cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Domvallier
Istòria
Lo pòble #èsser una de las distincions del pòrti de Lorraine. I possedissiá un castèl, e lo pòble compreniá egalament una glèisa fortificada e un étang seigneurial. A aquel jorn, el rèsta pas de l'anciana glèisa que la capèla castrale amb, sul mur exterior, lo bandeau funéraire dels senhors del luòc e lo cap trincat d'una estatua de pèira del. Del castèl, #que i aviá mes près del étang, demòra pas res meses a despart la toponymie del luòc « lo Castèl ». Del segond castèl, situat ne nautor del pòble, s'endonvíe encara qualques fondements de l'importanta bastiguèsse.
Medinhan
Medinhan (en catalan, Medinyà; en espanhòl, Mediñá ) es un municipi catalan de Gironés. Administrativament, fa partida de la província de Girona e de la Comunautat Autonòma de la Catalonha.
Montgilbert
Montgilbert en arpitan (Montgilbert en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Torralba de los Sisones
Torralba de los Sisones es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Joan de Cantalausa
- Pèire BONNEFOUS, Vicari General a Rodés nos va contar cossí Cantalausa vesiá son espartida : “Quand passarà davant ma pòrta en saquejant la dalha, aquela vièlha femna qu’apelam la mòrt, aurai pas subte ni mai m’anarai pas estremar. Me quilharai tot drech coma un piquet cargat de mos 81 ans e dirai a la vièlha : “T’esperavi pas tant lèu, mas pòdes venir ça que la, lo blat es meissonat, la palhièira es clavada, los libres e los papièrs son plegats. Ai tenguda la rega. Solide que soi pas sens tecas…”. Mas discutarem pas mai… L’ora es l’ora… Anarai a l’ostal. Cargarai las cauças de velors e los solièrs montats. Prendrai la museta, un cunh de pan e un pinton de vin. En passant davant l’estable donarai un còp d’uèlh al tropèl per veire se tot es en règla. Puèi dirai al reveire a totes en quilhant la cana e partirai dapasset pel camin de la comba. Tirarai drech davant ieu, coma se lauravi lo darrièr selhon. Tot en caminant soscarai a la vida : las annadas, las bonas e las meissantas tornaràn passar coma un liuç. E tot d’un còp sens prene garda arribarai al paradís. Quitarai mon capèl coma ai totjorn fach davant lo Bon Dieu. Tossirai un brifon per far veire que soi aquí. Alara lo grand Sant Pèire cridarà d’una vòtz fòrta, coma un brau : “Avèm aicí Cantalausa qu’arriba“. Un fum de mond sortirà de pertot. Tornarai veire mos parents, la familha, los amics e la fèsta tornarà reprene de pus fòrt. Una fèsta que s’acabarà pas jamai.
Presocratics
Son los primièrs pensadors que temptèron de donar una explicacion racionala e non a partir dels mites (encara que los podián utilizar coma de metafòras pontualas) sus la causa de çò que nos entorneja.
Evencs
En Russia son reconeguts coma un dels pòbles minors indigènas del Nòrd, de Siberia e d'Extrèm-Orient ((Rus: коренные малочисленные народы Севера, Сибири и Дальнего Востока) mentre qu'en China son reconeguts coma una de las 56 etnias oficialas del país.
Istòria medievala
Los Evencs son de còps que i a restacats al pòble shiwei qu'abitava dins lo Grand Khitan entre los sègles 5 e 9. Los Evencs de las vals de Ienisei e de Lena èran en 1600, abans l'arribada dels Russes, un pòble nomadizant que viviá de l'elevatge dels rèns.
En China
En 2000, i aviá 30 505 Evencs en China demest los quales 25 418 (83,3%) vivián dins la Prefectura de Hulunbuir, en Mongolia Interiora e 2648 dins Heilongjiang (8,5%), lo demai essent escampilhat dins las regions vesinas e mai dins d'autras províncias luènchecas de China.
Grendel
Istòria
Grendel es un descendent de Caín, lo primièr murtrièr segon la Bíblia. Dempuèi sa tuna, situada dins un paluns, entend las cançons e los rires de la cort del rei danés Hrothgar, çò que l’enrabia. Ataca Heorot, lo palais de Hrothgar, e tua mai d’un de sos guerrièrs. Pas un d’asuestes se pòt mesurar a sa fòrça subrumana, tant mai que las espasas lo pòdon pas ferrir, e Heorot acaba per èsser abandonada.
Vila (Marcatosa)
right|thumb|240px|La comuna de Vila en 1860 Vila ei un ancian municipi aranés qui ei ara ena entitat municipau descentralizada d’Arròs e Vila depenenta der ajuntament de Vielha e Mijaran.
Espeluga de Marsolàs
Art parietau
Eras pintruras e gravaduras, situadas sustot sus era paret a esquèrra, qu'arrepresentan bisons, shivaus, cervids, crabas, antropomòrfs e signes dab era forma deth hiu de hèr o quadrangulars. Un deths bisonts que's distingueish per un pliatge constituit de pontuacions arroias.
Les (flume)
Afluents
thumb|Les en amont dau pont de la Concòrda, entre [[Montpelhièr e Castèlnòu.]]
Matengo
Localizacion
Lo matengo es parlat al nòrd-èst del lac Victòria, dins lo district de Mbinga de la region de Ruvuma.
Ortoncourt
Istòria
De 1790 à l’an IX, Ortoncourt a fait partie du canton de Fauconcourt dans le district de Rambervillers.
Turtzioz
Turtzioz es una comuna de Biscaia dins la comunautat autonòma espanhòla del País Basc.
Steintal
Steintal (en francés, oficialament, le Ban-de-la-Roche) es una anciana comuna d'Alsàcia Bassa. Èra del departament de Bas Ren. Lo caplòc n'èra Waldersbach.
Lei de la gravitacion universala
thumb|right|300px|Illustracion del foncionament de la lei de la gravitacion universala de [[Isaac Newton|Newton; una massa pontuala m1 atira una autra massa pontuala m2 amb una fòrça F2 proporcionala al produch de las doas massas e inversament proporcionala al carrat de la distància (r) qu'i a entre las massas. Quinas que sián las massas o las distàncias, las magnituds de | F1 | e | F2 | totjorn seràn egalas. G es la constanta de la gravitacion.]]
