cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Taus de natalitat
Natalitat en Occitània
Natalitat dins las regions de majoritat occitana en França metropolitana en 2011
Roman
Lei corrents realistas e naturalistas
Durant la segonda mitat dau sègle XIX, lo desvolopament dei sciéncias umanas e socialas entraïnèt la transformacion dau realisme vèrs lo naturalisme. L'artesan principau d'aquela evolucion foguèt Émile Zola (1840-1902) qu'assaièt d'estudiar leis efiechs dau mitan sociau sus lo comportament e la psicologia dei personatges. Lo succès d'aquel encaminament foguèt considerable e lo naturalisme se difusèt largament en Euròpa e en America amb Leon Tolstoi (1828-1910), Ivan Turgenev (1818-1883), George Eliot (1819-1880), Anthony Trollope (1815-1882), Eça de Queiroz (1845-1900), Giovanni Verga (1840-1922), John Steinbeck (1902-1968), Jack London (1876-1916) e Ernest Hemingway (1899-1961).
Glainet
Glainet [liˈne] (le monde de vès Montmorin dison ren-mas Montagut [mɔ̃taˈdjø] per parlar de la comuna, Glaine-Montaigut en francés) es una comuna auvernhata dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Roman
L'intriga e lei personatges
La construccion d'un personatge es l'òbra de l'autor. Es la resultat deis opcions (politicas, moralas, artisticas...) que l'escrivan vòu explorar dins son racònte. Lo personatge es lo mejan d'identificacion dau lector a l'univèrs dau roman. Sa creacion es donc fòrça important car permet au lector d'intrar dins lo roman e de'n perseguir la lectura. L'evolucion dei personatges entre lo començament e la fin de l'istòria es tanben un mejan per l'autor d'exprimir lei reflexions portadas per son tèxte. Ansin, certanei personatges son venguts de modèls per una generacion de lectors.
Lo roman realista
thumb|right|Illustracion dei [[Lei Miserables|Miserables, roman realista de Victor Hugo.]]
Calligrafia
thumb|upright=1.5|Calligrafiá occidentala moderna. thumb|Calligrafiá d'Iris Yawén Hsú (徐雅雯). thumb|[[China|Chinés calligrafiant los classics avèque de l'aiga.]] thumb|Fuelha deu [[Alcoran en kufi, segle XI.]]
Excomunicacion
L'excomunicacion foguèt fòrça utilizada per leis autoritats crestianas de la fin de l'Antiquitat a la fin dau sègle XIX per luchar còntra seis adversaris religiós e politics. Plusors sobeirans foguèron ansin excomunicats coma l'emperaire Enric IV (1084-1105) durant la Querèla deis Investiduras ò Ramon VI de Tolosa (1194-1222) durant la Crosada deis Albigés. Pasmens, en causa de la poissança militara limitada dau papa, l'excomunicacion aviá de limits coma o mostrèt lo rèi anglés Enric VIII (1509-1547) que fondèt l'anglicanisme e rompèt definitivament amb Roma.
Šiprage
Foguèt fondada al sègle XV pels otomans.
Manga (fruch)
Descripcion
Sa carn es jauna escura, onchosa, grassa e sucrada amb un gost pareissent al persèc e a la flor. Segon las varietats o quand lo fruch es tròp madur, la carn ven a vegada filosa.
Utilizacion
La manga es utilizada dins de plats d'origina tropicala o encara en chuc. drecha|vinheta|267x267px|Bevenda a basa de manga
L'Abatut (Arièja)
L'Abatut (Labatut en francés) es una comuna occitana del País de Fois, situada dins lo departament d'Arièja e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Matorral chilenc
Flòra e fauna
L'ecoregion del matorral chilenc abriga diferents ensembles de plantas.
An Dreneg
Geografia
Les rives boisées des deux Abers permettent d’agréables promenades à pied, particulièrement le vallon du Coat et le sentier de randonnée dans la vallée de l’Aber-Wrach, le site de Lok Mazé et le bois du Leuhan.
Bousselange
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Mons-Boubert
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Granda Famina en Irlanda
thumb|right|250px|Representacion de [[Bridget O'Donnel ambé sei dos enfants, que subissèron la Granda Famina irlandesa. Imatge publicat dins l'Illustrated London News lo 22 de decembre de 1849.]]
Glacièr d'Aletsch
Geografia
Sa longor es de 23.6 quilomètres (en 2001) per una superficia de (o  segon la commission d'evaluacion de l'UNESCO ) e una massa de 27 miliards de tonas de glaça,. Sa part mediana avança a una velocitat de l'òrdre de per an. Nòu soms que l'enròdan despassan los 4000 mètres d'altitud per una nautor mejana de. Lo glacièr es alimentat en glaç e en nèu per tres nevièrs principals que son : Ebnefluhfirn, Gletscherhornfirn e Kranzberfirn. Aqueles debutan a aperaquí 3 800 mètres d'altitud, per se rejónher dins una zona dicha Konkordiaplatz (plaça de la concòrdia) ont la glaça pòt aténher una espessor de mai de. Un pichon nevièr lateral de e  de larg, Grüneggfirn ven de l'èst e rejonh la Konkordiaplatz a la nautor de las cabanas la Konkordia. Es tanben conectat a Fieschergletscher via Grünhornlücke.
Vinagre
Composicion del vinagre eissit d'una solucion aquosa d'etanòl
Gaireben totes los vinagres eissits d'una solucion aquosa d'etanòl an un taus en acid acetic de près de 5 a 8 % en massa coma de feble taus en acid tartric e acid citric. Lo potencial idrogèn d'aqueles vinagres es mai sovent de l'òrdre de 3, amb un minim de gaireben 2.
Kombucha
La kombucha es una bevenda alcoolizada originària de Mongolia, eissit d'una solucion aquosa de glucids. Resulta d'una fermentacion acetica seguida d'una fermentacion alcoolica.
Ascension (fèsta)
Lo dijòus de l'Ascension es jorn feriat dins fòrça païses dau monde e celebrat cada annada entre lo 30 d'abril e lo 3 de junh per lo calendari gregorian. Per lei catolics e lei protestants, en 2022, l'Ascension es lo dijòus 26 de mai e en aurà luòc lo 18 de mai. Per lei ortodòxes, es respectivament lo 2 de junh e lo 25 de mai.
Kwongan
Lo primièr libre consacrat al kwongan (Pate e Beard 1984) ensagèt separar l'utilizacion d'aquel tèrme totes los luòcs sabloses qu'èra utilizat tradicionalament pels Noongars. Beard e Pate (1984) preferissián l'utilizar estrictament a la vegetacion.
