cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitsiiyah halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Tsédikʼą́ąyaa Ńdíshchíʼí (kin haalʼá)
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsédikʼą́ Siʼání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tsédikʼą́ąyaa Ńdíshchíʼí éí 9.01 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 10,360 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsédikʼą́ąyaa Ńdíshchíʼí éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,368 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał łizhinígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctibatrachus dattatreyaensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2.2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; binááʼ éí ntsaa.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał łizhinígíí éí wóláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Zahalániitsoh bitseeʼ nineezígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lanius schach" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsxo; bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; binákʼee dóó bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Łeeyiʼ naałʼaashii yishtłizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nemesiidae" deiłníigo deiyózhí. Łeeyiʼ naałʼaashii yishtłizhígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí; adóó éí 300 alʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Béégashii
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi hahóólįįdi jiní; dííshjį́į́góó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bos primigenius" (éí doodaiiʼ éí "Bos taurus") deiłníigo dayózhí.
Náhookǫsjí Naʼazhǫǫsh Hatsohdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Naʼazhǫǫsh Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Naʼazhǫǫsh Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 920 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,205 adéesʼeez.
Hazéítah néʼéshjaaʼ
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Athene noctua" deiłníigo dayózhí. Hazéítah néʼéshjaaʼ éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Binááʼádaałtsʼózí dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí néʼéshjaaʼ éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo yistłʼin; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.
Hazéítah néʼéshjaaʼ éí chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł; hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí éí deilghał ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsisteeł hashkéhé íiyisígíí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myuchelys latisternum" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 8–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó łibáago naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí diłhił dóó łibáago naashchʼąąʼ.
Jáádtsʼósí łizhinígíí
éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Himantopus mexicanus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 13–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bijáád éí dinilchííʼ dóó nineez; bidaaʼ éí nineez dóó łizhin.
Jáádtsʼósí łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Tsísʼnáłtsooí oozhníítání
Tsísʼnáłtsooí oozhníítání éí nahasdzáán bikáaʼgi 8,000 ałʼąą ádaatʼéego dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Symphyta" deiłníigo deiyózhí.
Díí chʼosh éí tʼáá ałtso bijáád hastą́ą́ dóó bitʼaʼ dį́į́ʼ. Bitsʼíís éí 2.5–20 mm ádaníłnéez łeh (łaʼ éí 55 mm ádaníłtso). Boozhnííʼ éí ditą́, áádóó éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh łeh.
Tsísʼnáłtsooí oozhníítání éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsísʼnáłtsooí oozhníítání
Biłnátʼohii
éí Náhookǫsjígo Diné Bikéyahdi tʼóó ahayóí; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eriogonum jamesii" deiłníigo dayózhí. Díí chʼil éí dziłgi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi sikaad łeh; nááná éí bílátaʼiitsóóh dóó bílátaʼiigááh.
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bitsiiyah halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicaeum retrocinctum" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhił; bitłʼaaʼ éí łigai; bitsiiyah dóó bizééʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bitsiiyah halchíʼígíí éí dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ. Łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Atseentélí binátsįʼgoʼígíí
éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aburria aburri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí atseentélí éí bitsʼíís diłhiłgo łizhin; bidaaʼ éí dootłʼizh dóó kʼíjíjin. Bikąʼígíí éí binátsįʼgoʼ hólǫ́, díí éí łichííʼ dóó łitsxo. Bitsʼíís éí 2–2.5 adéesʼeez áníłtso.
Atseentélí binátsįʼgoʼígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.
Tsídii yáłtiʼí yázhí dinilzhinígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chalcopsitta duivenbodei" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bítááʼ dóó bizééʼ éí łitso; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Tsídii yáłtiʼí yázhí dinilzhinígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.
Haltsooítah tseetsʼósí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Asthenes helleri" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí halbá; bizééʼ dóó binátsʼiin éí dinilgai; bitseeʼ éí áłtsʼózí; bidaaʼ éí diłhił.