Victor Balaguer i Cirera
Maturitat politica e literària
La siá femna moriguèt lo 1881. A l'aver pas agut descendència, Víctor Balaguer consacrèt la siá pichona fortuna en crear lo 1884 la Bibliotèca Musèu Víctor Balaguer a Vilanova e la Geltrú, un equipament public que donèt dins la vila en gratitud per èsser totjorn estat escuelhut deputat a Corts per aquela populacion dempuèi lo 1869. Lo sieu legat foguèt depausat en aquela institucion, que conserva a l'ora d'ara la siá bibliotèca de 22.000 libres e la siá colleccion d'art, que i destacan qualques pèças egipcianas, orientalas e precolombines, fòrça rares a la Catalonha d'aquela epòca.
Pebeas
Toponimia
Ni Dauzat e Rostaing, nimei Negre non disen arren de Pebèas. Que sembla ben estoc un *Pebena(s) au prumèr millenari, non pas *Pevenas qui seré *Peuenas en gascon centrau. Que cau tanben exclúser la proprietat de Pippinus (Pepin), pr'amor lo resultat seré *Pep-.
Sant Carles (mètro de Marselha)
vinheta|L'estacion. L'estacion de Sant Carles es una estacion dau mètro de Marselha. Coma Castelana, fa la correspondéncia entre la linha 1 e la linha 2 dau mètro.
Istòria
L'estacion dobriguèt lo 26 de novembre de 1977 per la linha 1, e lo 1èr de febrièr de 1986 per la linha 2. Foguèt l'ancian bot de la linha 1 avans lo 11 de març de 1978.
Provençau generau
Lo provençau generau es l'ensems dei varietats de provençau manca lo niçard.
Manigod
Manegôd en arpitan (Manigod en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Plasença (Roergue)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Arrueda
Lòcs e monuments
La glèisa.|thumb|right|200px
Tor Willis
thumb|200px|La Tor Sears La Tor Sears - tornada batejar Willis Tower per contracte despuish 2009 - qu'ei lo bastiment mei haut de Chicago e que ho lo mei haut deu monde au moment deu son acabament en 1974. Que conservè pendent 25 annadas aqueth estatut e en 2011 que demora enqüèra lo cincau e tot demorar lo bastiment mei haut deus USA.
Amantea
Amantea es una comuna italiana situada dins la Província de Cosença en Calàbria.
Lista de peisses d'aqüari d'aiga doça
Ciclids del lac Tanganyika
thumb|right||[[Cyphotilapia frontosa]] thumb|right||[[Tropheus polli]]
Ciclids del lac Victòria
thumb|right|[[Tilapia mariae]]
Parçac (Bordalés)
Parçac (Parsac en francés) es una anciana comuna occitana de Guiana e de Bordalés, situada dens lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Lana (moton)
Dins un sens mai larg, lo mòt « lana » es tanben utilizat per designar d'autres materials, sovent d'origina minerala o fabregat per sintèsi quimica, presentant de caracteristicas comunas, coma lor poder isolant o lor aparéncia, e utilizats per exemple dins lo bastiment: lana de veire e lana de ròca.
Caracteristica
Una fibra de lana mesura de 20 a 80 microns de diamètre e sa longor varia de 2 a. La fibra de lana es cobèrta d'escatas; sa seccion mòstra un biais de rusca nomenada cuticul ont se cava un canal.
Generalitats sus la filatura
L'òme s'inspirèt dels animals que la natura aviá generosament provesits d'una forradura, d'en primièr se vestissent de las pels dels animals mòrts, el mai tard levant los pels de las forraduras, confeccionant lo feutre, puèi de fials que donèron fin finala un textil net per èsser utilizat coma vestit.
Lo filatura es donc l'art de confeccionar, a partir de filaments discontunhs e irregulars coma los pels que constituisson la lana, un fial de contunh devent presentar de qualitats exigidas en vista de sa destinacion seguenta.
Cardatge
thumb|Cardatge de lana de lama. Dins aquela operacion, s'agís de desmesclar la lana. Es d'en primièr impregnada d'una emulsion destinada a far lo desmeslatge melhor; puèi passa dins la carda: de tambors equipats de fòrça finas puntas d'acièr, tornejant amb granda velocitat, divisan e fan parallelas las fibras de lana e captan las impuretats vegetales que se pòt demorar.
Teissedura
Sul mestièr de téisser, los fials de cadena, alinahts perfiachament, son levats alternativament per permetre al fial de trama, menat per un pichon dispositiu qu'anima un movement aviat de vai-e-veni (la naveta) de s'entrecrosar amb eles. Lo fial de trama s'alinha de biais perpendicular als fials de cadena, fins a que la pèça de teissut siá acabada.
Los aprèsts
Alara son prèts a èsser venduts al mèstre dins las boticas o liurats als confeccionaires que coparán e coseràn los vestits en seriá.
Intel Celeron
Los primièrs Celeron comportavan pas cap de memòria escond, mas foguèron jutjats tròp pauc performants. Aquesta causida a lèu estat abandonat, e una memòria escond foguèt introducha suls seguentas.
Yébleron
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Torrijo del Campo
Torrijo del Campo es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Utopia (cinèmas)
Utopia Avinhon
I a dos cinèmas Utopia a Avinhon, un a la Manutencion (4 carrièra dels escalièrs de Santa Ana) (quatre salas), l'autre a la Republica (5 carrièra Figuièra) (una sala).
Utopia Montpelhièr
Utopia s'intallèt dins l'ancian Cinèma Diagonal Campus en mai de 2007. Situat 5 avenguda del doctor Pezet (universitat Paul Valéry), i a doas salas.
Postòmis
Postòmis (Pousthomy  en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Estetoscòpi
En 1961, lo Dr David Littmann creèt l'estetoscòpi contemporanèu amb son doble pabalhon reversible, que demòra totjorn utilizat a l'ora d'ara.
Annada
Annada tropica
L'annada tropica es « l'annada dels retorns de las sasons » e constituís la basa dels calendièrs solars. Dins son accepcion contemporanèa en sciéncia modèrna, l'annada tropica se definís coma l'interval de temps dins lo qual la longitud mejana del Solelh sus son orbita aparenta, qu'es l'ecliptica, creis de 360°. Aquesta definicion modèrna ten compte del començament de totas las sasons e ne balha la valor mejana.
Medèa
L'interpretacion de Christa Wolf
L'autor se referís a de fonts anterioras als tèxtes classics, e descarga lo personatge de tot murtre. Medèa es une femna liura e estrangièra, qu'es accusada d'èsser una masca del moment que sa preséncia destorba.
