cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naʼashjéʼii yildeełí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mimetidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii yildeełí éí nahasdzáán bikáaʼgi 150 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii bitsʼíís éí tʼáá díkwíí mm tʼéiyá ádaníłtso. Bitsʼíís éí nímaz dóó yishtłizh dóó łitsogo ndaashchʼąąʼ łeh. Binááʼ éí ádaałtsʼíísí. Naʼashjéʼii éí bichʼiyąʼ.
Tóbinídahaazyíní Hahoodzo
éí Haʼaʼaahjí Wááshindoon Bikéyah biyiʼdi bił hazʼą́. Haʼaʼaahjí Tónteel bibąąhgi éí bił hazʼą́.
Tóbinídahaazyíní Hahoodzo éí 12,407 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 5,773,552 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tóbinídahaazyínídi Kin Haalʼáhí éí kin dah shijaaʼgo atisgo áníłtso, díí hahoodzooígíí biyiʼdi.
Tʼááłáhági átʼéego:Tóbinídahaazyíní Hahoodzo
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buergeria buergeri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Kʼosiłgaii noodǫ́zígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudocolaptes boissonneautii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bikʼos éí łigai; bitéél éí dibéłchíʼí dóó dinilbáago noodǫ́ǫz łeh; bidaaʼ éí łibá.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí dinilbáhígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacula eupatria" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbáago dootłʼizh; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; biwos éí halchííʼ; bidaaʼ éí łichííʼ dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Chʼil binááʼ deildeełíłbáí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Diuca diuca" deiłníigo dayózhí. Chʼil binááʼ deildeełíłbáí éí naaki ałʼąą átʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼil binááʼ deildeełíłbáí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naashgalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naashgalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aneides hardii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 1–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naashgalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tóbinídahaazyínídi Kin Haalʼáhí
éí Tóbinídahaazyíní Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́.
Tóbinídahaazyínídi Kin Haalʼáhí éí 92.1 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 620,961 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tóbinídahaazyínídi Kin Haalʼáhí éí -gi bił hazʼą́. Tóbinídahaazyínídi Kin Haalʼáhí éí tónteel bikááʼdóó deigo 480 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Tóbinídahaazyínídi Kin Haalʼáhí
Tábąąh dahiitį́hii dootłʼizhí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amazilia boucardi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 3.5–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo disxǫs; bidaaʼ éí łizhin dóó łichííʼ; baʼáádígíí éí bitéél dóó bitłʼaaʼ łigai.
Tábąąh dahiitį́hii dootłʼizhí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Tsísʼná yiyání binátsʼiin dootłʼizhígíí
(éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí binátsʼiin dootłʼizhígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merops persicus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binátsʼiin éí dinilgaigo dootłʼizh; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí łitso dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Tsísʼná yiyání binátsʼiin dootłʼizhígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ chʼizhaazhii bidaaʼ shiyishígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pomatorhinus melanurus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łitsxo dóó shiyish.
Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełídę́ę́ʼ chʼizhaazhii bidaaʼ shiyishígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał binááʼ ntsxaaígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laliostoma labrosum" deiłníigo dayózhí (tʼáá díí tʼéiyá chʼał "Laliostoma"-jí atah yisdzoh). thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał binááʼ ntsxaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsísʼná yiyání bítááʼ łigaaígíí
(éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí bítááʼ łigaaígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merops bullockoides" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ éí łigai; binákʼee éí halzhin; bizééʼ éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí diłhił.
Tsísʼná yiyání bítááʼ łigaaígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Shádiʼááhjí Beʼekʼid Łání Biyáazhdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Haʼaʼaahjí Beʼekʼid Łání Hahoodzodi bił hazʼą́.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tónteel tsídii binághah diłhiłígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Larus dominicanus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Shádiʼááhjí Beʼekʼid Łání Biyáazhdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 270 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 820 adéesʼeez.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tónteel tsídii binághah diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 21–26di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí diłhiłgo łibá dóó kʼíjíjin; binághah éí diłhił ałdóʼ; bidaaʼ éí łitso; bikeeʼ éí diniltso.
