands venguts independents que volián gardar son poder. Dins aquò, un acòrd foguèt finalament trobat en decembre de 1993 permetent l'adopcion d'una constitucion novèla.
Geografia
thumb|230px|left|Carta de Sud-Africa thumb|350 px|right|Païsatge del Pichon Karoo al [[Cap Occidental]] thumb|350 px|left|... Proprietat viticòla del Cap Occidental
Ligams extèrnes
|thumb|300 px|right|... [[Graaff-Reinet]] thumb|300 px|left|... Melrose House a [[Pretòria]] thumb|300 px|right|... Panèl d'[[apartheid]] thumb|300 px|left|... [[>Peninsula del Cap...]] thumb|300 px|right|... Pilgrim Rest al [[Transvaal (Mpumalanga)]] thumb|300 px|left|... [[Pretòria, sèti del govèrn]] thumb|3O0 px|right|... [[Protea, flor emblèma de Sud-Africa... ]]
Saint-Laurent-de-Brèvedent
Istòria
Una caractéristique escassa es la preséncia d'una escòla dempuèi la Mièja Edat, malgrat qu'a foncionat de manièra irregulara. I aurà remplaçat per una nòva bastissa l'an 1789, pendent la Revolucion, de contunh en 1892, e fin finala en 1994.
Fin finala, lo hydrologie jògue un papièr important en la municipalitat, #que recèle de nombrosas fonts. En 1854, una companhiá privada #bastir la primièra station de captage. De contunh, en 1881 la vila del Havre racheta los captages existents (Sant-Laurent, Los Pruniers e Catillon). Los utiliza dempuèi per alimenter aperaquí un quatren de los sieus abitants (la rèsta en provenent captages de Radicâtel a de Sants-Texans-de-Folleville).
La commune a connu un succès touristique local pendant la deuxième moitié du et la première moitié du, l'ouverture de la gare ferroviaire en 1847 permettant aux habitants du Havre de venir s'y reposer le dimanche, dans de belles villas qui sont encore visibles dans le quartier « lotissement du Catillon » (surnommé aujourd'hui « Côte d'Azur »). Le calme de la campagne, loin des cibles industrielles et militaires, la relative proximité du Havre et la facilité d'accès, en feront un lieu de refuge sûr pour de nombreux citadins durant les bombardements de la Seconde Guerre mondiale.
Ratapinhata
- animal Chiroptera
Maria Pilar Busquet Medan
Maria Pilar Busquet Medan (de còps escriut Busquets; Les, 23 de març de 1937- Barcelona, 13 de novembre de 2016 ) ei ua escrivana e politiciana occitana dera Val d'Aran. Ei era mair der istorian Jusèp Boya e dera politiciana Mireia Boya.
Ère era mair de Jusèp Boya, director generau d'Auviatge dera Generalitat de Catalonha, e de Mireia Boya, deputada per Lhèida dera CUP en Parlament de Catalonha.
Quan morís eth dia
Tot doçaments era net ja s’amòrte, damb quin mistèri esten eth sòn mantèu ! e adromís un a un toti es pòbles quan alugue, es estrelhes naut en cèu.
Thiverny
Geografia
Luòc hallstattien restaurat pels Romains, destruit a la fin de la, reconstruit a l'epòca de Antonin.
Jacme Ièr d'Aragon
Enfança
L'enfant Jacme foguèt capturat, quand aviá quatre ans, per Simon de Montfòrt a partir de la desfacha de Batalha de Murèth. Puèi, e gràcias a l'intervencion de sa maire, lo papa Innocenci III obliguèt Montfòrt a cedir la tutèla de l'enfant als Cavalièrs Templièrs d'Aragon e Catalonha, que son mèstre n'èra Guillem de Mont-rodon que recebèt l'enfant Jacme quand aguèt sièis ans. Aqueles li donèron son instruccion de rei al castèl de Montson, mentre que lo regent, Sanç de Rosselhon, comte de Rosselhon, Provença e Cerdanha se disputava la sobeiranetat amb l'oncle de Jacme, Ferran d'Aragon, abat de Montaragon.
Conquista de Múrcia
Castelha aviá somés Múrcia a vassalatge (1243), mas los moros murcians se revoltèron contra Castelha amb lo supòrt de Granada e de Marròc (1264). La reina Violent d'Aragon e d'Ongria (esposa d'Anfós X, lo Savi) demandèt una ajuda urgenta a son paire Jacme Ièr. Alara, de tropas exclusivament catalanas comandadas per l'enfant Pèire (lo futur Pèire II ) conquistèron a Muhammad ibn Hûd Biha al-Dawla lo reialme moro de Múrcia (1265-1266). Tot lo país foguèt repoblat per de catalans. D’acòrd amb lo Tractat d'Almizra, Jacme Ièr cediguèt Múrcia a Castelha.