Alguerés
Los invasors catalans, provenent del camp de Tarragona, repoblèron l'Alguer aprèp n'expulsar la populacion sarda en 1354. Lo catalan foguèt remplaçat pel castelhan coma lenga oficiala aprèp la Guèrra de Succession a la debuta del sègle XVIII, e aprèp per l'italian. Dins las annadas 1990 près de 65% de la populacion de l'Alguer compreniá lo catalan alguerés, e 30% lo parlava. Gaireben 50% dels abitants de l'Alguer comprenon tanben lo dialècte sard logudorès e lo dialècte sasserés (de transicion entre lo sard e los còrs).
Aude (flume)
Geografia
Del massís pirenenc a Carcassona, son cors es orientat sud-nòrd. Aude presenta alara las caracteristicas d'un riu de montanha, travèrsa Capcir, alimenta mai d'un lac de barratge (Matamala, Puigbalador), s'enfonsa dins de gorgas (las de Sant Jòrdi son las mai pintorescas) a travèrs de terrens ancians. 275px|thumb|right|Mapa del flume Aude amb las vilas màgers A partir d'Atsat, aprèp aver recebut las aigas d'Aigueta en riba dreita e de Rebenti en riba esquèrra, lo flume travèrsa las barras calcàrias dels Prepirenèus (frau de Pèira Lis) e asaga una tièra de comunas pichonas Quilhan, Esperasan, Coisan, Alet e Limós. En aval de la bèla ciutat medievala, Aude s'acorba cap a l'èst. Aqueste coide es la resulta d'una captura, Aude avent un còp èra rajat dins la val d'Ers, indici de subrecavatge per una idrologia anciana d'arreu lo joslevament dels Pirenèus. A partir de Carcassona, lo flume, s'apasimant, seguís la bèla rega tectonica que sompartís Pirenèus (Corbièras) del Massís Central (Montanha Negra), recebent d'aquestes relèus una tièra d'afluents que los màgers son Orbiu en riba dreita, Argent Doble e Cèsse en riba esquèrra. D'aicí d'endavant, bordejat per lo canal del Miègjorn, serpentejant al mièg de las vinhas, Aude penètra dins la larga plana alluviala de Narbona, en partida conquerida sus lo golf del Leon e escampilhada de sits d'ancians estanhs, abans de se getar dins la Mediterranèa.
Pleder
Istòria
La parròquia de Plesder fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sants Martin.
Sacorvièla
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Propriano
Istòria
Sur l'actuel territoire de la commune, des communautés grecques, romaines, pisanes et turques se sont développées. L'existence du village a été troublée par plusieurs vagues d'invasions, Vandales au et Sarrasins au.
Baloard de Soïssa
Lo baloard de Soïssa es una artèria de Tolosa e va dels Ponts Bessons al crotzament entre l'avenguda d'Elche e lo baloard Silvio Trentin.
Morvilas Bassas
Morvilas Bassas (Mourvilles-Basses en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Tramacastiel
Tramacastiel es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Noalhas
Istòria
L'istòria dau quartier es mai que mai aquela dau convent dei Capochins e de la carriera Noalhas.
La carriera Noalha es una carriera aristocratica fins a la fin dau n. En mai de l'ostau nòble de Noalhas, s'i tròban doas autrei bèlei demòras dau n: l'ostau nòble de Mansa (vengut ostau nòble de Masargas) e l'ostau nòble de Mirabèu que Joan-Antòni Riqueti de Mirabèu faguèt bastir quand vendèt son ostau de la plaça de Lenche. La carriera vengèt puei borgesa, que recampava un comèrci elegant après la Revolucion.
Protostrator
Lo protostrator èra un ofici de la cort imperiala bizantina. Designava inicialament lo mèstre deis estables imperialas avans de venir un reng militar superior. Dins lo corrent dau periòde Comnèn, certanei protostrators, coma Alexis Axuch, ocupèron de foncions fòrça importantas coma cap militar ò diplomata.
Corint
Lista dels sobeirans de Corint
A la mòrt de Periandre, son filh ainat Licofron († -586) essent mòrt abans el e son filh cabdet Cipselos lo Jove essent stupid, es son nebot Psammetic, filh de Gordias, que li succeda.
Edat mejana
En 1458 la vila de Corint foguèt conquerida pels Turcs malgrat la resistança de l'Acrocorint. La vila, centre del sandjak de Morèa de la província de Romelia, prenguèt lo nom de Gördes.
Epòca contemporanèa
La vila patiguèt un nòu tèrratrem en 1928.
Tramacastilla
Tramacastilla es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Utrillas
Utrillas es un municipi de la província espanhòla de Teròl dins la Comunautat Autonòma d'Aragon.
Antonio Napolioni
Antonio Napolioni (Camerino, 11 de decembre de 1957) es un avesque italian.
Utopia (libre)
Contèxte istoric
En 1516 pareguèt en latin per l’éditor Thierry Martens de Lovaina (Flandra), un libre estranh que l’autor Thomas More (Morus en latin), avocat dels borgeses de Londres e dempuèi pauc al servici de la diplomacia del rei d’Anglatèrra Enric VIII, passèt per èsser l’amic d’Erasme.
L'Utopia de Thomas More aguèt en França un succès particular al sègle XVII e al sègle XVIII: foguèt una de las òbras mai legida de la literatura europèa modèrna pendent lo sègle de las Luses.
Vilcey-sur-Trey
Istòria
L’église est dédiée à saint Martin.
Le 28 juin 1584, une habitante de Vilcey-sur-Trey, convaincue de sorcellerie est brûlée à Prény, siège de prévôté ; en 1597, une autre femme de Vilcey, accusée d'être une sorcière, réussit à s'enfuir et ne fut jamais retrouvée.
Ròcafòrt (vilatge)
Geografia
vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.
Transnístria
L'estat de Moldàvia apèla aquela region la Riba Esquèrra de Dnièstre (en romanés Stânga Nistrului / Stînga Nistrului). Lei dirigents locaus transnistrians son en conflicte amb l'estat moldau e autoproclaman Transnístria coma un estat independent, maugrat una abséncia de reconeissença internacionala: revendican per Transnístria lo nom "oficiau" de Republica Moldava de Dnièstre (e dins sa forma corta, revendican lo nom de Pridnestrovie en lenga anglesa, totun en anglés corrent se ditz solament Transnistria).
