cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼashjéʼii łitsxooígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calponia harrisonfordi" deiłníigo dayózhí; tʼáá díí tʼéiyá naʼashjéʼii "Calponia"-jí atah yisdzoh. Díí naʼashjéʼii éí tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.01–0.1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łitsxo dóó niłhingo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Hodíłchʼiltah ayáásh bidaaʼ ditání
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tickellia hodgsoni" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łibá; bitłʼaaʼ éí diłhiłgo łitso; bidaaʼ éí diłhił.
Hodíłchʼiltah ayáásh bidaaʼ ditání éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii łibáhígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coriomeris scabricornis" deiłníigo dayózhí. Díí wóódeʼełchíhii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tó wónaanídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii łibáhígíí éí chʼil bijeeh yidlą́ą łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní bizééʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin.
Tłʼohigaaí
éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgóó hólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádin). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyperus esculentus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Díí tłʼoh nooséełgo 2–3di adéesʼeez áníłnééz yiiléeh łeh.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitseeʼ nineezígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis fuscoauratus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Náhookǫsjí Chʼiltah Tábąąhkindi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Binááʼádaałtsʼózí Chʼídadeeldlóóhí Bikéyahdi bił hazʼą́.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitseeʼ nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 5–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Náhookǫsjí Chʼiltah Tábąąhkindi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1914 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo náhástʼéí adéesʼeez. Chidí naatʼaʼ́í ninádaałtłiʼígi éí tááʼ.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitseeʼ nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitseeʼ nineezígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Náhookǫsjí Chʼiltah Tábąąhkindi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
thumb|left|350px
Magíchilí binááʼtsohí dinilzhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarsius tumpara" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łibáago naashchʼąąʼ; binááʼ éí ntsxaa; bigaan éí áłtsʼóózí.
Magíchilí binááʼtsohí dinilzhinígíí éí chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł łeh.
Tsįyaatsiiłbá bitseeʼ nineezígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Muscipipra vetula" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Muscipipra"-jí atah yisdzoh). thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez; bidaaʼ éí diłhił.
Tsįyaatsiiłbá bitseeʼ nineezígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí
éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sorex dispar" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chį́į́shnézí éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; binááʼ dóó bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Haltsooítah naʼashjéʼiitsoh yishtłizhgo noodǫ́zígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rabidosa punctulata" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiitsʼiin yágo dootłʼizhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis allisoni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bikąʼígíí éí bitsiitsʼiin yágo dootłʼizh; bizééʼ éí łigai; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiitsʼiin yágo dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bizééʼ halzhinígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aulacorhynchus atrogularis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí halzhin łeh; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí łizhin dóó kʼídzítso.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádiní yishtłizhígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myoprocta pratti" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 18–24di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashshʼąąʼ; bijáád éí danineez; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádiní yishtłizhígíí éí chʼil bikétłʼóól dóó dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.
Tłʼohwaaʼí Bił Hazteel
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tłʼohwaaʼí Bił Hazteel Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Tłʼohwaaʼí Bił Hazteel Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tłʼohwaaʼí Bił Hazteel éí 3.65 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 8,606 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tłʼohwaaʼí Bił Hazteel éí ﻿﻿-gi bił hazʼą́. Tłʼohwaaʼí Bił Hazteel éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,960 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Tsin łitsoii
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mahonia trifoliolata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px thumb|left|250px Díí chʼil nooséełgo 3–8di adéesʼeez áníłnééz yiiléeh łeh.
Hodíłchʼiltah tsébąąh atʼayilkeeʼí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarentola angustimentalis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Séítah wóódeʼełchíhii dóó bikʼéí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudophloeini" deiłníigo deiyózhí. Díí wóódeʼełchíhii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́; áádóó éí 100 ałʼąą ádaatʼé.
Hodíłchʼiltah tsébąąh atʼayilkeeʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhin dóó łibáago naashchʼąąʼ.
Séítah wóódeʼełchíhii dóó bikʼéí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.3–0.5di asdzoh ádaníłnéez łeh. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.
