cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baurech
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Verego, au sègle IV (devath resèrva d'identificacion), parochia de Bauregio, en latin, en 1168, parrochia de Baurech, en 1273, parrochia de Baurigh, en 1273, ''par. de Bauregio, en latin, en 1276, par. de Bauregh, par. de Baurigh, en 1276, decima de Bauregio, en latin, en 1276, parochia de Bauregium, en latin, en 1315, de Bauregio in Benaugiis, en latin, en 1339, Baurech'', sus la mapa de Cassini, au sègle XVIII. Camille Jullian identifica la villa de Verego a Baureg, mès pr'amor de l'abséncia de traças arqueologicas e de las dificultats foneticas, i a pas de certitud. Verego ven benlèu dau celtic « e preceltic » *vera, nom d'aiga (per Delamarre, vera es celtic ) damb un sufixe escur (Dauzat). Per Bénédicte Boyrie-Fénié, Baureg representa benlèu baure, « hangós », damb lo sufixe -éticum; *baureticu(m) > *bauretge, latinizat en Bauregio, çò que la situacion en riba de Garòna pòt justificar, , mes avèm Baurech/ Baureg e pas Bauretge.
Venècia
Venècia, o pus rarament Venèsia (Veniso, Venèsi en grafia mistralenca ; Venezia en italian; en venèt, formas esitantas coma: Venexia / Venessia / Venesia / Venezsia) es una granda vila del nòrd-est d'Itàlia sus la còsta adriatica; es la capitala de la region de Venèt e de la ciutat metropolitana de Venècia. La ciutat a coma escais La Serenissima. Al recensament de 2006, 268,934 abitants demoravan dins la ciutat, dont 176,621 sus la tèrra fèrma, 30,702 dins la lòna e 61,611 dins lo centre istoric.
Racconigi (mètro de Turin)
Situacion
L'estacion es situada sul Corso Francia.
Tee
Escritura
Lo tee es escrich amb l'alfabet pan-nigerian.
Los tons son indicats amb los signes diacritics accents agut e grèu:
Canet (Gers)
Canet (Cannet en francés) qu'ei ua anciana comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus. Despuish 2019, Canet qu'es comuna delegada, dab Riscla, d'ua comuna navèra qui guarda lo nom de Riscla.
Toponimia
Generalament, los noms de tipe Canet que venguen de l'occitan cana, deu latin canna, dab lo sufixe collectiu -etum e corresponen a lòcs plens de canavèras. Mès Canet qu'ei sus un costalat, aquí perqué Dauzat prepausa ua basa oronimica pre-indoeuropèa, *kan-, dab lo sufixe latin -ĭttum o preceltic -etum (diferent de -etum, lo sufixe collectiu latin). Cf. Canas, lo Canigó. Aquò qu'es de segur especulatiu. Negre que's pronóncia sonque suu Canet dei Mauras; lo nom que vengueré deu bas latin canua « tista, tistèra, banasta », dab lo sufixe diminutiu -ittum, probablament au sens topografic.
Senièrgas
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Saint-Aubin-de-Bonneval
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Bernini (mètro de Turin)
vinheta|[[Boca de mètro|Boca de l'estacion.]] Bernini es una estacion de la linha 1 del mètro de Turin.
Andòrra
Andòrra, oficialament lo Principat d'Andòrra (en catalan lo Principat d'Andorra) es un pichon estat sobeiran europèu, situat dins los Pirenèus entre Espanha e França, en limitant amb la comunitat autonòma de Catalonha al sud, e amb los departaments dels Pirenèus Orientals (Catalonha Nòrd) e d'Arièja (Occitània) al nòrd. Andòrra es un dels Estats mai pichons del monde, amb sonque e una populacion estimada de 80,000 personas. Amb 81,222 abitants, representa 0,59% de la populacion totala dels Païses Catalans. Sa capitala es Andòrra la Vièlha. Lo gentilici es andorran -a.
Saint-Aubin-de-Bonneval
Istòria
Lo 14 de julhet de 1773, Louis-Joseph-Marida-Denis de Bonnechose épousa Ostal-Charlotte dels Hayes de Bonneval, filha de Jacques-François-Charles de las Hayes, chevalier senhor e patron de Sant-Aubin de Bonneval, tinent general honorari del bailliage de Orbec, e de fuòc Marida-Anne-Éléonore del Piperey de Marolles.
Le 14 juillet 1773, Louis-Joseph-Marie-Denis de Bonnechose épousa Marie-Charlotte des Hayes de Bonneval, fille de Jacques-François-Charles des Hayes, chevalier seigneur et patron de Saint-Aubin de Bonneval, lieutenant général honoraire du bailliage d'Orbec, et de feu Marie-Anne-Éléonore du Piperey de Marolles.
Chaspuzac
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Bouconville-Vauclair
Istòria
Le hameau de Vaucler ou vauclerc, peut être fondée au par Begon, gendre de Louis le Débonnaire d’où le nom. Au foire et marché s’établissent sur la commune.
Pont-lès-Bonfays
Geografia
Pont-lès-Bonfays est une petite commune rurale de l'Ouest vosgien, traversée par le Madon, au sud de Mirecourt et à l'est de Vittel. Les forêts occupent la moitié orientale : Bois Saint-Michel, Bois du Roi, dominées par le Fôtel (378 m). La départementale 3 mène à Escles (6,5 km au sud-est) et à Bainville-aux-Saules (4 km au nord).
Focèa
Focèa (en grèc Φώκαια = Phṓkaia, en turc Foça) es una vila de Turquia; e tanben es una anciana ciutat grèga d'Asia Menora que sos abitants anèron fondar Marselha.
La Liga Ioniana
Focèa aparten a la Liga Ioniana, recampant dotze ciutats (dodecapòli) d'Asia Menora.
Bovée-sur-Barboure
Geografia
Vilas a las alentours de Bovée-sus-Barboure :
Broussey-en-Blois, Méligny-le-Petit, Méligny-le-Grand, Marson-sur-Barboure, Ménil-la-Horgne, Mauvages,Naives-en-Blois, Reffroy, Sauvoy,Villeroy-sur-Méholle,
Focèa
Eiretatge
Un asteroïde descobèrt a Marselha es tanben apelat Focèa.
Carenas
Carenas es un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Una filheta de Lion
- Bèla montatz sus mon caval, bèla montatz sus mon caval Bèla montatz sus mon caval sieguètz tranquilla, Passarem aqueste bòsc aquí sensa ren si dire.
