cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andicap
Integracion e inclusion
L'integracion dels andicapats remanda a l'accessibilitat de lor mitan: lo lotjament, l'accés als luòcs publics e los transpòrts.
Politica
La politica es mai que mai çò que pertòca al collectiu, a una soma d'individús o de grops d'individús.
Jarrier
Geografia
Lo terren de la municipalitat es essencialament constituit de placas schisteuses inclinadas mai o mens en la pendenta, #çò que parla glissements lentes mas contunhs de terren. Fins en los ans 1960 los paysans remontavan cada an la tèrra fèrtil de los sieus camps a esquinas d'òmes o de mulets, en paniers de osier. Aquela particularité géologique explica tanben la tecniciana de bastiment dels ostals d'abitacion tradicionala: la charpente i aviá bastit en principi mes sus 6 o 8 colomnas de bòsques (conifères de la foret del Sapey tota prèpa ) se bastissiá de contunh en pèira de tuf los murs del rez-de-cauçada en daissant emparentis las colomnas #qu'èran aital ajustables per pèiras planas glisées dessous. Lo grand volum jos la toiture servissiá de grange a foin, lo rez-de-cauçada protegissiá los òmes e los bétes. Los denrées preciosas coma los disfresses tradicionales, amb penchena en dentelle e vestit a coa d'anet per las femnas e veste de lana écrue pels òmes, lo gra, los jambons, lo pan etaient remisées en "graèrs" independentes, sus pistas pilottis de pèiras planas, tot en madriers plan ajustats , étanches als insèctes e als ratolins, luènh dels risques d'incendi.
Le terrain de la commune est essentiellement constitué de plaques schisteuses inclinées plus ou moins dans la pente, ce qui cause des glissements lents mais continus de terrain. Jusque dans les années 1960 les paysans remontaient chaque année la terre fertile de leurs champs à dos d'hommes ou de mulets, dans des paniers d'osier. Cette particularité géologique explique aussi la technique de construction des maisons d'habitation traditionnelle: la charpente était construite d'abord posée sur 6 ou 8 colonnes de bois (conifères de la foret du Sapey toute proche ) puis l'on construisait en pierre de tuf les murs du rez-de-chaussée en laissant apparentes les colonnes qui étaient ainsi ajustables par des pierres plates glisées dessous. Le grand volume sous la toiture servait de grange à foin, le rez-de-chaussée abritait les hommes et les bétes. Les denrées précieuses comme les costumes traditionnels, avec coiffe en dentelle et robe à queue de canard pour les femmes et veste de laine écrue pour les hommes, le grain, les jambons, le pain etaient remisées dans des "greniers" indépendants, sur courts pilottis de pierres plates, tout en madriers bien ajustés , étanches aux insectes et aux souris, loin des risques d'incendie.
Brach
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Gaillard
Gaillard en arpitan (Gaillard en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Biéville-Beuville
Biéville-Beuville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Geografia
Biéville-Beuville se situe dans la périphérie de Caen à 10 km de la ville, en direction du nord et de la mer de la Manche. Couvrant 1115 hectares, son territoire est le plus étendu du canton d'Ouistreham.
Canis lupus
Los lops vivon en ardada que los caps son un coble de lops qu'es lo sol a aver lo dreit de se poder reproduir. Los lops son carnivòrs e caçan totjorns amassa. Amb lors dents es aisit d'esquissar la carn de las presas.
7 de setembre
Celebracions
Vejatz tanben:
Canis lupus
Ligams extèrnes
Taxinomia:
Autres sites:
Sindicalisme
right|300px|thumb|manifestacion del 1 de mai. Atencion: aquela pagina tracta solament del sindicalisme dich obrièr (organizacion de salariats). Per los autres sens de "sindicat" veire:
Khanat de Crimèa
Lei lèis e la justícia
La legislacion dau Khanat èra basada sus lei lèis tataras, la charia e, dins una mendra mesura, sus la lèi otomana. Lo cap de la justícia èra nominalament lo qadi-asker, un captau musulman nomat dirèctament per lo sultan otoman. Èra cargat de supervisar lei districtes judiciaris qu'èran plaçats sota la direccion d'un cadi. Pasmens, dins lei fachs, lei cadis èran generalament responsables de seis accions davant lei caps de clan e lo khan.
Lei minoritats non musulmanas (Grècs, Armènis, Gòts, Italians, Judieus...) vivián dins de quartiers ò de vilatges pròpris. Èran exemptats d'obligacion militara mai avián pas lo drech de portar d'armas. En mai d'aquò, devián pagar un impòst especiau. Aquelei règlas èran inspiradas per lei millet otomans mai favorizèron l'islamizacion de la region.
Sent Jòri
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, la comunautat non parròquia de Novital-Viguerie (nom francés), aviá las meteissas apertenéncias. En 1790, èra del canton de Bruguièras, en l'an IX, del canton de Frontonh. I a un castèl de Novital al sud-sud-èst de Sent Jòri.
Zèbre
Compòrtament
Pendent lo jorn, los zèbres dormisson de pès, coma los cavals, e dormisson solament quand an d'autres animals a l'entorn que las avertiscan de la preséncia de predators. La nuèch, per contra, jason sovent a tèrra. Quand se repausan aital, se jason los uns al bòrd dels autras, mas al revèrs, es a dire que cada zèbre a lo cap al costat del darrièr de l'autra. Aquò a divèrses avantatges: d'una banda, permet que la coa d'un zèbre pòsca espantar las moscas de la cara de l'autra; de l'autra banda, ofrís als animals un angle de vision de 360°.
La Mota de Ròse
Luòcs e monuments
thumb|350px|left|Lo pònt medieval entre la Mota de Ròse e [[lo Pònt Sant Esperit sus lo Ròse.]]
Antòni
Antroponimia:
Max Theiler
Recèrca scientifica
Comencèt sas recèrcas en per la disenteria. Foguèt posteriorament nomenat assistent d'Andew Sellards e inicièt los sieus trabalhs sus la fèbre jauna. En 1926 desaprovèron la teoria del japonés Hideyo Noguchi que la fèbre jauna èra causada per una bacteria, e en 1928 demostrèron qu'aquela malautiá èra provocada per un virus. L'an 1930 li foguèt assignada de la part de la Fondacion Rockefeller una borsa per preparar un vaccin contra la fèbre jauna, vaccin qu'acabèt en 1937.
Los Alinjos
Istòria
Au Moyen Âge, Allinges est le chef lieu de la châtellenie d'Allinges-Thonon.
