cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chʼilaghání
Ánoolinígíí
Chʼilaghání éí tʼáá dííkwíí asdzo áníłtso, áádóó éí bílátah łitso. Bitsiin dóó bitʼąąʼ éí tʼóó bíyó diʼil łeh; bitʼąąʼ éí 1di asdzoh ádaníłnéez łeh. Tsézhiintah éí tʼóó ahayóigo sikaad.
Tsídiiłbáhí bináyaah łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chondestes grammacus" deiłníigo dayózhí.
Tódíkʼǫ́ǫ́zh Halgaaídę́ę́ʼ iichʼąhiitsʼósí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ironoquia plattensis" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Tsídiiłbáhí bináyaah łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhił dóó yishtłizhgo łitso; bitsiiʼ dóó bizééʼ éí łizhin; binákʼee dóó bináyaah éí łigai; bikʼos éí dah dzíltso; bidaaʼ éí łibá.
Tsídiiłbáhí bináyaah łigaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tódíkʼǫ́ǫ́zh Halgaaídę́ę́ʼ iichʼąhiitsʼósí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Jááłánii yildeełí yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–18di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; bitsiiyah éí halzhin.
Jááłánii yildeełí yistłʼinígíí éí jááłánii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Chʼał naabaahii łitsogo yistłʼinígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikáágóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas crepitans" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó łitsogo yistłʼin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.
Chʼał naabaahii łitsogo yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Táshchozhii bitéél noodǫ́zígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cecropis cucullata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitéél dóó bizééʼ éí łigai dóó diłhiłgo nooǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitłʼaakááʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin.
Táshchozhii bitéél noodǫ́zígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Basileuterus rufifrons" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Halgaiitah naʼashjéʼii dibéłchíʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agroeca brunnea" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó dóó  dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.2–0.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tseeshgizhii bitsiiyah dibéłchíʼígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enicurus ruficapillus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiyah éí dibéłchíʼí; bitéél éí łizhingo łikizh; bitʼaʼ dóó bizééʼ éí łizhin; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.
Tseeshgizhii bitsiiyah dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łikizhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis mixtus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii łikizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsinbąąh naʼashjéʼiichilí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepthyphantes minutus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís yishtłizh dóó łibáago naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Nááʼyiłnaadiitʼą́ʼí bijáád ádaałtsʼózígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltso dóó dinilzhingo łikizh.
Jádítsoh dilwoʼí
(éí doodaiiʼ éí Tééh łį́į́ʼ bideeʼ hólóní) éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Damaliscus lunatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–4di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bideeʼ éí shiyish.
Jádítsoh dilwoʼí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ tábąąstííntsoh bighaaʼ díłchʼilígíí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callorhinus ursinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tábąąstííntsoh éí 5–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼí.
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ tábąąstííntsoh bighaaʼ díłchʼilígíí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí yilghał; tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsintah tłʼiish ntsaaígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chilabothrus angulifer" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 5–7di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼí dóó niłhinogo naashchʼąąʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsintah tłʼiish ntsaaígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah dootłʼizhíkʼi naʼashjéʼii heetsʼózígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sidymella rubrosignata" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diniltsogo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó heetsʼóóz. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tábąąh chʼał niłhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylodes asper" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí niłhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bizábąąh éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.
Tábąąh chʼał niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsísʼná Bikooh
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tsísʼná Bikooh éí 10.0 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 3,841 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsísʼná Bikooh éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 906 adéesʼeez.
Chʼééh digháhii bitsʼaʼ dah deezʼáhí noodǫ́zígíí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Graptemys caglei" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bitsʼaʼ éí łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ.
Chʼééh digháhii bitsʼaʼ dah deezʼáhí noodǫ́zígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; táłtłʼááh chʼil dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí binághah dibéłchíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zonosaurus rufipes" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí binághah dibéłchíʼígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shash naʼazísí íiyisígíí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vombatus ursinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 30–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Shash naʼazísí íiyisígíí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.
Tsinyiʼ jááłánii yildeełí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aparallactus modestus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 20–23di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitsiitsʼiin éí dinilzhin.
Tsinyiʼ jááłánii yildeełí éí jááłánii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Tábąąh chʼał niłtólí binááʼ łibáhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centrolene robledoi" deiłníigo dayózhí.
Díí chʼał éí bibid dóó bitéél niłtólí (bigháhootʼį́), áko bijéí yitʼį́į łeh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.7–1.1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikʼiiz éí łigai; binááʼ éí łibá.