Shádiʼááhjí Beʼekʼid Łání Biyáazhdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
thumb|300px|left
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tónteel tsídii binághah diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tónteel tsídii binághah diłhiłígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhjí Beʼekʼid Łání Biyáazhdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Tʼááłáhági átʼéego:Beʼekʼid Łání Biyáázh
Lókʼaatah tłʼiish binááʼ ntsaaígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudoxenodon macrops" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 40–50di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizábąąh éí dinilgai; bikʼos éí tʼóó bíyó nteel.
Lókʼaatah tłʼiish binááʼ ntsaaígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.
Kéyah tónteel dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel Náátsʼózí bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buergeria japonica" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél éí diniltso; binááʼ éí ntsaa.
Kéyah tónteel dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Séí naaʼahóóhai biniiʼ łizhinígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pterocles decoratus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séí naaʼahóóhai éí 10–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bitéél éí łigai. Bikąʼígíí éí biniiʼ łizhin.
Tséʼą́ąyiʼ naʼashjéʼii
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nesticidae" deiłníigo deiyózhí. Tséʼą́ąyiʼ naʼashjéʼii éí nahasdzáán bikáaʼgi 276 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Séí naaʼahóóhai biniiʼ łizhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Séí naaʼahóóhai biniiʼ łizhinígíí éí chʼil binááʼ deildeeł.
Tséʼą́ąyiʼ naʼashjéʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii bitsʼíís éí tʼáá díkwíí mm tʼéiyá ádaníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh. Binááʼ éí ádaałtsʼíísí; bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacus erithacus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–13di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binákʼee éí łigai; bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Dáʼákʼeh Bił Dahʼazką́
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Ahidiilíní Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Dáʼákʼeh Bił Dahʼazką́ éí 5.6 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 6,836 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dáʼákʼeh Bił Dahʼazką́ éí -gi bił hazʼą́. Dáʼákʼeh Bił Dahʼazką́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,649 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Dahiitį́hii jáádtłʼooí bitéél łitsxooígíí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eriocnemis mosquera" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Bitʼoh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dahiitį́hii jáádtłʼooí bitéél łitsxooígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chroicocephalus hartlaubii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łizhin.
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tóbinídahaazyínídi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Tóbinídahaazyíní Hahoodzodi bił hazʼą́; áádóó éí 135 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso.
Díí naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1876 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa; 2,000 ánéelą́ą́ʼ naaldlooshii dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼosh áadi shijééʼ; tsídii ałdóʼ danílʼį́.
Tʼááłáhági átʼéego:Tóbinídahaazyínídi Kin Haalʼáhí
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí
éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thalassarche carteri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.
Tsxilghááh tádígháhígíí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aneides vagrans" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsxilghááh tádígháhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tsídiiłhiłii bidaaʼ łichíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó dootłʼizhgo disxǫs; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łichííʼ. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitsiitʼáád halzhin.
Tsídiiłhiłii bidaaʼ łichíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Kʼosiłgaii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudocolaptes" deiłníigo deiyózhí. Kʼosiłgaii éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Naʼashjéʼii bidaanézí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 0.2–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó łitsogo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí chʼilgo dadootłʼizh, náánáłaʼ éí tʼóó daalzhin. Binááʼ éí ádaałtsʼíísí; bijáád éí ayóo danineez. Łaʼ éí tábąąhgi dahiná. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Kʼosiłgaii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–9di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bikʼos éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Naʼashjéʼii bidaanézí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tʼááłáhági átʼéego:Naʼashjéʼii bidaanézí
Kʼosiłgaii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kʼosiłgaii noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thraupis palmarum" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó diniltsogo yishtłizh; bitsiitʼáád éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídii éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil bijeeh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsísʼná yiyání bítááʼ tsédídéhígíí
(éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí bítááʼ tsédídéhígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctyornis amictus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsísʼná yiyání bítááʼ tsédídéhígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Tsin bąąh tsxilghááh
Tsxilghááh dadiłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsin bąąh tsxilghááh
Dahiitį́hii jáádtłʼooí diłhiłígíí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eriocnemis derbyi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 3.5–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo disxǫs; bitʼaʼ éí diłhił; bijáád éí ditłʼo dóó łizhin.