Torremocha de Jarama
Torremocha de Jarama es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Lista dels presidents de Nicaragua
110px|thumb|right|Escut de Nicaragua. Aquesta es la lista dels presidents de Nicaragua dempuèi 1854.
Lorcy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Prima Negra (Cabilia)
vinheta|Marcha del [[14 de junh de 2001 a Argièr.]] La Prima Negra (en cabil Tafsut Taberkant) foguèt una sèria de violentas susmautas e manifestacions politicas de militants cabils dins la region argeriana de Cabilia en 2001, que foguèron aculhidas per mesuras policièras repressivas e venguèron un poderós simbòl del malcontentament cabil de cap al govèrn nacional. Las manifestacions debanèron en lo fons de la longa durada de la marginalizacion culturala del pòble cabil, un grop lingüistic berbèr omogenèu en Argeria, malgrat que las mai rigidas mesuras d'arabisacion del govèrn de las annadas 1960 a 1980. Lo nom Prima Negra facha allusion als eveniments coneguts jol nom de Prima Berbèra de las annadas 1980, ont dels activistas de la societat civila, principalament cabilas, an contestat la interdiccion de la cultura berbèra alara ne plaça, exigissent los dreches culturals e la democracia.
Eladia Blázquez
Eladia Blázquez (Avellaneda, Província de Buenos Aires, Argentina, lo 24 de heurèr de 1931 e lo 31 d'agost de 2005) que ho ua cantaira, instrumentista (guitarrista e pianista), compositora e escrivana argentina de tango. Qu'enregistrè lo son purmèr disc en 1970. Enter las soas cançons, que cau destacar : El corazón al sur, Sueño de barrilete, Mi ciudad y mi gente, Honrar la vida, Que vengan los bomberos, Bien nosotros, A un semejante, Con las alas del alma, Si Buenos Aires no fuera así, Somos como somos, Sin piel, Prohibido prohibir, Si somos gente y Convencernos.
Delitzsch
Delitzsch es una vila dins l'Estat Liure de Saxònia a Alemanha. Amb mai de 26.000 abitants, es la vila mai granda al districte de Nordsachsen.
Saul Bellow
Es conegut fondamentalament per las siás romans, que tracta los tèmas de l'isolament, la dissociacion esperitala e las possibilitats d'un desvelhar de l'umanitat, influit per lo sieu eiretatge josieu. Mentre gaudissiá d'una Borsa Guggenheim a París, escriguèt lo sieu roman mai conegut, The Adventures of Augie March.
Mar de Japon
Lo punt mai prigond es de 3742 m jol nivèl de la mar; la fonsor mejana es de 1752 m. La superficia de la mar es d'a pauc près 978 000 km². La mar a tres bacins principals : lo bacin de Yamato situat al sud-èst de la mar de Japon ; lo bacin de Japon al nòrd ; lo bacin de Tsushima al sud-oèst. Lo bacin de Japon es la region pus prigonda de la mar, alara que las aigas mens prigondas se tròban dins lo bacin de Tsushima.
Gellin
Gellin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Geografia
Lo vilatge a situat a 936m d'altitud, al contacte del mont septentrional e del val. S'es desvolopat sus un replat #que lo met a l'abric del sector inundable. S'agís d'un pòbli-carrièra #que los ostals pas-jointives se étirent en longitud, guidadas per la direccion preferent dels grands aqueles del relief.
Vauclusa (fònt)
Vauclusa o la fònt de Vauclusa, situada pròche Avinhon, au pè d'un bauç abrupte de 230 m, amb sei annuaus, es una fònt naturala de Provença. Es lo giscle d'aiga pus grand d'Occitània e lo cinquen dau Mond entier.
Wikipèdia en abcaz
La Wikipèdia en abcaz es la version en lenga abcaza de l’enciclopèdia en linha Wikipèdia. Foguèt fondada en 2008.
Elmano Cardim
Elmano Cardim (Valença, 24 de decembre de 1891 — Rio de Janeiro, 19 de febrièr de 1979) foguèt un jornalista brasilian.
American Indian Movement
250px|thumb|« Arestatz la terror a Pine Ridge ! » Article dau n°2 d’Osawatomie (printemps 1975), jornau clandestin dau Weather Underground, consacrat a la repression de l'American Indian Movement dins la reserva amerindiana. La mesma annada, [[Leonard Peltier n'i fuguet arestat e botat en preison, acusat dau murtre de dos agents dau FBI. L'article, li, assegura que dempuèi lu 1er de març 1975, dos ans après la revòlta de Wounded Knee, set membres o simpatisents de l'AIM, dont doas femas e un pitit, fugueten assassinats.]]
En 1972 lu movement ocupa lu quartier generau dau BIA (Bureu daus afars indians) a Washington DC. Es subretot conegut dempuèi l'ocupacion de Wounded Knee en 1973.
Sainte-Marguerite-sur-Duclair
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Abadiá de Sant Miquèl de Galhac
thumb|300px|L'abadiá de Sant Miquèl de Galhac dempuèi la riba esquèrra de Tarn L'abadiá de Sant Miquel de Galhac es una anciana abadiá benedictina.
La Tolosenca
Paraulas
Ò! Qu'aimi plan de tas brunas grisetas le tin florit, le sorrire malin, lor pel lusent, lors polidas manetas lors polits pès e lor regard taquin! En las vesent mon còr se reviscòla e puèi s'envòla tot mon chagrin.
Carlos Lacerda
Carlos Frederico Werneck de Lacerda (Rio de Janeiro, 30 d'abril de 1914 – Rio de Janeiro, 21 de mai de 1977) foguèt un jornalista e politician brasilian.
Blòc 0307
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Araneae
Taxonomia e diversitat
En 2017, i aviá aperaquí 47,000 espècias d'aranhas identificadas. Èran devesidas entre dos sosòrdres, lei Mesothelae e leis Opisthothelae, e lo segond èra a son torn devesit entre Mygalomorphae e Araneomorphae. L'ensems deis espècias conegudas èra gropat au sen de 114 familhas e d'environ 4,000 genres. Pasmens, aquela classificacion es encara instabla e es tocada per de modificacions regularas. Per exemple, la veusa negra mediterranèa (Latrodectus tredecimguttatus) foguèt premier depintada coma una espècia en 1790. Puei, en 1959, foguèt considerada coma sinonim de la veusa negra (Latrodectus mactans) avans de'n venir una sosespècia. Enfin, en 1983, venguèt tornarmai una espècia distinta.
