cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił; bizééʼ éí dinilgai łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh diłhiłígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Béésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ ginítsoh
éí atsáłchííʼ dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Buteogallus coronatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Béésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ ginítsoh éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitsiitʼáád diłhiłgo halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neochmia modesta" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiitʼáád éí diłhiłgo halchííʼ; bitʼaʼ dóó binághah éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitsiitʼáád diłhiłgo halchíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Tsin Yaaʼáhíidi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Chʼil Naʼatłʼoʼii Bikooh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Ahééháshį́į́h Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 71 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 875 adéesʼeez.
Wóóiyiitsahí łizhinígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmecocichla formicivora" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Baʼáádígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bidaaʼ éí łizhin ałdóʼ. Baʼáádígíí éí bitsʼíís dinilzhin.
Wóóiyiitsahí łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tábąąh wóyiyiitsahíłbáí bitʼaʼ dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serpophaga hypoleuca" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitseeʼ dóó bitsiiʼ éí diłhił; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Tábąąh wóyiyiitsahíłbáí bitʼaʼ dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Ałhibidiikoohí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Ałhibidiikoohí éí 39.16 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 47,811 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Ałhibidiikoohí éí -gi bił hazʼą́. Ałhibidiikoohí éí tónteel bikááʼdóó deigo 515 adéesʼeez.
left|thumb|300px
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii nahachaʼí bitsʼíís noodǫ́zígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mexcala elegans" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  dóó  dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhin dóó niłhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí łibá. Wóláchííʼ éí bichʼiyąʼ.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼyiłnaadii nizhónígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paroedura gracilis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbáago noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí ntsaa.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼyiłnaadii nizhónígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Wóláchííʼ ndeiłkaahii bitʼaʼ dah daalgaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmelastes" deiłníigo deiyózhí. Wóláchííʼ ndeiłkaahii bitʼaʼ dah daalgaaígíí éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łibáa łeh; bitʼaʼ éí dah daalgai; baʼáádígíí éí bitéél yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.
Wóláchííʼ ndeiłkaahii bitʼaʼ dah daalgaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlatah tłʼiish ntsaaígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sanzinia madagascariensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 4–7di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinlatah tłʼiish ntsaaígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yilghał łeh; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsídiiłbáhí binághah yistłʼinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Peucaea cassinii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Nahachagii biyázhí hadaalzheehii
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oligolophus" deiłníigo deiyózhí. Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. thumb|left|250px
Tsídiiłbáhí binághah yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí dibéłchíʼíigo yistłʼin; bidaaʼ éí łibá.
Tsídiiłbáhí binághah yistłʼinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashjéʼiichilí yistłʼinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Megalepthyphantes nebulosus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó dóó  hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís łizhingo naashchʼąąʼ dóó łiago yistłʼin. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitéél noodǫ́zígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis nigriceps" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo łitsxo; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitéél noodǫ́zígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintah chʼał łitsooígíí
(éí doodaiiʼ Táyiʼ chʼał łitsooígíí) éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylarana lateralis" (éí doodaiiʼ "Rana lateralis" dóó "Pelophylax lateralis") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintah chʼał łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Beʼekʼidbąąh iichʼąhiitsʼósí bideeʼ nineezígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsisteeł niłchxoní
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Staurotypus triporcatus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 12–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí dinilzhin dóó łibá; bikʼos éí diniltso.
Bitseeʼ yee adilohii yishtłizhígíí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudochirops archeri" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí halzhin; bitéél éí łigai.
Bitseeʼ yee adilohii yishtłizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 14–18di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bijáád éí ádaałtsʼíísí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí diłhiłígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Séítah naʼashjéʼii dilwoʼí bitsʼíís dah jíjinii
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thanatus arenarius" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.2–0.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilbáago naashchʼąąʼ; bitsʼíís éí dah jíjin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsʼíʼiiyiyiitsahí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Polioptila lembeyei" deiłníigo dayózhí.
