cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hodíłchʼiltah yilnoodii bitéél halkizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah yilnoodii bitéél halkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼilátah naʼashjéʼii nineezígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Runcinia acuminata" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó nineez. Chʼilátah dóó niʼgóó chʼosh yázhí haalzheeh.
Ndilnaʼii diłhiłí bizaʼazis hólóní
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ailurops ursinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Ndilnaʼii diłhiłí bizaʼazis hólóní éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.
Dilchaʼ (íiyisígíí)
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Marmota flaviventris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 20–27di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 5–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Dilchaʼ éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh.
Lókʼaatah jónááʼyiłnaadii
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phelsuma seippi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binághah éí dah daalchííʼ.
Lókʼaatah jónááʼyiłnaadii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Teełigaii Biiʼtó
éí Hoozdo Hahoodzodi (dóó Kégiizhí Bikéyahdi) áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Teełigaii Biiʼtóodi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Teełigaii Biiʼtó éí ﻿-gi bił hazʼą́. Teełigaii Biiʼtó éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,920 adéesʼeez.
Tʼááłáhági átʼéego:Kégiizhí Bikéyahdi kin naaznilígíí
Tábąąstííntsoh íiyisígíí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel dóó Haʼaʼaahjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoca vitulina" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tábąąstííntsoh éí 5–6di adéesʼeez áníłnééz; bijaaʼ éí ádin. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dinilgaigo yistłʼin.
Tábąąstííntsoh íiyisígíí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí yilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashjéʼii dilwoʼí dinilgaaígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ebo pepinensis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.2–0.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilgaigo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tó Bináhaazyíní
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá. Eʼeʼaahjí Tónteel bibąąhgi éí sinil.
Tó Bináhaazyíní éí 32.67 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 18,912 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tó Bináhaazyíní éí -gi bił hazʼą́. Tó Bináhaazyíní éí tónteel bikááʼdóó deigo 16 adéesʼeez.
left|thumb|300px
Naʼashǫ́ʼiitsoh bitseeʼ dadiwozhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ctenosaura" deiłníigo deiyózhí. Naʼashǫ́ʼiitsoh bitseeʼ dadiwozhígíí éí 13 ałʼąą ádaatʼé.
Naʼashǫ́ʼiitsoh bitseeʼ dadiwozhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh; łahda chʼosh yázhí deildeeł ałdóʼ.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ téél łitsooí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pogonocichla stellata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; binághah éí yishtłizhgo dootłʼizh; bitéél éí łitso; bidaaʼ éí łizhin.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ téél łitsooí éí chʼosh yázhí deildeeł.
Tsékʼi naʼashǫ́ʼii diwozhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Smaug barbertonensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 10–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.
Tsékʼi naʼashǫ́ʼii diwozhígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł; łahda naʼastsʼǫǫsí yázhí yilghał ałdóʼ.
Tábąąh jónááʼyiłnaadii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh.
Tábąąh jónááʼyiłnaadii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Ńdíshchíitah tsídiiłbáhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó łizhingo łikizh; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh; bitsiitʼáád éí łizhin dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí bitsiiʼ łichíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudotriccus ruficeps" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiiʼ éí diłhiłgo łichííʼ; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitéél éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí bitsiiʼ łichíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh táshchozhii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tachycineta albilinea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; binághah éí tʼóó bíyó dootłʼizh; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó jádídlǫ́ʼii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ferminia cerverai" deiłníigo dayózhí.
Naaki Bineʼ Naʼadziʼii
Naaki Bineʼ Naʼadziʼii éí 203 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 1,752,286 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2017góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó jádídlǫ́ʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó łizhingo yistłʼin; bitʼaʼ dóó binághah éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łigaigo yistłʼin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó jádídlǫ́ʼii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naaki Bineʼ Naʼadziʼii
Naaki Bineʼ Naʼadziʼii éí -gi bił hazʼą́.
thumb|left|400px
Tsįįłkaałii yistłʼiní yázhí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocopos minor" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Tsįįłkaałii yistłʼiní yázhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh éí deidlą́ ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish naashchʼąąʼí noodǫ́zígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calliophis nigrescens" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 20–25di azdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó łichxíiʼgo noodǫ́ǫ́z.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish naashchʼąąʼí noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Naalʼeełí Bidą́ą́ʼ Siʼání
Naalʼeełí Bidą́ą́ʼ Siʼání éí 6.9 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 1,508 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Naalʼeełí Bidą́ą́ʼ Siʼání éí -gi bił hazʼą́. Naalʼeełí Bidą́ą́ʼ Siʼání éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,783 adéesʼeez.
