cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ yiłchozhii biwos tsédídéhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ yiłchozhii biwos tsédídéhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼizhaazhiitsoh bitʼaʼ dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél éí dinilgaigo yistłʼin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii bitłʼóól heetsʼózí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Allagelena opulenta" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  hólǫ́.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah ayáásh bidaaʼ ditání
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼohtah ayáásh bidaaʼ ditání éí chʼosh yázhí yildeeł.
Ahidiitłʼintsoh Daʼííłʼíní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 10–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ dóó yistłʼin; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Áhí dah oojołítah chʼałchilí diniltsxooígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brachycephalus ephippium" deiłníigo dayózhí.
Chʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ yiłchozhii łibáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iodopleura fusca" deiłníigo dayózhí.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tsintah łéʼétsoh bitseeʼ ditłʼooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsintah łéʼétsoh bitseeʼ ditłʼooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó neeshchʼííʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiyą́.
Chʼizhaazhiitsoh łizhin dóó łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tsintah łéʼétsoh bizééʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 11–16di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 7–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí dinilgai.
Tsintah łéʼétsoh bizééʼ łigaaígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó neeshchʼííʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiyą́.
Bikiníyah Daniilkaalii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhítʼą́ʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Bikiníyah Daniilkaalii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhítʼą́ʼí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Bííwiiʼii bizééʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Contopus albogularis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Tsintah łéʼétsoh łichíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsintah łéʼétsoh łichíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó neeshchʼííʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiyą́.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dibéłchíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ctenophorus reticulatus" deiłníigo dayózhí.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii naashchʼąąʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ctenophorus pictus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Áhí dah oojołítah chʼałchilí łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.3–0.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bigaan dóó bijáád éí ádaałtsʼózí; binááʼ éí diłhił.
Binááʼádaałtsʼózí Chʼídadeeldlóóhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhiichilí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gypsophila calcicola" deiłníigo dayózhí.
Tsídiidlohí dóó bikʼéí
Díí tsídii éí 5–12di asdzoh ádaníłtso łeh; bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo łibáa łeh.
Binááʼádaałtsʼózí Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼizhaazhiichilí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí } dóó Náhookǫsjí Binááʼádaałtsʼózí Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gypsophila annamensis" deiłníigo dayózhí.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tłʼiish áníní
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tłʼiish áníní éí naʼastsʼǫǫsí dóó gah yázhí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí bijaatélí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peromyscus melanocarpus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Áhí dah oojołítah chʼałchilí łitsxo dóó łichíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.3–0.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ; bigaan dóó bijáád éí ádaałtsʼózí; binááʼ éí diłhił.
Zhį́ʼii bitseeʼ nteelígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Zhį́ʼii bitseeʼ nteelígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.
Bííwiiʼii bitéél diniltsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Bííwiiʼii bitéél diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Dáádziilii binághah disxǫsígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí halzhin; binághah éí łizhingo disxǫs; bidaaʼ éí diłhił.
Binááʼádaałtsʼózí Chʼídadeeldlóóhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bijáád ádinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Binááʼádaałtsʼózí Chʼídadeeldlóóhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bijáád ádinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Nááʼyiłnaadii dibéłchíʼí bikézhoozh ditánígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii daachʼį́dí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii daachʼį́dí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Dziłtah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí jaadchʼį́dígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 3–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo yistłʼin; bijáád éí ádaałtsʼíísí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Kéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ bííwiiʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ bííwiiʼii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naʼastsʼǫǫsí bijaatélí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–4di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsxilghááh
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calotriton" deiłníigo deiyózhí. Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tsxilghááh éí naaki ałʼąą átʼé. thumb|left|250px
Chʼíshiibeezhiiniiʼí bitsiiyah łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiyah éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí haachxéehii
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alouatta arctoidea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí haachxéehii éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish áníní
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crotalus simus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí biwos łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí biwos łigaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Chʼíshiibeezhiiniiʼí biyaayááh halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí  dóó  dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Yuhina nigrimenta" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí łigai; bitłʼaaʼ éí diniltso; biyaayááh éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Dáádziilii bitsiitʼáád dinilzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachyramphus castaneus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Chʼosh ditłʼooí yildeełí biniiʼ halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; biniiʼ éí halzhin; bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łizhin.
