cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii azisí diłhiłígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhin dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ łeh; bitsiitsʼiin éí łizhin; bijáád éí dadinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchus venezuelensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsilhazésii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Dibénééz adizhahí bee wójí ałdóʼ. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lama" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí éí dį́į́ʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–5di adéesʼeez ádaníłtso, áádóó éí bikʼos dóó bijáád danineez.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼízí éí tłʼoh dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Tsékʼi séigoʼ bíláshgaanézí
(éí doodaiiʼ éí Tsékʼi séigoʼ bitseeʼ ádiní) éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paraphrynus carolynae" deiłníigo dayózhí. Tsékʼi séigoʼ bíláshgaanézí éí dóó Hoozdo Hahoodzodi dóó  hólǫ́ thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séigoʼ bíláshgaanézí éí 0.5–1di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís dinilzhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ. Bjáád éí ádaałtsʼózí dóó danineez; bitseeʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Táłkááʼ dilwoʼí ntsaaígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aquarius paludum" deiłníigo dayózhí. Díí táłkááʼ dilwoʼí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.3–0.6di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.
Táłkááʼ dilwoʼí ntsaaígíí éí chʼosh yázhí haalzheehgo dilwoʼ.
Chʼał kʼaasdáhí dootłʼizhgo naashchʼąąʼígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrobates auratus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí áłtsʼózígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sundasciurus tenuis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 10–11di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai łeh; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Náátsʼózídę́ę́ʼ hazéí áłtsʼózígíí éí neeshchʼííʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dibéłchíʼí íiyisígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 5–7di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish dibéłchíʼí íiyisígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí yilghał łeh.
Wóláchííʼ yíłkáahii łichíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Habia rubica" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Wóláchííʼ yíłkáahii łichíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tó Háálíní Bikooh
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tsé Yadiitłʼiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tó Háálíní Bikoohdi 12,361 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tó Háálíní Bikooh éí -gi bił hazʼą́. Tó Háálíní Bikooh éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,659 adéesʼeez.
Hodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cercotricha paena" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí halzhin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Hodíłchʼiltah dǫ́ʼiiyiyiitsahí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Kin Łibáí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Shash Bitoʼ Nílį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Kin Łibáí éí 6.1 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 28,168 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Kin Łibáí éí -gi bił hazʼą́. Kin Łibáí éí tónteel bikááʼdóó deigo 151 adéesʼeez.
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní dahiitį́hígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lonchophylla dekeyseri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dibéłchíʼí; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaní dahiitį́hígíí éí dahiitį́hiigi átʼéego naatʼá dóó chʼil dóó hosh bijeeh yidlą́.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish báhádzidígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera raddei" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah tłʼiish báhádzidígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Tʼáyaałtso bitsiiyah halchíʼígíí
éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colaptes rivolii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Magí yázhí binághah halchíʼígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saimiri oerstedii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tʼáyaałtso bitsiiyah halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó bitsiiyah éí halchííʼ; bitʼayaa éí łitso; bizééʼ éí halzhin; bitéél éí łizhingo łikizh; bítááʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin.
Tʼáyaałtso bitsiiyah halchíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Magí yázhí binághah halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 10–12di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 14–17di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binághah éí halchíiʼ łeh; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halbá; biniiʼ éí łigai; binááʼ éí łizhin.
Magí yázhí binághah halchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Taʼneeskʼání (kintah)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Taʼneeskʼání éí 3.3 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 11,014 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Taʼneeskʼání éí -gi bił hazʼą́. Taʼneeskʼání éí tónteel bikááʼdóó deigo 174 adéesʼeez.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsiitʼáád łitsoii yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitsiitʼáád éí łitso; binákʼee dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitʼaʼ éí dinilzhin; binátsʼiin éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsiitʼáád łitsoii yázhí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Teełtah ayáásh binátsʼiin halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus bistrigiceps" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; binátsʼiin éí halzhin; bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Teełtah ayáásh binátsʼiin halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí łichxíʼígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis erythros" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichxííʼ; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí łichxíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ dóliiłbáhí yázhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myadestes palmeri" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ dóliiłbáhí yázhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼageedí łichíiʼii diłhiłígíí
éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi Hadahóólįįdígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrysochloris asiatica" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; bíchį́į́h éí tʼáá dinilchííʼ.
