cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Scott Grimes
vinheta Scott Grimes es un conegut actor American de comèdias del cinèma.
Laran
Toponimia
Segon Dauzat, Laran que vien deth nom gallic d'òme Larus, damb eth sufixe -anum, o segonda solucion, l'aran, « era vath ». Segon Negre, Laran que vien deth nom latin d'òme Hilaranus (de Hilarius).
Itàlia romana
Espandiment del toponime
Lo tèrme d'Itàlia designava enseguida la partida de la peninsula situada al sud de l'Esino, bòna de la Gàllia cisalpina. La limita entre l'Itàlia e la Gàllia cisalpina foguèt mai tard portada ai Rubicon.
Jos August, lo tèrme d'Itàlia designa l'ensemble de la peninsula, fins als Alps. Mai precisament, l'Itàlia designa la partida de la peninsula divisada en regions. Los Alps còcias n'èran exclusidas.
L'Itàlia romana: una excepcion fàcia a las províncias
vinheta|Una partida de la Taula de Peutinger, copia de l'epòca renaissença d'una mapa romana del [[sègle IV, mostrant al centre lo sud d'Itàlia.]] Jos la Republica e pendent lo Naut Empèri, se considerava jamai que Sicília, Sardenha e Corsega foguèsson partida de l'Itàlia. Tanben, jos l'empèri, una partia de l'Itàlia actuala dependava de las províncias dels Alps : Alps còcias ou Rètia. Las limitas de l'Itàlia, al nòrd de la peninsula foguèron cambiadissas : fòrça pòble ne contestavan lo territòri  : pòblrs italiòts, Ligurs, Etruscs puèi Cèltas e Romans. La preséncia Cèlta foguèt sufisentament fòrta e influenta per que lo nòrd de l'actuala Itàlia fuguèt longtemps considerada coma una partida del mond celtic e nomenat Gàllia cisalpina o Gàllia Transpadana. Per aquel títol foguèt la sola partida de la peninsula que foguèt efectivament una província romana, la província de Gàllia cisalpina. Après Cesar pasmens aquela província desapareis venent d'esperel entièra un tròç de l'Itàlia.
Tucker Albrizzi
thumb
Croix-Moligneaux
Istòria
Crotz e Moligneaux se fan cara e aguèron amassat après la Revolucion.
Bâti sur une colline qui fut couverte de vignes introduites en Gaule sous l'empereur romain Probus.
Croix : Le village a déjà le titre de paroisse sur un document du X siècle. Ceci est confirmé en 1015 quand Hardouin de Croÿ fit donation de la terre et de l’autel («altaria de crucibus») aux chanoines de Noyon. Origine et évolution du nom : Crucibus en 1015, Crois en 1292, Croy en 1567. Un pieu de justice se dressait à cet endroit à l’époque gallo-romaine. Le pieu est d’abord connu sous le terme latin de «cruces» (potences) qui se traduit ensuite en «cruci» (croix).
Farino
Farino es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província Sud)
Robert Guillaume
vinheta Robert Guillaume (1927–2017) foguèt un actor, productor de television e realizator american.
Campionat del Mond d'atletisme de 1991
thumb|75 px||right|... [[Atletisme... ]]
Mandy Moore
vinheta|4000x|Mandy Moore Oscars 2011
Montjòi (Tarn e Garona)
Istòria
La comuna èra del canton de Castèlsagrat de 1790 a 1801 (districte de Valença d'Òut e Garona),. Las comunas d'aquel canton (Castèlsagrat, Gascas, Montjòi, Pèrvila, Sent Clar) son carcinòlas e passèron çaquelà en Òut e Garona a la revolucion.
Arrondiments d'Ardecha
Lo departament d’Ardecha a 3 arrondiments :
Lobajac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Île des Pins
L'Île des Pins es un pichon sistèma insulari francés al sud-èst de la Grande Terre en Nòva Caledònia dins la Província Sud. Es tanben una comuna e un districte cosutumièr. Es situada gaireben sul tropic del Capricòrne per 167º de longitud èst e 22º de latitud sud. Aperten a l'airal costumièr de Djubéa-Kaponé.
Arrondiments de Léger
Lo departament de Léger a tres arrondiments:
Andy Berman
thumb Andy Berman es un conegut actor American de comèdias del cinèma.
Kaala-Gomen
Kaala-Gomen es una comuna ultramarina administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia (Província Nòrd)
Michael Caine
Dempuei leis annadas 2000, a sovent dei ròtles d'ancians o de mentòr auprès d'actors pus joves coma Sandra Bullock dins Miss Congeniality (2001), Mike Myers dins Austin Powers in Goldmember (2002), Brendan Fraser dins The Quiet American (2003) o Christian Bale dins Batman Begins (2005) e sa trilogia.
Region HII
Aquelei nívols pòdon s'observar a de distàncias fòrça importantas en causa de sa luminositat. Son estudi es una fònt d'informacions fòrça importantas sus la natura e la composicion dei galaxias e sus lei distàncias interstellaris.
Koumac
Koumac es una comuna francesa administrada per la collectivitat d'otramar de la Nòva Caledònia situada dins la Província Nòrd, a aperaquí 362 km de Nomea; sus la RT1, a 60 km al sud-èst de Poum (còstate oèst), a 160 km al nòrd-oèst de Voh (còsta oèst), a 40 km al sud-oèst de Ouégoa e 70 de Pouébo (còsta èst).
Jury (Mosèla)
Geografia
Jury est située à 7 km à l'est de Metz, entre cette dernière et le Pays de la Nied.
Jussy (Mosèla)
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Fòrça nucleara fòrta
thumb|right|Representacion d'un [[atòm d'èli e de son nuclèu format de dos protons e dos neutrons mantenguts dins un ensemble unic per l'interaccion fòrta.]]
Saussay-la-Campagne
Istòria
En août 1925, le conseil municipal demande le changement du nom de la commune, accordé en janvier 1926, sous le nom: Saussay-la-Campagne. Ce petit village ne fut pas trop touché pendant la guerre car il ne faisait pas partie des endroits les plus stratégiques, comme Lyons-la-Forêt et ces villages aux alentours où les résistants se cachaient énormément dans la forêt.
Fòrça nucleara fòrta
Istòria
La demonstracion de l'existéncia d'un nuclèu dins leis atòms foguèt realizada en 1911 per Ernest Rutherford (1871-1937). L'estudi de sa composicion menèt a la descubèrta dau proton en 1919 e dau neutron en 1932. Pasmens, aquò menèt a un problema car èra impossible d'explicar la coesion d'un ensemble unicament format de particulas tenent una carga electrica positiva e de particulas neutras amb la gravitat ò l'interaccion electromagnetica. Au contrari, segon aquela darriera teoria, la repulsion entre protons deviá menar a l'explosion dau nuclèu. Foguèt donc necessari d'introdurre una fòrça novèla capabla de véncer aquela repulsion per assegurar la coesion dei nuclèus.
