cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wóyiyiitsahí yázhí bitéél halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Taeniotriccus andrei" (éí doodaiiʼ "Poecilotriccus andrei") deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Taeniotriccus"-jí atah yisdzoh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dibéłchíʼí; bitéél dóó bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Wóyiyiitsahí yázhí bitéél halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsékʼi táshchozhii dinilbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptyonoprogne obsoleta" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitsiitʼáád éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Tsékʼi táshchozhii dinilbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tséʼą́ąyiʼ nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gekko lauhachindai" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilbáago łikizh.
Tséʼą́ąyiʼ nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó Hakʼaz tsídiiłbáhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calcariidae" deiłníigo deiyózhí. Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó hakʼaz tsídiiłbáhí éí hastą́ą́ ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 3–6di asdzoh ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.
Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó hakʼaz tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsídiiłbáhí késhgaaní dóó Hakʼaz tsídiiłbáhí
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłtsooí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Setophaga palmarum" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí łitso; bidaaʼ éí łibá.
Atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłtsooí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Dahoditłééʼgóó naʼashjéʼii tsiizisí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rilaena triangularis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi (tʼáá hazhóʼó Naakaii Łibáhí Bikéyah) dóó Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí 0.2–0.5di asdzoh ádaníłtso; adóó éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tó háálínídę́ę́ʼ iichʼąhiitsʼósí dibéłchíʼígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnephilus vittatus" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí dibéłchíʼí. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Tsįįłkaałiichilí bikʼos łitsxooígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picumnus temminckii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí tʼóó 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai dóó łibáago noodǫ́ǫ́z; bikʼos éí łitsxo; bitsiitʼáád éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bikąʼígíí éí bítááʼ łichxíiʼgo yistłʼin; bidaaʼ éí łizhin dóó doo nineez da.
Tsįįłkaałiichilí bikʼos łitsxooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Tónteel tłʼiish bitłʼaaʼ łitsooígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tónteel tʼáá áłtso biyiʼdi hólǫ́, tʼáá hazhóʼó Haʼaʼaahjí Tónteel. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrophis platurus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí łitso.
Tónteel tłʼiish bitłʼaaʼ łitsooígíí éí łóóʼ dóó chʼoshłóóʼ yilghał łeh.
Magígaanézí biniiʼ halzhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylobates pileatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17–20di asdzoh áníłnééz. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin, baʼáádígíí éí bitsʼíís dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biniiʼ dóó bitéél éí halzhin.
Magígaanézí biniiʼ halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Jádítsoh yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–4di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo noodǫ́ǫz łeh; bizééʼ éí łigai.
Jádítsoh yázhí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashjéʼii nahachaʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Admestina tibialis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó nineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Hazéítsʼósii bitsiiyah halbáhígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dziłghą́ʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tamias cinereicollis" (éí doodaiiʼ éí "Neotamias cinereicollis") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 7–9di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitsiiyah éí halbá; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí diłhił łeh.
Hazéítsʼósii bitsiiyah halbáhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; tłʼoh dóó chéłchaaʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼohtah dahtooʼ yinooghałii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cistothorus platensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin dóó dinilbágo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Tłʼohtah dahtooʼ yinooghałii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagiiłgaaí binákʼee dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leucopsar rothschildi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binákʼee éí dootłʼizh; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagiiłgaaí binákʼee dootłʼizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.
Wóláchííʼ neiłkaahiishzhiin bikʼiiz łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Formicivora grantsaui" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bikʼiiz dóó binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí dibéłchíʼí; biwos éí dah daalgai; bidaaʼ éí diłhił.
Wóláchííʼ neiłkaahiishzhiin bikʼiiz łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní łikizhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh (tłʼiish éí nahalin, áko ndi doo tłʼiish átʼée da; binááʼ doo tłʼiish binááʼ aheełtʼée da), áádóó éí Haʼaʼaahjí dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ophisaurus mimicus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 20–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo łikizh; bitłʼaaʼ éí diniltso; bijáád doo hólǫ́ǫ da; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł łeh.
Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí łizhinígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ansonia ornata" (éí doodaiiʼ "Ghatophryne ornata") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–1.2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.
Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼniłtsʼílí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plecotus sardus" deiłníigo dayózhí.
Kin Halánítah tó wónaanídę́ę́ʼ chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Akałii Bikéyahdi bił hazʼą́.
Tʼááłáhági átʼéego:Kin Halánítah
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó dóó  dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oenanthe isabellina" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo dinilbá; bitseeʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ diłhiłígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tłʼiish diłhił dóó łigaaígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lampropeltis californiae" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 55–80di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tłʼiish diłhił dóó łigaaígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał łeh; naʼatsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodiilkǫǫhí yishtłizhígíí
éí naalnoodí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyah tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anadia mcdiarmidi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodiilkǫǫhí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tłʼiish tseeʼntłʼizí yistłʼinígíí
éí Biyaatsʼiin Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uropeltis madurensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łitsogo yistłʼin.
Nahatʼeʼiitsoh biniiʼ naashchʼąąʼígíí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Notamacropus parryi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–5di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bináyaa éí łigai; bítááʼ dóó bíchį́į́h éí diłhił; bitéél dóó bizééʼ éí dinilgai.
Nahatʼeʼiitsoh biniiʼ naashchʼąąʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Wóyiyiitsahí dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideeʼ dichʼízhígíí
éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinyongia matschiei" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh łeh; bideeʼ éí tʼóó bíyó dichʼíízh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideeʼ dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Naʼashjéʼii bitsiitsʼiin łibáhí (íiyisígíí)
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.3–1di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís łitso dóó łizhingo naashchʼąąʼ; bijáád éí daalzhin; bitsiitsʼiin éí łibá. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Adahiilínítah chʼał yishtłizhgo łikizhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amolops mantzorum" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo łikizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Adahiilínítah chʼał yishtłizhgo łikizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Naalnoodiilkǫǫhí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gymnophthalmidae" deiłníigo deiyózhí.
Naalnoodiilkǫǫhí éí 242 ałʼąą ádaatʼé.
Tʼááłáhági átʼéego:Naalnoodiilkǫǫhí
Chʼótah yádíłtihii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Setophaga fusca" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí łitso; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łibá.
Chʼótah yádíłtihii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsékʼi táshchozhii łibáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptyonoprogne fuligula" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsékʼi táshchozhii łibáhígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh mąʼii bíchį́į́h nineezí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nasua nasua" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 20–26di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 18–27di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dibéłchíʼí; bijáád dóó bitsstsʼiin éí łizhin; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh mąʼii bíchį́į́h nineezí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał; tsídii biyęęzhii dóó tsin bineestʼąʼ dóó chéłchaaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashjéʼii heetsʼózígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oxyopes macilentus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ansonia" deiłníigo deiyózhí. Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí éí 36 ałʼąą ádaatʼé.
Díí chʼał éí 0.8–2di asdzoh ádaníłtso, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł.
Tʼááłáhági átʼéego:Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh; bitseeʼ éí dinilgai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii zahalánígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Microcerculus marginatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii zahalánígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tééh Hodiłhił
right|thumb|300px éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tééh Hodiłhił éí 51.47 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 193,365 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tééh Hodiłhił éí -gi bił hazʼą́. Tééh Hodiłhił éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,631 adéesʼeez.
Tó háálínídę́ę́ʼ iichʼąhiitsʼósí diłhiłgo dibéłchíʼígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnephilus ignavus" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí diłhiłgo dibéłchíʼí. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Magígaanézí bitsiitʼáád halzhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylobates muelleri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łiba; bitsiitʼáád éí halzhin; binátsʼiin éí dinilbá.
