cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arabi
L'arabi (var. arab) es una lenga del grop de las lengas semiticas, parlada en particular pel pòble arabi e dins los Païses Arabis, valent a dire en Arabia, a l'Orient Mejan e dins lo nòrd d'Africa. Los estats ont l'arabi es la lenga dominanta o majoritària son, de l'oèst a l'èst: Mauritània, lo Sahara Occidental, Marròc, Argeria, Tunisia, Libia, Egipte, Sodan, Palestina, Jordania, Liban, Siria, Iraq, Kowait, l'Arabia Saudita, Bahrayn, Qatar, los Emirats Arabis Units, Oman e Iemèn. En Israèl, l'arabi es cooficial amb l'ebrieu. Qualques estats an adoptat l'arabi coma lenga oficiala o cooficiala, e mai se l'arabi i es pas la lenga tradicionala de la majoritat de la populacion: son Chad, Eritrèa, Jiboti, Somalia e las Comòras. A Malta se parla lo maltés, qu'es una lenga per elaboracion venent de l'arabi.
Mar Baltica
La montada dei poissanças russa e alemanda
A partir de la fin dau sègle XVII, Suècia deguèt faciar l'emergéncia de la poissança russa que se modernizèt rapidament durant lo rèine dau tsar Pèire I (1682-1725). A la mòrt de Carles XI (1660-1697), Russia, Danemarc e Polonha-Lituània formèron una coalicion per obtenir una revision dei tractats precedents. Aquò menèt a la Granda Guèrra dau Nòrd (1700-1721). En despiech de succès restontissents, la principala armada de campanha suedesa foguèt destrucha a la batalha de Poltava en 1709. La patz foguèt restablida en 1721 e entraïnèt un reculament important de Suècia au profiech de Russia que ganhèt un accès dirècte a la mar. En mai d'aquò, la guèrra favorizèt la difusion d'una epidemia de pèsta que tuèt entre 300,000 e 400,000 personas dins lei regions litoralas.
Vrocourt
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Hornillos de Cerrato
Hornillos de Cerrato es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Niels Ryberg Finsen
Niels Ryberg Finsen (1860-1904) foguèt un mètge e scientific danés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1903.
Ciutat Metropolitana de Turin
La capitala la n'es Turin.
Vanessa-Mae
Ligam extèrne
Version de Vanessa-Mae deu Trilh deu Cohet de Giuseppe Tartini
Mosca de l'oliva
Damatges
Las olivas de taula fissadas son inutilizablas.
Torrelhas
Toponimia
Las atestacions ancianas son : Torrelae en 1049-1494; Villa de Trrellas (sic) = Torrellas en 1049; Villa de Turrellas en 1156; Sanctus Saturninus de Turrellis en 1261; Rector de Torrellis en 1351; Torelhes en 1552; Thorreilhes en 1571; Therillis = Thorrelles en 1372-1589; Tourreilles en 1594; Torrelhes en 1594; Tourelles en 1647; Toureilhes en 1665; Tourreilles, rectorie, Saint Genest en 1706; Toureille en 1781; Tourélhos en 1912 (Savartés). Torrelhas ven, ambe'l sufixe [diminutiu] -icula, del latin turris « torre » que designa çò mai sovent un castèl.
Saint-Python
Istòria
thumb|200px|left|[[Citroën C6 (1928) a Siem Reap al Cambodge]]
Quintin
Kintin en breton ( Quintin en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Sindròme respiratòri agut sevèr ligat al coronavirus
Lo sindròme respiratòri agut sevèr ligat al coronavirus, o simpletament sindròme respiratòri agut sevèr (SRAS) es una malautiá infecciosa dels palmons (pneumonia) deguda al SARS-CoV del genre dels coronavirus.
Es aparegut pel primièr còp en China en novembre de 2002, e a provocat una epidèmia en mai de 2003.
Laumesfeld
Laumesfeld es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Laureano Gómez Castro
Laureano Eleuterio Gómez Castro (1889-1965) es un jornalista, engenhaire e òme politic, que foguèt president de Colómbia entre 1950 e 1951.
Eddy Merckx
Victorias màgers
Demest autras moltas e tantas victòrias sul circuit mondial.
recòrd del mond de l'ora
Batèt tanben lo recòrd del mond de l'ora al velodròm de Ciutat de Mexic, en altitud, en 1972, amb una performància de 49,431 km.
Neptun (planeta)
Caracteristicas fisicas
thumb|left|Comparason de talha entre la [[Tèrra e Neptun.]]
Satellits
Neptun tèn 14 satellits coneguts. Lo principau es Triton que representa 99,5% de la massa en orbita a l'entorn de la planeta. Aquelei satellits pòdon èsser devesits en dos grops e son dichs regulars, lei pus pròches de la planeta, o irregulars, lei pus alunchats, en foncion de lor orbita.
Satellits exteriors
Lei satellits exteriors son dichs Halimedes, Sao, Laomedeia, Psamate e Neso. Solament Sao e Laomedeia an d'orbitas progradas. Son d'objèctes pichons amb un diamètre inferior a e d'excentricitats importantas. Psamate e Neso an tanben leis orbitas pus alunchadas de sa planeta per un satellit dins lo Sistèma Solar. D'efèct, la durada d'una orbita es d'aperaquí 25 ans per lei doas lunas.
Octobassa
200px|left|thumb|Octobassa, [[Musical Instrument Museum (Phoenix)]] L'octobassa qu'ei un instrument de còrdas hregadas e lo mei gran e lo mei grave de la familha deu vriulon. Qu'ei acordada ua terça en devath de la cotrabassa (e certas contrabassa que possedan quitament ua còrda autan grava) dab sonque tres còrdas (ut1, sol 1 e ut 1) mes dab un son hèra poderós per'mor de l'endom de la soa caisha de resonància. Qu'ei longea de 3,48 m.
Lagartos
Lagartos es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.
Ava Devine
alt=Ava Devine|vinheta|Ava Devine
Gouvernes
Gouvernes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Matematicas
Las matematicas (var. matematiques) son un ensemble de disciplinas basadas sus la reflexion e la logica que s'aplican sus l'utilizacion de nombres, de formulas, d'estructura, de donadas.
Evolucion e finalitat dei matematicas
right|thumb|320px|[[Euclides, detalh de L'Escòla d'Atenas per Rafèl.]]
Lei divèrsei brancas dei matematicas
Se destria actualament en matematicas tres grandei brancas mutualament liadas:
Plaqueta presentacion
Wikiccionari Diccionari liure Wikiccionari es un projècte que cèrca de crear de diccionaris e de tesaurus liures. Es destinat a prepausar d'informacions sus totes los mots o locucions, ara o ancianament utilizats, oralament o per escrich, dins totas las lengas, vivas o mòrtas. http://oc.wiktionary.org
Matematicas
L'algèbra
En mai de son desvolopament intrinsec, es necessària a l'analisi e la geometria per progressar. Son interès per aquestei darrieras vèn dau fach que d'estructuras algebricas se retròban dins de domenis nombrós.
