cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rescalfament climatic
Evolucion de las temperaturas
Segon lo Goddard Institute for Space Studies (GISS) de la NASA, 2015 foguèt l'annada pus cauda dempuèi lo començament de las estatistics (1880) fins en 2016, d'après las analisas convergentas dels scientifices de la NASA e de la National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), amb una certitud estatistica a 94 % ; passèt de lo precedent recòrd establit en 2014 ; 15 de las 16 annadas pus caudas enregistradas son posterioras a 2000, l'excepcion essent 1998. Dempuèi 1880, la temperatura mejana terrèstra s'es rescaufada de. Lo fenomèn El Niño contribuguèt aaquel rescalfament sus la majora partida de l'annada 2015.
Segon un rapòrt publicat lo 15 de genièr de 2020 per la NASA e l'Agéncia americana d'observacion oceanica e atmosferica (NOAA), l'annada 2019 foguèt la segonda pus cauda dempuèi la debuta de las analisas meteorologicas en 1880, après l'annada 2016 marcada per un fenomèn El Niño fòrça intens. La temperatua mondiala annadièra en 2019 a subrepassat de la mejana enregistrada a l'éepòca preindustriala, e la trajectòria actuala mena cap a una aumentacion de la temperatura de 3 a 5 degrés Celsius d'aquí 2100.
Puègcèlsi
Istòria
La vila foguèt fondada al sègle X pels monges benedictins de l'abadiá d'Orlhac, prèp d'un ancian site preïstoric.
Luòc cobejat, sofriguèt de sètges, coma aquel de Simon IV de Montfòrt pendent la Crosada dels Albigeses (1211-1213). Lo castèl foguèt desmontat seguent lo Tractat de Meaux-París lo 12 d'abril de 1229.
Lo vilatge èra prospèr fins a 1830 amb prèp de 2000 abitants e gaireben abandonat dins los ans 1950. Foguèt restaurat per de residéncias segondàrias.
TeX
vinheta
Juvelize
Juvelize es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Ans 1630
Sciéncias e tecnicas
1637 : publicacion de l'òbra majora dau sabent francés René Descartes (1596-1650), lo Discors dau Metòde, que revolucionèt prefondament lei matematicas e lei sciéncias en generau. I presentèt en particular una filosofia novèla que prepausava de bastir la conoissença sus de basas seguras e sus quatre principis que son la basa dau metòde scientific modèrne : pas considerar una causa non clarament assimilada coma exacta, devesir cada dificultat per leis estudiar d'un biais pus eficaç, establir un òrdre de pensada començant per leis objèctes pus simples e passar totei lei causas en revista per ren oblidar. D'autra part, Descartes utilizèt per lo premier còp d'expausants per notar lei poissanças.
Ueire Gave
Ueire Gave (Oeyregave en francés) qu'ei ua comuna gascona situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [wɛjrə'gaβə]. Las fòrmas ancianas que son Sancta Maria de Uria, en latin, aus sègles XI-XII, Oeyre au sègle XI, Oire cap a 1105, Uyre en 1297, Ociregaue (mapa de 1638), Hourgave (mapa de 1714), Ourgave (mapa de 1733).
La posicion deus dus borgs qu'ei identica, un site que domina la vath (Ueire Haut per Ueiregave). Lo nom n'ei donc pas un idronime. Los dus noms que derivan probablament d'un nom aquitanic Uria atestat dens las inscripcions pirenencas (variantas Uri, Uriassus, Uriaxe, Urius). Un nom d'aqueth grop qu'explica tanben Uròst.
Pontigny
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Servanty – Airbus (tramvai de Tolosa)
Istòria
L'estacion es mesa en servici lo 11 de decembre de 2010. L'estacion e sas amainatjaments a permit una baissa considerable del trafic automobila sus la rota de Granada.
Accès e acuèlh
L'estacion es situada sus la rota de Granada, a costat de l'anciana gara de Blanhac, e es situada a 150 mètres de l'entitat centrala d'Airbus, un site de 5,000 emplecs.
Masseuva
Toponimia
Masseuva qu'ei format de mas, deu latin mansus, « bòrda tenguda per ua sola familha de tenencèrs, abitacion rurala », e seuva, « ahorèst, bòsc », deu latin silva, ,. .
30 d'agost
Decèsses
Vejatz tanben:
Ans 1640
Istòria
1648 : après plusors desfachas grèvas en Flandra e en Alemanha, leis Espanhòus e leis Imperiaus demandèron de negociar la fin de la Guèrra de Trenta Ans. Lei Tractats de Vestfàlia marquèron un succès important per leis adversaris dei Habsborg amb lo mantenement d'una estructura que permetiá pas a l'ostau austrian de prendre lo contraròtle dau Sant Empèri Roman Germanic. En parallèl, l'independéncia dei Províncias Unidas foguèt reconeguda e França e Suècia obtenguèron divèrsei territòris. En revènge, lei negociacions mau capitèron entre França e Espanha que contunièron de se batre. 1648 : en Polonha-Lituània, començament d'una importanta dei Cosacs Zaporoges que vivián sus lo territòri de l'Ucraïna actuala. Aquò marquèt lo començament dau lòng declin de la poissança polonesa.
La Chapelle-Hermier
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Blòc 0120
Sa superfícia es de 0.
Champier
Champier es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Favières (Sèina e Marna)
Favières  es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Associazione Calcio Milan
thumb|right|100px|Colors del Milan L’Associazione Calcio Milan (associacion de fotbòl de Milan, sovent acorchat Milan, AC Milan o Milan AC) es un club de fotbòl italian. Los jogaires son escaissats en italian rossoneri (roge e negre, colors del malhòt).
Lo club es 19 còps campion d'Itàlia e 7 còps campion d'Euròpa.
Ocean Artic
right
Cloroquina
Conjugada amb l'usatge dau DDT, la cloroquina permetèt l'eradicacion dau paludisme dins lei regions temperadas. D'efiech, a respèct dei moleculas similaras, aviá pauc d'efiechs segondaris (principalament de trèbols de la vision). Foguèt ansin largament utilizat dins lo mond fins a l'aparicion de resisténcias importantas de part dau parasit a l'origina de la malautiá a partir deis ans 1960. Dins lo corrent deis ans 1980, foguèt donc necessari de lo remplaçar per d'autrei substàncias.