Congrès dels Estats Units
Lo membres de la Cambra dels Representants servisson per un periòde de dos ans representant lo pòble d'una sola circonscripcion, lo "districte". Los districtes pel Congrès son definits pels Estats segon lo cens federal, prevesent que cada Estat aja al mens un Representant. Cada Estat, quina que siá la populacion o talha, a dos senators. Actualament, i a 100 senators representant lo 50 Estats. Cada senator es elegit mai sovent dins lor Estat per un periòde de sièis ans, de biais escalonats, que cada dos ans gaireben un tèrç del Senat càmbia a l'eleccion..
Vista generala
Lo Congrès dels EUA servís doas tòcas s'encavalant: la representacion locala al govèrn federal d'un districte del Congrès per de representants e La representacion generala d'un Estat près del govèrn federal per de senators.
Los enregistraments istorics de la Cambra dels Representants e del Senat son gardats al Centre dels Archius Legislatius, que fa partit del National Archives and Records Administration.
Contraròtles e contrapeses
D'examens son menats per recampar d'informacions sus la necessitat d'una futura legislacion, per testar l'eficacitat de las leis ja passada, e s'enquestar sus las qualificacions e resultats dels membres e agents de las autras brancas. Los Comitats pòdon far d'audiéncias, e, se cal, constrénher de personas a far testimoniatge quand enquèstan de subjèctes qu'a lo poder per legiferar fasent de citacion a comparéisser. Fòrça audicions del comitats son obèrtas al public; las audicions importantas son retransmesas suls media e transcrichs unes meses mai tard. Lo Congrès, dins l'encastre de l'estudi sus la factabilitat de las leis e los afars enquestats, genèra una quantitat incredibla de mai d'un biais
periòdes Partisanship e bipartisanship
Lo Congrès a alternat de periòdes de cooperacion constructius e de cooperacion e compromés entre los partits (bipartisanship) de periòdes de politica de polarizacions prigondas e e de combats fèrs (partisanship). Lo periòde après la Guèrra civila es marcat per un partisanship. Mai sovent es aisit pels comitats de cercar un acòrdi quand lo compromés es possible.
Aval lo long de l'aiga
Extrach
I a tres filhas d'un prince Que son de per dejós
- Paire se pendètz Pèire Pendètz nos totes dos.
Forcasvals
Lòcs e monuments
thumb|plaça de la vila.
Los jorns de mai
Los jorns de mai es una cançon del duo Brotto-Lopez :
Loïsiana
La màger part de las tèrras de l'estat son constituïdas de sediments carregats pel riu Mississipí, formant dos enòrmes dèltas e de vastas zonas de palús e sanhas costièras. Los dos dèltas son situats a Monroe, sèti de la parròquia de Ouachita, Shreveport, sèti de la parròquia de Caddo Parish, e Alexandria, sèti de la parròquia de Rapides Parish, per lo dèlta pichon, e Monroe, Lake Charles, e Nòva Orleans per lo dèlta grand. Los dèltas contenon un biota ric tipic del sud; amb per exemple d'aucèls coma los ibisses e los goitres blancs. Son presentas tanben mantunas espècias de granhòtas arboricòlas, e de peisses coma l'esturion e lo peis espatula. Dins los airals pus enauçats, lo fuòc es un processús natutal, e es a l'originas de grands bòsques de pin dels palúns e de savanas umidas. To aquò amb una granda varietat de plantas, en particular las orquidèas e las plantas carnivòras.
Le Casterar
Le Casterar es una comuna de Gasconha situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Moral de Sayago
Moral de Sayago es un municipi de la província espanhòla de Zamora dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
El Bosquet
El Bosquet (Le Bousquet en francés) es una comuna lengadociana de Fenolhedés situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
Lo nom es atestat en 1368, de Bosqueto. Es un diminutiu [del resultat] de boscus, « bòsc », ambe'l [resultat del] sufixe -ĭttum.
Chavroches
Geografia
La commune est traversée par la Besbre, qui passe au pied du château.
Istòria
La châtellenie de Chavroches a toujours fait partie des 17 châtellenies du duché-pairie de Bourbonnais. Elle s'étendait sur 17 paroisses et 920 feux, dont Trézelles et Montaiguët-en-Forez qui avaient la prétention d'avoir été villes.
Dragon de Komodo
Lo  dragon de Komodo (Varanus komodoensis) es una espècia de lausèrt que demòra dins las islas de Komodo, Rinca, Flores, Gili Motang e Gili Dasami, en Indonesia centrala. L'espècia aperten a la familha dels varans (varanids) e es lo lausèrt vivent mai gròs; pòt aténher una talha mejana de dos o tres mètres e pesa aperaquí setanta quilogramas.Òm atribuís aquela grandor inabituala al gigantisme insular, es a dire alfach que i aja pas d'autres animals carnivòrs que pòscan emplir lo ròdol ecologic de las islas ont vivon, e tanben al ritme metabolic bas del dragon de Komodo. Amb sa granda talha, lo dragon es un superpredator que domina l'ecosistèma ont viu. E mai que los dragons de Komodo s'alimenten principalament de carronhas, caçan tanben de predas, coma d'invertebrats, d'ausèls e de mamifèrs.
Flagstaff
Flagstaff en anglés, Kinłání (Dookʼoʼoosłííd Biyaagi) en navaho, Wii Hagnbaj o Wii Baggwa en havasupai es una vila del nòrd d'Arizòna, dins lo sud-oèst dels Estats Units. En 2013, comptava 68,667 abitants.
Lengas italicas
Classificacion
Lo grop italic coneis el meteis doas subdivisions :
Bogève
Istòria
Los industriales presents i evocan los sieus plànols per desvolopar los OGM e prene lo contraròtle dels semences pel depaus massiu de brevets. Apondon #qu'una concentracion de las siás entrepresas serà imprescindibla perque demòra pas mai que qualques multinationales hyper-poderosas. Es exactament #çò que s'es produsit en los ans #qu'an seguit, amb dintratz d'autras lo rescat de de gaireben totes los semenciers de la planeta per Monsanto.
Pèire d'Auvèrnhe
E-l tertz, Bernartz de Ventedorn, Q'es menre de Borneill un dorn! En son paire ac bon sirven Per trair'ab arc nanal d'alborn, E sa mair'escaldava-l forn Et amassava l'issermen.
Ab Peire de Monzo so set, Pos lo coms de Tolosa-l det, Chantan, un sonet avinen, E cel fon cortes qe-l raubet, E mal o fes car no-il trenqet Aqel pe que porta penden.
E-l novens es en Raembautz, Qe-s fai de son trobar trop bautz! Mas eu lo torni en nien, Q'el non es alegres ni chautz! Per so pretz aitan los pipautz Que van las almosnas queren.
E-l dotzes, us veilletz lombartz. Que clama sos vezins coartz, Et ill eis sent de l'espaven Pero sonetz fai mout gaillartz Ab motz maribotz e bastartz, E lui apell'om Cossezen.