Matematicas aplicadas e matematicas puras
L'activitat matematica s'interèssa naturalament ai generalizacions e abstraccions possiblas, en relacion amb leis esparnhes de pensada e lei melhoraments deis instruments (en particular leis instruments de calcul) qu'es portada a realizar. Sovent, lei generalizacions e lei abstraccions menan puei en de visions pus aprefondidas dei problèmas e en de sinergias importantas entre de recèrcas pertocant de questions inicialament sensa rapòrt.
Logica e matematicas
La logica enóncia lei règlas, o principis, que fau respectar per faire de deduccions corrèctas. Coma tota sciéncia exacta, la matematica se fonda sus lo principi dau tèrç exclús: tota proposicion (senada) es siá veraia siá faussa. Una deduccion consistís a partir de premissas per arribar an una conclusion en procedissent per etapas logicas.
Rigor e practica dei matematicas
Coma activitat umana, practicada per d'umans, lei matematicas s'aluenhan pasmens dau modèl d'una construccion, segon lei lèis de la logica, e independenta dau reau. Citem un fach e un fenomèn per illustrar aiçò. D'en premier, ges de demostracion matematica siègue formalament lei lèis de la logica, simplament perque la traduccion d'enonciats matematics complèxes en lengatge totalament formalizat es umanament impossibla (e, probable, sens interès).
Lo logicisme
Lo logicisme considèra que lei matematicas son entierament inclusas dins l'ensemble dei connexions logicas elementàrias, teoricament explicitablas, que compausan una demostracion.
Leis arts e lei matematicas
De naturas fòrça diferentas, l'art e lei matematicas an pasmens totjorn agut de relacions fruchosas.
Audrey Tautou
Biografia
Tres ans après, encarna Amélie, l'eroïna del filme Le fabuleux destin d'Amélie Poulain de Jean-Pierre Jeunet. Es una victòria mondiala! Tot lo monde parla ara d'Amélie e tanben d'Audrey Tautou!
Bèlmontés de Perigòrd
Geografia
vinheta|
Edvar Grieg
thumb|Edvar Grieg (Bergen lo 15 de junh de 1843 e lo 4 de setème de 1907)que ho un compositor e un pianista norvegian d'estil romantic.
Sent Anhet
Toponimia
La prononciacion qu'ei [senta'ɲet]. Bénédicte Boyrie-Fénié pòt pas citar cap fòrma anciana [lòc recent, hòra de l'ancian castèth, qui sembla dispareishut].
Istòria
La comuna sembla pas precedida per cap de parròpia d'Ancian Regime, maugrat la preséncia d'ua capèra deu vocable de Senta Anna (tornada bastir ara dens lo borg). Lo borg qu'ei recent, absent de la mapa de Cassini de la fin deu sègle XIX, mès benlhèu dejà present au sègle XIX (mapa d'Estat-Major). Sent Anhet qu'èra un castèth,.
Thiruvananthapuram
Thiruvananthapuram (tirovanantaporam - o ancianament trivandrum, en malaialam, തിരുവനന്തപുരം tiruvanantapuraṁ) es la capitala de l’estat de Kerala en Índia.
Linas
Istòria
La municipalitat a format un district, dissòlv uèi, amb la municipalitat de Montlhéry.
Salinas (omonimia)
Nom comun: Un toponim: Una persona:
(640) Brambilla
(640) Brambilla es un asteroïde.
Kyiv
Kyiv (en ucraïnian Київ = Kyiv [ˈkɪjiw]undefined, en rus Киев = Kiev, en grafia occitana non normalizada Quiiu) es la capitala e vila mai granda d’Ucraïna. Se situa dins la part centre-nòrd del país, còsta lo riu Dnièpre. En julh de 2013 la ciutat comptava oficialament 2.847.200 abitants, e mai se d'autres nombres mai importants son estats avançats.
Launstroff
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Dumbarton
thumb|drècha|Lo pònt vièlh de Dùn Bretann, amb lo [[riu Leven.]] Dumbarton en anglés, o Dùn Breatann en gaelic escocés, que significa "fòrt dels britons", es una vila d'Escòcia, centre administratiu del council area de West Dunbartonshire.
Pájara
Pájara es un municipi de la província espanhòla de Las Palmas dins la Comunautat Autonòma de las Illas Canàrias.
Isoptera
Existís environ 1200 espècias de termits, regropadas en familhas que las principalas son :
Stradivarius Ole Bull
thumb|left|[[Ole Bull]]thumb|Axelrod Quartet, Smithsonian institution, lo Ole Bull qu'ei lo mei pròp deu violoncèlLo vriulon Stradivarius Ole Bull qu'ei òbra deu famós laütièr cremonés Antonio Stradivari. Que data de 1687, qu'ei ondrat d'un biais pròche deu Stradivarius deus Hellier o deus stradivarius Palatins. Que pòrta lo nom d'un deu sons purmèr proprietaris coneguts : lo compositor, violonista e laütièr norvegian Ole Bull.
Mausom
Nòtas e referéncias
<references group="N"/>
Odessa
La vila foguèt fondada en 1794 a partir d'un decrèt de l'emperairitz Catarina la Granda. De 1819 a 1858, Odessa foguèt un pòrt franc. Durant lo sègle XIX, èra la quatrena ciutat mai granda de l'Empèri rus, aprèp Moscòu, Sant Petersborg e Varsòvia. Son arquitectura istorica es mai d'estil mediterranèu que rus, per encausa de las influéncias francesa e italiana.
Val d'Augal
Val d'Augal (oficialament en francés Val-d'Aigoual) es una nòva comuna occitana de la Cevena (Lengadòc), situada dins lo departament de Gard e la region d’Occitanie. Es creda lo 1èr de genièr de 2019 per la fusion de Valarauga e Nòstra Dama de la Rovièira que venon comunas delegadas. Lo caplòc es a Valarauga.
Puègpin d'Egues
Puègpin d'Egues, e Pueipin en un document ancian (Peypin-d'Aigues en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
La Grande-Paroisse
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Nòtas
<references group=N/>
Sent Andrèu de Senhans
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
(641) Agnes
(641) Agnes es un asteroïde.
Rosoy (Iona)
Rosoy es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha Franca Comtat.
Alexander Fleming
Biografia
Nasquèt lo 6 d'agost de 1881 dins la vila escocesa de Lochfield. Estudièt la medecina a la Saint Mary's Medical School de Londres, que ne foguèt diplomat en 1908. Dins aqueste centre trabalhèt coma mètge microbiologista al Departament d'Inoculacions fins a la debuta de la Primièra Guèrra Mondiala. En 1928 foguèt nomenat professor universitari d'aqueste centre d'ensenhament.