Naʼageedí łichíiʼii diłhiłígíí éí tsinaʼayąʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsintaalzhahii bitsiiʼ łizhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xenopirostris xenopirostris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łibá; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá.
Tsintaalzhahii bitsiiʼ łizhinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Wónitłʼizí nahalinii noodǫ́zígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glomeris intermedia" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.2–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó niłhingo naashchʼąąʼ; wónitłʼizí éí yił aheełtʼé. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Atʼąąʼ yiłchozhí bitsiitʼáád halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20–25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼos éí łigai łeh; bitsiitʼáád dóó biniiʼ éí halzhin.
Atʼąąʼ yiłchozhí bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lycosa tarantula" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Shádiʼááhjí hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Chʼosh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eutropis quadricarinata" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhingo noodǫ́ǫ́z; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ diyóósh
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spalerosophis diadema‎" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 60–70di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh; bibid dóó bitłʼaaʼ éí łigai.
Tó wónaanídę́ę́ʼ diyóósh éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii yázhí yilghał łeh.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Vipera" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidígíí éí 21 ałʼąą ádaatʼe.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tłʼiish báhádzidígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał łeh.
Tóńlį́į́kááʼ dilwoʼí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aquarius najas" deiłníigo dayózhí. Díí táłkááʼ dilwoʼí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tóńlį́į́kááʼ dilwoʼí éí chʼosh yázhí haalzheehgo dilwoʼ.
Chį́į́h naatsʼǫǫdí łichíʼígíí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tapirus terrestris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 6–8di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ. Biyáázh éí dinilgaigo noodǫ́ǫ́z (bisóodi ałchiní biyáázh nahalingo).
Chį́į́h naatsʼǫǫdí łichíʼígíí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashjéʼii azisí łibáhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xeropigo tridentiger" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bijáád éí dadinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsinłánítah Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séigoʼ bíláshgaanézí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séigoʼ bíláshgaanézí éí 0.5–1di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís diłhiłgo naashchʼąąʼ. Bjáád éí ádaałtsʼózí dóó danineez; bitseeʼ doo hólǫ́ǫ da. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Dóliiłbáhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí dóó Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myadestes" deiłníigo deiyózhí. Dóliiłbáhí éí neeznáá ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí yázhí bitseeʼ kʼíjíjinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saimiri cassiquiarensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 10–12di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 14–17di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bílaʼ éí łitso łeh; bitéél éí łigai; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halbá; biniiʼ éí łigai; binááʼ éí łizhin; bitseeʼ éí kʼíjíjin.
Magí yázhí bitseeʼ kʼíjíjinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼį́įdii Dah Sidáhí
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsé Yadiitłʼiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Chʼį́įdii Dah Sidáhídi 107 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Chʼį́įdii Dah Sidáhí éí -gi bił hazʼą́. Chʼį́įdii Dah Sidáhí éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,339 adéesʼeez.
Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bikʼiiz halkizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallotia atlantica" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 10–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí dootłʼizhgo halkizh łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bikʼiiz halkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish dibéłchíʼígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudonaja affinis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí yilghał łeh.
Tsézhįįyaa naʼashǫ́ʼii yishtłizhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tropidurus hispidus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo yishtłizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsézhįįyaa naʼashǫ́ʼii yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; wóláchííʼ ayóo bił łikan. Chʼil bineestʼąʼ dóó dzidzé łaʼ éí yiłchozh ałdóʼ.