Testaments
right|180px|thumb| Jacme Ièr ([[Madrid, N. Bayarri, 1976). ]]
Dordonha (aiga)
Geografia
thumb|right|Cascada de Dòr.
Maria I de Portugal
Exili e Mòrt
drecha|vinheta|Lo tombèl de la reina Marie I, a Lisbona. En 1801, amb l'ajuda de Napoleon Bonaparte, lo dictator espanhòl Manuel Godoy envasís lo Portugal que refusa d'aplicar lo blocus que la França vòl impausar a la Grand Bretanha. Lo conflicte, nomenat Guèrra de las Iranjas dura pas e, par lo tractat de Badajoz del 6 de junh de 1801, lo Portugal deu abandonar Olivenza a l'Espanha e una partida de la Guaiana a la França.
Ribas de Sil
Ribas de Sil es un municipi de la província espanhòla de Lugo e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Gardiòl
En 2007, per lo lingüista Fiorenzo Toso, i aviá 340 locutors de gardiòl sus los 1 860 demorants, los autres parlavan italian estandard, o calabrés.
Exemple de texte
''A La Gàrdia l’antica pòrta granda (pòrta dal sang) ilh recòrda fait brut, fòrse, en part, inventat. Un fait dei mai brut al vai sochèd ‘o 11 de junh 1561 a Montalto Uffungo aont otanta-uèch Valdés ilh van èsser massat a chavon dal schalier de la guieisa de Sant Fransisc de Paola.''
Caracteristicas
a finau : [ə] o mut
Castèl de Montsegur
Lo graal pirenenc
Montsegur es estat considerat coma lo castèl del graal. Lo graal seriá estat una de las pèças del tresaur de la glèisa catara: la copa que Josèp d'Arimatia i auriá reculhit la sang de Crist sul mont de Golgota o ben l'esmerauda tombada de la corona de Lucifèr pendent la casuda dels àngels. L'Alemand Otto Rahn foguèt l'inventor d'aqueste mite que li auriá inspirat un saberut d'Ussat, Antonin Gadal.
São João del Rei
São João del Rei es una vila istorica e toristica de l'estat de Minas Gerais, en Brasil. Sa populacion èra estimada a 82 954 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 1464 km².
Kanada
Assaièt d'explicar la creacion e l'existéncia de l'Univèrs a partir d'una teoria atomica e de l'utilizacion de la logica. D'efiech, segon eu, totei leis objèctes èran fachs d'entitats indivisbles que son assemblatges permetiá la formacion de substàncias e de còrs materiaus complèxs. Puei, adaptèt aquela teoria ai concèptes de liberacion de l'arma pròpris a l'indoïsme. Aguèt una influéncia importanta sus la pensada deis escòlas indosas ulterioras.
Lo Boisson de Cadonh
Toponimia
Per Palairac, veire a l'article.
Pinatubo
Lo Pinatubo es un volcan actiu situat sus l'illa de Luzon dins las Filipinas, a la broa de las províncias de Zambales, Bataan, e Pampanga, e a proximitat de las vilas de Manila, Quezon City, Angeles City, Tarlac e San Carlos. Abans 1991 la montanha èra cobèrta de selvas e abitada per de milierats de personas de l'etnia Aeta.
Blòcs de la Còla
Dins lo principat de Mónegue, lo sector de La Còla es divisit en blòcs (îlots, en francés):
Lucien Clergue
Descobèrt per Pablo Picasso, Lucien Clergue crèa en 1968, amb Michel Tournier, los rescontres internacionals de la fotografia d'Arle.
En 1979, ven doctor en fotografia après aver presentat a l'Universitat de Provença una tèsi sonque d'imatges.
Valjosa
Nòtas
<references group="N"/>
Terra incognita
thumb|right|Carta [[Itàlia|italiana dau continent american amb lei mencions Terra In Cognita e Mare In Cognito.]]
La Neuville-au-Pont
Istòria
Le procès de la Forêt des Hauts bâtis, le plus long litige et procès de l'Histoire de France. Les communes de la Neuville au pont, Moiremont, Florent et Maffrécourt se lancèrent, dès le XVII siècle, dans une procédure qui n'aboutira que vers la fin du. Sources: archives départementales de la Marne, Manuscrits d'époque collection privée.