Comparason amb leis autreis interaccions fondamentalas
Coma son nom l'indica, l'interaccion fòrta es l'interaccion fondamentala amb l'intensitat pus important. Dins aquò, seis efiechs demòran limitats a de volums fòrça pichons, de l'òrdre de 10-15 m coma lei nuclèus atomics, car lei sistèmas pus importants ò lei particulas liuras son « blancs ».
Mur de Berlin
La construccion del mur de Berlin
La declaracion publica de la cima del Pacte de Varsòvia preposèt de
Dins la nuèch del 12 al 13 d'agost de 196}, 14,500 membres de las fòrças armadas bloquèron las carrièras e vias ferradas anant a Berlin Oèst. De tropas sovieticas èran prèstas al combat e se massèron als pòsts frontalièrs dels Aliats. Totes los mejans de transpòrt entre ambedoas partidas de la vila copadas. En setembre de 1961, dels mètros e dels S-Bahn (malum dels trens de banlèga) de Berlin Oèst contunhèron a circular jos Berlin Èst sens s'i arrestar, las estacions del sector oriental (que se nomenaràn alara las « estacions fantaumas ») essent barradas. Erich Honecker, secretari del comitat central del SED per las questions de securitat, aguèt la responsabilitat politica de la planificacion e de la realizacion de la construccion del Mur pel partit, que presentava coma un « mur de proteccion antifascista ». Los païses membres del Pacte de Varsòvia publiquèron, lo meteis jorn, una declaracion de sosten a la tancadura de la frontièra entre los dos Berlin. Fins a setembre de 1961, la frontièra demorava « trespassable » e d'entre las fòrças de vigilància, 85 òmes passèron a l'Oèst — imitats per 400 civils, que 216 capitèron.
Las reaccions a l'Oèst
Los Länder de la RFA fondèron lo meteis an a Salzgitter un centre de documentacion judiciari sus las violacions dels dreches de l'òme perpetradas per la RDA, per marcar simbolicament l'oposicion a aquel regim.
Un país, dos Estats
thumb|Traçat del Mur sus un imatge satellit (linha jauna)
Berlin Oèst lèu venguèt una mòstra de l’Occident. La reforma monetària acabèt fin amb l'escasença e la reconstruccion es fòrça mai aviada qu’a l’Èst. Potsdamer Platz demorava un luòc de sovenir. Un planòl panoramic permet de mirar en dessús del Mur. Atirèt los visitors pendent los ans 1970 e 1980. Pasmens la particion fragiliza l'economia del sector oèst: los industrials deguèron exportar lor produccion fòra de la RDA e per evitar l'espionatge industrial, las industrias de punta s'implantavan pauc a Berlin Oèst. La partida oèst se singularizèt a partir de 1967 pel movement estudiant, la vila es tradicionalament universitària. La vida culturala i es fòrça desvelopada.
La casuda del Mur
thumb|Mur en partit destruit prèp de la [[pòrta de Brandeborg, un soldat vigila çò que ne rèsta, novembre de 1989]]
Reaccions a la casuda del mur de Berlin
La desagragacion del regime èstalemand es tal que, fòrça lèu pel cancelièr Helmut Kohl, la sola solucion que s'impausava, èra la reünificacion, es a dire l'absorpcion de la RDA per la RFA. Lo 28 de novembre, presentèt un planh en dètz punts per reünificar las doas Alemanhas. Laguiós de stopar l'èrsa migratòria de la RDA cap a la RFA, de daissar pas lo temps als venceires de 1945 de demandar de condicions tròp estrictas, volguèt menar l'afar mai aviat possible. La patz que jamai aviá estat signada dempuèi la fin de la Segonde Guèrra Mondiale se faguèt lo 12 de 1990 a Moscòu. Lo tractat de Moscóu rendèt a l'Alemanha sa plana sobeiranetat. La casuda del mur de Berlin s'acabèt, gaireben un an mai tard, a la reünificacion alemanda. Lo 3 d'octobre es ara la fèsta nacionala alemanda (Tag der Deutschen Einheit, « jorn de l'unitat alemanda »).
Las frontièras aqüaticas
thumb|left|Tròç del mur de Berlin, conservat al Memorial per la patz de [[Can (vila)|Can]]
Punts de passatge
Del costat Oèst, se passava de pòsts de polícia e de doana mas las simples personas en general èran pas contrarotlada. Sonque pels passatges en transit los viatjaires èran contrarotlats d'un biais estatistic (demanda de la destinacion), e a vegada, contrarotlats mai estrechament, subretot s'i aviá un dobte d'un motiu de perseguida (recerca restrencha).
Un nombre de victimas incertan
Chris Gueffroy es la darrièra victima del Mur lo 5 de febièr de 1989.
Las estimacions donan 75,000 òmes e femnas condemnats fins a dos ans de prison coma. La pena èra en general de mai de cinc ans se lo fugitiu damatgèt las installacions frontalièras, èra armat, soldat o deteneire de secrets.
D'entre las victimas del Mur èran tanben qualques soldats. Lo cas mai conegut es sans dobte aquel del soldat Reinhold Huhn, tuat per un passaire.
Gàllia cisalpina
Bibliografia
. Stéphane Bourdin, ''Les peuples de l'Italie préromaine. Identités, territoires et relations inter-ethniques en Italie centrale et septentrionale (- s. av. J.-C.)'', Rome, BEFAR 350, 2012.
Damery (Sòma)
Dambry  en picard,  Damery en francés, es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Curlu
Istòria
La généalogie de cette famille a été traitée par de Sars de Solmont sous sa référence 124/210.
As You Like It
As You Like It seguís l'eroïna Rosalind alara que fugís la persecucion de la cort de son oncle, acompanhada per sa cousina Celia per trobar la seguretat e, eventualament, l'amor, dins lo Bòsc d'Arden. Pel bòsc, encontran mantuns personatges memorables, coma lo vitjaire melancolic Jaques que declama fòrça nomològs dels discors mai celèbres de Shakespeare. Jaques dona un contraste important amb los autres personatges dins la pèça, sempre observant e discutant las espròvas de la vida pel camp.