Referéncias
Erickson, R. 1969. The Drummonds of Hawthornden. Lamb Paterson, Osborne Park WA.
Ascension (fèsta)
Calendari
A totjorn luòc un dijòus (çò qu'en fach ipso facto lo 40n jorn a partir dau dimenge de Pascas), entre lo 30 d'abril e lo 3 junh incluses per lei Glèisas occidentalas e entre lo 13 de mai e lo 16 de junh per lei Glèisas ortodòxas.
Lac de Sant Ferriòl
Descripcion
Una restanca, la primièra d'aquel tipe d’Euròpa d'aquela importança, es edificada amb tres parets: un primièr en amont de 29,25 m de naut e de 3,90 m d'espessor, puèi un segond de 871 mètres de longor sus 35 mètres de nautor e 10 m d'espessor e fin finala un tresen en aval de 29,25 m de naut e 2,80 m d'espessor. Aqueles parets son constituits de granit talhat. Entre cada paret, un espaci de 60 mètres de larg es emplit de brisum de ròca e d'argila. Mai, quatre sosterrens permeton d'accedir a las tampas e canèlas de sortida. Una rigòla de contorn es escavada al sud del bacin de retenguda per permetre vojar lo demai d'aiga cap al Laudòt.
Borlesc
Dins la literatura occitana del sègle XVII
Lo borlesc foguèt un registre plan utilizat pendent aquel sègle. La dimension parodica èra plan presada.
Qualques òbras occitanas borlescas d'aquela epòca:
Bressòls
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Breçòls, Bressols-et-Brial, èra de la diocèsi civila del Bas-Montalban, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Breçòls èra del canton de Montuèg. Brial o Brials, segon las prononciacions actualas, es un vilatge al sud-oèst de la comuna, entre l'A62 e l'A20, que garda sa glèisa e son cementèri. Sus la mapa de Cassini, Sent Joan Baptista de Brial(s) èra parròquia.
Helfaut
Istòria
La municipalitat a #èsser fòrtament tocada per las pompas lançadas en lo moment de la segonda guèrra mondiala sus la coupole de Helfaut.
L-Arment
Nòtas
<references group="N"/>
Matusalèm
Foguèt lo paire de Lemèc a cent ochenta e set ans. Segon una tradicion apocrifa josieu, Lemèc aguèt un filh que nasquèt amb los cabels e la pel blanca coma la nèu e los uèlhs tan clars que semblavan luminoses. Quand Matusalèm vegèt lo noirat, viatjèt fins a la fin del mond per parlar amb lo seu paire Enòc, que li donèt a l'enfant lo nom de Noè e prediguèt que pendent la seuna vida se produiriá un cataclisme al nivèl mondial, lo deluvi universal.
Ersilio Tonini
Foguèt fach cardenal per lo papa Joan Pau II lo 26 de novembre de 1994.
Noè
Noé e lo deluvi
Quand desbarquèt, Noé preparèt un altar per oferir un sacrifici a Jahvé. Noé e la divinitat faguèron un pacte: Dieu s'acordèt a eliminar pas pus la raça umana e en cambi, los descendents de Noé poirán menjar totes los animals e totas las plantas de la Tèrra mas poirián pas menjar la seuna sang.
Deluvi universal
Autres mites similars
Fòrça savents creson que lo mite de la Bíblia, lo mai conegut de totes los deluvis, es una version del meteis mite babilonian, ont ja aparéis l'arca, lo castig divin, los aucels qu'anoncian la tèrra e lo salvament dels seleccionats. Aquel mite es reculhit de l' Epopèia de Gilgamesh, lo poèma Atrahasis e diversas taulas sumerianas e acadianas fòrça ancianas. Los ebrieus aurián conegut lo mite pendent la seuna epòca d'exili a Babilònia e l'aurián adaptat dins la seuna cultura.
La mitologia grèga auriá eretat tanben aquela istòria, personificada dins Deucalion, que se salva del deluvi conselhat pel seu paire Prometèu, tanben mercé a una arca. Lo deluvi marca la fin de l'Edat d'aur (los grècs cresian pas a l'evolucion mas en una degenerecéncia dempuèi la creacion fins al present, simbolizada per diverses metals). Una varianta del mite del deluvi seriá l'enfonzament de l'Atlantida.
Referéncias
<References/>
Voudenay
Voudenay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Bussières (Sòna e Léger)
Istòria
thumb|left|Vist sus Monsard e lo caseriu de Grand Bussières dempuèi lo [[Castell dels Essertaux]] S'i tròba un camp retranché a esperó barrat de l'epòca gallo-romaine, al luòc dich En Monsard. Station De Ròca Bregnat : outillage del neolític a l'edat del Bronze.
thumb|left|Vue sur Monsard et le hameau de Grand Bussières depuis le [[Château des Essertaux]] On y trouve un camp retranché à éperon barré de l'époque gallo-romaine, au lieu dit En Monsard. Station de Roche Bregnat : outillage du néolithique à l'âge du Bronze.
Malautiá de transmission sexuala
Una malautiá de transmission sexuala es una malautiá que la transmission es causada per de relacions sexualas. Aperaquí 30 malautiás intran dins aquela categoria. Certanei coma de transmission sexuala exclusiva (blennoragia, clamídia...), d'autrei an d'autrei mejans de transmission coma lo sang (SIDA...). Conegudas dempuei l'Antiquitat, aquelei malautiás son un important problema de santat publica car plusors pòdon aver de complicacions grèvas. En particular, es lo cas de la sifílis e dau SIDA que son doas patologias mortalas. Rarament mortala, la clamídia pòu entraïnar l'esterilitat en la frema.
La descubèrta d'un tractament còntra la sifílis
De trabalhs suplementaris foguèron donc menats per melhorar lo produch. Ehrlicht desvolopèt ansin lo Neosalvarsan qu'èra mens eficaç mai mens perilhós e pus aisat d'administrar. Melhorèt pereu lei tecnicas d'injeccion per demenir lei riscs. En 1921, Ernest Fourneau e l'Institut Pasteur desvolopèron un autre derivat de l'arsenic dich Stovarsol. A respèct dau Salvarsan, aviá l'avantatge d'una administracion orala. Enfin, en 1934, conclusion de recèrcas començadas en 1920, Carl Voegtlin e Homer Smith creèron lo Mapharsen après aver isolat lo principi actiu dau Salvarsan. En 1936, remplacèt definitivament lo Salvarsan.