Hodíłchʼiltah tsébąąh atʼayilkeeʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah tsébąąh atʼayilkeeʼí éí naʼashjéʼii dóó jááłánii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Séítah wóódeʼełchíhii dóó bikʼéí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Séítah wóódeʼełchíhii dóó bikʼéí éí chʼil bijeeh deidlą́ą łeh.
Teełtah tłʼiish bitsiitsʼiin łichxíʼígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calamaria schlegeli" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 15–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łizhingo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin éí łichxííʼ.
Teełtah tłʼiish bitsiitsʼiin łichxíʼígíí éí łeeyiʼ chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Hodíłchʼiltah ayáásh bikʼiiz halbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cettia brunnifrons" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél dóó bikʼiiz éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.
Hodíłchʼiltah ayáásh bikʼiiz halbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii łichííʼí binááʼ naakiígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nops enae" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí tʼéiyá hólǫ́.
Dah Woozh Bitééh–Ńdíshchííʼ Nástłʼah
dóó Ńdíshchííʼ Nástłʼah dóó Chʼil Bitaʼí Bił Dzígaii éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił dadhazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé ndáhásdzo. Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Dah Woozh Bitééh–Ńdíshchííʼ Nástłʼah éí 13.7 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 3,874 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dah Woozh Bitééh–Ńdíshchííʼ Nástłʼah éí -gi bił hazʼą́. Dah Woozh Bitééh–Ńdíshchííʼ Nástłʼah éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,413 adéesʼeez.
Tséłgaii Dah Yiskʼid
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Yáʼáhooshóní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tséłgaii Dah Yiskʼid éí 3.59 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 2,256 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tséłgaii Dah Yiskʼid éí -gi bił hazʼą́. Tséłgaii Dah Yiskʼid éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,394 adéesʼeez.
Shádiʼááhjí Chʼiltah Tábąąhkindi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Binááʼádaałtsʼózí Chʼídadeeldlóóhí Bikéyahdi bił hazʼą́.
Tséłgaii Dah Yiskʼid
right|thumb|300px
Shádiʼááhjí Chʼiltah Tábąąhkindi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 2006 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo ashdlaʼ adéesʼeez. Chidí naatʼaʼ́í ninádaałtłiʼígi éí tʼááłáʼí.
thumb|left|350px
Tʼááłáhági átʼéego:Chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi Tʼááłáhági átʼéego:Chʼiltah Tábąąhkin
Tsétis Deezlíní
right|thumb|300px éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsétis Deezlíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá. Tsétis Deezlíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tsétis Deezlíní éí 44.19 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 112,488 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsétis Deezlíní éí -gi bił hazʼą́. Tsétis Deezlíní éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,551 adéesʼeez.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsétis Deezlíní
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiiyah halchíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis lividus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah dóó binághah éí diłhiłgo halchííʼ; bizééʼ éí łigai; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiiyah halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní diłhiłígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lophostoma brasiliense" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 8–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní diłhiłígíí éí chéłchaaʼ dóó tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii ntsaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Timon lepidus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 20–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo yistłʼin; bizééʼ éí dinilgai łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó séigoʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haltsooítah Nílį́ (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił dadhazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Haltsooítah Nílį́ éí 6.87 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 3,185 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Haltsooítah Nílį́ éí -gi bił hazʼą́. Haltsooítah Nílį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,621 adéesʼeez.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí
éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sorex granarius" deiłníigo dayózhí.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh diłhiłgo noodǫ́zígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schizocosa mccooki" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; éí tʼóó ahayóí.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chį́į́shnézí éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; binááʼ dóó bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh diłhiłgo noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́shnézí éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tséʼésgízii Bikooh
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Yáʼáhooshóní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tséʼésgízii Bikooh éí 0.91 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 344 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tséʼésgízii Bikooh éí -gi bił hazʼą́. Tséʼésgízii Bikooh éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,436 adéesʼeez.
left|thumb|300px
Teełtah tłʼiish diłhiłígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calamaria pavimentata" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łizhingo naashchʼąąʼ; bitsiiyah dóó bibid dóó bizééʼ éí łitso.
Naʼageedí binááʼ dootłʼizhígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Fukomys damarensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí naʼazísí nahalin. Bitsʼíís éí 6–9di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashshʼąąʼ; bitsiitʼáád éí łigai; biwódiníbiní éí ntsxaa; bijaaʼ éí ádin.