Caval de Przewalski
Istòria
Après sa descobèrta, per respondre a las demandas de diferents zòos, e en rason de son caractèr salvatge, los caçaires abatèron de tropèls entièrs per s'emparar de qualques cavals. Aquesta caça entrainèt son arrariment a l'estat salvatge, e los darrièrs individús salvatges son estats apercebuts en Mongolia en 1969. A comptar d'aquesta data, l'espècia foguèt considerada coma desapareguda dins la natura.
Noms scientifics
thumb|right|Przewalski en captivitat Mantun taxons pròches que los ligams filogeneticas son pas estats precisament identificats, son siá plaçats dins lo meteis genre (Equus), siá la meteissa espècia (Equus ferus). D'aqueste fach, i a divèrses noms scientifics sinonims pel Caval de Przewalski :
Lo Capaironet Roge
Foguèt publicat per lo primièr còp en 1697 dins Les Contes de ma mère l'Oye (Los Contes de ma maire l'Auca).
Jarny
Geografia
Los corses d'aiga principala son la Adorna e lo Yron, #que se prenon en la municipalitat vesina de Conflans-en-Jarnisy (#que lo nom ne ven de "confluissètz"). Lo Adorna a #èsser leugièrament détournée per permetre l'ampliament del triage ferroviaire.
Jarny, Vilatge del Duché de Bar, farà partida de la Moselle de 1790 a 1871 en lo primièr découpage dels departaments, de contunh del nòu departament de Meurthe-e-Moselle creat continuament a la annexion l'an 1871 per l'Alemanda d'una granda part de la Moselle e d'una pichona porció de la Meurthe (la Meurthe-e-Moselle reagrupant alavetz l'essenciala de la Meurthe, mai una fraction de la Moselle, d'ont la siá forma particulara en evocant una auca).
Nadja Becker
thumb|Nadja Becker en 2018 Nadja Becker (Siegen, Alemanha, 25 d'octobre de 1978) es una actritz alemanda.
Luigi Tarisio
100px|thumb|Lo MessiaLuigi Tarisio (Fontaneto d'Agogna, Piemont, 1790 – Octobre de 1854), que ho un exèrt en vriulons deu sègle XIX qui crubè instruments italians entà los véner e qui atau e'n sauvè mantuns deu desbromb e dihlèu de la destruccion au prètz sovent d'exils cosmopolitas e sovent septentrionaus.
L'Ardecho
Coblets
Trancault
Geografia
Situada a unitat|14|km al sud de Nogent-sus-Seine, la municipalitat a traversat pel riu lo Orvin que # ven se tirar lo ru lo Rognon. L'abitant se trucan los Tranquilisiens.
Vendières
Istòria
Vendières Es un vilatge fòrça ancian. A, i aguèt donat a Théodoric - fils de Clovis - a Sant Rémi, Archevêque de Rems. Dempuèi 1110, la parròquia de Vendières aperteniá als fraires del abbaye de Sants Texans de las Vinhas de Soissons.
En 1843, c'est son petit-fils, le comte Auguste de Colbert qui devient propriétaire de la ferme de Courbetin.
Raimbeaucourt
Istòria
Ribeaucourt, I aguèt elevat al reng de comtat,
Lo toponyme Raimbeaucourt es la déformation de Erembauldocurtis (#que ven de Eremboldus = cap de victorieux o abila e de curtis #que designa un ostal fortificada), tot cossí n'es per las municipalitats de Ribeaucourt en la Soma e Ribeaucourt en la Meuse, aital coma del luòc dich Ribeaucourt a Mazinghien tanben en lo departament del Nòrd.
(100313) 1995 LD1
(100313) 1995 LD1 es un asteroïde.
(543) Charlotte
(543) Charlotte es un asteroïde.
Sierra Leone
La guèrra civila
La desgradacion de la situacion economica entraïnèt en 1991 la fondacion per Foday Sankoh dau Frònt Revolucionari Unit (RUF) e una guèrra civila fòrça saunosa qu'anava durar fins a 2002. L'objectiu dau RUF, sostengut per lo Libèria de Charles Taylor, èra de prendre lo contraròtle dei jaciments de diamants. Contrarotlava l'èst de Sierra Leone en 1992.
Sierra Leone dempuei 2002
Dempuei 2002, lo país es en cors de reconstruccion e de democratizacion. Lei fòrças internacionalas quitèron lo país en 2005. Ahmed Tejan Kabbah foguèt tornat elegit en 2002 avans d'èsser remplaçat en Ernest Bai Koroma (Congrès de Tot lo Pòble, APC) en 2007. Pasmens, en despiech dau renfòrçament deis institucions democraticas, la situacion economica dau país es totjorn catastrofica e contunia de se desgradar amb una demenicion de l'IDH entre 2007 e 2011.
Sectors de Mónegue
Lo principat e comuna de Mónegue es divisit en dètz sectors. De notar que l'emplèc del mot "quartièr" es reservat a las tres ancianas comunas emai a Fòntvièlha e, de còps, a Moneghetti.
Benedikt Röcker
thumb|250px|Benedikt Röcker Benedikt Röcker (Bietigheim-Bissingen, 19 de novembre de 1989) es un fotbolaire alemand.
Monts de Randon
Monts de Randon es una comuna novèla gevaudanesa, creada lo 1èr de genièr 2019, que compren Cervièira, Estables, Sench Amanç, La Vialadiu e son chapluòc, Riutòrt de Randon. Es situada dins lo departament de Losera e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Saint-Martin-du-Manoir
Saint-Martin-du-Manoir es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Revolucion sexuala
Al respècte de l'orientacion sexuala
Daniel Borrillo considèra que l'orientacion sexuala constituís pas la substància d'una identitat. Considèra que pretendre aquò implicariá sometre a las personas en un sistèma d'actituds e de comportaments las limitant a un autoconcepte qu'an pas elegit (l'orientacion sexuala se causís pas). «La sexualitat d'una persona sembla un element tròp pauc significatiu per la preténer definir. La "personalitat omosexuala" existís pas». «I a pas de diferentas omosexualitats mas d'omosexualitats amb diferentas personalitats, del mèsme biais qu'i a pas diferentas eterosexualitats mas d'eterosexuals amb diferentas personalitats. E es dins aquesta diversitat de personalitats, d'apròches vitals e de biais de voler viure l’afectivitat de cada persona, [..] Que fa que l’univèrs de las relacions sentimentalas es fòrça mai qu'exclusivament atraccion». Çò que se compren ara coma identitat omosexuala, a una existéncia finida, tala coma Guasch explica «l'identitat gai e lesbiana es la responsa politica als contraròtles socials relatius a l'omosexualitat e aurà pas pus de sens (e serà pas pus socialament possibla) quand aquel contraròtle desapareisserà». Martínez remarca que quand la revindicacion politica serà pas mai necessària, quand existirà l'egalitat, serà pas mai pertinenta quina que siá la diferenciacion a causa de l'orientacion sexuala.