Tłʼiish łitsxo dóó łibáhígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lampropeltis alterna" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 50–60di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó diłhił dóó łitsxogo noodǫ́ǫ́z.
Tłʼiish łitsxo dóó łibáhígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii binákʼee halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Poephila personata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilchíiʼgo łibá; binákʼee dóó bizééʼ éí halzhin; bidaaʼ éí łitso.
Tsézhiintóńlį́įdi tó wónaanídę́ę́ʼ chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
éí Séí Dah Daaskʼid Hótsxaa Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Ahééháshį́į́h Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Tseeyaałgaii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myioborus" deiłníigo deiyózhí. Tseeyaałgaii éí 12 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Hashtłʼishdi chʼééh digháhii yázhí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinosternon acutum" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitsʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó łibáago naashchʼąąʼ; bikʼos éí diniltso.
Hashtłʼishdi chʼééh digháhii yázhí éí táłtłʼááh chʼil dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łóóʼ yázhí dóó tąądee naagháhii dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí yishtłizhígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Epicrates monensis" (éí doodaiiʼ éí "Chilabothrus monensis") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Kéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí yishtłizhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Hodíłchʼiltah naʼashjéʼiichilí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neriene peltata" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashjéʼii nahachaʼí dijoolígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chinattus parvulus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.05–0.1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dijool; bitsiitsʼiin éí łizhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Jaaʼabaní bijaaʼ nineezígíí
éí naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis evotis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–12di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí naʼastsʼǫǫsí bijaaʼ nahalin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Tółikan (Kégiizhí Bikéyah)
éí Hoozdo Hahoodzodi (dóó Kégiizhí Bikéyahdi) áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tółikandi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Tółikan éí ﻿-gi bił hazʼą́. Tółikan éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,096 adéesʼeez.
Tʼááłáhági átʼéego:Kégiizhí Bikéyahdi kin naaznilígíí
Bįįh yił ahidaałtʼéhígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Raphicerus" deiłníigo deiyózhí. Bįįh yił ahidaałtʼéhígíí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 18–25di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.
Bįįh yił ahidaałtʼéhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh deiłchozh dóó ńdaʼatʼaał.
Dáʼákʼehtah chʼał binághah dootłʼizhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylarana erythraea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dáʼákʼehtah chʼał binághah dootłʼizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah yaayááłigaii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cossypha ansorgei" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah yaayááłigaii éí chʼosh yázhí deildeeł.
Tsįįłkaałii naashchʼąąʼígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocopos" deiłníigo deiyózhí. Tsįįłkaałii ndaashchʼąąʼígíí éí 15 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh ándaíłtso łeh. Bitsʼíís éí łigai dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh; bitsiitʼáád éí halchíiʼ łeh; bidaaʼ éí diłhił.
Tsinlátah jónááʼyiłnaadii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikʼiiz éí łizhin; bibid dóó bizééʼ éí łigai.
Tsinlátah jónááʼyiłnaadii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashǫ́ʼii diwozhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Smaug" deiłníigo deiyózhí. Naʼashǫ́ʼii diwozhígíí éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–16di asdzoh áníłnééz, áádóó éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł łeh; łaʼ éí naʼastsʼǫǫsí yázhí deilghał ałdóʼ.
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii dilwoʼí yishtłizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Berlandiella querencia" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.2–0.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó niłhingo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsintah beʼekʼidbąąh iichʼąhiitsʼósí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enoicyla pusilla" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Chʼilátah wálázhiní yił aheełtʼéhé
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphantochilus rogersi" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí lizhingo naashchʼąąʼ, áádóó éí wálázhiní yił aheełtʼé. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Náhookǫsjí Jádíłání
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Chʼil Naʼatłʼoʼii Bikooh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Náhookǫsjí Jádíłání éí 52.3 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 18,150 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Náhookǫsjí Jádíłání éí -gi bił hazʼą́. Náhookǫsjí Jádíłání éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,517 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Chʼał naabaahii bitéél łigaaígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas lanciformis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.2–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí dinilzhin; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.
