Ans_1910
Istòria
1917 : sus lo frònt rus, leis armadas russas intrèron dins una crisi prefonda en causa de pèrdas grèvas e de problemas d'avitalhament tant per lei soudats que per lei civius. Aquò entraïnèt de trèbols grèus (manifestacions, grèvas, mutinariás...) e lo tsar Nicolau II foguèt obligat d'abdicar (15 de març). Un govèrn provisòri assaièt de perseguir la guèrra e de realizar de reformas liberalas. Pasmens, la situacion militara se desgradèt rapidament entraïnant l'avançada deis Alemands e deis Austrians sus la totalitat dau frònt (presa de Riga en setembre). 1917 : en Orient Mejan, leis Otomans ataquèron en direccion d'Egipte. Pasmens, foguèron arrestats e obligats de se retirar en abandonant Gaza e Jerusalèm. En parallèl, perdiguèron egalament Bagdad. 1917 : en causa de l'intensificacion de la guèrra sosmarina, leis Estats Units d'America declarèron la guèrra ais Empèris Centraus. Pasmens, poguèron pas mandar de fòrças importantas en Euròpa avans 1918. 1918 : sus lo frònt orientau, afondrament deis armadas russas minadas per la guèrra civila dins lo país. Per faciar aquela situacion, lo govèrn bolchevic acceptèt de signar lo Tractat de Brèst Litovsk que permetèt ais Alemands e ais Austrians d'annexar de territòris fòrça avançats. De mai, autorizèt leis Alemands de transferir una partida de sei fòrças vèrs lo frònt occidentau. thumb|right|[[Carri de combat|Carri francés passant una trencada en 1917 ò en 1918.]] 1918 : sus lo frònt occidentau, leis Alemands assaièron d'aprofichar sa superioritat numerica per rompre lo frònt francobritanic. Pasmens, maugrat quauquei succès locaus, mau capitèron e lei tropas de l'Entenduda poguèron esperar l'arribada dau còrs expedicionari estatsunidenc. A partir de julhet e d'aost, poguèron ansin menar divèrsei còntra-atacas. Passada per la rapiditat deis atacas, l'armada alemanda capitèt de mantenir son òrdre mai foguèt obligada de recular vèrs Ren avans de demandar un armistici lo 11 de novembre. thumb|right|[[Cuirassat ongrés Szent István aprefondat per una torpilha italiana (10 de junh de 1918).]] 1918 : en Itàlia, lei fòrças austrianas se fragmentèron pauc a pauc en causa de la desintegracion politicas d'Àustria-Ongria. Ansin, l'armada italiana poguèt atacar e infligir una importanta desfacha a son adversari a la Vittorio Veneto (24 d'octòbre - 3 de novembre). En parallèl, Checoslovaquia declarèt son independéncia lo 28 d'octòbre, Croàcia lo 29 e Ongria lo 31. En novembre, lei regions polonesas se revoutèron. Après la rompedura dau frònt italian, lo govèrn austrian signèt l'armistici de Villa Giusti (4 de novembre) que marquèt la fin de la guèrra per l'Empèri. Foguèt obligat de dissòuvre son armada — una partida deis unitats non austrianas avián ja començat de se dispersar ò d'obeïr ai sieunas autoritats nacionalas — e lo 12 de novembre, l'emperaire Carles (1916-1918) abandonèt lo poder. Aquò marquèt la disparicion d'Àustria-Ongria. 1918 : dins lei Balcans, importanta ofensiva aliada que permetèt de reconquistar la màger part de Serbia, de menaçar lo sud d'Àustria-Ongria e d'atacar Bulgaria. Durament batuts, lei Bulgars se retirèron vèrs son territòri onte capitèron d'arrestar leis ofensivas aliadas. Pasmens, isolats, foguèron obligats de demandar un armistici (29 de setembre) e de demobilizar seis unitats, çò qu'entraïnèt un afondrament complèt de la defensa deis Empèris Centraus dins lo sud-èst d'Euròpa. thumb|right|Intrada de tropas britanicas dins [[Constantinòple.]] 1918 : en Siria e en Mesopotamia, lei Britanics continuèron d'avançar en direccion d'Anatolia. Aquò li permetèt d'infligir de pèrdas importantas ais Otomans e d'ocupar Damasc e Alèp. Pasmens, per lei Turcs, la situacion pus grèva èra l'afondrament dau frònt bulgar que permetèt ai fòrças de l'Entenduda de menaçar dirèctament la capitala. Aquò menèt lo govèrn otoman a demandar un armistici. Pasmens, aquò entraïnèt la fragmentacion de l'Empèri amb divèrsei declaracions d'independéncia ò annexions de territòris per lei poissanças colonialas. 1918 : amb l'afondrament d'Àustria-Ongria, independéncia de Checoslovaquia. 1918 : aprofichant lei trèbols grèus tocant Alemanha, Àustria-Ongria e Russia, lei regions polonesas se revoutèron permetent de restaurar l'independéncia dau país. Pasmens, aquò entraïnèt una guèrra a l'èst per definir la frontiera. 1918 : autra consequéncia de la fragmentacion de Russia, formacion d'estats independents dins lei regions balticas (Estònia, Letònia e Lituània) e escandinava (Finlàndia). 1918 : dins l'espaci austroongrés, independéncia d'Ongria e de Iogoslavia. Lo rèsta dei regions de l'Empèri formèt Àustria.