Naʼageedí binááʼ dootłʼizhígíí éí chʼil bikétłʼóól yiłchozh.
Nímasiichilí
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lomatium" deiłníigo deiyózhí. Nímasiichilí éí 75 ałʼąą ádaatʼéego hólǫ́. thumb|left|250px
Tábąąstsiishzhiin bitsiiʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arundinicola leucocephala" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Arundinicola"-jí atah yisdzoh). thumb|left|250px|Baʼáádígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó bitsiiʼ łigai, baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitʼaʼ dóó bitseeʼ dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tábąąstsiishzhiin bitsiiʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Magíchilí binááʼtsohí łibáhígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarsius tarsier" (éí doodaiiʼ éí "Tarsius spectrum") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí ntsxaa; bigaan éí áłtsʼóózí.
Magíchilí binááʼtsohí łibáhígíí éí chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł łeh.
Łééchʼąąʼí Dah Shijéʼé
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił dadhazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Łééchʼąąʼí Dah Shijéʼé éí 13.6 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 1,128 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Łééchʼąąʼí Dah Shijéʼé éí -gi bił hazʼą́. Łééchʼąąʼí Dah Shijéʼé éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,955 adéesʼeez.
Hodíłchʼiltah ayáásh bikʼiiz yishtłizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Horornis fortipes" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Chʼiltah Tábąąhkindi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Binááʼádaałtsʼózí Chʼídadeeldlóóhí Bikéyahdi bił hazʼą́; Chʼiltah Tábąąhkin hoolyéedi éí siʼą́.
Hodíłchʼiltah ayáásh bikʼiiz yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼiltah Tábąąhkindi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
Díí táyiʼ naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1940 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa. Łóóʼ dóó táyiʼ chʼosh áadi danílʼínígíí éí 560 ałʼąą ádaatʼé.
Hodíłchʼiltah ayáásh bikʼiiz yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah ayáásh bikʼiiz yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼiltah Tábąąhkindi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
thumb|left|300px
Tsétis Deezlíní Biyáázh
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsétis Deezlíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tsétis Deezlíní Biyáázh éí 18.57 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 88,328 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsétis Deezlíní Biyáázh éí -gi bił hazʼą́. Tsétis Deezlíní Biyáázh éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,774 adéesʼeez.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsébąąh atʼayilkeeʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 3–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsébąąh atʼayilkeeʼí éí naʼashjéʼii dóó jááłánii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah wóódeʼełchíhii dootłʼizhígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Homoeocerus dilatatus" deiłníigo dayózhí. Díí wóódeʼełchíhii éí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.4di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah wóódeʼełchíhii dootłʼizhígíí éí chʼil bijeeh yidlą́ą łeh.
Dziłtsį́įdi Kin (Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo)
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Yáʼáhooshóní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Dziłtsį́įdi Kin éí 1.34 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 847 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dziłtsį́įdi Kin éí -gi bił hazʼą́. Dziłtsį́įdi Kin éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,351 adéesʼeez.
left|thumb|300px
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiiʼ ntsaaígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis cybotes" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitsiiʼ ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh diłhiłgo noodǫ́zígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schizocosa crassipes" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Teełtah tłʼiish dinilzhinígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calamaria gervaisi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bibid dóó bitłʼaaʼ éí łitso.
Teełtah tłʼiish dinilzhinígíí éí łeeyiʼ chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bizééʼ łigaaígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aulacorhynchus albivitta" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí éí tʼáá ałtso Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí łigai łeh (łaʼ éí bizééʼ daalbá); bidaaʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ.
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bizééʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii łitsxooí binááʼ naakiígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nops guanabacoae" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.01–0.1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin dóó bijáád éí daaltsxo; binááʼ éí łizhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ chį́į́shnézí
éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sorex tundrensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chį́į́shnézí éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí łigai; binááʼ dóó bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ chį́į́shnézí éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼil hoshí
éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgóó dóó Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alhagi maurorum" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Díí chʼil nooséełgo 1–5di adéesʼeez áníłnééz yiiléeh łeh.