Wónitłʼizí nahalinii yistłʼinígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glomeris klugii" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.2–0.8di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo yistłʼin łeh; wónitłʼizí éí yił aheełtʼé. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Tábąąh tseełchiiʼí diłhiłgo dootłʼizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus bicolor" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dootłʼizh; bitseeʼ dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Tábąąh tseełchiiʼí diłhiłgo dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Chʼał kʼaasdáhí yágo dootłʼizhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrobates azureus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; binághah éí dah daalzhin łeh; binááʼ éí diłhił.
Chʼał kʼaasdáhí yágo dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí łitsogo yishtłizhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis imthurni" deiłníigo dayózhí.
Kʼíshíshjį́į́zh Bitoʼ
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Shash Bitoʼ Nílį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí łitsogo yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitsogo yishtłizh; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí łitsogo yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Kʼíshíshjį́į́zh Bitoʼ
Kʼíshíshjį́į́zh Bitoʼ éí -gi bił hazʼą́. Kʼíshíshjį́į́zh Bitoʼ éí tónteel bikááʼdóó deigo 131 adéesʼeez.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsiitʼáád łitsoii yázhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Regulus ignicapilla" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitsiitʼáád éí łitso; binághah éí diłhiłgo haltso; binákʼee dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitʼaʼ éí dinilzhin; binátsʼiin éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsiitʼáád łitsoii yázhí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Hazéí łį́į́ʼ yiltseeʼígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sundasciurus hippurus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hazéí łį́į́ʼ yiltseeʼígíí éí neeshchʼííʼ dóó tsin bineestʼąʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní dahiitį́hígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lonchophylla mordax" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dibéłchíʼí; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní dahiitį́hígíí éí dahiitį́hiigi átʼéego naatʼá dóó chʼil dóó hosh bijeeh yidlą́.
Táłkááʼ dilwoʼítsʼóóz diłhiłígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrometra australis" deiłníigo dayózhí. Díí táłkááʼ dilwoʼí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; dóó Gah Bikeeʼ Taah Yíʼáhí hoolyéedi éí tʼóó ahayóí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.8–1di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó diłhiłgo naashchʼąąʼ.
Táłkááʼ dilwoʼítsʼóóz diłhiłígíí éí chʼosh yázhí haalzheehgo dilwoʼ.
Bilį́į́łání Dineʼé Bikéyah Yázhí
éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi siʼą́; Tónteel Łichííʼí bibąąhgi éí siʼą́.
Tʼááłáhági átʼéego:Naakaii Łizhiní Bikéyah
Tsilhazésii bidaaʼ ntsaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dinilzhin; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Tsilhazésii bidaaʼ ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish bichóhí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cerastes gasperettii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–24di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish bichóhí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Tłʼoh Naadą́ą́ʼ Sikaad
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tłʼoh Naadą́ą́ʼ Sikaad éí 3.56 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 11,382 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tłʼoh Naadą́ą́ʼ Sikaad éí -gi bił hazʼą́. Tłʼoh Naadą́ą́ʼ Sikaad éí tónteel bikááʼdóó deigo 302 adéesʼeez.
Dziłtah chį́į́h naatsʼǫǫdí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tapirus pinchaque" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 5–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dóó dinilzhin; bizábąąh éí łigai łeh. Biyáázh éí dinilgaigo noodǫ́ǫ́z (bisóodi ałchiní biyáázh nahalingo).
Dziłtah chį́į́h naatsʼǫǫdí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Tsintaalzhahii biwos halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calicalicus rufocarpalis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; biwos éí halchííʼ; bitsiitʼáád dóó binághah éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.
Tsintaalzhahii biwos halchíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eutropis rudis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bikʼiiz éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish yistłʼinígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudonaja guttata" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 3–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ dóó dibéłchíʼíigo yistłʼin.
Teełtah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus melanopogon" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitéél éí dinilbá; binátsʼiin dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Teełtah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Atʼąąʼ yiłchozhí bitsiiʼ diniltsooígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachypithecus poliocephalus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tʼáyaałtso bizééʼ halzhinígíí
éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colaptes campestris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Atʼąąʼ yiłchozhí bitsiiʼ diniltsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 20–25di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20–40di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; bitsiiʼ éí diniltso; biniiʼ éí halzhin.