(548) Kressida
(548) Kressida es un asteroïde.
Arc volcanic
thumb|right|Imatge satellit de l'arc volcanic deis [[Illas Aleutianas.]]
Panèl de senhalizacion de cedissètz-lo-passatge en França
Lo panèl de senhalizacion de cedissètz-lo-passatge indica l'obligacion per un conductor de cedir lo passatge a l'interseccion als usatgièrs de l'autre rota sens aver a marcar obligatòriament l'arrèst. Lo panèl AB3a es lo senhal de posicion e es implantat als abòrds de l'interseccion ambe la cauçada encontrada ; lo panèl AB3b es lo senhal avançat, implantat en amont de l'interseccion.
Domenico Montagnana
thumb|left thumb|200px|[[Condolezza Rice dab lo violoncelista Yo-Yo Ma e lo son violoncèl Petunia, Montagnana, 1733]]Domenico Montagnana (Lendinara, 1686 - Venècia, 1750) que ho un laütièr venecian deu sègle XVIII.
Lista dels presidents de Grècia
Vaquí la lista dels presidents de Grècia de 1828 fins a uèi.
Arte
ARTE (Association relative aux télévisions européennes / Associacion relativa a las televisions europèas) es un cadena de television francoalemanda que dona de programas de qualitat en relacion amb lo monde de l'art e de la cultura. Los seus estudios son a Estrasborg, França (sèti) e Baden-Baden, Alemanha, Los programas son difusats tant en francés qu'en alemand.
Totnac
Totnac (Tonnac en francés) es una comuna lengadociana del País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Animisme
Los cultes animistas donan fòrça importància a la magia, als rituals mortuaris e als sòmis. Dins d'endreches determinats se liga tanben al vodó e al shamanisme.
Onard
Toponimia
La prononciacion qu'ei [u'nart]. Las fòrmas ancianas que son Sancta Maria de Onard aus sègles XI-XII, Onard en 1280, Onard en 1301, Le nart (mapa de 1638), Le Nart (mapas de 1647 e de 1714), Le Nard (mapa de 1733).
Mencinhac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Anne-Sophie Mutter
Anne-Sophie Mutter (Rheinfelden, lo 29 de junh de 1963) qu'ei ua violonista virtuòsa alemanda.
Que comencè a estudiar lo vriulon quan èra mainatge e que continuè los sons estudis au Conservatòri de Winterthur. Aus 13 ans qu'avó lo parat de jogar ua purmèra vegada devath la direccion deu cap d'orquèstra Herbert von Karajan. Totun, que debutè vertaderament au Festival de Salzburg en 1977 devath la direccion de Daniel Barenboim.
Rainsars
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La municipalitat se tròba a 110 km de Lille (prefectura del Nòrd), Brusselles (Belgica) o Rems (Marna), a 50 km de Valencianas, Mos (B) o Charleroi (B) e a 10 km de Avesnes-sus-Helpe (jos-prefectura) e de Fourmies. La Belgica se tròba a 12 km; lo departament de l'Aisne a 8 km.
Tu Youyou
Tu Youyou (30 de decembre de 1930, Ningbo) es una quimista chinesa de la segonda mitat dau sègle XX e dau començament dau sègle XXI. Es laureata dau Prèmi Nobel de Fisica 2015 per sa descubèrta de l'artemisinina (1972) qu'es la basa dei tractaments antipaludics desvolopats dempuei lo començament dau sègle XXI.
Vath d'Aspa
Toponimia
Grosclaude que considèra era posicion dera equipa Dauzat non hè qu'arrecular eth problèma. Qu'ei era vath qui donè eth son nom au gave. Aspa ei pas un idronime, mès meilèu un oronime. Era vath d'Aspa que tira eth son nom de Aspa Luca, citada dens eth Itinerari d'Antonin qu'èra probablament Acós. Aspa qu'èra benlhèu era latinizacion deth mot « basco-aquitan » compausat de as « ròc » dab pe « en devath ». Era prononciacion qu'ei ['aspɔ].
Letras e arreproèrs
Eth poèta emblematic dera vath d'Aspa qu'ei de segur Ciprian Desporrins, originari d'Acós. Vastin Lespin, que nse bremba qu'en parlant d'eth, Xavièr Navarròt qu'escrivó :
Aquesta citacion, autant com l'arreproèr : Aspés, cadun vau mei que tres, que bremban un duel deth sègle XVII on Pèir Desporrins, pair de Ciprian, vençó tres adversaris espanhòus.
Èuro
Adesion dels Estats europèus a l'èuro
[[Image:Euro accession Eurozone as single entity.svg|thumb|
Introduccion de l'èuro
Aquela devisa foguèt introducha lo de 1999 a mièjanuèch, quand las monedas nacionalas dels païses participants, alara al nombre d'11, quitèron d’existir a part entièra e venguèron de simplas subdivisions de la moneda europèa.
La data de fin de validitat de las monedas nacionalas vària d’un estat a l’autre. La primièra moneda que despareguèt foguèt lo Deutsche Mark, lo 31 de decembre de 2001 a mièjanuèch, las darrièras o faguèron lo 28 de febrièr de 2002: a aquesta data, totas las monedas quitèron d’aver una valor legala dins lors estats respectius.
Betum & bitum (omonimia)
Los mots betum e bitum se pòdon referir a:
Blòc 0405
Sa superfícia es de 0.
Herbert von Karajan
Que ho entornejat per ua polemica per'mor d'estar estat membre deu partit nazi e musicians judius qu'an arrefusat de jogar dab eth. Per la soa dehensa que s'ei dit qu'entrè dens aqueste partit entà se protegir per'mor la soa molhèr b'èra en partida judiva.
La Chapelle-Palluau
Nòtas
<references group="N"/>
FAL
En Euròpa, foguèt pauc a pauc abandonat après l'adopcion de la municion 5,56 mm OTAN. D'efiech, lo FAL, en causa de sa longor (mai d'un mètre) e dau pes de sei municions, èra plus adaptat a la guèrra modèrna imaginada per leis armadas occidentalas. En revènge, demorèt en servici en America dau Sud, en Africa e en Asia dau Sud. Dins leis ans 2010, èra ansin totjorn utilizat per mai de 50 armadas dins lo mond.
Derbamont
Derbamont es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Campos del Río
Campos del Río es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Múrcia.