Personatges
La Cort del Duc Frederick:
Sinòpsis
Orlando vei Oliver pel bòsc e lo salva d'una liona, obligant Oliver a se repentir per aver maltractat Orlando. Oliver encontra Aliena (alias de Celia) es se'n amora, e s'acòrdan per se maridar. Orlando e Rosalind, Oliver e Celia, Silvius e Phoebe, e Touchstone e Audrey, totes se maridan dins la scèna finala, après aver discobèrt que Frederick tanben s'èra repentit de sas faltas, decident de restablir so fraire legitim al ducat e adoptèt una vida religiosa. Jaques, sempre melancolic, declina l'invitacion de tornar a la cort preferissent demorar al bòsc e adopta una vida religiosa tanben. Rosalind declama l'epilòg al public, lausant la pèça a totes lo òmes e femnas del public.
Usurpacion e Injustícia
Es un tèma important de la pèça. Lo Duc novèl Frederick usurpa son ainat Duke Senior, alara qu'Oliver a un comportament parallèl tractant son cabdet Orlando amb tan pauc de generositat que l'obliga a cercar fortuna endacòm mai. Los dos Duke Senior e Orlando se refugisson dins lo bòsc, ont la justícia es restaurada "per natura."
Anonciada
L'Anonciada, tanben apelada Anonciacion, es l'anóncia que foguèt facha per l'àngel Gabrièl a Maria del seu emprenhament divin.
Oraci
Client de Mecènas
Mecènas es lo dedicatari de las Satiras, dels Epòdas e de las Òdas e una veraia amistat ligava ambedos òmes.
L'òme madur
August, tornat a Roma en 19 AbC, ofrís a Oraci d'èsser son secretari, pòste que lo poèta refusa. En 17 AbC, lo prince li confia l'onor de compausar lo Cant secular (Carmen Saeculare) qu'interpretan solemnalament, a l'escasença dels Jòcs seculars, ds còrs mixtes d'enfants causits d'entre l'elèit de la noblesa romana. Es benlèu tanben August que li comanda de poèmas per las victòrias de Tibèri e Drus ; aqueles poèmas son recampats amb d'autres dins un quatren libre d’Òdas que paréis entre -13 e -8. Seguisson encara las doas letras del segond libre de las Epistòlas e l’Art poetic, dificils de datar.
L'òbra d'Oraci
Malgrat sa granda dificultat, l'òbra d'Oraci aguèt una influéncia non negligible sus la literatura latina; es admirat, citat e utilizat per fòrça autors, coma Jeròni d'Estridon, Sidòni d'Apolinari o Prudénci , a vegadas amb malentenduts o contresens, coma ne mòstra per exemple lo desviament de la famosa devisa Carpe diem, o de la tanben celèbre formula Aurea mediocritas (« just al mitan coma l'aur »), tiradas respectivament de las Òdes, I, 11 e II, 10.
Satiras
Las Satiras, conegudas dins los manuscrits jol nom de Sermones (convèrsas) son de poèmas de longor variablas en examètres dactilics, amassats en dos libres: lo primièr, de detz poèmas, foguèt publicat vèrs -35, lo segond, de uèit pèças, vers 29 AbC. S'inspirant de son predecessor Lucili (sègle II AbC), Oraci renòva pasmens lo genre ne limitant l'extension, en s'interdisent la satira politica, e evitant de tombar dins la cruditat e la vulgaritat. Per fòrça retrachs de personatges plen de vices (avarícia, glotoniá, rafinament extrèma e ridicul dins la gastronomia, libido incontrolada), Oraci bastís una morala de la moderacion e desvolopa ja un tèma del just mitan que celèbra mai tard dins las Òdas e loas Epistòlas. Dempuèi las Satiras, lo poèta es un personatge important de son òbra: lo recuèlh, ma que de donar d'elements biografics importants, ofrís un retrach d'Oraci tebés, de segur ridiculizat per son esclatge o per una prostituida, mas globalament « endeçat de mancas mediocrament gravas e de pichon nombre ». Los poèmas, composats sus un periòde d'al mens detz ans, testimònian de a dintrada d'Oraci dins lo cercle de Mecènas e permeton de sasir l'estatut social novèl qu'atal aqueriguèt.
Epistòlas
drecha|vinheta|227x227px|L'estatua d'Oraci (Venosa) Los Epistòlas (Epistulae) foguèron publicadas en -19 o -18, puslèu qu'en -20, data tradicionalament admesa, e benlèu après -13 pel segond recuèlh.
La primièra espistòla del segond recuèlh s'adreça tanben dirèctament a August : o cossí tirar la coa del leon sens se far mòrdre. Flor es lo destinatari de la segonda, ont Oraci pausèt coma son testament espirital e la quintesséncia de sa saviesa.
Oraci e la politica augustèa
Cal esperar lo segons libre de las Satiras per qu'Oraci consacre un poèma a August; dins la primièra pèça, evòca los dangièrs que mena lo poèta a investir lo camp politic, mas acaba consacrant l'emperaire coma jutge « just e fòrt » de sa produccion. Los tres primièrs libres de las Òdas recampant de poèmas de caractèr subretot privat, mas la politica « s'introduch de l'exterior dins l'espaci liric calm e retirat d'Oraci « s'introduit de l'extérieur dans l'espace lyrique calme et retiré d'Horace ». August es, coma dins las Epòdas, d'en primièr un òme d'accion : venceire de Cleopatre, contunhèt la conquista de l'Ispània. Mas Oraci li balha tanben pauc a pauc una estatura d'òme d'Estat, « paire de las ciutats « père de cités » e òste dels dieus.
A l'Edat Mejana: l’aetas Horatiana
Lo cristianisme se mesfisa dels poètas pagans que la moralitat es plan luènh d'aquò qu'ensenha la teologia; sant Jeròni avertís lo crestian: « Quin rapòrt pòt existir entre la lutz e las tenèbras, entre Jèsus-Crist e Belial? Cossí acordar Oraci amb los Psalmas [...]? ». . Pasmens, Oraci demora un dels poètas romans mai legit de l'Edat Mejana. Es encara present e a vegada citat al començament de l'Edat Mejana, per Draconci e Avit de Viena per exemple. Coma totes los autors calssics, es obliat a partir de la mitat del sègle VI. Al sègle VIII, es encara conegut, mas inderèctament, per Alcuin, que pren lo sieus cognomen, Flaccus e Paul Diacre. Sembla que la nòva descobèrta d'Oraci se faguèt a la mitat del sègle IX : se conéis sièis manuscrits d'aquel sègle, e dos cementairis de Porfirion. Lo poèta es de nèu citat, per exemple, per  Eiric d'Aussèrra, çò que mòstra una coneissença dirècta de l'òbra.