L'historien Marc Bloch a séjourné à plusieurs reprises dans le village, proche du front, pendant la première guerre mondiale. Sur le séjour de Marc Bloch en Argonne, voir Daniel HOCHEDEZ, « Un historien au front : Marc Bloch en Argonne (1914-1916) » ; revue Horizons d'Argonne, n° 89 ; juin 2012, p 61 ; publication du Centre d'études argonnais ; https://web.archive.org/web/20110626130613/http://www.centretudargonnais.org/
Montanhas Hombori
thumb|Las montanhas Hombori son un massís rocalhós situadas aprèp lo bauç de Bandiagara, a Mali Las Montanhas Hombori son un massís rocalhós de ròcas sedimentàrias, situada aprèp lo bauç de Bandiagara dins la region de Mopti de Mali. Se tròba aprèp lo vilatge d'Hombori, a aperaquí 150 km de la vila de Douentza. Culmina a 1.155 mètres, e l'Hombori Tondo es lo cim mai naut de Mali.
Felipa Palacios
Felipa Alicia Palacios Hinestroza (Bojayá, Colómbia, 1 de decembre de 1975) es una atlèta colombiana. Es especialista en sprint.
Binga
Se troba aprèp de la termièra amb Zimbabwe, en lo Parc Transfronterier de Chimanimani, en la provincia de Manica. Forma part de la cadena de muntanhas Chimanimani, que se troben en Manicaland, en Zimbawe.
Airàs
Aràs (Arras-sur-Rhône en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Mirèlha
L'istòria
A l'escasença de la descoconada, la discussion entre chatas comença subre lei manhans, per passar a l'amor ; las chatas galejan e se trufan de Mirèlha ; una premiera allusion geinanta es facha a Mirèlha que tròba lo pretèxte d'anar quèrre una fiòla per sortir. La discussion contunha en son abséncia e quand tòrna li demandan çò que pensa de l'amor ; coma es evasiva, Norada ne profiecha per dire que l'a vista amb Vincenç. Leis autras se trufan d'ela pr'amor d'estar un paure mai la masca Taven lei repotega en li disent que sabon pas veire ont es la valor d'un òme e en contant l'istòria d'un pastre que venguèt se confessar a un ermitan per aver accidentalament tuat un aucèu ; lo cresent nèci, l'ermitan li demandèt d'anar pausar son mantèu subre una verga onte i aviá ren qu'un rai de soleu ; o faguèt mai per miracle lo mantèu demorèt platant subre lo rai mostrant a l'ermita son engana e la santetat dau pastre. E totei comprenon son error e se botan a cantar Magalí. (Cant III, La descoconada) thumb|left|330px|Litografia de l'acte III de l'opèra de Gounod
A l'entorn de l'òbra
thumb|150px|Caroline Carvalho dins lo ròtle de Mirèlha (1864)
Bibliografia
Mistral, Frederic. Mirèio. París : Fasquelle, 1968.
Tadrart Acacus
Es montanhes Acacus an plan desparièrs paisatges, des de dunes de desparièrs colors enquia arcs, gorgs e arroques isolades atau coma tanben canaus prohonds (wadis). Es paisatges mès importants includissen es arcs natuarus d'Afzejare e Tin Khlega. Tot e qu'aguest airau ei un des mès arids deth Sahara, i a vegetacion coma era planta medicinau Calotropis procera, e i a un nombre de hònts e pozti enes montanhes.
Albany, Nòva York
thumb|280px|right|La ciutat d'Albany, Nòva York.
Blòc 0702
Sa superfícia es de 0.
Pèire Nauton
Pèire Nauton (en francés Pierre Nauton) es un lingüista occitan especializat en dialectologia.
Blòc 0703
Sa superfícia es de 0.
Joan Martin Pueyrredon
Qu'esposé Calixta Tellechea y Caviedes.
Lion-en-Sullias
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Loís XI de França
Loís XI (3 de julhet de 1423, Borges - 30 d'aost de 1483, Plessis-lèz-Tours) foguèt rèi de França de 1461 a 1483. Succediguèt a son paire Carles VII (1422-1461) e foguèt remplaçat per son fiu Carles VIII (1483-1498). Subrenomat « l'Aranha Universala » per seis adversaris, foguèt una personalitat majora dau periòde de transicion entre l'Edat Mejana e la Renaissença gràcias au desvolopament de metòdes novèus de govèrn coma la diplomacia, la propaganda ò l'espionatge. Foguèt ansin sovent capable de devesir seis adversaris e d'obtenir lo sostèn dei vilas. Son rèine veguèt donc la reduccion dau poder dei grands senhors feudaus, especialament en Occitània, e lo desvolopament de l'activitat economica. Es considerat coma un deis artesans majors de l'unificacion de França.