Reparticion
Leis aranhas son presentas sus totei lei continents franc dei regions polaras. Preferisson leis endrechs umids mai an colonizat totei lei mitans ecologics. Per exemple, Euophrys omnisuperstes es ja estada observada a 6,700 mètres d'altituds onte subreviu gràcias a de cadabres d'insèctes gelats e a la consumacion de liquèns e de bolets. I a tanben plusors espècias d'aranhas aqüaticas coma Argyroneta aquatica (que viu quasi unicament dins l'aiga e i caça d'insèctes e de crustacèus aqüatics), la màger part deis aranhas dau genre Dolomedes e plusors migalas marinas. A l'invèrs, certaneis espècias son fòrça ben adaptadas ais endrechs secarós coma la tarantula (Lycosa tarantula), fòrça frequenta en lei regions mediterranèas.
La Fònt de Vauclusa (comuna)
Lo gentilici es vauclusenc, -a.
Araneae
Predators e parasitas
Leis aranhas pòdon èsser victimas de malautiás entraïnadas per de bactèris, de virüs e parasitas (especialament lei bolets dei genres Cordyceps e Gibellula). Enfin, i a divèrseis espècias d'insèctes parasitas que pondon sus leis aranhas adultas ò dins sei uòus.
Madagascar
De la colonizacion a l'insureccion de 1947
Pasmens, aquò mau capitèt e, en 1940, lo sostèn dau governador de la colonia au regime de Vichy agravèt mai lei tensions. D'efèct, l'isolament de l'illa, enceuclada per lei colonias africanas dau Reiaume Unit entraïnèt una aumentacion dei requisicions e dau trabalhs exigits per lo poder. En 1942, de fòrças aliadas (britanicas e sud-africanas desbarquèron per conquistar l'illa. Mau preparada, aquela expedicion foguèt malaisada mai lei fòrças de Vichy foguèron finalament obligits de capitular. En 1943, la direccion de Madagascar foguèt fisada a un representant de la França Liura que deguèron faciar una agitacion importanta.
De l'insureccion de 1947 a l'independéncia
Lei causas de l'insureccion malgasha de 1947 son totjorn mau conegudas a l'ora d'ara. Relativament organizada, la revòuta troba seis originas dins l'agitacion politica de la fin de la Segonda Guèrra Mondiala. D'efèct, dos partits politics s'opausèron ais eleccions de 1946. Lo Movement democratic de la revolucion malgasha (MDRM), que revendicava una autonòmia fòrça importanta, ganhèt leis eleccions mai se turtèt a l'oposicion dau Partit dei deseritats de Madagascar (Padesm) pus moderat e fòrça influent dins lei regions maritimas. Aquela oposicion entraïnèt un clima de tensions importantas e favorizèt lei violéncias. D'autra part, lei condicions de vida marridas dei païsans avián entraïnat un maucontentament prefond au sen dei zònas ruralas. A la fin de març, après lei premiers succès de l'insureccion, lo movement prenguèt donc rapidament una gròssa amplor, magerament dins lei regions orientalas. De combats durs se debanèron còntra lei tropas francesas e un nombre important d'atrocitats marquèron lo conflicte que s'acabèt en decembre en 1948. Environ 2,000 soudats, principalament originaris de l'illa, foguèron tuats. Lo nombre d'insurgents mòrts es oficialament de 80,000 sser pus important.
Araneae
L'aranha dins la cultura umana
L'aranha es utilizada coma simbòl per plusors culturas umanas. I figura generalament per sei talents de predatritz ò en causa de la geometria e de la fragilitat de sa teranhina. Dins lo premier cas, es sovent utilizat coma simbòl de paur. Per exemple, es totjorn lo cas dins mai d'un film d'espavent. Lo segond sens, mai liat a la teranhina qu'a l'animau, figura la teranhina coma un veu fach d'aparéncias faussas qu'escond la realitat.
Madagascar
Musica
La musica malgasha es fòrça rica gràcias a l'existéncia de desenaus d'estiles musicaus e d'instruments pròpris ai diferentei regions de l'illa. En mai d'aquelei musicas regionalas, la musica de Madagascar es influenciada per de corrents musicaus venguts d'Asia dau Sud-Èst, d'Africa, de la Peninsula Aràbia, d'Anglatèrra, de França e deis Estats Units d'America. Se pòu devesir entre trei categorias que son lei musicas tradicionala, contemporanèa e populara. La musica contemporanèa es una evolucion de la musica tradicionala que foguèt mesclada amb d'instruments modèrnes (guitarra electrica, sintetizader...) e la musica populara es dirèctament inspirada per la musica occidentala actuala (hip-hop, reggae, jazz, gospel, folk...).
Vinhana
Vinhana se pòt referir a:
Caçaire-culheire
Variabilitat
Es societats de caçaires-culheires an ua grana variabiliat segontes era zona climatica e son accés as estructures socials e tecnologiques.
Perspectives modernes e revisionistes
Força caçaires-culheires cambien eth paisatge copant e cremant es plantes qu'an pas de besonh e quaququ'ns enquiath pont que modifiquen es abitats animals. Aguestes activitats son en ua escala totauments disparièra des hètes pes agricultors mès tamben son ua domesticacion des hònts de minjar produsides temporauments o cambiades per productes que da era natura.
Vòges (omonimia)
Los Vòges pòdon èsser:
Valdilecha
Valdilecha es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Victor Grignard
François Auguste Victor Grignard (n. 1871, m. 1935) foguèt un quimista francés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1912, amb Pau Sabatièr.
Veirièiras (Cantal)
Nòtas
<references group="N"/>
Kurt Wüthrich
Biografia
Entre 1965 e 1967 agrandiguèt los sieus estudis a l'Universitat de Berkeley als Estats Units, e posteriorament als Laboratòris Bell de Nòva Jersei fins en 1969. Aquel an tornèt en Soïssa e acceptèt la carga de professor de biofisica a l'Escòla Politecnica Federala de Zuric.
Recèrca scientifica
L'an 2002 foguèt premiat amb la mitat del Prèmi Nobel de Quimia, del temps que l'autra mitat del prèmi foguèt pel quimic nòrd-american John Fenn e lo japonés Koichi Tanaka. Los tres quimics foguèron premiats pel desvolopament de metòdes d'identificacion e d'analisi estructurala de macromolèculas biologicas, se plan Wüthrich foguèt especialament premiat pel desvolopament del espectroscopia de ressonància magnetica nucleara per determinar l'estructura tridimensional de macromolècules biologicas en una solucion.