Derbamont
Geografia
Entouré de forêts, le petit village de Derbamont occupe une cuvette traversée par le Robert, sous-affluent du Madon par la Gitte. Il fait partie du canton de Dompaire.
Istòria
De 1790 à l’an VIII, Derbamont a fait partie du district de Mirecourt, canton de Dompaire.
Agadés
L'Agadés vescomtat d'Agde, foguèt una entitat politica que nasquèt al sègle X. En 993, lo vescomtat passèt a las mans dels comtes de Carcassona, en 1067 als vescomtes d'Albi e de Nimes e en 1187 a l'avesque d'Agde. En 1271, venguèt una possession de la corona francesa coma mantes autres territòris occitans de l'ostal de Tolosa.
Arturo Toscanini
thumb|200px|Arturo ToscaniniArturo Toscanini (Parma, lo 25 de març de 1867 – lo 16 de genèr de 1957) que ho un deus màgers caps d'orquèstra deu sègle XX. Qu'èra italian.
LaTeX
Principi
D'autra part, LaTeX laissa a l'utilizaire la facultat de l'adaptar a sei besonhs especifics en creant o modificant de macrocomandas, o en se servent de fichiers de macrocomandas (packages) creats per d'autrei.
Esfinx (mitologia grèga)
Mite
''« Quin, èsser d’una sola votz, a d’en primièr quatre cambas lo matin, puèi doas cambas lo miègjorn, e tres cambas la vespre
Orist
Toponimia
Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, qu'explica lo nom vien benlhèu deu gascon ahouriu, hourest.
Esfinx (mitologia egipciana)
Etimologia
« Esfinx » es un mòt grèc que seriá aparentat al sanskrit sthag significant « amagat ». Una autra interpretacion l'atribuís a l'ancian egipcian shesepankh, que significa « estatua viventa ».
Biometria
Aqueste tèrme es sempre mai d'usatge per aquestas tecnicas a subjècte de la reconeissença, l'autentificacion e l'identificacion, lo sens primièr del mot biometria essent alara pres per lo tèrme biostatistica.
Esmirna
Esmirna (en turc e oficialament: İzmir, en grèc: Σμύρνη Smyrni, en armèni Զմիւռնիա Zmurnia, en judeoespanhòl איסמירנה Esmirna, coneguda tanben dins d'autres lengas coma Smyrna e Smirne) es una vila del sud-oèst de Turquia, situada dins la region Egeà (turc: Ege Bölgesi), capitala de l'airal metropolitan (turc: büyükşehir belediyesi) e de la província d'İzmir. En 2009, la populacion de totes los districtes urbans èra de, que ne fa la tresena vila mai granda de Turquia, aprèl d'Istambol e Ankara.
Lo mot İzmir ven de la contraccion del nom antic grèc (Σμύρνη / Smyrni)).
Canton de Gramat
Istòria
Lo canton se creèt lo 15 de febrièr 1790 e i aviá tanben un canton de Carlucet. Lo canton foguèt modificat lo primièr còp e lo de Carlucet suprimit lo 13 de brumaire an X (4 de novembre 1801),.
Biometria
Analisi morfologic
L'analisi morfologic pòt se practicar amb las detadas, l'iris, los rets venoses de la retina, rets venoses de la palma de la man, la morfologia de la man, lo pes, e tanben amb las regas de la cara.
Los dos mejans biometrics màger son las detadas e l'iris.
Reconeissença de l’iris
Mas, l'iris es un organ sensible, sa talha es pichona e es escurcit per las cilhas, las parpèlas o las lentilhas de contacte. Mia, es variable e los utilizaire se calha malaisidament. Es donc gaire aisit d'aver un bon imatge de l'iris, cal que se faga de biais rapid, precís e qu'i aja pas de lutz podent se rebatre sus l’uèlh.
Granhòta
200px|thumb|right|Illustracion d'[[Ernst Haeckel (1904) Kunstformen der Natur, representant diferentas espècias de granhòta.]] Granhòta o granolha es lo nom d'usatge per designar divèrses anfibians de l'òrdre dels anuras. Concrètament, se referís a totes los membres d'aquel òrdre qu'an pas la pèl rugosa sus l'esquina, aqueles darrièrs se nomenan grapauds. Aqueles anfibians vivon generalament dins de luòcs d'aiga doça coma los estanhs e los rius. Mai de 90% de las espècias de granhòtas apartenon a la familha Ranidae.
Gastronomia
La part formada pel cap e lo torax conten pauc de carn, se manja solament las cuèissas talhadas per la cencha e daissant las doas patas unidas. La pèl se manja pas; se compran ja peladas e talhadas. Se manjan dins de preparacions simplas, a la brasa, fregidas o a la plantxa, a vegadas en bonheta. La recèpta de granhòtas fregidas amb alh e jolverd es coneguda coma.
Maulishèra
Toponimia
Lo nom es atestat Malsere en 1062. Segon Dauzat e Rostaing, Maulishèra que vengueré deu latin malus, « maishant » e liscaria, « juncar, junquèr ». Lo vilatge qu'es sus un poi, qui cèrtas, suberploma la vath d'Ador. Negre non ditz arren de Maulishèra.
Vocaus
Termièras esloishas
Las termièras enter cant e vocaus ne son pas hèra delimitadas. Mei e va mei e i a artistas que son polivalents e qui pòden passar deu crit au cant dens un concèrt o dens ua cançon (los grops Fear Factory o Forbidden Site per exemple o mei recentament Winds Of Torment o los Lanés de Gojira). Que i a tanben vocalistas qui, per balhar mei de vam a cèrtas partidas de las loas cançons, s'essajan a faiçons de cridar mei melodicas o a faiçons de cantar dab ua votz saturada : lo darrèr album de Cradle Of Filth e las òbras recentas d'In Flames que'n son un bon exemple. Enfin, com l'aparicion deus crits a la plaça deu cant se hasó a partir de la fin de las ans 70 mes sustot deu debut de las ans 80 e com se hasó d'un biais progressiu, cèrtes artistas que son de mau classar. Lemmy Kilmister de Motörhead, e canta o crida? E las performàncias de Venom, e son cant o vocaus?
Verderonne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Raffaello Sanzio
Biografia
Rafèl, pintre italian de la Nauta Renaissença, èra lo filh del pintre Giovanni Santi, pintre e poèta oficial de la cort de Frederic III de Montefeltro, un dels princes pus celèbres e protector de las arts de la Renaissença en Itàlia. Urbin èra d'aquel temps un fogal artistic reputat a l’alba del sègle XVI. Rafèl poguèt recebre, pel primièr còp, l'influéncia de Melozzo da Forlì, que se pòt véser dins sas òbras.