Atʼąąʼ yiłchozhí bitsiiʼ diniltsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tʼáyaałtso bizééʼ halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo łikizh; bitéél dóó bikʼos éí łitso; bizééʼ dóó bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí łibá.
Tʼáyaałtso bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ séíyiʼ tłʼiish noodǫ́zígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sonora annulatus‎" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai dóó łitsxo dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ séíyiʼ tłʼiish noodǫ́zígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó séigoʼ dóó jááłánii yildeeł.
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii azisí yishtłizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Copa kei" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí łizhin dóó łitsooígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis ecuadorensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Magí yázhí bitsiitʼáád halzhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó  hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saimiri boliviensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 10–12di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 14–17di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizh dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso; bitsiitʼáád éí halzhin; biniiʼ éí łigai; binááʼ éí łizhin.
Magí yázhí bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tséʼą́ąyiʼ wónitłʼizí nahalinígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyleoglomeris xuxiakei" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.2–0.6di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dinilgai łeh; wónitłʼizí éí yił aheełtʼé. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼiitsoh
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lycosa piochardi" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilbá dóó niłhingo naashchʼąąʼ. Chʼosh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tábąąh tseełchiiʼí dootłʼizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus fuliginosus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo dootłʼizh; bitseeʼ dóó bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitłʼaakááʼ łigai.
Tábąąh tseełchiiʼí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tsiitʼáád łitsoii yázhí (íiyisígíí)
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Regulus satrapa" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitsiitʼáád éí łitso; binákʼee éí dinilgai; bitʼaʼ éí dinilzhin; binátsʼiin éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tsiitʼáád łitsoii yázhí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ dinilchíʼígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gallotia stehlini" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí dinilchíiʼ łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tó bináhaazyínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ dinilchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tóhodiłhił
éí Eʼeʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Bitsiighaʼ Łichííʼí Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tóhodiłhił éí 45.5 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 554,554 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tóhodiłhił éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 36 adéesʼeez.
thumb|left|400px
Tʼááłáhági átʼéego:Tóhodiłhił
Tsézhįįyaa naʼashǫ́ʼii
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tropidurus" deiłníigo deiyózhí. Tsézhįįyaa naʼashǫ́ʼii éí 30 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh ádaníłnééz, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł; wóláchííʼ ayóo bił łikan. Chʼil bineestʼąʼ dóó dzidzé łaʼ éí deiłchozh ałdóʼ.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ téél halkizhii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zoothera neilgherriensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó dibéʼchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó binághah dóó bitʼaʼ éí diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí łizhin.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ téél halkizhii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó Bá Azʼáanii
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Dahbaʼ Biiʼ Tó Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tó Bá Azʼáanii éí 3.27 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 13,544 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tó Bá Azʼáanii éí -gi bił hazʼą́. Tó Bá Azʼáanii éí tónteel bikááʼdóó deigo 220 adéesʼeez.
Chʼał kʼaasdáhí łizhin dóó łitsooígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrobates leucomelas" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Chʼał kʼaasdáhí łizhin dóó łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Haltsooítah Háálį́ (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
thumb|right|300px éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Shash Bitoʼ Nílį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Haltsooítah Háálį́ éí -gi bił hazʼą́. Haltsooítah Háálį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 118 adéesʼeez.
Tsintaalzhahii dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Schetba rufa" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łibá.
Tsintaalzhahii dibéłchíʼígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish bichóhí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyah dóó Eʼeʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cerastes vipera" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Ghą́ą́ʼaskʼidii Biłikahii Bikéyahdę́ę́ʼ séítah tłʼiish bichóhí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.
Tó wónaanídę́ę́ʼ táłkááʼ dilwoʼítsʼóóz íiyisígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrometra stagnorum" deiłníigo dayózhí. Díí táłkááʼ dilwoʼí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.8–1di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibáa łeh.