Haltsooítah tseetsʼósí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsídii bizééʼ naashchʼąąʼí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí naaʼahóóhaigi daatsʼí ádaníłtso, áádóó éí bidaaʼ dóó bitseeʼ doo nineez da; bitsʼíís éí łizhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ, áádóó éí łigaigo daalkizh łeh. Bikąʼígíí éí bizééʼ dootłizh dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ (łaʼ éí bizééʼ łitso).
Tsídii bizééʼ naashchʼąąʼí éí chʼil bitʼąąʼ deiłchozh; łahda chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł ałdóʼ.
Beeʼeldíílsánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
éí Beeʼeldíílsání Hahoodzodi bił hazʼą́.
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1933góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí náhástʼéí.
Chʼaa ndaakaaígíí
2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 4,328,718 bílaʼashdlaʼii Beeʼeldíílsánídę́ę́ʼ Wilmington hoolyéégóó dóó Náhookǫsjí Beeʼeldíílsánígóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
thumb|left|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Beeʼeldíílsání
Naatʼáanii Néezdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí 104 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,270 adéesʼeez.
Atsiniltłʼish yiltʼąąʼí
éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí kéyah dah siʼánígíí hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sambucus cerulea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|200px Díí chʼil éí 6–10di adéesʼeez áníłtso łeh, áádóó éí dziłtaʼgi dóó tábąąhgi sikaad; bitʼąąʼ éí 2–6di asdzoh ádaníłnééz. Dąągo bílátaʼiigah.
Daatsohí yishtłizhí binátsʼiin łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saltator albicollis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łigai dóó dinilbáago noodǫ́ǫ́z; bítááʼ éí halbá; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diniltso dóó ntsaa.
Daatsohí yishtłizhí binátsʼiin łigaaígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Hasbídí ałchozhí bítááʼ dinilchíʼígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilinopus regina" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hasbídí éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí łitsxo; bítááʼ éí dinilchííʼ.
Hasbídí ałchozhí bítááʼ dinilchíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Naakaii Tó
Naakaii Tóodi 808 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Naakaii Tó éí -gi bił hazʼą́. Naakaii Tó éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,842 adéesʼeez.
Tó Hááłtsʼąʼ
éí Yootó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Beeʼeldííl Dahsinil Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tó Hááłtsʼąʼ éí 1.0 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 137 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
thumb|left|300px
Náátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiishkʼosí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anhinga melanogaster" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 25–35di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí nineez dóó deekį́; bikʼos éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąaʼ dóó ayóo nineez.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tłʼiishkʼosí éí łóóʼ dóó chʼééh digháhii deilghał.
Tsintaʼ Yítʼiʼí
éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tsintaʼ Yítʼiʼí éí -gi bił hazʼą́. Tsintaʼ Yítʼiʼí éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,348 adéesʼeez.
Tsédikʼą́ Siʼání
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsédikʼą́ Siʼání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Tsédikʼą́ Siʼání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tsédikʼą́ Siʼání éí 33.79 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 48,231 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsédikʼą́ Siʼání éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,224 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Shash łizhin dóó łigaígíí
éí téiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ailuropoda melanoleuca" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Shash łizhin dóó łigaígíí naaldlooshii danélʼínídi éélkid Shash łizhin dóó łigaígíí éí dziłtahgi hólǫ́. Azhą́ shash átʼée ndi, haigo doo naʼalkʼaash da.
Ánoolinígíí
Díí naaldlooshii éí 4–5di adéesʼeez ádaníłtso łeh; 330 dahidídloʼ ádaníłdáás. Bikąʼígíí éí baʼáádígíí yilááh áníłtso. Bijaaʼ dóó bijáád éí daalzhin. Kótʼéego naashchʼąąʼgo biniinaanii ndaʼałkaahí doo bił béédahózin da.
Chʼiyą́
Bibid éí naaldlooshii daʼalghałígíí bibid nahalin, áko ndi lókʼaatsoh tʼéiyá yiłchozh. Tʼáá ákwííʼ jį́ 20–30 dahidídloʼgo lókʼaatsoh yiłchozh. Naaldlooshii danélʼínídi shash łizhin dóó łigaígíí shijééʼígíí éí hashkʼaan dóó ayęęzhii dóó chʼil łitsxooí deiłchozh ałdóʼ.