Táshchozhii binághah łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó binákʼee dóó bitsiiyah éí łizhin; bidaaʼ éí łizhin ałdóʼ.
Táshchozhii binághah łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsʼíʼiiyiyiitsahí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ dóó bidaaʼ éí łizhin.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ tsʼíʼiiyiyiitsahí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Jaaʼabaní łibáhígíí
éí naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis grisescens" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 1.5–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí naʼastsʼǫǫsí bijaaʼ nahalin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Jaaʼabaní łibáhígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó kʼaalógii dóó iichʼąhii haalzheehgo naatʼá.
Hodíłchʼiltah chʼał niłtólí binááʼ dinilbáhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sachatamia ilex" deiłníigo dayózhí.
Díí chʼał éí bibid dóó bitéél niłtólí (bigháhootʼį́), áko bijéí yitʼį́į łeh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.7–1.3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; binááʼ éí dinilbá.
Hodíłchʼiltah chʼał niłtólí binááʼ dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tsinlátah yádíłtihii bítááʼ łitsxooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiothlypis coronata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tó ńlį́įdi chʼał yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó łizhingo yistłʼin; binááʼ éí diłhiłgo łitso.
Tsinlátah yádíłtihii bítááʼ łitsxooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bítááʼ éí łitsxo; bitsiitʼáád éí łizhin dóó łitsxogo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo haltso; bidaaʼ éí diłhił.
Wóóiyiitsahí yishtłizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmecocichla tholloni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tó ńlį́įdi chʼał yistłʼinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tó ńlį́įdi chʼał yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Wóóiyiitsahí yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitʼaʼ éí diłhił; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Tsinlátah yádíłtihii bítááʼ łitsxooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsinlátah yádíłtihii bítááʼ łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Wóóiyiitsahí yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Wóóiyiitsahí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitsiitʼáád dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uraeginthus cyanocephalus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łibá; bidaaʼ éí łichííʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitsiitʼáád dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 10–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh dinilzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Jádí dághaaʼí diłhiłígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Tééh łį́į́ʼ diłhiłígíí bee wójí ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Connochaetes gnou" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 6–7di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiitsʼiin éí diłhił; bideeʼ éí shiyish.
Jádí dághaaʼí diłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish diłhiłígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bungarus niger" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 3–5di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił; bitłʼaaʼ éí dinilgai
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish diłhiłígíí éí tłʼiish dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼilátah naʼashjéʼii nizhónígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Epicadus heterogaster" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łigaigo naashchʼąąʼ dóó dah daalzhin; bijáád éí kʼídadzítso. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish daantsaaígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sanziniinae" deiłníigo deiyózhí. Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish daantsaaígíí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Shádiʼááhjí Tónteeldę́ę́ʼ tábąąstííntsoh bighaaʼ díłchʼilígíí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arctocephalus tropicalis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tábąąstííntsoh éí 5–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼí.
Shádiʼááhjí Tónteeldę́ę́ʼ tábąąstííntsoh bighaaʼ díłchʼilígíí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí yilghał; tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitłʼaakááʼ łitsooígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis dignus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilzhin; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halchííʼ; binákʼee éí halzhin; bitłʼaakááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitłʼaakááʼ łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tábąąh wóyiyiitsahíłbáí bitseeʼ diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serpophaga nigricans" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Tábąąh wóyiyiitsahíłbáí bitseeʼ diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼał naabaahii dinilzhin dóó niłhinígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas rosenbergi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 2–3.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.
Chʼał naabaahii dinilzhin dóó niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyah Yázhí
éí Náhookosjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi siʼą́. Ayóóʼátʼé Tónteel éí Náhookǫsjigo siyį́.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyah Yázhí éí 63,170 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 11,811,335 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2021góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Haltsooítah dilchaʼ
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Marmota bobak" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 20–26di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 5–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltsxo; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Haltsooítah dilchaʼ éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh.
