cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ jááłánii nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 4–6di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo noodǫ́ǫ́z. Chʼil dóó tsin bineestʼąʼ dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Daatsohí bitéél łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–9di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łitso; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád dibéłchíʼí.
Nahashchʼidí Bitooʼ
Tʼááłáhági átʼéego:Kégiizhí Bikéyahdi kin naaznilígíí
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dǫ́ʼiiyiyiitsahí łibáhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emarginata tractrac" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łizhin.
Sǫʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naʼashjéʼii bigod daalzhinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cerbalus aravaensis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó Náálíníbąąh Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá; bigod éí daalzhin. Chʼosh dóó naʼashǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ zahalchíʼii diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí zahalchíʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso; adóó éí dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Nahoditsʼǫkooh
Nahoditsʼǫkooh éí ﻿-gi bił hazʼą́. Nahoditsʼǫkooh éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,235 adéesʼeez.
Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 2–3.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó chʼilgo dah dadootłʼizh; binááʼ éí diłhiłgo dootłʼizh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashjéʼii nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó diniltsogo naashchʼąąʼ dóó nineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tséheetsʼózí (kinsááʼ)
thumb|left|300px
Daatsohí bitsiiʼ halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Daatsohí bitsiiʼ halzhinígíí éí dzidzé dóó chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsįįłkaałii bílaʼ táaʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bitłʼaaʼ éí dinilbáago noodǫ́ǫ́z; bítááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łibá.
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ teełtah ayáásh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá dóó ałtsʼóózí.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsee dootłʼizhii
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarsiger cyanurus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bufotes boulengeri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ naalkʼįhiitsoh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalkʼįhiitsoh éí 13–15di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 7–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.
Hazéí nizhóní łizhin dóó łigaaígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callosciurus prevostii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Séí Biih Yílį́
Séí Biih Yílį́ éí ﻿-gi bił hazʼą́. Séí Biih Yílį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,854 adéesʼeez.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ kʼaiʼbisii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí łigaigo naashchʼąąʼ dóó łibáago halkizh; bidaaʼ éí łibá.
Naʼashǫ́ʼii bijaaʼ ádiní ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalnoodí dichʼízhí éí 5–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; binághah éí halchííʼ dóó dinilgaigo halkizh; bikʼiiz éí diniltso dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii bijaaʼ ádiní ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí łibáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanodryas vittata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ tsįįłkaałii bílaʼ táaʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bizééʼ éí łigai; bitłʼaaʼ éí dinilbáago noodǫ́ǫ́z; bítááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łibá.
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłkizhii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłkizhii éí atʼaʼ yiltʼąąʼí dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Naakaii Tóodi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 35 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,600 adéesʼeez.
Naʼashjéʼiitsoh dilwoʼí dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Chʼał kʼaasdáhí łichííʼ dóó dinilzhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Andinobates virolinensis" deiłníigo dayózhí.
Tó Háálį́ (Tó Oostsʼąʼ)
éí Hoozdo Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tó Háálį́ éí 3.85 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 16,419 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tłʼiish łichíʼí bíchį́į́h ntłʼizígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tłʼiish łichíʼí bíchį́į́h ntłʼizígíí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh.
Hodíłchʼiltah shą́ą́ʼnahalghałí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 15–28di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tsinlátah chʼał nahatʼeʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsinlátah chʼał nahatʼeʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Halgaiitah tééh łį́į́ʼ
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Halgaiitah tééh łį́į́ʼ éí tłʼoh yiłchozh.
Hodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Drymodes brunneopygia" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsintah naʼashjéʼii bizééʼ halchíʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thelcticopis orichalcea" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. thumb|left|250px
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ teełtah ayáásh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bikʼos dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ teełtah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ádinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynus operculatus" deiłníigo dayózhí. Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ádinígíí éí dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ayááshiłbá bitéél dinilgaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 12–35di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 10–35di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikágí éí kááʼtsʼiní bikágí nahalingo ntłʼiz.
Tábąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peneothello pulverulenta" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsinlátah chʼał tsídígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsinlátah chʼał tsídígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dinilbáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bijáád éí łibáago noodǫ́ǫz łeh; binááʼ éí diłhiłgo dootłʼizh.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsįįłkaałii binághah dah łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsįįłkaałii binághah dah łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Náátsʼózídę́ę́ʼ wóláchííʼ yildeełí bikágí ntłʼizí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó  dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Manis pentadactyla" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Daatsohí dootłʼizhí binákʼee halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Daatsohí dootłʼizhí binákʼee halzhinígíí éí dzidzé dóó chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ádinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynus barbadensis" deiłníigo dayózhí. Kéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ádinígíí éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. thumb|left|250px
Magí binázis łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20–26di asdzoh ádaníłnééz; bitseeʼ éí 25–30di asdzoh áníłnééz.