Dahiitį́hii jáádtłʼooí diłhiłígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Beʼekʼid Łání Biyáázh beʼałníiʼdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 540 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 705 adéesʼeez.
thumb|300px|left
Tʼááłáhági átʼéego:Beʼekʼid Łání Biyáázh
Ahidiilíní Hatsohdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Ahidiilíní Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Dibé Ntsaa Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Tsídiiłhiłii bidaaʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó dootłʼizhgo disxǫs; bidaaʼ éí łigai; bikeeʼ éí łichííʼ. Baʼáádígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó bitsiitʼáád halzhin.
Ahidiilíní Hatsohdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 2,357 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,858 adéesʼeez.
Tsídiiłhiłii bidaaʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsídiiłhiłii bidaaʼ łigaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Ahidiilíní Hatsohdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Tʼááłáhági átʼéego:Ahidiilíní Hatsoh
Kéyah tónteel dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał ntsaaígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel Náátsʼózí bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buergeria robusta" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 2–3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo yistłʼin; bitéél éí łibá; binááʼ éí ntsaa.
Kéyah tónteel dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał ntsaaígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Chʼizhaazhii bidaaʼ shiyishí dóó áłtsʼózígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pomatorhinus superciliaris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił dóó shiyish.
Chʼizhaazhii bidaaʼ shiyishí dóó áłtsʼózígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Séí naaʼahóóhai bitéél łichíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séí naaʼahóóhai éí 11–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxogo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bitéél éí łichíiʼ łeh.
Séí naaʼahóóhai bitéél łichíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahatʼeʼí dibéłchíʼígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aglyptodactylus securifer" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–1.4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí dinilbá; binákʼee éí halzhin; bijáád éí łibáago noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí ntsaa dóó diłhił.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahatʼeʼí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plagiopholis styani" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–16di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizábąąh éí dinilgai.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish éí tąądee naagháhii dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.
Tóbinídahaazyínídi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Tóbinídahaazyíní Hahoodzodi bił hazʼą́.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitéél halchíʼígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacula alexandri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tóbinídahaazyínídi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
Díí táyiʼ naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1981 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa; 17,000 ánéelą́ą́ʼ łóóʼ dóó táyiʼ chʼosh (750 ałʼąą ádaatʼéego) áadi danílʼį́.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitéél halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí halchííʼ; bitsiiʼ éí łibá; bizééʼ dóó bítááʼ éí halzhin; bikąʼígíí éí bidaaʼ łichííʼ dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Tóbinídahaazyínídi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
thumb|left|300px|[[Dáádílí (łóóʼ)|Dáádílí]] thumb|right|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Tóbinídahaazyínídi Kin Haalʼáhí
Tsídiiłhiłii bikeeʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vidua purpurascens" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó dootłʼizhgo disxǫs; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łigai. Baʼáádígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó bitsiitʼáád halzhin.
Tsídiiłhiłii bikeeʼ łigaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Tániilʼáítsʼóóz bitʼaʼ ntsaaígíí
éí 150 ałʼąą átʼéego dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calopterygidae" deiłníigo dayózhí.
Díí tániilʼáítsʼóóz 2–3di asdzoh ádaníłtso; bitsʼíís éí disxǫsgo naashchʼąąʼ łeh. Tábąąhgi éí dahiná.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí
éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thalassarche chlororhynchos" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 30–32di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin dóó dah dzítso; binááʼ éí diłhił.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.
Dahiitį́hii jáádtłʼooí dinilbáhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haplophaedia lugens" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 3.5–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; bitéél éí dinilbá; bijáád éí ditłʼo dóó łibá.
Dahiitį́hii jáádtłʼooí dinilbáhígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahatʼeʼí dootłʼizhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aglyptodactylus madagascariensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsogo dootłʼizh; bitéél éí dinilgai; binákʼee éí halzhin; binááʼ éí ntsaa dóó diłhił.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahatʼeʼí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Lókʼaatah tsídii bidaaʼ áłtsʼózígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnornis rectirostris" (éí doodaiiʼ "Limnoctites rectirostris") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsísʼná yiyání bitéél dinilchíʼígíí
(éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí bitéél dinilchíʼígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merops malimbicus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí dinilchííʼ; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Lókʼaatah tsídii bidaaʼ áłtsʼózígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Lókʼaatah tsídii bidaaʼ áłtsʼózígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsísʼná yiyání bitéél dinilchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsísʼná yiyání bitéél dinilchíʼígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buergeria otai" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.9–1.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél éí łigai; bijáád éí dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí ntsaa.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał łibáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Chʼizhaazhii daashiyishí binághah dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pomatorhinus montanus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó binághah éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí łizhin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łitso dóó shiyish.