Jáádtsʼósí noodǫ́zígíí
éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cladorhynchus leucocephalus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Jáádtsʼósí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Bisńdíshchííʼ biʼáadii
éí séígi dóó ndahóółtseiigóó tʼóó ahayóí; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eriogonum microthecum" deiłníigo dayózhí. Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá bikáaʼgi sikaad.
Zahalániitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí dóó  dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lanius bucephalus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ éí diłhił; binághah éí halbá; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Zahalániitsoh bitsiitʼáád dibéłchíʼígíí éí wóʼałtaasʼéí dóó chʼosh ntsaaígíí yildeeł; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Hasbídí ałchozhí bítááʼ łigaaígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilinopus dupetithouarsii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hasbídí éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ éí łigai; bitsiiʼ dóó bitéél éí dinilbá; bitseeʼ éí kʼídzígai.
Hasbídí ałchozhí bítááʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Tsékʼi néʼéshjaaʼ
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Athene brama" deiłníigo dayózhí. Tsékʼi néʼéshjaaʼ éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Tʼiistsʼózídi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí 22 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,696 adéesʼeez.
Tsékʼi néʼéshjaaʼ
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí néʼéshjaaʼ éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí łigai; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.
Tsékʼi néʼéshjaaʼ éí chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł; hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí éí deilghał ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsisteeł hashkéhé naashchʼąąʼígíí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myuchelys purvisi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsisteeł hashkéhé naashchʼąąʼígíí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsísʼnáłtsooí oozhníítání nineezígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cephidae" deiłníigo deiyózhí. Díí tsísʼnáłtsooí oozhníítání éí nahasdzáán bikáaʼgi 164 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px Díí chʼosh éí 4–18 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ bigháhootʼį́. Chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ.
Tsídii yáłtiʼí yázhí łichííʼ dóó dootłʼizhígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eos histrio" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitéél dóó bitsiiyah dóó bitsiitʼáád éí diłhiłgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí łitsxo dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Tsídii yáłtiʼí yázhí łichííʼ dóó dootłʼizhígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.
Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitsiiʼ yishtłizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cisticola ruficeps" deiłníigo dayózhí.
Haltsooítah ńdadiitsʼį́įhii yázhí éí naniseʼígíí bitʼąąʼ ahídeidiiłkaad dóó ákótʼéego bitʼoh ádeiléeh łeh.
Łeeyiʼ naałʼaashii bikágí ntłʼizígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Idiopidae" deiłníigo deiyózhí. Łeeyiʼ naałʼaashii bikágí ntłʼizígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí; adóó éí 275 alʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitsiiʼ yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsiiʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Łeeyiʼ naałʼaashii bikágí ntłʼizígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naałʼaashii éí –2di asdzoh ádaníłtso. Łaʼ éí bitsʼíís daalzhin, náánáłaʼ éí diłhił dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ. Chʼosh dóó naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ.
Chʼał diłhiłí áłtsʼísígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctibatrachus kempholeyensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Tsʼǫʼasáanii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.7–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí diłhił; binááʼ éí ntsaa.
Chʼał diłhiłí áłtsʼísígíí éí wóláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kʼihooteelítah
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsédikʼą́ Siʼání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Kʼihooteelítah éí 1.5 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 183 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Kʼihooteelítah éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,726 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Tóyáʼátʼééh Háálíní
Tóyáʼátʼééh Háálíní éí 1.5 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 229 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tóyáʼátʼééh Háálíní éí ﻿-gi bił hazʼą́. Tóyáʼátʼééh Háálíní éí tónteel bikááʼdóó deigo 3,707 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Tábąąh ndoochííʼ
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrola chlorantha" deiłníigo dayózhí ("Pyrola virens" deiłníí ńtʼę́ę́ʼ). thumb|left|200px Díí chʼil éí 4–12di asdzoh yáʼííʼáa łeh, áádóó éí hoditłʼéegi dóó tsintahgi sikaad; bitʼąąʼ éí tʼááłáʼídi asdzoh ádaníłnééz.