Saint-Sorlin-d'Arves
Istòria
Los primièrs òmes #que se aventuren en la vallée #èsser chasseurs en abandonant la plana a la polida estacion. Partissián a l'investigacion, per la siá subsistència, de carns e de pèls. Pendent de longs periòdes, #partejar la siá existéncia en dos sojorns : los bones meses en "nautor" en los bòsques e los pâturages e a l'arribada de la nèu se replegaven cap a las planas exterioras (aquel es pas e mai se après que las cabanas abrics de l'estiu se #transformar ne de establiments pratiquables l'ivèrn). Aqueles pionners défrichèrent de grands espacis per ne far de las tèrras a pature e a cultura, venián aital cultivateurs e éleveurs. La preséncia de fonts e de terrens plans plan expausats al sol los incitan a plantar los sieus ostals #que vendràn al cors dels ans lo vilatge actual.
Vers l'an 400, les villages s'organisèrent, ils formèrent des groupes d'églises correspondant à d'anciennes circonscriptions civiles. En 579, la paroisse de Saint-Jean-d'Arves qui englobait également la commune de Saint-Sorlin-d'Arves, est créée, en même temps que la cathédrale de Saint Jean de Maurienne. La commune de Saint-Sorlin deviendra indépendante bien plus tard.
La peste s'est déclarée en 1588. En 1589 elle était passée à l'état endémique. Par la suite elle réapparaît à intervalles plus ou moins rapprochés, elle fait quelques victimes puis elle disparaît tout à coup pour sévir de nouveau quelques années plus tard. C'est ainsi que vers 1599 elle fit de nouvelles et nombreuses victimes. En 1631 la peste sévit toujours aux Arves comme à Fontcouverte. C'est ainsi que le 13 décembre 1631 une vingtaine de décès sont causés par la peste de Saint-Sorlin et Saint-Jean-d'Arves. Cependant, depuis 1631 le fléau semble diminuer.
Òs
Lo tèrme òs (var. ues ) designa o ben un teissut conjontiu solidificat o ben una de sas estructuras individualas, o ben los organs, ont son formats, e que possedisson fòrça animals.
Interaccions
Los ligaments son diferents dels tendons, que ligan cadun un òs a un muscle de l'ossament.
Origina traumatica
Seguís dins las setmanas e los meses venents una reconstruccion fisiologica de l'òs per estimulacion de l'activitat osteoblastica: lo coissin ossós. Cal metre en contension las articulacions en dessús e en dejós pendent tot lo periòde de cicatrizacion de l'òs. Una fractura complicada o tocant las articulacions demanda una operacion cirurgicala per evitar la formacion d'un coissin dit "viciós" es a dire formant una sortida dolorosa o deformant lo membre.
Automobila
Lo motor
La motorizacion es l'element centrau dau foncionament d'una automobila. Assegura la transformacion d'una energia non mecanica en energia mecanica e permet ansin de produrre un trabalh capable de metre en movement lo veïcul. Es sovent caracterizat per tres proprietats principalas que son l'origina de l'energia non mecanica utilizada, sa poissança e son coble.
Lo motor termic
Dos tipes de motors de combustion intèrna son utilizats per leis automobilas modèrnas. Lo premier es lo motor d'alumatge comandat o motor d'esséncia. Dins un tau motor, la mescla d'aire e de carburant es enflamada per una beluga congreada per una bogia. Lo segond es lo motor Diesel qu'assegura l'alumatge de la mescla aire-carburant gràcias a una aumentacion de la pression que permet d'agantar sa temperatura d'auto-inflamacion. Lo rendiment d'aquelei motors es de l'òrdre de 30 a 45%. Aquelei valors relativament feblas s'explican per la pèrda d'energia quimica (pompatge, fretaments mecanics, calor...).
Lei ciutadinas
thumb|right|[[Fiat Panda, un exemple de ciutadina.]]
Leis automobilas compactas
thumb|right|[[Renault Mégane, un exemple de compacta.]]
Lei veituras d'espòrt
thumb|right|[[Fotografia d'una Ferrari Testarossa, un exemple de veitura d'espòrt.]]
Saint-Germain-du-Plain
Geografia
Saint-Germain-du-Plain est un village d'une superficie de 1931 hectares situé au sud de la Bourgogne (15 km de Chalon-sur-Saône) et aux portes de la Bresse (20 km de Louhans)
Istòria
Les seigneurs de Saint-Germain-du-Plain :
Panoccitanisme
«''Nostres legeires dobtaràn pas mai de l'existència d'un grop de parlars occitano-romans clausent los parlars catalans e los parlars occitans. Aissò siá dit sens prejudici de la categoria de lenga de cultura que soscam pas a regatejar al catalàn literari, anciàn o modern. Aquela existéncia es fondada sus un substratum etnic e un desvolopament istoric comuns mai que millenaris.''»
Canton de Duràs
Istòria
Lo canton de Duràs data de 1790, pendant la Revolucion Francesa. Autres dus cantons furen creats, puèi suprimits tanlèu 1801, lo de Somençac e lo de La Sauvetat (atencion, sus lo site Cassini, una partida de las donadas de La Sauvetat de Dròt e de La Sauvetat de Savèra son intervertidas; escrit lo 17 de junh 2020).
Lars Løkke Rasmussen
Rasmussen es estat un membre del Folketinget (Parlament) dempuèi lo 21 de setembre de 1994. De 1998 a 2001 dirigiguèt lo Comtat de Frederiksborg. Malgrat que se sone coma los sieus dos predecessors, Anders Fogh Rasmussen e Poul Nyrup Rasmussen, i a pas cap de tanhença entre eles. Lo nom de familha Rasmussen es lo 9 per òrdre de frequéncia en Danemarc.
Gabriela Mistral
Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga, mai coneguda jol pseudonim Gabriela Mistral (Vicuña, 7 d'abril de 1889 - Nòva York, 10 de genièr de 1957) foguèt una poetessa, diplomata, feminista e pedagòga chilena. Causiguèt son nom d'autora en omenatge a dos de sos escrivans preferits, l'italian Gabriele D'Annunzio e l'occitan Frederic Mistral. Sa produccion de qualitat la placèt demest las figuras principalas de la literatura chilena. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1945, çò que faguèt d'ela la primièra, e fins ara l'unica, femna latinoamericana e obtenir aqueste prèmi.
Alfred North Whitehead
Alfred North Whitehead (Ramsgate, Kent, Anglatèrra, 15 de febrièr de 1861 - Cambridge, Massachusetts, Estats Units d'America, 30 de decembre de 1947) èra un matematician e filosòf anglés.
Saint-Epvre
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Rose Francine Rogombé
Après d'estudis de drech en França, venguèt magistrata. Obtenguèt tanben en 2007 una licéncia de teologia.
Sinclair Lewis
Òbra literària
Las siás òbras mòstran la siá vision  critica de la societat nòrd-americana e de las valors capitalistas.