Niʼ hadláadtah naʼashjéʼiichilí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tenuiphantes tenuis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís diłhiłgo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Telescopus dhara" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 30–50di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó diniltsxogo naashchʼąąʼ.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish mósíyilnááʼí éí naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsídiiłbáhí binákʼee łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí halchííʼ; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Tsídiiłbáhí binákʼee łigaaígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Daakʼíjíjinii bitsiiʼ łizhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cracticus cassicus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin.
Daakʼíjíjinii bitsiiʼ łizhinígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼyiłnaadii noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paroedura karstophila" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí ntsaa.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼyiłnaadii noodǫ́zígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Chʼil Łitsooí Nástłʼah (Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Chʼil Łitsooí Nástłʼah éí 3.88 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 25,320 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
left|thumb|300px
Chʼał binághah dootłʼizhígíí dóó bikʼéí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylarana" deiłníigo deiyózhí. Chʼał binághah dootłʼizhígíí dóó bikʼéí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé.
Díí chʼał éí 1.5–3di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł niłchxoní
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Claudius angustatus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 5–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí yishtłizh dóó łibáago naashchʼąąʼ; bikʼos éí diniltso.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł niłchxoní éí łóóʼ yázhí dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yilghał; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Teeł Bił Hahazteeldi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki.
Chʼaa ndaakaaígíí
2017góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 482,276 bílaʼashdlaʼii Teeł Bił Hahazteeldę́ę́ʼ Tłʼoh Dah Daazkʼidgóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dives atroviolaceus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Teeł Bił Hahazteeldi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
Chʼaa ndaakaaígíí
Tʼááłáhági átʼéego:Teeł Bił Hahazteel
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitłʼaaʼ éí dinilgai
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łibáhígíí éí tłʼiish dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Tsinlátah yádíłtihii bitéél łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiothlypis basilica" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí łitso; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Tsinlátah yádíłtihii bitéél łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsétah naʼashjéʼii nahachaʼí łichíʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philaeus chrysops" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó  dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łichííʼ dóó dah jíjin; bitsiitsʼiin éí łizhin; bijáád éí daalbáa łeh. Wóláchííʼ éí bichʼiyąʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitʼaʼ łichíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cryptospiza reichenovii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ éí diłhiłgo łichííʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitʼaʼ łichíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Beʼekʼidbąąh iichʼąhiitsʼósí binááʼ ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Táshchozhii bitéél dah dzígaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atticora fasciata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí dah dzígai; bidaaʼ éí łizhin.
Táshchozhii bitéél dah dzígaaígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí łibáhígíí
éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gerrhosaurus major" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 20–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí łibáhígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ bitseeʼ yee adilohii
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudochirops corinnae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ bitseeʼ yee adilohii éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.
Wóóiyiitsahí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmecocichla" deiłníigo deiyózhí. Wóódeiyiitsahí éí 48 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí łizhin.
Wóódeiyiitsahí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashjéʼii dilwoʼí bitsʼíís dah jíjinii
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thanatus striatus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó dóó  dóó  hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.2–0.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitsʼíís éí dah jíjin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Hodíłchʼiltah wóláchííʼ neiłkaahii diltʼóshígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí dibéłchíʼí; biwos éí łigaigo łikizh; bikąʼígíí éí bizééʼ dóó binákʼee dóó bítááʼ halzhin; baʼáádígíí éí bitsiitʼáád yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.
Hodíłchʼiltah wóláchííʼ neiłkaahii diltʼóshígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Jaaʼabaní yázhí dibéłchíʼígíí
éí naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis lucifugus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí naʼastsʼǫǫsí bijaaʼ nahalin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Tó ńlį́įdi chʼał dóó bikʼéí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cycloramphidae" deiłníigo deiyózhí. Tó ńlį́įdi chʼał dóó bikʼéí éí 36 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Jaaʼabaní yázhí dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Jaaʼabaní yázhí dibéłchíʼígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó kʼaalógii dóó iichʼąhii haalzheehgo naatʼá.
