cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jouy-le-Potier
Jouy-le-Potier es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre e Vau de Léger.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
.clinique
("clinica", en anglés e en francés) es un nom de domeni generic depausat per The Estée Lauder Companies Inc. . Es en servici dempuèi lo 28 de decembre de 2015.
.living
("viu, abitacion, revengut", en anglés) es un nom de domeni generic. Es en servici dempuèi lo 28 de decembre de 2015.
Jorge Luis Borges
Òbras
Borges, al delà de sos contes escriguèt tanben de poesia, d'ensages e una quantitat bèla de critica literària e de prològs. Editèt de nombrosas antologias e foguèt un traductor d'anglés, francés e d'alemand de granda qualitat (revirèt tanben d'òbras a partir de l'anglés ancian y del escandinavo antiguo ) Sa cecitat, que se desvolopèt coma la qu'aguèt son paire durant sa vida d'adult, influencièt en bèla part son escritura posteriora.
Demest sos interèsses intellectuals se pòdon soslinhar la mitologia, las matematicas, la teologia, la filosofia e, coma integracion d'aquestas, lo sens borgian de la literatura coma divertiment — totes aquestes tèmas son tractats qualques pics coma un jòc e d'autres còps amb una seriositat considerabla. Borges visquèt la màger part del sègle XX, por lo que vivió el periòde modernista de la cultura e la literatura, particularament lo simbolisme. Sa ficcion es prigondament erudita e totjorn concisa.
Al margen de la ficcion, son òbra es abondosa e de granda qualitat, incluida la aguda critica literària e de cine, biografías cortas e ensages filosofics. Explorèt a mai, dempuèi un ponch de vista empiric o racional los tèmas de sas òbras de ficcion. Dins d'articles coma "La historia del tango" e "Los traductores de Las mil y una noches" escriguèt lucidament a prepaus de faches e d'elements segurament autobiografics.
Saint-Clément (Aisne)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Toulaud
Toulaud (Toulaud en francés) es una comuna occitana de Vivarés situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament de Ròse-Aups.
Batalha de Texel (1914)
La batalha de Texel se debanèt lo 17 d'octòbre de 1914 au larg de l'illa neerlandesa de Texel, entre d'esquadras anglesa e alemanda durant la Premiera Guèrra Mondiala. Foguèt una victòria anglesa que limitèt lei temptativas alemandas per minar leis aigas dau sud dau Reiaume Unit.
218 marins alemands foguèron tuats e 30 capturats durant lei combats. De mai, lo 30 de novembre, un pescaire britanic trobèt un còfre gitat per lo comandant Georg Thiele pendent la batalha. Lo còfre conteniá de còdis utilizats per lei tropas alemandas desplegadas sus la còsta de Flandra.
Frémécourt
Frémécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Vòges
Los Vòges (en francés les Vosges, en alemand die Vogesen) son un massís montanhòl d'Euròpa, partejat entre las regions de Lorena (pendís oèst) e d'Alsàcia (pendís èst) e tanben entre los domenis lingüistics francés e alemand. Se situan entièrament dins l'estat francés.
Fleurey
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sexologia
La sexolegia es l'estudi scientific de la sexualitat e de sos desòrdres.
Feuges
Feuges es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Caumatge
Lo taus de caumatge
Lo nivèl de caumatge depend de l'amplitud dels fluses d'intrada e de sortida. Los fluses d'intrada comprenon totas las personas inactivas o emplegadas que passan al caumatge alara que los fluses de sortida comprenon totes las personas al caumatge que que venon activas o emplegadas. Alara se, lo taus de caumatge d'una economia o d'un emsems serà mai bais se los fluses d'intrada son bais o se los fluses de sortida son elevats. Per exemple, lo taus bais de caumatge en Norvègia e los Estats Units d'America de las darrièras annadas se deu a de taus de sortida del caumatge fòrça nauts. 38,5% dels caumaires en Norvègia passan de l'inactivitat a l'emplec cada mes. Lo chifra es de 56,5% als Estats Units d'Amùerica. Al contrari, lo taus de cauamtge en Alemanha es mai bais qu'en Espanha perque sonque 0,5% dels inactius o emplegats venon caumaires cada mes, compensant atal lo taus bais de sortida del caumatge.
.dubai
(de Dubai, un dels Emirats Arabs Units) es un nom de domeni generic geografic. Es en servici dempuèi lo 7 de genièr de 2016.
Marcassita
Geologicament, se forma dins lei venas idrotermalas de temperatura bassa. Pòu tanben se formar dins de depaus sedimentaris coma precipitats dins de zònas reductritz. Es sovent associada amb la bornita, la galena, la pirita, la calcosina e lo qüars. Lei jaciments pus coneguts son situats en Alemanha, en Anglatèrra e ais Estats Units. En Occitània, lo pus important se tròba a Lanjac. La marcasita a pauc d'interès economic. Intra de còps dins de procès de sintèsi d'acid sulfuric e, a temps passat, èra egalament utilizada en joielariá coma ornament.
Cohet
Cohet (o lo Cohet) qu'ei un nom gascon deu Diable. Aqueth nom que vieneré deu vèrbe "cohar" ("coifar" en lengadocian) : lo Cohet que seré lo qui ei cohat de còrnas.
Lagwan
Classificacion
Lo lagwan es una lenga chadica classada per Gravina (2014) dins la branca biu-mandara, ont fa partida del grop kotoko central amb lo mser.
Auguste Boué de Lapeyrère
Nasquèt dins una familha de marins : son oncle èra lo còntra-amirau Augustin Dupouy que venguèt son tutor après la mòrt de son paire. En 1860, intrèt a l'Escòla navala puei participèt ai campanhas dau Tonkin. Venguèt còntra-amirau en 1902 e comandant de la division de l'ocean Atlantic entre 1904 e 1906. Vice-amirau en 1908, foguèt lo cap de la division de la mar Baltica puei prefèct maritim de Brest. Lo 24 de julhet de 1909, venguèt Ministre de la Marina fins au 1 de març de 1911. Lancèt la produccion d'unei naviris, en particular la classa Courbet de tipe Dreagnought. En 1914, foguèt lo comandant de la premiera armada navala aligada dins la Mediterranèa. Maugrat de succès notables coma la batalha d'Antivari, l'afaire dau torpilhatge dau cuirassat-crosaire Léon-Gambetta per un sota-marin alemand entraïnèt sa demission. Se retirèt a Pau.
Saludos Amigos
Saludos Amigos es un filme d'animacion american producha per Walt Disney e sortit en 1942 per RKO Radio Pictures. Es le 6e filme d'animacion Disney.