Chʼíshiibeezhiiniiʼí bizééʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼíshiibeezhiiniiʼí bizééʼ łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tsxilghááh dichʼízhí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Taricha torosa" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ wóláchííʼ haalzheehii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.3di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ; dóó dah daaltso. Wóláchííʼ dóó wólázhiní éí bichʼiyąʼ.
Naʼastsʼǫǫsí bikeeʼ daalgaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naʼastsʼǫǫsí bikeeʼ daalgaaígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiyą́.
Jeeshóóʼ bidaaʼ áłtsʼózígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Jeeshóóʼ bidaaʼ áłtsʼózígíí éí dííłdzid deilghał.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Empidonax difficilis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Dziłizhin Dineʼé Bikéyah
Dziłizhin Dineʼé Bikéyah éí 5,333 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 620,029 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2011góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Nááʼyiłnaadii dinilbáhí bikézhoozh ditánígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nááʼyiłnaadii dinilbáhí bikézhoozh ditánígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ tééh hóyáanii łizhin dóó łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tééh hóyáanii éí 5–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó dilkǫǫh; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitseeʼ dóó binátsʼiin éí dah dzígai. Tsxį́įłgo éí naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Chʼosh ditłʼooí yildeełí biwos halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Campephaga phoenicea" deiłníigo dayózhí.
Tsinyiʼ zhį́ʼii dootłʼizhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanocorax sanblasianus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsinyiʼ zhį́ʼii dootłʼizhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí yilghał ałdóʼ.
Dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé bitéél diniltsxooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Empidonax fulvifrons" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí haachxéehii łichíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20–25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 18–27di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhin; biniiʼ éí dinilzhin.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish áníní niłhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish áníní niłhinígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó gah yázhí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrgilauda blanfordi" deiłníigo dayózhí.
Tónteel bibąąh naʼastsʼǫǫsí dijádígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–4di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bikeeʼ éí daalgai ałdóʼ.
Tónteel bibąąh naʼastsʼǫǫsí dijádígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiyą́.
Dziłtah tsxilghááh dichʼízhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 5–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bitéél dóó bibid éí łitsxo; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Zhį́ʼii dootłʼizhí bijáád łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ éí dootłʼizh; bijáád éí łitso; bidaaʼ éí diłhił dóó łitso.
Chʼosh ditłʼooí yildeełí bizééʼ tsédídéhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Campephaga quiscalina" deiłníigo dayózhí.
Áhí dah oojołítah chʼał bijáád noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Áhí dah oojołítah chʼał bijáád noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.
Dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé bitłʼaaʼ łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsogo łibá; bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí dinilzhin; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí łibá.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitseewozhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 10–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibáa łeh; bitseeʼ éí diwozh; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ atʼayilkeeʼí naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dinilbáago yistłʼin łeh.
Chʼosh ditłʼooí yildeełí dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí łizhin.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bijáád diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bijáád dóó bikʼiiz éí diłhił; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Wóláchííʼ haalzheehii bitsʼíís dah daaltsooígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Subasteron daviesae" deiłníigo dayózhí; tʼáá díí tʼéiyá naʼashjéʼii "Subasteron"-jí atah yisdzoh. Díí naʼashjéʼii éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́.
Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí nahachagii yildeełígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí nahachagii yildeełígíí éí nahachagii dóó jááłánii dóó naʼashjéʼii dóó séigoʼ yildeeł.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ nákʼeehgaii yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé bizééʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí bidaaʼ nteelígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalʼeełí éí bitsʼíís dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo yistłʼin; bitsiitsʼiin éí łibá; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin dóó nteel. Bitsʼíís éí 18–20di asdzoh áníłtso.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish áníní
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crotalus durissus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Wóláchííʼ haalzheehii łizhin dóó łichíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.3di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhin dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ. Wóláchííʼ dóó wólázhiní éí bichʼiyąʼ.
Tseeyaaʼáaniiłbáhí bizééʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scytalopus zimmeri" deiłníigo dayózhí.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bizééʼ dah dzíltsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó kʼíjíjin; bizééʼ éí dah dzíltso; bidaaʼ éí diłhił.
Jeeshóóʼ bitłʼaakááʼ łigaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gyps bengalensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Dáádziilii bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachyramphus polychopterus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsinłánítah Dineʼé Bikéyah
éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi bił hazʼą́.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Dąąkʼeh Nílį́
Dąąkʼeh Nílį́ éí -gi bił hazʼą́. Dąąkʼeh Nílį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,058 adéesʼeez.