Tábąąh chʼał niłtólí binááʼ łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii noodǫ́zígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Taeniopygia guttata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikʼiiz éí dibéłchíʼí dóó łigaigo łikizh; bitéél dóó bizééʼ éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí łigai; bináyaah éí łitsxo; bidaaʼ éí łichííʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Táshchozhii bitłʼaaʼ halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cecropis senegalensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitsiitʼáád éí łizhin; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Táshchozhii bitłʼaaʼ halchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh yishtłizhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyclura carinata" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 20–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh yishtłizhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Incilius coniferus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 2–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsinlátah magí bijáád łitsooígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cercopithecus wolfi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 18–21di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 25–35di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bibid éí diniltso; bizééʼ éí łigai; bijáád éí łitso; biniiʼ éí diłhiłgo halbá.
Tsinlátah magí bijáád łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Daakʼíjíjinii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cracticinae" deiłníigo deiyózhí. Daakʼíjíjinii éí 11 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11–17di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin.
Daakʼíjíjinii éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dlǫ́ǫ́ʼ yił aheełtʼéhé
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Urocitellus richardsonii" deiłníigo dayózhí ("Spermophilus richardsonii" deiłníí ńtʼę́ę́ʼ). thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 9–12di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Dlǫ́ǫ́ʼ yił aheełtʼéhé éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh; dzidzé dóó chʼil bikétłʼóól éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nááʼyiłnaadiitʼą́ʼí bitseeʼ noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cnemaspis chanthaburiensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ dóó dinilzhin dóó łigaigo łikizh; bitseeʼ éí diniltso dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó bitsiitʼáád éí łitso.
Nááʼyiłnaadiitʼą́ʼí bitseeʼ noodǫ́zígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Tseeshgizhii łikizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enicurus maculatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.2–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dah dzítso; bizábąąh dóó bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Tseeshgizhii łikizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binághah éí łigaigo łikizh; bitłʼaaʼ dóó bítááʼ éí łigai; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yázhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tseeshgizhii łikizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tseeshgizhii łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Lókʼaatah wóláchííʼ neiłkaahii noodǫ́zígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhj́i kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cymbilaimus sanctaemariae" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád éí halzhin, baʼáádígíí éí bitsiitʼáád dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.
Lókʼaatah wóláchííʼ neiłkaahii noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád dinilzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Basileuterus ignotus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii noodǫ́zígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis lignarius" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bítááʼ éí halzhin dóó łigaigo yistłʼin; bikąʼígíí éí bitsiiyah halchííʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii noodǫ́zígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsétah naʼashjéʼiichilí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neriene clathrata" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó dóó  hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Halgaiitah naʼashjéʼii yishtłizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agroeca proxima" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́.
Beʼekʼidbąąh iichʼąhiitsʼósí diłhiłgo yistłʼinígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clistoronia magnifica" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí dinilgaigo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Hodíłchʼiltah naʼashjéʼii tsiizisí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí 0.25–0.5di asdzoh ádaníłtso; adóó éí dinilzhin dóó yishłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní bílaʼ nineezígíí
éí naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó  dóó Eʼeʼaahjí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis capaccinii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 1.5–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí naʼastsʼǫǫsí bijaaʼ nahalin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní bílaʼ nineezígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó kʼaalógii dóó iichʼąhii haalzheehgo naatʼá.
Jádítsoh naashchʼąąʼígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Damaliscus pygargus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2–3.5di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ dóó bíchį́į́h dóó bítááʼ éí łigai; bideeʼ éí shiyish.
Jádítsoh naashchʼąąʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Ahééhałtį́į́hdę́ę́ʼ tséyaa jááłánii
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bothropolys xanti" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Wóyiyiitsahítsoh bidaaʼ łizhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agriornis montana" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin dóó kʼídzígai; bidaaʼ éí łizhin.
Chʼał naabaahii łitsxooígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikáágóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas bischoffi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.
Chʼał naabaahii łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chʼééh digháhii bitsʼaʼ łitsogo halkizhígíí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Diichiłító Hahoodzodi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Graptemys flavimaculata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bitsʼaʼ éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó łitsogo halkizh.
Chʼééh digháhii bitsʼaʼ łitsogo halkizhígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; táłtłʼááh chʼil dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish daantsaaígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chilabothrus" deiłníigo deiyózhí. Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish daantsaaígíí éí 14 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 1–8di adéesʼeez ádaníłnééz, áádóó éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii deilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Telescopus" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí éí 12 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 30–50di asdzoh ádaníłnéez łeh, áádóó éí naʼashǫ́ʼii deilghał łeh; chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tábąąh chʼał yistłʼinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylodes sazimai" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łizhingo yistłʼin; bijáád dóó bigaan éí dibéłchíʼí; bizábąąh éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.