Bailleau-Armenonville
Geografia
Les lignes de chemin de fer Auneau-Maintenon, puis Paris-Chartres par Gallardon ont fonctionné pour le trafic voyageur puis uniquement marchandise après 1945.
All's Well That Ends Well
Sinòpsi
A París, lo Rei conselha als nòbles de partir a la guèrra, los exortant, utilizant lo registre de l'amor, a cercar l'onor e los avertís de las femnas italianas en tèrmes guerrièrs. Bertram, tròp jove per anar a la guèrra e a París per servir lo Rei, es encoratjat per Parolles e los nòbles per volar a la guèrra de Toscana. Fa la jurada als nòbles que se'n irà, mas après lor partença, a Parolles, reconéis (o cambia) son intencion de demorar a çò del Rei. Lafew demanda al Rei de parlar a Helena que li ofrís de sonhar sa malautiá fatala amb la pocion mai poderosa e protectriz de son paire. Lo Rei reconéis la fama de son paire defunt, mas refusa de noirir un esper fatals. Amb una seria d'arguments -mostrant sa fisança, cridant lo costat irracional e mistic, fasent valer la reputacion de son paire- convenç lo Rei de daissar far lo cèl mejans ela. Accèpta l'avertiment del Rei qu'engatjarà sa vida contra la capitada, mas dins la balança, demanda que pòsca causir son espos d'entre los cortesans. Accèpta lo Rei.
En Florença, lo Duc fa de Bertram son oficièr de cavalria.
A Florença, una Veusa, sa filha Diana, Mariana e d'autras femnas parlan dels soldats e los gaitan o espèran de luènh. Parlan de Bertram victorios a la guèrra e de Parolle seductor de las verges localas. Helena arriba desguisada de romaira, qu'es ostalada a Florença a cò de la Veusa. Ausís de Bertram e sa glòria marciala e son istòria e sos ensags recents per seduire Diana, amb fòrça	jòcs de mots entre guèrra e seduccion de las verges. Helena s'enamiga de las femnas.
Un nòble francés e sos soldats se trapan a esperar Parolles, que passa lo temps a se demandar quant de temps durarà l'istòria e quant d'autoferidas van satsifar los autres quand lo veiran torna sens lo tambor. Lo francés disguisat lo fa una ambuscada, e sul còp panica e dona d'informacions sus la causa Florentina.
L'Endevinaira (La Tour)
La Contarèla de bon'aventura es una pintura pencha de per Georges de la Tour.
Villars-lès-Blamont
Geografia
Villars-lès-Blamont est un village frontalier, limitrophe de la Suisse : il est situé entre Damvant et Pierrefontaine-lès-Blamont, sur le Plateau de Blamont.
Noïc
Noïc (Nohic en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Dauzat e Rostaing supausan, ambe plan de dobtes, un novus + sufixe -icum, per designar un terren desbosigat. Negre (citat per Burgan e Lafon) aima mai novum vicum, doncas en gròs un vilatge o lòc novèl creat per desbosigar de tèrras qu'èran èrmas abans. Burgan e Lafont accèptan novum vicum, ambe una evolucion en *novicum [per aplologia]. [Dins lo resultat intermediari *nòuvic], -v- intervocalic s'es assimilat au -u precedent, doncas *nouic > noïc.
Campionat del Mond d'atletisme de 1993
Los quatrens Campionats del Mond d'atletisme se debanèron a Stuttgart (Gottlieb-Daimler-Stadion) del 13 al 22 d'agost de 1993.
I participèron 1689 atlètas representant 187 païses.
Coriolanus
Sinòpsi
vinheta|"Virgilia plorant l'abséncia de Coriolanus" per Thomas Woolner La pèça se dobrís a Roma pauc après l'expulsion of del rei Tarquin. Se debanan de revòltas, après que l'accès als granièrs foguèt refusats als ciutadans ordinaris. Los insurgents son subretot encolerats contra Caius Marcius, un general Roman remarcat a qui reprochan la pèrda del gran. Los insurgents encontran una patriciana nomenada Menenius Agrippa, e lo quite Caius Marcius. Menenius ensag de calmar los insurgents, alara que Marcius es dobertament mespresiu, e dich que los plebèus son pas dignes del gran que lor defautan lo sercivi militari. Dos dels tribuns de Roma, Brutus e Sicinius, denoncian Marcius a l'amagat. Se'n va de Roma après las novèlas qu'arriban l'armada Volca pel prat.
Ouvéa
Ouvéa (Iaai en iaai, Uvea en faga-uvea) es un atòl de la mar de Coralh, lo mai septentrional de l'archipèla de las illas Leialtat, al nòrd-èst de la Grande Terre en Nòva Caledònia. Ouvea es tanben una comuna francesa que lo centre administratiu e demografic es Fayaoué al centre de l'illa.
Cazars
Leis originas dei Cazars
Leis originas dei Cazars son pas clarament establidas. Una premiera teoria lei presenta coma un pòble pròche dei Turcs qu'auriá migrat vèrs l'oèst. Una segonda ipotèsi lei considèra coma un pòble indigèn de Ciscaucasia. Enfin, de liames podrián existir amb d'autrei pòbles nomadas coma leis Oigors ò de Protobulgars.
La formacion de l'Empèri Cazar
Coma mai d'una causa regardant lei Cazars, aquel Estat es mau conegut per leis istorians modèrnes. Establiguèt rapidament de relacions amb l'Empèri Bizantin, çò qu'illustra sa poissança. Per exemple, tre 626, lo khagan Ziebil mandèt 40,000 òmes a l'emperaire Heraclius en guèrra còntra lei Sassanidas. En cambi, se maridèt amb la filha de l'emperaire bizantin, una fònt de prestigi considerabla dins lo mond medievau. Pasmens, l'expansion dei Cazars se turtèt lèu a d'oposicions seriosas, especialament vèrs lo sud tengut per leis Omeias.
L'apogèu dei Cazars
L'apogèu dei Cazars aguèt luòc ai sègles VIII e IX. Dominavan alora una partida importanta dei ribas de la Mar Caspiana, una region percorruda per d'itineraris de la Rota de la Seda. A l'oèst, avián lo contraròtle de la màger part dei bacins fluviaus de Dòn e de Dnièpr. Participèron donc fòrça au comèrci dau mèu, dei pelissas, de la lana, dei cerealas, dau peis e deis esclaus (generalament d'origina eslava). L'Empèri Cazar assostava tanben de centres de produccion de terralhas, de veire e de pega. Lo norrigatge èra tanben una activitat importanta, especialament aqueu dei motons.