Peire d'Alvernge a tal votz Que canta de sus e de sotz, E lauza-s mout a tota gen! Pero maistres es de totz, Ab c'un pauc esclarzis sos motz, C'a penas nuils hom los enten.
Bibliografia
Òbra completa Lavaud, Renat. Nelli, Renat. Les troubadours. París : Desclée de Brouwer, 2000.
Vilaseca (Carcin)
Vilaseca (Villesèque en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Reichstett
Geografia
Reichsett est une étape du grand itinéraire cyclable EuroVelo 5 (EV5 Via Francigena de Londres à Rome/Brindisi). Il emprunte entre Saverne et Strasbourg l'ancien chemin de halage du canal de la Marne au Rhin qui passe au sud-est de la commune.
Istòria
En 1678, Reichstett i aguèt ocupat per las armadas francesas del maréchal de Créquy, #lo que #incendiar lo pòble, del temps que Turenne prosseguia los soldats imperiales al delà del Rhin. Es d'aquela epòca #que data lo sieu annexion per la França.
De 1790 a 1802, Reichstett aperteniá al costat de Brumath ; de 1802 a 1835 al costat de Oberhausbergen, de 1835 a 1973 al costat de Schiltigheim.
Durant la Première Guerre mondiale, les soldats (allemands) employèrent le fort Rapp comme camp de prisonniers russes et italiens. Entre les deux guerres, une politique radicale de francisation fut établie dans les écoles, puis à nouveau suspendue durant l'occupation nazie de 1940-1944. De juin 1940 à la libération en 1944, Reichstett, comme d'ailleurs toute l'Alsace, subit l'annexion de facto au Troisième Reich allemand. La commune fut administrée par un Bürgermeister et un Ortsgruppenleiter (après avoir connu pendant des siècles un et pendant la période 1790-1871 un maire).
Beaumont-Hague
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dante (mètro de Turin)
vinheta|Un [[Boca de mètro|boca de l'estacion.]] Dante es una estacion de la linha 1 del mètro de Turin.
Situacion
L'estacion es situada sus la piazza De Amicis.
Berbèr
Estatut
L'estatut de "lenga nacionala" permet un ensenhament dau berbèr amb de mejans modèsts e una pichona preséncia tolerada dins lei mèdias. Pasmens aquelei mesuras timidas equivalon pas a un estatut de lenga oficiala e sufison pas per inversar la diglossia au profiech de l'arabi e dau francés.
Saint-Aubin-des-Grois
Istòria
Sant Aubin, avesque d'Angieus, a donat lo sieu nom a la parròquia #que li a associat a el lo déterminatif latin gresus, terren rocailleux. La grois, grouas o guérouas, es un sòl d'argila de décalcification. Aquela tèrra fòrta, argilocalcaire e de bonnne qualitat, que # abondent de las pèiras blancas graveleuses, es propice a la cultura de las céréales.
Istòria de Mongolia
Lei Xiongnus
Lei principis d'aquelei negociacions foguèron de pagar de tributs regulars per defugir d'invasions, de donar de títols ai caps de l'estèpa, de conclure de maridatges politics ambé lei caps pus importants, sostenir la division dei tribüs per empachar l'emergéncia d'un cap unic e encoratjar lei guèrras entre pòbles diferents. En parallèl, lei Chinés renforcèron sei defensas e organizèron d'expedicions punitivas còntra lei reguitnaires. Pasmens, quand lo poder imperiau èra afeblit, lei nomadas ataquèron sistematicament lo territòri chinés per obtenir mai de concessions.
La Republica Populara de Mongolia
Khorloguine Tchoibalsan moriguèt en 1952 e foguèt remplaçat per Yumjagiyn Tsedenbal que gardèt lo poder fins a 1984. Durant aqueu periòde, lo govèrn assaièt de modernizar lo país amb un desvolopament de l'urbanisme e de l'industria, l'adopcion de reformas dau sistèma judiciari (creacion d'un còdi civiu, d'un còdi penau, de tribunaus, d'òrdres d'avocats... etc.) e la fin de l'isolacionisme mongòl (adesion a l'ONUen 1961, creacion de relacions diplomaticas ambé d'autrei país... etc.). Per redurre lo nomadisme, Tsedenbal capitèt tanben de collectivizar una partida de l'agricultura. Pasmens, a partir deis annadas 1970, son regime venguèt pus autoritari e autocratic (creacion d'un culte de la personalitat... etc.) e Tsedenbal foguèt destituit en 1984 durant un viatge en URSS.
Abureni
L'abureni (o mini) es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca dèlta central.
Localisacion
L'abureni es parlat dins la zòna de govèrn local de Brass de l'Estat de Rivers.
Garigny
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Septmoncel
Septmoncel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Jura e la region de Borgonha Franca Comtat
Generalitat de Catalonha
La Présidéncia
L'actual President de la Generalitat de Catalonha es Pere Aragonés i Garcia, per la rapresentacion de la Generalitat e l'ordre juridic segon l'Estatut d'Autonomia de Catalonha.
Castia gilos
Resumit
A la cort deu rei Anfós VIII de Catelha arriba un joglar qui demanda lo silénci per contar las nòvas deu Castia gilos escaduda a la cort d'un vassalh aragonés aperat Anfós de Barbatsre. Dauna Elvira, la soa molhèr qu'èra cortejada per lo gentiu e vassau Bascol de Cortada, mes hidèu e sàvia, no'u denociava par per'mor entà conservar au son espós la vassaliatt e l'ajuda de Bascol. Totun, un lausengièr qu'accepta de jogar la soa vita que si lo Anfós e parteish a la guèrra, Bascol n'i anirà pas entà poder gaudir d'Elvira. Anfós qu'accepta lo defís, que crida Bascol qui, efectivament pretexta la malaudia per demorar. Anfós que hè com se partesse e que va rejúnher Elvira en se tot ensajar de la har créder qu'ei Bascol. Elvira que se'n apercep e que'u truca e que l'embarra en tot har com se credosse que hosse Bascol. Mentre qu'Anfós e domòrar embarrat e contet de la fidelitat de la soa molhèr, aquesta, esmalida, que's da fin finau a Bascol puish que crida monde per castigar Anfós e disent qu'ei Bascol viengut enganar lo son senhor. Espaventat, Anfós que huegeish per la frinesta abans d'estar trobat e de con.hessar la soa error e de's desencusar auprès d'Elvira e de Bascol.
Valdese
Valdese (mot italian per dire "Valdés") es una vila situada dins lo Comtat de Burke, dins l'estat de Carolina dal Nòrd als Estats Units d'America. La vila foguèt fondada per 29 emigrants dels Alps Còcis, en las Valadas Occitanas, lo 29 de mai de 1893. En 2020, la poplacion era de 4 689 abitants.
