cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Magígaanézí bidághaaʼ łigaaígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylobates albibarbis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsinlátah naʼashǫ́ʼii kááʼchʼízhí naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 7–11di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó łibá dóó łitsogo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Magígaanézí bidághaaʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼí; bidághaaʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bílaʼ éí łizhin.
Tsinlátah naʼashǫ́ʼii kááʼchʼízhí naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsinlátah naʼashǫ́ʼii kááʼchʼízhí naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł łeh.
Magígaanézí bidághaaʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Magígaanézí bidághaaʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Adahiilínítah chʼał dinilzhingo łikizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2.3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Adahiilínítah chʼał dinilzhingo łikizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ wálázhiní yił aheełtʼéhé nahachaʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agorioides cherubino" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ; wálázhiní éí nahalin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsin Biiʼ Tó
éí Deeteel Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́, áádóó éí atisgo áníłtso kin dah shijaaʼígíí.
Tsin Biiʼ Tó éí 5,905 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 6,202,225 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.
Tsin Biiʼ Tó éí -gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 251 adéesʼeez.
thumb|left|500px
Tʼááłáhági átʼéego:Náhookǫsjí Kéyah Dah Siʼánígíí bikááʼgóó kin naaznilígíí
Shádiʼááhdę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii yishtłizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diniltsxo; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí łibá dóó diniltsxo.
Naalnoodiilkǫǫhí yistłʼinígíí
éí naalnoodí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó Náhookǫsjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neusticurus bicarinatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Naalnoodiilkǫǫhí yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Tó háálínídę́ę́ʼ dziłtah iichʼąhiitsʼósí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnephilus affinis" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Yaayááhaltsoii bitsiiʼ łizhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis speciosa" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; bikąʼígíí éí bitsiiʼ łizhin; bidaaʼ éí diłhił.
Yaayááhaltsoii bitsiiʼ łizhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsídiiłbáhí késhgaaní bitsiiyah halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calcarius ornatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitsiiyah éí dibéłchíʼí; bitéél éí halzhin; bizééʼ dóó bítááʼ éí łigai; bikéshgaan łaʼ éí nineez; bidaaʼ éí diłhił.
Tsídiiłbáhí késhgaaní bitsiiyah halchíʼígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼilzhóóʼ Bitééh
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Chʼilzhóóʼ Bitééh éí 43.68 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 95,005 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Chʼilzhóóʼ Bitééh éí -gi bił hazʼą́. Chʼilzhóóʼ Bitééh éí tónteel bikááʼdóó deigo 827 adéesʼeez.
right|thumb|300px
Dziłtah hazéítsʼósii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 7–9di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí diłhił łeh.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tónteel tłʼiish
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrophis melanocephalus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tónteel tłʼiish éí łóóʼ dóó chʼoshłóóʼ yilghał łeh.
Tsékʼi táshchozhii dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptyonoprogne rupestris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bizééʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí łizhin.
Tsékʼi táshchozhii dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí áłtsʼíísí naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó dinilbá; bizééʼ dóó bitsiiyah éí łigai; binákʼee éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí áłtsʼíísí naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsintah nahatʼeʼiitsoh łibáhígíí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Macropus giganteus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–6di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bizééʼ éí łigai.
Tsintah nahatʼeʼiitsoh łibáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Tó Biníhííyį́įgi Kiyaaʼáhí Hahoodzo
éí Ásáí Dineʼé Bikéyah Ntsaaígíí Haʼaʼaahjígo bił hazʼą́.
Chéchʼiltah Tóńlį́įdi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi (Chéchʼiltah Tóńlį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́; áádóó éí 14.3 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso.
Tó Biníhííyį́įgi Kiyaaʼáhí Hahoodzo
Tó Biníhííyį́įgi Kiyaaʼáhí Hahoodzo éí 4,471 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 1,699,435 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Chéchʼiltah Tóńlį́įdi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
Díí naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1927 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa; 500 ánéelą́ą́ʼ naaldlooshii dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼosh áadi shijééʼ; tsídii ałdóʼ danílʼį́.
Tó Biníhííyį́įgi Kiyaaʼáhí Hahoodzo
Tó Biníhííyį́įgi Kiyaaʼáhí Hahoodzo biwááshindoon éí Tó Biníhííyį́įgi Kiyaaʼáhí hoolyéedi kin bił hazʼą́.