Ałkʼidą́ą́ʼ díí chʼil tʼóó ahayóí ńtʼę́ę́ʼ; kʼad éí noonééł.
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ jáádtsʼósí
éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Himantopus novaezelandiae" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–16di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bijáád éí dinilchííʼ dóó nineez; bidaaʼ éí nineez dóó łizhin.
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ jáádtsʼósí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Atseentélí bizééʼ halchíʼí
éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Penelope obscura" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí atseentélí éí bitsʼíís diłhiłgo dibéłchíʼí dóó tʼóó bíyó łikizh; bidaaʼ éí łizhin. Bitsʼíís éí 2–2.5 adéesʼeez áníłtso.
Atseentélí bizééʼ halchíʼí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsintah chʼał bigaan áłtsʼózígíí
éí Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptobrachella fuliginosa" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.5–0.8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bigaan éí łigai; binááʼ éí diłhił.
Bisńdíshchííʼ
éí Shádiʼááh dóó Eʼeʼaahjí W.B.A. dóó Náhookǫsjí Naakaii Bikéyah bikáaʼgi sikaad; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eriogonum fasciculatum" deiłníigo dayózhí. Díí chʼil éí táaʼgo da adéesʼeez áníłtso łeh. Azhą́ "bisńdíshchííʼ" wolyée ndi, łaʼ éí bílátaʼiigááh ałdóʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsintah chʼał bigaan áłtsʼózígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsintah chʼał bigaan áłtsʼózígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Béésh Biiʼtó
Béésh Biiʼtó éí -gi bił hazʼą́. Béésh Biiʼtó éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,516 adéesʼeez.
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bitsiiʼ łichxíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicaeum trochileum" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhił; bitłʼaaʼ éí łigai; bitsiiʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bitsiiʼ łichxíʼígíí éí dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ. Łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Daatsohí yishtłizhí bitsiiʼ łizhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saltator nigriceps" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago yizhtłizh; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitseeʼ éí diłhiłgo łibá; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łitsxo dóó ntsaa.
Daatsohí yishtłizhí bitsiiʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Séíhóteel
éí Naʼazhǫǫsh Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Naʼazhǫǫsh Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Séíhóteel éí 56 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 2,051 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Séíhóteel éí ﻿-gi bił hazʼą́. Séíhóteel éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,641 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiishkʼosí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó dóó Gah Bikeeʼ Taah Yíʼáhí hoolyéedi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anhinga anhinga" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 25–35di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí nineez dóó deekį́; bikʼos éí ayóo nineez.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiishkʼosí éí łóóʼ dóó chʼééh digháhii deilghał.
Shash łizhinígíí
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́, áádóó éí tsintah naakai łeh; haigo éí baʼáandi naʼalkʼaash. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ursus americanus" deiłníigo deiyózhí. Nashkaadii dabijiní ałdóʼ thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–6di adéesʼeez ádaníłtso, áádóó éí 120–660 dahidídloʼ ádaníłdáas łeh.
Shash łizhinígíí éí ałchozhgo naagháa łeh — chʼil bikétłʼóól dóó ndeesgaii dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh. Łáhádá bįįh dóó deeteel biyázhí haalzheeh.
Tó Dínéeshzheeʼdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí 140 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí 5,710 adéesʼeez.
Tsídii bitʼaʼ dah adadootłʼizhígíí
Ánoolinígíí
Díí tsídii éí zéédzísgaii dah yikahjí atah daasdzoh dóó zéédzísgaiigi ádaníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó łizhin łeh; bitʼaʼ éí tsídii bitseeʼ naashchʼąąʼí bitseeʼ nahalingo ndaashchʼąąʼ.
Néʼéshjaaʼ bitéél noodǫ́zígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Athene brama" deiłníigo dayózhí. Néʼéshjaaʼ bitéél noodǫ́zígíí éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí néʼéshjaaʼ éí 9–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo yistłʼin;bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso ałdóʼ.