Còdi agricòla e pastoral de la Nòva Caledònia
Aqueste còdi es creat a l'iniciativa del govèrn per la lei del país no 2016-11 del 7 de julhet de 2016 que creat lo liure IV relatif als balhs rurals.
Lewis Swift
Descobriguèt sa darrièra cometa a l'atge de 79 ans. Foguèt una de las escassas personas de poder observar la cometa de Halley durant sas doas aparicions, a 76 ans de distància.
Anarcofeminisme
Epòca contemporanèa
En 2008, lo Secretariat Antipatriarcat de l'organizacion Alternativa libertària precisa: « Coma feministas, libertàrias e anticapitalistas, revendicam una revolucion sexuala que confondan pas liberalisme e amor liure. Donc pòt pas i aver de vertadièra revolucion sexuala sens tornar suls apòrts economics d’expleitacion. Aquela revolucion supausa tanben tornar sus totas las formas de ierarquia per que sián possibles de relacions entre individús liberats dels rapòrts de dominacion. Fin finala, supausa una educacion libertària a una sexualitat que permeta d’acceptar una pluralitat de formas de relacions amorosas e sexualas desliuradas del machisme. »
Provincia de Verbano, de Cusio e d'Ossola
La Provincia de Verbano, de Cusio e d'Ossola es una província lombarda (insubra). Administrativament, es de la region de Piemont dins l'estat italian. Es compausada de quatre regions: Verban, Cusio, Ossola e una lo Nòrd del Vergant.
Jean-Marie Degoutte
Foguèt tanben Grand Crotz de la Legion d'Onor en 1923.
Hondeghem
Istòria
Les Seigneurs de la Wissche, venus d'Artois au siècle, prirent le nom de Hondeghem et Guillaume de Hondeghem obtint du Duc de Bourgogne, dont il était chambellan le titre de « Seigneur du Pays »
Copa Santa
thumb|200px|La Copa Santa Lo cant de la Copa Santa o pus exactament La Cançon de la Copa (<Coupo Santo, La Cansoun de la Coupo> en grafia mistralenca originala), escrich per Frederic Mistral sus una musica de Micolau Sabòli, imne dau Felibritge, es considerat per d'unei coma l'imne provençau e tanben coma un imne occitan, a costat de Se canta.
Trobador
Istòria
Lo trobador pus ancian conegut es lo duc d'Aquitània Guilhèm IX.
Mabire
Localisacion
Lo mabire es parlat dins lo canton de Bidiyo, dans la sosprefectura de Mongo, dins lo departament de Mongo, qu'es restacat a la region de Guéra.
Adahuesca
Adahuesca es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Prunay-Cassereau
Prunay-Cassereau es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Província d'Isernia
La Província d'Isernia es una província de la region de Molise en Itàlia.
Noizay
Noizay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Ron
Escritura
Lo ron es una lenga tonala, mas los tons son pas escrichs.
Indlandsis d'Antartida
thumb|right|Imatge satellit de l'Indlandsis d'Antartida.
William Terry
thumb|250px|Retrach de William Terry William Terry (Comtat d'Amherst, Virgínia, 14 d'agost de 1824 – Wytheville, Virgínia, 5 de setembre de 1888) foguèt un jurista, politician, ensenhaire e militar american. Originari de l'estat de Virgínia foguèt lo darrièr comandaire de la famosa Brigada Stonewall del temps de la Guèrra de Secession.
Quesmy
Quesmy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Pargue Natural d'Urkiola
Idrografía
right|thumb|800px|D'esquèrra a drecha: Kanpantorreta, Mugarra, Untzillatx, Axtxiki, Alluitz e [[Anboto]] Lo pargue es devesit per l'aigavèrs Mediterranèa / Atlantic.
Roma
Roma (en italian ) es la capitala d'Itàlia, de la region de Laci e de la Ciutat Metropolitana de Roma Capitala. Dempuèi lo 3 d'octòbre de 2010 es una comuna de l’estatut especial, jol nom de Roma Capitala. Sa populacion èra estimada a 2,866,733 abitants, en abril de 2014. Sa superfícia totala es 1285 km². Es la comuna pus poblada e pus estenduda d'Itàlia. Roma foguèt dins l'Antiquitat la capitala de l'Empèri Roman. Li diguèron adonc correntament Urbs ( per bonesa). Li dison sovent la vila dei sèt còlas (Aventin, Cælius, Capitòli, Esquilin, Palatin, Quirinal e Viminal); es apelada tanben de còps que i a, Caput mundi, o la Città Eterna.
Istòria
La fondacion de Roma qu'ei atrubuida legendariament au personatge de Ròmul. La data retienguda desempuish l'epòca romana edesignada com punt de referéncia dab lo nom de Ab urbe condita qu'ei
Tigny-Noyelle
Istòria
Los molins de Tigny èran grevés de cèrtas redevances cap als senhors de Nempont, de Tucs e de Beaurain, e ne pagava al Rei dos-#cent-anguilles per la retenuda del riu.
Le comte de Ponthieu, les seigneurs de Nempont et de Collines, messires Enguerran de Lianne, Gaultier de Waben et Gilbert de Aurenc augmentèrent dans les cours du, le domaine que l'abbaye de Saint-Josse-au-Bois ou Dommartin avait à Tigny. Les marais d'Aurenc, qui lui appartenaient, longeaient la chaussée menant de Noyelle au moulin de Tigny.
Les moulins de Tigny étaient grevés de certaines redevances envers les seigneurs de Nempont, de Collines et de Beaurain, et en payait au Roi deux-cent-anguilles pour la retenue de la rivière.
Le moulin de Noyelle appartenait à Guillaume de Montreuil-Maintenay qui le donna aux moines de Dommartin en 1158.
L'Alguer
Las gents li ne dison a sa vila de "la Barceloneta". thumb|400 px|left|Unitat de la llengua thumb|300 px|left|Tor de l'Esperó thumb|300 px|right|Tor de la Magdalena
Covões
Foguèt suprimida en 2013, per la reforma administrativa nacionala, e incorporada a la freguesia de Camarneira, per formar una nòva freguesia nomenada União das Freguesias de Covões e Camarneira que n'es lo sèti.
Mafa
Localisacion
Lo mafa es parlat dins lo departament de Mayo-Tsanaga, qu'es restacat a la region de l'Extrèm-Nòrd de Cameron. La lenga es tamben parlada en Nigèria dins la zòna de govèrn local de Gwoza, que se tròba dins l'estat de Borno.