Chʼilhaatʼaʼii bitłʼaaʼ łitsxooígíí
éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Falco femoralis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–16di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó binátsʼiin éí łigai; bitłʼaaʼ éí łitsxo; bikeeʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó dinilgai.
Dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Bolbolii bizééʼ yilzhólígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Bolbolii bizééʼ yilzhólígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łahda chʼil binááʼ yildeeł; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haltsooítah Chʼíńlį́
Haltsooítah Chʼíńlį́ éí -gi bił hazʼą́. Haltsooítah Chʼíńlį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,728 adéesʼeez.
Naʼashǫ́ʼii bitseewozhí łitsxooígíí
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uromastyx geyri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé yázhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Empidonax minimus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Naʼashjéʼii adizhahí dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bijáád éí ádaałtsʼóózí; binááʼ éí hastą́ą́. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Nááʼyiłnaadii noodǫ́zí bikézhoozh ditánígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachydactylus amoenus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh niłhinígíí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ommatotriton vittatus" deiłníigo dayózhí.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ dáʼákʼehtah naʼastsʼǫǫsí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Reithrodontomys humulis" deiłníigo dayózhí.
Atʼayilkeeʼí
Tʼááłáhági átʼéego:Atʼayilkeeʼí
Hootsoiitah Tó Háálį́
Hootsoiitah Tó Háálį́ éí -gi bił hazʼą́. Hootsoiitah Tó Háálį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,700 adéesʼeez.
Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Jeeshóóʼ bitsiiʼ tʼáá łichíʼígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sarcogyps calvus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px| Bikąʼígíí
Tsétah naʼashǫ́ʼii bitseewozhí
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uromastyx flavifasciata" deiłníigo dayózhí.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ chʼosh ditłʼooí yildeełí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; binááʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łizhin.
Tééh hóyáanii bizééʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tééh hóyáanii éí 4–5di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai dóó dilkǫǫh; bizééʼ éí łigai ałdóʼ; bitsiitsʼiin dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin. Tsxį́įłgo éí naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ chʼosh ditłʼooí yildeełí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tsxilghááh dichʼízhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó łitsxogo naashchʼąąʼ dóó dah daalchíʼ łeh; bitéél éí diniltso łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí hataałígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scotinomys teguina" deiłníigo dayózhí.
Tsídiishtłizhí binátsʼiin łitsxooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prunella strophiata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Jeeshóóʼ Bidziildę́ę́ʼ chʼał bizaʼazis hólóní
Díí chʼał éí nahatʼeʼiitsoh nahalingo bizaʼazis hólǫ́.
Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełii keelóól
(éí doodaiiʼ Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ keelóól) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́ǫ́ ńtʼę́ę́ʼ. Dííshjį́į́góó éí ádin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Podilymbus gigas" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 16–19di asdzoh áníłtso ńtʼę́ę́ʼ. Bitsʼíís éí łibá; bidaaʼ éí łizhin dóó łigai ńtʼę́ę́ʼ.
Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełii keelóól éí łóóʼ yázhí deilghał ńtʼę́ę́ʼ.
Tsétah nááʼyiłnaadii bikézhoozh ditánígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsétah nááʼyiłnaadii bikézhoozh ditánígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Zhį́ʼii dootłʼizhí bitsiiyah łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Zhį́ʼii dootłʼizhí bitsiiyah łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí yilghał ałdóʼ.
Dziłtah nákʼeehgaii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łitso; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Łeeyiʼ Óolaaí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzo biyiʼjí siʼą́, áádóó éí 3,589 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso.
Séítah jeeshóóʼ
éí tó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdi dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gyps rueppelli" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Łeeyiʼ chʼosh yiyání noodǫ́zígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjhí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Apostolepis kikoi" deiłníigo dayózhí.
Tééh hóyáanii diłhił dóó łigaaígíí
éí łóóʼtsoh biwooʼ dantłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sagmatias obliquidens" (éí doodaiiʼ éí "Lagenorhynchus obliquidens") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ ndikʼątah łéʼétsoh
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sigmodon mascotensis" deiłníigo dayózhí.