La participacion ai rebellions e l'exili
Après la revirada dau projècte, Loís deguèt s'exiliar en Daufinat. Totjorn mai ostil a son paire e a sei conselhiers, decidèt de menar una politica independenta e de modernizar son principat. Per aquò, negocièt lo reglament de divèrsei questions frontalieras amb lo papa (a prepaus de Montelaimar) e amb lo duc de Savòia. Puei, s'alièt amb aqueu darrier en 1446 e esposèt sa filha, Carlota de Savòia, en 1451 maugrat l'oposicion de Carles VII. Se raprochèt tanben de Francesco Sforza (duc usurpator de Milan), de Borgonha (adversari tradicionau de França) e d'Armanhac.
La lucha còntra Borgonha
Aprofichant la mòrt de son adversari, Loís XI ocupèt lo Ducat e lo Comtat de Borgonha, Picardia, Artés e Bolonhés. Ordonèt tanben la destruccion dei fortificacions dei vilas qu'assaièron de resistir coma Arras. Copabla d'una resisténcia acarnada, la vila d'Avesnes foguèt cremada e seis abitants chaplats. Pasmens, Maria de Borgonha, filha unica de Carles lo Temerari, se maridèt amb Maximilian d'Àustria lo 19 d'aost de 1477. Aquò entraïnèt una guèrra entre Loís XI e Maximilian per lo contraròtle dei tèrras dau Temerari. En dificultat après divèrsei revòutas, l'armada reiala deguèt abandonar una partida de sei conquistas mai la mòrt de Maria afebliguèt lei revendicacions de Maximilian. En 1482, un acòrdi foguèt donc trobat per partejat lo territòri borgonhés entre lei dos sobeirans. França perdiguèt lo Comtat de Borgonha e quauquei territòris segondaris mai gardèt lo Ducat de Borgonha.
Economia d'Eslovaquia
Integracion dins la zòna Èuro
Los primièrs ans de l'independéncia eslovaca foguèron fòrça caotics, entre 1993 e 1998 se caracterizèt per èsser una epòca de grandas privatizacions e de creacion d'una classa empresariala nacionala, qu'acabèt amb una grèu crisi bancària, la resolucion que n'aguèt un naut còst per las arcas del país.
Gramont (Lomanha)
Toponimia
Dauzat, que probable coneishèva pas las fòrmas ancianas, interprèta lo nom atau : grandis mons. En realitat, cau explicar lo nom d'origina per acrem montem : *Agremont, au sens ancian de « mont ponchut », com los lòcs nommats Montagut o Montesquiu, donc perilhós, de mau atacar. Après, lo sens estó pas mei comprés e l'adjectiu cambiè, passè a gran, d'aquí Gramont.
Chaumont (Iona)
Istòria
Fins a la fin de la, Chaumont èra en granda part compausat de vignerons. Dintratz d'autras, i i aviá La Granda Vinha, las Vinhas de Beauregard o encara lo Vigner de la Fosse als Cavals. Un minuscule puceron del nom de phylloxéra #metre un tèrme brutal a la vida vigneronne de Chaumont. #Aparéisser en 1864 e pas #daissar res darrièr lududes. Los òmes #temptar totun de manténer lo sieu cépage, sustot n'important dels plants. Desgraciadament, La qualitat èra pas mai la meteissa. Demòra encara, la longitud de la « via creuse », la rota creusée en la craie descendent cap a la rota nacionala, de las soscaves en avent protegida los barrils. Se tròba tanben, en qualques jardins, plan a l'abric dels anautits murs de pèira, dels pès de vinhas, en donant a la tardor de las grappes sucrées e délicieuses, quand las merles son pas pas passats abans nosautres…
Calvus Mons... le mont Chauve... Chaumont est perché au sommet d'une colline, blotti au pied de l'église. On trouve ce nom mentionné pour la première fois en 1112. Auparavant, Chaumont n'était sans doute qu'une terre seigneuriale. Elle ne deviendra paroisse qu'à partir de la construction de Notre Dame de Chaumont. Les Seigneurs de ces terres sont les Des Barres. Les premiers que l’ont peut identifier avec certitude sont trois frères. Guillaume des Barres, Seigneur d’Oissery, Evrard des Barres, Grand Maître de l’Ordre des Templiers et Baudoin des Barres. Le petit-fils de Guillaume, Guillaume III des Barres fut celui qui illustra le nom de la famille. Il fut connu sous le nom de Guillaume de Chaumont. Il fut serviteur du roi Philippe-Auguste. Il participa notamment à la Croisade en Terre Sainte de 1190 à 1195 où il se distingue par ses faits d’armes. Il meurt en 1234.
Eduard Buchner
Eduard Buchner (n. 1860, m. 1917) foguèt un quimista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1907.