Blòc 0312
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Giulio Caccini
thumb|200px|Le Nuive Musiche de CacciniGiulio Caccini (Roma, lo 8 d'octobre de 1551 – Florença, lo 10 de deceme de 1618) que ho un compositor, un musician e un cantaire italian de la fin deu sègle XVI ; tanhent d'ua generacion a l'origina de l'estil barròc, qu'ei considerat, dab la soa contribucion au desvolopament de la monodia, com un deus precursors de l'opera.
Latin arcaïc
Quatre latins d'Isidor de Sevilla
Aqueste esquèma contunhèt, sens pas gaire de cambiament, longtemps après Isidor.
Periòde
Una opinion al subjècte del latin arcaïc subrevisquèt, dins un òbra de l'istorian grèc Polibi. Evòca « lo primièr tractat entre Roma e Cartage », ont dich que « ven del consulat de Luci Juni Brut e Marc Oraci, los primièrs cónsols après l'expulsion dels reis ». Avèm pas una granda coneissença dels primièrs cónsol, mas Polibi indica que lo tractat aviá estat redigit 28 ans après l'incursion de Xerxes Ier en Grècia, es a dire en l'an -452, gaireben a l'epòca dels Decemviri, alara que la constitucion de la Republica romana aviá estat definida. Polibi parla tanben de la lenga utilizada per la redaccion del tractat: « la lenga romana anciana diferís tant de la lenga modèrna que pòt pas que parcialament èsser compresa, et après fòrça aplicacions e pels òmes mai intelligents ».
Corpus
Lo filològ alemand Gerhard Radke (de) publiquèt en 1981 un catalòg de las inscripcions mai anticas del latin.
Autors
Escrivans romans del sègle III AbC
Poilly-sur-Tholon
Poilly-sur-Tholon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Iona e la region de Borgonha.
Economia de las Seichèlas
Al meteis temps, lo govèrn i a fach d'esfòrces per redusir la dependéncia al torisme, en promovent lo desvolopament de la creacion d'animals, de l'agricultura, pesca, e de la fabricacion a pichona escala. Lo PIB cresquèt entre 7% e 8% dins lo periòde 2006-2007 a causa d'una creissença del torisme e a l'expansion dels bastiments d'otèls en aquel periòde. La creissença sofriguèt una retraccion de gaireben 9% en 2009 a causa de la casuda del torisme.
Latin arcaïc
Segonda declinason (o)
Los noms son masculins o neutres. Los tèmas s’acaban per -ŏ, que ven del gra o de l'alternança vocalica indoeuropèa. Lo latin classic presenta un desvolopament ŏ > ŭ.
Tresena declinason (c)
particularitats sovent designadas jol nom de « règla dels tres -i ».
Interès general
L’Interès general o Interès public es una nocion qu'en politica francesa designa la finalitat de l'accion de l'Estat sens que lo sieu contengut exacte siá perfièchament definit.
Potelle
Geografia
País de Mormal
Pays de Mormal
Interès general
L'interès public es per principi defendut per las autoritats de l'Estat representat en justícia per lo Ministèri public. La seuna foncion es d'intervenir dins d'accions existentas, o d'agir dins d' afars novèls per los quals i a pas d'interès particular per obrar.
Potelle
Istòria
Les seigneurs de Potelle sont connus depuis le. Ils servent fidèlement les comtes de Hainaut dont ils relèvent. Les Mortagne possèdent la seigneurie. En 1491, Antoine de Mortagne vend la seigneurie de Potelle et fief d'Aunoilles à Jean de Carondelet, d'origine franc-comtoise, chancelier du duc de Bourgogne. les descendants de Jean de Carondelet, se succèdent au château jusqu'à aujourd'hui, mais depuis le début du, c'est sous le nom de Fremin Du Sartel, Eugénie Joseph Adélaïde de Carondelet ayant épousé Philippe Du Sartel.
Si l'agriculture constitue encore un trait caractéristique de la commune, son aspect résidentiel ne cesse de prendre le pas....
Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116
Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116 (prononciat "Albin") foguèt lo nom que de parents ensagèron de donar a un mainat suedés en mai de 1996.
Hoggar
Bibliografia
º Peter Haggett. 2001. Encyclopedia of World Geography, Published by Marshall Cavendish, 3456 pages ISBN 0-7614-7289-4, 9780761472896
Coutouvre
Cotôro [kɔ.ˈtuːr] en arpitan (Coutouvre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Léger e la region de Ròse-Aups.
9 de mai
mai
Blòc 0314
Lo  es un blòc (en francés, îlot) del sector de dins lo principat de Mónegue.
Sa superfícia es de 0.
Montagut (Lanas)
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Venturada
Venturada es un municipi d'Espanha de la Comunautat Autonòma uniprovínciala de Madrid.
Aorlhac
Aorlhac es un grop de black metal auvernhat que cantèt en francés e occitan.
Urvillers
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Ptenoisaurus
2.- (en) T. Haines et P. Chambers, The Complete Guide to Prehistoric Life, Firefly Books Ltd.,‎ 2007 (ISBN 1-55407-181-X), p. 72–73.
Borgonhon-morvandiòt
Exemple d'escrich
Dâ fouès, lai gnué, i dreume pas... I m’ leuve...
d’eune an-née chu l’aute lâ moin-mes étouèles sont lai,
poule que groûe = pola/jalina qui coa
Erupcion solara
Classificacion
Las erupcions solaras son classificadas en diferentas categorias segon l'intensitat maximala de lor flus energetic (en watts per mètre carrat, W/m2) dins la benda de rais X de 1 a 8 ångströms al vesinatge de la Tèrra (en general, mesurar par un dels satellits del programa GOES).
Les Écrennes
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Beatritz de Diá
"A chantar m'er de so qu'eu no volria"
Aquí la transcripcion modèrna de la cançon: center|500px|
Confuci
Leis Analèctas de Confusi, redigits per sei discípols, es l'obratge centrau de la filosofia de Confuci.
