cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hodíłchʼiltah magí ditłʼooí bitseeʼ yee adilohígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20–24di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 22–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilbáago naashchʼąąʼ dóó ditłʼo; biniiʼ éí dinilzhin.
Hodíłchʼiltah magí ditłʼooí bitseeʼ yee adilohígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashjéʼii nahachaʼí nizhóonii bitsiitʼáád halbáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.02–0.04di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí halbáa łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsxilgháánézí bikézhoozh tʼááłáʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 6–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitseeʼ éí nineez; binááʼ dóó bikeeʼ éí ádaaltsʼíísí.
Tsxilgháánézí bikézhoozh tʼááłáʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsintah níłtsą́ chʼał dah dzígaaígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eleutherodactylus intermedius" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–0.8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dah dzígai; binááʼ éí diłhił.
Tsintah níłtsą́ chʼał dah dzígaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.
Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼééʼtłʼiish
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Náhookǫsjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiglena jani" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–16di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.
Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼééʼtłʼiish éí naʼashǫ́ʼii yázhí yilghał łeh.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaaʼ łitsooí noodǫ́zígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiodynastes maculatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitłʼaaʼ éí diniltso łeh; binátsʼiin dóó bináyaah éí łigai; bitéél éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaaʼ łitsooí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí ánínígíí
éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocygna arcuata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalʼeełí éí 20–23di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí diłhiłgo dinilzhin; bitsiitsʼiin éí niłhin; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí łizhin.
Tábąąstʼagii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 18–21di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; bidaaʼ éí łibá.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí ánínígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí ánínígíí éí táłtłʼááh tłʼoh dóó chʼil binááʼ dóó azeeʼ yiyą́ą łeh; chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tábąąstʼagii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tábąąstʼagii éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał haalzheehgo naatʼá.
Diichiłí Nílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1897 yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki. Diichiłí Nílį́ biwááshindoon éí yaa áhályą́.
Chʼaa ndaakaaígíí
2015góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 213,923 bílaʼashdlaʼii Diichiłí Nílį́į́dę́ę́ʼ Dahbaʼ Biiʼ Tóógóó dóó Béésh Iʼdiitiingóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naałʼaashii łitsooí bitseeʼ naakiígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Linothele fallax" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí dóó  hólǫ́.
Yádíłtihii bítááʼ halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvia sarda" deiłníigo dayózhí.
Diichiłí Nílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
Chʼaa ndaakaaígíí
thumb|left|300px
Yádíłtihii bítááʼ halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bítááʼ éí halzhin; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Diichiłí Nílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
Chʼaa ndaakaaígíí
Tʼááłáhági átʼéego:Diichiłí Nílį́
Jaaʼabaní bijaaʼ nteelígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctinomops laticaudatus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 8–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez.
Jaaʼabaní bijaaʼ nteelígíí éí kʼaalógii dóó iichʼąhii dóó tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó chéłchaaʼ haalzheehgo naatʼá.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídiiłtsooí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serinus canaria" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ éí łigai dóó dinilzhin; bidaaʼ éí łibá.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsídiiłtsooí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizábąąh łigaaígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enyalioides sophiarothschildae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilgaigo yistłʼin; bizábąąh éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizábąąh łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tááʼilí diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merulaxis ater" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Baʼáádígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tááʼilí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé éí yiłchozh ałdóʼ.
Tsiitsʼiintání bitsiiyah łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachycephala pectoralis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Baʼáádígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitsiiyah éí łitso; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tsiitsʼiintání bitsiiyah łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii łibáhígíí
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agama armata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Noodahtah nááʼyiłnaadiichilí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahji Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sphaerodactylus schuberti" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łizhin dóó diniltsogo łikizh.
Noodahtah nááʼyiłnaadiichilí éí łeʼesoołii dóó dǫ́ʼiichilí dóó wóláchííʼ yildeeł łeh.