Blòc 0706
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Boutiers-Saint-Trojan
Comunas limitròfas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Gallodactylus
I auia plan de traches en comun damb d'autes pterosaures trapats en strata litografica de Baviera e Württemberg,en Alemania qu'èren comuns. Qu'ei atau qu'eth prumèr pterosaure, descrit coma Pterodactylus suevicus e trapat en Nusplingen, en Nusplingen, en Württenberg per August Quenstedt, un professor de Tübingen ei de 1855. Aguest madeish fossil podiá adara d'éster classat coma gallodactylus.
Hònt: The illustrated Directory od Dinosaurs and other Prehistoric creatures, Greenwich Editions, 2005.
Sègle
Lo sègle I de l'èra crestiana comença lo de l'an 1 perque existís pas d'an 0 dins lo calendièr gregorian ni dins lo calendièr julian. Lo sègle II comença lo de 101 perque 1+100=101 e atal de seguida fins al sègle XXI que comença lo  1èr de genièr de 2001 (2001 = 1 + 20 × 100).
Usatge oral e escrich
En tipografia, s'òm seguís l'usatge majoritari de las lengas romanicas, lo nombre del sègle s'escriu en chifras romanas (sovent en pichonas majusculas). Lo nombre escrich en chifras romanas s'acompanha pas del sufixe dels nombres ordinals. Aital lo nombre escrich en chifras romanas pòt exprimir tant un ordinal coma un cardinal. Per exemple: Dins una enumeracion o dins una durada limitada per de sègles, se ditz per exemple aital:
Castèl de Querbús
Las originas
Lo nom del castèl significa (es a dire ) del bois. Es citat pel primièr còp en 1020, dins lo testament de Bernard Tallaferro. En aquela data, lo castrum es part del Vescomtat de Fenolhet. En 1111, lo comte de Barcelona Raimon Berenguièr III eireta del comtat de Besalú e doncas a l'encòp dels dreches feudals sul vescomtat de Fenolheda e Querbús. Ramir II d'Aragon, se n'apoderèt en se maridar en 1137. En 1162 mentre qu'es a se formar la corona d'Aragon, Querbús es una de les principalas fortalesas "barcelonesas" del nòrd dels Pirenèus. Çaquelà amb l'annexion a la corona del comtat de Rosselhon en 1172, l'importància estrategica de Querbús merma. A la fin del sègle XII, lo Vescomtat de Fenolhet es enfeudat pel rei Pèire lo Catolic al vescomte de Narbona.
Arquitectura
Divèrses sistèmas de defensa de las pòrtas i son presents: rastèl e muralhas. Camins de ronda e casamatas asseguran la vigilància dels punts vulnerables. Quinze a vint òmes èran sufisents per defendre la fortalesa. De tot biais podiá pas assegurar la supervivència gaires dies dels soldats se consideram la talha de la cistèrna e de l'ensemble dels batiments. thumb|La volta de la sala gotica de la torrassa La rèsta de la fortalesa es constituida pel còs principal, la sala d'emmagatzematge, las cistèrnas e per una torrassa. La torrassa es una torre poligonala situada a la tresena encencha, la pus auta del bauç.
Lo Chamnhe
Perimètre dau territòri
Au luec Las Quatre Paròfias, Lo Chamnhe tòca pas Montanhac d'Aubaròcha, mas se'n manca de gaire.
MAGIC
thumb|250px|Primièr telescòpi MAGIC MAGIC (siglas de l'anglés: Major Atmospheric Gamma-ray Imaging Cherenkov Telescope) es un observatòri d'astronomia gamma al sòl, situat a l'Observatòri del Roque de los Muchachos dins las Islas Canàrias a La Palma. MAGIC es compausat de dos telescòpis de tipe reflector optic de 17 mètres de diamètre qu'utilizan la tecnica d'imatgeriá Čerenkov atmosferica.
Thenailles
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Parc Nacional de Monte Alén
thumb|Lo Parc Nacional de Monte Alen, tot e que pichon, a 1400 Km2 de fauna e flora e es plan ric en plantas de la familha caesalpiniaceae, Lo Parc Nacional de Monte Alén es un parc nacional situat aprèp de la cadena de montanhas de Niefang, dins la region continentala de Guinèa Eqüatoriala. La sieuna superfícia es d'uns 1.400 km² de bòsc umid e la sieuna altitud es demest los 300 e los 1.200 m.
Mès de 105 espècias de mamifèrs son estadas classadas, demest las qualas son importantas 16 espècias de primat, coma lo mandril, lo chimpanzé o lo gorilla. E mai que lo parc siá plan pichon d'autres espècias animalas son presentas coma l'elefant nan, l'elefant de bòsc e lo crocodil, demest autres.
Còdi INSEE
Còde de las zonas d'estudi e d'amainatjament del territòri
Las ZEAT an un còdi d'una chifra tanben utilizat coma prefixe per las regions.