SIDA
Ges de tractament permetent de garir la malautiá existís a l'ora d'ara. L'objectiu es solament de blocar la multiplicacion dau virüs per empachar l'evolucion de l'infeccion. Per aquò, s'utiliza de combinasons de medicaments antiretroviraus. Pasmens, lo còst d'aquelei tractaments es fòrça important e l'eficacitat pas complèta. Aquò permet de limitar la difusion de la malautiá dins lei país desvolopats (130,000 malauts en França en 2005). En revènge, dins lei país en desvolopament, especialament en Africa Australa, l'epidemia es pas ò pauc contrarotlada e dins certaneis estats, mai de 20% de la populacion es tocada. En 2007, aperaquí 33,2 milions de personas èran portairitz dau virus e 25 milions n'èran mòrtas entre 1981 e 2006.
Despistatge
De metòdes de despistatge existisson per la màger part dei malautiás de transmission sexuala, especialament lei pus perilhosas coma lo SIDA, la blennoragia, la clamídia e l'epatiti B. Aquò permet de saupre rapidament se un individú es portaire d'una malautiá avans l'aparicion dei simptòmas. Pasmens, la màger part son basats sus la deteccion d'una respònsa immunitària e pòdon donar un resultat negatiu erronèu dins lo cas d'una contaminacion tròp recenta per aver encara entraïnat la produccion d'anticòrs.
Autreis espècias
L'èsser uman es pas l'unica espècia victima de malautiás de transmission sexuala. Pasmens, son mau conegudas franc dau SIDA que pòu tanben tocar plusors primats. En fòra d'aqueu cas particular, la pus estudiada es probable lo sindròm de l'immunodeficiéncia felina qu'es una malautiá grèva, similaras au SIDA, per lo gat e d'autrei felins. Es l'objècte de recèrcas destinadas a trobar un liame eventuau ambé lo VIU.
Division (biologia)
Enfin, s'utiliza de mai en mai lo tèrme Phylum en tresen sinonim. Aquel tèrme es acceptat per totas las disciplinas concernidas per lo monde vivent coma tèrme de remplaçament facultatiu, especialament dins las discussions e las tesas.
Taulhac
Taulhac (oficialament en francés Taulhac-près-le-Puy) es una anciana comuna occitana de Velai, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe. Dempueis 1965 es integrada a la comuna del Puèi de Velai.
Kantieg
Istòria
Chancé A #èsser ligada al costat de Châteaugiron en 1801.
Postrolhàs
Descripcion
Parlat per cinc gojatas, locutoras o pas d’albanés, d’anglés, de francés, d’occitan, de polonés, de romaní e de sèrbocroat, èra nomat pels enfants [ɑ̃glɛ] o [ɑ̃grɛ] (anglés) o ben postrolhàs.
Castèlmairan
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Castèlmairan èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Montalban e de la senescauciá de Tolosa. Tanlèu 1790, Castèlmairan èra deu canton de Sent Micolau.
Givenchy-en-Gohelle
Geografia
La vila se tròba en la arrondiment de Arras mas se situa en la banlèga de Liévin (arrondissement de Lens).
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
thumb|250px|right|Photographie allemande des ruines du village, en [[1914]] Le village de Givenchy a été complètement détruit lors de la Première Guerre mondiale, dès 1914.
Estrées-Mons
Istòria
Lo vilatge a #èsser destruit pendent la Primièra Guèrra mondiala.
En 1973, las municipalitats de Estrées-en-Cauçada e de Monds-en-Cauçada fusionan per venir la municipalitat de Estrées-Mos
Mont Ararat
Es un massís de 23 quilomètres de long per 18 quilomètres de larg. Es en fach constituit de dos sucs: lo mai grand e mai nauta, al Grand Ararat fa d'altitud.
Retorica
A l'epòca modèrna
Per Francis Bacon, es puslèu una tecnica de persuasion e de manipulacion mentala.
Retorica e argumentacion
L'argumentacion onèsta cèrca la manifestacion de la vertat, mentre que la retorica cèrca principalament lo versemblable pr'amor que lo versemblable es plan util per convéncer. Es pas necessari qu'una causa siá veraia en retorica, sufís que siá cresibla e cresuda per convéncer.
Lista de figuras de retorica
Anafòra (retorica)
Bleona Qereti
Bleona Qereti (14 de mai de 1979) es una cantaira.
Vidèo
Definicion de l'imatge e frequéncia d'escancion
Se constata qu'existís una diferéncia entre lo nombre de linhas compausant l'imatge e lo nombre de linhas afichadas. Aquó representa una diferéncia de 49 linhas en e de 45 linhas en. Aquelas linhas perdudas son necessárias, representan le temps necessari per que lo fais d'electrons tocant lo tube catodica pòsca pujar del bas de l'imagte cap al naut. Aquel problèma tecnic existís pas amb los panèls LCD e los malons plasma, mas es conservat per assegurar la compatibilitat. Las linhas liuras son utilizadas en partida: s'i plaça los senhals del teletèxte, del sostitratge e tanben lo còdi temporal dels equipaments vidèo professionals.
Aquel resultat es pas un azard. Se las frequéncias orizontalas son gaireben identicas en e en, permetent atal d'utilizar lo meteis tipe de circuit de passatge orizontal, donc de realizar d'economias.
Color
Lo desfís èra tanben de conservar la totala compatibilitat amb los pòstes blanc e negre encara fòrça presents dins los fogals. Los cercaires trabalhèron donc per tòca de crear un senhal vidèo englobant del roge, del verd, del blau, e tanben del blanc e negre dins lo mèsme « tudèl », sens qu'aqueles se mesclan.
Èra pas possible d'aver una camera blanc e negre E una camera color. Caliá donc fabricar de blanc e negre en partent de las tres compausantas RVB. Se basant sus las sensibilitats de l'uèlh de las diferentas colors, los especialistas prenguèron 59 % de verd, 30 % de roge e 11 % de blau. Acabavan d'inventar un nòu tèrme: la luminéncia (Y). Los televisors blanc e negre podavan veire en blanc e negre d'imatges eissits de camera color. Cossí ara apondre a aquel Y las informacions de colors permetent de tornar al RVB original? Perque i aviá ja de lutz (l'Y), caliá « coloriar » aquel blanc e negre amb d'informacions de colors qu'avián, elas, pas de valor de lutz, mas unicament d'indicatcons de tencha e de saturacion.
La Chapelle-Saint-Sauveur (Sòna e Léger)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Montdidier (Sòma)
Montdidji en picard (Montdidier en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Caumont (Tarn e Garona)
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Caumont èra de l'eleccion de Lomanha, donc de la província de Gasconha, de la generalitat d'Aush, de la diocèsi de Leitora e de la senescaucia de Lomanha. Tanlèu 1790, Caumont èra deu canton de Sent Micolau.