Biografia
Durant sa jovença, Confuci frequentèt l'escòla destinada ai roturiers e i estudièt lei Sièis Arts. Mostrèt un interès certan per lei libres e lei rites. Seriá ansin vengut preceptor. Se maridèt a 19 ans e aguèt rapidament plusors enfants. Per viure, trabalhèt probable per lo cap de l'administracion de la província. Sei competéncias foguèron pauc a pauc reconegudas e, vèrs 501 avC, foguèt nomat governaire d'un vilatge. Pus tard, foguèt nomat ministre au sen dau govèrn e participèt a divèrsei negociacions per assaiar d'amaisar lei tensions entre faccions rivalas. Pasmens, vèrs 497-496 avC, deguèt s'exiliar en causa d'intrigas a la cort. De mai, segon la legenda, Confuci èra decebut de la manca d'interès dau duc de Lu per leis afaires de l'Estat.
Tupandactylus
Descripcion
Eth mès important dera cresta ère hèt de teishit mòfle analòg ara keratina e sostengut per dus agulhes d'uas (3). Un aute cran, descrit en 2011, er individú CPCA 3590, a ua maissa inferior mès completa, que mostra coma ére Tapejara, Tupandactylus imperator auiaua gran quilha asimetrica dejós d'aguesta.
Quauques individús de Tupandactylus an encara despulhes d'un bec de keratina ena estremitat des maises. Aguest bec sonque arribava sus era part quilhada dera maissa inferior pr'amor qu'un individú tamben a conservat pyvnofibres (filaments que semblen pels) darrèr des maises (4). thumb|Tupandantylus siguec auia ua cresta plan gran tà avisar es sòns congenres a trauers deth tamanh e dera longada dera madeisha.
Gavoi
Istòria
Preistòria e istòria vièlha. La preséncia dels òmes dins lo seu territòri es testimoniada dempuèi lo period neolitic, amb los menhirs Sa Pedra Longa (La ròca longa, una pèira plantata dins lo terren), las domus de Janas (ostal de las fadas, pichonas caunas), los nuraghes (son de grandas torres construidas amb de pèiras emplegadas per la defensa de la populacion).
A causa de las guèrras entre catalanos-aragonesos, entre las rèpublicas marinièras e las violentas epidèmias que caracterisaron aquels 150 ans, la illa patí un brusc cambiament, que metèt fin al procès de renauiment economic e cultural que Pisa, Gènoa, lo jutjat e la meteissa Glèisa amb las seunes ordes monàstics se menèron a tèrme pendent tres sègles.
Economia
Fiore Sardo
Monuments e luòcs d'interès.
Glèisa del Carmel
La cobertura del corós es estrelhada e caracterizada amb cinc medalhons correspondents a las claus de volta. Dins los relèus apareissent las figuras dels Sants Proto, Gavino e Gianuario, e los apostòli San Pietro e San Paulo. Dins la capèla de la Beata Verge Maria, i a un medalhon en relèu i una roseta, contornada da elements vegetals, mentre que ne la capèla de San Sebastiano compareis lo meteis element de la roseta,mas enriquit amb fuèlhas d'acant. Ne la capèla de la Verge del Carmelo se tròba l'incision amb una epigrafe: "Ano IDQQ R. LAY", "An 1555 Rev.do Lai Vicari": es possible establir la data de construccion e conéisser lo nom del capelan d'aquela epòca.
Glèisa de Sant Antioco
Santuari de Sa Itria
Cultura.
Lo festival de Gavoi es una creacion de la nova literatura sarda que comença vèrs la fin dels ans ochanta amb las òbras de  Sergio Atzeni, Salvatore Mannuzzu e Giulio Angioni.
Mansenpuei
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Pau Grossac
Bibliografia
Bruno, Paula, ''Pioneros culturales de la Argentina. Biografías de una época, 1860-1910'', Buenos Aires, Siglo XXI Editores, 2011.
Josef Salvat
right|200px|thumb|Josef Salvat Josef Salvat, nascut lo 28 d'octobre de 1988 a Sydney (Austràlia), es un cantaire francofòn e anglofòn australian. Se fa conéisser per sa represa de Diamonds de Rihanna en 2014. En 2015, sortís son primièr album estúdio Night Swim que conten lo títol Open Season (Une autre saison).
Demòra dempuèi d'annadas a Londres (Reialme Unit).
Cantòis
Lo 1èr de genièr de 2019 fusionèt damb Arbís dens la comuna novèra de Pòrta de Benauja, shens venir comuna delegada.
Zenobia d'Armenia
vinheta|378x378px|Zenobia trobada sobre las ribièras de l'Araxe. Zenobia d'Armenia es una reina dau reiaume d'Armenia dau sègle I.
Montfòrt
Montfòrt o Monthòrt es un toponime occitan:
Nemicolopterus
Ecologia
I auia plan de pterosaures que demoraven en eth litoral e qu'an sigut trapats en sediments dera costa. Mès Nemicolopterus siguec trapat en formasons continentalas.
Montsoèr
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [mun'swɛ]. Bénédicte Boyrie-Fénié que cita ua fòrma anciana, Pey de Monsouer (mapa de Cassini).
Lo nom qu'ei probablament lo resultat de mons suaris, « turon on i a pòrcs ». La formacion qu'ei comparabla a Montossèr, de Monte Urserio en 1313, « mont on i a ors ». Qu'ei un oronime (que i a tanben lo Poi de Montsoèr) dab un segond element qui ei un collectiu e frequentatiu.
Istòria
Lo borg qu'ei absent de la mapa de Cassini. A un km au sud-oèst, que i a la glèisa de Boulin (parròpia annèxa) qui sèrv totjorn de glèisa a Montsoèr. Un pauc mèi luenh que i a un lòc nomat Pey de Monsouer, qui sembla a l'oèst deu Poi de Montsoèr (dit Tuc Monsouet sus la mapa d'Estat-Major). Lo borg qu'ei probablament recent (apareish pas sus la mapa anteriora a l'actuau e la comuna que sembla centrada sus Boulin). Cau pas oblidar un aute lòc Montsoèr au sud deu Poi, citat sus la mapa actuau.
Gwitevede
Geografia
Situada per 48°36N e 4°08W, en plena cœur del Léon, la municipalitat de Plouzévédé es un luòc viscut dempuèi longtemps coma la testifica la stèle pré crestiana de Polit Aire.
Située par 48°36N et 4°08W, en plein cœur du Léon, la commune de Plouzévédé est un lieu habité depuis longtemps comme l'atteste la stèle pré chrétienne de Bel Air.
Istòria
La première terre seigneuriale de Plouzévédé était jadis celle de Coëtarmoal, érigée en marquisat en 1576 sous le nom de la Roche en faveur de Troïlus de Mesgouez, capitaine, gouverneur et vice-roi de Terre-Neuve (1577). Plouzévédé dépendait autrefois de l'évêché de Léon.