Lo declin e la fin de l'Empèri Cazar
En 965, lo prince rus Sviatoslav I (962-975) conquistèt la fortalesa de Sarkel, bastida dins lo corrent deis ans 830, que permetiá ai Cazars de tenir la vau bassa de Dòn. Après aquela desfacha, lei Cazars venguèron una poissança segondària. Gardèron son independéncia fins au començament dau sègle XI. Foguèron alora probablament obligats d'acceptar la senhoriá dei Pechenègs venguts la poissança dominanta dau nòrd de Caucàs. Pasmens, una partida dei Cazars capitèt benlèu a mantenir son independéncia au sud-oèst de la Mar Caspiana.
Lodenvièla
Lo 1èr de gèr de 2016, que fusionè dab Armentèula en tot vàder comuna delegada. Era comuna navèra que guardè eth nom de Lodenvièla.
Armentèula
Véder ath article.
Tarsul
Tarsul es una comuna francesa, situada dins lo departament de Còsta d'Aur e la region de Borgonha.
Lesse (Mosèla)
Lesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Josse Lieferinxe
Josse Lieferinxe es uèi identificat al Mèstre de Sant Sebastian, conegut per aver pench un retable sus la vida de Sant Sebastian.
Identificacion al Mèstre de Sant Sebastian
Un pintre de la region, autor d'un retable sus la vida de Sant Sebastian e presentant de particularitats plan similàrias amb Lieferinxe dins la tecnica picturala o dins lo dessenh, e que los amators de pintura apelavan lo Mèstre de Sant Sebastian, foguèt identificat coma Josse Lieferinxe per l'expert Charles Sterling.
Dalbada
Istòria
Èra un dels uèit capitolats. Sa color èra l'encarnat.
Lodervièla
Lodervièla (Loudervielle en francés) qu'ei ua comuna gascona de Comenge, ena Vath de Loron, situada en eth departament deths Hauts Pirenèus e era region d', ancianament de Mieidia-Pirenèus.
Avoudrey
Istòria
En la serada del 27 de mai de 1944, un B-17 se met a un quilomètre del pòble. Aquel Bombardier èra en rota per un bombardement sus Estrasborg, mas après un anuèg mecanic, lo sieu pilòt Milton Mard decidís de se dirigir sus la Soïssa. Malgrat aiçò çò avion pòt pas arribar a lo sieu objectiu.
Salvi
Fondèt tanden a Peasc lo Musèu de l'arpa.
Lagarde (Mosèla)
Istòria
Importants combats al començament de la primièra Guèrra mondiala : la paissièra de Lagarde pels Franceses lo 10 d'agost de 1914 de contunh la siá récupération pels Alemands lo 11 faràn aperaquí 550 mòrts en los Franceses del còrs de Marselha, e 360 costat alemand. Lo general Lescot, jutjat responsable d'aquela desbranda, es limogé pel en comandant de la armada, Édouard de Castelnau.
Importants combats au début de la première Guerre mondiale : la prise de Lagarde par les Français le 10 août 1914 puis sa récupération par les Allemands le 11 feront environ 550 morts chez les Français du corps de Marseille, et 360 côté allemand. Le général Lescot, jugé responsable de cette défaite, est limogé par le commandant de la armée, Édouard de Castelnau.
Démuin
Nòtas
<references group=N/>
Davenescourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lubret e Sent Luc
Sent Luc
Sent Luc que representa lo nom de Sent Luc l'Evangelista.
Coëtlogon
Geografia
Coëtlogon Es una municipalitat situada en lo centre Bretanha, aperten al costat de la Cheze. L'economia d'aquela pichona municipalitat es essencialament del sector primari, produccion agricòla e ramaderia.
Céser
L'epitèt especific arietinum fa referéncia a la forma de la grana en forma de cap d'aret, en latin (aries), dotat de banas.
Istòria
Lo céser es de segur originari del Pròche Orient (sud èst de la Turquia, tèrras armènias, Siria) ont tres espècias annalas salvatjas de céser existisson encara.
Lo céser dins la tradicion
Lo céser, es un riu cevenòl, son nom ven del Cicer arietinum dins una region ont la cultura del céser èra espandida.
Poya (Nòva Caledònia)
La comuna aperten a las airaa costumièras de Paici-Cemuhy e d'Ajië-Aro.
Lo Pin (Tarn e Garona)
Lo Pin (Le Pin en francés) es una comuna gascona situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia
Castèlnau de Montratièr e Senta Alàusia (Castelnau-Montratier-Sainte-Alauzie en francés), es una comuna novèla carcinòla, dins lo departament d'Òut, en region d', ancianament en Miègjorn-Pirenèus. Es nascuda del regropament de las doás comunas de Castèlnau de Montratièr e de Senta Alàusia, efectiu lo 1èr de genièr 2017.
Almoads
Conquistas e establiment de l'empèri
Son filh, Abu Yaqub Yusuf (1163–1184) eissit de son union amb la filha d'una linhada de Masmoda de Tinmel li succedís. Aquel darrièr e lo sieu filh, Abu Yusuf Yaqub al-Mansur chafrat « lo Victoriós » (1184–1199) e tresen califa, contunha son òbra e espandís lor autoritat a l'ensemble d'Andalosia en infligís una desfacha a Alfons VIII de Castelha a la batalha d'Alarcos en 1195. En Africa capitèron a caçar las garnisons plaçadas dins des vilas costièras pels reis normands de Sicília.
Ibn Tumart, fondator del movement Almoad, èra un berbèra nascut vèrs 1080 a Igilliz dins la tribú dels Argas, al penjal septentrional de l'Antiatlàs. Èra lo filh del cap d'aquel vilatge amghar. Abd al-Mumin Ibn Ali, son discípol, es un Zénèt, filh d'un tornejaire del vilatge de Tadjra, localitat situada al nòrd-èst de Tlemcen, près de la vila de Nedroma. Ibn Tumart foguèt caçat per la populacion de Bejaia a causa dels trebles que provocava, e se refugièt près de la Zaoia de Mellala, amassant de discípols coma Abd al-Mumin, qu'estudiava alara a Bejaia, capitala ammadida, ont èra anat cercar la sapiéncia. L'empèri almoad s'espandiguèt de la Libia actuala al nòrd de l'Espanha e aguèt per capitala Marraquèsh, o los Almoravids (Morabiton o Molethemin - « velats ») èran al poder. Los Almoads prenguèron Marraquèsh de las mans dels Almoravids en 1147, e sos defensors chaplats e tanben totes los representants de la linhada almoravida, coma lo jove emir Ishaq. Vengut mèstre de Marraquèsh, Abd al-Mumin decidèt d'auçar sus las roïnas de Dar al Ajar, la mosquèta Cotobia.