Reconeissenças
En omenatge a son òbra foguèt nomenat un cratèr Fleming sus la superfícia de la Luna.
Kilimanjaro
Formacion
thumb|right|Representacion 3D de Kibo.
Topografia actuala
thumb|right|Representacion 3D dei tres cimas principalas de Kilimanjaro.
La descubèrta per leis Europèus e lo periòde coloniau
thumb|right|[[Fotografia dau cratèr principau en 1929.]]
Kilimanjaro dempuei l'independéncia de Tanzania
Kilimanjaro es un simbòl de Tanzania dempuei son independéncia en 1961. D'efiech, lo drapèu dau país foguèt plantat a la cima de la montanha tre lo jorn de proclamacion de l'independéncia. En parallèl, Kilimanjaro venguèt un motor dau torisme nacionau amb la creacion d'un pargue nacionau en 1973 per protegir lei seuvas e lei ressorsas idrologicas. Pasmens, dins un país orientat vèrs l'ocean, lo desvolopament demòra limitat e la màger part de la manna toristica es captada per Kenya entraïnant una crisi en 1977 (sarradura de la frontiera).
Saint-Remy-du-Nord
Geografia
Située dans la région du Nord-Pas-de-Calais, la commune de Saint-Rémy-du-Nord est le centre de plusieurs villes telles que Maubeuge, Hautmont ou encore Aulnoyes-Aymeries.
Trauça
Trauçan o Traussan o Traussa o regularament Trauça (Trausso, Tróusso en grafia mistralenca Troóuso en grafia de Savartés ; Trausse en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Aude e la region d', ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Los escais-noms pels abitants son bèca ("enfant", "dròlle" "nèci", del gr. βέχχος, "imbecil", "pegàs") e estustassat -ada ("estabosit", "estupid", de es e tustassat -ada, tusta) (bèco e estustassat -ado en grafia mistralenca) en rason de lor reputacion de naïvetat.
Lactòsa
La soa formula bruta qu'ei : C12H22O11
Crain
Nòtas
<references group=N/>
Galactòsa
thumb|100px|β-D-Galactopiranòsathumb|left|200px|β-D-Galacòsa e β-L-Galactòsa La galactòsa qu'ei un glucid exòsa epimèr de la glucòsa. Ligada dab ua glucòsa que forma un disacarid : la lactòsa.
Voharies
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Antonio Salieri
Antonio Salieri que ho un compositor italian de musica d'estil classic. Que ho compositor de la cort a Viena e a despart de la grana glòria qui conegó com musician e compositor, qu'ei conegut dens l'istòria de la musica com lo mèste (a còps a gratis) d'ua piela de compositors màgers com ac horen : Beethoven, Schubert, Meyerbeer, Liszt, Hummel, Reicha, Ignaz Moscheles, Carl Czerny, Franz Xaver Süßmayr e Franz Xaver Wolfgang Mozart (lo dusau hilh de Mozart).
Castèlnau d'Estretasfonts
Geografia
La comuna es dins l'airal urban de Tolosa
Istòria
Pendent l'Ancian Regime, Castèlnau d'Estretasfonts èra de la diocèsi civila de Tolosa, doncas de la província de Lengadòc, de la generalitat de Tolosa, de l'archidiocèsi de Tolosa, de la senescauciá de Tolosa. Le vocable de la glèisa es Sent Martin. En 1790, Castèlnau d'Estretasfonts èra caplòc d'un canton, en l'an IX, del canton de Frontonh.
Flée
Flée pòt essèr:
Desplegant Wikipèdia
Los projèctes Wikimedia
Lo principi de Wikipèdia (metre a disposicion de contengut liure e gratuit construch en collaboracion) s'es espandit a d'autres projèctes amb d'objectius equivalents.
Demest aicestes :
Wikimedia Commons Una banca de donadas de documents multimèdias liures http://commons.wikimedia.org
Per mai d'informacions : http://www.wikimedia.fr/wiki/Faire_un_don
Fourmetot
Istòria
Se trobava en 1833, 2 cabaretiers, 1 épicier, 1 cordonnier, 2 maréchaux, 3 tisserands, 4 maçons, 6 fustièrs, 3 menuisiers, 4 couvreurs, 3 charrons e 12 mendiants...
Possède des vestiges préhistoriques et antiques. Passage de la voie romaine Aizier-Pont-Audemer.
Rousson (Iona)
Istòria
Abans la creacion del departament del Yonne Yonne (departament) lo 4 de març de 1790, la mitat del departament actual aperteniá a François-Xavier de Porcellana #que possedissiá plan a Rousson en 1771-1792 e 1802-1806.
Desplegant Wikimedia
Pel document Imatge:Depliant-Wikimedia.pdf
Insecta
= Istòria evolutiva e taxonomia =
La coevolucion amb lei flors
Coma totei leis autreis espècias viventas, leis insèctes foguèron tocats per l'extincion Permian-Triassic que causèt la disparicion d'aperaquí 70 % deis espècias terrèstras. Pasmens, durant lo Triassic (252-201 Ma), lo desvolopament rapid deis espècias aguent subreviscut entraïnèt de familhas d'insèctes novèus.
Anatomia
Coma totei leis artropòdes, leis insèctes an un còrs segmentat sostengut per un exosquelèt compausat d'una cuticula quitinosa. Lei segments dau còrs son organizats en tres partidas que son la tèsta, lo torax e l'abdomèn. La tèsta es dotada d'un pareu d'antenas, d'un pareu d'uelhs composits, d'ocelles e de tres apendicis modificats que forman lei partidas bucalas. Lo torax pòrta leis organs locomotors (alas e cambas). Enfin, l'abdomèn contèn la màger part deis organs importants coma l'aparelh digestiu, lo sistèma excretor, lo sistèma respiratòri e leis organs reproductors.
Sistèma digestiu
Lo sistèma digestiu deis insèctes es constituït d'un tube lòng, dich lo canau alimentari, que va de la boca a l'anús. Es devesit en tres partidas principalas que son l'intestin anterior (stomodeum), l'intestin mejan (mesenteron) e l'intestin posterior (proctedeum). L'intestin anterior comença tre la boca e comprèn lei glandas salivàrias. Aquelei glandas libèran d'amilasas que permèton d'iniciar la digestion dei glucids. Lo rèsta d'aquela partida de l'intestin es subretot tapissat d'una mucosa protectritz que permet d'estocar d'aliments avans de lei transferir vèrs l'intestin mejan.