Nááʼdeiłnaadii bílátʼą́ʼí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mediodactylus" deiłníigo deiyózhí. Nááʼdeiłnaadii bílátʼą́ʼí éí 17 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tsʼánídílzhiʼí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Gah Bikeeʼ Taah Yíʼáhí hoolyéedi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphelocoma coerulescens" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Nááʼdeiłnaadii bílátʼą́ʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh ádaníłnééz, áádóó éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tsʼánídílzhiʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tsʼánídílzhiʼí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; naʼashǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shkʼání yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 30–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó dibéłchíʼíigo yistłʼin łeh.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shkʼání yistłʼinígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashjéʼii aniʼįįhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Argyrodes elevatus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  dóó  dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. 250px|thumb|left
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; bitsʼíís éí łigaigo disxǫs dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ łeh. Naʼashjéʼii náánáłaʼígíí bichʼiyąʼ bee yiniʼįįh łeh.
Tsinlátah chʼał bijáádtsʼózí dibéłchíʼígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Osteocephalus oophagus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibélchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bijáád éí nineez dóó áłtsʼóózí; binááʼ éí diłhił.
Tsinlátah chʼał bijáádtsʼózí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Biʼééʼ Łitsxooí Bikéyah
éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayah Haʼaʼaahjigo bił hazʼą́; Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Shádiʼáahjigo éí bił hazʼą́.
Biʼééʼ Łitsxooí Bikéyah éí 261,228 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 53,582,855 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2017góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Biʼééʼ Łitsxooí Bikéyah biwááshindoon éí Naatʼáanii Bighan hoolyéedi kin bił hazʼą́; áádóó Anaʼí Ádaadinii hoolyéhígíí éí atisgo áníłtso.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiish mósíyilnááʼí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boiga angulata" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 40–45di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dibéłchíʼíigo noodǫ́ǫ́z.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinlátah tłʼiish mósíyilnááʼí éí tąądee naagháhii dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał łeh.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii bitłʼóól názbąsígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uroctea compactilis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhin dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Chʼał bizéétsʼósí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyah, ńléidi éí ádaadin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microhylidae" deiłníigo deiyózhí. Chʼał bizéétsʼósí éí 584 ałʼąą ádaatʼé.
Díí chʼał éí 0.6–4di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád deiłchozh; chʼosh yázhí éí deildeeł ałdóʼ.
Tʼááłáhági átʼéego:Chʼał bizéétsʼósí
Tsxilgháánézí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amphiumidae" deiłníigo deiyózhí. Tsxilgháánézí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 6–45di asdzoh ádaníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łibáa łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ dóó bikeeʼ éí ádaaltsʼíísí.
Tsxilgháánézí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Yádíłtihii bitéél dah jíjinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvia boehmi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitéél éí dah jíjin; bidaaʼ éí diłhił.
Yádíłtihii bitéél dah jíjinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dǫ́ʼiidayiitsahí bitłʼaaʼ łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiodynastes" deiłníigo deiyózhí. Dǫ́ʼiidayiitsahí bitłʼaaʼ łitsooígíí éí ashdlaʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí łitso łeh; binátsʼiin dóó bináyaah éí łigai; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiidayiitsahí bitłʼaaʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Eʼeʼaahjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microtus lusitanicus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–5di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; bitéél éí łigai.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní éí chʼil binááʼ dóó tłʼoh yiłchozh.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitéél łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emberiza aureola" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí łizhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łitso; binátsʼiin éí łigai łeh; bidaaʼ éí dinilbá.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitéél łitsooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Eʼeʼaahdę́ę́ʼ jááłánii biziiz łání łizhin dóó łitsooígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Harpaphe haydeniana" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí łitso. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Naʼashjéʼii nahachaʼí nizhóonii bitsʼíís dibéłchíʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Habronattus peckhami" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.02–0.04di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dah dzígai. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Jaaʼabaní bitseeʼ hólóní (íiyisígíí)
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctinomops macrotis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 8–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez.
Jaaʼabaní bitseeʼ hólóní éí kʼaalógii dóó iichʼąhii dóó tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó chéłchaaʼ haalzheehgo naatʼá.
Tééh hóyáanii yił aheełtʼéhé bíchį́į́hnézí
éí łóóʼtsoh biwooʼ dantłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel biyiʼdi, Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyah bibąąhgóó, hólǫ́; tóńlį́ biyiʼdi éí hiná ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sotalia guianensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tééh hóyáanii éí 5–7di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá. Tsxį́įłgo éí naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Tééh hóyáanii yił aheełtʼéhé bíchį́į́hnézí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Yíldzistah chʼał ntsaaígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptodactylus fallax" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 6–8.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Yíldzistah chʼał ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsétah nááʼyiłnaadiichilí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahji Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sphaerodactylus thompsoni" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó dinilbáago naashchʼąąʼ diniltsogo łikizh.