Bibliotèca de Nag Hammadi
Aquelas codèx (los mai ancians coneguts), contenon una cinquantena de tractats en lenga copte, traduccions de tèxtes escriches inicialament en grèc ancian. Datan versemblablament del sègles II a III. La majoritat son d'escrits diches gnostics, mas tròba egalament tres tèxtes de la tradicion ermetica, dins lo linhatge del Corpus Hermeticum, e una traduccion parciala de La Republica de Platon. La màger part d'aqueles tèxtes èran pas coneguts d'un autre costat, o sonque de faiçon fragmentària.
Cors de Pilas
Toponimia
La prononciacion es [kurde’pilɒ]]. Las fòrmas ancianas son Cors et Pilas en 1365, Parochia de Piliis al sègle XIV. Segon Dauzat e Tanet e Hordé, Cors ven del latin vulgar cortem, curtis al sègle VI, del latin classic cohors, cohortis, dins lo sens d'un « claus »; representava los bastiments del centre del domeni, puèi lo domeni tot entièr, puèi lo vilatge, ; segon lo site de las comunas de Dordonha, lo nom ven probablament de l'ancian occitan cors (viá, camin), del latin cursum. Pilas es lo plural de l'occitan pila, del latin pila; lo sens es d'una « colomna » o d'una « mesura pels gruns » (Tanet e Hordé, que precisan que i a pas agut de signes d'una preséncia galloromana nimai d'un pont), de « pilars, pilas de pont o de colomnas funeràrias) » (site de las comunas de Dordonha).
Sri Lanka
Sri Lanka dempuei 2009
Après la victòria de 2009, lo poder de Mahinda Rajapakse venguèt pus autoritari amb l'adopcion de lèis renforçant lo poder executiu au detriment dau Parlament, lo contraròtle de l'Estat sus l'economia, la censura de la premsa, l'arrestacion de mai d'un adversari politic, de poders importants donats a l'armada que seis efectius foguèron pas reduchs maugrat la fin dei combats e de fraudas electoralas. De mai, lo govèrn refusèt l'organizacion d'una ajuda internacionala per lei regions tamolas destruchas per lei combats de 2008-2009. Enfin, organizèt ges de campanha de reconciliacion nacionala e lei discriminacions còntra lei Tamols contunièron.
Iogoslavia
La Iogoslavia correspondèt a tres realitats politicas diferentas durant lo sègle XX :
Tincques
es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Geografia
La commune est située dans l'Artois, à 27 km à l'ouest d'Arras en direction de Hesdin.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Texel
Texel e Eierland
L'actuala illa de Texel es constituida de doas illas (ancianament separadas): Texel al sud e Eierland al nòrd. En 1630 foguèt acabada la levada de sabla (Zanddijk) unissent las doas illas. En 1835 Nicolas Joseph De Cock formèt una societat anonima amb l'objectiu de convertir las estendudas descobèrtas per las marèas entre ambdoas en pòlders. Sul nòu pòlder se fondèt un vilatge, inicialament batejat Nieuwdorp (Vila nòva), mas que posteriorament foguèt rebatejat en onor del sieu fondador: De Cocksdorp.
Jain
Biografia
Jeanne, hilha d'un professionau deu petròli e d'ua mestissa francomalgacha, qu'ei vaduda en 1992 a Tolosa. Que seguiscó lo pair qui viatjava en lo mond tà rasons professionaus. Que viscó atau au Còngo (on aprengó a jogar guitarra e trobèi hèra influéncias musicaus) e en los Emirats Arabis Units (on aprengó las percussions).
Venteuil
Geografia
Au cœur du vignoble champenois, Venteuil compte 558 habitants répartis en un village principal et deux petits hameaux, Arty et Tincourt, situés respectivement à l'est et à l'ouest. Ses coteaux (625 ha) sont exposés plein sud, ce qui fait la richesse du pays : le vin de Champagne ; ce village compte près de 60 vignerons producteurs.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rascassa volanta
Reproduccion
La rascassa volanta es un peis ovipar. La femèla pòt produire fins a 40,000 uòus per ponda. Lo taus de mortalitat es important. Qualques jorns pus tard, las larvas espelisson, mesuran pas alara que qualques millimètres.
Clitourps
Clitourps es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Bolho
Bolho foguèt una freguesia portuguesa del concelho (municipalitat) de Cantanhede e parròquia del Diocèsi de Coimbra, amb 6,62 km² de superfícia e 848 abitants (2011). Densitat: 128,1 ab/km².
Joan Antòni Verdièr
Cap de brigada en 1795, s'anèt, l’an seguèt en Itàlia, al cap de tres batalhons de grenadièrs, ganhar la redota de Mont Melodano (Màntoa), dins la batalha de Castiglione. Foguèt ferit e botat fòra del combat a Arcole e foguèt de totes los combats fins al Tractat de Leoben.
Pendent los Cent Jorns, foguèt nomenat Par e comandant de la 8 division militara (Marselha). Aprèp la batalha de Waterloo, capitèt a conservar per la França Tolon intacta e sens pilhatge.
Fontenay-sur-Loing
Geografia
La Cléry, affluent du Loing, et l'autoroute A19 traversent le territoire de la commune.
Republicas de Russia
]] La Federacion Russa se devesís en 85 subjèctes federals, que 22 son de republicas. La màger part de las republicas representan de zonas amb preséncia d'etnias non russas, e mai que i aja d'unas republicas amb una majoritat russa. Lo grop etnic indigèna d'una republica que li dona lo nom se nomena "nacionalitat titulara".
Solinhac
Toponimia
Las fòrmas ancianas son Solinac, Solinhac, Solenag, dau sègle XI au sègle XIII, ''cap. de Solinhaco arch. Benaugensis, en 1326, cappella de Solinhaco'', en 1342 e 1361. Segon Dauzat e Rostaing, Solinhac vendré d'un nom galloroman d'òme, *Sollinius inferit dau nom gallés Sollius, emb lo sufixe -acum, o d'un nom gallés d'òme, Sŭbelinos, emb lo sufixe -iacum ; Xavier Delamarre cita los noms gallés Sol(l)ios, Subilos e *Subelinios, mès pas Solinhac dins sa lista daus noms d'origina gallesa. A la siguda d'Ernèst Negre e emb lo sufixe -acu(m), Bénédicte Boyrie-Fénié explica lo nom per Solinius, atestat un sol còp, e Solinus, plan mèi espandit dens los tèxtes, tractat coma Solinius; Negre presenta aqueths noms coma « romans » (?). Solinhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'avèva per mèste *Sollinius, Sŭbelinos, Solinius o Solinus.