Magígaanézí bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yistłʼinígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudemoia entrecasteauxii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ dóó dinilgai dóó łitsxogo yistłʼin; bikʼiiz éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Dziłtah naʼashjéʼii tsiizisí bináátsohígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platybunus bucepahlus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí 0.2–0.5di asdzoh ádaníłtso; adóó éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin; binááʼ éí ntsaa. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsįįłkaałiichilí binághah dinilzhinígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picumnus limae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí tʼóó 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bítááʼ éí łichxíiʼgo yistłʼin; bidaaʼ éí łizhin dóó doo nineez da.
Tsįįłkaałiichilí binághah dinilzhinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagiiłkizhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́ (dį́į́shjį́įdi éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́ ałdóʼ). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sturnus vulgaris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bidaaʼ éí łitso.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagiiłkizhí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.
Wódayiitsahí yázhí dóó bikʼéí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Todirostrinae" deiłníigo deiyózhí. Wódayiitsahí yázhí dóó bikʼéí éí 55 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 2–4di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tʼááłáhági átʼéego:Wódayiitsahí yázhí dóó bikʼéí
Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo
éí Hoozdo Hahoodzo biyiʼjí siʼą́, áádóó éí 9,189 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso.
Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí Tó Oostsʼąʼ hoolyéedi kin dah shijaaʼíigi bił hazʼą́; áádóó éí kin dah shijaaʼígíí atisgo áníłtso, díí hahoodzooígíí biyiʼdi.
Kéédahatʼínígíí
980,263 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi kéédahatʼį́ (2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ). Díí éí 388,660 hooghanígíí yiiʼ dabighan.
Tʼááłáhági átʼéego:Hoozdo Hahoodzo
Chʼilátah naʼashjéʼii dilwoʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mecaphesa celer" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilgai dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bijáád éí danineez. Chʼilátah dóó niʼgóó chʼosh yázhí haalzheeh.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ wáláłtsooí yił aheełtʼéhé
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Synemosyna formica" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí diniltsxo dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó nineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ łizhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oenanthe melanura" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.
Tłʼiish bitseeʼ ntłʼizígíí
éí Biyaatsʼiin Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uropeltis" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiish bitseeʼ ntłʼizígíí éí 23 ałʼąą ádaatʼe.
Tłʼiish bitseeʼ ntłʼizígíí éí chʼosh chʼééh digháhii dóó łeeyiʼ chʼosh deiyá.
Wóláchííʼ neiłkaahiishzhiin binághah dinilbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Formicivora intermedia" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bikʼiiz dóó binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí dibéłchíʼí; binághah éí dinilbá; biwos éí dah daalgai; bidaaʼ éí diłhił.
Wóláchííʼ neiłkaahiishzhiin binághah dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Haltsooítah nahatʼeʼiitsoh
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shadiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Notamacropus eugenii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai.
Haltsooítah nahatʼeʼiitsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashjéʼii bitsiitsʼiin łibáhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.3–1di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís béésh łigaii nahalingo disxǫs; bijáád éí daalzhin; bitsiitsʼiin éí łibáa łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsintah nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gekko smithii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 10–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgai dóó dibéłchíʼíigo łikizh.
Tsintah nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Tééh jádí íiyisígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Taurotragus oryx" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Baʼáadii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–5di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bizééʼ łigai łeh.
Tééh jádí íiyisígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh (tłʼiish éí nahalin, áko ndi doo tłʼiish átʼée da; binááʼ doo tłʼiish binááʼ aheełtʼée da), áádóó éí Haʼaʼaahjí dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ophisaurus attenuatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 20–35di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bijáád doo hólǫ́ǫ da; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł łeh.
Halgaiidę́ę́ʼ tsídiiłtsooí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Setophaga discolor" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó binághah éí łitsogo libá; bináyaah éí halzhin łeh; bidaaʼ éí łibá.