Tsétah nááʼyiłnaadiichilí éí łeʼesoołii dóó dǫ́ʼiichilí dóó wóláchííʼ yildeeł łeh.
Tsintah níłtsą́ chʼał dibéłchíʼígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiya hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eleutherodactylus atkinsi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binááʼ éí diłhił.
Tsintah níłtsą́ chʼał dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.
Tsiitsʼiintání bizééʼ halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachycephala inornata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsiitsʼiintání bizééʼ halchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii bitsooʼ dootłʼizhí ntsaaígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tiliqua gigas" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 20–24di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsooʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhiłgo łichííʼ.
Naʼashǫ́ʼii bitsooʼ dootłʼizhí ntsaaígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah gah
éí gah dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ochotona rufescens" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 6–9di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí doo nineez da.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah gah éí chʼil bikʼǫ́ǫ́ʼ dóó tłʼoh dóó niʼ hadláád dóó chʼil bilátah hózhóón yiłchozh.
Tsétah naʼashǫ́ʼii bitsiiʼ łichíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agama lebretoni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tłʼééʼtłʼiish (íiyisígíí)
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Náhookǫsjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiglena torquata" deiłníigo dayózhí.
Tsétah naʼashǫ́ʼii bitsiiʼ łichíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsétah naʼashǫ́ʼii bitsiiʼ łichíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tłʼééʼtłʼiish (íiyisígíí)
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó łibáago naashchʼąąʼ łeh.
Tłʼééʼtłʼiish éí naʼashǫ́ʼii yázhí yilghał łeh.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsʼánídílzhiʼí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphelocoma wollweberi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; bitéél éí halbá; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsʼánídílzhiʼí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; naʼashǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haltsooítah naalʼeełí ánínígíí
éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocygna eytoni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalʼeełí éí 16–23di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó kʼídzígai; bitsiitsʼiin éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Haltsooítah naalʼeełí ánínígíí éí tłʼoh dóó chʼil binááʼ dóó azeeʼ yiyą́ą łeh; chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tseeyaaʼáanii binátsʼiin łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pteroptochos megapodius" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; binátsʼiin dóó bináyaah éí łigai; bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ éí łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.
Naatʼáanii Bighan
éí Biʼééʼ Łitsxooí Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Biʼééʼ Łitsxooí Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Naatʼáanii Bighan éí 2,723 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 924,608 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Naatʼáanii Bighan éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 115 adéesʼeez.
thumb|left|400px
Tʼááłáhági átʼéego:Tó wónaanídi kin naaznilígíí
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiitʼáád łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serinus flavivertex" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ éí łigai dóó dinilzhin; binághah éí diłhiłgo łitso; bidaaʼ éí łibá.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiitʼáád łitsooígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Ałnánoodǫ́ǫ́z Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ ńdíshchíitah naʼashjéʼii azisí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clubiona subsultans" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́; Ałnánoodǫ́ǫ́z Dineʼé Bikéyahdi éí tʼóó ahayóí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsinhaatʼaʼiichilí łizhin dóó łigaaígíí
éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microhierax melanoleucos" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád dóó binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí dinilbá.
Tsinhaatʼaʼiichilí łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh (tániilʼáí da, nahachagii da, tséʼédǫ́ʼii da) haalzheehgo naatʼá.
Wónikǫsí haalzheehii bitʼaʼ dibéłchíʼígíí
éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aviceda jerdoni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 17–19di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.
Wónikǫsí haalzheehii bitʼaʼ dibéłchíʼígíí éí wónikǫsí dóó naakaii náásééł dóó nahachagii deildeeł; naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizábąąh łitsooígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enyalioides altotambo" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diniltsogo yistłʼin; bizábąąh éí łitso; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nááʼyiłnaadii bikézhoozhtʼą́ʼí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nactus serpensinsula" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 1–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ nááʼyiłnaadii bikézhoozhtʼą́ʼí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Chį́į́h Yee Adilohii Bideeʼ Tónteel Bibąąh
éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi bił hazʼą́.