Tsídiiłbáhí bítááʼ noodǫ́zígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zonotrichia leucophrys" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo łibá; bítááʼ dóó bitsiitʼáád éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diniltso.
Tsídiiłbáhí bítááʼ noodǫ́zígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah dootłʼizhíkʼi naʼashjéʼii bijáád danineezígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sidymella longipes" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó dikʼą́; bijáád éí ayóo danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Dziłtahí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Dziłtahí éí 26.79 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 8,592 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dziłtahí éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,834 adéesʼeez.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii tsédídéehgo dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uraeginthus ianthinogaster" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łichííʼ; bitłʼaaʼ éí diłhił dóó tsédídéehgo dootłʼizh; binákʼee éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí łichííʼ. Baʼáádígíí éí bitsʼíís diniltso dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii tsédídéehgo dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyclura" deiłníigo deiyózhí. Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh éí náhástʼéí ałʼąą ádaatʼé.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh; łahda chʼosh yázhí deildeeł ałdóʼ.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí diłhiłgo łichíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zonosaurus maximus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 20–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ dóó łizhingo yistłʼin; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí diłhiłgo łichíʼígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Gólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii (íiyisígíí)
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 18–36di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin; binághah dóó bitsiitʼáád dóó bitseeʼ éí łigai; bíchį́į́h éí tʼáá łichííʼ.
Gólízhii bíchį́į́h tʼáá łichíiʼii éí chʼosh yildeełgo naagháa łeh; łahda naʼashǫ́ʼii dóó tłʼiish yilghał.
Jááłánii deildeełí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aparallactus" deiłníigo deiyózhí. Jááłánii deildeełí éí 11 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–25di asdzoh ádaníłnééz, áádóó éí jááłánii dóó chʼosh yázhí deildeeł łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łibáhígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí dóó Shádiʼááhjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Incilius nebulifer" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; binághah éí dah dzígai; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Táshchozhii bitseeʼ áłtsʼózígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hirundo smithii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Táshchozhii bitseeʼ áłtsʼózígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tseeshgizhii yázhí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enicurus scouleri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ dóó bítááʼ éí łigai; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.
Tseeshgizhii yázhí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii yázhí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis passerinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí yishtłizhgo łitsxo; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii yázhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nááʼyiłnaadiitʼą́ʼí bizééʼ łitsooígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cnemaspis mahabali" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo łikizh; bibid dóó bizééʼ éí łitso.
Nááʼyiłnaadiitʼą́ʼí bizééʼ łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó tłʼiish ntsaaígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Candoia aspera" deiłníigo dayózhí.
Tsinlátah magí bijaaʼ łichíʼígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cercopithecus erythrotis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 15–19di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí łichííʼ; bizééʼ éí łigai; biniiʼ éí diłhiłgo halbá.
Tsinlátah magí bijaaʼ łichíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yishtłizhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Indosylvirana intermedia" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.2–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí dinilzhin; bizábąąh dóó bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Naʼastsʼǫǫsíʼniiʼí bíchį́į́hnézí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Perameles nasuta" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 10–16di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Naʼastsʼǫǫsíʼniiʼí bíchį́į́hnézí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh; chʼil bikétłʼóól dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ dzeeh
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rusa timorensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–6di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ dzeeh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Tsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiothlypis nigrocristata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; binátsʼiin éí łitso; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tsinlátah yádíłtihii bitsiitʼáád halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsékááʼ naʼashjéʼii naashchʼąąʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Liocranum rupicola" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.2–0.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Séí dah daaskʼidtah naʼashjéʼii tsiizisí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Opilio saxatilis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí 0.25–0.5di asdzoh ádaníłtso; adóó éí dinilzhin dóó yishłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis chiloensis" deiłníigo dayózhí.
Daalchííʼ Dadikʼą́ąhnii Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa jááłánii
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eupolybothrus cavernicolus" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Daalchííʼ Dadikʼą́ąhnii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 2.5–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí naʼastsʼǫǫsí bijaaʼ nahalin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Daalchííʼ Dadikʼą́ąhnii Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa jááłánii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó kʼaalógii dóó iichʼąhii haalzheehgo naatʼá.
Wóyiyiitsahítsoh bitseeʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agriornis albicauda" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ éí kʼídzígai; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Wóyiyiitsahítsoh bidaaʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; łahda naʼashǫ́ʼii dóó dahiitį́hii haalzheeh ałdóʼ.