A la seguida de l'irrupcion en Berbèria Orientala dels fraires Ali e Iaia Ben Ghania, descendents dels Almoravids qu'Abd el-Moumin aviá despossedits après aver passat l'Argeria en venceires. Los dos fraires s'èran talhat un principat dins lo Djerid, Ali foguèt tuat, mas son fraire Iaia comença la conquista del centre e del nòrd de l'Ifriqiya. Capita a prene Mahdia, Cairoan e Tunis en 1202, fasen prisonièrs lo gvenaire almoad e enfants. Ben Ghania pilha las vilas, sos jardins e sos animals.
Lo nòu govèrn aviá estat investit dels podes mai espandits : recrutava de tropas que li èran necessari per la patz e per la guèrra, nomenèt los fonctionaris de l'Estat, los cadis. Foguèt un cap intelligent e energic. Après sa mòrt, son filh Abu Zakariya li succedís en 1228.
Vroville
Vroville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Loras de Varossa
Toponimia
Segon Miquèu Grosclaude, eras explicacions per florem o Florentinus son pas acceptablas foneticament (florem > hlor, pas hlora) e era proposicion de Negre qu'ei estranha; eras ipotèsis de Coromines e d'Orpustan que son mei realistas, mes eras fòrmas ancianas que son tròp recentas per ac poder verificar; eth nom que demòra escur.
Sent Martin de la Palud
Nòtas
<references group="N"/>
Pomavic
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Arpa
Tecnica
Las còrdas que son blancas o transparentas a despart deus Do que son marcats per còrdas arroia e los Fa marcats en blau.
Factors
thumb|left|100px|Arpa modèrna de concèrt de pedelas de dobla accion d'ErhardSebastian Erhard qu'ei lo pair de l'arpa modèrna per'mor d'aver desvolopat las pedalas de doble moviment.
Puèg Guilhèm
Luecs e monuments
thumb|left|290px|Castèl de Puègguilhèm
Palau de la Música Catalana
Lo projècte
Las òbras comencèron per la pausa de la primièra pèira lo 23 d'abril de 1905. Foguèron finançadas per un prèst de 600,000 pessetas jos forma d'obligacions al portaire, en doas serias de 500 e 1000 pessetas d'un rapòrt annadièr de.
Dictaturas
Malgrat de concèrts a l'Espanha fascista, de representacions de militars russes tsaristas o un còr de las jovenças itlerianas en 1943, lo Palais torna trobar pauc a pauc un semblant de normalitat, e la vida musicala s'i desvolopa. Lo 9 de novembre de 1940 Joaquín Rodrigo jòga son concerto d'Aranjuez e lo 31 de març de 1944 Edouard Toldrà jòga pel primièr còp amb l'Orquèstra Municipala de Barcelona, l'actuala orquèstra sinfonica e nacionala de Catalonha. Fins a la dubertura de l’auditori en 1999, lo Palais demòra la principala sala d'espectacle de l'orquèstra.
Arquitectura
Pendent la renovacion del Palais jos la direccion d'Oscar Tusquets e de Carles Díaz, un novèl bastiment de sièis estatges li es apondut. Aquel edifici servís de vestiari, d'archius, de bibliotèca e de sala de reünion. Dona sus l'espaci daissat libre per la demoliment de la glèisa de Sant Francés de Paula. La segonda fasa del trabalh permetèt de renovar l'interior del Palais, de realizar un novèl agrandiment de la sala d'espectacle, e dubrir un restaurant.
Faciada laterala
thumb|upright|Faciada d'origina, detalh d'un groupe d'esculturas la cançon populara catalana de Miquel Blay.
La sala Lluís Millet
Las pòrtas de veire son fachas de veirals amb de tèmas florals. Es tanben lo cas de la longa fenèstra que separa aquela sala de la terrassa. Aquela es facha de veires transparents dins las partidas nautas e de veires colorats amb de motius florals dins las partidas bassas. Sul veire transparent corrís una frisa. Los veirals imitan las mosaïcas. Sus la terrassa se trapa de colomnas que donan sus la carrièra de Sant Pèire. Son decoradas amb de mosaïcas de ceramica.
Pichon Palais
En 2007, lo pichon palais foguèt un dels cinc projèctes primats al concors europèu Uli Awards For Excellence per sas qualitats conceptualas e arquitecturalas
Barjouville
Barjouville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure e Loir e la region dau Centre.
Catedrala de Sant Pèire e Sant Pau de Magalona
Una antiquitat atestada
A la casuda de l'Empèri Roman al sègle V, los Visigòts prenguèron una partida de la region de Melguèlh que l'illa de Magalona. La religion crestiana s'impausèt pauc a pauc. Dempuèi 533, un evescal se fixèt sus l'illa. Los seus primièrs evesques foguèron: Boèce vèrs 589, Geniés 597-633?, (Geniés o Genesi). Èra alara ja sus l'illa una glèisa-catedrala. L'evescat de Magalona apareis dins los tèxtes a la fin del sègle VI, sus una illa ja occupada dins l'Antiquitat.
Pòrt Sarrasin
Al sègle VIII, alara que lo poder Visigòt s'aflaquissiá e que fin finala lo reialme de Toledo casava, los musulmans d'Espanha (los Sarrasins) multipliavan las espedicions en tèrre crestiana. Aprèp aver conquerit Catalonha, passèron los Pirenèus, en 715. La Septimània passèt jos lor totala dominacion en 719. Magalona, a causa de la seuna posicion clau, venguèt Pòrt Sarrasin, sens dobte una plaça fortificada. Daissant los amenatjaments naturals, de cais foguèron bastits permetent a de naus d'abordar e descargar de merças en tota seguretat. Ara encara lo luòc dich la Sarrasina correspond al grau per ont passavan los bastèus. Malgrat la preséncia dels envasidors, la libertat de culte demorava sus l'illa, los abitants avián alara l'estatut de « dhimmis ».
Alara lo site demorèt gaireben abandonat pendent tres sègles, quitament s'una vida precaira sembla aver domorat malgrat la paur dels pirats. L'evèsque s'installèt a qualques quilomètres, a Melguèlh (ara Mauguiò), sus l'oppidum antic de Substancion, que lo site se trapa ara sus la comuna de Castèlnòu de Les.