Chʼizhaazhii daashiyishí binághah dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tónteel tsídii bitsiiʼ halzhinígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chroicocephalus ridibundus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Shį́įgo Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 15–17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łichííʼ; shį́įgo éí bitsiiʼ halzhin dóó bidaaʼ dóó bikeeʼ éí diłhił.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tónteel tsídii bitsiiʼ halzhinígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashjéʼii eʼełdeełígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Deinopidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii eʼełdeełígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyah dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah dóó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidin éí ádaadin. Naʼashjéʼii adaʼałdeełígíí éí 67 ałʼąą ádaatʼé.
Díí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 0.5–1di asdzoh ádaníłtso; áádóó éí bitsʼíís dóó bijáád ayóo danineez. Bitłʼóól chodayoołʼįįhgo chʼosh yázhí yíká adaʼałdeeł.
Beʼekʼid Łání Biyáazhdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
éí Haʼaʼaahjí Beʼekʼid Łání Hahoodzodi bił hazʼą́.
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1917góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tááʼ.
Chʼaa ndaakaaígíí
2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 96,539 bílaʼashdlaʼii Beʼekʼid Łání Biyáázhdę́ę́ʼ St. Cloud hoolyéégóó dóó Red Wing hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
thumb|left|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Beʼekʼid Łání Biyáázh
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah tsídii dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thraupis sayaca" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ haltsooítah tsídii dootłʼizhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil bijeeh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh binááʼ ádinígíí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eurycea rathbuni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 4–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai; yee náhididzihí éí diłhił dóó ntsaa; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ádin.
Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh binááʼ ádinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Ahidiilíní Hatsohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi bił hazʼą́; Ahidiilíní Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1906góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki.
Chʼaa ndaakaaígíí
2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 32,302 bílaʼashdlaʼii Ahidiilíní Hatsohdę́ę́ʼ Tooh Dootłʼizhígóó dóó Dziłtaʼ Tó Sidogóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
thumb|left|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Ahidiilíní Hatsoh
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitłʼaakááʼ yágo dootłʼizhígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittinus cyanurus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitłʼaaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bitłʼaakááʼ éí yágo dootłʼizh; bitsiiʼ éí tʼóó bíyó dootłʼizh; bidaaʼ éí łichííʼ dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitłʼaakááʼ yágo dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Larus argentatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 25–27di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin; binághah éí dinilbá ałdóʼ; bidaaʼ dóó binááʼ éí łitso; bikeeʼ éí dinilchíiʼ łeh.
Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tániilʼáítsʼóóz disxǫsígíí
éí Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chlorocyphidae" deiłníigo dayózhí.
Díí tániilʼáítsʼóóz éí tsintahgi dahiná, áádóó éí 19 ałʼąą ádaatʼé.
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 30–31di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin dóó dah dzítso; binááʼ éí diłhił.
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh bidaadzítsooígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.
Tsídiiłhiłii bitéél halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vidua paradisaea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó dootłʼizhgo disxǫs; bitseeʼ éí ayóo nineez; bitéél éí halchííʼ; bitłʼaaʼ dóó bitsiiyah éí łigai. Baʼáádígíí éí bitsʼíís diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tsídiiłhiłii bitéél halchíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Séí naaʼahóóhai bitseetsahígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pterocles alchata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séí naaʼahóóhai éí 12–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó diniltsogo łikizh; bitéél éí łitsxo; bitłʼaaʼ éí łigai; bitsiiʼ éí łitso.
Séí naaʼahóóhai bitseetsahígíí éí chʼil binááʼ deildeeł.