La màger part de la digestion a luòc dins l'intestin mejan. Per aquò, lo pareu dau canau alimentari i es cubèrt de microvillositats especializadas que produson divèrsei tipes d'enzims digestius. L'intestin posterior permet de mesclar lei particulas alimentàrias non digeridas amb l'acid uric produch per l'organisme per formar de boletas fecalas. Aquela partida de l'intestin permet tanben d'aborbir la màger part de l'aiga encara contenguda dins lo mitan digestiu. Puei, lei boletas eissuchas son expulsadas per l'anús.
Vision
La màger part deis insèctes son capables de diferenciar la lutz e la sorniera. De mai, fòrça espècias an una vision precisa dei movements e pòdon veire de raionaments infraroges e ultraviolets en mai dau domeni visible. La vision dei colors, generalament una tricromia UV-blau-verd, es tanben fòrça frequenta. En revènge, en causa de l'immobilitat deis ommatidis, leis uelhs composits deis insèctes pòdon pas se concentrar sus un ponch precís.
La nada
Un gròs nombre d'insèctes vivon una partida ò la totalitat de sa vida dins l'aiga. Aquò es fòrça frequent per leis estadis immaturs deis òrdres d'insèctes pus primitius que se desvolopan dins lei mitans aqüatics. A l'estadi adult, leis espècias aqüatics son pus raras mai es possible de citar plusors exemples coma Notonecta glauca e divèrsei coleoptèrs. Aqueleis insèctes presentan d'adaptacions a la locomocion sosmarina coma de cambas en forma de pagaia. Pus originau, de larvas de libellulas utilizan lei muscles de sa chambra rectala per se propulsar gràcias a un giscle d'aiga.
Empèri Espanhòl
Descobèrta d'America (1492-1499)
En 1498 Colomb comecèt lo tresen viatge e quand arribèt a L'Ispanhòla, dins la ciutat de San Domingo fondada per Bartomèu Colomb, e trobèt que la majoritat dels colons alà establits èran malcontents, que se sentián trompats al trobar pas las riquesas que Colomb aviá promés. Los reis envièron l'administrator reial Francisco de Bobadilla, qu'arribèt a L'Ispanhòla en 1500. Trobèt alà Diego Colomb, fraire del Amiral, que Bartomèu Colomb èra amb Roldan a Xaraguà reprimissent una conspiracion, e Cristòl Colomb èra a la Concepcion. Lo 15 de Setembre al arribar Cristòl, Bobadilla faguèt prene e encadenar Diego e Cristól Colomb, intimant a Cristól d'escriure a Bartomèu Colom que se presente a Sant Domingo, causa que l'Almiral faguèt. Al arribar Bartomèu foguèt fach presonièr amb los sieus fraires. Al començament d'octobre de 1500 los fraires Colomb foguèron enviats a la peninsula. A fins de 1500 arribèron a Granada e se presentèron davant los reis. En 1502 Colomb comencèt lo sieu quatren e darrièr viatge. Arribèt a Sant Domingo, ont lo novèl governador Nicolas de Ovando li enebiguèt de desembarcar, jos òrdres dels Reis Catolics. Explorèt las còstas de l'actual Onduras, e en 1503 arribèt en Jamaica ont perdèt los dos vaissèls que li demorava. En 1504 foguèron rescatat de Jamaica e a la fin d'an arribèt a la peninsula.
L'Ostal de Contractacion
En 1514 l'amiral e governador de las illas de la mar Cariba Diego Colón Moniz èra estat cridat a comparéisser davant lo rei Ferran lo Catolic acusat per sa marrida administracion. En 1516 moriguèt Ferran lo Catolic e, que sa filha Joana Ièra de Castelha èra empachada de governar per causa folia, aviá nomenat successor son felen l'emperaire Carles Quint. La regéncia foguèt assumida pel cardenal Francisco Jiménez de Cisneros qu'exerciguèt brèvament lo govèrn en Castelha, que ja aviá de novèlas suls pòbles "fòrça rics en aur e autres metals precioses". Coma mejan de prene aquelas riquesas, se proclamèt una lei qu'autorizava lo rescat d'aur per incitar los castelhans a viatjar cap a America e comerciar amb los natius, pagant un impòst suls sieus ganhs de 20% o «Cinquen del Rei» e per tòca d'aténher l'objectiu e regular lo comèrci de las Índias Occidentalas, se creèt l'Ostal de Contractacion en 1503. Aquela èra controtlada per l'evesque de Burgos, Juan Rodríguez de Fonseca, qu'a lo sieu torn designèt coma tresaurièr Sancho de Matienzo e coma comptable Juan López de Recalde. A la mòrt del cardenal Jiménez en octòbre de 1517 caisèt la carga delss afars transoceanics a l'avesque de Burgos.
Catastròfa demografica amerindiana e trafic d'esclaus africans
Las nòvas tèrras descobèrtas foguèron reclamadas per la Corona de Castelha, e colonizadas per la populacion castelhana, que los abitants dels autres estats de la Monarquia d'Espanha èran estrangièrs a la Corona de Castelha. Mas Portugal reclamèt tanben los nòus territòris, donc de vaissèls portugueses èran arribats, inesperadament, de las còstas de Brasil alara qu'ensejava de circunnavegar Africa. Fin finala lo papa Alexandre VI intervenguèt amb la signatura del tractat de Tordesillas, que fixèt lo tèrme de las zònas d'influéncia espanhòla e portuguesa a 370 lègas a l'oèst de las illas de Cap Verd (lo meridian situat a 46° 37′ longitud oèst); la zòna occidentala èra l'exclusivitat de Castelha e l'orientala de Portugal. Atal Castelha vendrà proprietària nominala de la màger partida del continent american levat una pichona part de Brasil, venent a Portugal. Lo decrèt papal legitimava en partida l'espandiment pel nòu territòri, en mission d'evangelizar la populacion indigèna.
La decadéncia finala amb lo Franquisme
En 1911, Marròc se divisiguèt entre franceses e espanhòls a la seguida comencèt la Guèrra del Rif. La batalha de Annual de 1921) supausèt una desbranda militar infligida a l'armada espanhòla, compensats ans après pel desembarcament de Alhucemas. Entre 1926 e 1959, Bioko e Rio Muni foguèron jonchas jol nom de Guinèa Espanhòla. Espanha, a las colònias desvolopèt vastas plantacions de cacau, pel que s'empleguèt de milièrs de trabalhadors. Lo 1956, quand lo Protectorat Francés de Marròc venguèt independent, Espanha autregèt lo sieu protectorat al Marròc, mas mantenguèt lo contraròtle sus Sidi Ifni, la region de Tarfaya e lo Sahara Occidental. Muhàmmad V del Marròc èra interessada en los territòris espanhòls e desencadenèt l'invasion del Sahara Espanhòl lo 1958 de la part de l'armada Marroquina. Aquela guèrra foguèt coneguda coma guèrra de Ifni o guèrra desbrembada. Aquel meteis an, Espanha cediguèt a Muhàmmad V Tarfaya e se va annexionar Saguia lo Hamra (al nòrd) e Ritz d'Aur(al sud) al territòri Sahara Espanhòl. En 1959 foguèt conseguit al territòri espanhòl del Golf de Guinèa l'estatut de província espanhòla ultramarina. La Region Eqüatoriala Espanhòla foguèt regida per un governaire general qu'exercissiá de poders militars e civils. Las primièras eleccions localas s'i debanèron en 1959 efoguèron elegits los primièrs procuraires per las còrts equatoguineanas. Mejanç la lei basica de 1963, las doas províncias foguèron reunificadas amb Guinèa Equatoriala e dotadas d'una autonomia limitada, amb d'organs e còs comuns per tot lo territòri. En Març de 1968, jos la pression dels residents e de las Nacions Unidas, Espanha anocièt que concedirà l'independéncia. En 1969, jol la pression internacionala, Espanha concedís Sidi Ifni al Marròc.