Xove
Xove es un municipi de la província espanhòla de Lugo e de la Comunautat Autonòma de Galícia.
Thourotte
Geografia
Thourotte se trouve dans le département de l'Oise, au nord-est, entre Noyon et Compiègne, dans le canton de Ribécourt-Dreslincourt. Les communes qui lui sont voisines sont Machemont, Cambronne-lès-Ribécourt, Montmacq, Le Plessis-Brion, Longueil-Annel et Mélicocq.
Taux de chômage (1999) : 13,9 % Revenu moyen par ménage (2004) : €14449 / an
Ruish
Ruish(Ruch en francés) es una comuna deu Vasadés istoric, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
Las fòrmas ancianas son : Rux (loco que vulgari nomine ~), en 1112, Ruis (ecclesia de ~), en 1112, Rus, aus sègles XI-XIII, Russio (de ~), aus sègles XI-XIII, Rotha, castrum Elye Ridel de Brigerak, en 1242-1255. Ni Dauzat, ni Negre, ni Jacques Astor disen ren de Ruish. Ruish deu venir deu nom latin d'òme Ruscius (nom patronimic, de Ruscus, cognomen), emplegat sense sufixe (una auta possibilitat, supausada per P.H. Billy, ruscum, « ruscus aculeatus, lengadocian verdboisset, bresegon, lemosin bregon », es mens probabla pr'amor de l'abséncia de sufixe, de valor collectiva). Las duás prumèiras fòrmas son instructivas, la prumèira emb -x, marca de chotament emplegat dens los tèxtes medievaus occitans (prononciacion [ryʃ]), la segonda que restablís -is etimologic.
Anime
thumb|200 px|right|... [[Wikipe-tan... ]]
Ar Wazh-Wenn
Geografia
La Noë Blanche se situe au carrefour de quatre autres communes ou villes : La commune est aussi située à six kilomètres de la 2X2 voies en direction de Nantes et à douze kilomètres de celle menant à Rennes. Elle se situe proche de la gare SNCF de Messac.
(433) Eros
(433) Eros es un asteroïde de tipe S de la familha dels Amors que foguèt descobèrt lo 13 d'agost de 1898 per dos astronòms, l'alemand Gustav Witt e lo francés Auguste Charlois. Primièr d'aquesta familha d'èstre descobèrt, son nom s'inspira de lo del dieu de l'amor de la mitologia grèga.
Canton de Barbasan
Eth canton de Barbasan qu'es ua anciana division administrativa de Gasconha e de Lengadòc (enclava deu Petit Comenge), situada en eth arrondiment de Sent Gaudenç, eth departament dera Hauta Garona e era region de Miègjorn-Pirenèus, adara d'. Eras 24 comunas que son dempèi 2015 en eth canton de Banhèras de Luishon. Era lenga autoctòna qu'es eth occitan gascon, ena sua varianta pirenenca e orientau.
Parc Nacional Al Hoceima
Geologia
Lo parc es sus un territòri sismic plan actiu. I aguèt un terratrèm en 2004 mès tanben d'autes en 1994, 1930,...
Conservacion
Aquest Parc nacional ha recebut lo supòrt d'un gran nombre de projectes de cooperacion, demest los quals UICN, SEO/BirdLife, MPDL e ACTLC,e tanben ONG localas.
Ecoturisme
S'han desvolopat divèrses camins ecoturistics dins lo parc, amb ostals que fan mès aisida la realizacion d'aquests a pè o amb bicicleta. Las ong ACTLC e MPDL han agut un paper particolar en lo desvolopament d'aquest sector.
Chaumot (Iona)
Geografia
176 m à la Rançonnière sur le plateau sol tertiaire gras rouge et gris à silex, argiles jaunâtre et sable blanc siliceux, grands bois et autrefois arbres à cidre; dans le vallon-gorge terre réneuse, on voit à nu la craie blanche à silex,2 puits de 40 m de profondeur; les 2 puits du village(sur le plateau) tarissent dans leur sécheresses et traversent un terrain tertiaire de 16 m de profondeur pour atteindre 72 m dans la craie; dans le vallon trois belles sources donnent naissance au ru de Chaumot et alimentait autrefois trois étangs au lieu d'un, d'autres petites dont la principale se trouve près du Moulin Neuf, grandes prairies et sol d'alluvions glaiseux d'un gris noirâtre; grès sauvages aux Pieds-Gras et aux Roux; amas pauvres d'argile jaunâtre et de sable a Mardelin; anciennes marnières sur le plateau et dans le vallon propre à amender les terres ; construction en cailloux et grès sauvages et chemins en silex; sur les côtes terre rouge caillouteuse et crayeuse à vigne. Un étang de 35 arpents se trouvait jadis aux Lagneaux, d'autre plus petits mais pas moins immense se trouvait a Mardelin: étang des Madeaux, a Tourneboules: étang des Tourneboules, aux Taffoireaux: étang des Taffoureux, les deux chapelets d'étangs aux Garanger: étangs des Garangères, à la Fontaine Rouge: étang des Préaux, et le chapelet d'étangs du château: le grand miroir d'eau et son réservoir inférieur toujours existant.