Halgai Hóteeldę́ę́ʼ táłkááʼ dilwoʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Halgai Hóteeldę́ę́ʼ táłkááʼ dilwoʼí éí chʼosh yázhí haalzheehgo dilwoʼ.
Hodíłchʼiltah téél halchíʼí binátsʼiin łigaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarsiger indicus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiishkʼaaʼ łitsxooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 50–65di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łitsxo dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.
Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh dilwoʼí łibáhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pardosa jambaruensis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Chʼiltaalzhahii bidaaʼ łichíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prionops caniceps" deiłníigo dayózhí.
Tó wónaanídę́ę́ʼ jááłánii nineezí dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 3–4di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ. Chʼil dóó tsin bineestʼąʼ dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah jaaʼabaní yázhí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artibeus gnomus" (éí doodaiiʼ éí "Dermanura gnoma") deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah jaaʼabaní yázhí éí tsin bineestʼąʼ dóó hashkʼaan dóó dzidzé yiłchozh łeh; tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí diniltsxooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí diniltsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Haltsooító Bibąąh
thumb|right|300px
Dleesh Łigaii
Tʼááłáhági átʼéego:Kégiizhí Bikéyahdi kin naaznilígíí
Hazéí bitéél łitsxooígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dremomys lokriah" deiłníigo dayózhí.
Hodíłchʼiltah téél halchíʼí bitsiiʼ łizhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah téél halchíʼí bitsiiʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí bikʼiiz halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh; bikʼiiz éí halzhin; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí bikʼiiz halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiishkʼaaʼ yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 30–45di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó łitsogo yistłʼin.
Náhookǫsdę́ę́ʼ táłkááʼ dilwoʼí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnoporus dissortis" deiłníigo dayózhí. Díí táłkááʼ dilwoʼí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Tsinlátah dlǫ́ʼiigi átʼéhé łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 15–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bíchį́į́h éí dinilzhin.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibágo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí diłhiłígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eremias pleskei" deiłníigo dayózhí.
Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ádinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phrynus parvulus" deiłníigo dayózhí. Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bitseeʼ ádinígíí éí dóó Shádiʼááhjí  hólǫ́. thumb|left|250px
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitʼaʼ łizhin dóó łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemipus picatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Łéʼétsoh Łání
Łéʼétsoh Łání éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́. Łéʼétsoh Łání éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,205 adéesʼeez.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiishkʼaaʼ dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 30–45di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ łeh.
Chʼał kʼaasdáhí łichxíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.5–1.4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichxííʼ; binááʼ éí diłhił.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Daatsohí łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–10di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éi bitsʼíís łitso; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łitso.
Daatsohí łitsooígíí éí dzidzé dóó chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Hodíłchʼiltah téél łitsoii
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarsiger chrysaeus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Bikąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łitso; binátsʼiin éí dinilgai; bidaaʼ éí łizhin. Bikąʼígíí éí binákʼee halzhin.
Hodíłchʼiltah téél łitsoii éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsin bąąh naalnoodí łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 10–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsé Yadiitłʼiní
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsé Yadiitłʼiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Tsé Yadiitłʼiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tsilhazésii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél éí dinilgai; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łibá.
Tsįįłkaałii noodǫ́zígíí (íiyisígíí)
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí W.B.A. dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picoides scalaris" (éí doodaiiʼ "Dryobates scalaris") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Gadtsoh Dineʼé Bikéyah
Tʼááłáhági átʼéego:Ásáí Dineʼé Bikédaayah
Daatsohí łizhin dóó dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanocompsa cyanoides" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Naʼashjéʼii azisí bitsʼíís dah halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó dah halchíiʼ łeh; wólázhiní éí nahalin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ halgaiitah tłʼiish báhádzidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tó wónaanídę́ę́ʼ halgaiitah tłʼiish báhádzidígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tłʼiish hashkéhé
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oxyuranus scutellatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Chʼil Łitsxooí Nástłʼah
Chʼil Łitsxooí Nástłʼah éí 2.44 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 8,770 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Hodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí binátsʼiin łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binátsʼiin éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí halchííʼ; bitéél éí łigai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish hashkéhé
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish hashkéhé éí łéʼétsoh dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał łeh.