Furçac
Toponimia
Per los autres toponimes, veire Furçac (Sent Estefe) e Furçac (Sent Peir).
Galhac Graulhet Aglomeracion
(entre lo 1èr de genièr e lo 4 de mai 2017 Comunautat d'aglomeracion del Rabastinés - Tarn e Dadon - Vera Gresinha e País Salvanhaqués) es una intercomunalitat francesa situada dins lo departament de Tarn e la region d'.
Principat de Montdragon
Istòria
Lo principat de Montdragon es un estat creat en 1178 pel comte de Tolosa jos la forma d'un pareatge de 4 co-senhors. En 1536, lo rei de França Francés Ièr annèxa lo principat. Francés II anulla aquela annexion en 1560. Los co-senhors portaràn lo títol de princes entrò la revolucion. En 1790 ès inclaus dins lo departament deis Bocas de Ròse. En 1793, es transferit au departament de Vauclusa.
Most
Matèrias pecticas
La pectina es presenta, entre 0, 20 e 7 g/l, jos la forma de sucres complèxes dins lo grum del rasim. Se un excès fa la clarificacion del vin dificila, sa preséncia a un taus rasonable participa a l'aròma d'aquel e li dona velosat e umorós.
Malanvila
Istòria
Wolo es un vilatge de ramadièrs e de pescaires situat a la broa de Nigèr. Son nom en zarma es Tassi, arena. Mantes barris s'espandisson : Tassi-Zenon (« Tassi  Vièlh »), Wouro Hesso, Tassi-Tédji (« Tassi Nòu »), Galiel, ont vivon dendis e Aussas. Lo comèrci (bestial, peisses, cebas) amb los païses vesins, e subretot son mercat, contribuisson a sa notorietat. Amb Gaya, la vila nigerina qui li fach fàcia de l'autre costat del flum, jògue un ròtle motor dins l'espaci transfrontalièr.
La vila es apelada Malanvila pels militars qui s'i tròban lo jorn de la mòrt d'Henri Malan (1869-1912), que foguèt un temps luòctenent-governador francés del Dahomey. Malan èra sortit de la familha valdesa dels Malans, entre Angruenha e Lusèrna e Sant Joan.
Latrodectus tredecimguttatus
Es sovent considerada coma l'aranha pus perilhosa d'Occitània.
Apicultura
Egipte e Mesopotamia
L’apicultura es correnta dins lo Naut-Empèri egipcian del sègle XXIV AbC. De representacions foguèron trobadas dins la « cambra de las sasons » del temple solar del rei Nioserra à Abo Ghorab (Egipte antica), ont se vei de scènas mostrant l'enfumatge, l’extraccion e la conservacion de mèl. Es lo testimòni grafic mai ancian d'abelhas domesticas e abalidas. De pòts de mèl ara entièrament cristallizats an estat trobats dins de sepulturas.
Raças d'abelha domestica
Las espècias domesticadas son subretot Apis mellifera e Apis cerana, e tanben Meliponini, una tribú sens fisson que s'encontra dins las regions tropicalas. L'abelha e lo manhan son los sols insèctes que se califican de domestics. I a pas cap de diferéncia fisiologica entre las abelhas domesticas e salvatges. Una colonia domestica viu donc jos la proteccion de l'Òme, alara qu'una colonia salvatja (se dich d'eissam quitament fòra del periòde d'eissamatge) viu d'esperela.
Raças
L’abelha es un imenoptèr, apartenent al genre Apis, que compòrta d'espècias socialas, que tres son originàrias d’Asia : Apis dorsata, Apis florea et Apis cerana. L’Apis mellifera (Linné) s'encontra en Euròpa, en Africa, au Pròche-Orient, e dins una partida de la Siberia. Son espandiment geografic fòrça grand donèt de raças amb de caractèrs morfologics e comportementals variats. Menada pels colons, l’Apis mellifera s'espandiguèt en America del Nòrd e en America del Sud, en Austràlia e en Nòva Zelanda.
Seleccion
Aqueste metòde consistís a causir las reinas que semblan mai interessantas e a utilizar lors filhas coma partença per abalir las reinas descendentas seguentas. Successivament, l'operacion de seleccion permet de melhorar las performanças de las reinas filhas en foncion dels critèris causits. Entre doas estapas de seleccion, las combinasons geneticas novèlas se fan naturalament sens intervencion umana. Las reinas seleccionadas descendentas son diferentas d'aquestas de la generacion precedenta e diferentas entre elas. Constituisson donc pas une varietat separada.
Enfumatge
Una tecnica mai modèrna consistís a l'utilizar d'aerosòls qu'an per efièch que se retiren las abelhas. Lor utilizacion es fòrça aisisa.
Riscs climatics
Que son 'insèctes, las abelhas son directament vulnerables a l'aiga e al freg, mas tanben al vent (que pren la calor, e escampilha las abelhas) e a la lutz dirècta del solelh (la reina crenh la lutz). Per far pas caser la temperatura de la colonia, es melhor de dubrir pas lo bornat abans lo començament de prima avec al minim 20 °C. En efièch, cal daissar lo coüm al caud qu'a besonh d'una temperatura intèrna de 35 °C per se desvolopar coma cal e de duberturas destemporadas per temps freg fan las abelhas mai fèblas.
Riscs quimics
Existís de riscs importants ligats a l'apareisson de novèlas moleculas per l'agricultura e l'abaliment.
Generalitats
En mejana, cada abelha transpòrta dins son papach 0,025 g de nectar de flor (matèria-primièra per la fabricacion de la mèl). Un grama de nectar demanda que las abelhas visitan 8 000 flors. Un quilograma de mèl correspond a 5,6 milions de flors visitadas e 40 000 km de percorregut. Pendent una bona annada, un bornat fòrt pòt produire près de 100 kg de mèl.
Jardin d'Edèn
Recit biblic
Cal apondre que segon la tradicion islamica, la sèrp enganhèt Adam e Èva al meteis temps, repartissent alara la culpa del pecat original entre ambedos.
Las Autras tradicions
Segon lo Testament d'Adam (libre apocrif del sègle IV), pauc abans de morir, Adam transmèt la Cabala a Sèt. L'ancian, espaventat per la seuna mòrt (que será la primièra de l'istòria levat de l'assassinat d'Abèl), demandèt al seu filh Sèt que torne al Jardin d'Edènd'Edèn e culhisca lo fruch de l'Arbre de la vida, que donava l'immortalitat.