Istòria lingüistica
Lhi emigrants de Valdese conservèron una triglòssia complèxa de lor Piemont natiu, mas la perduda progressivament a l'anglés. L'occitan vivaroaupenc èra lor lenga vernaculara, lo francés la lenga administrativa locala e ecclesiastica, e l'italian la lenga oficiala extèrna. A Valdese, l'italian èra remplaçat per l'anglés. La comunautat contunhèt d'utilizar la lenga francesa pels servicis religiós fins a 1920. Malgrat aquò, lo francés conservava un ròtle emblematic per la comunautat valdesa fins a las annadas 1960.
Parlar
Segon Pons, existís qualques particularitats dins lo dialecte:
Campionat de França de Rugbi de XIII
vinheta|La finala Tolosa-Sant Estève en [[1975.]] Lo Campionat de França de Rugbi de XIII, uèi la liga Elèit 1, es la primièra competicion de Rugbi de XIII en França. Fondat en 1934, totas las equipas del campionat son situada en Occitània e Catalonha.
Chazemais
Geografia
Chazemais a la particularité d'être une des 7 communes considérées comme étant le centre de la France, selon des calculs.
Comunas vesinas
400px|left|Distanças e posicion relativa
Bièvres
Bièvres es un toponim francés que significa los Vibres:
Slava (cantaira)
thumb|250px|Slava en 2011 Slava (en rus: Слава), de son nom vertadièr Anastasia Vladímirovna Slanévskaia (en rus: Анастасия Владимировна Сланевская; Moscòu, 15 de mai de 1980) es una cantaira, actritz e modèla russa. Aprèp una carrièra de modèla e d'actritz, venguèt famosa coma cantaira quand son títol Одиночество ("solitud") foguèt causit coma melhora cançon durant los Prèmis Muz-TV lo 1èr de junh de 2011.
Guilhèm de Montanhagòl
S'amors no las i empenh.
Q'ieu l'am tan, qe-l cor m'estenh.
D'enveia, tan mi destrenh.
Fis pretz deschairia,
Fenicia
Pòble fenici
vinheta|Sarcofag fenici de [[Palèrme (sègle V aC) ]] Los fenicis èran un pòble semita sorgit de las migracions dels semites dempuèi Mesopotàmia. Fenícia, La siá tèrra, èra una anciana region del Prèp Orient, brèç de la civilizacion feniciopúnica, que s'estendiá al cors de l'orient mediterranèu, a la còsta orientala de la mar Mediterranèa. Lo sieu territòri compreniá dempuèi la desbocadura del riu Orontes al nòrd, fins a la baia de Haifa al sud, en comprenent d'airals dels actuales Israèl e Palestina, Siria e Liban, una region nomenada antigament Canaan, amb la denominacion la s'engloba fòrça sovent en las fonts. La populacion d'aquel país, d'origina semita, èra una branca dels cananeus, e foguèron nomenats fenicis. Lo nom etnic que se donavan los fenicis a eles meteisses èra 𐤊 𐤍 𐤏 𐤍 𐤉 (Kena ʿ d'animals, «canaaneus») o 𐤁 𐤍 𐤊 𐤍 𐤏 𐤍 (bin Kena ʿ an, «de filhs de Canaan») e coincidís amb lo pòble cananeu mencionat en la Bíblia. Los grècs los nomenèron Φοίνικες (phoínikes, «roges, púrpures»), fòrça probablament pels apreciats tints de color porpra que comerciaven. De phoíniks, derivèt amb el lo tèrme «fenici», que s'aplica mai lèu als descendents dels cananeus qu'abitavan dins la franja litorala dempuèi Dor (actual Israèl e Palestina) fins a Arades o Arwad (actual Siria), entre lo 1200 aC e la conquista musulmana. Malgrat aiçò, lo tèrme phoíniks pòt facilament èsser una etimologia populara derivada de la etnònim pōnīm, gentilici de Put. Aquel tèrme nomenava estrictament la region litorala de Canaan, e fòrça dels pòbles fenicis o utilizavan coma sinonim. De pōnīm derivarián tanben las formas latinas poenus e punicus.
Comèrci e navegacion
vinheta|450x450px|Mapa de las principalas rotas comercialas utilizadas pels fenicis Lo comèrci èra la siá activitat principala. Consistissiá inicialament en l'escambi en forma de bescanvi dels produchs elaborats a Fenícia per las merças disponiblas en autres luòcs (plan autres produchs manufacturats, mai que mai de las civilizacions mai desvolopadas, o plan de matèrias primièras, coma mineralas metallics, còder e estanh, o de metals precioses, mai que mai dels pòbles mai primitius de Cogant). Posteriorament, l'invencion de la moneda permetèt de relacions comercialas mai sofisticades.
Rauseda
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Administracion
miniatura|centre|Mairariá de Rauseda.
Brabant-le-Roi
Istòria
Brabant lo Rei fa sustot partits pòbles Meusiens totalament rasats en lo moment dels combats de 14-18. Se tròba encara a l'exterior del vilatge las segudas de batariás anti-aerianas #que #permetre d'abatre un Zeppelin Alemand #que totes los brabantais se'n remembran encara.
Fenicia
Istòria
Lo 333 aC, arribèron los macedonis d'Alexandre çò de Grand. Arados, Lo rei que n'èra Gerostratos, se li rendèron, e seguiguèron Biblos e Sidó. Tir, que se sometèt pas, foguèt assetjada e conquistada, fin finala repoblada amb caris. Après la Batalha de Arbela, Fenícia, Siria e Cilícia formèron una unica satrapia. Après la mòrt d'Alexandre, Ptolemeu d'Egipte s'assegurèt la possession de la zòna, mas lo 315 aC los egipcianes foguèron expulsats per Antígon (a l'excepcion de de Tir); après lo 301 aC, las vilas oscillèron en la siá submissió als Ptolemeus e als selèucides fins que los darrièrs s'impausèron avançat lo sègle III aC, après la Batalha de Rafah (217 aC).
Bergen
Lo quartièr de Bryggen, sul pòrt, es marcat al Patrimòni Mondial de l'UNESCO. Los seus ostals de fusta mirgalhats son una mòstra dels vestigis de la poderosa Liga Anseatica.
Bergen foguèt en l'an 2000 Capitala Europèa de la Cultura.
Agonges
Istòria
En 1807, lo anciana comuna del Breuil a amassat a Agonges.
Rhinau
Geografia
thumb|left|200px|La dintrada del vilatge de Rhinau thumb|200px|left|Otèl de vila de Rhinau
Canton de Tivier
La lenga autoctòna es l'occitan lemosin, dins sa varianta perigòrda.