Dziłtaʼ Kinłání
Dziłtaʼ Kinłání éí 35.68 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 37,467 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dziłtaʼ Kinłání éí -gi bił hazʼą́. Dziłtaʼ Kinłání éí tónteel bikááʼdóó deigo 135 adéesʼeez.
right|thumb|300px
Tó wónaanídę́ę́ʼ jaaʼniłtsʼílí dibéłchíʼígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plecotus auritus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼniłtsʼílí bitʼaʼ éí 8–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; bitéél dóó bizééʼ éí dinilgai; bijaaʼ éí ntsaa; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Tó wónaanídę́ę́ʼ jaaʼniłtsʼílí dibéłchíʼígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó iichʼąhii dóó wóʼałtaasʼéí haalzheehgo naatʼá.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideeʼ yilzhólígíí
éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinyongia tenuis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łitsxo dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bideeʼ éí tʼóó bíyó yilzhólí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideeʼ yilzhólígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Adahiilínítah chʼał yishtłizhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amolops yatseni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo łikizh łeh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Adahiilínítah chʼał yishtłizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Magígaanézí diłhiłígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylobates klossii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Magígaanézí diłhiłígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Hazéítsʼósii diłhiłígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tamias townsendii" (éí doodaiiʼ éí "Neotamias townsendii") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 7–9di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí diłhił łeh.
Hazéítsʼósii diłhiłígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; tłʼoh dóó chéłchaaʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí baa dzólnígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atelopus spurrelli" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–1.3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łizhingo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí baa dzólnígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ noolchʼóshii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnycerthia olivascens" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ mąʼii dootłʼizhí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bassariscus sumichrasti" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 15–18di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 18–21di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ mąʼii dootłʼizhí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał; tsídii biyęęzhii dóó tsin bineestʼąʼ dóó chéłchaaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsézhiintó Bibąąh
Tsézhiintó Bibąąh éí 8.11 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 24,953 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsézhiintó Bibąąh Dáʼákʼeh éí -gi bił hazʼą́. Tsézhiintó Bibąąh éí tónteel bikááʼdóó yaago 112 adéesʼeez.
Tó wónaanídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah naʼashjéʼii heetsʼózígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oxyopes lineatus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó dóó  hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó heetsʼózí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagiishzhiin bidaaʼ áłtsʼózígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Onychognathus tenuirostris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitseeʼ éí nineez; bitʼayaa éí halchíiʼ łeh; bidaaʼ éí diłhił.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagiishzhiin bidaaʼ áłtsʼózígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.
Hooghandi naʼashjéʼii nahachaʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hasarius adansoni" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó hólǫ́, tʼáá hazhóʼó Hakʼaz Dineʼé Bikéyah dóó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí doo hólǫ́ǫ da. thumb|left|250px
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lampropeltis zonata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tʼatłʼiztah nahatʼeʼiitsoh
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Notamacropus parma" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tłʼiish łichííʼ dóó łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 35–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łichííʼ dóó łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z.
Hooghandi naʼashjéʼii nahachaʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó dah dzígai łeh; bijáád éí daalzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tónteel tłʼiish naashchʼąąʼígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel dóó Tónteel Náátsʼósí biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrophis ornatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgaigo naashchʼąąʼ dóó łibáago noodǫ́ǫ́z.
Tónteel tłʼiish naashchʼąąʼígíí éí łóóʼ dóó chʼoshłóóʼ yilghał łeh.
Tʼatłʼiztah nahatʼeʼiitsoh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí diłhił; bitéél éí dinilgai.
Tʼatłʼiztah nahatʼeʼiitsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Tó háálínídę́ę́ʼ iichʼąhiitsʼósí diłhiłgo łibáhígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnephilus coenosus" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí binákʼee halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscartes parkeri" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo diniltso; bitʼaʼ éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; binákʼee éí halchííʼ; bítááʼ éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíchilí binákʼee halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nááʼdeiłnaadii dadiitsʼaʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gekko" deiłníigo deiyózhí. Nááʼdeiłnaadii dadiitsʼaʼígíí éí 81 ałʼąą ádaatʼé.