Naʼageedí bitsiitʼáád łigaaígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bathyergus suillus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí naʼazísí nahalin. Bitsʼíís éí 11–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashshʼąąʼ; bitsiitʼáád éí łigai; biwódiníbiní éí ntsxaa; bijaaʼ éí ádin.
Naʼageedí bitsiitʼáád łigaaígíí éí chʼil bikétłʼóól yiłchozh.
Halgaii Beʼałnííʼ
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Yáʼáhooshóní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Halgaii Beʼałnííʼ éí 2.11 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 528 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Halgaii Beʼałnííʼ éí -gi bił hazʼą́. Halgaii Beʼałnííʼ éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,308 adéesʼeez.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní ditłʼooígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrotopterus auritus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–12di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní ditłʼooígíí éí chéłchaaʼ dóó tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tóʼahidiilį́į́łchíidi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Bikiníyah Daniilkaalii Bikéyahdi bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1998 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 70 adéesʼeez. Chidí naatʼaʼ́í ninádaałtłiʼígi éí tááʼ.
thumb|left|350px
Tʼááłáhági átʼéego:Chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi Tʼááłáhági átʼéego:Tóʼahidiilį́į́łchííʼ
Tłʼohwaaʼí Bił Hazteeldi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Tłʼohwaaʼí Bił Hazteeldi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi 705 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Magíchilí binááʼtsohí yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí ntsxaa; bigaan éí áłtsʼóózí.
Tłʼohwaaʼí Bił Hazteeldi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,934 adéesʼeez.
Magíchilí binááʼtsohí yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Magíchilí binááʼtsohí yishtłizhígíí éí chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł łeh.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii ntsaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Timon princeps" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 20–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitsiiʼ éí diłhił łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó séigoʼ yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Hodíłchʼiltah ayáásh binákʼee halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Abroscopus schisticeps" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso; binákʼee éí halzhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łitso; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.
Hodíłchʼiltah ayáásh binákʼee halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsʼah
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgóó hólǫ́, áádóó éí 400 ałʼąą átʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artemisia" deiłníigo deiyózhí. 200px|thumb|left|Tsʼah bitʼąąʼ
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii dootłʼizhígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Homoeocerus javanicus" deiłníigo dayózhí. Díí wóódeʼełchíhii éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.4di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí dinilzhingo naashchʼąąʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii dootłʼizhígíí éí chʼil bijeeh yidlą́ą łeh.
Tábąąh chį́į́shnézí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chį́į́shnézí éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai; binááʼ dóó bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Tábąąh chį́į́shnézí éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Halgai Hóteeldę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh diłhiłgo noodǫ́zígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schizocosa avida" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; Halgai Hóteelígíí bikááʼgóó éí tʼóó ahayóí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilbá dóó diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Hadabitiin
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tłʼohwaaʼí Bił Hazteel Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Séítah Áłchíníłchíʼí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił dadhazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Hadabitiin
Hadabitiin éí -gi bił hazʼą́, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́. Hadabitiin éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,095 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Séítah Áłchíníłchíʼí
Séítah Áłchíníłchíʼí éí 30.4 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 204 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Séítah Áłchíníłchíʼí éí -gi bił hazʼą́. Séítah Áłchíníłchíʼí éí tónteel bikááʼdóó deigo 656 adéesʼeez.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsébąąh atʼayilkeeʼí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarentola parvicarinata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 3–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsébąąh atʼayilkeeʼí éí naʼashjéʼii dóó jááłánii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Tʼiistah Hózhóonii
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsétis Deezlíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tʼiistah Hózhóonii éí 9.18 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 33,509 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tʼiistah Hózhóonii éí -gi bił hazʼą́. Tʼiistah Hózhóonii éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,623 adéesʼeez.