Náátsʼózídę́ę́ʼ haltsooítah tsxilghááh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Náátsʼózídę́ę́ʼ haltsooítah tsxilghááh éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tʼiis Neelzhah
Tʼiis Neelzhah éí -gi bił hazʼą́, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́. Tʼiis Neelzhah éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,987 adéesʼeez.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ ndikʼątah łéʼétsoh diwozhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 5–8di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 3–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.
Chʼał bílátsohtsahí dichʼízhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼał bílátsohtsahí dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii niłhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Dáádziilii łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dáádziilii łibáhígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ jeeshóóʼ
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ jeeshóóʼ éí dííłdzid deilghał.
Ndikʼątah łéʼétsoh (íiyisígíí)
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–8di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 3–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii niłhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Zhį́ʼii dootłʼizhí diltʼóshígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanocorax dickeyi" deiłníigo dayózhí.
Tó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ
Díí tsídii éí 25–50di asdzoh ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łibáago naashchʼąąʼ łeh; bikʼos éí nineez dóó łibá.
Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii yistłʼinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neoscona byzanthina" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó dóó dóó  dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Hodíłchʼiltah naʼashǫ́ʼii bikeeʼ áłtsʼísígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah naʼashǫ́ʼii bikeeʼ áłtsʼísígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Nááʼdeiłnaadii bikézhoozh ditánígíí
Tʼááłáhági átʼéego:Nááʼdeiłnaadii bikézhoozh ditánígíí
Tłʼiish áníní łichíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tłʼiish áníní łichíʼígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó gah yázhí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Giní dootłʼizhí łikizhígíí
éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Falco moluccensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí łibá dóó dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí łibá dóó dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trapelus" deiłníigo deiyózhí. Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashǫ́ʼii dichʼízhii éí 14 ałʼąą ádaatʼé.
Dáʼákʼeh Halání Bitééh
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Łeeyiʼ Óolaaí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tééh hóyáanii łizhin dóó łigaaígíí
éí łóóʼtsoh biwooʼ dantłʼizígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tónteel biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lissodelphininae" deiłníigo deiyózhí. Tééh hóyáanii łizhin dóó łigaaígíí éí neeznáá ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tééh hóyáanii łizhin dóó łigaaígíí éí łóóʼ dóó táłtłʼááh chʼosh bikáshtłʼooí dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí hadaalzheehgo ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Ąąʼąʼii bidaaʼ łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 16–21di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai dóó yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí łitso.
Jeeshóóʼ (íiyisígíí)
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Jeeshóóʼ éí dííłdzid deilghał.
Wóóneeshchʼįįdii yildeełí diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Edolisoma anale" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitłʼaaʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łizhin.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ ndikʼątah łéʼétsoh
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sigmodon hirsutus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ ndikʼątah łéʼétsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Wóláchíiʼgi átʼéhé bidaaʼ ntsxaaígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmarachne formicaria" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsįyaa naʼashjéʼii niłhinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ochyrocera dorinha" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí tʼéiyá hólǫ́.
Tséʼáán Biiʼ Dzígaii
Tséʼáán Biiʼ Dzígaiidi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́į́ ńtʼę́ę́ʼ; dííshjį́į́góó éí kinsááʼ.
Ndikʼątah łéʼétsoh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–8di asdzoh ádaníłnéez łeh; bitseeʼ éí 3–5di asdzoh áníłnééz.
Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh binákʼee łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin; binákʼee éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh binákʼee łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Atʼąąʼ yiníłʼíní dinilzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clibanornis rufipectus" deiłníigo dayózhí.
Hodíłchʼiltah naʼashǫ́ʼii bitsiiʼ dootłʼizhígíí
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calotes mystaceus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Delma impar" deiłníigo dayózhí.
Magí chʼahí biniiʼ diniltsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 12–18di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 15–21di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiitsʼiin dóó bitsiiyah dóó biwos éí diniltso dóó łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; biniiʼ éí diniltso dóó tʼáá łichííʼ.
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tééh hóyáanii bighą́ą́ʼ yílkʼidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tééh hóyáanii bighą́ą́ʼ yílkʼidígíí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Łeejin Haagééd (kinsááʼ)
Łeejin Haagéedi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́į́ ńtʼę́ę́ʼ; dííshjį́į́góó éí kinsááʼ.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ alóóstah łéʼétsoh
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euryoryzomys nitidus" deiłníigo dayózhí.