Tó ńlį́įdi chʼał dóó bikʼéí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; binááʼ éí diłhił.
Tó ńlį́įdi chʼał dóó bikʼéí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł.
Jádí dághaaʼí dootłʼizhígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Tééh łį́į́ʼ dootłʼizhígíí bee wójí ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Connochaetes taurinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 6–7di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiitsʼiin éí diłhił dóó ntsaa.
Jádí dághaaʼí diłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí dibéłchíʼígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chilabothrus striatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 3–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó niłhingo naashchʼąąʼ.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼyiłnaadii yistłʼinígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paroedura bastardi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łizhingo yistłʼin; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; binááʼ éí ntsaa; bitseeʼ éí tʼóó bíyó dichʼíízh.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼyiłnaadii yistłʼinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Séí dah daaskʼidtah naʼashjéʼiichilí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bolyphantes luteolus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí tʼóó tʼáá díkwíí mm tʼéiyá áníłtso; adóó éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí (łeʼesoołii dóó nahachagii biyázhí dóó tséʼédǫ́ʼii) éí bichʼiyąʼ.
Honoojítah Tooh Dineʼé Bikéyah
éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyah nahósʼaʼdi bił hazʼą́; Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyah Eʼeʼaahjigo éí siʼą́. Honoojíídóó Tooh Ńlíní éí díí kéyah beʼałníiʼgi nílį́.
Honoojítah Tooh Dineʼé Bikéyah éí 169,235 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 40,222,503 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitłʼaaʼ halchíʼígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis kirkii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Honoojítah Tooh Dineʼé Bikéyah
Honoojítah Tooh Dineʼé Bikéyah biwááshindoon éí Názlíní Hatsoh hoolyéedi kin bił hazʼą́.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitłʼaaʼ halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ dóó binághah éí łitsxo; bitsiitʼáád dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Honoojítah Tooh Dineʼé Bikéyah
Tʼááłáhági átʼéego:Ásáí Dineʼé Bikédaayah
Wóyiyiitsahíłbáí bitłʼaaʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serpophaga munda" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bizééʼ éí dinilbá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Wóyiyiitsahíłbáí bitłʼaaʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh dootłʼizhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyclura lewisi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼiitsoh éí 50–60di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dóó diłhiłgo dootłʼizh łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Tsétah naʼashǫ́ʼiitsoh dootłʼizhígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó hosh bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitʼaʼ łikizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Taeniopygia bichenovii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo łikizh; bítááʼ éí halzhin; binághah dóó bitsiitʼáád éí halbá; bidaaʼ éí dootłʼizhgo łibá.
Tó wónaanídę́ę́ʼ dilchʼóshii bitʼaʼ łikizhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.
Chʼał naabaahii dinilzhingo noodǫ́zígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikáágóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hypsiboas polytaenius" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bungarus caeruleus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish noodǫ́ǫzii éí tłʼiish dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Tsisteeł niłchxoní ntsaaígíí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Staurotypus salvinii" deiłníigo dayózhí.
Tłʼoh Dah Daazkʼidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Chʼil Naʼatłʼoʼii Bikooh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.
Tsisteeł niłchxoní ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 12–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí yishtłizh dóó łibáago naashchʼąąʼ; bikʼos éí diniltso.
Tłʼoh Dah Daazkʼidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 2006góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí tʼááłáʼí.
Tsisteeł niłchxoní ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsisteeł niłchxoní ntsaaígíí éí łóóʼ yázhí dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yilghał; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼoh Dah Daazkʼidi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
Chʼaa ndaakaaígíí
thumb|left|300px
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvus nasicus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 16–17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.