Apicultura
Pollèn
La culhida del pollèn per l’abelha es possible mercé a l’adaptacion especifica de las patas posterioras de l'obrièra. Utiliza la bròssa per pollèn situada a la superfícia intèrne del metatars per prene lo pollèn espandit sus son còrs, puèi lo buta e lo cachat dins la banasta de pollen situada sus la superfícia externa du tibia de la pata opausada. Un pèl unic dans la banasta servís d'arbre que manten la pelòta de pollèn. Une pelòta pèsa de quinze a vint milligramas, e l’abelha ne pòrta doas. Dins lo bornat, lo pollèn es quichat dins los alveòls per d’autras obrièras, amb la tèsta.
Jardin d'Edèn
Las Autras tradicions
Après un temps, a aquel endrech cresquèron tres arbres que seràn pas talhats fins al començament del sègle I quand foguèron fabricadas las tres croses qu'apareisson a la Passion de Jèsus.
Apicultura
Composicion del pollèn
Lo pollèn es mai sovent ric en d’autres substéncias, e sa composicion mejana es de : D’autres compausants son presents coma de vitaminas, d'oligoelements, d'enzims (amilasi, invertasi, unas fosfatasas), de substéncias antibioticas activas sus totas las socas de colibacils e de de proteus e salmonelas. S'i trapa tanben la rutina, une substéncia acceleratritz de la creissença, de substénciase estrogenicas, e fòrça pigments que donan la color d’un pollèn determinat (jaune e irange dins gaireben totas de flors, mas tanben vert, blau...).
Cera d'abelhas
La cera es subretot utilizada per la fabricacion dels brescas, ont la reina produch son coüm, e ont las obrièras sèrvan lors matèrias primièras (pollèn, propòlis...) e la mèl. Un bresca frescament bastit es jaune pelenc, gaireben blanc, ven jaune puèi brun escur amb lo temps. La forma fòrça sofisticada de las cellulas e dels brescas lor permet de conténer detz a dotze quilogramas de mèl per un quilograma de cera.
La cera aparten a la familha quimica dels cerids, es constituida d’acids e d’alcoòls grases de fòrça longas cadenas, de vint a seissenta atòms de carbòni. Son punt de fusion es d’unes 64 °C e sa densitat de 0,97. Es insolubla dins l’aiga e resistís a l’oxidacion.
Lo Morcairòl
Istòria
Parròquia de la diocèsi de Besièrs, ven a la revolucion una comuna del canton del Pojòl del departament d'Erau. En l’an X, après la supression del canton del Pojòl passa dins lo canton de Sant Gervasi. En 1845 (ordonança reiala del 16 de mai) es devesida en doas comunas: Las Airas e Vilacèla.
Nazlı Tolga
Nazlı Tolga Se transferiguèt a las televisions Show TV e SKY Türk coma programaira de notícias l'an 2003, e comencèt aital lo sieu primièr programa de notícias independentas als 24 ans. Nazlı Tolga Contunhèt las siás foncions a SKY Türk e SHOW TV fins al 3 de setembre de 2007. Nazlı Tolga Se transportèt a FOX TV en agost de 2007 per presentar las notícias de la serada de FOX TV, e pendent los primièrs sièis meses de 2007, comencèt a presentar las notícias de la serada de FOX TV, presentadas per Aslıgül Atasagun, a comptar del 3 de setembre de 2007.
Cuçac (Avairon)
Toponimia
Las informacions toponimicas son las dels autres Cuçacs.
Dauzat daissa a causir entre un nom latin d'òme, Cūcius e un autre, Cussius, mas los autres toponimistas o lingüistas son per de noms en -ti- o en -tti- : Xavier Delamarre causís lo nom gallés d'òme Cūtios, los Féniés Cuttius jos Cutius (dins un estil que fa supausar l'influéncia de Negre) e, per Cuçac (Gironda), Bénédicte Boyrie-Fénié òpta fèrmament per Cutius. Çò que dona mai de pes a l'ipotèsi d'un nom gallés es la localizacion dels Cuçacs dins las regions de fòrt substrat celtic : departaments de Cantal, Dordonha, Gironda, Naut Léger, Nauta Vinhana, pueis de Cucet (Alèir), atestat in Cuciaco en 886, La Baraque de Cuçan en Avairon, e l'abséncia aparenta de tot nom aparentat mai al sud, o de tot *Cuçà en Catalonha. Lo sufixe es -acum,, , latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Cuçac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica que aviá per mèstre Cūtios/Cūtius/Cuttius (noms d'origina gallesa), Cūcius o Cussius (noms latins). La question del nom es pas reglada : *Cūtiacon donariá regularament *Cusac e pas Cuçac.
Montigny-les-Jongleurs
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Libron
Idronimia
Juxtà rio Lebrontis en 972; Flumen Librontis en 1151; Libron en 1166.
Logaritme
Lei logaritmes son un ensemble de foncions matematicas, descubèrtas au començament dau sègle XVII, que tènon un ròtle fondamentau dins mai d'una branca dei sciéncias modèrnas. Lo logaritme de basa b d'un nombre reau estrictament positiu es la poissança p a la quala fau montar la basa b per obtenir aqueu nombre. Una escala logaritmica permet de representar sus un meteis grafics de nombres aguent d'òrdres de grandor fòrça diferents. Ansin, lei logaritmes son frequents dins lei formulas utilizadas en sciéncia. Totei lei logaritmes transforman : Pasmens, tres logaritmes son considerats coma pus importants : Lo logaritme complèx generaliza la nocion de logaritme ai nombre complèxs.
Lei trabalhs pioniers
thumb|right|Extrach dei taulas de [[Jost Bürgi.]]
Lei trabalhs de John Napier e lei taulas de logaritmes
thumb|right|[[John Napier vèrs 1616.]]
La difusion dei trabalhs de Napier
Lei trabalhs de Napier conoguèron una difusion importanta. En particular, Johannes Kepler (1571-1630), Edmund Wingate (1596-1656) e Bonaventura Cavalieri (1598-1647) aguèron un ròtle centrau dins aqueu movement. Per exemple, Kepler demostrèt lèu l'interès dau logaritme dins lei calculs matematics e fisics. En 1647, lo prèire jesuista Grégoire de Saint-Vincent (1584-1667) descurbiguèt lo caractèr logaritmica de certanei foncions depintant la quadratura de l'iperbòla. Pasmens, lo liame amb lei trabalhs de Napier foguèt realizat dos ans pus tard per un autre matematician jesuista, Alphonse Antonio de Sarasa (1618-1667). Aquò permetèt de desvolopar la teoria de Napier e de definir lo concèpte de logaritme naturau (ò neperian).