Plan de Lanamesa
250px|right|thumb|Ua part der'idrografia deth Plan de Lanamesa Eth Plan de Lanamesa (o localament Platèu de Lanamesa), en Gasconha, que's situa ath pè deths Pirenèus en nòrd-èst deth departament deths Hauts Pirenèus en limit dera Nauta Garona. Qu'a ua altitud mejana de 510 m. Era sua populacion qu'ei de cap a 10 000 estatjants.
Tórshavn
Tórshavn es la capitala de las Illas Feròe. Sa populacion èra estimada a 12,345 abitants en 2007. Sa superfícia totala es de 158 km².
Thélus
Geografia
thumb|left| En lo sieu costat e en lo arrondissement de Arras
Carl Gustaf Emil Mannerheim
Mannerheim demissionèt de las siás foncions presidencialas lo 4 de març de 1946, en allegant de motius de santat. Los sieus esfòrces per la patz foguèron reconeguts tanben pels comunistas finlandeses, los sieus enemics en 1918. Foguèt remplaçat al sieu pòst per lo sieu primièr ministre, Juho Kusti Paasikivi, conservador e mai que simpatic a l'Union Sovietica.
Saint-Julien-Mont-Denis
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
À Montdenis furent trouvés au des tombes de l'âge du Fer (VIe/IIIe siècles av. J.-C.) contenant des bijoux fabriqués en Maurienne mais aussi d'autres provenant de l'est de la France et d'Italie du Nord : ceci traduisait un commerce transalpin par le col du Montcenis.
En 1587, les villageois firent un procès contre les charançons.
Còdi de l'urbanisme (França)
En drech francés, lo còdi de l'urbanisme acampa las disposicions legislativas e reglamentàrias relativas al drech de l'urbanisme.
Faverolles-la-Campagne
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Drechs civics
D'autres i vién istoricament de drechs inalienables que s'acòrdan a toei leis individús per una deïtat o per la natura avans l'aparicion dei govèrns.
Viré
Viré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Christina Perri
250px|thumb|Christina Perri en mai de 2014 Christina Judith Perri (Filadèlfia, Pennsilvània, 19 d'agost de 1986) es una cantaire, cantautora e actritz americana. Venguèt famosa en 2010 gràcias a sa cançon "Jar Of Hearts". Sa cançon "A Thousand Years" foguèt integrada dins la benda sonòra dins un dels films de la saga Twilight (Calabrun).
Émilie Andéol
Émilie Andéol (n. lo 30 d'octobre de 1987 a Bordèu) es una judocata de la categoria dels mai de 78 kg. Obten la medalha d'aur als Jòcs Olimpics d'estiu de 2016 a Rio de Janeiro.
This (Ardenas)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Canton de Blancafòrt
Istòria
Lo canton se creèt pendent la Revolucion. En 1982, a partir de son territòri, creèren lo canton de Sent Medard en Jalas damb 4 comunas. A las eleccions de 2015 suprimiren lo canton de Blancafòrt pr'amor de la refòrma cantonala de 2014.
Francesc Macià
Francesc Macià i Llussà (Vilanova i la Geltrú, Catalonha, 21 d'octobre de 1859; Barcelona, Catalonha, 25 de deseme de 1933), siguec un militar, politic e president dera Generalitat de Catalonha, coneishut popularament coma eth pair-sénher (l'Avi, en catalan).
Dempús negociacions damb eth govèrn dera Republica Espanhòla, era Republica Catalana se convertís ena Generalitat de Catalonha, anciana institucion de govèrn des catalans. Aguest govèrn provisionau impulse era redaccion d'un estatut d'autonomia, aprovat en referendum per ua grana majoria des catalans e que dempús siguec aprovat peth parlament espanhòu damb granes modificacions.
Plougouloum
Plougouloum en breton (Plougoulm en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Guèrra Civiu Espanhòla
Antecedents dera guèrra civiu
thumb|right|200px|Anfós XIII e Primo de Rivera, 1930 Era Espanha deth sègle XX eretèc grèus desequilibris sociaus, regionaus e ideologics, ath delà d'ua configuracion istorica pròpria que la diferenciaue dera evolucion dera rèsta des Estats Europèus es aspèctes coma eth trionf des valors democratiques o era separacion entre era Glèisa e er Estat e era participacion des militars n'es ahèrs politics. Er afrontament entre liberaus e absolutistes o carlins son un reflèxe dera crispacion sociau, politica e militara que viuec era Espanha der sègle XIX, afrontada entre 1833 e 1876 en ua sèria de guèrres civius coneishudes coma es guèrres carlines, des qu'era dusau guèrra carlina (1846-1849) siguec un hèt especificaments catalan.
Killing Joke
thumb|right|250px|Killing Joke sus l'empont en [[Finlàndia en 2009]]
Hondschoote
Geografia
A la Mièja Edat, Hondschoote prospère mercés a l'indústria del llençol. Amb lo lli conreat en los environs dels centenats de pichons talhièrs fabrican del teissut de serge. A, Hondschoote i aviá una isòla de rhétorique, De Persetreders, totjorn operativa en néerlandais a. A partir del, malgrat aiçò, las desgràcias se acarnissen sus la vila, venguda espanhòla, divèrsas fes saquejada al cors de las guèrras e tocada per la peste de surcroît. Al començament del mes d'agost 1566, los Gueux saquegin la glèisa de Hondschoote. Aquel incident minaire dona lo senhal de la rebellion sus tota la còsta e #condusir a émeutes iconoclastes condusidas per las calvinistes en totes los Païses-Basses espanhòls.
La batalha de Hondschoote del 6 a la, al cors de la Revolucion, es un eveniment màger #que salva la Republica francesa. Lo rei de Angleterre a enviat a travèrs dels Flandres una armada comandada pel pòrti de York, per s'apoderar de Dunquèrca, cap de pont a l'invasion del país. Aquela armada, refortilhada per tropas hanovriennes e austrianas jols òrdres del maréchal Freitag, vengudas de las País-Bas vesins, a batut per una armada de volontaris patriotes. Pendent la batalha, lo molin a vent servís de plaça de guet e de infirmerie.
Assisi
En 1182 i nasquèt sant Francés d'Assisi.