Motor de reaccion
Un motor de reaccion o reactor es un motor qu'expulsa un rag de fluid per generar una fòrça d'impulsion, segon la Tresena Lei de Newton. Aquesta definicion al sens larg inclutz los turboreactors, turbofans, fusadas e estatoreactors. Generalament los reactors son de motors de combustion intèrna, mas pas sistematicament.
Formiga
Lei formigas (var. ahromigas) ( deis formicidats — Formicidae — ) son d'insèctes sociaus formant de colonias, dicha formiguiers, de còps fòrça complèxas e generalament situats sota de pèiras, dins d'aubres o bastidas en forma de dòme. Fan partida de l' deis imenoptèrs, coma lei vèspas e leis abelhas. En revènge, lei termits, sovent dichs « formigas blancas », fan partida de l' deis isoptèrs e son donc pas particularament aparentats ai formigas.
Reparticion
Lei regions eqüatorialas presentan la diversitat pus gròssa d'espècias. Per exemple, solament 400 espècias son estadas identificas en Euròpa. En revènge, un mètre carrat d'un bòsc de Malàisia pòu assostar 40 espècias diferentas e 43 espècias diferentas foguèron ja identificadas sus un unic aubre dins la region d'Amazonas. Au totau, tres continents assostan mai de 2000 espècias : Africa (2500), America dau Sud (2160) e Asia (2100).
Jean Ferrat
Nuèch e nebla (1963)
Vint e cent qu'èran de milherats n'èran Nusets e magròts tremolaires dins aquels vagons plombadasses Qu'esquiçavan la nuèch amb sas onglas batentas Qu'èran de milherats vint e cent n'èran Se ne cresián èsser òmes èran sonque de nombres Dempuèi bèl temps fasiá li avián tirat sos dats Tre que la man retomba ne sòbra sonqu'una ombra Se devián jamai pus tornar veire un estiu
La montanha (1964)
Un a cha un daissan país Per se n'anar ganhar la tonha Luènh d'a la tèrra onte naissèron Dempuèi fòrça temps ne somiavan De la vila e dels sius secrets Del formicà e del ciné Los vièlhs n'èra pas cap original Quand s'eissugavan maquinal D'un revèrs de marga las pòtas Mas ne sabián totes e plan Se tuar catla o perdigal E manjar la toma de cabra
Ieu ne canti ges per passar lo temps (1965)
Lo mond dubert a ma finestra Coma a l'aiga clara lo gaudre Coma al ventre lo nenin per nàisser E nèu la flor de primavèra Lo mond dubert a ma finestra Amb sa dulia sas orrors Amb las siás armas e'ls sius sicaris Amb lo siu bruch la siá furor
ieu ne canti ges per passar lo temps
La libertat es de viatge (1966)
Amb de plumetas blavas De peisses dins son lièch E lo guit garrelàs Que me fa companhiá Amb un trocet de zan Dos mètres de ficela Un còp de ran plan plan Mai un zèst de ma bèla
Ma França (1969)
Al solelhàs d'estiu que se clina Provença D'al ginestar breton 'ntrò las brugas d'Ardescha D'un quicomet dins l'aire t'a aquel trelusir Aquel gost tot bonaür que m'eisseca las pòtas Ma França
Las lors voses ne créisson fins a ne far sonqu'una La que tostemps paga ela vòstres crims las vòstras errors En s'emplenar l'istòria e sas fòssas comunas Que ieu canti per sempre la dels trabalhadors Ma França
Potemkin (1965)
E virèron sas carabinas Potemkin
Cuba sí (1967)
E adara cuban paure coma Cuba Liure soi e ma femna es color del sorram Se gandré avem per manjar la conga dançam Mas los cans jàson jos la taula
Videografia
75 px
Maria de Montpelhièr
Maria de Montpelhièr (1182/83 - Roma 18 d'abril de 1213) èra la filha de Guilhèm VIII de Montpelhièr e d'Eudòxia Comnena de Constantinòble. Es coneguda dins l'istòria occitana e catalana que foguèt la maire de Jacme Ièr e la molher de Pèire II, comte-rei d'Aragon. Èra l'eiretièra de la senhoriá de Montpelhièr que passèt doncas a la Corona d'Aragon a partir del maridatge de Maria.
Lagomorpha
Los lagomòrfs (Lagomorpha) compausan un de mamifèrs comportant doas s :
Los lagomòrfs son d'animals que lor talha pòt variar de 12 a 25 cm de longor. Son recobèrts d'una forradura densa amb de borra espessa e que sa color pòt variar segon las sasons. Lor morre, dotat de vibrissas nombrosas, compòrta çaquelà una zòna de pèl nuda (rhinarium). Aquesta zòna s'estend de las narras fins al pòt superior, qu'es fendut en son mièg.
Macau
La Region Administrativa Especiala de Macau, tanben coneguda coma Macau (Pinyin: Aomen) o Macao es una de las doas Regions administrativas especialas de la Republica Populara de China amb Hong Kong.
Jean Racine
Arron ua comedia, la sola, Les Plaideurs, en 1668, que torna definitivament tà la tragedia e que da successivament Britannicus (1669), Bérénice (1670), Bajazet (1672), Mithridate (1673), Iphigénie (1674) et Phèdre (1677).
Cree
Amb mai de 200,000 personas, e mai de 135 comunitats enregistradas, los Cree forman lo pus grand grop entre las Primièras Nacions de Canadà.
Lo tèrme cree ven de la francizacion del nom de vilatge Kenisteniwak en Christenaux que donèt cree. Eles se sonan eles meteisses collectivament Nēhilawē.
Lunèl
Los abitants son los pescalunas o luneleses. Aquel escais a son origina dins una legenda que conta cossí qualqu'un de la vila que pensava que la luna s'èra negada, la volguèt pescar amb un panièr traucat. Existís una cançon sus aquela legenda.