Proprietats algebricas
Lei foncions logaritme son de morfismes continüs non constantament nuls de vèrs (\R,+). Per tot nombre reau b estrictament positiu e diferent de 1, lo logaritme de basa b, \log_b, es la foncion continua definida sus \R^*_+ que verifica l'eqüacion foncionala seguenta per totei x e y reaus estrictament positius :
Derivada
La foncion \log_b es derivabla sus \R_+^*. Sa derivada es egala a :
Cologaritme
Lo cologaritme d'un nombre es l'opausat dau logaritme d'aqueu nombre e donc lo logaritme de son invèrs :
Montigny-sur-l'Hallue
Istòria
Les fondations d'un château féodal étaient encore visibles en 1830.
Cangey
Geografia
Cangey Se situa en la vallée de la Cisse, al pè del serral Nòrd de la Loire. Lo sieu bourg se situa en bas dempuèi serral, del temps qu'una part de las abitacions se situan sul scenari surplombant la vallée.
Lo bourg a traversat per dos rius : la Cisse, #que pren la siá font a Pontijou (41) e #que se tira en la Loire a Vouvray (37). L'autre riu es lo Bief (de lo sieu verdader nom : ruisseau de Mesland) #que pren la siá font a Mesland (41) e #que se tira en la Cisse a Limeray.
Lenor Isliàmov
Pasmens, las causas cambièron drasticament a partir del 2 d'abril, que l'entrepreneire foguèt un dels dos tatars, amb Zaur Smirnov lo vicepresident del Mejlis, causits per dintrar dins lo govèrn crimean dins la temptativa de participacion dels tatars de Crimèa al governament de l'airal per pèrdre pas de pes dins lo futur politic del territòri.
Lo 28 de mai de 2014, Isliàmov se vegèt relevat de sas foncion contra lo vejaire del Mejlis e foguèt remplaçat per un autre tatar mai contestat qu'a aparentament un casièr judiciari per desviament de moneda, Roslan Balbek.
Charmoy (Sòna e Léger)
Charmoy es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Maionesa
Origina e etimologia
La vila de Baiona mas tanben de la region francesa de Mayenne auriá tanben podut donar lo seu nom a aquel tipe de salsa.
Existís d'autras ipotèsis basadas sus d'etimologias venent del francés ancian.
Canton de Castèlnòu de Montmiralh
Istòria
En 1793, las comunas de Campanhac, Castèlnòu de Montmiralh, Sant Bausèli, Santa Ceselha del Cairon e lo Verdièr èran del canton de (Castèlnòu de) Montmiralh, las d'Alans, d'Andilhac, de Caüsac de Vera, de Montelhs e de Vius èran del canton de Caüsac (de Vera), las de La Ròca e de Puègcèlsi èran del canton de Puègcèlsi. En 1801, lo canton de Caüsac foguèt suprimit e sas comunas transferidas al canton de (Castèlnòu de) Montmiralh e lo canton de Puègcèlsi foguèt conservat e espandit per supression del canton de Vaur, mas en 1802 lo suprimiguèron e sas comunas anèron, siá al canton de Vaur, reconstituït, siá al canton de (Castèlnòu de) Montmiralh.
Representacion
Los dos darrèrs conselhièrs generals foguèron :
Charbonnières (Sòna e Léger)
Istòria
Lo quartièr dels Minets tira lo sieu nom de l'espleitacion de minas de fèrre a
Vidalòs
Istòria
Vidalòs qu'estó aplegada dab Agòs en 1846.
Mitan intergalactic
Lo mitan intergalactic correspònd ais agençaments de matèria situats en defòra dei galaxias. Descubèrt en 1965 amb l'aparicion de la radioastronomia de rais X, es mau conegut. Segon leis ipotèsis principalas, seriá compausat d'un gas rarefiat fòrça tèune (fins a una particula per mètre cubic) qu'auriá lei proprietats generalas d'un plasma fòrça caud (atòms ionizats, bòna conduccion electrica, velocitat auta dei particulas...). Formariá tanben de filaments de matèria entre lei galaxias. Mens tèuna, aquelei regions aurián una densitat 5 a 200 còps pus importantas que la mejana de l'Univèrs.
L'estudi dau mitan intergalactic es un element important de la fisica modèrna car sa massa, que representa benlèu dos còps la massa de l'ensemble dei galaxias, es un paramètre non negligible per melhorar lei modèls de l'Univèrs.
Fieffes-Montrelet
Istòria
En 1975, les 2 communes de Fieffes et de Montrelet sont réunis pour constituer administrativement une seule et même commune.
Rumesnil
Istòria
En 1840, Rumesnil (152 habitants en 1836) absorbe Les Groiselliers (28 habitants, à l'ouest du territoire) et Saint-Gilles-de-Livet (70 habitants, au sud-ouest).
Chassy (Sòna e Léger)
Chassy es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Mar dels Sargasses
De marins portugueses que Diogo de Tieve aurián descobèrt aquela region mavigant al sègle XV, pr'amor se ja seriá estat coneguda de per avans, coma se pòt interpretat un poèma d'Avien, autor latin del sègle IV, que descriu una partida de l'Atlantic cobèrta d'algas. Colomb e los seus òmes tanben parlan del grands nombre d'algas que s'espandisson a la superfícia.
La Tor (Puèi de Doma)
La Tor [laˈtu] (La Tour-d'Auvergne en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region d'Auvèrnhe.
Tegenaria domestica
Tegenaria domestica (ò tegenària domestica) es una espècia d'aranha de la familha deis Agelenidae que son airau de difusion cubrís lo continent europèu. Es una gròssa espècia que son còrs pòu agantar 6-9 mm en lei mascles e 7,5-11,5 mm en lei femèlas. Ambé lei patas, la femèla passa sovent 50 mm de diamètre. Es una aranha fòrça frequenta dins leis ostaus ont es fòrça discrèta. I a pauc de predators naturaus franc d'autrei tegenàrias pus gròssas coma Tegenaria atrica.
Larnat
Toponimia
Per Dauzat, lo nom vendriá d'un nom latin d'òme Larenus, ambe lo sufixe acum. Dauzat cita tanben Larenus per Larnàs e per Larnod. Mès lo sufixe -acum demandariá de pròvas. Per Larnàs, los Féniés causisson, après consultacion de las fòrmas ancianas, lo mot latin lacernatus, « vestit d'una capucha », que seriá vengut nom de persona. Cossí que siá, ambe un nom coma Larcat a qualques km, un crosament entre los dos noms es pas impossible. En ajustant Larbont, i a 3 comunas del departament qu'an un nom que comença per Lar- + consonanta, cas puslèu rare fòra dels Pirenèus Atlantics. Un mot basque lar(re), « landa » es pas una impossibilitat; demorariá a trobar son complement.