Guadalope
Guadalope (en creòl antilhan Gwadlup, en francés Guadeloupe) es una archipèla de las Antilhas, en America, formada per Basse-Terre e Grande-Terre que representan l'illa parpalhon enrodada d'illons vesins: Maria-Galanta, La Desirada e Las Santas. Forma un departament (nº 971) e una region administrativa de l'estat francés.
Vath d'Arberoa
Qu'ei bordada per la Bastida de Clarença au nòrd, Irisarri au sud, la vath vesia de [la?] Niva qui forma lo país de Cisa a l'oèst, e ua auta vath, lo país de Micse autorn de Sent Palai, a l'èst.
Lunaç (Lengadòc)
Nòstra Dòna de Nisa
Las fòrmas ancianas son : ecclesiam S. Mariae de Anisa en 1135, Enizâ en 1323, Enizia en 1351, Nostrae Donae de Nisa, sense data, prieur de Nise en 1571, l'eglise de N.D. de Nize en 1740-60, N.D. de Nise en 1759, N.D. de Nize en 1770-72 (mapa de Cassini); segon Hamlin, Nisa ven del gentilici latin Anitius, emplegat sense sufixe e al femenin, probablament coma determinant de villa. Nisa èra una proprietat galloromana. Lo nom a conegut una aferèsi.
Blat
Lo blat (var. forment, horment, hroment ) es un tèrme generic que designa divèrseis espècias e varietats de cerealas que fan partida dau genre Triticum. Son de plantas annualas de la familha dei graminèas. Domesticadas durant l'Antiquitat Auta en Mesopotamia, sei grans pòdon èsser manjats dirèctament ò transformats en farina. Aquela darriera es la basa de mai d'una preparacion alimentària coma lo pan ò de farinetas. Fins au sègle XX, en conjugason amb lei favas, lo blat foguèt la basa de l'alimentacion en Euròpa e en Orient Mejan. Uei, maugrat la diversificacion de la norridura permesa per lo desvolopament de la societat de consumacion, ne'n demòra totjorn un element fondamentau.
Lei « revolucions verdas »
thumb|right|Carta mostrant lei zònas de produccion e lei rendiments mejans dau blat (en kg/ha) en [[2010.]]
Lo desvolopament de la planta
La matada dura fins a la prima. La fasa de creissença de la planta a luòc durant la prima, generalamnt en abriu e mai en Occitània. Aquela fasa demanda un apòrt important d'azòt. Dins lo cas d'un semenat dens – cas frequent dins l'agricultura modèrna – es necessari de susvelhar e de protegir la darriera fuelha formada, dicha fuelha F1. D'efiech, en causa de la densitat de plantas, leis autrei fuelhas an tendància de disparéisser e la fuelha F1 dèu donc assegurar la màger part dei reaccions de fotosintèsi.
Wikipèdia en ucraïnian
La Wikipèdia en ucraïnian (Українська Вікіпедія) es la version en lenga ucraïniana de l’enciclopèdia en linha Wikipèdia. Foguèt fondada lo 30 de genièr de 2004.
Rhinatrema
Aqueste genre compren una espècia d'anfibians localizada en Guaiana francesa, Surinam, Guyana e Brasil :
Lengas kiowa-tanoanas
Classificacion
La familha kiowa-tanoana es compausada de quatre brancas :
Chambretaud
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per lhuec:
Taula periodica
La descubèrta dei gas nobles
En 1894, la descubèrta de l'argon per William Ramsay (1852-1916) creèt de problemas de classificacion en causa de sa massa atomica pròcha d'aquelei dau calci e dau potassi. D'efiech, i aviá ges de plaça per aquel element qu'èra tanben susprenent en causa de son abséncia de reactivitat. Lo fosc demorèt fins a la descubèrta dau neon en 1898. Amb l'èli, lei tres gas foguèron dichs « gas rars » (o nobles) e plaçats au sen d'un « grop 0 » que foguèt apondut a la classificacion. Pasmens, la posicion precisa dau grop (entre leis alcalins e leis alcalinoterrós o entre leis alogèns e leis alcalins) èra encara variabla.
Excepcion e règla de Hund
La règla de Klechkowski es observada per 80% dei 103 elements que sa configuracion electronica fondamentala es coneguda amb precision. Pasmens, un vintenau d'elements la respèctan pas. D'efiech, l'estat fondamentau d'un element es, per definicion, aqueu caracterizat per l'energia pus febla. Òr, lo nombre quantic magnetic d'espin es un factor qu'influís sus lo nivèu d'energia d'un atòm : au mai l'espin que resulta deis electrons d'una orbitala atomica es aut, au maila configuracion d'aqueleis electrons es establa (règla de Hund). En consequéncia, per leis elements dei blòts d e f, es energeticament mens favorable de seguir la règla de Klechkowski que de favorizar l'ocupacion impara dei sosjaç pus extèrnes quand lo sosjaç d o f es vuege, a mitat emplit o complèt.
! colspan="3" | Element quimic ! Familha ! Configuracion electronica ! Cr ! Ni ! Cu ! Nb ! Mo ! Ru ! Rh ! Pd ! Ag ! La ! Ce ! Gd ! Pt ! Au ! Ac ! Th ! Pa ! U ! Cm ! Lr
Electronegativitat
thumb|Electronegativitat segon l'escala de Pauling
Limits de la periodicitat
La configuracion electronica permet de ben descriure lo comportament deis atòms per lo modèl deis orbitalas atomicas fins au VII periòde. Per Z > 100, d'efiechs relativistas vènon significatius sus d'electrons en interaccion amb un nuclèu fòrça cargat, certanei correccions engendradas per l'electrodinamica quantica pòdon pèsser negligidas, leis aproximacions utilizadas per determinar leis orbitalas – l'aproximacion dau camp centrau – vènon invalidas e d'efiechs de coplatge espin-orbita modifican la distribucion dei nivèus d'energia e donc lei sosjaç electronics. En consequéncia, la distribucion deis electrons a l'entorn dau nuclèu vèn pus malaisada de modelizar e la prediccion de sesei proprietats quimics vèn complèxa.
Radioactivitat
80 dei 118 elements de la taula periodica an au mens un isotòp estable. Son comprés entre lei numeròs atomics 1 e 82. A partir dau bismut (Z = 83), totei leis isotòps coneguts son radioactius. Pasmens, certaneis isotòps an una radioactivitat fòrça febla. Per exemple, lo bismut-209 a un periòde radioactiu egala a un miliard de còps lo temps totau de l'Univèrs. D'elements radioactius pòdon existir dins la natura. Pasmens, a partir de Z = 110, totei leis isotòps coneguts an un periòde radioactiu inferior a 30 s.