Quitèira
Legenda gascona
Quitèira qu'èra la hilha de Caius, o d'Aetius, rei visigòt de Tolosa, o hilha de Calsia e de Catilius, governador de Galícia en la vila de Belcagie (?). Arrefusant la man de German, lo borrèu au servici deu son pair, que s'escapà dinc a Aira, travestida en cavalèr, tà húger las sollicitacions deu pretendent e la malícia deu pair. Aquera hueita qu'estó chic de temps arron qu'estossi convertida au catolicisme e d'aver hèit vòt de castetat. German que fení per trobar-la e que la descapità. Quan lo son cap tocà tèrra, ua hont que's hicà a chorrar. Un còp plan netejat, Quitèira que's prenó lo cap au brassat e que se'u mià en haut de la còsta deu Mas, on se tròba uei lo son sarcofag (dens la cripta de la glèisa de Senta Quitèira d'Aira). Autanlèu l'avesque Faust, que hasó un tau predic que tota la vila d'Aira e's convertí.
Legenda lusitaniana
Quitèira qu’es hilha de Càlsia, molhèr de Lúcio Caio Otílio, (o Lucio Castelio Severo), governador roman de Portugau e Galícia, au sègle IIau. Deu temps que l’òmi acompanhava l’emperaire Adrian en viatge dens la peninsula, Càlsia qu’avè amainadat de 9 hilhas en un còp, en l’an 120 a Braga. Que son aperadas : Quitèira, Liurada (o Liberata), Victòria, Germana, Marciana (o Marsia), Baselha (o Basilida, Basiliça, Basilia) ; per çò de las tres darrèras, la legenda lusitaniana que balha : Gemma, Genevieva (o Geniveva) e Amelia (o Eumelia) ; en Catalonha : Marina, Genibera, e Eufemia ; en Gasconha : Gemma, Dòda, Mèra.
Saint-Eugène (Aisne)
Istòria
D'après le "Matot-Braine" de 1899, à la fin du, le village actuel de Saint-Eugène se substitue à la métairie romaine située à Montberchy (lieu-dit).
Walter Norman Haworth
Walter Norman Haworth (n. en 1883, m.1950) foguèt un quimista britanic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1937.
Ernest Wallon
Ernest Wallon, nascut lo 1 de mai de 1851 Montalban et mort lo 10 d'agost de 1921, es un jurista, professor de drech e dirigent esportiu.
Tollent
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Saint-Arnoult (Loir e Char)
Saint-Arnoult  es una comuna francesa administrada per lo departament de Loir e Char de la region dau Centre e Vau de Léger. .
Alejandro Sawa
D'origina grèga, que vadó en Andalucia.
Alcampell
Personas illustras
Josep Antoni Duran i Lleida‎, òme politic
Antartic Orientau
L’Antartic Orientau o Antartida orientala) es una dei doas regions principalas d'Antartida. S'estend principalament au sud de l'Ocean Indian e es separat de l'Antartic Occidentau per lei Monts Transantartics e per lei barrieras de glaç de Ronne e de Ross. Comprèn la Tèrra de Coats, la Tèrra de la Rèina Maud, la Tèrra d'Enderby, la Tèrra Mac Robertson, la Tèrra de la Princessa Eisabèu e la Tèrra de Wilkes. Es principalament constituït d'una calòta polara que pòu agantar 4,000 m d'espessor dins certaneis endrechs. Plusors regions de l'Antartic Orientau son revendicadas per Austràlia, la Nòva Zelanda e França mai, dins lo quadre dau Tractat d'Antartida, totei aquelei revendicacions territòrialas son geladas.
La Racineuse
Geografia
La Racineuse fa partida de la Bressa louhannaise.
Jérémie Azou
Amb lo lorren Pierre Houin se ganha la medalha d'argent als Jòcs Olimpics d'estiu de 2016 (dos de parelh de pes leugièr).
Jacques-Louis David
Un pauc pus tard, David venguèt un partisan actiu de la Revolucion Francesa e amic de Maximilien de Robespierre, se convertissent en una mena de dictador de las arts sota la Republica. Empresonat a la casuda de Robespierre, tardèt pas a s'alinhar amb lo regim emergissent, lo de l'Empèri novèl de Napoleon Ièr. A aquesta epòca desvolopèt l'Estil Empèri, notable per l'usatge de caudas colors venecianas. Aguèt un grand nombre de discípols que ne faguèronvan lo personatge mai influent de l'art francés al sègle XIX, especialament per la pintura academica de salon.
Diggers (San Francisco)
Foguèt en distribuissent de majar als marginals pendent lo periòde del "Flower Power" qu'aquel collectiu mostrèt la coeréncia de son combat.
Alexis Raynaud
Alexis Raynaud (n. a Grassa, lo 19 d'aost de 1994) es un tiraire esportiu.
Basa antartica Vostok
La basa antartica Vostok es una estacion de recèrca russa installada en Antartida per l'Union Sovietica en 1957. Situada a 3,488 m d'altitud, se tròba a la verticala dau Lac Vostok, lo pus important lac sosglaciari dau continent. L'estacion detèn lo recòrd de la temperatura pus freja enregistrada per una installacion meteorologica amb -89,2 °C lo 21 de julhet de 1983.
Alerre
Alerre es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Judo
Istòria
Dins lei fachs, Jigoro Kano aviá consciéncia de la decadéncia dau jujutsu practicat per sei contemporanèus qu'èra plus adaptat a son epòca. Sei tecnicas èran sovent malaisadas e dangerosas d'aprendre e la màger part dei mèstres èran gaire pedagògs. S'inspirant dei metòdes de divèrsei gimnasticas occidentalas, Jigoro Kano decidiguèt d'eliminar dau jujutsu lei tecnicas dangerosas e de codificar lo rèsta sota la forma de katas per facilitar son ensenhament. Ansin, fondèt un art novèu que sa vocacion èra mai educativa que guerriera. Lo judo èra nascut.
Grades e cenchas
Lei combatents de judo son devesits entre unei gradas marcant per de centuras de color diferentas. Permetòn d'avalorar son nivèu tecnic, son eficacitat au combat, son ancianetat e sei qualitats moralas. Lei premiers gradas son marcats per una color diferenta de cencha e son dichs kyu. Dins l'òrdre creissent, lei colors de cencha son lo blanc (9 kyu), lo blanc-jaune (8 kyu), lo jaune (7 kyu), lo jaune-arange (6 kyu), l'arange (5 kyu), l'arange-verd (4 kyu}, lo verd (3 kyu), lo blau (2 kyu) e lo marron (1 kyu). En dessús dei kyu, lei grandes son dichs dan e son representats per una cencha negra per lei cinc premiers, per una cencha roja per lei 6, 7 e 8 dan e per una cencha roja-blanca per lei 9 e 10 dan. Enfin, existís una cencha dicha blanca larga per lo 12 dan atribuida solament au fondator dau judo Jigoro Kano après sa mòrt.