Bomba (arma)
Istòria
La bomba mai poderosa es la bombe d'idrogèn, la Tsar Bomba experimentada en 1961 amb una carga de 57 megatonas foguèt la mai poderosa que mai explausèt, alara que la mai poderosa bomba que siá pas nucleara al començament dels ans 2000 es una bomba russa ensajada en setembre de 2007 d'una potencia equivalenta estimada a 44 tonas de TNT : lo Paire de totas las bombas.
Los militars utilizèron mai sovent de bombas largadas dempuèi un avion.
Frédéric Bastiat
Gaireben obliat França, beneficia d'una renomada internacionala, subretot mercé a sas Armonias economics. Pascal Salin i vei la consequéncia de la tròp granda clartat de sos escrichs e utiliza una citacion de Bastiat : « Lo public es fach atal que se desfia tant d'aquò qu'es simple que s'alassa de çò que l'es pas ».
Biografia
vinheta|Bust de Bastiat a Mugron Sa familha es originària de Mugron, dins las Lanas, ont viu la mai granda partida de sa vida, e ont se trapa ara una estatua. Es lo filh d'un negociant ric que morís alara qu'aviá pas que 9 ans. Sa maire essent mòrta dos ans abans, viu al çò dels grands pairals.
Elegit deputat de las Lanas en 1848 à l'Assemblada constituenta, es de nòu elegit en 1849. Sosten del poder en plaça, se renja als costats de Cavaignac. S'ocupa paus de las questions de politica pura per s'interessar sonque a l'esconomia : a l'Assemblada, ven vicepresident de la comission de las finanças. Setant a dreccha, vòta segon lo projècte de lei discutat pels conservators o pels socialistas. Aquò significava pas dire qu’èra centrista o social-democrata, aquò significava que son spl critèri de jutjament èra la libertat naturala. Se ne justifica per exemple dins una profession de fe electorala de 1849 : « S'aprochèt los mieus vòtes d'aqueles de l'esquèrra extèma. Perqué se signalèt pas tanben las occasions ont votèri amb la drecha? ».
A l'Assemblada e fòra d'aquela, de contunh combat lo proteccionisme e lo socialisme, e tanben de promòure lo liure escambi e los dreches de l'individú. Foguèt per exemple un dels mai feverós defensaires de las idèas de Richard Cobden e las ligas anti Corn Laws. Sa primièra contribucion au Journal des économistes foguèt una defensa del liure escambi e castiga las politicas colonialistas. Creèt l'Associacion per la libertat dels escambis e escriguèt un libre sus Richard Cobden.
Foguèt tanben conselhièr general a partir de 1831 e jutja de patz del 28 de Mai de 1831 al 30 de novembre de 1846. Atrapa la tuberculòsi pendent lo torn de França qu'aviá començat per promòure las idèas liberalas. vinheta|Epitafi de Bastiat a Roma Podent pas mai téner sesilha a l'Assemblada, se'n va en Itàlia per ensejar de se restablir e morís a Roma en 1850, declarant sus son lièch de mòrt que son ami Gustave de Molinari es son filh esperital. Es enterrat dins la glèisa de sant Loís dels Francesas de Roma.
Aiglun (Auta Provença)
Aiglun (en occitan e en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lenda
Lenda [ˈlɛ̃dɔ] (Lempdes en francés) es una comuna occitana dau departament dau Puèi de Doma e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Richard Griffiths
thumb Richard Griffiths (1947 – 2013) foguèt un actor de cinèma anglés.
Morcourt (Sòma)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Pèça de teatre
Istoric
Las originas del teatre venon de l'Antiquitat. Los Grècs jogavan de tragèdias pendent los rites religioses en onor del dieu Dionís.
Sá de Miranda
Mòrt e sepultura
drecha|vinheta|452x452px|Escultura de Sá de Miranda de l'artista António Pinheiro drecha|vinheta|450x450px|Placa dins la Glèisa de CarrazedoLa data de la mòrt de Sá de Miranda, donadas pels biografs, es inexacta. Moriguèt pas lo 15 de Març de 1558, que lo 2, 13 e 16 de Mai ongan lo poeta realizèt de crompas de proprietats. Tanpauc seriá mòrt a l'ostat de la Tapada. Sá de Miranda encara deviá aver mantengut sas necessàrias e abitualas visitas pels afars a Duas Igrejas. Vièlh e malaut auriá podut cometre l'imprudéncia de percorrer los longs e penoses camins, las escabrosas travèrsas pujant per Duas Igrejas. Benlèu, se remembrant los temps astrucs dins unes d'aqueles viatges seriá estat surprés per la mòrt.
Asteïsme
Un asteïsme es una figura de retorica que consistís en lausar o flatar una persona en la blasmant.
Asindèt
Asindèt e confusion
Exemple: agachèt los dròlles, los nenons.
Barésia-sur-l'Ain
Geografia
Barésia se situe sur la rive Est du lac de Vouglans.
Jutlàndia
Etimologia
L'origina del nom Jutlàndia es associada a la preséncia del pòble dels Juts, coneguts istoricament al sègle V.
Istòria
Jutlàndia es tanben lo nom donat, lo 31 de mai de 1916, a una de las mai grandas batalhas navalas de totes los temps, que se debanèt al larg de la còsta oèst de la peninsula, opausant la Grand Fleet britannica de l'amiral Jellicoe a la Hochseeflotte allemanda de l'amiral Scheer.
Espècia invasiva
Una espècia invasiva es una espècia viventa exotica que vèn un element de perturbacion de la diversitat biologica d'un sistèma naturau.
Chiloé (archipèla)
right|230px|thumb|Vuda satelita de l'archipèla.
L' archipèla de Chiloé es localizat au sud dau Chile, entre los parallèls 41º e 43º de latitud sud. 'La compren una granda isla, l' Isla Grande de Chiloé, e un grand nombre d'islas e islotas mai pitas. L'archipèla a 'na superficia de 9181 km² emb 'na poblacion totala de 167 659 personas en 2012.
thumb|230px|left|Palafitos, maisons tradicionalas de peschadors, a [[Castro (Chile)|Castro.]]
Joan Prim
Enfància e joventut
Joan Prim nasquèt en 1814 a Reus, una de las vilas mai importantas del país de Tarragona, dins una familha de notables de l'airal. Son paire, Pau Prim i Estapé, qu'èra un notari originari d'Urgèl e sortit d'una familha ligada a l'Universitat de Cervera, èra estat capitani dins la primièra legion catalana durant la Guerra de l'Independéncia Espanhòla e, mai tard, cap del batalhon de Tiradors d'Isabèl II, del temps de la Primièra Guèrra Carlista e sa maire, Teresa Prats i Vilanova, veniá d'una familha de comerciants.
