cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haltsooítah Háálį́įdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 101 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 121 adéesʼeez.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii azisí łikizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tʼáyaałchííʼ dóó bikʼéí
éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colaptes" deiłníigo deiyózhí. Tʼáyaałchííʼ dóó bikʼéí éí 11 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsįįłkaałii éí 8–12di asdzoh ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łigai dóó łizhingo łikizh łeh; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.
Tʼáyaałchííʼ dóó bikʼéí éí chʼosh (wáláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii) deildeeł.
Tseełchiiʼí bitsiitʼáád dootłʼizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus coeruleocephala" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá; bitseeʼ éí halchííʼ; bitʼaʼ dóó bizééʼ dóó binákʼee éí halzin; bitsiitʼáád éí łibáago dootłʼizh; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís dinilbáago naashchʼąąʼ.
Tseełchiiʼí bitsiitʼáád dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Ayaaí Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ naadoobooʼíinii
éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́; niʼtátʼahgi éí hiná. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scapanus occultus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naadoobooʼíinii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; bíchį́į́h éí tʼáá dinilchííʼ; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Ayaaí Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ naadoobooʼíinii éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Magí nahatʼeʼí bílaʼ łizhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callicebus melanochir" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 11–14di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 16–21di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bílaʼ éí łizhin.
Magí nahatʼeʼí bílaʼ łizhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laccotrephes japonensis" deiłníigo dayózhí. Díí tóchʼosh éí tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Chʼał kʼaasdáhí dinilzhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyloxalus subpunctatus" deiłníigo dayózhí.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.8–1.2di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó nteel; bíláshgaan éí ntsaa (séigoʼ bíláshgaan nahalingo); bitseeʼ éí áłtsʼóósí.
Chʼał kʼaasdáhí dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; binághah éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí éí chʼosh yázhí dóó tsʼǫʼasánii haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Chʼał kʼaasdáhí dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼał kʼaasdáhí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tseenáhineestsʼeeʼí yistłʼinígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stenocercus crassicaudatus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ dóó dinilzhin dóó łitsogo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tseenáhineestsʼeeʼí yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ déélgééd
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhinoceros sondaicus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 10–12di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bideeʼ éí tʼááłáʼí.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ déélgééd éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Teełtah ayáásh dinilzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus stentoreus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bizééʼ éí łigai łeh; bidaaʼ éí łibá.
Teełtah ayáásh dinilzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidí dibéłchíʼígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí (kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá) hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macrovipera schweizeri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 20–28di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ séítah tłʼiish báhádzidí dibéłchíʼígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Dziłtah jááłánii keetsʼózígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Propolydesmus helveticus" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.1–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah chʼał áłtsʼíísí diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; binááʼ éí diłhił ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah chʼał áłtsʼíísí diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Hodíłchʼiltah tłʼiistsʼósí báhádzidí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Demansia psammophis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai.
Hodíłchʼiltah tłʼiistsʼósí báhádzidí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí danizhónígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callosciurini" deiłníigo deiyózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí danizhónígíí éí 64 ałʼąą ádaatʼé.
Díí hazéí éí 8–20di asdzoh ádaníłnéez łeh, áádóó éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ deildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí dóó tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tʼááłáhági átʼéego:Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí danizhónígíí
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh bitsiitʼáád łigaaígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lycosa coelestis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin éí dah dzígai łeh. Chʼosh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ.
Magí nahatʼeʼí binághah łigaaígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plecturocebus pallescens" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 10–15di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 15–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; binághah éí łigai; bigaan dóó bítááʼ éí diniltso łeh.
Magí nahatʼeʼí binághah łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii łichíʼígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platyceps collaris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 15–35di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łichííʼ dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bitsiiyah éí halzhin łeh.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii łichíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tseełchiiʼí bitsiitʼáád łigaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó dóó  dóó  dóó  dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus erythrogastrus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitseeʼ dóó bitéél éí halchííʼ; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís dinilbáago naashchʼąąʼ.
Tseełchiiʼí bitsiitʼáád łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 10–20di asdzoh ádaníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bikʼiiz halkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Jaaʼabaní biwos łitsooígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sturnira" deiłníigo deiyózhí. Jaaʼabaní biwos łitsooígíí éí 24 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh áníłnéez łeh; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz.