Dins la vida de Rafèl se pòt destriar tres periòdes.
A Florença
thumb|left|La Bèla Jardinièra thumb|[[Madòna dels ulhets (v. 1506-1507) — National Gallery, Londres]] Annadit de vint-e-un ans, quitèt Perosa per Florença. Es la segonda part de sa vida, lo periòde florentin.
Luta del Larzac
vinheta|Una aficha del moviment figurant una carlina roja, flor emblematica del causse de Larzac (fotografia parciala d'una aficha comemorativa de l'APAL per l'aniversari de la victòria 1981-2011) La luta del Larzac es un movement de desobesissença civila non violenta contra l'espandiment d'un camp militar sul causse del Larzac que durèt un decenni, de 1971 a 1981, e que s'acabèt per una victòria quand François Mitterrand, novelament elegit President de la Republica, decidiguèt d'abandonar lo projècte.
Anóncia del projècte
Lo 28 d'octobre de 1971, Michel Debré, ministre de la defensa nacionala a aqueste pòste dempuèi lo començament de la presidéncia Pompidor en 1969, anoncia formalament dins un entreten televizat l'agrandiment del camp du Larzac, portant sa superficia de 3 000 a 17 000 ectaras (de 30 a 170 km2), tocant dotze comunas a l'entorn de La Cavalariá e demandant l'expropriacion parciala o totala de lor tèrras de las familhas d'agricultors. 17 000 ectaras representan mai d'un seisen dels 100 000 ectaras de la totalitat dels Causses del Larzac. Son argumentacion dins los meses a venir presentarà una « extension moderada » que serà « fòrça utila a la defensa nacionala[…] » mas tanben « apòrt economic positiu » coma la melhoracion de l'electrificacion rurala, de l'adduccion d'aiga e de las vias. L'extension del camp militar, qu'existís dempuèi 1902, es justificada per la saturacion de las capacitats d'acuèlh dels camps militars coma per la volontat de dispausar d'una fòrça militara pròcha del plan d'Aubion, luòc del site de lançament de missils nuclears sòl-sòl balistics de la fòrça de dissuasion nucleara francesa.
Primièras manifestacions e jurament dels 103
Malgrat las divergéncia, 103 païsans, sus 108 tocats, signan un acòrdi entre eles, lo 28 de març de 1972, que demoraràn solidaris dins lor luta e que « pas un agricultor serà caçat contra son grat… ». Es lo « jurament dels 103 » nomenat tanbe « pacte dels 103 ». Per la fèsta nacionale, lo 14 de julhet de 1972, 20 000 personas e 70 tractors manifestan a Rodés.
Los rassemblaments du Rajal del Gorp
Aquesta aliança de personas de sensibilitats diferentas es al plen pel rassemblament lo 25 e 26 d'agost de 1973 al luòc dich Rajal del Gorp, un circ natural dolomitic al nòrd oèst de La Cavaleriá, e la marcha sul Larzac organizada pels Païsans trabalhadors. Entre 60 000  100 000 personas (aquesta darrièra estimacion es aquesta dels organizaires) venent d'un pauc pertout de França d'Euròpa convergisson pel primièr còp cap al Larzac. En mai de la preséncia de fòrça orators, i a de representants de las lutas revolucionària al Chile e en Grècia e dos representants de l'Armada republicana irlandesa (IRA) proclament lor solidaritat « quines que sián los mejas causits », amb los païsans del Larzac. Un militant reünionés se'n pren a la politica franceasa dons los departaments e territòris d'otramar. Pendent aquesta manifestacion, la preséncia policièra èra minimala, amb sonque un elicoptèr de la gendarmeria susvolant lo rassemblament.
Desobesisença civila
vinheta|293x293px|Lanza del Vasto e sa femme Chanterelle al moment de sa cauma de la fam. Lo 19 de març de 1972, le fondator de la Comunautat non violenta de l’Arca situada dins l’Erau près del Larzac, Lanza del Vasto, de 75 ans d'edat, comença una cauma de la fam de 15 jorns a La Cavaleriá, sul Larzac. A aqueste june son associats dels païsans, d'abitants de Milhau e los evesques de Montpelhièr e de Rodés.
La jaça de La Blaquièra (comuna de Milhau) tanben faguèt data dins l'istòria del Larzac. L'elevaire de fedas Auguste Guiraud aviá una jaça de pèire en roïna sus sa proprietat que'n deviá èsser expropriat el e sa familha. Decidís de'n bastir una novèla amb l'Associacion per la promocion de l'agricultura sul Larzac (APAL) per contunhar son elevatge e realizar un còp mediatic. Pausan la primièra pèira lo 10 de junh de 1973 e bastisson la jaça en conformitat del plan d'occupacion dels sòls en vigor mas sens permís de construire oficial. Fòrça benevòls venon ajudar la familha, e l'APAL decidís de donar a unes cinc francs la jornada coma salari. Malgrat fòrça conflictes entre los trabalhadors e los elavaires, la construccion de la jaça es fin finala acabada lo 3 de febrièr de 1974 e inaugurada lo 16 de febrièr.
Ganh de causa
En mai de 1980, la cort de cassacion annula las 66 proceduras d’expropriacion. François Mitterrand es elegit president de la Republica francesa lo 10 de mai de 1981 e declara pendent lo conselh dels minsitres que le projècte d'extension del camp militar del Larzac es abandonat (en conformitat a sa promesa facha als païsans del Larzac lo 2 de decembre de 1978 a París). Enseguida, per unas dels 450 proprietaris implicats, tot cambiament encara. Unes remborsan l'Estat francés e tornan prene lors bens, d'autres, fòrça pauc, demandan que l'expropriacion ana al tèrme. Una logica d'especulacion s'èra mai producha dins las annadas 1970, favorizada segon l'avocat Jean-Jacques de Félice, per de mitan de drecha e de drecha extrème: de responsables politics avián crompat de terrens sul Larzac savent qu'anavan èsser expropriats, prevesent que l'expropriacion anariá multiplicar per 10 la valor dels terrens qu'avián cropat a bas pretz. Fin finala, demora un rèste de 6 300 ectaras de tèrras e bastits acquerits definitivament par l'Estat. Aquestea unitat fonzièra de vocacion agricòla es alara un cas unic en França que d'un sol tenent. Las tèrras jamai acabèt d'èsser expleitadas pendent la luta que siá pels 103, o pels agricultors esquataires.