Nááʼdeiłnaadii dadiitsʼaʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł łeh.
Tʼááłáhági átʼéego:Nááʼdeiłnaadii dadiitsʼaʼígíí
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ yishtłizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oenanthe chrysopygia" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitseeʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitseeʼ yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.
Tsékʼi táshchozhii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptyonoprogne" deiłníigo deiyózhí. Táshchozhii dadootłʼizhígíí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí łizhin.
Tsékʼi táshchozhii éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Tééh jádítsoh
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Taurotragus derbianus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 5–6di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo noodǫ́ǫz łeh.
Tééh jádítsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii bitsiitsʼiin łibáhí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Argiope flavipalpis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Dziłtah noolchʼóshii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnycerthia unirufa" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.
Dziłtah noolchʼóshii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhjí Kin Halánítah chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Akałii Bikéyahdi bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 360 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 577 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudemoia" deiłníigo deiyózhí. Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí hastą́ą́ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Tsintah naʼashjéʼii tsiizisí bináátsohígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platybunus pinetorum" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí 0.2–0.5di asdzoh ádaníłtso; adóó éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin; binááʼ éí ntsaa. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsįįłkaałiichilí bitéél łigaaígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picumnus albosquamatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ńdíshchíitah tsídiiłtsooí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Setophaga pinus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo libá dóó łigai; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Ńdíshchíitah tsídiiłtsooí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsįįłkaałiichilí bitéél łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsįįłkaałiichilí bitéél łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí bideeʼ dichʼízhígíí
éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinyongia boehmei" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh łeh; bideeʼ éí dichʼíízh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí bideeʼ dichʼízhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Magígaanézí łibáhígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylobates funereus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitsiitʼáád éí halzhin; binátsʼiin éí łigai.
Wóláchííʼ neiłkaahiishzhiin binághah halbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Formicivora grisea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bikʼiiz dóó binátsʼiin éí łigai; bitsiitʼáád dóó binághah éí halbá; biwos éí dah daalgai; bidaaʼ éí diłhił.
Wóláchííʼ neiłkaahiishzhiin binághah halbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tónteel tłʼiish nizhónígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrophis elegans" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 3–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgaigo naashchʼąąʼ dóó łibáago noodǫ́ǫ́z.
Tónteel tłʼiish nizhónígíí éí łóóʼ dóó chʼoshłóóʼ yilghał łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí bíchį́į́hnézí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atelopus longirostris" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó diniltsogo łikizh; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼałtʼą́ʼí bíchį́į́hnézí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii dibéłchíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii diwozhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudocordylus langi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo łikizh; bitseeʼ éí nineez dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi naʼashǫ́ʼii dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní yistłʼinígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh (tłʼiish éí nahalin, áko ndi doo tłʼiish átʼée da; binááʼ doo tłʼiish binááʼ aheełtʼée da), áádóó éí Haʼaʼaahjí dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ophisaurus compressus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 20–35di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łigaigo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí dinilgai; bijáád doo hólǫ́ǫ da; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł łeh.
Jádítsoh dóó bikʼéí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tragelaphini" deiłníigo deiyózhí. Jádítsoh dóó bikʼéí éí náhástʼéí ałʼąą ádaatʼé.
Díí naaldlooshii éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh deiłchozh dóó ńdaʼatʼaał.
Haʼaʼaahjí Tó Háálíní
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Haʼaʼaahjí Tó Háálíní éí 33.23 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 76,036 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Haʼaʼaahjí Tó Háálíní éí -gi bił hazʼą́. Haʼaʼaahjí Tó Háálíní éí tónteel bikááʼdóó yaago 13 adéesʼeez.
right|thumb|300px
Chʼilátah naʼashjéʼii íiyisígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mecaphesa asperata" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí danineez. Chʼilátah dóó niʼgóó chʼosh yázhí haalzheeh.
Tó wónaanídę́ę́ʼ jaaʼniłtsʼílí łibáhígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plecotus austriacus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px