Néʼéshjaaʼ bitéél noodǫ́zígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł; hazéí yázhí dóó naʼastsʼǫǫsí éí deilghał ałdóʼ.
Hodíłchʼiltah tseetsʼósí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Asthenes moreirae" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hodíłchʼiltah tseetsʼósí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Zahalániitsoh bitʼaʼ dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lanius souzae" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Zahalániitsoh bitʼaʼ dibéłchíʼígíí éí wóʼałtaasʼéí dóó chʼosh ntsaaígíí yildeeł; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsisteeł hashkéhé yishtłizhígíí
éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Elseya branderhorsti" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 8–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltso dóó dinilbáago naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Łeeyiʼ naałʼaashii íiyisígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ctenizidae" deiłníigo deiyózhí. Łeeyiʼ naałʼaashii íiyisígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałnííʼ dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí; adóó éí 120 alʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px Díí naałʼaashii éí 5–35 mm ádaníłtso. Łaʼ éí bitsʼíís daalzhin, náánáłaʼ éí yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ. Bitsiitsʼiin dóó bijáád éí dadilkǫǫh łeh; bitsʼíís éí tʼóó bíyó ditłʼo. Chʼosh dóó naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsídii yáłtiʼí yázhí łichíʼígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudeos cardinalis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsídii yáłtiʼí yázhí łichíʼígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.
Náhookǫsjí Beeʼeldíílsánídi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
éí Beeʼeldíílsání Hahoodzodi bił hazʼą́.
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 1896góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí dį́į́ʼ.
Chʼaa ndaakaaígíí
2016góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 1,221 bílaʼashdlaʼii Náhookǫsjí Beeʼeldíílsánídę́ę́ʼ Cornwells Heights hoolyéégóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
Tʼááłáhági átʼéego:Beeʼeldíílsání
Tʼiis Tó
/Naaʼnideetiin éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.
Tʼiis Tó éí -gi bił hazʼą́. Tʼiis Tó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,758 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Tó Naneesdizídi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí 350 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,513 adéesʼeez.
Awééʼ biyaałáí yiłbeezhí ntsxaaígíí
éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi sikaad; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrysothamnus depressus" deiłníigo dayózhí.
Díí chʼil éí 1–2di adéesʼeez áníłtso. Shį́įgo bílátaʼiitsóóh.
Hasbídí ałchozhí bítááʼ łitsooígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilinopus aurantiifrons" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hasbídí éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bítááʼ éí łitso; bitéél dootłʼizhgo łibá; bizééʼ éí łigai.
Hasbídí ałchozhí bítááʼ łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Ńdíshchííʼ Naazkaad
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tsédikʼą́ Siʼání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Ńdíshchííʼ Naazkaad éí 10.4 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 10,517 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Ńdíshchííʼ Naazkaad éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,247 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Áłchínídą́ą́ʼ (chʼil)
éí Eʼeʼaahjí W.B.A. bikáaʼgi sikaad; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calochortus nuttallii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Díí chʼil bilátah hózhóón éí 6–18di asdzoh áníłtso; shį́įgo bílátah náʼiigah. Hóółtseiigi sikaad; Tsʼah dahólǫ́ǫgi dóó dziłtahgi sikaad łeh.
Ałkʼidą́ą́ʼ díí chʼil bitsʼą́ą́dóó chʼiyáán ádajilééh ńtʼę́ę́ʼ.
Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cisticola galactotes" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Haltsooítah ńdadiitsʼį́įhii yázhí éí naniseʼígíí bitʼąąʼ ahídeidiiłkaad dóó ákótʼéego bitʼoh ádeiléeh łeh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bizééʼ łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicaeum vincens" deiłníigo dayózhí.
Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ dibéłchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bizééʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhił; bizééʼ éí łigai; bitłʼaaʼ éí diniltso; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łibá; bizééʼ éí łigai; bitłʼaaʼ éí diniltso.