Creacion de la Societat civila de las Tèrras del Larzac (SCTL)
Puèi, après une reflexion començada en decembre de 1982, aquesta Larzac que Bernard Lambert, mòrt lo 25 de junh de 1984, nomenava lo « laboratòri fonzièr » se concretiza de fach lo 3 de genièr de 1985 amb la creacion de la Societat civila de las Tèrras del Larzac (SCTL) amb per objectiu de gestion de las tèrras del Larzac per un organisme independent del poder d’Estat.
Radio Occitania
Produsìs e difusìs mai de 20 oras de programas en occitan cada jorn e trachan de totas tematicas: economia, politica, espòrt, literatura, cinèma, cultura, istòria, actualitat, sciéncia... per botar un lum occitan sul monde d'auèi.
Loury
Istòria
De la XIV a, la parròquia es lo luòc de mercats setmanièrs e de doas fièras annalas : Sant-Bon e Sant-Dulcide.
Buksa
Lo buksa es una lenga indoariana parlada en Índia.
Loury
Istòria
C’est à partir des années 1960 que la tendance s’inverse en raison des implantations industrielles orléanaises : la commune se repeuple. Depuis les années 1980, les Louriots et les Louriotes sont de plus en plus nombreux.
Évora
Évora es dempuèi 1986 classada al Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Anarcoprimitivisme
Los primitivistas pretendon que lo cambiament de la caça-culhida cap al mòde de subsisténcia per l'agricultura donèt luòc a l'estratificacion sociala, la constrencha e l'alienacion. Plaidejan per tornar a una vida non a travèrs la desindustrializacion, l'abolicion de la division del trabalh o de l'especializacion, e l'abandon de la tecnologia. Ça que la, i a de nombrosas formas de primitivisme non anarquic, e totes los primitivistas designan pas las meteissas causas coma fonts dels problèmas de la civilizacion modèrna. Theodore Kaczynski considèra la Revolucion Industriala coma lo problèma primièr e d'autres designan de faches istorics divèrses coma lo monoteïsme, l'escritura, lo patriarcat, l'emplec d'aisinas de metal... Mantun anarquista tradicional refusa aquestas criticas de la civilizacion mentre que d'autres ne son d'acòrd encara que se considèran pas primitivistas (per exemple, Wolfi Landstreicher). Los anarcoprimitivistas se distinguisson abitualament per lo desir de tornar aténher un estat salvatge. Mai d'un promòu un retorn al nudisme.
Tièla
La tièla o tièla a la setòria es una de las especialitat mai famosa de la cosina setòria, originària de vila de Gaeta.
Istòria
La Tièla setòria es una adaptacion locala de la Tielle di Gaeta d'Itàlia. Son nom ven dau plat emplegat per la far còire, la tiella (en Latium), derivat dau latin tegelium, "ce qui couvre".
Moïta
Moita en còrs (Moïta en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega‎ e la region de Corsega.
Règne (biologia)
Totes los autres organismes son apelats eucariòtas. Lor material genetic es entampat dins un nuclèu ; an d'organitas cellularas, la multiplicacion cellulara a luòc per mitòsi, e presentan sovent una reproduccion de tipe sexuada.
Lista dels presidents de Mexic
Govèrn Liberal
(sèti a Guanajuato e dempuèi a Veracruz)
Saint-Martin-du-Vivier
Saint-Martin-du-Vivier es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Ramillies (Nòrd)
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Lòis Nicolau
Grammaire de la langue des Sauvages de l'Amérique septentrionale
Lo manuscrit originau de 135 paginas es conservat a la Bibliotèca Nacionala de França. La prumèira pagina indica: Composé par P. M. L. N. (çò es: Père Missionnaire Louis Nicolas), e una mencion posteriora d'una autra man sobre lo folio precedent precisa: L'obratge es una gramatica algonquina. Diane Daviault, que ne publiquèt en 1994 una edicion critica, la presenta coma un document de qualitat excepcionala, descrivent un dialècte ojibwe.
Trannes
Trannes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Abel (ominid)
List of fossil sites (with link directory) List of hominina (hominid) fossils (with images)
14 d'octobre
Referéncias
Vejatz tanben:
Eliseu Reclus
Elisèu Reclus (Senta Fe la Granda, Agenés, 1830 - Torhout, Flandra Occidentala, 1905) es un geograf occitan, libertari, membre de la Primièra Internacionala.
Vida
En 1847, torna en França e dintra a la facultat de teologia de Montalban.
Panèl d'indicacion d'una estacion de taxis en França
Lo panèl d'indicacion d'una estacion de taxis es un panèl de senhalizacion carrat de fons blau, bordat d’un listèl blanc, portant en son centre lo tèxt. Indica a l'usatgièr de la rota que l'espaci après lo panèl es una estacion de taxi. Es codificat C5.
Saint-Pierre-en-Faucigny
Geografia
Elle se situe entre Bonneville et La Roche-sur-Foron, à la confluence entre le Borne et l'Arve. La commune possède sa propre sortie d'autoroute.
Castèth de Lagarda
A la Revolucion Francesa lo castèth que ho sacamandejat e venut abans d'estar tornat a la familha de Levís en 1804 qui'u venó abans deu tornar crubar dinc a 1986.
Ménarmont
Geografia
De 1977 a fin 2011, un centre de enfouissement tecnica i #aculhir cada an de déchets ménagers e industrialas. La saturation del luòc, ja previst per junh 2005, a motivat un nòu projècte d'estenduda fòrça contesté pels abitants de las municipalitats avoisinantes, a Bazien sustot.
Geney
Geney es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Comitat Regional d'Accion Viticòla
Lo Comitat Regional d'Accion Viticòla (CRAV) o Comitat d'Accion Viticòla (CAV) es una organizacion radicala de vinhairons lengadocians. Revendiquèt de nombrosas accions violentas subretot pendent las crisis que toquèron la viticultura (annadas 1970 e 2000).
Lo 17 de mai de 2007, lo CRAV lancèt un ultimatum a Nicolas Sarkozy e apelèt los vinhairons a passar a l'accion se lo President de la Republica fasiá pas res per la viticultura.
Daniel arap Moi
Daniel Toroitich arap Moi, professor e òme politic n.1924, foguèt president de Kenya entre 1978 e 2002.
Prilidiano Pueyrredon
Tornat a Buenos Aires
Los Pueyrredons que tornèn a Buenos Aires en 1849. Joan Martin qu'èra malaut e que's morí l'annada seguenta dens la proprietat familiau a San Isidro.