Naʼashjéʼii bitłʼóól názbąsígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oecobiidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii bitłʼóól názbąsígíí éí nahasdzáán bikáaʼgi 102 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 0.3–0.8di asdzoh ádaníłtso; áádóó éí bitsʼíís daalkizh łeh. Łaʼ éí tʼóó bíyó daditłʼo. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsáʼásziʼ dóó Noodah
Tsáʼásziʼ dóó Noodah éí nahasdzáán bikáaʼgi 550-600go da ałʼąąh átʼé; díí chʼil éí tʼáá ałtso bitʼąąʼ nineez, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá bikáaʼgi naazkaad. Nááná éí doo ayóo ndahałtingi dahólǫ́ǫ łeh. Tsáʼásziʼ bineestʼąʼ éí hashkʼaan wolyé.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsáʼásziʼ dóó Noodah
Haltsotah Ałhidiilíinii Hahoodzo
éí Wááshindoon Bikéyah biyiʼdi bił hazʼą́.
Haltsotah Ałhidiilíinii Hahoodzo éí 56,272 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 3,046,355 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Haltsotah Ałhidiilíinii Hahoodzo biwááshindoon éí Haltsotah Ałhidiilíinii hoolyéedi kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tʼááłáhági átʼéego:Haltsotah Ałhidiilíinii Hahoodzo
Dahiitį́hii jáádtłʼooí dinooltłʼizhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haplophaedia aureliae" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dahiitį́hii jáádtłʼooí dinooltłʼizhígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Lókʼaatah tsídii bidaaʼ shiyishígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Lókʼaatah tsídii bidaaʼ shiyishígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tániilʼáítsʼóóz íiyisígíí
éí 1,900 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coenagrionidae" deiłníigo dayózhí.
Díí tániilʼáítsʼóóz éí beʼekʼid bibąąhgi dahináa łeh.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼałchilí dibéłchíʼígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Blommersia blommersae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.3–1.1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binákʼee éí dinilzhin; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼałchilí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼizhaazhii daashiyishí binákʼee halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pomatorhinus ferruginosus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binákʼee dóó bitsiitʼáád éí halzhin; binátsʼiin dóó bizééʼ éí łigai; bitéél éí łitsxo; bidaaʼ éí łitsxo dóó shiyish.
Chʼizhaazhii daashiyishí binákʼee halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsísʼná yiyání bitéél halchíʼígíí
(éí doodaiiʼ Tsísʼná yildeełí bitéél halchíʼígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Merops oreobates" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsísʼná yiyání bitéél halchíʼígíí éí tsísʼná dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Ahidiilíní Hayázhí
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Ahidiilíní Hayázhí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Ahidiilíní Hayázhí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Ahidiilíní Hayázhí éí -gi bił hazʼą́. Ahidiilíní Hayázhí éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,953 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Náátsʼózídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał daalbáhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó  tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buergeria" deiłníigo deiyózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał daalbáhígíí éí ashdlaʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–3di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibáá łeh; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.
Náátsʼózídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał daalbáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád deiłchozh; chʼosh yázhí éí deildeeł ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ nihookááʼ tłʼiish łizhin dóó łichíʼígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Scaphiodontophis venustissimus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 15–17di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łichíiʼgo naashchʼąąʼ dóó łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí łizhin.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ nihookááʼ tłʼiish łizhin dóó łichíʼígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.
Akałii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tsxilghááh
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eurycea nana" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; yee náhididzihí hólǫ́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsídiiłhiłii bitseeʼ áłtsʼózígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vidua fischeri" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin dóó dootłʼizhgo disxǫs; bidaaʼ éí łichííʼ; bitseeʼ éí ayóo nineez dóó áłtsʼóózí; bitłʼaaʼ dóó bítááʼ éí łigai. Baʼáádígíí éí bitsʼíís diłhił dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tsídiiłhiłii bitseeʼ áłtsʼózígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh
éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyah bibąąhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Diomedea sanfordi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 40–45di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhił; bidaaʼ éí dinilchííʼ; binááʼ éí diłhił.