Tseekʼíjíjinii łizhin dóó łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Heteroxolmis dominicanus" deiłníigo dayózhí ("Xolmis dominicana" deiłníí ńtʼę́ę́ʼ). Tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Heteroxolmis"-jí atah yisdzoh. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tseekʼíjíjinii łizhin dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Teełtah tłʼiish łizhinígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calamaria schmidti" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Teełtah tłʼiish łizhinígíí éí łeeyiʼ chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizábąąh łigaaígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis colestinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizábąąh éí łigai; bizééʼ éí diniltso; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizábąąh łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tsʼah łibáhí
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artemisia bigelovii" deiłníigo dayózhí. 200px|thumb|left Díí tsʼah nooséełgo 15–20di asdzoh áníłnééz yiiléeh łeh; bitʼąąʼ éí 0.5di asdzoh ádaníłnéez łeh.
Naʼageedí łibáhígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cryptomys hottentotus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí naʼazísí nahalin. Bitsʼíís éí 6–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashshʼąąʼ; biwódiníbiní éí ntsxaa; bijaaʼ éí ádin.
Naʼageedí łibáhígíí éí chʼil bikétłʼóól yiłchozh.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii dootłʼizhígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Homoeocerus graminis" deiłníigo dayózhí. Díí wóódeʼełchíhii éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.4di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí dinilzhingo naashchʼąąʼ.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii dootłʼizhígíí éí chʼil bijeeh yidlą́ą łeh.
Tééh Biiʼ Tʼiis
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Yáʼáhooshóní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tééh Biiʼ Tʼiis éí 0.54 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 464 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tééh Biiʼ Tʼiis éí -gi bił hazʼą́. Tééh Biiʼ Tʼiis éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,272 adéesʼeez.
Tsintah jaaʼabaní
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tonatia saurophila" deiłníigo dayózhí.
Tééh Biiʼ Tʼiis
thumb|left|300px
Tsintah jaaʼabaní
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin.
Hodíłchʼiltah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Horornis brunnescens" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí halzhin; binátsʼiin éí łigai; bitéél dóó bizééʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Hodíłchʼiltah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsétó Dah Siyį́
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Yáʼáhooshóní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tsétó Dah Siyį́ éí 0.98 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 429 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsétó Dah Siyį́ éí -gi bił hazʼą́. Tsétó Dah Siyį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,226 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Eʼeʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii naalʼeełí diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.08–0.3di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bikʼos éí naalʼeełí bikʼos nahalin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tóʼahidiilį́į́łchíidi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Bikiníyah Daniilkaalii Bikéyahdi bił hazʼą́; Tóʼahidiilį́į́łchííʼ hoolyéedi éí siʼą́.
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bizééʼ yágo dootłʼizhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aulacorhynchus caeruleogularis" deiłníigo dayózhí.
Tóʼahidiilį́į́łchíidi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
Díí táyiʼ naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 2005 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa. 5,000 ánéelą́ą́ʼ łóóʼ dóó táyiʼ chʼosh (250 ałʼąą ádaatʼéego) áadi danílʼį́.
Naʼashjéʼiitsoh bijáád daditłʼooígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schizocosa ocreata" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bizééʼ yágo dootłʼizhígíí
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí éí tʼáá ałtso Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́.
Tóʼahidiilį́į́łchíidi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
thumb|left|300px|[[Łóóʼ hashkéhé]] thumb|right|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Tóʼahidiilį́į́łchííʼ
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bizééʼ yágo dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí yágo dootłʼizh łeh (łaʼ éí bizééʼ tsédídéehgo dadootłʼizh); binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ.
Naʼashjéʼiitsoh bijáád daditłʼooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh; bijáád éí daditłʼo. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Dziłtah magítsoh
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gorilla beringei" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bizééʼ yágo dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí yázhí bizééʼ yágo dootłʼizhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Tsébąąh atʼayilkeeʼí bitseeʼ noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tarentola americana" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Dziłtah magítsoh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 4–6di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bikąʼígíí éí bitsiiyah dóó binághah dinilbá.
Tsébąąh atʼayilkeeʼí bitseeʼ noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 3–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí dibéłchíʼíigo noodǫ́ǫz łeh.
Tsébąąh atʼayilkeeʼí bitseeʼ noodǫ́zígíí éí naʼashjéʼii dóó jááłánii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Tsétah tsʼah
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artemisia nova" deiłníigo dayózhí. 200px|thumb|left Díí tsʼah nooséełgo 8–10di asdzoh áníłnééz yiiléeh łeh.