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  dóó  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Papio ursinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tłʼééʼjí magí bibid halbáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 15–18di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 16–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso; bibid éí halbá; biniiʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí diłhił; bitseeʼ éí dibéłchíʼí dóó kʼíjíjin.
Daatsohí naashchʼąąʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passerina ciris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsintah chį́į́h yee adilohii
éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi Hadahóólįįdígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Loxodonta cyclotis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tóniyęęshí
Tóniyęęshí éí 41 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 2,503,000 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Tóniyęęshí éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,230 adéesʼeez.
Jaaʼabaní ałchozhí ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 8–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí halbá; binátsʼiin dóó bináyaa éí dah dzígai; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí bideeʼ hólónígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera ammodytes" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Hókʼą́ą́ʼ Bineʼadziihii
éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́, áádóó díí kin haalʼáhí éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi atisgo áníłtso.
Chʼał kʼaasdáhí binághah yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–1.7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binághah éí diniltso dóó łizhingo yistłʼin łeh; binááʼ éí diłhił.
Ayánítsiiʼí (Kégiizhí Bikéyah)
éí Hoozdo Hahoodzodi (dóó Kégiizhí Bikéyahdi) áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Ayánítsiiʼí éí 2.27 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 4,282 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish binááʼ áłtsʼísígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cryptophis nigrescens" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish binááʼ áłtsʼísígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó tsídii yázhí yilghał łeh.
Télii
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́ (télii dabilį́įʼii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Equus/Asinus" deiłníigo deiyózhí. Télii éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí diłhiłígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paraphrynus pococki" deiłníigo dayózhí. Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí diłhiłígíí éí Haʼaʼaahjí tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Ghą́ą́ʼaskʼidii ałchiní
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó Eʼeʼaahjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Camelus ferus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Łizhin Dah Yiskʼid
Łizhin Dah Yiskʼid éí 2.07 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 132 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Hazéí yázhí dinilgaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bináátsohígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bináátsohígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii yázhí yilghał łeh.
Tsintaalzhahii bidaaʼ ntsxaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsintaalzhahii bidaaʼ ntsxaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ béégashiitsoh naʼałkǫ́ǫ́ʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 9–15di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ; bigaan éí łóóʼtsoh bigaan nahalin; bijáád éí ádin.
Tłʼééʼjí magí bitsiitsʼiin łizhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tłʼééʼjí magí bitsiitsʼiin łizhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish binááʼ áłtsʼísígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 1–3di adéesʼeez ádaníłnééz, áádóó éí naʼashǫ́ʼii dóó tsídii yázhí deilghał łeh.
Táłkááʼ dilwoʼí diłhiłígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aquarius conformis" deiłníigo dayózhí. Díí táłkááʼ dilwoʼí éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí łizhinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paraphrynus mexicanus" deiłníigo dayózhí. Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí łizhinígíí éí Shádiʼááhjí tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí dootłʼizhgo yishtłizhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis riveroi" deiłníigo dayózhí.
Ńdíshchíitah téél halchíʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin (baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá); bitéél éí halchííʼ; bítáaʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Tsintaalzhahii binághah halbáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binághah dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łibá; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá.
Tsintaalzhahii binághah halbáhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tábąąh chʼał kʼaasdáhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Adelphobates quinquevittatus" deiłníigo dayózhí.
Teełtah ayáásh bidaaʼ nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá dóó tʼóó bíyó nineez.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hazéí yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí dinilgai łeh; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí łizhinígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera kaznakovi" deiłníigo dayózhí. Díí tłʼiish éí noonééł jiní. thumb|left|250px
Tsézhįįyaa naʼashǫ́ʼii dichʼízhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tropidurus oreadicus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Hodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí łizhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidí naashchʼąąʼígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera xanthina" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Wóláchííʼ yíłkáahii bizééʼ halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Habia fuscicauda" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Atʼąąʼ yiłchozhí bitłʼaaʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20–25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí łigai; biniiʼ éí diłhiłgo halbá.
Teełtah ayáásh bikʼiiz dinilbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iduna caligata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsintaalzhahii bitsiiʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá.
Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ dóliiłbáhí bitʼaʼ dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ dóliiłbáhí bitʼaʼ dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shash Bitoʼ Nílį́
Shash Bitoʼ Nílį́ éí 23.23 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 78,958 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lycosa singoriensis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó hólǫ́. thumb|left|250px
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psammodromus" deiłníigo deiyózhí. Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Chʼał kʼaasdáhí dootłʼizhgo naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼał kʼaasdáhí dootłʼizhgo naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dibéłchíʼí íiyisígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudonaja textilis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish báhádzidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 25–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhin dóó diniltsogo naashchʼąąʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsiitʼáád łitsoii yázhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Regulus madeirensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ dóliiłbáhí yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łizhin.