Bielorussia
Politica
Anciana Republica Socialista Sovietica d'URSS fins a l'an 1991, lo 24 d'agost de 1991 se proclamèt republica independenta, e lo 17 de setembre promoguèt lo nom oficial de Belarus. Adoptèt una constitucion democratica en 1994 qu'establiguèt una forma de govèrn republican presidencial amb un Parlament de 360 deputats (reduïts en 1995 a 198). La lenga oficiala es lo bielorús, almens sul papièr, mas lo rus es cooficial dempuèi 1995. Lo 14 de mai de 1995 un referendum balhèt lo poder al president Aliaksandar Łukašenka per dissoudre lo Parlament e aumentar los ligams amb Russia. Un nòu referendum, lo 24 de novembre de 1996, permetèt una nòva constitucion qu'aumentèt encara mai los poders presidencials. A partir d'aquesta data foguèt exercit un poder dictatorial que perseguís los opausants, sonque reconegut per Russia e condemnat per l'Union Europèa, los EUA e l'OSCE.
Organizacion de l'Armada Secreta
Al nivèl practic, foguèt pas d'una organizacion centralizada unificada, mas divisèt en tres brancas mai o mens independentas, e mai rivalas: l'«OAS Madrid», l'«OAS Argièr» e l'«OAS Mètro».
Canton de Jumilhac lu Grand
Istòria
A las eleccions departamentalas dau 22 de març 2015, en aplicacion dau decret dau 21 de feurier de 2014 que delimita los cantons dau departament de Dordonha, lo canton de Jumilhac lu Grand fuguèt suprimit.
Marly-sur-Arroux
Marly-sur-Arroux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Dolomita
La dolomita es un mineral de carbonat de calci e magnèsi [CaMg(CO3)2], que recep son nom del mineralogista e geològ Déodat Gratet de Dolomieu (1750-1801). La dolomita pòt èsser fluorescenta en blanc e rosa sota la lutz ultravioleta.
Pòble mon pòble (Cançon)
Ieu te'n vòli contar cinc L'ai pas legit dins Tintin Mas dins l'agach d'un enfant Qu'endacòm creba de fam Aicí dins nòstras carrièiras Totes crebam de sadolièira Mas pus lèu que de despartir S'estimam mai fòrabandir Ieu te'n vòli contar sièis Non deguns es pas perfièch Es sovent al pus naut nivèl Que lo lop manja l'anhèl Te vau citar qualquas personas Que crentan pas la vergonha D'un costat vendon d'armament De l'autre escampan pensaments.
Ieu te'n vòli contar nòu Soi un escota quand plòu Ara i a pas de problemas Que sabon mudar las genas An inventat quicòm de fat Pel progrès de l'umanitat Fargan de nòvas semenças Que se'n resèrvan las licéncias Ieu te'n vòli contar dètz Se contunham serem cuèch Jos la capeta del cèl Los desèrts venon mai bèls Pertot los pòbles s'amassan Per arrestar la calimassa Mas lo qu'enfuma mai fòrt Vòl pas signar fòrt e mòrt.
Ramón María del Valle-Inclán
En 1893 que tornè a Pontevedra e en 1894 que publiquè ua garba de contes devath lo títol femeninas. Que comencè tanben a hargoar lo son estil vestimentari dab la soa capa e la soa barba qui lo poèta famós Rubén Darío nicaraguan be'n escrivore un poèma.
En 1907 tanben que publica Águilas de blasón, Aromas de leyenda, Versos en loor de un santo ermitaño e El marqués de Bradomín. Simpatizan deu carlisme, en 1908 que publica Los cruzados de la causa, El resplandor de la hoguera e Gerifaltes de antaño sus aquesta tematica.
Gnosticisme
Lo gnosticisme (del grèc : γνωστικός gnostikos, "aver la coneissença") fa referéncia a divèrses movements filosòfics e religioses a la debuta de l'èra crestiana, en particulara del Sègle II. Lo tèrme foguèt utilizat per descriure los grops e personas que seguiguèron las escrituras non-canonicas e l'experiéncia personala dirècta (gnòsi) contra la doctrina de la Glèisa. Qualques gnòstics o utilizèron de manièra positiva coma una autodenominacion, e mai se d'autras critiquèron la practica coma una reclamacion presomptiva d'accès exclusiu a la vertat.
Sauviac (Gers)
Toponimia
Segon Dauzat e Rostaing, Sauviac que vengueré d'un nom latin d'òme Salvius (o benlèu Silvius), dab lo sufixe -acum, latinizacion deu sufixe gallés -āco(n). Segon Negre, las fòrmas ancianas son Saviniago en 680, Savinhaco en 1405, Saunhaco, Seuynhaco, Sceviac au sègle (XIX ?) [subya:k]. Sauviac que veng d'un nom « romanic » de persona Sabinius, dab lo sufixe -acum. I agoc atraccion deus toponimes qui començan per sauv-, tombada de -n- intervocalica en gascon, quitament davant y. En efèit, Henri Polge qu'explica dens ua bona partida deu Gers, a l'excepcion de l'èst (diocèsis de Leitora e de Lombers), en mei de -n- intervocalica, n palatala (-nh-) s'amudeish sovent dens los documents entre lo sègle XI e lo sègle XIII en gardar solament un -i-, puish torna paréisher eventualament (mei dens los toponimes en -ac que dens los en -an) a la fin de l'Edat Mejana. Sauviac qu'èra donc probablament ua anciana grana proprietat antica qui avèva per mèste Sabinius. Dauzat e Rostaing an dret peus autes Sauviac.
Bethon
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sant Pèire de Latge
Geografia
Comuna situada dins l'airal urban de Tolosa al tèrme de Lauragués a a l'èst de Tolosa.
Hapkido
Istoria
Además de Choi e Ji, muchas escòlas d'arts marcialas coreanas an tenut participacion au desvolopament deis varias tecnicas que an contribút al hapkido tal e coma es conegut actualament.
Leon de Trípols
Leon de Trípols es un renegat e un marin grèc de la premiera partida dau sègle X qu'èra au servici deis Arabes. Nascut dins una familha bizantina, foguèt capturat per d'Arabes e convertit a l'islam. Comencèt alora una carriera de marin que li permetèt de venir amirau. Durant leis ans 900-910, menèt divèrseis expedicions en Mar Egèa còntra lei vilas e lei naviris bizantins. En particular, capitèt de pilhar Tessalonica en 904, menacèt Constantinòble tres ans pus tard e infligiguèt una importanta desfacha a la flòta imperiala en 912. Demorèt una menaça importanta fins a la destruccion de sa flòta en 924 per Joan Radinos. Segon lei racòntes de la batalha, capitèt de s'enfugir mai la fin de sa vida es desconeguda.
Jules-Paul Johannard
Jules-Paul Johannard (Beaune, 1843 - Londres, 1892) foguèt una personalitat de la Comuna de París.