Que tornè en 1854 e aqueth còp que ho mei que mei com engenhaire civiu qui despleguè lo son capatge en tot participar en mantuns projèctes com la construccion deu pòrt (avan l'acabament d'aqueth obratge que calèva devarar deus vaishèths en barca puish en bròs entà trepar lo sòu de Buenos Aires), las restauracions de la grana glèisa de la Recoleta, de la Piramida de Mai e de l'Ostau Arroset. Que desenhè los plans d'un parc au ras deu Paseo de Julio, deu pont de Barracas e de l'ostau de Miguel Azcuénaga qui auherire a la presidéncia de la nacion.
Que's morí a 47 ans a San Isidro. La soa òbra que ho plan desbrembada dinc a las annadas 30 deu sègle XXau quan començèn a'u destacat com precursor de la pintrura nacionau.
Mustela putorius
Descripcion fisica
Lo pudre mesura de 35 a (fins a  amb la coa), la femèla es pus pichòta que lo mascle. Lo mascle pesa entre 1 e, la femèla solament de 500 a. A un pelatge brun sorne a brun negre. Es pus sorne d'estiu que d'ivèrn.
Edip a Colonos
Sinòpsis
Lo segon episòdi mòtra l'encontra entre Edip e Tesèu. Un còp informat, Tesèu accèpta d'aculhir Edip e promet de l'aparar contra los enviats tebasians s'ensejavan de lo raubar. S'acaba l'episòdi amb lo cant del còr que lausa la region de Colonos e las divinitats que la trevan, Dionís e Poseidon.
Panèl d'indicacion d'un emplaçament d'arrèst d'urgéncia en França
Lo panèl d'indicacion emplaçament d'arrèst d'urgéncia es un panèl de senhalizacion carrat de fons blau, bordat d’un listèl, portant en son centre l'esquèma d'una aira d'arrèst.
Adolfo Díaz Recinos
Adolfo Díaz Recinos (1875-1964) administrator d'entrepresas e òme politic foguèt president de Nicaragua entre 1911 e 1917, e entre 1926 e 1929.
Murcia
Murcia es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Múrcia.
Férolles-Attilly
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Fresca
La fresca o lo fresc de l'italian affresco es una tecnica particulara de pintura murala que sa realizacion se fa sus un enduit, nomenat intonaco, abans que siaga sec.
Panèl d'indicacion d'una via verda en França
Lo panèl d'indicacion d'una via verda es un panèl de senhalizacion carrat de fons blau, bordat d’un listèl blanc, portant en son centre un pictograma representant una siloeta de ciclista e de pedon sus un fons de banda verda.
Amor liure
Es alara mes en abans, mas pas exclusivament, dins los sectors libertaris e, istoricament, se pòt tanben trobar dins la concepcion liberala, feminista e socialista, entre d'autras. Dins lo decenni del 1950 e 1960 s'associèt amb la contracultura e, subretot, dins lo decenni 1950 e 1960, amb la beat generation e lo movement hippie.
Gandalf lo Blanc
Lo hobbit
Gandalf participèt plan en l'aventura d'un grop de nans de l'ostal de Durin. La tòca èra trapar lo tresaur de la Montanha Solitària e raubat fasiá d'ans per lo drac Smaug. Per poder aquò far Gandalf demanèt al hobbit Bilbo Saquet la sieuna ajuda e dirigiguèt lo grop. Pendent lo viatge Gandalf trapa una espasa facha pels elfs ancians en Gondolin, Glàmdring. Pendent lo viatge Bilbao tanben traparà l'Anèl Unic, mas Gandalf pensa qu'es un anèl menor. Gandalf daissa lo grop sovent per assajar de descobrir qué fa Sauron, tanben conegut coma Dol Guldur. Fin finala, Gandalf torna a aparéisser pendent la Batalha de las Cinc Armadas e acompanharà Bilbo a tornar a l'ostal. Alavetz començarà a sospechar sus l'anèl de Bilbo e demorarà d'annadas en tot assajar de descobrir quin anèl es aquel.
Lo Senhor dels Anèls
A la Comarca e pendent lo 111en anniversari de Bilbo l'anèl es tornarmai usat. Quora Gandalf demana a Bilbo sus l'anèl provòca la sieuna colèra e aquò fa sospechar mai encara Gandalf. Puèi lo magician demanda Bilbo de se n'anar a Rivendell. Quand l'anèl es demorat amb Frodo Gandalf ja sap qu'es l'Anèl Unic e li demana de menar l'anèl a Rivendell. Puèi se'n va a veire Saruman per demanar de conselh.
Mas Saruman ja a Sauron coma mèstre e envia Gandalf a preson. Pasmens, lo magician pòt fugir amb l'ajuda de Gwaihir l'agla e se'n torna a la Comarca, mas Frodo ja se n'es anat a se traparàn pas pus fins a Rivendell. Ailà se n'anaràn vèrs lo sud. Quora pòdon pas crosar Caradhras en ivèrn, decidisson crosar las minas de Moria. Ailà trapan un Balrog, un ancian serv de Morgoth. Gandalf i lucha al pònt de Khazad-dûm mas abans de lo far caire el tanben tombarà en l'abisme.
Lo Vijan (Cantal)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Osort
Osort (Ozourt en francés) qu'ei ua comuna gascona de Shalòssa, situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Blòc 0417
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Panèl d'indicacion d'un ralentidor en França
Lo panèl d'indicacion d'un ralentidor es un panèl de senhalizacion carrat de fons blau, bordat d’un listèl, portant en son centre un triangle blanc un pictograma de color negra representant un esquina d'ase. Indica una subre-auçada de la cauçada. Es codificat C27.
Blòc 0418
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Rugbi de XV feminin
Lo rugbi de XV feminin seguís exactament las meteissas règlas que lo rugbi de XV practicat pels òmes. Per contra, ten son istòria pròpia per rason de las numerosas temptativas masculinas per exclure las femnas del juòc. Anuèit, lo rugby de XV feminin es malurosament luènh de possedir lo meteis estatut que son omològue masculin.
Istòria
A la seguida del reviscòl del rugbi de XV feminin que debutèt dins las annadas 1980, la disciplina poguèt organizar de competicions calcadas subre lo modèl masculin amb de campionats nacionals, d'espròvas internacionalas, regionalas e mondialas jogadas per d'equipas nacionalas. En Euròpa, aquel movement es enquadrat per las federacions nacionalas, mentre qu'als Estats Units es l'espòrt escolar que fai possible aquela evolucion. Amb una basa de jogairas fòrca numerosa de plusors milierats de practicantas, èra plan logic de veire emergir una equipa estasunidenca de primièra importança que ganhèt puèi la primièra Copa del monde en 1991 (non oficiala). Calguèt esperar la tresena Copa del monde de 1998 per que siá reconeguda per l'International Rugby Board.