Lorenc
Localizacion
Se parla majoritàriament dins la region de Lorena (França), que fa frontièra amb Alsàcia per l'oèst. La frontièra lingüistica entre lo lorenc e l'alsacian seguís lo limit entre las doas regions fins a la nautor de Lutzelhouse, ont lo lorenc dintra dins lo territòri alsacian, de manièra que tanben se parla en diferentas zonas de las autas valadas dels Vòges e a Courtavon, a l'extrème sud del país. Tanben son de parla lorenca l'auta valada del Bruche a partir de Lutzelhouse, l'auta valada del Giessen e la zona de Lièpvre (varietat vogesa). Dins la localitat de Sainte-Marie-aux-Mines, entre d'autras (varietat welche) i a una situacion de bilingüisme amb l'alsacian. Lo nombre de locutors del lorenc en Alsàcia es de qualques milièrs. Lo lorenc se parla tanben dins de zonas de Belgica, especialament dins la region de Gaume.
Saut
Geografia
Se tròba sus lo Plan d'Aubion, au sud-èst de Ventor, au nòrd-èst dei gòrgas de Nesca, au sud-oèst de la Còla de Lura e au Nòrd dei monts de Vauclusa. Lo vilatge viu essencialament de l'agricultura (produccion de lavanda, de mèu, d'espèuta, e ancianament d'ametlas) e dau pastoralisme.
Istòria
Entre 1790-1794, Saint-Jean-Durefort sieguèt annexat a Saut
Charles Fourier
Vida de Charles Fourier
Charles Fourier sortiguèt d'una familha borgesa de Besançon. Faguèt los sieus estudis fins a 16 ans, al collègi dels eclesiastics de Besançon. En 1791, dintrèt en aprendissatge a Lion. Se batèt en 1793 amassa amb los federalistas lioneses, abans d'èsser embrigadat per l'armada en 1794 per tal de passar dètz-e-uèit meses dins lo Palatinat amb l’armada de Rin. Malgrat lo soei òdi de cap al comèrç, foguèt obligat, en causa de problèmas financièrs, de trabalhar tre 1793 coma comés mercant o comés viatjaire a Lion jol Consulat e l’Empèri. Entre 1815 e 1820, demorèt prèp de Belley en çò de parents. Aprèp qualques annadas viscudas entre Lion e París, s’anèt installar dins la capitala francesa en 1826.
Estadi Ernest Wallon
Istòria
L'ancian estadi de l'Estadi Tolosenc foguèt plaçat en expropriacion en 1980 a causa de la construccion del Periferic de Tolosa. Segon los tèxtes d'una lei de 1941, « es impossible de desmolir d'installacions esportivas sens balhar a l'associacion la possibilitat de tornar bastir a l'identic ». La vila donèt donc a l'associacion dels amics de l'Estadi Tolosenc, proprietari de l'Estadi dels Ponts Bessons, las installacions situadas a un pauc mai d'un quilomètre dels ponts Bessons dins lo quartièr dels Sèt denièrs, en cambi de las installations ancianas.
Sinòple
100px|right|thumb|Sinòple en representacion policròma (a esquèrra) e monocròma (a dreta) Lo sinòple qu'ei un esmalh heraudic de colors verta (dens totas las soas variantas). Dens las representacions monocròmas (impression o pèira talhada) qu'ei simbolizat per ua succession de linhas diagolanas inclinadas a 45° e inclinada d'esquèrra a dreta.
Los autes esmalhs que son : lo gules (arroi), l'azur (blau), lo sable (negre) (e tanben la porpra (vriolet) e l'iranjat (irange) d'un emplec mei recent e heraudica) combinats dab los metaus aur e l'agent.
America del Nòrd
Populacion
Lo segond al sud, ont la majoritat de la populacion i es mestissa (espanhòls e amerindians), la part dels amerindians i es fòrça mai granda en Mexic (6,7% de la populacion). Ça que la emplegan las lengas europèas (mai que mai l’espanhòl), lo tot mestissat amb las culturas amerindianas e africanas tanben.
Barcelona
Geografia
thumb|600px|Platjas de Barcelona
L'Eixample, la vila modernista
thumb|Casa Milà, dicha La Pedrera
Daniel Cohn-Bendit
Daniel Cohn-Bendit (Montalban, Carcin, 1945) es òme politic francoalemand. Foguèt eurodeputat a partir de 1994 e pòrtavotz del Partit Verd Europèu en 2004. Nascut en Occitània mas de nacionalitat alemanda, menèt una carrièra politica en França e Alemanha, malgrat que demora un personatge mai que mai mediatizat a França.
Pendent la seuna joventut se faguèt conéisser coma un dels caps visibles de la revòlta de mai 68 en frança ont, per la seuna ideologia d'extrèma esquèrra (apertenguèt al movement anarquista) e per èsser pelrog, èra chafrat Dany le Rouge ("Daní lo Roge"). Ara, mas, venguèt favorable al capitalisme e a una "ecologia que prenga en compte l'economia de mercat per poder la regular". En 1984 intrèt al partit ecologista alemand Aliança 90/Los Verdes e en 1999 se declarèt "liberal-libertari", es a dire, que "sosten un reformisme ecologicosocial ligat a la tradicion libertària antiestatala".
Vida personala
En Daniel Cohn-Bendit nasquèt a Montalban (Occitània), ont s'èran refugiats los seus parents, josieus d'Alemanha, per fugir los nazis. Demorèt apatrid fins al seus quatorze ans e se declarèt totjorn "ciutadan europèu". Li foguèt ofèrta la nacionalitat francesa mas preferiguèt que son passapòrt que contenga aquela dels seus paires, segon el per aver pas a far lo servici militar. Estudièt la Sociologia a Nanterre. Demòra a l'ora d'ara Francfòrt de Men.
Festival de la Cançon d'Eurovision Junior 2019
Païses participants
Dels 16 païses fondators, en aquela edicion participan sièis païses: Bielorussia, Espanha, Macedònia del Nòrd, Malta, Païses Basses e Polonha.
Festenal de Woodstock
thumb|[[Campatge a Woodstock.]] thumb|Dos [[Hippie|hippies al Festenal de Woodstock.]] Lo Festenal de Woodstock (Woodstock Music and Art Fair) es un festenal de musica e un acamp emblematic de la cultura hippie dels ans 1960. Se bebanèt a Bethel sus las tèrras del bordièr Max Yasgur als Estats Unis d'America, a uns seisenta de quilomètres de Woodstock dins l'Estat de Nòva York.