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní dinilzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Tsxilghááh dadichʼízhígíí dóó bikʼéí
Tsxilghááh dadichʼízhígíí dóó bikʼéí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ yíldzistah chʼał yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Ndikʼąłchíʼítah
éí Tábąąh Binááʼádaałtsʼózí Dootłʼizhí Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́, áádóó atisgo áníłtso kin dah shijaaʼígíí.
Dzidzé yiyiitsahii bitʼaʼ dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dzidzé yiyiitsahii bitʼaʼ dibéłchíʼígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼosh yiyání yishtłizhígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gomesophis brasiliensis" deiłníigo dayózhí.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé bitéél halbáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; binátsʼiin éí dinilgai; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łibá.
Tsáʼászitah (kinsááʼ)
thumb|left|300px
Tółánítah naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
Tʼááłáhági átʼéego:Tółánítah
Tsintah atʼąąʼ yiltseeʼí binádiz hólónígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uroplatus phantasticus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ yíldzistah chʼał łikizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá dóó dinilzhingo łikizh; bizábąąh dóó bitéél éí łigai; bijáád éí noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí diłhił.
Dziłtah naʼashjéʼii łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.3di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dibéʼniiʼí yił aheełtʼéhé dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii łóóʼ haalzheehii noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitsiiyah éí łigai.
Tółánítah siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1936 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 50 adéesʼeez.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jiinííhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilchíiʼgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.
Dzidzé yiyiitsahii yishtłizhgo dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schiffornis virescens" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ yíldzistah chʼał łibáhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptodactylus macrosternum" deiłníigo dayózhí.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tééh hóyáanii bighą́ą́ʼ yílkʼidígíí
éí łóóʼtsoh biwooʼ dantłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi, Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah bibąąhgóó dóó Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah bibąąhgóó, hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sousa chinensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ndikʼąłchíʼítah chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1930 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 33 adéesʼeez. Chidí naatʼaʼ́í ninádaałtłiʼígi éí naaki.
Tsintah tłʼiish áníní
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 35–60di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z.
Ąąʼąʼiitseenézí bítááʼ halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Ąąʼąʼiitseenézí bítááʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí yilghał ałdóʼ.
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah naʼastsʼǫǫsí bitseeʼ nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 5–6di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 6–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.
Haʼagééd (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo)
Haʼagééd éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,547 adéesʼeez.
Nákʼeehgaii bitłʼaaʼ łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosterops auriventer" deiłníigo dayózhí.
Ndikʼąłchíʼítah naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Tábąąh Binááʼádaałtsʼózí Dootłʼizhí Bikéyahdi bił hazʼą́.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dzidzé yiyiitsahii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schiffornis veraepacis" deiłníigo dayózhí.
Haltsooítaatʼagii bitseeʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Haltsooítaatʼagii bitseeʼ łigaaígíí éí naʼatsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó łeeyiʼ bitiiní haalzheehgo naatʼá.
Hodíłchʼiltah naʼashǫ́ʼii naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bitsiiʼ łichíiʼ łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Nákʼeehgaii bitʼaʼ diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosterops ceylonensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí łizhingo noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ éí halchííʼ; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Dzidzé dayiitsahii daashtłizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schiffornis" deiłníigo dayózhí. Dzidzé dayiitsahii daashtłizhígíí éí tsostsʼid ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Chį́į́shkʼání bitseeʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhingo naashchʼąąʼ.
Jiinííhí binátsʼiin łitsxooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carpodacus subhimachalus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Yíldzistah chʼał bibid halchíʼígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptodactylus syphax" deiłníigo dayózhí.
Łéʼétsoh ntsaaí ditłʼooígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kunsia tomentosus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá naaldlooshii "Kunsia"-jí atah yisdzoh.
Tsé Ndaashchʼąąʼí Łání
Tsé Ndaashchʼąąʼí Łání éí -gi bił hazʼą́, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́. Tsé Ndaashchʼąąʼí Łání éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,102 adéesʼeez.
Haltsooítaatʼagii bitʼaʼ łizhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah éí diłhiłgo łibá; bitʼaʼ éí łizhin dóó kʼídzíbá; binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád éí dinilbáa łeh; bikeeʼ éí łitso; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá.