Amistat
Lo cas mai comun d'amistat qu'interven entre un animal e un uman e lo can; aqueste darrièr se dich èsser lo melhor amic de l'èsser uman. L'amistat se produsís en diferentas estapas de la vida e en diferents gras d'importància e transcendéncia. L'amistat naís quand los subjèctes de l'amistat se ligan entre se, e tròban en eles quicòm de comun. I a d'amistats que naisson en paucas minutas après se ligar e d'autras que trigan d'ans per venir. I a d'amistats que duran unas oras e d'autras que duran tota la vida. I a d'amics que se veson un sol còp en la vida e per d'autres se contunhan veire pendent de decennis.
Bonius
Bonius (Bonnieux en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Florian Genton
Florian Genton (París, 5 de novembre de 1981) es un jornalista esportiu francés.
Las Torres de Cotillas
Las Torres de Cotillas es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Múrcia.
Estry
Geografia
Estry est situé en Bocage virois sur une hauteur entre les vallées de l'Allière et de la Souleuvre, traversée par les départementales 55 (Vire - Aunay-sur-Odon) et 56 (Torigni-sur-Vire - Vassy).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Martin-en-Campagne
Saint-Martin-en-Campèstre es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Speculum al foder
Contengut
Lo libre Speculum al foder part de la concepcion galenica que descriu sièis causas non naturalas que permeton manténer la santat: lo manjar e lo beure, la vigilança e lo sòm, l'exercici e lo repaus, los rempliments e las evacuacions (entre elas l'ejaculacion), l'aire que nos environa, e las passions de l'arma. Es a dire, l'enamorament provòca de malautiás, mas l'acte sexual es sanitós.
Emilian Dumas
Jan Loís Jòrdi Emilian Dumas (4 de noveme de 1804-21 de seteme de 1873) siguec un paleontològ, geològ e escolaire occitan.
Vadut en ua familha protestanta dera burgesia de Gard, en Occitània, Emilian Dumas demorèc pendent era sua infancia laguens ua atmosfera d'aprenetatge e erudicion. Eth sòn pair, un ancian vendeire hicat a agricultor ère un òme educat. Eth prumèr estudi dera sua vida siguec sus era flora nativa de Gard. De 1815 a 1824 estudièc en Morges, Soïssa, dempús en Basel, on desvolopèc era sua passion pes sciencies naturals. Se n'anèc de nau tà Occitània en 1824 dempús dera mòrt dera sua mair.
Tà estudiar sciencias se n'anèc a Paris e estudièc en eth Collège de France, era Ecole de Mines de Paris e eth Museu Nacional d'Istòria Natural damb Georges Cuvier, Étienne Geoffroy, Saint-Hilaire e Adrieu-Henri de Jussieu.
Ceres (planeta nan)
Exploracion espaciala
La màger part dei conoissenças actualas regardant Ceres provèn de la mission espaciala estatsunidenca Dawn qu'estudièt l'asteroïde entre 2015 e 2018. Permetèt de cartografiar, d'identificar lei compausats presents a la superficia e d'estudiar l'estructura intèrna. En particular, revelèt per lo premier còp lei relèus de la superficia e l'existéncia probabla d'una activitat criovolcanica. Entre lei moleculas identificadas per la sonda, se pòdon mencionar l'aiga, l'amoniac, divèrsei saus e de compausats organics.
Los comandos de la nuèit
Los comandos de la nuèit es una cançon del cantaire audenc Claudi Martí qu'evòca las accions clandestinas dels vinhairons dins las annadas 1970.
Mai de 68
Se caracteriza per une vasta revòlta espontanèa antiautoritària, de natura a l'encòp culturala, sociala e politica, dirigida contra lo capitalisme, lo consumerisme, l'imperialisme american e, mai dins l'actualitat, contra lo poder gaullista en plaça.
Originas culturalas
Mas los partiments socials son encara fòrça regdes. 92 % dels estudiants venon encara de la borgesiá. Lo paternalisme autoritari es omnipresent. Se comença a obrir de licèus « mixtes » ).}}, mas fòrça d'establiments escolars o son aps aencara. Las filhas son pas autorizadas a portar de bragas. Es impossible de fumar dins un establiment o, dins las universitats, d'accedir pels òmes als internats de filhas.
Originas pròchas
Movement espontaneïsta, lo 22 de març emergís per sa practica sistematica de l'accion dirècta (occupacions dels bastits administratius, per exemple) e se desvelopa amb la democracia dirècta en assembladas generalas dubèrtas à totes. Mas refusant l'institutionalizacion en « organizacion », provòca un procediment d'autoorganizacion dels estudiants « ici et maintenant » (aquí e ara).
Diluns 6 mai
drecha|vinheta|Capa d'un numèro del jornal Accion. Lo 6 de mai, uèit estudiants de Nanterre, coma Daniel Cohn-Bendit e René Riesel, son convocats pel rectorat en comission disciplinària; los professors de Nanterre Henri Lefebvre, Guy Michaud, Alain Touraine e Paul Ricœur los acompanhan alara en sosten.
De manifestacions de sosten als estudiants parisencs se debanan a Estrasborg e a Brèst, alara qu'al contrari a Dijon de centenas d'estudiants desfilan amb entre autres coma eslogan « Pas de Nanterre à Dijon ».
Diluns 13 de mai
esquèrra|vinheta|Prospèctus del comitat d'ocupacion de la Sorbona del 16 de mai de 1968. Le diluns 13 de mai, una imensa manifestacion compausada de liceans, d'estudiant e de caumaire obrièrs e emplegats venguts de tota la França passant a París. Dins la vesprada totas las carrièras màger situadas dins l'airal amb per canton Gara de l'Èst, Gara del Nòrd, Bonne Nouvelle, Châtelet, Bastilha, Republica son plenas de manifestants. Lo sindicat CFDT parla d'un milion de manifestants. Las estimacions mai seriosas donan 500 000 personnes. La prefectura de polícia ne compta 230 000, mas l'ORTF anoncia 171 000.
Dissolucion de l'Assemblada nacionala
Tornat a París l'endeman a la miègjorn del 30 de mai, de Gaulle accèpta la proposicion de Jòrdi Pompidor de dissòlvre l'Assemblada nacionala per organizar de novèlas eleccions legislativas.