Tsísʼnáłtsooí oozhníítání diłhiłígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Orussidae" deiłníigo deiyózhí. Díí tsísʼnáłtsooí oozhníítání éí nahasdzáán bikáaʼgi 85 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px Díí chʼosh éí 2–23 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ; łaʼ éí bitłʼaah daaltsxo. Tsintah éí dahiná. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah jáádtsʼósí
éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Recurvirostra andina" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bizééʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii bizééʼ łigaaígíí éí dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ. Łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah jáádtsʼósí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 17–19di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin; bijáád éí dinilbá dóó nineez; bidaaʼ éí nineez dóó shiyish.
Łigaii Dah Daaskʼid (kintah)
éí Hoozdo Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Cháʼoł Ląʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah jáádtsʼósí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dziłtah jáádtsʼósí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Łigaii Dah Daaskʼid (kintah)
Łigaii Dah Daaskʼidi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́
Łigaii Dah Daaskʼid éí -gi bił hazʼą́. Łigaii Dah Daaskʼid éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,792 adéesʼeez.
Deeteel
éí bįįh dóó dzeeh dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí bįįh danilínígíí tʼáá ałtso yilááh áníłtso. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alces alces" deiłníigo dayózhí. thumb|250px|left|Deeteel dóola deizʼį́į́h bidéí daʼdiniisé British Columbiadi (Tʼąąchil) thumb|250px|left|Deeteel atiin tsénaaʼ yigááł, Algonquin Parkdi hoolyéedi, Yáʼiishjaashchilí biyiʼ yiidziił Deeteel éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí dóó dóó  dóó  dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah bikáaʼgi tʼéiyá naakai. Áadi éí tsintahgi dóó ńdíshchííʼ bił hadahoozdzohgi dahiná, áádóó éí yas dóó tin dahólǫ́ǫgi tʼóó ahayóí; deesdoigi dóó honeezílígi éí ádaadin.
Ánoolinígíí
Deeteel éí 8–11di adéesʼeez ádaníłtso łeh (łį́įʼgi ádaníłtso); bikąʼígíí éí 850–1580 dahidídloʼ áníłdáás, baʼáádígíí éí 600–800 dahidídloʼ áníłdáas łeh. Nááná éí bitsʼíís deibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ, áádóó éí bideeʼ nteel (éí bininaa deeteel daolyé); bikąʼígíí tʼéiyá bideeʼ hólǫ́, baʼáádígíí éí bideeʼ ádaadin.
Chʼiyą́
Deeteel éí daʼałchozhgo naakai; chʼil dóó tsin ndeesgai (kʼaiʼ da, kʼishchííʼ da) deiłchozh. Tłʼoh doo deiłchozh da łeh. Nááná éí táłkááʼ chʼil ayóo deiłchozh.
Taahilnoodii dóó Tónteel zhį́ʼii Ndahalinígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Suliformes" deiłníigo deiyózhí. Díí tsídii éí 55 ałʼąą ádaatʼé.
Tsédikʼą́ąyaa Ńdíshchíʼí (bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo)
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tsédikʼą́ Siʼání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tsédikʼą́ąyaa Ńdíshchíʼíidi 3,970 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼał bigaan áłtsʼózígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.5–0.8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí diłhił.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah chʼał bigaan áłtsʼózígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chʼał diłhiłí ánínígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctibatrachus poocha" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.7–1.2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí dibéłchíʼí; binááʼ éí ntsaa.
Chʼał diłhiłí ánínígíí éí wóláchííʼ dóó tsinaʼayąʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Béésh Ahidaʼdiitiin Hahoodzo
éí Shádiʼááhjí Wááshindoon Bikéyah biyiʼdi bił hazʼą́.
Béésh Ahidaʼdiitiin Hahoodzo éí 59,425 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 9,687,653 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Béésh Ahidaʼdiitiin Hahoodzo biwááshindoon éí Béésh Ahidaʼdiitiin hoolyéedi kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Hodíłchʼiltah atseentélí
éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Penelope jacquacu" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí atseentélí éí bitsʼíís diłhiłgo dibéłchíʼí dóó tʼóó bíyó łikizh; bidaaʼ éí łizhin; bizééʼ éí łichííʼ. Bitsʼíís éí 2–2.5 adéesʼeez áníłtso.