Chį́į́h Yee Adilohii Bideeʼ Tónteel Bibąąh éí 124,504 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 29,389,150 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2021góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Chį́į́h Yee Adilohii Bideeʼ Tónteel Bibąąh biwááshindoon éí Tósidó Siyíní hoolyéedi bił hazʼą́.
Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Shádiʼááhdę́ę́ʼ magí ditłʼooí bitseeʼ yee adilohígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brachyteles arachnoides" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ magí ditłʼooí bitseeʼ yee adilohígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Béésh Iʼdiitiindi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Chéchʼiltah Ałtsʼádaazlį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1999 yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Béésh Iʼdiitiin biwááshindoon éí yaa áhályą́.
Chʼaa ndaakaaígíí
2015góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 32,331 bílaʼashdlaʼii Béésh Iʼdiitiinįdę́ę́ʼ Diichiłí Nílį́į́góó dóó Tłʼoh Dah Daazkʼidgóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
thumb|left|300px
Séítah chʼał nahashchʼidí binághah halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binághah dóó bitsiitʼáád éí halchíiʼ łeh; binááʼ éí diłhił.
Séítah chʼał nahashchʼidí binághah halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tséyaa nááʼyiłnaadiichilí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahji Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sphaerodactylus samanensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z.
Yádíłtihii bitłʼaaʼ dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvia subcoerulea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitłʼaaʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tyrannopsis sulphurea" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél éí łigai; bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah dǫ́ʼiiyiyiitsahí łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chį́į́shkʼání
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trimeresurus macrolepis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łitsogo naashchʼąąʼ.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chį́į́shkʼání éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Tsiitsʼiintání bizééʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachycephala olivacea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bitsiiʼ éí łibá; bidaaʼ éí łizhin.
Naʼashjéʼii nahachaʼí nizhóonii bitsʼíís dijoolígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Habronattus ustulatus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.02–0.04di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilbá dóó niłhingo naashchʼąąʼ dóó dijool. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Anaʼí Ádaadinii
Anaʼí Ádaadinii éí 3,930 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 7,360,703 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Anaʼí Ádaadinii éí -gi bił hazʼą́.
thumb|left|400px
Tʼááłáhági átʼéego:Anaʼí Ádaadinii
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh łeeyiʼ bitiiní
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arvicola sapidus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–5di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; bitéél éí łigai.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh łeeyiʼ bitiiní éí chʼil binááʼ dóó tłʼoh yiłchozh.
Tsintah tsʼánídílzhiʼí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphelocoma ultramarina" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.
Tsintah tsʼánídílzhiʼí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; naʼashǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí
éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́ — tʼáá hazhóʼó Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah, ńléidi éí ádaadin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Salamandroidea" deiłníigo deiyózhí. Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí éí 600 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsxilghááh éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł łeh; łaʼ éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii deilghał ałdóʼ.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsxilghááh íiyisígíí dóó bikʼéí
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí diniltsooígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Boiga wallachi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí diniltsooígíí éí tąądee naagháhii dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał łeh.
Tsintah níłtsą́ chʼał dichʼízhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eleutherodactylus etheridgei" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–0.8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilgaigo yistłʼin; binághah éí dah jíjin; binááʼ éí diłhił.
Tsintah níłtsą́ chʼał dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.
Tsétah naʼashǫ́ʼii bitsiiʼ łitsxooígíí
éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agama agama" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ dóó bitseeʼ éí łitsxo łeh; binááʼ éí diłhił.
Tsétah naʼashǫ́ʼii bitsiiʼ łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Ndaalzheehii Łizhiní Bikéyah
éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi bił hazʼą́.
Ndaalzheehii Łizhiní Bikéyah éí 132,000 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 5,546,300 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́.
Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní bitseeʼ hólóní
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tadarida brasiliensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 8–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní bitseeʼ hólóní éí kʼaalógii dóó iichʼąhii dóó tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó chéłchaaʼ haalzheehgo naatʼá.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitéél łitsxooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Emberiza poliopleura" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí łizhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łitsxo; bizééʼ éí łitso; binátsʼiin éí łigai łeh; bidaaʼ éí dinilbá.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsídiiłbáhí bitéél łitsxooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiiyah halbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serinus canicollis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ éí łitso dóó dinilzhin; bitsiiyah dóó binághah éí halbá; bidaaʼ éí łibá.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłtsooí bitsiiyah halbáhígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii azisí yishtłizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clubiona comta" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tseeyaaʼáanii bitéél łitsxooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scelorchilus rubecula" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binátsʼiin dóó bitéél éí łitsxo; bitłʼaaʼ éí łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.