Atʼąąʼ yiłchozhí bitsiitʼáád halzhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachypithecus pileatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tóńlį́į́kááʼ dilwoʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.1–0.4di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paraphrynus raptator" deiłníigo dayózhí. Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi dóó hólǫ́ thumb|left|250px
Chʼį́įdii Dah Sidáhí
thumb|left|300px
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 5–7di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.
Kʼíshíshjį́į́zh Bitoʼ
Kʼíshíshjį́į́zh Bitoʼ éí 3.68 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 13,058 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Hazéí łį́į́ʼ yiltseeʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 15–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyah Yázhí
Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyah Yázhí éí 9,000 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 921,804 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́.
Táłtłʼááh tłʼoh
éí Tónteel biyiʼdi naazkaad, áádóó éí 73 ałʼąą átʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zosteraceae" dóó "Hydrocharitaceae" dóó "Posidoniaceae" dóó "Cymodoceaceae" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsilhazésii bidaaʼ ntsaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus magnirostris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish yistłʼinígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí yilghał łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí łizhin dóó łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí łizhin dóó łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Haltsooítah Háálį́ (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
Haltsooítah Háálį́ éí 10.12 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 35,972 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsilhazésii bikʼiiz diniltsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus cephalotes" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhiłgo łitso.
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziidę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziidę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí
Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí éí tʼáá ałtso Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh áádóó éí biishchʼid dahólǫ́.
Tłʼohtsáhí Bił Hootso
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Shash Bitoʼ Nílį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tóʼnaa Habitiin
Tóʼnaa Habitiin éí 192 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 1,335,084 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2021góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dziłtah téél halkizhii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dziłtah téél halkizhii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ séítah tłʼiish bichóhí (íiyisígíí)
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyah dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cerastes cerastes" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tseenáhineestsʼeeʼí bitéél halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diłhiłgo yishtłizh; bitéél éí halzhin łeh; bibid éí halchííʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí nizhónígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhingo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhiłgo łitso.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bikʼiiz halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí libáago yishtłizh; bikʼiiz éí halzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsintaalzhahii dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanolanius madagascarinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tʼáyaałtso noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 12–13di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitʼayaa éí łitso; bitʼaaʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí łibá.
Magí yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 10–12di asdzoh ádaníłnéez łeh; bitseeʼ éí 14–17di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso; biniiʼ éí łigai; binááʼ éí łizhin.
Tó Ádiní (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo)
thumb|right|300px
Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Sooltóhí
Sooltóhí éí -gi bił hazʼą́. Sooltóhí éí tónteel bikááʼdóó deigo 118 adéesʼeez.
Tʼáyaałtso yistłʼinígíí
éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colaptes melanochloros" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Teełtah ayáásh dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó diniltsogo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łibá.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ wónitłʼizí yił aheełtʼéhé ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 1–1.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí łizhin; wónitłʼizí éí yił aheełtʼé. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Teełtah ayáásh dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Teełtah ayáásh dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tóhodiłhiłdi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
Díí naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1831 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa; áádóó éí 69 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso. 440 ánéelą́ą́ʼ naaldlooshii dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼosh (70 ałʼąą ádaatʼéego) áadi shijééʼ; tsídii ałdóʼ danílʼį́.
Tó Hadahadleehí
Tó Hadahadleehí éí -gi bił hazʼą́. Tó Hadahadleehí éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,630 adéesʼeez.
Dził Daantsaaítah Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 3–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Chʼiltaalzhahii bítááʼ dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼiltaalzhahii bítááʼ dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tseenáhineestsʼeeʼí naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tseenáhineestsʼeeʼí naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Shash Bitoʼ Nílį́įdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
thumb|left|300px
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nepa hoffmanni" deiłníigo dayózhí. Díí tóchʼosh éí dóó  hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.5–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó nteel; bíláshgaan éí ntsaa (séigoʼ bíláshgaan nahalingo); bitseeʼ éí áłtsʼóósí.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí éí chʼosh yázhí dóó tsʼǫʼasánii haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Niʼgóó tʼáyaałtso
éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colaptes rupicola" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 12–13di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diniltso; bizééʼ dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo łikizh; bitʼayaa éí łitso; bidaaʼ éí łizhin.
Kélchíłaʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzo biyiʼjí siʼą́, áádóó éí 9,658 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso.
Chʼiltaalzhahii diltʼóshígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prionops poliolophus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tółáníinii Bikéyahdę́ę́ʼ tséʼą́ąyiʼ séigoʼ bíláshgaanézí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séigoʼ bíláshgaanézí éí 0.5–1di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís łizhin łeh. Bjáád éí ádaałtsʼózí dóó danineez; bitseeʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii azisí łikizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyssus albopunctatus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Łeesdísí Bikéyahdi hólǫ́.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah chʼał áłtsʼíísí diłhiłígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis orcesi" deiłníigo dayózhí.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dootłʼizhígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lamprolepis smaragdina" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallotia" deiłníigo deiyózhí. Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii éí náhástʼéí ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Séíkooh Hayázhí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Séíkooh Hayázhí éí -gi bił hazʼą́. Séíkooh Hayázhí éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,018 adéesʼeez.
Tsilhazésii bitsiiʼ łibáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus phaeocephalus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsilhazésii bitsiiʼ łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tseenáhineestsʼeeʼí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stenocercus" deiłníigo deiyózhí. Tseenáhineestsʼeeʼí éí 68 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Tsįįłkaałii binááʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ dóó bizééʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí halchííʼ; binááʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Séítah tłʼiish báhádzidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 3–6di adéesʼeez ádaníłnéez łeh, áádóó éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał łeh.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáago bízdílidígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mochlus sundevallii" deiłníigo dayózhí.
Magí nahatʼeʼí biniiʼ halzhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callicebus personatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Wólázhiní yił aheełtʼéhé bikágí ntłʼizígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmecotypus mazaxoides" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí hólǫ́.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Hodiłchʼiltah tłʼiish báhádzidí dichʼízhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish dinilzhinígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cacophis squamulosus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsilhazésii bitʼaʼ diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus barbirostris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Magí nahatʼeʼí bítááʼ halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Magí nahatʼeʼí bítááʼ halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Sisnaajiní Yaayí
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Sisnaajiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsézhįįtah naʼashǫ́ʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsézhįįtah naʼashǫ́ʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Hodiłchʼiltah tłʼiish báhádzidí dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodiłchʼiltah tłʼiish báhádzidí dootłʼizhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 15–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z.
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.8–1di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó nteel; bíláshgaan éí ntsaa (séigoʼ bíláshgaan nahalingo); bitseeʼ éí áłtsʼóósí.
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní binááʼtsohí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; binátsʼiin dóó bináyaa éí dah dzígai; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí ntsaa.
Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lycosa hawaiiensis" (éí doodaiiʼ éí "Hogna hawaiiensis") deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ wólázhiní yił aheełtʼéhé bikágí ntłʼizígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin éí daalzhin dóó ádaałtsʼóózí; wólázhiní éí nahalin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí yishtłizhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis palmeri" deiłníigo dayózhí.
Naadoobooʼíinii bitseeʼ ditłʼooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naadoobooʼíinii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; bitseeʼ éí tʼóó bíyó ditłʼo; bíchį́į́h éí tʼáá dinilchííʼ; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Tseełchiiʼí bizééʼ dah dzílgaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó  dóó Eʼeʼaahjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus schisticeps" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Jaaʼabaní binááʼtsohí ditłʼooígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chiroderma villosum" deiłníigo dayózhí.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naatazí naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bikʼiiz éí łigai dóó łizhingo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí łitso; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tónteel Łichííʼí Dineʼé Bikéyah
Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał áłtsʼíísí diłhiłígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis parectatus" deiłníigo dayózhí.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bitsiitʼáád diłhiłígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elapognathus coronatus" deiłníigo dayózhí.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah naʼashǫ́ʼii łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó łigaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah naʼashǫ́ʼii łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Teełtah ayáásh yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Teełtah ayáásh yázhí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Magí nahatʼeʼí diłhiłígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí dóó Náhookǫsjí  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cheracebus lucifer" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ahidiilíinii (Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyah)
Ahidiilíinii éí 390 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 639,598 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Ahidiilíinii éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,250 adéesʼeez.
thumb|left|450px
Jaaʼabaní binááʼtsohí yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 1.5–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binátsʼiin dóó bináyaa éí dah dzígai; bitʼaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí ntsaa.
Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii áłtsʼózígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii áłtsʼózígíí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Gah Sidáhí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah naʼashǫ́ʼii łikizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó łigaigo łikizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.