Valuèjol
Valuèjol (Valuéjols en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Toponimia
Es un compausat gallés, format de aballo-, « pomèir», e -ialon, « talhadís, eissart, espaci descatat ---> vialatge » e lo sens es « eissart, vialatge delhs pomèirs ». ,.
Ohain (Nòrd)
Geografia
En fach, Ohain facha part administrativement de la Avesnois, géologiquement de las Ardennes, istoricament del Enaut e los sieus païsatges remembran la Thiérache.
Darney-aux-Chênes
Darney-aux-Chênes es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Cameron
Sa capitala es Yaoundé.
Lo mandat francobritanic
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lo Cameron Francés imitèt l'Africa Eqüatoriala Francesa e ralièt rapidament lei Fòrças Francesas Liuras. En 1946, obtenguèt donc un estatut d'autonòmia similar ais autrei colonias francesas e una vida politica locala apareguèt. Foguèt dominada per l'Union dei Populacions de Cameron (UPC) de Ruben Um Nyobe qu'adoptèt una linha revolucionària. En 1955, l'UPC foguèt donc dissòuta per leis autoritats francesas entraïnant una guèrra saunosa (aperaquí 70,000 mòrts). Durèt fins au començament deis annadas 1960 maugrat l'execucion d'Um Nyobe per un comandò francés en 1958.
Dins la partida britanica de Cameron, leis autoritats capitèron de favorizar l'integracion dei regions septentrionalas au sen de Nigèria. En revènge, dins lo sud, se formèt pauc a pauc un corrent autonomista que s'organizèt en 1953 e formèt lo Kamerun National Congress (KNC). Dirigit per Emmanuel Endeley, obtenguèt la formacion d'una region autonòma en 1957. Pasmens, lo KNC se devesiguèt rapidament e perdiguèt leis eleccions de 1959 ganhadas per lo Kamerun National Democratic Party (KNDP) de John Ngu Foncha.
L'independéncia
L'independéncia de Cameron foguèt l'acabament d'un procès que durèt de 1958 a 1961. Ahmadou Ahidjo ne foguèt la figura principala coma cap de l'Union Cameronesa, formacion gropant lei moderats ostils a l'UPC. En 1960, venguèt lo premier president dau Cameron independent mai deguèt faciar una resurgéncia de la guerilha menada per l'UPC dins lei país bamilekes. Aquela segonda partida de la guèrra còntra l'UPC durèt fins ais annadas 1970 e entraïnèt la mòrt de 10,000 a 20,000 personas.
Lo periòde de Paul Biya
Ahmadou Ahidjo foguèt remplaçat per son Premier Ministre Paul Biya qu'ocupa totjorn la presidéncia cameronesa a l'ora d'ara. En 1984, sei partisans organizèron sensa succès un còp d'estat per tornar prendre lo poder. Ahidjo foguèt condamnat a mòrt per contumàcia e moriguèt en exili en 1989. Après aquel eveniment, Biya cambièt lei quadres dau partit unic que venguèt lo Rassemblament Democratic dau Pòble Cameronés (RDPC) en 1985. Lo president capitèt tanben d'obtenir lo raliment de certaneis adversaris de son predecessor.
Gregory Peck
Eldred Gregory Peck (n. en 1916, m. en 2003) foguèt un actor american de cinèma. Recebèt un Prèmi Oscar en 1962 amb lo filme To Kill a Mockingbird.
Nuança (solfegi)
thumb|300px|Piano, mezzo piano, mezzo forte, forte en notacion musicauDens la musica occidentau e dens lo solfegi la nuança qu'ei lo biais de notar l'intensitat de la musica entà saber se la cau interpretar mei o mens hòrt e on dens un tròç de musica. Aquesta notacion qu'ei sovent modèrna aquò que vòu díser qu'un grana partida de la musica barròca (qui, com lo jazz, be notava la musica en tot deishar ua libertat d'interpretacion de las granas au musician) non ostendeish pas nada nuança marcada e qu'aquesta e son sovent hornidas per l'editor.
A partir deu sègle XVIII lo compositor qu'emplegèn sistematicament paraulas latinas entà marcar las nuanças : forte (hòrt), piano (doç), fortissimo (hèra hòrt) eca.