Jaaʼabaní biwos łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí dibéłchíʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charinus bichuetteae" deiłníigo dayózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí dibéłchíʼígíí éí Náhookǫsjí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séigoʼ bíláshgaanézí éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís dibéłchíʼí. Bjáád éí ádaałtsʼózí dóó danineez; bitseeʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Kin Łibáidi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Shash Bitoʼ Nílį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Ahééháshį́į́h Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1,360 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 191 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Séíkooh Hayázhí
Séíkooh Hayázhí éí 19.2 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 28,168 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Déélgééd yázhí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicerorhinus sumatrensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 7–10di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bideeʼ éí naaki.
Déélgééd yázhí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Tsilhazésii bitsiiʼ łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii azisí bikágí ntłʼizígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aetius decollatus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó łizhingo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin éí dibéłchíʼí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Chʼiltaalzhahii dinilzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prionops retzii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiiʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łitsxo.
Chʼiltaalzhahii dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laccotrephes ruber" deiłníigo dayózhí. Díí tóchʼosh éí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.8–1di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó nteel; bíláshgaan éí ntsaa (séigoʼ bíláshgaan nahalingo); bitseeʼ éí áłtsʼóósí.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí éí chʼosh yázhí dóó tsʼǫʼasánii haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Tseenáhineestsʼeeʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąąʼ yiłchozhí bizábąąh łigaaígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachypithecus phayrei" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20–25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; binákʼee dóó bizábąąh éí łigai; biniiʼ éí halbá.
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąąʼ yiłchozhí bizábąąh łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼohtsáhí Bił Hootsodi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Shash Bitoʼ Nílį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Ahééháshį́į́h Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 45 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 79 adéesʼeez.
Tsintah naadoobooʼíinii
éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; niʼtátʼahgi éí hiná. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scapanus townsendii" deiłníigo dayózhí.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ jááłánii keetsʼózí dibéłchíʼígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudopolydesmus serratus" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Tsintah naadoobooʼíinii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naadoobooʼíinii éí 5–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; bíchį́į́h éí tʼáá dinilchííʼ; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ jááłánii keetsʼózí dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.1–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Tsintah naadoobooʼíinii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsintah naadoobooʼíinii éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsįįłkaałii binááʼ łigaaígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanerpes formicivorus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsįįłkaałii binááʼ łigaaígíí éí chéchʼil binááʼ deildeeł; chʼosh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼiistsʼósí báhádzidí diłhiłígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Demansia vestigiata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.
Tłʼiistsʼósí báhádzidí diłhiłígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis mallii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tłʼiish Bikooh
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Sisnaajiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ, áádóó Sisnaajiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin dah shijaaʼíigi bił hazʼą́.
Tłʼiish Bikooh éí 0.56 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 629 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tłʼiish Bikooh éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 7,979 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Kélchíłaʼí
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Kélchíłaʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Kélchíłaʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Kélchíłaʼí éí 9.4 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 7,396 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Kélchíłaʼí éí ﻿﻿-gi bił hazʼą́. Kélchíłaʼí éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,295 adéesʼeez.
Tʼááłáhági átʼéego:Kélchíłaʼí
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii noodǫ́zígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platyceps thomasi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilgaigo noodǫ́ǫ́z.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Séítah tłʼiish báhádzidígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macrovipera" deiłníigo deiyózhí. Séítah tłʼiish báhádzidígíí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Teełtah ayáásh łibáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus dumetorum" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łibá.
Teełtah ayáásh łibáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tseełchiiʼí bitsiiyah halbáhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Náhookǫsjí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus auroreus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitseeʼ dóó bitéél éí halchííʼ; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halbá; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tseełchiiʼí bitsiiyah halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí diłhiłígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charinus asturias" deiłníigo dayózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí diłhiłígíí éí Shádiʼááhjí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séigoʼ bíláshgaanézí éí 0.1–0.5di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís diłhiłgo łibá. Bjáád éí ádaałtsʼózí dóó danineez; bitseeʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáago bízdílidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago bízdílid; bizééʼ éí łigai; bijáád éí ádaałtsʼíísí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáago bízdílidígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí dinilbáhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthodactylus scutellatus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí bikeeʼ łitsooígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paraxerus cepapi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Tééhoołtsódii
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hippopotamidae" deiłníigo dayózhí. Tééhoołtsódii éí naaki ałʼąą átʼé. thumb|left|250px
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí bikeeʼ łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí bikeeʼ łitsooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tééhoołtsódii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–5di adéesʼeez ádaníłtso; tééhoołtsódiichilí éí tʼóó 2–3di adéesʼeez ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.