Alemanha
Servicis
Coma per leis autreis economias desvolopadas, lo sector terciari es la premiera fònt d'emplechs d'Alemanha e representa mai de 28 milions d'emplechs. Dos sectors principaus compausan lei servicis. Leis activitats financieras èran lo premier en 2008 amb 30,5% deis emplechs dau sector terciari. Lo comèrci, lei transpòrts e la restauracion son lo segond amb 18%.
Arquitectura
Pendent la Renaissança, aquela influéncia italiana se confirmèt dins lo sud dau país. L'arquitectura baroca s'espandiguèt après la guèrra de Trenta Ans. Lei mèstres principaus d'aqueu movement foguèron Johann Michael Fischer, lei fraires Asam, Dominikus Zimmermann, Johann Balthasar Neumann e Matthäus Daniel Pöppelmann. En Prussia, apareguèt lo rococo frederician desvolopat per Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff que son òbra principala foguèt lo palais de Sanssouci. A partir deis annadas 1750, lei cavaments de Pompèi entraïnèron una evolucion vèrs l'adopcion de tecnicas e de tematicas greco-romanas. L'art francés foguèt tanben popular durant aqueu periòde.
Pintura
Dins lo corrent dei sègles XIV e XV, la pintura alemanda foguèt influenciada per l'art de la gravadura de la fusta e per de tematicas tragicas (Apocalipsi...). Dos corrents existián durant aqueu periòde. Lo premier (Wilhem de Herle, Stephan Lochner, Bertram von Minden...) dominèt dins lo nòrd dau país e privilegièt de contorns marcats. Lo segond (Lukas Moser, Konrad Witz...) es mai marcada per l'influéncia italiana e de personatges mai estirats e proporcionats. Quauqueis artistas (Martin Schongauer...) assaièron de fusionar lei doas tendéncias. Lo sègle seguent foguèt caracterizat per la transicion entre lo gotic e la Renaissança. Lei tematicas demorèron marcadas per l'aspèct religiós. L'artista pus conegut d'aqueu periòde es Albrecht Dürer (1471-1528) magerament famós per sei gravaduras.
Cinèma
L'arriba dau nazisme marquèt l'utilizacion dau cinèma au profiech de la propaganda dau regime. Leis òbras pus coneguts d'aqueleis annadas foguèron lei films de Leni Riefenstahl. Après la guèrra, lo cinèma alemand aguèt de dificultats per se restaurar. Son renovèu se debanèt dins leis annadas 1960 amb d'autors coma Werner Herzog e Volker Schlöndorff. Dempuei, unei realizators alemands an obtengut un raionament internacionau important coma Rainer Werner Fassbinder dins leis annadas 1970 o Wolfgang Becker e Florian Henckel von Donnersmarck dins leis annadas 2000. Berlin es venguda una dei capitalas dau cinèma europèu gràcias a l'estructuracion d'un festivau major de cinèma dins la capitala alemanda dempuei 1951.
Lengas tokharianas
Lei lengas tokharianas ( o caducament agni-kuchi, arshi-kuchi, arśi-kuči), son un grop d'ancianei lengas indoeuropèas que se parlèron en Turkestan Centrala pendent l'Edat Antica e l'Edat Mejana.
Théophile Ferré
thumb|right|Théophile Ferré Théophile Ferré (París, 1846 - Satory, 1871) foguèt una personalitat de la Comuna de París.
Pietroso
Geografia
Entouré par les communes de Vezzani, Casevecchie et Antisanti, Pietroso est situé à 51 km au Nord-Est d'Ajaccio, la plus grande ville des environs.
La commune est proche du parc naturel régional de Corse à environ 7 km.
Libertat!
Ideologia
Las tòcas principalas deu movement son:
Agoi
L'agoi (o ibami) es una lenga cross river parlada en Nigèria. Fa partida de la branca cross river nauta.
Oytier-Saint-Oblas
Geografia
Oytier Se tròba èsser la una dels stations en se situant sus la via romaine #qu'anava de Viena (en Isère), a Milà pels Alpes. Aquela via èra jalonnée per las stations de Septème, Oytier, Diémoz, #que los noms n'indican la localizacion del seten, huitième (ad Octavum lapidem) e douzième de milas a partir de Viena.
Perrache (mètro de Lion)
Correspondéncias
Es tanben una estacion de las linhas 1 e 2 del tramvai de Lion.
Castelló (província)
La província de Castelhon es una província dau País Valencian e de l'estat espanhòu. Sa capitala es Castelhon de la Plana.
Braquis
Braquis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Associacion Esportiva Carcassona XIII
vinheta|AE Carcassona (en jaune) contra [[FC Lesinhan XIII]] L'Associacion Esportiva Carcassona XIII (en francés Association Sportive Carcassonne XIII) es un club professional de rugbi fondat en 1899 e basat a Carcassona. Aderiguèt a rugbi de XIII apuèi una scission amb l'Union Esportiva Carcassonesa en 1938. Son campions de França en 2022.
Treize-Septiers
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Arrondiment d'Estrasborg Campèstre
L’arrondiment d’Estrasborg Campèstre es una division administrativa francesa, dins lo departament del Bas Ren.
Saint-Denis-d'Authou
Geografia
Sant-Denis-de Authou #que lo sieu ponch en culminant n'es d'aperaquí 286 mètres, se situa a aperaquí 40 quilomètres al sud-oèst de Chartres.
Sogdian
Descubèrta de la lenga
Longtemps, lo sogdian foguèt sonque conegut per qualques mots dins l'òbra d'Al-Bironi. La lenga foguèt vertadierament descubèrta al començament del sègle XX, per las expedicions alemandas, britanicas, puèi francesas, japonesas e russas dins los oasis del Turkestan.
Administracion Autonòma del Nòrd e Èst de Siria
Grops etnics
Grops etnics qu'an una preséncia significativa dins d'unes parçan de Rojava:
Charpennes - Charles Hernu (mètro de Lion)
Correspondéncias
Es tanben una estacion de las linhas 1 e 4 del tramvai de Lion.
Millenni IV abC
Sciéncias e tecnicas
v. 3300 : data estimada d'espasas descubèrtas dins lei roïnas de la vila anatoliana de Milid. A l'ora d'ara, son lei modèls pus ancians clarament identificats. Principalament fachas de coire, an una lama corta (mens de 60 cm) car aqueu metau es tròp maleable per permetre d'armas lòngas. v. 3200 : mencion de l'existéncia dau fromatge dins un tèxte sumerian.
Serra de Monchique
Dins aquela sèrra existís un complèx termal important, Caldas de Monchique, dins un parc de vegetacion ont se tròba lo manhòlia mai grand d'Europa. Cal remarcar la fertilitat de son sòl, deguda pas sonque a l'umidat, mas al fach que la ròca i es d'origina magmatica.