Epòca contemporanèa
A l'ora d'ara Magalona accuelhís un festenal de musica qu'es organizat cada an, en junh, dins la catedrala. Es un festenal de musica medievala, presentat dins l'encastre magnific de la catedrala, de musicas classicas ancianas de l'Edat Mejana, mas tanben barròcas, romantica ou renaissenta, d'òbras raras, sovent oblidadas.
Lo portal
Lo lidal es fòrça long al repècte del portal, e d'un art mai evoluat. Es escultat d'un supèrbe rincèl d'acant al dessenh rafinat. Sul bòrd i a una inscripcion latina de 1178 e signada Bernard de Trevièrs que disís:
La nau
A l'interior, la nau es constituida dins las doas primièras travadas d'una vòlta bassa de plencindre, qu'es tresmontada d'una tribuna pels canongess accessible per un escalièr bastit dins l'espessor del paret. Dins lo paret drech de la segonda travada, de basrelièus e d'epitafas foguèron fixadas. Foguèron trobadas en 1872 per Frédéric Fabrèges, quand restaurèr lo pasiment de la catedrala.
Marsilly (Mosèla)
Istòria
La primièra mencion del vilatge apparait l'an 1404. Fasiá partida del Saulnois e constituissiá : una seigneurerie a las mans de las grandas familhas patriciennes de Mètz : Gournay, Baudoche, Aja, Aubigny, del Couët, Thomas de Pange.
La première mention du village apparait en 1404. Il faisait partie du Saulnois et constituait : une seigneurerie aux mains des grandes familles patriciennes de Metz : Gournay, Baudoche, Heu, Aubigny, du Couët, Thomas de Pange.
Autheuil-Authouillet
Autheuil-Authouillet en normand (Autheuil-Authouillet en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Engolmesin (dialecte)
miniatura|300px|Limite òc-oïl en [[1875, emb l'engolmesin dins lo sud de Charanta.]] L'engolmesin  (angoumoisin en francés, tanben apelat périgourdin occidental "perigordin occidentau" o croissant méridional "creissent meridionau" ) es lo parlar occitan dau sud de Charanta qu'es de fach un parlar ibride, coma lo marchés, e las dotze comunas concernidas (dins l'est d'Engolmés: Los Eissarts, Pilhac, Montinhac, Bona, Sent Marçau, Sent Severin, Aubaterra, Nabinau, La Prada, Sent Roman), e doas comunas en Dordonha (Chanaur e Pueimangor) apelan lor lenga l'engolmesin,. Mai au nòrd, Palueu e Salas La Valeta son dins lo dialecte lemosin. La comuna de Julhaguet fòrma tanben una petita enclava de queste parlar mixte.
La Pèira
Toponimia
Segon Dauzat, La Pèira que vien deu latin petra, « pèira, arròc, montanha », eventualament designa arroeinas anticas.
Marsal (Mosèla)
Marsal es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Pèdauca
De reinas pèdauca, d'originas e significacions diversas, son escultadas sus de portals de fòrças glèisas pel país.
Lo pè d'auca es una particularitat que Pèdauca partetja amb d'autras personalitats istoricas, tanben mai o mens miticas ; de nòbles o de reinas — la reina de Saba, e de Bertas coma la reina Bertrade de Laon, la coneguda Berta del grand pé ; de santas, sovent d'origina reiala o nòbla, vengudas pastorèlas e fialairas, e marcadas d'aquel signe, o patiguent de la lèpra, miraculosament, per escapar a las assiduitats de pretendents (Santa Isbèrga en Artés, Santa Neomaia dins lo centre de França, santa Enimia dins las gòrjas de Tarn). Lo pè d'auca e la lèpra son d'efièch ligats: aquela malautiá provòca de damatges cutanèus podent far pensar a la pèl de las patas dels palmipèdes. La pata d'auca èra la marca dels leproses a l'Edat Mejana e, mai tard dels cagòts (que demièg las ipotèsis de la lor origina, una seriá qu'aurián agut d'aujòls leproses).
Grand Nívol de Magellan
Lo Grand Nívol de Magellan (ò GNM) es una galaxia nana situada a 163,000 ans lutz de la Tèrra dins lei constellacions de la Daurada e de la Taula. Satellit de la Via Lactèa, es la tresena galaxia pus pròcha de la galaxia nòstra e es lo quatren objècte pus massís dau Grop Locau.
Gerhard Armauer Hansen
Biografia
La lèpra èra alara considerada coma una malautiá ereditària o causada per de « miasmes ». Sus la basa de donadas epidemiologicas, Hansen presupausèt que la lèpra èra una malautia causada per un agent especific. En 1870 e 1871 Hansen se n'anèt a Bonn e a Viena per aver la formacion necessària per demonstrar lo seu ipotèsi. Foguèt en 1873, que faguèt coneisser la descobèrta de la preséncia de Mycobacterium leprae dins los teissuts de totes los malauts tocats per la lèpra. Pasmens capitèt pas a provar lo caractèr infectiós dels còrs estrangièrs observats al microscòpi e obtenguèt pauc de sosten dins aquel sens.
Vertuts catolicas
Las vertuts catolicas (« catolic » es aquí a compréner dins son sen primièr : universal), tanben conegudas coma las sèt vertuts principalas son sèt vertuts reconegudas de per la Glèisa e per la teologia. Aquestas vertuts reprenon las del judaïsme e de la filosofia grèca e son destriadas entre las teologalas (que valon per la vida espirituala) e las cardinalas (que valon per la vida dins lo monde).
Cirta
Cirta es lo nom latin de Constantina, uòi en Argeria.
Cyrille Melchior
Es successivament de l'UDF, de l'UMP e dels LR.
Gustav Klimt
Gustav Klimt (14 de julhet de 1862 - 6 de febrier de 1918) foguèt un pintor austrian simbolista.
Villars-en-Pons
Comunas vesinas
400px|gaucha||Distanças e posicion relativa
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Tessalonica
Istòria
Tessalonica foguèt fundada (segon Estrabon) per Cassandra en 315 AbC (lo mateis an que foguèt fundada la ciutat de Cassandria) al luòc (o pròche) de l'anciana Therma, lo districte nomenat Migdonia, e li donèt lo nom de la seuna femna Thessalonica, sòrra d'Alexandre lo Grand. Un altra version (reculhida per Constantin Porfirogenit) ditz que la fondèt Filip, lo paire d'Alexandre, per remembrar una victòria suls tessalians; e una tresena version ditz que foguèt fondada per Filip mas que li donèt lo nom de la seuna filha. La ciutat foguèt poblada amb los gents de Therma e de tres ciutats mai pichonas a l'entorn (Aneia, Cissos e Calastra). No conta que Therma aviá estat destroïda, e se sap pas tampoc se perdèt sul còp la seuna condicion de ciutat en favor de la nòva o se domrèron ambedoas, o alara se la tornèt nomenar.