Genèsi
La manifestacion deguèt d'en primièr se debanar a Wallkill, a 50 quilomètres al sud de Woodstock. La populacion d'aquel vilatge refusèt aquel festenal a çò d'eles. Lo bordièr Max Yasgur (nascut en 1919 e mòrt en 1973) lor loguèt fin finals sas tèrras situadas suls massatge de White Lake, près de Bethel, un terren de 243 ha, per 50 000 dollars  (après un procès intentat pels mejancièrs, foguèt condamat a lor pagar 75 000 dollars de domatges e interesses per compensar los damtges causats pels visitors ).
Festenal
thumb|Lo public del Festenal de Woodstock (1969). S'èra pas previst ni lo nombre d'espectators evaluat a 450 000 <sup class="reference cite_virgule" contenteditable="false">,, ni los encombraments colossals que ne resultèron, nimai la pluèja o la faga. La programacion ne foguèt perturbada : Richie Havens obriguèt lo festenal a la plaça del grop Sweetwater, blocat dins la circulacion; los artistas que podavan pas accedir al site i foguèron menats en elicoptèrs de l'US Army, tanben utilizats per balhar a la fola d'aiga, nanjar e medicaments.
Hog Farm, comunautat hippie de joves estatsunians, s'ocupava de la restauracion, de l'animacion e de la seguritat, prenent entre autre en carga las festanalièrs victimas de bad trip.
Tesla, Inc.
Tesla, Inc. (ancianament Tesla Motors) es una entrepresa americana fondada en 2003 especializada dins los veïculs electrics, l'estocatge d'energia e la fabricacion de panèls solars. Es basada a Palo Alto en Califòrnia.
Carri de combat
Après 1945, la mobilitat venguèt tanben un pensament major sus lo prat batalhier e se desvolopèt lo concèpte de carri principau de combat gropant un canon poderós, un blindatge important e una velocitat granda. Leis armas anticarris conoguèron tanben una tièra de progrès ambé lo desvolopament d'elicoptèrs d'ataca e de missils anticarris o lo melhorament deis obús anticarris. Pasmens, au començament dau sègle XXI, lo carri es totjorn considerat coma un compausant major deis armadas modèrnas.
Segonda Guèrra Mondiala
D'en premier, lei veïculs veguèron una aumentacion de lor poissança de fuòc e de sei proteccions durant tota la guèrra. Per exemple, en 1940, lo carri alemand principau, lo Panzer II, èra un blindat leugier de 8,9 tonas armat amb un canon de. En 1945, lo Panther aviá una massa d'aperaquí 45 tonas e un canon de de velocitat auta. La mobilitat e la comunicacion entre leis unitats foguèron tanben melhoradas gràcias a de sistèmas de suspension novèus e l'installacion de ràdios. Aquò èra vengut necessari en causa de l'aparicion d'armas anticarris novèlas (lançaroquetas, canons anticarris d'un calibre important...). Enfin, de missions novèlas foguèron fisadas ai carris coma l'eliminacion de minas o l'engèni (installacion de pònts...).
Sable
De véder, l'article principau : Eraudica
Carri de combat
Comunicacion entre mai d'un carri
A partir deis annadas 1930, s'adoptèt pauc a pauc la radio. Aquò foguèt un avantatge decisiu deis Alemands còntra lei Francés o lei Sovietics. Pasmens, lei sistèmas manuaus foguèron gardats fins ais annadas 1950 en causa de la saturacion rapida dei sistèmas radios e de la portada limitada. Dempuei leis annadas 1960, aquelei sistèmas foguèron fòrça modernizats e un carri modèrn tèn generalament mai d'una radio per comunicar ambé sa companhiá o son batalhon. Lei comandants de companhiá an tanben de carris equipats de radios especialas per comunicar o organizar la comunicacion ambé d'unitats de talha superiora.
Routes
Routes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Honnechy
Istòria
Bastit per Nicolas Lemoine sus las ruïnes d'un ancian castèl fòrt, a conservat traces de la siá origina medievala. Lo sieu senhor Lemoine #èsser inhumé dins la glèisa del pòble. La siá stèle es encara visibla en la cœur de la glèisa mas desgraciadament martelé pendent la revolucion.
Andrenh
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, Andrenh que vien, non pas d'un nom germanic, mès deu nom latin cristian d'òmi Andreas seguit deu sufixe -enh; Andrein qu'ei un patronime bearnés qui a existit, mès lo femenin Andregnette qu'existeish enqüèra.
Maseiras
Maseiras (en francés Mazières) es una anciana comuna lemosina, situada dins lo departament de Charanta e la region de Novela Aquitània, ancianament de Peitau-Charantas. Dempuei lo de genier de 2019, es una comuna delegada de Terras de Nauta Charanta.
Altorricón
Altorricón (en catalan que es la lenga del païs: El Torricó) es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon.
La Buisse
Geografia
La Buisse a situat a Unitat|20|km}} de Grenòble e a Unitat|4|km de Voiron.
Istòria
La commune renferme quelques monuments remarquables tels le château de La Buisse, au Pansu, et la Magnanerie datant du. Zone frontalière entre Savoie et Dauphiné, La Buisse eut à faire face à de nombreux affrontements sanglants. L’église, construite au, se distingue par son magnifique clocher roman du.
Jòrdi Escartin
Jòrdi Escartin es un actor de l'occitanisme cultural del país de Besièrs qu'a trabalhat especialament dins l'ensenhament de l'occitan als adultes. Se presentèt a las eleccions cantonalas de 1998 sul canton de Besièrs-4 amb lo Partit Occitan. Es l'autor d'un metòde per aprene l'occitan (lengadocian): L'occitan tout de suite a las edicions Pocket. Trabalhèt un temps al Cirdòc a Besièrs.
Montmartin-en-Graignes
Montmartin-en-Graignes es una comuna normanda, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia.
Linha C del mètro de Tolosa
Lo traçat
D'associacions coma l'Autate o Toulouse Métro-Politaine critican son traçat qu'estiman mal pensat,. Aquestas associacions estiman que d'unes quartièrs dens coma los Amidonièrs o lo centre dels Sèt Denièrs seràn lesir o que la bocla per La Vaca es inutila e fa doblon ambe los malhums existissents.
Impacte environamental
De crentas foguèt emesas per aquestas meteissas associacions atal que los ribairenc al torn de la futura estacion Francés Verdier ont foguèt envisatjat d'abatre de platanas, çò a qué Tisséo a respondut que res n'es confirmat concernent aquò.