Shash łigaaígíí
éí Náhookǫs biyaadi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ursus maritimus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Shash łigaígíí biyaazhí yił siiké, [[Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdi éélkid.]] Díí shash éí tin naaʼeełí bikáaʼgi naakai dóó tónteel yiyiʼ ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ.
Ánoolinígíí dóó bichʼityą́
Shash łigaaígíí éí alghałgo naaghá áádóó éí naaldeehii daʼalghałígíí dóó nihookááʼ naakaiígíí atisgo áníłtso. Bikąʼígíí éí 770–1,500 dahidídloʼ áníłdáás, áádóó éí bitsʼíís 7.9–9.8di adéesʼeez áníłnééz; baʼáádígíí éí tʼóó 330–550 dahidídloʼ áníłdáás, 5.9–7.9di adéesʼeez áníłnééz.
Shash łigaaígíí éí tábąąstííntsoh dóó hakʼaz ayání dóó tééh hóyáaniitsoh yilghałgo naaghá.
Náátsʼózídę́ę́ʼ łeeyiʼ naałʼaashii
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Liphistiidae" deiłníigo deiyózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ łeeyiʼ naałʼaashii éí 100 alʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naałʼaashii éí 1–2i asdzoh ádaníłtso. Łaʼ éí bitsʼíís daaltsxo, náánáłaʼ éí yishtłizh dóó łibáago ndaashchʼąąʼ. Bijáád éí tʼóó bíyó daditłʼo. Chʼosh dóó naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tóidoozohii dootłʼizhígíí
éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Porphyrio martinicus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yágo dootłʼizh; binághah éí dootłʼizhgo łibá; bidaaʼ éí łichííʼ dóó kʼídzítso; bítááʼ éí dootłʼizh; bijáád éí nineez dóó łitso.
Tóidoozohii dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ dóó bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł; łóóʼ deilghał ałdóʼ.
Tʼiistsohdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí ashdlaʼ náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,460 adéesʼeez.
Tseetsʼósí binákʼee łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Asthenes palpebralis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bizééʼ éí halbá; binákʼee éí łigai; bitseeʼ éí áłtsʼózí; bidaaʼ éí diłhił.
Tseetsʼósí binákʼee łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsídii yáłtiʼí yázhí łichxíʼígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eos bornea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichxííʼ; bitʼaʼ éí dah dootłʼizh dóó kʼíjíjin; bitłʼaaʼ éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí łitsxo dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Tsídii yáłtiʼí yázhí łichxíʼígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.
Tsisteeł bikʼosnézí bitsiiʼ haltsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼééh digháhii éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tsisteeł bikʼosnézí bitsiiʼ haltsooígíí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaaʼ łibáhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptilopsis granti" deiłníigo dayózhí. Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaaʼ łibáhígíí éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí néʼéshjaaʼ éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; biniiʼ éí łigai; binááʼ éí łitsxo.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaaʼ łibáhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł; hazéí yázhí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí deilghał ałdóʼ.
Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ dinilzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cisticola njombe" deiłníigo dayózhí.
Haltsooítah ńdadiitsʼį́įhii yázhí éí naniseʼígíí bitʼąąʼ ahídeidiiłkaad dóó ákótʼéego bitʼoh ádeiléeh łeh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Haltsooítah ńdiitsʼį́įhii yázhí bitʼaʼ dinilzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Dziłizhinítah
éí Hoozdo Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Cháʼoł Ląʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Bis Dah Łitso
éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Naatʼáanii Nééz Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ. Tááʼ naaznilí bighan áadi siʼą́.
Dziłizhinítah
Dziłizhinítahdi 128 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Bis Dah Łitso
Bis Dah Łitsodi 1,052 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Dziłizhinítah
Dziłizhinítah éí -gi bił hazʼą́. Dziłizhinítah éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,710 adéesʼeez.