Geografia
Administrativament, la comuna es limitròfa de Saturargues e Vilatèla al nòrd, Vidorle, Galargues e Aimargues (Gard) al nòrd-èst, Marsilhargues a l'èst e al sud, Sant Nazari de Pesan e Sant Just al sud-oèst, e Lunèl Vièlh a l'oèst. Totas aquestas localitats fan partida del canton de Lunèl.
Luòcs e monuments
thumbnail|right|200px|Reproduccion recenta de l'Estatua de la Libertat (plaça de la Republica, dintrada oèst de Lunèl).
Aficheta don
Coma vos, de milions d'internautas consultan Wikipèdia a gratís e sos 11 milions d'articles en 260 lengas, que mai de 18 000 son en occitan, redigits per d'internautas benevòls.
Mai d'informacions:
Saint-Amour-Bellevue
Geografia
Saint-Amour est un village viticole situé au sud-ouest de Mâcon, sur les premières hauteurs du Beaujolais.
HMS Beagle
Lo HMS Beagle foguèt un naviri de la Royal Navy de la classa Cherokee. Foguèt lançat lo 11 de mai de 1820 al pòrt de Woolwich, sus Tamèsi. Au mes de julhet d'aquesta annada, lo Beagle prenguèt part a la celebracion del coronament del rei Jòrdi IV. Lo naviri aguèt puèi pas pus d'utilitat fins a çò que foguèsse reabilitat en naviride recerca. Faguèt tres expedicions. Foguèt famós per aver embarcat lo naturalista Charles Darwin, del temps de sa segonda mission, entre 1831 e 1836. Le raconte del viatge es detalhat dins lo libre de Darwin, Lo Viatge del Beagle, publicat en 1839.
Ostal de Latròba
L’ostal de Latròba o familha de Latròba es una familha sortida de Montbequin, en Occitània, qu’en causa de l’exilh uganaud s’escampilhèt de pel mond.
Sent Bertomiu
Sent Bertomiu (Saint-Barthélemy en francés) qu'ei ua comuna gascona deu País de Gòssa situada dens lo departament de las Lanas e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Couches
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Districte de Thrissur
Lo districte de Thrissur (en malaialam, തൃശ്ശൂർ ജില്ല tr̥śśūr jilla) es un districte de l'estat de Kerala en Índia.
Ole Einar Bjørndalen
Ole Einar Bjørndalen (nascut lo 27 de genier de 1974, Simostranda) es un biatlèta norvegian que sa carriera internacionala durèt de 1992 a 2018. Tèn lo palmarès pus important de son espòrt amb 13 medalhas olimpics, 20 títols de campion dau mond, 6 copas dau mond, 19 glòbes d'especialita e 95 espròvas ganhadas.
Elisha Cuthbert
Elisha Cuthbert (n. en 1982) es una famosa actritz canadenca de cinèma. Se faguèt conéisser al nivèl internacional per la reproduccion de Kim Bauer dins la seria 24, Danielle a The Girl Next Door e Carly Jones dins House of Wax.
Hernán Cortés
L’intrada dins Tenochtitlan
Aquela paur aumentèt après lo debanament de combats a l'entorn de Veracruz. Se lei defensors capitèron de mantenir sei posicions, perdiguèron quauquei soudats. Aquò mostrèt ais Astècs que leis Espanhòus èran pas de dieus mai solament d’òmes normaus. Lei relacions entre lei dos camps venguèron donc rapidament marridas. Per empedir una ataca suspresa còntra sa tropa, Cortés decidiguèt tornarmai d'agir lo premier. Capturèt Moctezuma II e lo prenguèt coma ostatge, çò qu'assegurèt son autoritat a la tèsta de l'Empèri Astèc.
La generalizacion dau sistèma coloniau espanhòu
Après la conquista de l'Empèri Astèc, Cortés i importèt lo sistèma coloniau ja en plaça dins leis illas de Cuba e de Hispaniola. Sa basa foguèt l’encomienda qu'èra lo transferiment dei responsabilitats de proteccion e d'evangelizacion d'un grop d'Indians dau rèi a un individú privat. En cambi, aquel individú podiá exigir un tribut ò de corvadas. Cortés venguèt ansin lo premier encomendero d'America e generalizèt lo sistèma per sei companhons.
Posteritat
Dins aquò, Cortés es sovent vist d'un biais negatiu en causa de l'amplor deis atrocitats perpetradas per sei tropas e per la violéncia dau sistèma coloniau més en plaça a partir de 1521. Au contrari d'autreis explorators autors de chaples importants coma Cristòl Colomb, aquelei denonciacions son pas aparegudas amb la decolonizacion. Tre lo sègle XVI, Bartolomé Casaus denoncièt seis accions e de filosòfs dei Lutz esitèron pas de parlar de « crimes » per lei qualificar.
Districte de Wayanad
Lo districte es situat dins la cadena de montanhas dels Ghats occidentals.
Rouvray (Iona)
Rouvray  es una comuna francesa administrada per lo departament d'Iona de la region de Borgonha.
Nòtas
<references group=N/>
Empencha
En fisica, l' empencha es una fòrça de reaccion descrita quantitativament per las segonda e tresena leis de Newton. Quora un sistèma expulsa o accelera una massa dins una direccion, la massa accelerada va produire una fòrça de meteissa intensitat mas dins un sens opausat.
Mandragòra
Etimologia
Lo tèrme de « mandragòra » ven del latin mandragoras, eissit del grèc μανδραγόρας, deisgnant la planta. L'etimologia del mot grèc es pas segura. Per d’unes, lo mot grèc vendriá del nom de la mandragòra en assirian ''nam. tar. ira'', morfologicament « la dròga (mascla) de Namta », Namta essent un demòni pudent provocant de malautiás. Per d'autres, l'origina viendriá del sanscrit mandros significant « sòm » e agora significant « substéncia ».
Descripcion
vinheta|Fruchs La mandragòra mediterranèa presenta un important contraste entre la mata la raiç. La planta, nauta d'un trentenat de centimètres, larga una mala odor. Es una erbacèa banala, gaireben sens camba.
Dòna la mandragòra de baias jaunas o rojas al madur, de tres a cinc centimètres de diamètre, globulosas o ellipsoïdas. Aquestes fuches chucoses son comestibles en pauca quantitat. Las granas de 2,5 à de long, son reniformas, jaunas o brun clar.
Cultura
Per far grelhar melhor las granas cal las plaçar al refrigerator tres jorns abans la semenada, permetent de la realizar al començament de l’an amb fins a 100 % de germinacion.
Antiquitat
Tanben Plines signala d’indicacions pròchas d’aquestas de Dioscorides. L'usatge coma narcotic e analgesic torna sempre:
Edat Mejana occidentala
Al sègle I, Flavi Josèp aviá ja descrich dins la Guèrra dels Josieus, VII, 6, 183, un ritual identic aplicat a l'arracatge d'una planta que se nomena baaras. La planta es mal identifca e es pas segur que siá de mandragòra coma Hugo Rahner (1954) lo supausèt.