Chʼał naabaahii bitéél łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí yishtłizhgo diniltsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudotriccus pelzelni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí yishtłizhgo diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí yishtłizhgo diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Hodíłchʼiltah yilnoodii bitsiitʼáád yistłʼinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dysithamnus puncticeps" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah yilnoodii bitéél halkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Ndilnaʼii niłchxoní bizaʼazis hólóní
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ailurops melanotis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 40–50di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łiba; bitéél éí dinilgai.
Ndilnaʼii niłchxoní bizaʼazis hólóní éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 40–45di azdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó dibéłchíʼíigo noodǫ́ǫ́z.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łitsooígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xiphidiopicus percussus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Xiphidiopicus"-jí atah yisdzoh. thumb|left|250px
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish naashchʼąąʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso dóó dinilbáago noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí diłhiłgo łitso; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitsiitsʼiin éí łigai; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí dinilbá.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah tłʼiish ntsaaígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Epicrates assisi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah tłʼiish ntsaaígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ táshchozhii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bizééʼ dóó bítááʼ éí halchííʼ; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ táshchozhii éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Hashtłʼishdi chʼééh digháhii yishtłizhígíí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Yootó Hahoodzodi dóó Náhookǫsjí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinosternon sonoriense" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 5–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bitsʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó łibáago naashchʼąąʼ; bikʼos éí diniltso.
Hashtłʼishdi chʼééh digháhii yishtłizhígíí éí táłtłʼááh chʼil dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łóóʼ yázhí dóó tąądee naagháhii dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼał niłtólí łitsogo łikizhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cochranella mache" deiłníigo dayózhí.
Díí chʼał éí bibid dóó bitéél niłtólí (bigháhootʼį́), áko bijéí yitʼį́į łeh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼał niłtólí łitsogo łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii binákʼee tsédídéehgo dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binákʼee dóó bizééʼ éí tsédídéehgo dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí łichííʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii binákʼee tsédídéehgo dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah yádíłtihii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiothlypis bivittata" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó binághah éí łibá; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlátah yádíłtihii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naʼashǫ́ʼiitsoh łizhinígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iguana melanoderma" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 25–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Naʼashǫ́ʼiitsoh łizhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Táłtłʼááh chʼoshchilí yildeełí
éí tábąąstííntsoh bijaaʼ ádaadinígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lobodon carcinophaga" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tábąąstíítsoh "Lobodon"-jí atah yisdzoh. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tábąąstííntsoh éí 7–8di adéesʼeez áníłnééz; bijaaʼ éí ádin. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ.
Táłtłʼááh chʼoshchilí yildeełí éí táłtłʼááh chʼoshchilí yildeeł łeh; łahda łóóʼ bigaan dahólónígíí yilghał ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah tsídiiłbáhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ammodramus humeralis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; binátsʼiin éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsintah jónááʼyiłnaadii
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phelsuma breviceps" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilbáago łikizh.
Tsintah jónááʼyiłnaadii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dilchaʼ bitseeʼ nineezígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Marmota caudata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Naʼashjéʼiichilí dibéłchíʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Palliduphantes ericaeus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí diłhił. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Dilchaʼ bitseeʼ nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dilchaʼ bitseeʼ nineezígíí éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh.
Ńdíshchííʼ Dziil
Ńdíshchííʼ Dziil éí 16.8 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 2,315 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Ńdíshchííʼ Dziil éí -gi bił hazʼą́. Ńdíshchííʼ Dziil éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,554 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Tsézhiintóńlį́ (Naakaii Bikéyah)
éí Naakaii Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́; Ayaaí Ahééháshį́į́h Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Ayaaí Ahééháshį́į́h Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tsézhiintóńlį́ éí 43.9 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 689,775 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsézhiintóńlį́ éí -gi bił hazʼą́. Tsézhiintóńlį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 27 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Ayaaí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi kin naaznilígíí
Naʼashjéʼii kʼídilʼéésí łizhin dóó łigaaígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicranopalpus fraternus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí 0.1–0.25di asdzoh ádaníłtso; adóó éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bijáád éí yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ dóó danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí dóó bikʼéí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lampropeltis" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí dóó bikʼéí éí 24 ałʼąą ádaatʼé.
Tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí dóó bikʼéí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii deilghał łeh; naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haltsooítah bįįhgi átʼéhígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ourebia ourebi" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá naaldlooshii "Ourebia"-jí atah yisdzoh. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 20–26di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah téél halchíʼí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stiphrornis erythrothorax" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bizééʼ éí halchííʼ; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łizhin.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah téél halchíʼí éí chʼosh yázhí deildeeł.
Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Dah Daaskʼid
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá. Eʼeʼaahjí Tónteel bibąąhgi éí sinil.
Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Dah Daaskʼid éí 52.09 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 243,916 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Dah Daaskʼid éí -gi bił hazʼą́. Atʼaʼ Yiltʼąąʼí Dah Daaskʼid éí tónteel bikááʼdóó deigo 66 adéesʼeez.
right|thumb|300px
Tó Sido (Kégiizhí Bikéyah)
éí Hoozdo Hahoodzodi (dóó Kégiizhí Bikéyahdi) áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tó Sidodi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Tó Sido éí ﻿-gi bił hazʼą́. Tó Sido éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,722 adéesʼeez.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsįįłkaałii yázhí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Yungipicus kizuki" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łigaigo łikizh; bitéél éí dinilgai dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsįįłkaałii yázhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní yázhí bizééʼ łitsxooígíí
éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ninurta coeruleopunctatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łitsxo; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtsʼiní yázhí bizééʼ łitsxooígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dǫ́ʼiidayiitsahíchilí dóó bikʼéí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pipromorphinae" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ dǫ́ʼiidayiitsahíchilí dóó bikʼéí éí 39 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tʼááłáhági átʼéego:Shádiʼááhdę́ę́ʼ dǫ́ʼiidayiitsahíchilí dóó bikʼéí
Jaaʼabaní bikeeʼ áłtsʼísígíí
éí naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis ciliolabrum" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí naʼastsʼǫǫsí bijaaʼ nahalin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Jaaʼabaní bikeeʼ áłtsʼísígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó kʼaalógii dóó iichʼąhii haalzheehgo naatʼá.
Haltsooítah chʼał binághah dootłʼizhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylarana taipehensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–1.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; binághah éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Haltsooítah chʼał binághah dootłʼizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashjéʼii nahachaʼí łibá dóó łizhinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pancorius crassipes" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí łizhin dóó dah łibá. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii binátsʼiin halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binátsʼiin éí halchííʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí yishtłizhgo łitso; bidaaʼ éí łichííʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii binátsʼiin halchíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish ndaashchʼąąʼígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózídi dóó Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calliophiinae" deiłníigo deiyózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 40–45di azdzoh ádaníłnééz łeh, áádóó éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał łeh.
Tʼááłáhági átʼéego:Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish ndaashchʼąąʼígíí
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ hashtłʼishdi chʼééh digháhii
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinosternon subrubrum" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ łeh; bitsʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó łibáago naashchʼąąʼ; bikʼos éí diniltso.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ hashtłʼishdi chʼééh digháhii éí táłtłʼááh chʼil dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh łeh; łóóʼ yázhí dóó tąądee naagháhii dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ táshchozhii bitéél łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tachycineta albiventer" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah naʼashjéʼii dichʼízhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stephanopis altifrons" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish ntsaaígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Epicrates alvarezi" deiłníigo dayózhí.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ táshchozhii bitéél łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ táshchozhii bitéél łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tłʼiish ntsaaígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitsiiyah halchíʼígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanerpes superciliaris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 10–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bitéél éí yishtłizhgo łitsxo; bitsiiʼ éí łigai; binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitsiiyah halchíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ tsinlátah yádíłtihii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cardellina canadensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łiba; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bitéél éí łitso dóó łizhingo halkizh; bidaaʼ éí diłhił.