Revolucion Culturala
La crisi sinosovietica e la rompedura de l'aliança entre lei dos país
La destanilizacion foguèt lo premier ponch de tension. Lei caps dau PCC i veguèron una critica dau culte de la personalitat de Mao e lo principi d'unitat dau Partit entraïnèt una condamnacion de la politica sovietica. La coexistència pacifica èra tanben refusada per Pequin car China desirava conquistar Taiwan protegida per la flòta estatsunidenca. Òr, sensa sostèn sovietic, una invasion de l'illa aviá gaire de possibilitats de s'acabar per una victòria. Puei, en 1959, de tensions intèrnas au PCC apareguèron entre partisans, ben implantats dins l'armada, e advèrsaris de l'aliança sovietica. En 1959 e 1960, divèrsei conferéncias entre partits comunistas mostrèron l'isolament chinés au sen dau blòt sovietic e Moscó ordonèt lo retirament sospressa de sei tecnicians de China. Es possible que l'objectiu vertadier d'aquela decision sigue d'obligar lo govèrn chinés d'adoptar una actitud pus concilianta. Pasmens, dins lei fachs, la rompedura venguèt definitiva e divèrsei combats frontaliers se debanèron dins leis annadas 1960.
Lo redreiçament economic e l'oposicion entre lo Partit Comunista e Mao
Pasmens, l'oposicion dei caps dau Partit ai comandas dau país e lei limits impausats per lo mantenement de son unitat de façada entraïnèron la revirada d'aqueu movement. Ansin, leis organs de propaganda dau PCC mostrèron una ardor fòrça limitada per participar ai purgas. Lo mitan culturau adoptèt tanben una actitud de resisténcia passiva ais iniciativas de Mao. Enfin, maugrat quauquei purgas regionalas, lei criticas au nivèu nacionau prenguèron subretot un aspèct tecnic. Gaire de ceremònias de denonciacion publica de fautas se debanèron marcant la revirada nacionala de Mao. Son unic sostèn foguèt l'armada qu'èra magerament sota lo contraròtle de sei partisans. En 1965, la revirada dau Movement d'Educacion Socialista èra donc visibla e aquela politica s'arrestèt. Sa consequéncia principala per leis institucions superioras dau Partit èra lo renfòrçament de l'isolament de Mao. Ansin, per contuniar sa politica, aqueu darrier deguèt adoptar de mesuras pus ofensivas, gràcias au sostèn de l'armada, que van entraïnar la Revolucion Culturala a partir de 1966.
La Revolucion dins leis universitats e leis escòlas
La circulara maoïsta dau 16 de mai de 1966 produguèt sei premiers efècts entre leis estudiants de Pequin. Maugrat una novèla temptativa infructuosa dei liberaus per limitar seis efècts, entraïnèt rapidament un movement violent còntra lei possessors de l'autoritat que va donar naissença au movement dei gardas roges e s'estendre au rèsta dau país.
Lo movement dei gardas roges
Lo movement venguèt important a partir d'aost de 1966. Compausats d'un gròs nombre de grops autonòms e sovent rivaus, lei gardas roges organizèron divèrsei recampaments sus la plaça Tian'anmen fins a novembre. Lei critèris de recrutament èran variables segon lei grops. Inicialament, èran solament compausats de partisans de la politica de Mao cargats de luchar còntra lo Partit e leis autoritats « revisionistas » dins tot lo país. Gràcias au sostèn o a la neutralitat de l'armada — contraròtlada per lei maoïstas — capitèron rapidament d'ocupar lo país e d'atacar lei quadres regionaus dau PCC o leis autoritats localas. Pasmens, la rivalitat entre lei grops diferents entraïnèt tanben d'afrontaments entre gardas roges. De mai, aqueu caòs aumentèt quand lei subrevivents de la ierarquia dau Partit decidiguèron d'organizar lei sieus movements de gardas roges per se protegir.
La Comuna de Shangai e lei limits dau movement obrier
Lo movement revolucionari de Shangai se formèt durant la segonda mitat de 1966. Rapidament, la vila foguèt devesida entre divèrsei faccions de gardas roges enemigas. Dins un sistèma d'alianças efemeras, una partida dei gardas se reclamavan de la pensada mentre que l'autra èra decidida de protegir lo consòl. Per prendre l'avantatge, lei dos camps assaièron de trobar d'aliats dins leis usinas localas aumentant lo caòs locau. Pasmens, aqueleis alianças novèlas entraïnèron pas de cambiament decisiu dins l'equilibri entre lei doas fòrças. Ansin, lo consòl assaièt de comprar de partisans suplementaris gràcias a una politica d'aumentacion generalizada dei salaris.