Òs e Marcelhon
Lòcs e monuments
thumb|left|La glèisa d'Òs
La Proiselière-et-Langle
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Sisebut
Sisebut foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 612 a 621.
Règne
Sisebut combatèt los bizantins, per los caçar del Sud d'Ispània. Prenguèt Malaga, puèi faguèt la patz amb l'empèri Heraclius que cediguèt la magèr part de sos possessions ispanicas als visigòts. Faguèt la guèrra dins lo Nòrd per s'apoderar la Biscaia e las tèrras del asturs.
Emperaire roman
Imperator
Lo tèrme nòstre d'emperaire ven del mot latin imperator, que lo mòt latin aparten a la familha de imperare (comandar) o imperium (comandament, poder). Lo mot imperator designa un general victoriós avent èsser aclamat per sas tropas e avent tanben agut drech al triomf, doant pel Senat. Pasmens, après lo triomf, al meteis temps que son imperium (poder de comandar las tropas), devián tanben pausar son títol.
Les Romains abreujavan le tèrme imperator en IMP, e aquel tèrme apareissián mai sovent dos còps dins la titulatura d'un emperaire. Lo primièr còp donc coma prenom (praenomen), e lo segond còp coma títol, seguit del nombre de còps ont l'emperaire aviá estat personalament o pels sieus generals, aclamat (l'accession a l'Empèri comptava per una acclamacion).
Dels podes immenses
Mercé a l'imperium, l'emperaire es tot poderós. Son poder es absolut, complet e illimitat, sens partatge e sens aver a tornar de comptes a quin que siá. L’imperium es la poténcia absoluda e complèta d’un oficièr sul camp de batalha. A drech de vida e de mòrt suls sieus òmes. Aquela poténcia qu'èra divisada entre mai d'un magistrats es amb l'Empèri dins las mans d'un sol òme. L'emperaire decidís de la patz e de la guèrra, lèva los impòsts e es lo mèstre de las despensas publicas. En qualitat de Pontifex maximus, es lo mèstre dels cults publics e dels drechs religioses. Pas cap d'autres poders limita lo sièu. Cada novèl emperaire a un ròtle tan indeterminat qu’immens. L’emperaier pòt legiferar directament per un edicte o un simple rescrit qu'a la meteissa fòrça qu’una lei votada pel Senat, car tot çò que decidís l'emperaire es legal. Consulta lo Senat sonque coma li cal e n'obten çò que vòl.
Lo Principat
Los primièrs successors d’August (julioclaudians, flavians, antonins) tornèron a aquela ficcion d’un govèrn al nom del Senat e del pòble roman (SPQR = Senatus PopulusQue Romanus), concentrant totjorn mai de poder personal. Los mots « Imperator » e « Augustus » venon dels títols portats per cada emperaire.
La dictatura militara
Pasmens, aquela patz es mai fragila qu'i paréis: un dels darrièrs Antonins, l'emperaire Marc Aurèli, dich l'emperaire filosòf car es de segur un grand filosòf dins la linhada dels estoïcians grècs, passa la mai granda partida de sa vida a far la guèrra a las frontièras. Son filh e successor, Commòde, ven pro rapidament fòl. Son assassinat en 192 provòca la crisi que groava dempuèi d'ora. Lo principat i subrevisquèt pas.
Gundomar
Gundomar (en espanhòl: Gundemaro) foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 610 a 612.
Vilafranca de Roergue
Geografia
Vilafranca se situa dins la val d'Avairon, subre la falha geologica que separa lo Causse (tèrra de blat) del Segalar (tèrra de segal).
Ménil-Vin
Istòria
En 1335, se tròba vila Mesnillum Vin en un Pouillé (registre eclesiastic) del diocèse de Séez (La curació es alavetz a la presentacion de « la abbesse de Can » #que requecta la mai granda part de las intradas de la parròquia: dime…).
Abans la Revolucion de 1789, del punt d'enguarda judicial, Ménilvingt fasiá partida de la sergenterie de Thury (subdivision de la vicomté de Falaise).
Aire
Atmosphere of Earth
Ville-au-Montois
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Gueisèr
Per la formacion de gueisèr cal una idrogeologia favorabla qu'existís sonque dins unes endreches sus tèrra, e qu'es doncas un fenomèn pro rare. A pauc près 1000 existisson dins lo mond, que la mitat se trapan dins lo Pargue Nacional de Yellowstone, als EUA. L'activitat eruptiva dels gueisèrs pòt cambiar o s'arrestar amb los depaus minerals, l'escambi de foncions amb las fonts caudas mai pròchas, l'influéncia d'un tèrratremol, o una intervencion umana.
Istòria de Letònia
A l'excepcion d'un brèu periòde d'ocupacion alemanda durant la Segonda Guèrra Mondiala, Letònia demorèt un territòri sovietic fins que las reformas del comunisme sovietic coma la glasnost estimulèsson lo movement d'independéncia leton, e Letònia retrobèt son independéncia lo 21 d'agost de 1991. Dempuèi, a renforçat sas relacions amb l'oèst e es venguda un membre tant de l'OTAN coma de l'Union Europèa en 2004.
Sognolles-en-Montois
Nòtas
<references group=N/>
Occitans
thumb|right|300px|Los Occitans. Los occitans son un grop etnic europèu originari del nòrd-oèst de Mediterranèa, que demòra dins sa majorat al sud de França, e a un gra mendre dins de territòris frontalièrs d'aqueste estat, una zona nomenada collectivament Occitània. Partejan una meteissa lenga romanica, l'occitan, qu'es a l'ora d'ara parlada per una minoritat de la populacion, que segon d'unes fonts seriá de 500 000 e segon d'autres de 2 milions, per un total de 16 milions d'abitants. La majoritat vivon en França e son, doncas, ciutadans franceses; los autres estats amb ciutadans occitanoparlants son Espanha (dins la Val d'Aran), Itàlia (Valadas Occitanas, situada a la frontièra italofrancesa) e Mónegue.
Xibe
Lo Xibe ( sibe gisun, also Sibo, Sibe, Xibo language) es la lenga tongoza mai parlada en China. Se parla dins Xinjiang. Lo nombre de locutors passa pas los 30 000 sus una populacion etnica de 190 481 en 2010. Lo xibe es oficial amb lo chinés estandard dins lo District Autonòm Xibe de Qapqal dins Xinjiang.