Aprèp lo gran incendi de 1917 la vila tornèt èsser bastida e de contunh venguèt mai grèga. Fòrça grècs d'Anatolia s'i establiguèron en escambi de populacions aprèp de las guèrras.
Edificis e monuments
Una anciana mosqueta coneguda coma la Rotonda foguèr abans un temple cristian (Eski-Metropoli) e abans un temple construït de forma similar al Panteon de Roma. Una autra mosqueta, Eskí-Djumà seriá estat un temple dedicat a Vènus.
La glèisa cristiana principala, Santa Sofia, òbra de l'arquitecte Antemios, venguèt una mosqueta pendent l'epòca otomana. La glèisa de San Demetri (que tanben foguèt una mosqueta) es encara mai granda e datariá del segle VII mai d'autres la situan al sègle XIII.
Estatistica istorica de la populacion
Populacion de Tessalonica a la fin del sègle XIX e començament del XX.
Domart-sur-la-Luce
Nòtas
<references group=N/>
Malautiá infecciosa
Mortalitat
L'Organizacion Mondiala de la Santat (OMS) enregistra l'informacion sus las mòrts globalas segon la Classificacion internacionala de malautiás (ICD, pels sigles angleses). La taula seguenta rebat las malautiás infecciosas que causarián mai de 100,000 disfoncions pendent una estimacion facha en 2002. Tanben s'encluson las donadas de 1993 per poder las comparar.
Munster (Mosèla)
Geografia
La mai granda vila près de Munster es la vila de Sarreguemines situada al nòrd de la municipalitat a 33 km per la rota.
Commune rurale de la Moselle dans la région Lorraine, Munster fait partie du canton d'Albestroff, elle est située sur le territoire du parc naturel régional de Lorraine. Située entre 217 et 248 mètres d'altitude et voisine des communes de Torcheville, d' Albestroff, de Givrycourt de Vibersviller, de Lhor et de Insviller. 217 habitants résident sur la commune de Munster sur une superficie de 6,6 km² (soit 33 hab/km²).
Sant Joan de Janas
Toponimia
Sant Joan Baptista es lo nom de la parròquia. Janas es lo nom d’un castèl desrocat e disaparegut sus la comuna vesina de Raiçac que se sonèt un moment Raiçac de Janas. Se supausa que lo castèl èra mai o mens vesin del masatge del Castelàs. L’etimologia populara locala indica que la jana es la tuta del singlar.
Marly (Mosèla)
Geografia
Marly A situat sus la Seille a unitat|6|km a penas del centre de Mètz, #que ne constituissi uèi una banlèga pavillonnaire en desvolopament.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Istòria
A l'epòca gallo-romaine, la rota de la ambre venguda Via Agrippa passava a pauc près de carrièra Còstas-e-Bellonte. Abans 1901, se descobrís sul ban de Marly quatre vestigis de villas romaines (1 000 pèças de moneda) e d'unas autras après 1962.
La Seconde Guerre mondiale et le drame de la seconde Annexion marqueront durablement les esprits. Marly est rebaptisée Marlingen. Les premiers conscrits, incorporés de force dans l’armée allemande, partent à partir d’août 1942. Les civils ne sont pas épargnés. Le avril 1944, la commune intègre le Stadtkreis Metz, le district urbain de Metz. À partir de mai 1944, l’armée américaine bombarde la région sans relâche. La bataille de Metz fait rage de septembre à novembre 1944. La commune est enfin libérée le 21 septembre 1944, après une longue attente.
Dommartin (Sòma)
Domartin (Sonme) en picard (Dommartin en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region dels Nauts de França.
Orny (Mosèla)
Orny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Lescurri
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Toponimia
La prononciacion qu'ei [léch'kurri] (grafia fonetica deus autors). Las fòrmas ancianas que son : Lascurri en 1285, De Lescurri en 1313, De Lascurrio, en latin, en 1342, De Lascurio, en latin, en 1379, Lascurri en 1429, Lescurry (mapa de Cassini, a la fin deu sègle XVIII).
Puèigalhard de Lomanha
Puèigalhard de Lomanha (Puygaillard-de-Lomagne en francés) es una comuna gascona de Lomanha, situada dens lo departament de Tarn e Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Campionat del Mond d'atletisme de 1999
I participèron 1821 atlètas representant 201 païses.
Fission nucleara
La descubèrta de la fission
Informat de la descubèrta per Meitner, Niels Bohr (1885-1962) difusèt la novèla ais Estats Units a son arribada dins lo país en genier de 1939. En particular, ne'n parlèt amb Albert Einstein (1879-1955). En parallèl, Irène Curie (1897-1956) e Frédéric Joliot (1900-1958) estudièron lo fenomèn. Lo 4 de mai de 1939, aquò menèt a l'enregistrament de tres brevets secrèts depintant la possibilitat d'utilizar l'energia nucleara per produrre d'energia e per fabricar d'armas. Pasmens, lei projèctes francés de concepcion d'una arma nucleara foguèron arrestats per la desfacha de 1940.
Lei premierei reaccions en cadena e lo projècte Manhattan
Lo concèpte de reaccion en cadena foguèt imaginat tre 1933 per lo fisician Leó Szilárd (1898-1964) que depausèt un brevet un an pus tard. En 1936, assaièt sensa succès de produrre una tala reaccion amb de berilli e d'indi. Lo concèpte foguèt afinat per Francis Perrin (1901-1992) en 1939 que calculèt la massa critica de l'urani e l'estimèt a 40 tonas. La premiera reaccion en cadena foguèt finalament realizada lo 2 de decembre de 1942 per Fermi e Szilárd dins lo quadre dau Projècte Manhattan. Per aquò, foguèt concebuda una pila atomica contenent 36 tonas d'oxid d'urani, 6 tonas d'urani e 400 tonas de grafit. Aquò demostrèt la possibilitat de desvolopar d'aplicacions vertadieras de l'energia nucleara.
Soabia
Istòria
Pendent l'Edat Mejana nauta, lo reialme d'Alemania regropava de pichons reialmes sul territòri dels Alamans. Aqueles èran someses pels Francs jos Clodovèu I e Teodebèrt Ièr. Al començament del sègle VI, l'Alemania es un ducat jol contraròtle dels Francs, fins a que siá dissolgut en 746 en rason del Chasple de Cannstatt.
Dompierre-sur-Authie
Nòtas
<references group=N/>