Nòtas
<references group="N" />
Gilley
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Lei Talhadas
Lei Talhadas (Taillades en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
(653) Berenike
(653) Berenike es un asteroïde.
Aletta Ocean
vinheta
Gabriel García Márquez
Biografia
La figura de son grand, que lo jove Gabriel escaissava "Papalelo", aguèt una influéncia considerabla sus la formacion politica e culturala del futur escrivan. Lo Coronèl èra estat un liberal veteran de la Guèrra dels Mila Jorns, qu'èra fòrça respectat per sos compatriòtas e conegut per son parlar sens empacha qu'aviá criticat veementament lo Massacre de las bananièras, una repression sanguinosa exercida suls obrièrs en cauma de las companhiás bananièras del país per las fòrças armadas de Colombia.
Abu Nuwas
La poesia muhdhat
La contestacion dau modèl de la poesia tradicionala per lei « Modèrnes » èra menada per un grop d'autors qu'aviá una bòna conoissença de sei formas. Ansin, durant sa formacion, Abu Nuwas aviá recebut l'ensenhament de plusors mèstres famós. L'episòdi de l'amnesia fòrçada impausada per son mèstre Khalaf al-Ahmar es ansin probablament una representacion simbolica de la rompedura entre lei dos corrents.
Leis innovacions formalas e tematicas
Abu Nuwas es considerat coma lo creator de la tardiyya, la poesia cinegetica, e de la khamriyya, la poesia baquica. D'efiech, s'aquelei tèmas èran ja presents dins la poesia islamica tradicionnala, venguèron de genres especifics e reconeguts gràcias a l'òbra d'Abu Nuwas. Au nivèu formau, aquelei poèmas èran propicis a de descripcions lòngas. Aquò permetèt un usatge pus liure de figuras d'estile e de retorica que venguèron ansin d'elements importants de la badi’ (art de la retorica arabi).
Wavignies
Istòria
thumb|left|Lo vilatge dispausava d'una estacion sus la linha de camin de fèrre secondaire a via métrique en connectant [[Linha Estrées-Sant-Denis - Froissy - Crèvecœur-çò de-Grand|Estrées-Sant-Denis - Froissy - Crèvecœur-çò de-Grand de 1891 a 1961.]]
Reialme de Portugal
La Revolucion Liberala de 1820
Al començament del sègle XIX Portugal èra en crisi a causa de la partença de la familha reiala pel Brasil, a causa de las consequéncias destrutiças de las Invasions Napoleonianas, a causa de la dominacion dels angleses sus Portugal e a causa de l'obertura dels pòrts de Brasil al comèrci mondial, çò provòca la roïna de fòrça comerçants portugueses. Al meteis temps, l'ideologia liberala s'implantava dins de pichons grops de la borgesiá.
Voyenne
es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region dels Nauts de França.
Reialme de Portugal
Guèrra Civila Portuguesa (1828-1834)
Lo 13 de març de 1828, Miguèl dissolguèt las corts e convoquèt de nòvas eleccions. Lo 7 de julhet de 1828, las nòvas corts aclamèron Miguèl I coma legitim rei de Portugal essent reconegut per la Santa Ses, Espanha e los Estados Unidos d'America, pauc de temps après las tropas liberalas de la vila de Porto se revòltan e marchèron cap a Coïmbra, mas Miguèl organizèt las tropas que reprimiguèron los liberals, a Lagos, los liberals tanben se revoltèron e encara son desfach e preses, fòrça fugiguèron cap a Espanha e Anglatèrra. Dins l'ensag d'impausar son regim absolutista, Miguèl depausèt lo regime monarquic constitucional de la reina Maria e comença siès ans de conflictes armats amb intervencions de la politica internacionala. Las illas da Terceira e de Madèira jurèron fidelitat a la reina Maria, las tropas miguelistas prenguèron Madèira, mas quand ensagèron de desembarcar a Terceira, lo Duc da Terceira qu'aviá tornat bastir las defensas de l'illa, desfach los miguelistas e las Açores demoran dins las mans dels liberals. Per agravar, en 1830, lo Duc de Wellington sortís del govèrn e lo nòu primièr ministre vesiá pas mai Miguèl I coma rei, preferissent ajudar los liberals, del meteis lo rei francés Carles X foguèt depausat e lo nòu rei Loís Felip I tanben discreditèt lo rei e amb las atacas dels portugueses contra los estrangièrs franceses e angleses qu'apiejavan los liberais, França e Anglatèrra entrèron en  guèrra en favor dels liberals, una flòta francesa intra dins lo Tage e captura uèit naus portuguesas.
Santa Lúcia
Economia
De veire: Economia de Santa Lúcia.
Grenada
Istòria
En 1498, Cristòu Colomb, al cors de son tresen viatge, trobèt l'illa que li donèt lo nom de Concepcion. Mas los marinièrs que la trobavan plan semblabla a lor Andalosia l'apelèron Granada, pus tard francizat en Grenada.
Pendent tot lo periòde colonial britanic, Grenada faguèt partida de las Illas Britanicas del Vent, qu'agropava jol meteis governador un nombre cambiadís de colonias.
Goreta
Goreta qu'ei ua estacion d'esquí de la vath bearnesa d'Aussau situada dens la comuna d'Aigas Bonas suu camin deu còth d'Aubisca. Dab las soas 36 pistas balisadas qu'ei la màger estacion deus Pirenèus franceses.