Tó Łigaii (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił dadhazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tó Łigaii éí 9.87 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 859 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tó Łigaii éí -gi bił hazʼą́. Tó Łigaii éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,575 adéesʼeez.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizábąąh łitsooígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis kunayalae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bizábąąh éí łitso; bikʼiiz éí yágo dootłʼizh; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizábąąh łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Teełtah tłʼiish yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiyah éí dinilzhin; bibid dóó bitłʼaaʼ éí diniltso.
Teełtah tłʼiish yishtłizhígíí éí łeeyiʼ chʼosh dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chį́į́shnézí yázhí
éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sorex minutus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chį́į́shnézí éí 1–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai; binááʼ dóó bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chį́į́shnézí yázhí éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼil Naʼatłʼoʼii Yílʼáii (Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo)
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsétis Deezlíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Chʼil Naʼatłʼoʼii Yílʼáii éí 6.35 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 139 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Chʼil Naʼatłʼoʼii Yílʼáii éí -gi bił hazʼą́. Chʼil Naʼatłʼoʼii Yílʼáii éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,557 adéesʼeez.
Tó Sido Háálíní (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił dadhazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tó Sido Háálíní éí -gi bił hazʼą́. Tó Sido Háálíní éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,365 adéesʼeez.
Tseenézíshzhiin
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colonia colonus" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Colonia"-jí atah yisdzoh). thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bítááʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bitseeʼ éí ayóo nineez dóó áłtsʼóózí; bidaaʼ éí diłhił.
Tseenézíshzhiin éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii ntsaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí  dóó  dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Timon" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii ntsaaígíí éí hastą́ą́ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Tʼiistah Ałnáʼooztiin
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tłʼohwaaʼí Bił Hazteel Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
thumb|left|300px
Naʼageedí naashchʼąąʼígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Georychus capensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí naʼazísí nahalin. Bitsʼíís éí 6–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí halzhin; bíchį́į́h dóó biniitsįʼ éí łigai; biwódiníbiní éí ntsxaa; bijaaʼ éí ádin.
Náátsʼózídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii bitʼaʼ dah jíljinígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Homoeocerus unipunctatus" deiłníigo dayózhí. Díí wóódeʼełchíhii éí dóó  dóó  hólǫ́.
Naʼageedí naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naʼageedí naashchʼąąʼígíí éí chʼil bikétłʼóól yiłchozh.
Náátsʼózídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii bitʼaʼ dah jíljinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Náátsʼózídę́ę́ʼ wóódeʼełchíhii bitʼaʼ dah jíljinígíí éí chʼil bijeeh yidlą́ą łeh.
Łichííʼ Dah Daaskʼid
éí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Yáʼáhooshóní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Łichííʼ Dah Daaskʼid éí 0.99 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 730 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Łichííʼ Dah Daaskʼid éí -gi bił hazʼą́. Łichííʼ Dah Daaskʼid éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,105 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Tóʼahidiilį́į́łchíidi yótʼáahdi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Bikiníyah Daniilkaalii Bikéyahdi bił hazʼą́; Tóʼahidiilį́į́łchííʼ hoolyéedi éí siʼą́.
Díí yótʼáahdi naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1991 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa. 3,000 ánéelą́ą́ʼ tsídii (200 ałʼąą ádaatʼéego) áadi danílʼį́.
Tʼááłáhági átʼéego:Tóʼahidiilį́į́łchííʼ
Chʼilzhóóʼ (chʼil)
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artemisia filifolia" deiłníigo dayózhí. 200px|thumb|left Díí tsʼah nooséełgo 4–5di adéesʼeez áníłnééz yiiléeh łeh; bitʼąąʼ éí 3di asdzoh ádaníłnééz.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizééʼ dinilchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diniltsogo yistłʼin; bizééʼ éí dinilchííʼ dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizééʼ dinilchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Hodíłchʼiltah ayáásh biniiʼ halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Abroscopus albogularis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso; biniiʼ éí halchííʼ; bizééʼ éí halzhin; bitéél éí łitso; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Hodíłchʼiltah ayáásh biniiʼ halchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dziłtah chį́į́shnézí
éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sorex alpinus" deiłníigo dayózhí.