Dzidzé yiłchozhii łikizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laniisoma elegans" deiłníigo dayózhí.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashii yishtłizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Raveniola mazandaranica" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Shádiʼááhjí Naʼazhǫǫsh Hatsoh
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Naʼazhǫǫsh Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Jiinííhí bítááʼ halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bikąʼígíí éí bitéél dóó bítááʼ halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼiyíítʼogii bidaaʼ ditání
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Yootó Hahoodzodi dóó dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tyrannus crassirostris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Chʼałchxííʼ yił aheełtʼéhé
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 2–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bikʼiiz éí dah jíjin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii binákʼee diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii binákʼee diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Yíldzistah chʼał bíchį́į́h deekʼínígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí halzhin; bíchį́į́h éí deekʼį́; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.
Jiinííhí bítááʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carpodacus roseus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Lókʼaatah dáádziilii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Lókʼaatah dáádziilii éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tółáníinii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ naałʼaashii bikágí ntłʼizígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Idiops opifex" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí tʼéiyá hólǫ́.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąąh chʼał dichʼízhí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bufo torrenticola" deiłníigo dayózhí. thumb|left|300px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 4–6.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhiłgo łitso.
Chʼosh ditłʼooí haalzheehii binághah halbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pericrocotus divaricatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Chʼiyíítʼogii bitseeʼ nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼiyíítʼogii bitseeʼ nineezígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Yíldzistah chʼał bijáád noodǫ́zígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptodactylus savagei" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Chʼałchxííʼ
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 2–4di asdzoh áníłtso, áádóó éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tééh hóyáanii łibá dóó łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tééh hóyáanii łibá dóó łigaaígíí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yázhí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calomys laucha" deiłníigo dayózhí.
Atʼąąʼ yiltseeʼí łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibágo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bitseeʼ éí ntsaa dóó nteel (tsin bitʼąąʼ éí nahalin).
Nákʼeehgaii dinilbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Łeesdísí Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosterops lateralis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Naʼazhǫǫsh Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Naʼazhǫǫsh Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 3.1 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 8,896 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
thumb|left|300px
Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ naałʼaashii diłhiłí bikágí ntłʼizígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 1–2di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís diłhił dóó dinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ lókʼaatah tsídiiłbáhí naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bizééʼ dóó bitsiiʼ łizhin, bitsiiyah éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Naakaii Tábąąhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii eʼełdeełígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Deinopis longipes" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  dóó  hólǫ́.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Chʼiyíítʼogii bizééʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼiyíítʼogii bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bítááʼ halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bítááʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Magí chʼahí łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 12–18di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 15–21di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łitso dóó niłhingo naashchʼąąʼ; biniiʼ éí łibá.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; bizégoʼ éí łitso; binákʼee éí diłhił; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Dzíhootsooíidi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Tsétis Deezlíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilhaatʼaʼiichilí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilhaatʼaʼiichilí éí naʼashǫ́ʼii dóó łéʼétsoh dóó tsídii yázhí haalzheehgo naatʼá; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Jiinííhí bitʼaʼ łikizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carpodacus rodopeplus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó binátsʼiin éí dinilchííʼ; bitʼaʼ éí dinilchíiʼgo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.
Chį́į́shkʼání hashkéhé
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 4–5di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.
Tó Diłhił (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo)
Tó Diłhiłdi 436 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsxo; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí łitso; bitłʼaakááʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bitsiiʼ dikʼání dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Níłtsą́ chʼał ánínígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Níłtsą́ chʼał ánínígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tłʼiish mąʼiiyilwooʼí noodǫ́zígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lycodon subcinctus" deiłníigo dayózhí.
Chʼiyíítʼogii łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼiyíítʼogii łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsékʼi Naʼasdzooí (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo)
Tsékʼi Naʼasdzooí éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,825 adéesʼeez.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ dah daaskʼidtah naałʼaashii bikágí ntłʼizí łibáhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aptostichus stanfordianus" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí tʼéiyá hólǫ́.
Tábąąh nákʼeehgaii łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tábąąh nákʼeehgaii łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dáʼákʼehtah chʼał bizéétsʼósí yishtłizhgo diniltsooígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Micryletta steinegeri" deiłníigo dayózhí.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii eʼełdeełígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Asianopis zhuanghaoyuni" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí tʼéiyá hólǫ́.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalʼeełítsoh bitsiiʼ łibáhígíí
éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chloephaga poliocephala" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px