Qualques rius qu'an lor font dins la Serra de Monchique, son Ribeira de Seixe, Ribeira de Aljezur (o da Cerca), Ribeira de Odiáxere, Ribeira de Monchique e Ribeira de Boina.
Lengas dardicas
Las lengas dardicas constituisson una sosfamilha de las lengas indoarianas. Aquestas lengas son parladas dins las regions montanhosas de l'Indukush, en Afganistan e al Cachemir. L'emergéncia istorica de las lengas dardicas per rapòrt a las autras lengas indoiranianas demòra malaisit d'apreciar.
Classificacion
Òm compta demest las lengas dardicas :
Réaux
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Brotteaux (mètro de Lion)
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 2 de mai de 1978.
Arrondiment de Wissembourg
L’arrondiment de Wissembourg es una division administrativa francesa, dins lo departament del Bas Ren.
Saint-Quay-Perros
Sant-Ke-Perroz en breton ( Saint-Quay-Perros en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Castèthnau d'Eusan
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Gorg de l'Uèlh Dotz
Istòria
La legenda de l'Uèlh Dotz (tautologia constituida d'uèlh e dotz, font) conta que divèrses vaissèls aurián ensajat de penetrar dins la tuta de l'avenc per'mor de determinar lo luòc ont l'uèlh posa dins la mar, mas cap de las embarcacions partidas n'es pas jamai tornada. Aital, la font de la Uèlh Dotz rèsta totjorn indeterminada
Luòc protegit
Los banhs, en aquel luòc protegit (zòna de conservatòri del litoral), i son enebits perque son perilhoses. Totun, aquelas nòrmas pas totjorn son seguidas e fòrça personas s'i banhan e i cabusson.
Film
Lo gorg de l'Uèlh Dotz apareis al film Lo Gojat de tempèsta, de Jérôme Foulon filmat l'an 1996.
Part (lenga)
Istòria
Pasmens la màger part dels testimònis de la lenga que nos son parvenguts venon de Turkestan Oriental. Al començament del sègle XX, fòrça manuscrits maniquèus en part foguèron trobats per las expedicions alemandas, britanicas, puèi francesas, japonesas e russas dins los oasis del Turkestan, subretot a Torfan.
Siria
La capitala es Damasc e lo gentilici es sirian -a.
Istòria
Siria es un país mportant dins l'istòria del cristianisme. Pau de Tarse, lo futur sant Pau, foguèt convertit al cristianisme sus la rota de Damasc, e establiguèt una Glèisa d'en primièr a Antiòquia en Siria antica (uèi en Turquia). D'aquel pòrt partiguèt per maites de sos viatges de mission.
Damasc foguèt fondada al millenni abans JC ; es una de las vilas pus ancianas del monde e foguèt abitada sens interrupcion (coma Benarés e Jericó). Après l’arribada dels conquistaires musulmans, Damasc venguèt la capitala de l’Empèri omeia, e atenguèt un prestigi e un poder encara inegalats dins l'istòria siriana. Aquel empèri s'estendiá d’Espanha a l’Asia centrala (661 a 750 apr. J.-C.). Après la casuda dels omeiads, un empèri novèl foguèt creat a Bagdad, l’Empèri abassida. En 1260, Damasc es venguda la capitala provinciala de l’empèri dels Mamelocs. En 1400, la vila foguèt destruita en granda part per Tamerlan : Damasc foguèt gaireben entièrament incendiada, e los artesans damasquins foguèron enlevats per trabalhar a Samarcanda. Un còp tornar bastida, Damas serviguèt de capitala entrò 1516. En 1517, la vila e lo país caiguèron jos ocupacion otomana. Los otomans regnèron sul país pendent mai de 400 ans entrò 1918, levat una passa ont l’egipcian Ibrahim Pacha occupèt lo país de 1832 à 1840.
Politica
De manifestacions comencèron en Siria lo 26 de genièr de 2011 influénciada per las autres manifestacions de la region; lo meteis jorn, un cas d'autoimmolacion foguèt raportat. Los manifestants demandavan de refòrmas politicas, lo retorn dels dreches civils, e la fin de l'estat d'urgéncia mes en plaça dempuèi 1963. Aquelas manifestacions contre lo govèrn de Bashar al-Assad, començadas dins lo contèxte de la Prima Aràbia foguèron reprimidas amb violéncia per las fòrças governamentalas. Lo conflicte se transformèt pauc a pauc en rebellion armada apès de meses de sètge militar.
Geografia fisica
La populacion se concentra dins los territòris plaçats a l'oèst; lo taus de creissença vegetativa es fòrça naut.
Glandon
Geografia
miniatura|gaucha|Situacion de Glandon en Nauta Vinhana
Volodýmyr Klychkò
Volodýmyr Volodýmyrovych Klychkò, tanben escrich a partir de l'alemand e internacionalament Wladimir Klitschko e d'escais Dr. Steel Hammer (en ucraïnian: Володимир Володимирович Кличко; 25 de març de 1976) es un boxaire professional ucraïnian. Es campion mondial de pes pesant de la Federacion Internacionala de Bòxa, l'Organizacion Mondiala de Bòxa, l'Organizacion Internacionala de Bòxa, l'Associacion Mondiala de Bòxa.
Liban
Geografia
Liban es un Estat del Pròche Orient a l'oèst d'Asia, situat al bòrd de la Mar Mediterranèa, que banha las siás còstas occidentalas. Al nòrd e a l'èst, Liban confronta las tèrras semideserticas de Siria, e al sud l'estrecha frontièra del país se tròba amb los limits d'Israèl.
Lengas indoarianas
S'estiman que recampan aperaquí 200 varietats, la pus importanta en tèrmes de locutors natius essent l'indostani (indi e ordo, aperaquí 640 milions), venon puèi lo bengalin (aperaquí 260 milions), lo panjabi (aperaquí 100 milions), lo marathi (aperaquí 90 milions), lo gujarati (aperaquí 45 milions), l'oriya (aperaquí 30 milions), lo nepalés (aperaquí 20 milions), lo sindhi (aperaquí 20 milions), lo singalés (aperaquí 16 milions), lo saraiki (aperaquí 14 milions) e l'assamés (aperaquí 14 milions) amb un nombre total de mai de 900 milions.
Politica d'Azerbaitjan
Azerbaitjan es una republica semipresidencialista. Lo president es elegit pel pòble per un periòde de 5 ans. Lo poder legislatiu es en mans de l'Assemblada Nacionala, un organisme monocameral escuelhut per sufragi universal per un periòde de 5 ans e que compta cent vint membres.
Poisigur
Geografia
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 39 km al Nòrd-Oèst de Tolosa.