Tsin ditʼinii niłhinígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Urocitellus townsendii" deiłníigo dayózhí ("Spermophilus townsendii" deiłníí ńtʼę́ę́ʼ).
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 9–10di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Tsin ditʼinii niłhinígíí éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh; dzidzé dóó chʼil bikétłʼóól éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼééh digháhii bitsʼaʼ łizhingo dah deezʼáhí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Diichiłító Hahoodzodi dóó Łeezh Łichxíiʼii Hahoodzodi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Graptemys nigrinoda" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼééh digháhii bitsʼaʼ łizhingo dah deezʼáhí éí tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; táłtłʼááh chʼil dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nááʼyiłnaadiitʼą́ʼí dibéłchíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cnemaspis lokugei" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.
Nááʼyiłnaadiitʼą́ʼí dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Tábąąh chʼał niłtólí binákʼee łigaaígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vitreorana eurygnatha" deiłníigo dayózhí.
Díí chʼał éí bibid dóó bitéél niłtólí (bigháhootʼį́), áko bijéí yitʼį́į łeh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.7–1.1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binákʼee éí łigai; binááʼ éí łibá.
Tábąąh chʼał niłtólí binákʼee łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii éí 14 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh ándaíłtso łeh. Bitsʼíís éí łigai dóó łigaigo nooodǫ́ǫz łeh; bitʼaʼ dóó binághah éí łitsxo łeh; bidaaʼ éí diłhił.
Tsintah wóláchííʼ neiłkaahii noodǫ́zígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhj́i kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cymbilaimus lineatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Baʼáádígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád éí halzhin, baʼáádígíí éí bitsiitʼáád dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.
Tsintah wóláchííʼ neiłkaahii noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshiiłbáí bikʼiiz łikizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euschistospiza cinereovinacea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bikʼiiz éí łigaigo łikizh; bidaaʼ éí łizhin.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshiiłbáí bikʼiiz łikizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí diniltsogo noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zonosaurus laticaudatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí diniltsogo noodǫ́zígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ niʼhatłʼiish
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atractaspis engaddensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ niʼhatłʼiish éí tłʼiish dóó naʼastsʼǫǫsí yázhí yilghał łeh.
Beʼekʼidbąąh iichʼąhiitsʼósí łizhin dóó łigaaígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Halesochila taylori" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Tseeshgizhii
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enicurus" deiłníigo deiyózhí. Tseeshgizhii éí 7 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 6–11di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí łizhin.
Tseeshgizhii éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Ńdíshchííʼ Biiʼ Dzígaii
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tseeshgizhii
Tʼááłáhági átʼéego:Tseeshgizhii
Ńdíshchííʼ Biiʼ Dzígaii
Ńdíshchííʼ Biiʼ Dzígaii éí 7.14 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 1,510 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Ńdíshchííʼ Biiʼ Dzígaii éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,736 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Chʼał biwooʼ dantsaaí diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo yishtłizh; bijáád éí dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí diłhił.
Chʼał biwooʼ dantsaaí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Zhį́ʼii yił aheełtʼéhé bitłʼaaʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Strepera graculina" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 17–20di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; binááʼ éí łitsxo; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Zhį́ʼii yił aheełtʼéhé bitłʼaaʼ łigaaígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼał naabaahii naashchʼąąʼígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó Náhookǫsjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas ornatissimus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼał naabaahii naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsídiiłbáhí bitéél halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peucaea humeralis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Táshchozhii bitseeʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hirundo megaensis" deiłníigo dayózhí.
Tsídiiłbáhí bitéél halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsídiiłbáhí bitéél halzhinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Táshchozhii bitseeʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Táshchozhii bitseeʼ łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ bįįh
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rusa marianna" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ bįįh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Tsinlátah naʼashjéʼiichilí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neriene emphana" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó dóó  hólǫ́.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah dootłʼizhíkʼi naʼashjéʼii dikʼánígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí diniltso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó dikʼą́; bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsinlátah naʼashjéʼiichilí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís diniltso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Tsinlátah magí binághah halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 15–19di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; binághah éí halchííʼ; biniiʼ éí diłhiłgo halbá.
Tsinlátah magí binághah halchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łitsooígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Incilius luetkenii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 3–4.3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał dichʼízhí łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dilkǫǫhí łibáhígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macroprotodon mauritanicus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 20–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dilkǫǫhí łibáhígíí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.