Gripa
La gripa espanhòla e leis autrei pandemias majoras dau sègle XX
Dicha gripa espanhòla e transmesa per un virüs de tipe H1N1, la gripa a l'origina d'aquela pandemia apareguèt, segon lei teorias actualas, en China. Passèt rapidament en America avans de se difusar en Euròpa e de tornar arribar en Asia. Fòrça contagiosa, contaminèt benlèu 500 milions d'individús amb de simptòmas inabituaus qu'èran similars au colerà ò a la fèbre tifoïda. Autra particularitat rara, tuèt principalament d'adults aguent 20 a 40 ans. La màger part dei decès foguèron entraïnats per una reaccion excessiva dau sistèma immunitari, d'infeccions bacteriana ò d'emorragias grèvas.
Estructura dau virüs
Lei virüs A e B presentan de similituds fòrtas amb una envolopa lipidica eiriçada d'espiculas formadas per doas glicoproteïnas de superficia dicha emagglutinina (notada H ) e neuraminidasa (notada N). La premiera permet la fixacion dau virüs sus l'acid sialic dei cellulas de l'epitèli cilhat dau sistèma respiratòri. Favoriza tanben la fusion dei membranas virala e cellulara durant la penetracion dau virüs dins sa cellula cibla. La segonda auriá un ròtle important dins la liberacion dei particulas viralas produchas per la cellula contaminada. L'estructura de superficia dau virüs C seriá pus simpla amb una mena unica d'espicula qu'auriá lo ròtle de l'emagglutinina e de la neuraminidasa.
Châteauneuf (Sòna e Léger)
Châteauneuf  es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Geografia
Châteauneuf fait partie du Brionnais.
Ora d'ivèrn
L’ora d'ivèrn correspond, dins los païses practicant lo cambiament d’ora, a l’ora legala applicada dins los meses correspondent a l’ivèrn dins l’emisfèri nòrd. Lo regime de l’ora d’ivèrn consistís a tornar a l’ora en vigor abans lo passatge a l’ora d'estiu, levant seissenta minutas a l’ora legala al començament del perióde ivernal.
Gripa
Susvelhança e informacion
La situacion mondiala de la gripa es susvelhada dins lo mond per l'Organizacion Mondiala de la Santat e dins mai d'un país per de rets especializats. Aquò permet de collectar de donadas sus l'evolucion deis epidemias e dei virüs afin de preparar de prevenir lei populacions ò de melhorar la composicion dei vaccins antigripaus.
Corbariu
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Stratford-upon-Avon
Stratford-upon-Avon, es una vila del Reialme Unit situat dins lo Warwickshire al sud de Birmingham, (Anglatèrra). Sa populacion èra de 23.676 en 2001. Son atraccion toristica màger es ligada a l'ostal de William Shakespeare e sas proprietats.
Premier principi de la termodinamica
Lo premier principi de la termodinamica es una lèi fondamentala de la termodinamica. Foguèt formulat per lo premier còp per Rudolf Clausius (1822-1888). Es una version termodinamica de la conservacion de l'energia que son enonciat es : « Dins lo corrent d'una transformacion quina que siegue d'un sistèma sarrat, la variacion de son energia es egala a la quantitat d'energia escambiada ambé lo mitan exterior, sota forma d'energia termica o sota forma de trabalh ».
Limons
Nòtas
<references group="N"/>
Lescoça
Lescoça ( Lescousse en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Ballestero, El
Ballestero, El es un municipi de la província espanhòla d'Albacete e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Barbarians
Lo Barbarian Football Club mai conegut jol nom de Barbarians es un club de rugbi de XV "per convit" que jòga de partidas contra de seleccions nacionalas.
Lobeirac
Nòtas
<references group="N"/>
Ciclon tropical
La descubèrta dau fenomèn
En Euròpa, lo fenomèn foguèt descubèrt a partir dau sègle XVI ambé la colonizacion. Foguèt inicialament explicat ambé la teoria deis elements d'Aristòtel. Dins aquó, aquela explicacion permetiá pas de preveire lo fenomèn. Ansin, la multiplication dei catastròfas, coma la destruccion de la Nòva Orleans en 1722, suscitèt un certan interès per aqueu tipe de tempèsta. En particular, en 1743, la fondacion de l'American Philosophical Society favorizèt la collècta progressiva d'informacions meteorologicas. Pasmens, lei progrès foguèron lents car la natura revolumaira dei ciclòns foguèt pas demostrada avans 1831 e lei trabalhs de William C. Redfield (1789-1857).
De la descubèrta dau fenomèn a la Segonda Guèrra Mondiala
La descubèrta de Redfield permetèt, per lo premier còp, de discernir la natura vertadiera deis auragans. Aquò durbiguèt dos camps de recèrca en meteorologia : un premier qu'assaièt de comprendre l'estructura e lo foncionament dau fenomèn e un segond que se concentrèt sus la cèrca d'un biais de lo preveire.
La modelizacion dei ciclòns
Lei premiers modèls depintant lo foncionament d'un ciclòn apareguèron dins lo corrent deis ans 1950. Aquò èra un progrès important dins la representacion dau fenomèn. Pasmens, permetèron gaire de preveire son aparicion e son evolucion. Per aquò, foguèt necessari d'esperar l'aparicion d'ordinators pron poderós per tractar la massa de donadas necessària per descriure totei lei paramètres d'un ciclòn.
Bacins de formacion ciclonica
En fòra d'aquelei bacins ciclonics ben reconeguts, existís de zònas de formacion excepcionalas coma lo Pacific Sud (30 ciclòns entre 1831 e 1998) e l'Atlantic Sud (dos ciclòns observats entre 1990 e en 2018). Lei Grands Lacs d'America dau Nòrd e la Mar Mediterranèa presentan de còps de condicions favorablas a la formacion de fenomèns fòrça similars ai ciclòns tropicaus, mai d'una talha reducha, que son dichs ciclòns extratropicaus. Enfin, lo Pacific Centre, s'es pas una region de formacion de ciclòns, es sovent traversat per de ciclòns formats dins d'autrei regions.
Dissipacion
Un ciclòn tropicau se mantèn tant que garda un contacte ambé de massas d'aiga cauda susceptiblas d'alimentar la depression. S'afeblís quand pèrd aquela fònt d'energia, es a dire quand passa sus una estenduda de tèrra ò quand arriba au dessüs de jaç d'aiga pus freg.