Extension de la taula periodica
Aquò necessitarà probablament de crear un blòt g e un VIII periòde au sen de la classificacion. Pasmens, segon lei conoissenças actualas, leis atòms amb un numerò atomic superior o egau a 119 mostraràn d'efiechs relativistas capables de modificar l'organizacion dei sosjaçs electronics. Dins aqueu cas, es benlèu l'organizacion de la taula ela meteissa que serà de modificar.
Beth Ditto
300px|vinheta|Beth Ditto (2018) Mary Beth Patterson, mai coneguda coma Beth Ditto (Searcy, Arkansas, 19 de febrièr de 1981) es una cantaira e cantautora americana. Es coneguda mai que mai coma membre del grop de rock indie Gossip.
2 d'abril
Decèsses
Vejatz tanben:
Calandretas (educacion)
Discors critic
Aquel discors idillic es contestat per certans occitanistas, dintre lo movement Calandreta e tanben defòra. Estiman que lo "bilingüisme" occitan-francés s'acompanha pas, en general, d'una critica conscienta de la diglossia, ont l'occitan es subordenat al francés. Dins certanas escòlas Calandretas, aquò fa que lo francés benefícia d'un tractament e d'un imatge avantatjoses, mentre que se negligís l'imatge e l'ensenhament de l'occitan. Es frequent, dins lo movement occitanista, d'observar que los enfants escolarizats a Calandreta an mai que mai un nivèl aproximatiu o feble en occitan e qu'an de representacions diglossicas (e mai se i a d'excepcions): veson pas l'occitan coma l'egal del francés. Mas simultanèament e paradoxalament, semblan de gardar un remembre positiu de l'occitan e de Calandreta. Los escolans an de bons resultats en general dins las matèrias jutjadas fondamentalas per l'Educacion Nacionala (de l'estat francés), coma lo francés e las matematicas: es çò que ditz lo movement Calandreta e sembla d'èsser lo cas, efectivament, quand los escolans de Calandreta passan dins d'escòlas "classicas". Per contra, res garentís qu'ajan de resultats tan bons en lenga occitana, ja que cap de sistèma d'avaloracion unificat s'es pas instituit per mesurar lo nivèl d'occitan en fàcia del nivèl de francés.
Ostabarret
Lo son nom basco (H)oztibarre que vien de Hozta ibarre (ibar = vath). Aquera formacion que vadó Òstavath (lo nom d'un vilatge) en occitan gascon.
Calandretas (educacion)
En Aquitània
49 rue Font Laurière 24 000 Peireguers "Marie-école" 64410 Porciuvas e Bocoa R du Lt de Vaisseau Garnuchot 64230 Lescar Marcadet 1 rue Gassion 64400 Auloron Sainte Marie 13, rue Guynemer 64000 Pau Bd Ch de Gaulle 64300 Ortès Place de la mairie 64440 Biost 33 avinguda de Genèva 33600 Pessac Rue des écoles 33720 Barsac Rue Jules Ferry 64110 Masèras Lezous 16 chemin du Bourg 64260 Lys 220 Place Charles de Gaulle 64170 Artix BP 91131 64011 Pau PDC
En Auvèrnha e Lemosin
8 rue Emile Zola 87000 Limòtges Maison des enfants, Boulevard de Canteloube 15000 Orlhac Chemin de la Forge, Ours 43000 Lo Puèi de Velai
Triada Macdonald
La Triada Macdonald o Triada de Sociopatia qu'ei un ensemble de condutas (crudeltat envèrs los animaus petits, piromania, enuresia nocturna persistenta arron de 5 ans) detectadas en çò de daubuns mainats e adolescents, identificadas com factors predictius d'ua futura personalitat antisociau violenta e com signes sovent vists dens lo passat deus tuaires en seria, muishant au mensh un d'aqueths simptòmas durant la loa enfança.
Las Bacantas
Aquesta pèça pren per subjècte lo retorn del dieu Dionís a Tèbas, sa patria, e la vengença per sas tantas qu'insultèron sa maire Semelèa, e pel rei Pentèu, son cosin, que refusa de reconéisser son culte. Lo tèrme bacanta (o menada) designa las femnas que fasiá un culte a Dionís (en referéncia a l'autre nom del dieu, Bacchos, vengut Bacus dins la mitologia romana).
Fotografia
thumb|right|200px|Lent d'un aparelh fotografic
La fotografia es una tecnica que permet de crear d'imatges duradís gràcias a l'accion d'un raionament electromagnetic, generalament la lutz visibla, sus una superficia fotosensibla. Inventada dins lo corrent deis ans 1830, conoguèt mai d'un melhorament e son usatge se difusèt largament au sen de la populacion mondiala. Uei, a ansin d'aplicacions variadas en sciéncia, en tecnica, dins la publicitat e es tanben una forma d'art.
Tecnologias precursoras
L'invencion de la fotografia foguèt lo resultat de la combinason de plusors tecnologias ancianas. La premiera es aquela de la chambra sorna que foguèt descubèrta tre l'Antiquitat per lo filosòf chinés Mozi (vèrs 470-391 abC) en Asia e per lei matematicians grècs Aristòtel (384-322 abC) e Euclides (325-265 abC) en Euròpa. Son principi es basat sus lei reglas de l'optica geometrica. Gràcias a un pichon trauc pertusat dins la muralha, se fòrma a l'interior de la chambra un imatge inversat e reversat dau decòr. Aquela invencion foguèt perfeccionada durant l'Edat Mejana per lo matematician bizantin Antemius de Tralles (sègle VI), lo sabent pèrs Alhazen (965-1039) e per l'òme d'Estat chinés Shen Kuo (1031-1095). Puei, amb lo desvolopament de l'optica, d'instruments e de lentilhas foguèron de còps adaptats dins de chambras sornas per estudiar la lutz ò per observar d'imatges. En particular, en 1566, l'umanista venecian Daniele Barbaro (1513-1570) depintèt per lo premier còp lo foncionament d'un diafragma.