Bis Dah Łitso
Bis Dah Łitso éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,886 adéesʼeez.
Dziłizhinítah
thumb|left|300px
Bis Dah Łitso
thumb|right|300px
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼosh haalzheehii
éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Haematopus finschi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 17–18di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí łigai; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí nineez dóó łitsxo.
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh chʼosh haalzheehii éí tábąąh łeeyiʼ chʼosh dóó chʼosh bitsʼaʼígíí dóó tąądee naagháhii deildeeł.
Gad diltáłii
éí Shádiʼááhjí W.B.A. dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Juniperus deppeana" deiłníigo dayózhí. thumb|left|200px|Gad diltáłii bitáshtʼóózh éí [[táłkááʼtsʼin bikágí nahalin jiní]] Díí gad éí biʼiil hólǫ́, áádóó éiyá ndahóółtseiigóó 30–50 adéesʼeez yaʼííʼáa łeh; łahda 65 adéesʼeez yaʼííʼá. Tséchʼil dóó ńdíshchííʼ dahólǫ́ǫgi yaʼííʼáa łeh.
Gad diltáłii bitáshtʼóózh éí táłkááʼtsʼin bikágí nahalin jiní; éí biniinaa Bilagáanakʼehjí alligator juniper wolyé.
Zahalániitsoh łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; binákʼee éí halzhin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Zahalániitsoh łibáhígíí éí naʼatsʼǫǫsí dóó hazéí yázhí dóo naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó tsídii yázhí yilghał; wóʼałtaasʼéí dóó chʼosh ntsaaígíí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsísʼnáłtsooí bitseeʼ hólóní
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Siricidae" deiłníigo deiyózhí. Díí tsísʼnáłtsooí oozhníítání éí nahasdzáán bikáaʼgi 150 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px Díí chʼosh éí 10–40 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; łaʼ éí diłhiłgo dadootłʼizh. Tsintah éí dahiná. Tsin dóó tsin bitáshtʼóózh éí bichʼiyąʼ.
Tłʼiish kʼaaʼ beeʼiiłkóóh
éí Diné Bikéyah bikáaʼgi tʼéiyá sikaad; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eremocrinum albomarginatum" deiłníigo dayózhí.
Díí azeeʼ éí tʼááłáʼígo da adéesʼeez yáʼííʼá, áádóó éí ndahóółtseiigóó dóó séigi sikaad łeh; bitʼąąʼ éí 4–16di asdzoh ádaníłnééz; dąągo bílátaʼiigah.
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii dinilbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicaeum erythrorhynchos" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilbá; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.
Dahtsʼaaʼ yiłchozhii dinilbáhígíí éí dahtsʼaaʼ bidzidzeʼ dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ. Łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Haltso (Dibé Ntsaa Hahoodzo)
éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tsédikʼą́ Siʼání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Haltsodi 3,007 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Haltso éí ﻿-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,833 adéesʼeez.
Daatsohí yishtłizhí bitʼaʼ łizhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saltator atripennis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–10di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yizhtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí łizhin; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił dóó ntsaa.
Daatsohí yishtłizhí bitʼaʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí yildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chaaʼ Bighan (Hoozdo Hahoodzo)
éí Hoozdo Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Cháʼoł Ląʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Chaaʼ Bighandi 1,053 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
thumb|left|300px
Séí Biiʼ Tóhí (Deinihootso)
éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Naatʼáanii Nééz Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Séí Biiʼ Tóhí éí -gi bił hazʼą́, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́. Séí Biiʼ Tóhí éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,092 adéesʼeez.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaaʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí néʼéshjaaʼ éí 9–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó łibáago naashchʼąąʼ; biniiʼ éí łigai; binááʼ éí łitsxo.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ néʼéshjaaʼ łigaaígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii éí deildeeł; hazéí yázhí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał éí deilghał ałdóʼ.
Tsídii yáłtiʼí yázhí łitsogo noodǫ́zígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bitsiiʼ éí łizhin; bítááʼ éí halchxííʼ; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.