Tó wónaanídę́ę́ʼ táłkááʼ dilwoʼítsʼóóz íiyisígíí éí chʼosh yázhí haalzheehgo dilwoʼ.
Tsilhazésii bikʼiiz diniltsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dinilzhin; bizééʼ éí dinilbá; bitłʼaaʼ dóó bikʼiiz éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Tsilhazésii bikʼiiz diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Magí yázhí diłhiłígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saimiri vanzolinii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 10–12di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 14–17di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bitéél éí diniltso; bitsiitʼáád éí halzhin; biniiʼ éí łigai; binááʼ éí łizhin.
Magí yázhí diłhiłígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ yázhí dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish dibéłchíʼígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudonaja nuchalis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 5–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah tłʼiish dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí yilghał łeh.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsinlátah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Haʼaʼaají Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eutropis multicarinata" deiłníigo dayózhí.
Óola Haagééd (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo)
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsé Yadiitłʼiní Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsinlátah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binákʼee éí halzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Óola Haagééd (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo)
Óola Haagéedi 2,368 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsinlátah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsinlátah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Óola Haagééd (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo)
Óola Haagééd éí -gi bił hazʼą́. Óola Haagééd éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,905 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Séítah wónitłʼizí nahalinígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachysphaera lobata" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 0.2–0.6di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí łigai łeh; wónitłʼizí éí yił aheełtʼé. Chʼil dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́h naatsʼǫǫdí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tapirus bairdii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 5–7di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo dóó dinilzhin; bizééʼ éí halbáa łeh. Biyáázh éí dinilgaigo noodǫ́ǫ́z (bisóodi ałchiní biyáázh nahalingo).
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ chį́į́h naatsʼǫǫdí éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis fallax" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí niłhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní dahdeitį́hígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lonchophylla" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní dahdeitį́hígíí éí 15 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 10–11di asdzoh áníłnéez łeh; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jaaʼabaní dahdeitį́hígíí éí dahiitį́hiigi átʼéego ndaatʼá dóó chʼil dóó hosh bijeeh deidlą́.
Tʼáyaałtso bizééʼ łigaaígíí
éí tsin deiłkaałii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Colaptes campestroides" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo łikizh; bitéél dóó bikʼos éí łitso; bizééʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí łibá.
Tʼáyaałtso bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Tsiitʼáád halchíiʼii yázhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Regulus calendula" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitsiitʼáád éí halchííʼ; binákʼee éí dinilgai; bitʼaʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Tsiitʼáád halchíiʼii yázhí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziidę́ę́ʼ hazéí noodǫ́zígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tamiops mcclellandii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí łigai dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii azisí diniltsxooígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Copa flavoplumosa" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–0.6di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bitsiitsʼiin éí diniltsxo. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí
éí ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii bikʼehgo "Boreoeutheria" dawolyé. Ndaʼałkaahí ádaaníigo díí naaldeehii bizází éí háadida Náhookǫs biyaadi hahóólįįd daaníigo ndéíłkaah. Dííshjį́į́góó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́.
Tʼááłáhági átʼéego:Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí
Tłʼohtsáhí Bił Hootso
Tłʼohtsáhí Bił Hootso éí 1.55 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 5,520 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tłʼohtsáhí Bił Hootso éí -gi bił hazʼą́. Tłʼohtsáhí Bił Hootso éí tónteel bikááʼdóó deigo 118 adéesʼeez.
Tseełchiiʼí binághah yishtłizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoenicurus erythronotus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilbá; bitseeʼ dóó binághah dóó bitéél éí halchííʼ; binákʼee dóó bitʼaʼ dóó bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá dóó bitłʼaakááʼ łigai.
Tseełchiiʼí binághah yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tóʼnaa Habitiin
éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́. Dziłtsʼóózí Dineʼé Bikéyah biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tóʼnaa Habitiin éí -gi bił hazʼą́.
thumb|left|400px
Tʼááłáhági átʼéego:Tóʼnaa Habitiin
Teełtah ayáásh bítááʼ diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus palustris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px