Còrn
Còrn (Corn en francés) es una comuna carcinòla situada dins lo departament francés d'Òut e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Yerville
Istòria
Commune formée en 1822 par fusion des deux anciennes paroisses d'Yerville (Hyervilla vers 1240) et de Thibermesnil (Tibermaisnil en 1157).
Saut amb pèrga
L'ucraïnian Sergueï Bubka, primièr òme a passar la barra dels sièis mètres e detentor del recòrd del mond pendent gaireben 30 ans, es lo sautaire amb pèrga mai conegut. Uèi, la disciplina es dominada, entre autres, pel francés Renaud Lavillenie, actual detentor del recòrd del mond, los alemands Björn Otto e Raphael Holzdeppe e lo canadenc Shawnacy Barber. Costat féminin, la russa Yelena Isinbayeva, que batèt vint e uèit recòrds del mond, e l'americana Jennifer Suhr sonlas solas femnas d'aver passat los.
Aamer Anwar
Aamer Anwar (Liverpool, Anglatèrra, 30 de decembre de 1967) es un avocat e jurista britanic. Venguèt famós internacionalament per sa defensa judiciària de Clara Ponsatí, una economista catalana anciana conselhièra d'Ensenhament del govèrn catalan de Carles Puigdemont, qu'aguèt de s'exiliar en Escòcia aprèp la repression espanhòla contra l'independentisme catalan. Es actualament lo Rector de l'Universitat de Glasgow.
Cadians
thumb|250px|right|Region de l'[[Acadiana (Loisiana)|Acadiana : Percentatge de la populaion ente se parla cadian :
Lo creòl loïsianés
rwayomm arivé, é n'a fé ça
thumb|right|250px|Paneu bilingüe franco-anglés a l'entrada de la [[Loïsiana.]]
Griselda Lozano
Griselda Lozano Carvajal ei ua istoriana e autora catalana sortida de Tiana.
Energia renovelabla
thumb|right|[[Fotografia d'un pargue d'eolianas e d'un pèça de còlza.]] thumb|right|[[Fotografia d'un pargue de panèus fotovoltaïcs ai Mès.]]
Se lei combustibles fossils continuan uei d'assegurar mai de 80% dei besonhs energetics mondiaus, la part deis energias renovelablas es en creissença fòrta amb d'objectius ambiciós dins mai d'una region per metre en plaça de pargues fotovoltaïcs ò d'eolianas. De mai, de recèrcas importantas son en cors per assaiar de remplaçar leis idrocarburs dins lei domenis pus emetors de gas d'efiech de sèrra coma lo transpòrt automobil.
Alcañizo
Alcañizo es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Pessolens
Pordiac
Pordiac devèva estar Porde(n)ac. Sembla un nom bastit com Pardiac, nom d'un comtat en Astarac e d'un castèth a Samasan.
Energia renovelabla
Lei fermentacions alcoolicas
L'etanòl e lo metanòl ansin produch es utilizat per fabricar de biocarburants per addicion amb un carburant tradicionau coma l'esséncia eissida dau rafinatge dau petròli. Permet de redurre la pollucion car sa combustion es pus complèta mai lo rendiment dau motor demenís leugierament.
Lei captors solars
Lei captors solars permèton de captar lo raionament solar per caufar d'aiga domestic. N'existís dos tipes principaus. Lo premier es lo « captor solar plan » qu'es compausat d'una caissa negra, destinada a maximizar l'absorpcion dei rais solars, d'una placa de veire, permetent lo passatge dau raionament, e de conduchs d'aiga. La temperatura de l'aiga passa rarament 80 °C mai aquò es sufisent per lei besonhs d'un ostau individuau. Lei « captors de concentracion » son organizats a l'entorn d'una superficia reflectritz cilindrica que concentra lei rais sus lo conduch transportant lo fluid caloportaire. Fòrça eficaç, aqueu sistèma pòu agantar una temperatura de 150 °C. Son utilizats per caufar d'installacions importantas (sèrras, bastiments publics...) ò per d'aplicacions industrialas.
Gadalzen
Gadalzen es un grop de musica occitana del País Tolosan que fa musica del mond amb influéncias de Peter Gabriel e del jazz. Foguèt fondat per Jacòb Fornèl (flaütas) e Pèire Rog (boha). Son actualament cinc musicians; en mai dels dos fondaires, cal apondre Marc Serafini (acordeon diatonic), Alem Alquièr e Ludovic T. Kierasinski.
Energia renovelabla
Energia marina
thumb|Consumacion d'energia mondiala de 1994 a 2019
Irene Rigau
thumb|250px|Retrach oficial d'Irene Rigau en 2013 Irene Rigau i Oliver (Banyoles, Catalonha, 22 de junh de 1951) es una psicològa e politiciana catalana. Afiliada a Convergéncia Democratica de Catalonha venguèt conselhièra de Benèsser Social e Familha de 1999 a 2003 al sen del darrièr govèrn de Jordi Pujol, e puèi conselhièra d'Ensenhament de la Generalitat de Catalonha entre 2010 e 2016.
Saint-François-Lacroix
Saint-François-Lacroix es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Sent Avantin
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Saint-Hubert
Saint-Hubert pòt essèr:
Landersheim
Istòria
Un estudi de J.-Lo Sr. Boehler Sus l' agricultura en Bassa Alsace classa Landersheim entre los pòbles #que la populacion autochtone ne possedís lo mens de tèrras en proprietat personala (7 % contra 88 % als privilegiats, fin XVIII sègle). Lo vilatge fa uèi partida del costat de Marmoutier e es una de las mai pichonas municipalitats del Kochersberg amb 132 abitants al recensement de 1999 per una superficie de 210 ectaras.
Berriobeiti
Berriobeiti es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
Philip Pullman
thumb Philip Pullman es nascut lo 19 d'octobre 1946 dens l'aglomeracion de Norwich, en Anglatèrra; es un autor anglės. Deu la soa notorietat mondiau a la saga His Dark Materials.
Dnièstre
Dnièstre (en ucraïnés Дністер = Dnister, en romanés Nistru, en rus Днестр = Dniestr) es un flume d'Euròpa Orientala que nais a l'oèst d'Ucraïna (óblast de Lviv) e raja per Ucraïna e a l'èst de Moldàvia e que se geta dins la mar Negra a Ucraïna, óblast d'Odessa.
Artonges
Artonges es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Cornac
Geografia
vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.