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ tsinlátah yádíłtihii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naʼashjéʼiichilí dijoolígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Frontinella pyramitela" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Hodíłchʼiltah yilnoodii diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dysithamnus plumbeus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; biwos éí łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.
Hodíłchʼiltah yilnoodii diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii dilwoʼí nineezígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tibellus oblongus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó dóó  dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.2–0.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó nineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Beʼekʼidbąąh iichʼąhiitsʼósí bitʼaʼ yistłʼinígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Frenesia missa" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo yistłʼin. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Chʼał naabaahii chʼilgo dootłʼizhígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas atlanticus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.2–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dah daaltso; binááʼ éí łigai.
Chʼał naabaahii chʼilgo dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsinyiʼ jónááʼyiłnaadii
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phelsuma quadriocellata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsinyiʼ jónááʼyiłnaadii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh; tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Ndilnaʼii bizaʼazis hólóní
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ailurops" deiłníigo dayózhí. Ndilnaʼii bizaʼazis hólóní éí naaki ałʼąą átʼe. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 40–50di asdzoh ádaníłnééz, áádóó éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Jádí nahachaʼígíí
(éí doodaiiʼ éí Jádí nahatʼeʼígíí) éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Antidorcas marsupialis" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá naaldlooshii "Antidorcas"-jí atah yisdzoh. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 28–34di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí dinilzhin; bitéél dóó bitsiitsʼiin dóó bitłʼaaʼ éí łigai.
Jádí nahachaʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Naʼashǫ́ʼiitsoh diniltsooígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Conolophus pallidus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 40–60di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltsogo naashchʼąąʼ łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Naʼashǫ́ʼiitsoh diniltsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Tábąąh tsídiiłbáhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ammospiza nelsoni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiiyah éí halbá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó binátsʼiin éí diniltsxo; bidaaʼ éí diłhił.
Tábąąh tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsįįłkaałii yázhí bitsiiʼ noodǫ́zígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Yungipicus moluccensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łigaigo łikizh; bitéél éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.
Tsįįłkaałii yázhí bitsiiʼ noodǫ́zígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼohchiní (Kégiizhí Bikéyah)
éí Hoozdo Hahoodzodi (dóó Kégiizhí Bikéyahdi) áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tsézhiintóńlį́įdi tó wónaanídę́ę́ʼ chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi (Naakaii Bikéyah)
éí Naakaii Bikéyahdi (Ayaaí Ahééháshį́į́h Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí tónteel bikááʼdóó deigo 75 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Tłʼohchiní (Kégiizhí Bikéyah)
Tłʼohchiní éí ﻿-gi bił hazʼą́. Tłʼohchiní éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,722 adéesʼeez.
Tʼáá Sahdii Dah Daazkʼid
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Chʼil Naʼatłʼoʼii Bikooh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tʼáá Sahdii Dah Daazkʼid éí 5.56 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 2,412 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tʼáá Sahdii Dah Daazkʼid éí -gi bił hazʼą́. Tʼáá Sahdii Dah Daazkʼid éí tónteel bikááʼdóó deigo 305 adéesʼeez.
Chʼał niłtólí niłhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nymphargus anomalus" deiłníigo dayózhí.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tábąąstííntsoh bíchį́į́htsohígíí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mirounga angustirostris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Chʼał niłtólí niłhinígíí
Díí chʼał éí bibid dóó bitéél niłtólí (bigháhootʼį́), áko bijéí yitʼį́į łeh.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tábąąstííntsoh bíchį́į́htsohígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tábąąstííntsoh bikąʼígíí éí 13–16di adéesʼeez áníłnééz, bíchį́į́h éí ntsxaa; báʼáádígíí éí 8–11di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí ádin.
Chʼał niłtólí niłhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.7–1.1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí niłhin dóó dah daalzhin; binááʼ éí diniltso.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tábąąstííntsoh bíchį́į́htsohígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tábąąstííntsoh bíchį́į́htsohígíí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí yilghał.
Chʼał niłtólí niłhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼał niłtólí niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí
éí Eʼeʼaahjí Tónteel dah naaʼeełgo bił hazʼą́. Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyah Yázhí bee wójí ałdóʼ.