Tééhoołtsódii éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh.
Magí nahatʼeʼí biniiʼ halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 14–17di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 18–22di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biniiʼ éí halzhin; bílaʼ éí łizhin ałdóʼ.
Magí nahatʼeʼí biniiʼ halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shash Bidziil Haʼatiin
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Shash Bidziil Haʼatiin éí 56.6 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 3,162 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Shash Bidziil Haʼatiin éí -gi bił hazʼą́. Shash Bidziil Haʼatiin éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,631 adéesʼeez.
Chʼiltaalzhahii tááʼyaʼniiltʼóshígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prionops plumatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; binákʼee éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼiltaalzhahii tááʼyaʼniiltʼóshígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Wólázhiní yił aheełtʼéhé bikágí ntłʼizígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin éí daalzhin dóó ádaałtsʼóózí; wólázhiní éí nahalin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh naashchʼąąʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lycosa aragogi" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí dinilzhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis peraticus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; binááʼ éí diłhił.
Ałhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní binááʼtsohí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Shádiʼááhjí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chiroderma salvini" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; binátsʼiin dóó bináyaa éí dah dzígai; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí ntsaa.
Ałhidadiikʼą́ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní binááʼtsohí éí tsin bineestʼąʼ yiłchozh; hashkʼaan dadijoolí ayóo bił łikan.
Hodiłchʼiltah tłʼiish báhádzidí dichʼízhígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atheris hispida" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodiłchʼiltah tłʼiish báhádzidí dichʼízhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laccotrephes tristis" deiłníigo dayózhí. Díí tóchʼosh éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.8–1di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó tʼóó bíyó nteel; bíláshgaan éí ntsaa (séigoʼ bíláshgaan nahalingo); bitseeʼ éí áłtsʼóósí.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí éí chʼosh yázhí dóó tsʼǫʼasánii haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish dinilzhinígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Tsilhazésii bitʼaʼ diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ éí diłhiłgo dinilzhin; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Tsilhazésii bitʼaʼ diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąąʼ yiłchozhí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachypithecus francoisi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20–25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20–35di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin; bidághaaʼ éí łigai; biniiʼ éí halbá.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąąʼ yiłchozhí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łichxííʼ dóó łitsooígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lepidothyris fernandi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łichxííʼ dóó łitso; bikʼiiz éí halzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łichxííʼ dóó łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ jááłánii keetsʼózí yishtłizhígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudopolydesmus erasus" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.1–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo yishtłizh. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Tsįįłkaałii binákʼee halzhinígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanerpes pucherani" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitłʼaaʼ éí diłhiłgo noozǫ́ǫ́z; bitsiiyah éí halchííʼ; bítááʼ éí łitso; bitʼaʼ dóó binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí łizhin.
Tsįįłkaałii binákʼee halzhinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí nahatʼeʼí bítááʼ halzhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callicebus nigrifrons" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 14–17di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 18–22di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí halzhin; bílaʼ éí łizhin ałdóʼ; bitseeʼ éí łitsxo.
Teełtah ayáásh łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iduna natalensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łibá.
Teełtah ayáásh łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ naadoobooʼíinii łibáhígíí
éí Chʼosh Deildeełii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; niʼtátʼahgi éí hiná. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scalopus aquaticus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naadoobooʼíinii éí 5–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dibéłchíʼí; bíchį́į́h éí tʼáá dinilchííʼ; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ naadoobooʼíinii łibáhígíí éí łeeyiʼ chʼosh dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Sisnaajiní Yaayí
Sisnaajiní Yaayí éí 1.79 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 385 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Sisnaajiní Yaayí éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 7,756 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí dinilzhinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charinus vulgaris" deiłníigo dayózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí dinilzhinígíí éí Eʼeʼaahjí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séigoʼ bíláshgaanézí éí 0.1–0.3di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís dinilzhin łeh. Bjáád éí ádaałtsʼózí dóó danineez; bitseeʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsézhįįtah naʼashǫ́ʼii
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microlophus peruvianus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo dinilbá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Bįįhchilí binákʼeeh halzhinígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tragulus napu" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 12–14di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼeeh éí halzhin; bijáád éí ádaałtsʼóósí.
Bįįhchilí binákʼeeh halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Shą́ąʼjįʼkin (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Shą́ąʼjįʼkin éí 	1.9 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 4,234 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Shą́ąʼjįʼkin éí -gi bił hazʼą́. Shą́ąʼjįʼkin éí tónteel bikááʼdóó deigo 328 adéesʼeez.