Lo desvolopament de la fotografia color
La recèrca sus la fotografia color comencèt tre leis ans 1840 mai se turtèt lòngtemps a de problemas regardant lei temps de pausa e l'estabilitat dei colors a lòng tèrme. L'etapa decisiva foguèt la publicacion en 1855 de sei trabalhs sus lo principi de separacion dei tres colors roge, verd e blau per lo fisician escocés James Clerk Maxwell (1831-1879). En particular, aquò permetèt la presa de la premiera fotografia color permanenta en 1861 per Thomas Sutton (1819-1875). D'estudis menats per lo quimista alemand Hermann Vogel (1834-1898) permetèron tanben de melhorar la sensibilitat deis emulsions ai tres colors en 1873. Pasmens, fins au començament dau sègle XX, la fotografia color necessitèt d'equipaments e de tractaments especiaus que ne limitèron l'utilizacion. Lo temps de pausa demorèt pereu un problema car d'exposicions lòngas contunièron d'èsser necessàrias.
Leis usatges comerciaus
La fotografia comerciala es un usatge frequent que seis aplicacions son variadas. Es caracterizada per la natura professionala de l'activitat mai aquò empacha pas aqueleis imatges de tenir de còps una valor artistica vertadiera. Lei camps principaus de la fotografia comerciala son la publicitat, l'illustracion de libres ò de jornaus e leis eveniments importants (maridatges...).
Lusinhac
Lusinhac (Lusignac en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, situada dins lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lo Pont de L'Arn
Lo Pont de L'Arn o Pont de Larn (Pont-de-Larn en francés, localament escrich Pont de l'Arn) es una comuna lengadociana d'Albigés, a 2 quilomètres de Masamet. Es administrada pel departament de Tarne la region d'.
Germigny (Iona)
Istòria
26 de novembre 1922 : Una part de l´glèisa classificada als monuments istorics, segonda part classificada l'an 1929.
En Agost 1936 : Projècti d'aiga potabla
28 juin 1894 : Fin de la construction du groupe scolaire
Nòtas
<references group=N/>
Illange
Illange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Carta Europèa des Lengües Regionaus o Minoritàries
Era Carta Europèa des Lengües Regionaus o Minoritàries (en occitan referenciau Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias) ei un document aprovat coma convencion peth Comitat des Ministres deth Conselh d’Euròpa ena 478ª reünion des representants des ministèris, eth dia 25 de junh de 1992 a Estrasborg.
Jòcs Olimpics
La redescubèrta de l'olimpisme
thumb|right|Plan dau [[santuari d'Olimpia dessenhat per Abel Blouet en 1829.]]
Algarrobo
Algarrobo es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
4 d'abril
Decèsses
Vejatz tanben :
Prémesques
es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
thumb|left|Prémesques dans son canton et son arrondissement|180px==Istòria==
Cablong
Camp Long o puslèu Cablong (Caplong en francés) ei una comuna d'Agenés, en Guiana, lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
La Valeta (omonimia)
La Valeta pòt èsser
Glèisa de Sant Miquèu
Laguens deth temple se consèrve ua jòia deth romanic: eth Crist de Mijaran, et quau formaue part d’un ensem escultoric mès ampli, un devarament.
Alhaurín el Grande
Alhaurín el Grande es un municipi de la província espanhòla de Malaga e de la Comunautat Autonòma d'Andalosia.
Cervidae
La talha dels cervids va de la talha d'una lèbre (pel podon) a la talha d'un caval (per l'elan).
Égligny
Geografia
L'altitud mièja es de 93 mètres.
Mugron
Toponimia
Per Bénédicte Boyrie-Fénié, Mugron qu'ei un oronime preceltic. L'aglomeracion d'origina qu'ei un mus qui portava un castèth de husta. J.B. Orpustan que senhala un tèrme aquitanic, deu tipe *mocoron, present tau que dens la toponimia de Baiona, dab lo sens de « lòc de tarròcs o de ròc ».
Guaiana
Guiana (tanben s'escriu a tòrt *Guiana; sinonim non oficiau: la Guiana francesa) (en francés Guyane, Guyane française ) es un territòri francés d'America dau Sud, au nòrd-èst, dins la region dei Guiana. Forma un departament d'otramar (nº 973) e una region administrativa de França. Dempuèi 2016, es una collectivitat territoriala unica, que l’Amassada de Guiana fusiona lo consèu regionau e lo consèu generau. A 0 abitants.
Massencoma
Massencoma (Mansencôme en francés) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de Gers e la region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Castèth deu Busca-Maniban
Au rez-de-chaussée se trouvent les cuisines, la salle de garde et ua cheminée monumentale.
Pèire III d'Aragon
En 1262, Pèire III esposèt Constància de Sicília, filha e eiretiera de Manfred de Hohenstaufen. Aquò li permetèt de revendicar Sicília e d'ocupar l'illa en 1282 après lei Vèspras sicilianas. Ne'n venguèt lo rèi, sota lo nom de Pèire I, fins a sa mòrt. Dins aquò, lei conflictes recurrents còntra l'Ostau d'Anjau entraïnèron l'intervencion dirècta dau rèi de França. En 1285, sostenguda per la papautat, Felip III menèt ansin una expedicion dicha Crosada d'Aragon per plaçar son fiu sus lo tròne aragonés. L'expedicion s'acabèt per una revirada en causa dei malautiás que decimèron l'armada francesa. Pasmens, fatigat per aquela guèrra e per lei divisions intèrnas d'Aragon, Pèire III moriguèt quauquei mes après sa victòria.
Danís Sampieri
Danís Sampieri (en francés: Denis Sampieri) es un cantaire e musician occitan del quartièr de La Plana de Marselha. Es sòci del grop Lo Còr de la Plana coma segond bordon ritmic de bassa. Tanben fa al bendir.
Gascon pirenenc
Lexic
D'un punt de vista lexicau, eth gascon pirenenc que presenta mes que totis eths autis parlars gascons elements preromanics, notadament ena toponimia e tanben tà nomar bèstias e plantas, que presenta per endret especificitats ibero-ispanicas com per exemple l'emplec d'eth infinitiu ir en vath d'Aspa athlòc d'anar o eth emplec d'un important lexic (com per ex. met per paur), mei que mei en'administracion influenciat peth catalan e peth castelhan en aranés.
Fibra de carbòni
L'aeronautica en particular que'n sap aproheitar, mes qu'ei expleitada dens mantun aute domeni com per exemple dens la fabricacion d'arquets d'instruments de còrdas hregadas (com lo vriulon) e qu'ei quitament estada utilizada per la fabricacion d'instruments de musica per'mor de las soas proprietats acosticas.