Tseeyaaʼáanii bitéél łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; chʼil bitʼąąʼ dóó dzidzé éí yiłchozh ałdóʼ.
Tsintah nááʼyiłnaadiichilí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sphaerodactylus richardi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z.
Tsintah nááʼyiłnaadiichilí éí łeʼesoołii dóó dǫ́ʼiichilí dóó wóláchííʼ yildeeł łeh.
Tłʼééʼtłʼiish
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiglena torquata" deiłníigo deiyózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–25di asdzoh ádaníłnééz, áádóó éí naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał łeh.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ gah
éí gah dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepus brachyurus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ gah éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Béégashiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Machetornis rixosa" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Machetornis"-jí atah yisdzoh). thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Béégashiitah dǫ́ʼiiyiyiitsahí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii bitsooʼ dootłʼizhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tiliqua" deiłníigo deiyózhí. Naʼashǫ́ʼii bitsooʼ dootłʼizhígíí éí tsostsʼid ałʼąą ádaatʼé.
Naʼashǫ́ʼii bitsooʼ dootłʼizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé deiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Yádíłtihii bitseeʼ diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sylvia layardi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitseeʼ éí diłhił; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Yádíłtihii bitseeʼ diłhiłígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsʼánídílzhiʼí dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphelocoma unicolor" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ jááłánii biziiz dah daaltsooígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rudiloria trimaculata" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Tsʼánídílzhiʼí dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ jááłánii biziiz dah daaltsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.5–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó dah daaltso; bijáád éí daaltso ałdóʼ. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Tsʼánídílzhiʼí dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsʼánídílzhiʼí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; naʼashǫ́ʼii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizééʼ halchíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enyalioides rubrigularis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago dootłʼizh; bizééʼ éí halchííʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii bizééʼ halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Yíldzistah chʼał yishtłizhgo dootłʼizhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptodactylus latinasus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsiitsʼiintání dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachycephala tenebrosa" deiłníigo dayózhí.
Yíldzistah chʼał yishtłizhgo dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Yíldzistah chʼał yishtłizhgo dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsiitsʼiintání dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Tsiitsʼiintání dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Tééh hóyáanii yił aheełtʼéhé łibáhígíí
éí łóóʼtsoh biwooʼ dantłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́; ńléidi éí tóńlį́ biyiʼdi hiná (Tónteel biyiʼ éí doo holǫ́ǫ da). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sotalia fluviatilis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tééh hóyáanii éí 4–5di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá. Tsxį́įłgo éí naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Anaʼí Ádaadiniidi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Biʼééʼ Łitsxooí Bikéyahdi bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1947 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 109 adéesʼeez. Chidí naatʼaʼ́í ninádaałtłiʼígi éí dį́į́ʼ.
thumb|left|350px
Séítah chʼał nahashchʼidí dichʼízhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tomopterna natalensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; binághah dóó bitsiitʼáád éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dáʼákʼehtah tsxilghááh
éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hynobius tokyoensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 3–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łibáago naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashjéʼii nahachaʼí nizhóonii bitsʼíís łichíʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Habronattus decorus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.02–0.04di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitsiitsʼiin éí łibá. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí ánínígíí
éí táłkááʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrocygna javanica" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalʼeełí éí 10–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitsiitsʼiin éí niłhin; bitsiitʼáád éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełí ánínígíí éí tłʼoh dóó chʼil binááʼ dóó azeeʼ yiyą́ą łeh; chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsinlátah chʼał bijáádtsʼózí dichʼízhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dichʼíízh; bitéél éí łigai; bijáád éí nineez dóó áłtsʼóózí; binááʼ éí diłhił.
Tsinlátah chʼał bijáádtsʼózí dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsinhaatʼaʼiichilí
éí atsáłbáí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microhierax" deiłníigo deiyózhí. Tsinhaatʼaʼiichilí éí ashdlaʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–10di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.