Ville-au-Val
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Boason
Boason o Boaso o Bòsols, (Bozouls en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Toponimia
Boason es una grafia popularizada per Christian-Pierre Bedel. Dins aquela grafia, -n finala es analogica e -a- representa [-ɔ-]. La prononciacion es ['bwɔzu] : l'accent tonic es sus la primièira sillaba e la prononciacion d'aquesta, [bwɔ-], es identica a la prononciacion locala de bòsc : [bwɔs]. Aquò mena logicament a una grafia Bòso(ls), amb de consonantas finalas mudas, atestadas per la grafia francesa, eretièira d'un estat ancian de la lenga.
Liuva Ièr
Liuva Ièr foguèt rei dels visigots d'Ispània e de Septimània de 567 a 572 o 573.
.cn
Domenis chinés
I a tanben de noms de domenis tot en chinés que foncionas pas qu'en China: .公司 (.com) e .网络 (.net).
Aldea en Cabo
Aldea en Cabo es un municipi de la província espanhòla de Toledo dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
Beriain
Beriain es una comuna de la Comunautat Forala de Navarra al nòrd d'Espanha.
.cr
.cr es lo nom de domeni d'Internet per Còsta Rica.
José Manuel Barroso
José Manuel Durão Barroso (Lisbona, 23 de març de 1956) es un professor e politician portugués. Foguèt president de la Comission Europèa del 22 de novembre de 2004 al 31 d'octobre de 2014. Anteriorament èra estat tanben primièr ministre de Portugal, entre 2002 e 2004.
Le Vast
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Langensoultzbach
Geografia
L'intrada principala del pòble condusit a Woerth (cap de-luòc de costat), a l'èst.
Seyssel
Seyssel en arpitan (Seyssel en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
La Guéroulde
Comunas vesinas
400px|left||Distanças e posicion relativa
Raix
Toponimia
Las atestacions ancianas son, per luec:
Ludwig van Beethoven
En 1887 que viatgè ua purmèra vegada a Viena on aurè arrecebudas leçons de Wolfgang Amadeus Mozart. Que sia vertat o non, la manca de formalitat e de repercucion d'aquesta rescontra que constitueish ua anecdòta que decevendata dens la petita istòria de la musica. De tot biais, chic arron qu'avó de tornar en çò son per'mor de la sanat de la soa mair e deu son decès qui, dab un pair alcolic, e's deishava la carga deus sons dus hrairs capdets. En rason de l'alcoolisme deus son pair qu'obtiengó d'arrecéber eth medish la meitat deus sons revienguts entà los miélher emplegar.thumb|100px|left|Beethoven en 1783, aus 13 ans
.cu
.cu es lo nom de domeni d'Internet per Cuba.
Utopia
thumb|Mapa de l'illa d'Utopia, tèrra fictiva descricha per Thomas More a l'òbra [[Utopia (libre)|omonima (1516)]] Utopia (del grèc οὐ, non e τόπος, "luòc", que dona: enluòc) es un mot inventat per Thomas More al segle XVI per descriure una illa imaginària qu'aculhís una societat perfiècha dins totes los senses. Amb lo temps, a causa de las implicacions filosoficas contradictòrias de la nocion de "societat perfiècha", lo mot venguèt prendre divèrsas accepcions:
Dins lo lengatge corrent, una utopia designa un ideal irrealizable ; dins aquel aquel torn, ven sinonim de "sòmi", "illusion" o "quimèra".
Escacs
Difusion vèrs lo continent europèu
thumb|right|Jòc de shatranj en [[ceramica datant dau sègle XII.]]
Utopia
Origina del concèpte: l'Utopia de More
Dins l'òbra se pòt observar una fòrta influéncia de La Republica e Las leis de Platon, e de las teorias de Sant Agustin, mai tanben amb l'imaginari de l'espaci dubèrt de l'epòca amb la descobèrta d'un Mond Nòu, pels escriches d'Amerigo Vespucci sus las illas recentament descobèrtas de Fernando de Noronha (1503) e d'autres.
L'utopia umanista
Dins aquel domeni, la literatura utopica se desvolopèt coma un mejan per convéncer los lectors que d'autres biaisses de viure èran possibles, que se los òmes s'organizavan autrament poirián acabar amb la misèria, los vicis e las guèrras. Lo recors a la ficcion permetiá de se distanciar del present per ne criticar l'òrdre social e mostrar en detalh coma se poiriá modificar. thumb|Nova Harmonia, de F. Bate, pintada segon las descripcions de [[Robert Owen (1838)]] Aprèp, a fins del sègle XVIII, los prepauses filosoficoliteraris d'aquel tipe espeliguèron e, tot en prepausant divèrses apròchis de la societat utopica, mostrèron una seria de constantas eissidas de la pensada umanista e accentuadas encara jos la pensada de las Luses: l'insularisme (las utopias se situan sus Tèrra mas dins d'illas o autres luòcs isolats); l'economia abitualament es en autarcia e basada sus l'agricultura, e se mespresa sovent lo comèrci; la rason e la regularitat son dominants (la natura es domesticada, la topografia es geometrica); l'organizacion politicosociala es uniformizada, regida per de "savis".
Escacs
Generalitats
Se un camp pòu pas realizar un còp legau e se son rèi es pas en escac, la posicion es dicha « pat ». Lo resultat de la partida es adonc nul, sensa venceire ni vencut.
L'objectiu dau jòc es d'infligir l'escac e mat a son adversari.
Utopia
L'èra industriala
Qualques pensadors prepausèron d'enclusir totas las luchas dins lo domeni d'un liurament uman final; l'utopia alara se tròba pas dins un luòc amagat ideal, mas serà lo compliment final de l'istòria. Atal, Saint Simon e los sant-simonians preconizèron l'instauracion d'un nòu poder esperital dependent dels savis; Robert Owen basèt sas esperanças dins lo desvolopament industrial e Charles Fourier volguèt utilizar las passions umanas per far nàisser l'armonia. Mas d'un autre costat, d'autres pensadors temptèron instaurar lèu de pichonas comunitats al marge del monde majoritari per i practicar de nòvas relacions egalitàrias: atal se fondèt, subretot als Estats Units d'America, fòrça vilas experimentalas com l'Icaria d'Étienne Cabet e sos disciples.
D'aquel periòde se destacan las òbras coma News from Nowhere de William Morris (1892), ont "Nowhere" ("enluòc" - "utopia") es una societat del futur sens politics basada sus la proprietat comuna e sul contraròtle democratic dels mejans de produccion, Looking Backward (1888) d'Edward Bellamy, que descriu una societat de l'an 2000 fruch del socialisme utopic o encara Gloriana, or the Revolution of 1900 (1890) de Lady Florence Dixie, utopia feminista ont la protagonista se fa passar per un òme, Hector l'Estrange, se fa elegir a la Cambra de las Comunas del Reialme Unit e instaura lo vòte femenin. Lo libre s'acaba l'an 1999, amb la descripcion d'una Grand Bretanha prospèra e pacificada regida per las dònas.