Lista alfabetica dels genres de mamifèrs
A
Abditomys, Abrawayaomys, Abrocoma, Acerodon, Acinonyx, Acomys, Aconaemys, Acrobates, Addax, Aepeomys, Aepyceros, Aepyprymnus, Aeretes, Aeromys, Aethalops, Aethomys, Agouti, Ailuropoda, Ailurops, Ailurus, Akodon, Alcelaphus, Alces, Alionycteris, Allactaga, Allactodipus, Allenopithecus, Allocebus, Allocricetulus, Alouatta, Alticola, Amblonyx, Amblyrhiza, Amblysomus, Ametrida , Ammodillus, Ammodorcas, Ammospermophilus, Ammotragus, Amorphochilus, Anathana, Andalgalomys, Andinomys, Anisomys, Anomalurus, Anonymomys, Anotomys, Anoura , Anourosorex, Antechinus, Anthops , Antidorcas, Antilocapra, Antilope, Antrozous, Aonyx, Aotus, Aplodontia, Apodemus, Apomys, Aproteles, Arborimus, Archboldomys, Arctictis, Arctocebus, Arctocephalus, Arctogalidia, Arctonyx, Ardops , Ariteus , Artibeus , Arvicanthis, Arvicola, Asellia , Aselliscus , Atelerix, Ateles, Atelocynus, Atherurus, Atilax, Atlantoxerus, Auliscomys, Avahi, Axis,
F
Felis, Felovia, Feresa, Feroculus, Fossa, Funambulus, Funisciurus, Furipterus,
H
Habromys, Hadromys, Haeromys, Halichoerus, Hapalemur, Hapalomys, Haplonycteris, Harpiocephalus, Harpyionycteris, Heimyscus, Helarctos, Heliophobius, Heliosciurus, Helogale, Hemibelideus, Hemicentetes, Hemiechinus, Hemigalus, Hemitragus, Herpailurus, Herpestes, Hesperoptenus, Heterocephalus, Heterohyrax, Heteromys, Heteropsomys, Hexaprotodon, Hexolobodon, Hippocamelus, Hippopotamus, Hipposideros , Hippotragus, Histiotus, Histriophoca, Hodomys, Holochilus, Homo, Hoplomys, Hyaena, Hybomys, Hydrictis, Hydrochaeris, Hydrodamalis , Hydromys, Hydropotes, Hydrurga, Hyemoschus, Hylobates, Hylochoerus, Hylonycteris , Hylomys, Hylomyscus, Hylopetes, Hyomys, Hyosciurus, Hyperacrius, Hyperoodon, Hypogeomys, Hypsignathus, Hypsiprymnodon, Hystrix,
U
Uncia, Uranomys, Urocyon, Uroderma , Urogale, Uromys, Uropsilus, Urotrichus, Ursus,
V
Vampyressa , Vampyrodes , Vampyrum  , Vandeleuria, Varecia, Vernaya, Vespertilio, Vicugna, Viverra, Viverricula, Volemys, Vombatus, Vormela, Vulpes,
Goa
Geografia
L'Estat de Goa s'estend sus 3702 km² entre 14° 53' 54" e 15° 48' 00" de latitud nòrd e 73° 40' 33" e 74° 20' 13" de longitud èst. L'Estat es ribejat per la mar d'Arabia sus. Goa bòrda l'Estat del Maharashtra al Nòrd e l'Estat del Karnataka al Sud e a l'Èst.
Gressy
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sent Avit (Lanas)
Toponimia
L'agionime que pòt estar lo nom d'un ermite en Orleanés mòrt en 530, d'un avesque de Viana (Isèra), mòrt en 519 o d'un avesque de Clarmont, mòrt cap a 589, ,.
Montmelas-Saint-Sorlin
Montmelas-Saint-Sorlin en arpitan (Montmelas-Saint-Sorlin en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Vath de Varetons
Toponimia
Varetons qu'ei format de : Eth sens globau qu'ei atau « eras petitas vaths ». Non cau díser, donc, « en vath de Varetons », mès « en Varetons ».
Fotbòl
Etimologia
Dins lei país anglofòns, s'utiliza de còps lo nom soccer qu'es aparegut dins lo corrent deis ans 1880 coma abreviacion dau tèrme « association ». Lo nom complèt dau fotbòl venguèt alora « soccer football », expression que conoguèt un succès important dins l'Empèri Britanic e ais Estats Units d'America.
Originas
Segon l'ipotèsi pus frequent regardant l'origina dau fotbòl, la « soule » venguèt un jòc fòrça popular en Anglatèrra onte prenguèt lo nom de « football ». Fòrça violenta – de decès èran possibles – se turtèt a l'ostilitat deis autoritats francesas e anglesas qu'assaièron, mai d'un còp, de l'enebir per de rasons militars ò economicas. Dins aquò, demorèt populara dins l'archipèu britanic e lo quart nòrd-èst de França fins au sègle XIX. Conoguèt plusors evolucions importantas coma l'adopcion d'un balon gonflat de cuer au sègle XVI. Puei, en 1835, la lèi britanica defendiguèt la practica dau « football » sus lei rotas publicas entraïnant lo desplaçament dei jogaires vèrs de terrens claus.
L'organizacion de la FIFA e de la Copa dau Mond
thumb|right|[[Fotografia d'una partida de 2008 en Asia.]]
Après la Segonda Guèrra Mondiala, l'organizacion de la Copa dau Mond renforcèt lo poder de la FIFA. Aquò permetèt la difusion dau fotbòl dins totei lei país e, dins lo corrent deis ans 2010, la FIFA gropava mai de 209 federacions organizadas en sièis confederacions continentalas. Dins leis ans 1990, una Copa dau Mond femenina foguèt egalament creada per encoratjar lo desvolopament dau fotbòl femenin.
Terren e superficia de jòc
Un terren de fotbòl es un espaci rectangular d'una longor compresa entre 90 e 120 m e d'una largor compresa entre 45 e 90 m. De distàncias pus estrictas existisson per lei partidas internacionalas onte la longor dèu se situar entre 100 e 110 m e la largor entre 45 e 90 m. Sa superficia dèu èsser cubèrta de grava, de tèrra, de tepa ò de materiaus sintetics autorizats qu'imitan la tepa.
Lengelsheim
Lengelsheim es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region del Grand Èst.
Sant Vincenç e las Grenadinas
Istòria
Los indigènas caribas empediguèron agressivament la colonizacion europèa en Sani Vicenç fins al sègle XVIII. Esclaus africans — tant naufragats o coma fugits de Barbados, Santa Lucia e Grenada- cerquèron refugi en Sant Vicenç, o Hairouna coma foguèt cridada originalament pels caribas — e se barregèron amb los caribas autoctòns, la descendència mestiça dels quals se coneis coma "garifuna" o "caribas negres".
(666) Desdemona
(666) Desdemona es un asteroïde.
Leintrey
Istòria
La Segonda Guèrra mondiala #entrenar una nòva aucupacion del sector après la desbranda de junh 1940. Los primièrs aliats #far una incursion en setembre 1944 e lo pòble pas #èsser totun liberat #qu'en novembre del meteis an. La glèisa #èsser a nòu partiellement destruida l'an 1944 aital coma bon nombre d'ostals.
La Seconde Guerre mondiale entraîna une nouvelle occupation du secteur après la défaite de juin 1940. Les premiers alliés firent une incursion en septembre 1944 et le village ne fut toutefois libéré qu'en novembre de la même année. La glèisa fut à nouveau partiellement détruite en 1944 ainsi que bon nombre de maisons.
Trevila
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luòc:
Champ-sur-Drac
Geografia
La commune fait partie de l'aire urbaine de Grenoble (532 242 habitants) et, y est considéré comme un Pôle urbain.
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
(668) Dora
(668) Dora es un asteroïde.
Orlhaguet
Orlhaguet (Orliaguet en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Osorno la Mayor
Osorno la Mayor es un municipi de la província espanhòla de Paléncia dins la Comunautat Autonòma de Castelha e Leon.