Hodíłchʼiltah jááłánii keetsʼózígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Polydesmus denticulatus" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.1–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Shash Bitoʼ Nílį́įdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Shash Bitoʼ Nílį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1896 yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí. Ahééháshį́į́h Hahoodzo biwááshindoon éí yaa áhályą́.
Chʼaa ndaakaaígíí
2018góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 126,793 bílaʼashdlaʼii Shash Bitoʼ Nílį́į́dę́ę́ʼ Tsineheeshjíʼígóó dóó Tʼiishchíitahgóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
thumb|left|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Shash Bitoʼ Nílį́
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí naashchʼąąʼígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis permixtus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizh dóó diniltsxogo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsintah chʼał áłtsʼíísí naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí diltʼóshígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bias musicus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí diltʼóshígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tseełchiiʼí bitsiiyah łigaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus moussieri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bitseeʼ dóó bitéél éí halchííʼ; binátsʼiin dóó bitsiiyah éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tseełchiiʼí bitsiiyah łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Bįįh Bitiin
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Bįįh Bitiin éí -gi bił hazʼą́, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́. Bįįh Bitiin éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,150 adéesʼeez.
Hodiłchʼiltah tłʼiish báhádzidí dootłʼizhígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atheris chlorechis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh.
Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii noodǫ́zígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platyceps ventromaculatus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii noodǫ́zígíí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laccotrephes fuscus" deiłníigo dayózhí. Díí tóchʼosh éí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tóchʼosh bíláshgaantsohí éí chʼosh yázhí dóó tsʼǫʼasánii haalzheehgo naʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí łibáhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthodactylus boskianus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó niłhingo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah naalnoodí łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní binááʼtsohí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chiroderma doriae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní binááʼtsohí éí tsin bineestʼąʼ yiłchozh; hashkʼaan dadijoolí ayóo bił łikan.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łikizhígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tropidechis carinatus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tłʼiish "Tropidechis"-jí atah yisdzoh. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 1–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bizééʼ éí łigai.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łikizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó hazéí yázhí yilghał łeh.
Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łibáago naashchʼąąʼ. Chʼosh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí łibáhígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paraxerus poensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí łibáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Atʼąąʼ deiłchozhí dadiłhiłígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachypithecus" deiłníigo dayózhí. Atʼąąʼ deiłchozhí dadiłhiłígíí éí 22 ałʼąą ádaatʼé.
Atʼąąʼ deiłchozhí dadiłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh łeh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kélchíłaʼíidi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Kélchíłaʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 968 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,308 adéesʼeez. Kélchíłaʼí biwááshindoon éí yaa áhályą́.
thumb|left|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Kélchíłaʼí
Shádiʼááhdę́ę́ʼ wólázhiní yił aheełtʼéhé bikágí ntłʼizígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sphecotypus niger" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Magí nahatʼeʼí bítááʼ łigaaígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plecturocebus discolor" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 14–17di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 18–22di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó bigaan éí łichííʼ; bítááʼ éí łigai.
Magí nahatʼeʼí bítááʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dziłyaayí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naatazí dibéłchíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lygosoma punctata" deiłníigo dayózhí.
Dziłyaayí
Dziłyaayí éí -gi bił hazʼą́, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́. Dziłyaayí éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,094 adéesʼeez.
Bįįhchilí noodǫ́zígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Moschiola kathygre" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 12–14di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z; bijáád éí ádaałtsʼóósí.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naatazí dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilgaigo yistłʼin; bijáád éí ádaałtsʼíísí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí naatazí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Bįįhchilí noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Bįįhchilí noodǫ́zígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Tsilhazésii dinilbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus swainsoni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Tsilhazésii dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Jááłánii keetsʼózí bitsʼíístʼą́hí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Polydesmus complanatus" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.1–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Chʼał chį́į́shchohí bijáád łitsooígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scinax perereca" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád dóó bitłʼaakááʼ éí łitso dóó łibáago naashchʼąąʼ łeh; binááʼ éí diłhiłgo łitso.
Chʼał chį́į́shchohí bijáád łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí łibáhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charinus ferreus" deiłníigo dayózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí łibáhígíí éí Náhookǫsjí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séigoʼ bíláshgaanézí éí 0.1–0.3di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís łibá. Bjáád éí ádaałtsʼózí dóó danineez; bitseeʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsétah Tsʼah
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Sisnaajiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.