Lengas samoièdas
thumb|300px|Distribucion de las lengas [[lengas fenicas|fenicas, ogricas, samoièdas, e iokaguir.]] Las lengas samoièdas, en usatge dels dos costats d'Oral per un trentenat de milièrs de personas, son un sosgrop de la familha de las lengas oralicas, als costats de las lengas finoogricas, que l'ancèstre comun reconstituit es lo protosamoièda.
Saint-Martin (Meurthe e Mosèla)
Geografia
En 2002, al primièr torn Jean-Marie Le Pen #far : 52,63 % l'an 2002, al primièr torn Bruno Mégret #far : 2,63 %
Reifiòc
Reifiòc (Roiffieux en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups.
Nigèria
Demografia e vilas principalas
Nigèria es lo país pus poblat d’Africa. Pasmens, en causa dei limits dei mejans de son govèrn, lo nombre precís d'abitants es mau conegut. En 2013, èra estimat entre 170 e 174 milions. Aquela demografia es caracteristica d’un país paure ambé de taus de natalitat (38,78/1000 en 2013) e de mortalitat (13,2/1000 en 2013) fòrça auts. Aquò causa una aumentacion fòrça importanta de la populacion de 38 milions d’abitants en 1950, 74 milions en 1980 a 160 milions en 2010. Leis estimacions regardant l’evolucion d’aquela populacion previén 440 milions d’abitants en 2050 e 940 milions en 2100.
Lei ciutats-estats hausas e lo Califat de Sokoto
Installats dins lo nòrd dau Nigèria modèrne, lei Hausas fondèron de ciutats-estats fortificadas dirigidas per un sarki kasa (« cap dau país »). Liadas entre elei per de cambis comerciaus e culturaus, gardèron una omogeneitat culturala que favorizèt la formacion de la lenga hausa. En revènge, lei relacions foguèron pas totjorn pacificas e de guèrras regularas leis opausèron. A partir dau sègle XIV, l’islam apareissèt e venguèt la religion deis elèits dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle seguent. Aqueu sègle, lei ciutats-estats comencèron tanben d’estructurar de rets comerciaus per participar au comèrci d’esclaus e de matèrias premieras ambé leis Europèus. Ai sègles XVII e XVIII, la region hausa èra la pus prospèra de la savana e son influéncia s’estendiá lòng dei rets comerciaus de Sahara e fins ai còstats dau Golf de Guinèa.
Oyo
Pasmens, a partir de 1780, lo reiaume comencèt son declin magerament en causa de revòutas de populacions musulmanas dins lo nòrd. En 1810, sota la pression militara dau Califat de Sokoto, lo nòrd e la capitala foguèron abandonadas e la dinastia si retirèt dins lo sud onte fondèt una novèla vila d’Oyo dins leis annadas 1830. Aquò entraïnèt la pèrda de la màger part de son autoritat e la division dau rèsta de son reiaume.
La region dau deltà
Au sègle XIX, après la defensa de contuniar lo comèrci d’esclaus, aquelei ciutats desvolopèron lo comèrci d’òlis gràcias ais esclaus d’ara endavant utilizats locament. Èran donc fòrça dinamica e en relacion regulara ambé lei país marchands. En revènge, venguèron fòrça ostilas au desvolopament de la colonizacion qu’èra contrària a seis interès.
L’autonòmia e l’independéncia
Après la Segonda Guèrra Mondiala, l’afebliment britanic possèt Londres de promòuvre la formacion d’un self-government dins sa colonia nigeriana. Lo Nòrd li obtenguèt de tenir la mitat dei sètis de la Chambra dei Representants e una constitucion federala foguèt adoptada en 1954. Una vida politica si formèt dominada per lei tres etnias principalas : haussà au nòrd (Congrès dei Pòbles dau Nòrd, NPC), ioroba dins l’oèst (Grop d’Accion, AG) e ibo dins l’èst (Congrès Nacionau dei Ciutadans Nigerians, NCNC). Leis etnias mens importantas formèron lei sieus partits e revendiquèron la formacion d’estats novèus per s’administrar d’esperelei. En 1958, dins l’encastre dau desengatjament britanic de son empèri mondiau, un acòrd foguèt trobat per laissar l’independéncia au Nigèria lo 1 d’octòbre de 1958.
La IV Republica
En 1999, lo generau retirat Olusegun Obasanjo (ja cap dau país en 1976-1979) foguèt elegit president. Foguèt tornat elegir en 2003. Sa presidéncia foguèt caracterizada per la restauracion dau sistèma politic democratic e dau federalisme. Dins lo nòrd, aquò favorizèt la volontat d’unei caps musulmans d’aplicar la lèi islamica dins seis estats e comencèt de crear de tensions dins aquelei regions. Dins lo sud, de tensions importantas apareissèron dins lo deltà quand lei populacions autoctònas comencèron de revendicar una partida dei revenguts de l’esplecha petrolièra e de guerilhas independentistas si formèron minant l’autoritat estatica.
Forma de l’estat e organizacion dau poder
Nigèria es una republica federala de regime presidenciau que lo president es tanben lo cap dau govèrn. Son foncionament es inspirat per leis institucions estatsunidencas. Lo poder legislatiu es partejat entre doas chambras e lo govèrn. Lo sistèma politic aplica lo multipartisme. Lo poder judiciari es dirigit per un Conseu Nacionau de la Justícia cargat d’assegurar son independéncia. Pasmens, en causa de la fin recenta dau poder militar, lo poder juridic es totjorn relativament afeblit a respèct dei dos autres.
Poder legislatiu
Lei doas assembladas e lo president an l’iniciativa legislativa. Per èsser aplicada, una lei dèu èsser votada per lei doas chambras e acceptada per lo president. Dins lo cas d’un refús dau president, un vòte dei dos tèrç per cada assemblada permet de rompre lo vetò presidenciau.
Simbòls nacionaus
Lo drapèu de Nigèria foguèt adoptat tre l’independéncia dau país. Foguèt chausit après un concors organizat en 1959. Lo vèrd representa l’agricultura e lo blanc la patz e l’unitat.
Afaires estrangiers
Enfin, regardant sei frontieras, Nigèria coneis de tensions ambé Cameron. Lo pus important regardava la lenga de Bakassi que foguèt partejada entre lei dos país en 2008 après un jutjament de la Cort Internacionala de Justícia en 2002. Lo segond pertoca la definicion de la frontiera sus lo lac Chad mai sembla en cors de reglament après una premiera decision de la CIJ que confirmèt lo traçat de la frontiera francobritanica dau periòde coloniau.
Mirapeis de Tarn
Mirepeis de Tarn es una comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Geografia
Comuna situada a 34 km al nòrd-èst de Tolosa sus Tarn, fa partida de l'airal urban de Tolosa.