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídiitsoh éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łibáhígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacula finschii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí łibá; bizééʼ éí halzhin; bidaaʼ éí łichííʼ dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łibáhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Haltsotah Ałhidiilíinii
éí Haltsotah Ałhidiilíinii Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́, áádóó Haltsotah Ałhidiilíinii Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Haltsotah Ałhidiilíinii éí 90.65 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 203,433 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Haltsotah Ałhidiilíinii éí -gi bił hazʼą́. Haltsotah Ałhidiilíinii éí tónteel bikááʼdóó deigo 955 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Haltsotah Ałhidiilíinii
Dádaʼakʼeh
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Ahidiilíní Hayázhí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Dádaʼakʼeh éí 11.4 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 3,119 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dádaʼakʼeh éí -gi bił hazʼą́. Dádaʼakʼeh éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,446 adéesʼeez.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitʼaʼ łizhin dóó łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thraupis abbas" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Séí naaʼahóóhai bizééʼ łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séí naaʼahóóhai éí 12–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí diniltsogo łikizh; binághah éí diłhiłgo łikizh.
Séí naaʼahóóhai bizééʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitʼaʼ łizhin dóó łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii bitʼaʼ łizhin dóó łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼil bijeeh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Anaasází
thumb|left|280px|Díí bikin sinilígíí éí [[Tsé Bíyah Aniiʼáhí wolyé Naabeehó bizaadjí (Pueblo Bonito wolyé bilagáana bizaadjí), díí tseebii góneʼ yiisdzo anaasází bikin nitságoʼ siniilígíí. AD 828 and 1126 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí akweeʼiʼ Anaasází kéha tʼį́ʼ nitʼę́ę́h. Yootó Hahoodzodi átʼé.]]
250px|thumb|right|Anaasází ałkʼiʼdą́ą́ kédaʼhatʼį́ʼ nitʼę́ę́hgoʼ naashchʼą́ą́ʼ (kéyah dį́į́ʼ ałhidiidzoʼgi). Anaasází-Hohokam kédaʼhatʼį́ʼ nitʼę́ę́hgoʼ naashchʼą́ą́ʼ (Hozdwoʼgoná), áádóó Anaasází-Mogollón kédaʼhatʼį́ʼ nitʼę́ę́hgiʼ ałdóʼ naashchʼą́ą́ʼ ([[Naakaii Bikéyah|Naakáí bikéyah dóó Wááshindoon bikéyah ałhidiidzoʼ goná).]]
Tʼááłáhági átʼéego:Bitsįʼ yishtłizhii Tʼááłáhági átʼéego:Nátʼą́ą́ʼ náháneʼ (Diné Bikéyah)
Tániilʼáítsʼóóz nineezígíí
éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Isostictidae" deiłníigo dayózhí.
Díí tániilʼáítsʼóóz éí 0.5–1.5di asdzoh ádanínéez łeh, áádóó éí 40 ałʼąą ádaatʼé.
Lókʼaatah tsídii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnornis" deiłníigo dayózhí. Lókʼaatah tsídii éí naaki ałʼąą átʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Lókʼaatah tsídii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chahałheeł naʼashjéʼii
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amaurobiidae" deiłníigo deiyózhí. Chahałheeł naʼashjéʼii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałnííʼ dóó Eʼeʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah; áádóó éí 286 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 0.3–0.8di asdzoh ádaníłtso; bitsʼíís éí diłhił dóó łibáago ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tónteel Diłhiłídę́ę́ʼ tónteel tsídii binákʼee łigaaígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tónteel Diłhiłí bibąąhdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ichthyaetus melanocephalus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ éí halzhin; bitʼaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin; binághah éí dinilbá ałdóʼ; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łichííʼ.
Tónteel Diłhiłídę́ę́ʼ tónteel tsídii binákʼee łigaaígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼizhaazhii daashiyishí binátsʼiin łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pomatorhinus schisticeps" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binákʼee éí halzhin; binátsʼiin dóó bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bidaaʼ éí łitso dóó shiyish.
Chʼizhaazhii daashiyishí binátsʼiin łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dahiitį́hii jáádtłʼooí disxǫsígíí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eriocnemis vestita" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 3.5–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí yágo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; bijáád éí ditłʼo dóó łigai.
Dahiitį́hii jáádtłʼooí disxǫsígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah chʼał bijáád noodǫ́zígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Polypedates occidentalis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px