Jeremy Rifkin
Conselhièr a las collectivitats
J. Rifkin conselhèt la Comission Europèa e lo Parlament Europèu. Tanben conselhèt lo president espanhòl José Luis Rodríguez Zapatero quand èra President de l 'Union Europèa. Tanben foguèt lo conselhièr de la cancelièra alemanda Angela Merkel, del Primier ministre portugués José Sócrates e del Primièr ministre slovèn Janez Janša pendent lors presidéncias respectivas al Conselh d'Euròpa, sus las questions ligadas a l'economia, al cambi climatic e a la securitat energetica. Rifkin trabalha ara amb los responsables europèus per fabregat pel long tèrme una tresena revolucion industriala per l'Union Europèa.
Òbras
En 2004, lo libre de Rikfin The European Dream (Lo sòmi europèu), foguèt un succès editorial internacional primat en Alemanha (2005) pel prèmi Corine International Literature Prize del melhor libre de l'annada publicat dins lo domèni de l'economia.
Gvoko
Localisacion
Lo gvoko es parlat dins lo vilatge de Ngoshi, que los abitants apèlan Gvoko. La particularita del vilatge es d'èsser traversat per la frontièra internacionala del Nigèria e del Cameron. Çò que fa que la lenga es parlada dins la zòna de govèrn local de Gwoza, dins l'estat nigerian de Borno e dins lo departament de Mayo-Tsanaga, qu'es restacat a la region cameronesa de l'Extrèm-Nòrd. Pas qu'un milièr de Gvoko vivon en Cameron.
Fontoy
Fontoy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Istòria
Quand la Primièra Guèrra mondiala esclata, las Mosellans se baton naturalament per la Empèri alemand. Fòrça joves gents #quèir al camp d'onor jos l'uniforme alemand, en particular sul Tèsta de l'Èst. Afars leiales del Emperaire, los Mosellans acuèlhon totun amb jòia la fin dels hostilités e la patz, fin finala trobada. Fontoy redevient Francesa l'an 1919, après lo Tractat de Versailles.
Suite aux nombreuses guerres émaillant les trois comtés, Fontoy sera mis à sac en 1595.
Guduf
Localisacion
Lo guduf es parlat dins la zòna de govèrn local de Gwoza, dins l'estat de Borno.
Martin Ier (papa)
Martin I (mòrt lo 16 de setembre de 655) foguèt lo 74 papa de la Glèisa Catolica Romana dau 21 de julhet de 649 au 16 de setembre de 655. Succediguèt a Teodòr I (642-649) e foguèt remplaçat per Eugèni I (655-657).
Accademia Filarmonica
Autes còps estar membre de l'Accademia qu'èra ua obligacion entà poder har lo mèste de capèra dens la region de bolonha. Lo prestigi de'n har partida que ho recercat per musicians italian e tanben de tota Euròpa. Atau, aus 14 ans, Wolfgang Amadeus Mozart que ho presentat peu Pair Martini e admés.
Bué
Bué es una comuna francesa, situada dins lo departament de Char e la region dau Centre.
Neoclassicisme
Lo neoclassicisme es un movement artistic qu'es apareguda dins la pintura, l'escultura, lo teatre, la musica e l'arquitectura entre 1750 e 1830. S'inspira de l'art grèc e roman antic après la redescubèrta dei roïnas de Pompei e Herculanum.
Guèrra Civila Americana
Lei tensions aumentèron dins lo corrent deis ans 1850 fins a l'eleccion dau candidat republican abolicionista Abraham Lincoln en 1860. Considerada coma una menaça mortala per lo Sud, entraïnèt, entre genier e abriu de 1861, la secession d'onze Estats esclavagistas que decidèron de formar leis Estats Confederats d'America. Pasmens, Washington refusèt de reconóisser l'estat novèu e decidèt de mobilizar una armada per restaurar l'Union. Ansin, de combats comencèron entre lei dos camps a partir d'abriu.
Lei progrès dau movement abolicionista
Enfin, leis abolicionistas portèron la question sus la scèna politica onte prenguèt l'avantatge a la fin deis ans 1850. Lo partit republican li apondèt son sostèn e lo partit democrata se devesiguèt a prepaus de la question entre Nordistas e Sudistas. En 1860, aquela division entraïnèt la nominacion de dos candidats democratas a l'eleccion presidenciala. Lo contèxte politic venguèt alora fòrça favorable ais abolicionistas car lo candidat republican, Abraham Lincoln, èra un antiesclavagista.
Lo Sud « en perilh »
D'un biais generau, lo Sud èra conscient de sa feblesa a respèct dau Nòrd e menèt plusors accions politicas per mantenir son mòde de vida. En particular, sa classa politica revendiquèt la legalizacion de l'esclavatge sus tot lo territòri estatsunidenc, la conquista d'un empèri coloniau en Cuba ò en America Centrala ò l'importacion novèla d'esclaus dempuei Africa. D'intellectuaus sudistas s'inspirèron tanben de la teoria marxista per escriure de justificacions de l'esclavatge basadas sus de consideracions racistas e economicas.
Aquelei combats escandalizèron mai l'opinion publica dau Nòrd e la situacion s'agravèt. En 1857, lo compromés de 1850 foguèt annulat, çò que laissèt lo Sud en fàcia de la poissança demografica e economica dau Nòrd. De mai, la classa politica nordista comencèt de revendicar l'adopcion de mesuras economicas favorablas ais industrias dau Nòrd, coma l'adopcion de proteccions doanieras, que representavan per lo Sud una menaça pus grèva que l'abolicion de l'esclavatge.
L'eleccion presidenciala de 1860 e la secession deis Estats dau Sud
Dins lo contèxte de tensions exacerbadas de decembre de 1860, lei temptativas de negociacions mau capitèron. Leis Estats dau Sud aprofichèron lo relambi de tres mes entre l'eleccion e la presa de foncion dau president per proclamar sa volontat de quitar l'Union. Lo premier foguèt la Carolina dau Sud que votèt la secession tre lo 20 de decembre. Foguèt imitada, en genier e en febrier de 1861, per sièis autreis Estats dau Sud qu'èran tanben dependents deis exportacions de coton.
L'entraïnament de la guèrra
La Confederacion creèt de fòrças armadas en febrier per se protegir còntra una ataca dau Nòrd. D'efiech, en març de 1861, après la revirada d'una conferéncia amb de delegats dau Sud, lei Republicans e Lincoln refusèron d'acceptar la secession. Militarament, lo ponch pus sensible èra Fort Sumter, pichona fortificacion situada dins lo territòri confederadat. Èra tenguda per una garnison nordista que refusava d'evacuar. Lo 12 d'abriu, lei Sudistas decidèron de bombardar l'endrech. Tres jorns pus tard, Lincoln aprofichèt lo combat per començar una guèrra vertadiera e ordonèt la creacion d'una armada de 75,000 òmes per protegir l'Union e matar la rebellion.