Tó Háálį́ (Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tábąąstííntsoh dibéłchíʼígíí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tónteel biyiʼdi, Kéyah Naakaii Łizhinii Bikéyah Shádiʼááhjí Siʼánígíí dóó Séí Dah Daaskʼidtah Naakaii Łizhiní Bikéyah dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah bibąąhgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arctocephalus pusillus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tó Háálį́ (Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo)
Tó Háálį́ éí 7.37 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 28,205 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tábąąstííntsoh dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tábąąstííntsoh éí 6–8di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼí.
Tábąąstííntsoh dibéłchíʼígíí éí łóóʼ dóó łóóʼ bigaan dahólónígíí yilghał; tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó Háálį́ (Tóbiníhííyíní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo)
Tó Háálį́ éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 390 adéesʼeez.
Hodíłchʼiltah chʼał niłtólí dah daaltsxooígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sachatamia albomaculata" deiłníigo dayózhí.
Díí chʼał éí bibid dóó bitéél niłtólí (bigháhootʼį́), áko bijéí yitʼį́į łeh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah chʼał niłtólí dah daaltsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼdeiłnaadii
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paroedura" deiłníigo deiyózhí. Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼdeiłnaadii éí 24 ałʼąą ádaatʼé.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼdeiłnaadii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł łeh.
Tʼááłáhági átʼéego:Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ niʼgóó nááʼdeiłnaadii
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ dlǫ́ʼáyázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 8–10di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijaaʼ éí áłtsʼíísí.
Tsinlátah yádíłtihii bitłʼaakááʼ yishtłizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiothlypis fulvicauda" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ dlǫ́ʼáyázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ dlǫ́ʼáyázhí éí tłʼoh dóó azeeʼ yiłchozh; dzidzé dóó chʼil bikétłʼóól éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsinlátah yádíłtihii bitłʼaakááʼ yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitłʼaakááʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí dinilgai dóó kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.
Tsinlátah yádíłtihii bitłʼaakááʼ yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Táshchozhii bitéél dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Notiochelidon murina" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Táshchozhii bitéél dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tseeshgizhii binághah halbáhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enicurus schistaceus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bińaghah dóó bitsiitʼáád éí halbá; bitʼaʼ éí łizhin; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.
Tseeshgizhii binághah halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Daakʼíjíjinii łibáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cracticus torquatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; binághah éí diłhiłgo halbá; bitsiiʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bidaaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin.
Daakʼíjíjinii łibáhígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼatsʼǫǫsí dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tłʼiish ntsaaí dinilzhinígíí
éí tłʼiish daantsaaígíí dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chilabothrus inornatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 3–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.
Tsídiiłbáhí binátsʼiin łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passerculus sandwichensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; binátsʼiin éí łitso; bidaaʼ éí łibá.
Tsídiiłbáhí binátsʼiin łitsooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Biyázhí neiyéhé yił Ahidaałtʼéhígíí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phalangeriformes" deiłníigo deiyózhí. Biyázhí neiyéhé yił Ahidaałtʼéhígíí éí 70 ałʼąą ádaatʼé.
Tʼááłáhági átʼéego:Biyázhí neiyéhé yił Ahidaałtʼéhígíí
Náátsʼózídę́ę́ʼ deenééz
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pantholops hodgsonii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bíchį́į́h éí diłhił; bideeʼ éí nineez.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí ntsaaígíí
éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gerrhosaurus validus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bizábąąh éí dibéłchíʼí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii kááʼtłʼizí ntsaaígíí éí chéłchaaʼ dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitsiiyah łitsooígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis maculifrons" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ dóó binághah éí łitsxo dóó chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah éí łitso; bítááʼ éí diłhiłgo łibá; bitsiitʼáád éí halchíiʼ łeh; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitsiiyah łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Beʼekʼidbąąh iichʼąhiitsʼósí naashchʼąąʼígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydatophylax argus" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí dinilzhin dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin éí łitso. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Wóyiyiitsahíłbáí bitsiitʼáád dinilgaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Serpophaga subcristata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí dinilgai; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Wóyiyiitsahíłbáí bitsiitʼáád dinilgaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní dinilzhinígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Brachyphylla nana" deiłníigo dayózhí.