A la fin del sègle apareguèt encara una autra utopia majora que marcarà tanben lo sègle seguent e que qualques nomenaràn "la religion del progrès" Las nòvas descobèrtas tecnicoscientificas meravelhan la societat: las exposicions universalas creavan un exemple efemèr d'un monde ideal, ont las tenèbras son vencidas per l'electricitat, las locomotivas de vapor transpòrtan los òmes e suprimisson las distàncias e las maquinas permetràn d'abolir la pesantor del trabalh. Ernest Renan, filosòf francés, afirmarà dins son òbra  L'avenir de la science, qu'. Tot coma qualques observators isolats coma Jules Verne o Samuel Butler avián lo pressentiment que lo monde creat per la tecnica seriá pas obligatòriament un monde aürós. E dins aquela fin de sègle las òbras literàrias utopicas comencèron de presentar d'elements distopics que meton en gàrdia contra una evolucion marrida possibla de la societat; un exemple n'es la novèla Erewhon (anagrama de Nowhere, ) (1872) de Samuel Butler que, presentada com una libre d'aventuras, explica la descobèrta d'una utopia amagada dins las montanhas de Nòva Zelanda ont la societat efectuèt un retorn a la simplicitat aprèp aver constatat los dangièrs de la tecnologia.
Escacs
Tactica
Lei teoricians an definits unei tipes d'elements tactics regulars. Lei principaus son :
Dubertura
La dubertura es lo nom donat ai premiers còps d'una partida. Se dona de noms ai duberturas reconegudas coma la defensa francesa o lo començament Larsen. Un nombre grand d'obratges especializats lei classan coma, per exemple, l'Enciclopedia dei duberturas d'escacs. Leis estils de dubertura son donc fòrça variats e certanei son considerats coma tranquils e d'autrei coma fòrça dinamics e agressius. Cada dubertura tèn divèrsei variantas que pòdon tenir fins a 30 o 35 còps. Seis objectius son : De mai, la màger part dei jogaires e de teoricians consideran que lo fach de jogar en premier dona ai blancs un avantatge. Un objectiu dei negres es donc de neutralizar aquel avantatge o obtenir de compensacions maugrat una posicion desesquilibrada.
Gabriac (Roergue)
Gabriac (en francés tanplan coma en occitan) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d', ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Escacs
Classament e títols
La ierarquia deis escacs es caracterizada per un classament individuau dei jogaires e una ierarquia de títols marcant lo nivèu agantat per lo jogaire. Aquelei títols son donats per la vida per la FIDE o sei federacions nacionalas. Lo sistèma de classament principau es lo classament ELO qu'es basat sus l'analisi estatistica dei probabilitats de victòria d'un jogaire. Lei títols principaus son basats sus aqueu classament : Après aquelei títols, lei federacions nacionalas an generalament una ierarquia pròpria.
Utopia
L'utopia dins la literatura
La literatura utopica serà plan sovent un recit de viatges, l'istòria d'una virada qu'a la fin se descobrís una realitat desconeguda dins un luòc imaginari. Aquela tradicion èra ja presenta dins la literatura antica, amb las òbras grègas coma l'Odissèa d'Omèr o l'Istòria vertadièra de Lucia de Samosata (sègle II ab C), e proliferèt a l'Edat Mejana crestiana amb recits de viatges e informacions suls pelegrinatges, subretot cap a Jerusalèm, amb sa promesa de redempcion en arribant dins aquela vila. D'autras òbras d'aquel biais son per exemple la Navigacion de Sant Brandan (sègles X e XI), d'origina irlandesa, ont lo sant e sos companhons vògan d'illa en illa en cèrca del paradís terrèstre; lo Roman d'Alexandre (adaptat dempuèi l'Antiquitat fins al sègle XIII), ont las conquistas menan l'emperador fins als tèrmes de la Tèrra, a las pòrtas del Paradís, simplament per comprendre sa pròpria finitud; Lo pelegrinatge de la vida umana, escrich al sègle XIV pel monge poèta Guillaume de Digulleville, que fa del pelegrinatge cap a Jerusalèm una allegoria de l'existéncia: per accedir a la Jerusalèm celèsta, primièr cal acceptar de morir.
Arquitectura
A la fin del sègle XIX, amb la creissença de las vilas e de las banlègas obrièras miserablas, Ebenezer Howard, lector de John Ruskin e de William Morris, inventèt la ciutat jardin; lo meteis desir de restaurar l'equilibri entre la vila e la campanha venguèt evident pels arquitèctes Bruno Taut o Frank Lloyd Wright. Al contrari, la majoritat de las utopias arquitecturalas de la primièra mitat del sègle XX considerèron que la vila modèrna se deviá tornar inventada seguent lo modèl del desvolopament industrial, e lo foncionalisme venguèt l'ideologia dominanta, que siá dins l'Union Sovietica coma dins los Estats Units d'America, amb sa proliferacion de gratacèls; amb Ludwig Hilberseimer o Le Corbusier, los arquitèctes prepausèron de grands projèctes de vila racionalas, geometricas e estandardizadas a l'imatge de la civilizacion industriala de massas.
Segonda
La definicion sexagesimala
La definicion sexagesimala de la segonda foguèt utilizada durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana. Sa valor es generalament donada per la relacion seguenta : Es un sistèma fòrça diferent de la definicion modèrna de la segonda car lei relòtges dau periòde podián sovent pas mesurar d'unitats de temps brèvas. De mai, coma lo temps èra sovent mesurat a partir dau movement dau Soleu dins lo cèu, aquela definicion èra aisada de liar amb de mesuras exprimidas en gras d'angle. Se fau egalament nòtar que la durada d'una segonda èra somesa a de variacions liadas a la precision dau calcul de la durada d'un jorn.
Multiples e sosmultiples
Tres autrei multiples de la segonda, descrichs per lo Sistèma Internacionau, son d'usatge fòrça frequent tant dins la vida vidanta que dins lei trabalhs scientifics :
Atanagild
Pèrda de la Betica
Atanagild arriba al poder en prenet lo cap d'una revòlta catolica contra lo rei Agila Ièr. Los rebèls son sostenguts per de tropas enviadas per l'emperaire bizantin Justinian Ièr. En 554, Agila es tuat e Atanagild ven lo nòu rei. Mas deu laissar la província de Betica a Justinian.