Chéchʼiltah Tóńlį́įdi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
thumb|left|300px|[[Wóláchííʼ yildeełítsoh]] thumb|right|300px
Tó Biníhííyį́įgi Kiyaaʼáhí Hahoodzo
Tʼááłáhági átʼéego:Ásáí Dineʼé Bikédaayah
Chéchʼiltah Tóńlį́įdi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
Tʼááłáhági átʼéego:Chéchʼiltah Tóńlį́
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii bizééjíjinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gracupica nigricollis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; binákʼee éí łitso; bidaaʼ éí łibá.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii bizééjíjinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.
Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí yázhí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ansonia minuta" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.8–1.2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.
Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí yázhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah naʼashjéʼii dootłʼizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lehtinelagia evanida" (éí doodaiiʼ éí "Tharrhalea evanida") deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Chooyééł Dineʼé Bikéyah di dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ niłchiis ntsaaígíí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galictis vittata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 18–24di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 6–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó bitéél éí halzhin; bítááʼ éí łigai.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ niłchiis ntsaaígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał; tsídii biyęęzhii dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nááʼyiłnaadii diitsʼaʼí yistłʼinígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gekko grossmanni" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nááʼyiłnaadii diitsʼaʼí yistłʼinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish diłhiłígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudechis colletti" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 6–7di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish diłhiłígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał łeh.
Wóláchííʼ ndeiłkaahii yázhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmotherula" deiłníigo deiyózhí. Wóláchííʼ ndeiłkaahii yázhí éí 25 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh ádaníłtso, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Tʼááłáhági átʼéego:Wóláchííʼ ndeiłkaahii yázhí
Naʼashjéʼii heetsʼózígíí (íiyisígíí)
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oxyopes scalaris" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó heetsʼózí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bítááʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bítááʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tłʼiish tseeʼntłʼizí niłhinígíí
éí Biyaatsʼiin Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uropeltis rajendrani" deiłníigo dayózhí.
Dahojiyáanii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii tsiizisí dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii tsiizisí éí 0.2–0.5di asdzoh ádaníłtso; adóó éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałiichilí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́ ( éí tʼóó ahayóí). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picumnus sclateri" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí tʼóó 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bitsiitʼáád éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bítááʼ éí łitsogo yistłʼin; bidaaʼ éí łizhin dóó doo nineez da.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałiichilí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Tábąąh naalnoodiilkǫǫhí bizééʼ łitsooígíí
éí naalnoodí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Potamites strangulatus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łitso łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Béʼézhóotah bįįh yił aheełtʼéhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2.5–3di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bikąʼígíí éí bikʼos dinilzhin; bizééʼ éí łigai.
Béʼézhóotah bįįh yił aheełtʼéhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish naʼatłʼoʼii yishtłizhígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chironius brazili" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 55–65di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó diłhił dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish naʼatłʼoʼii yishtłizhígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii łeh; hazéí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼosh ditłʼooí yił aheełtʼéhé
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uroballus carlei" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Bikin Haalʼáadi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó ditłʼo; chʼosh ditłʼooí éí nahalin. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí
éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bradypodion" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yázhí éí 17 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–6di asdzoh ádaníłnéez łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Magígaanézí bílaʼ łigaaígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylobates lar" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17–25di asdzoh áníłnééz. Łaʼ éí bitsʼíís daalgai, náánáłaʼ éí bitsʼíís daalzhin; bílaʼ dóó binátsʼiin dóó bidághaaʼ éí łigai; biniiʼ éí halzhin.
Magígaanézí bílaʼ łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plectrophenax hyperboreus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łibá dóó dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Náhookǫsjí Séítah Dáʼákʼeh
thumb|right|300px éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Séí Dah Daaskʼid Hótsxaa Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Náhookǫsjí Séítah Dáʼákʼeh éí 5.86 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 14,758 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Náhookǫsjí Séítah Dáʼákʼeh éí -gi bił hazʼą́. Náhookǫsjí Séítah Dáʼákʼeh éí tónteel bikááʼdóó yaago 59 adéesʼeez.
Naʼashǫ́ʼii kááʼchʼízhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí dóó  dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gerrhonotinae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashǫ́ʼii kááʼchʼízhígíí éí 43 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Tó wónaanídę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbáago noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.
Tó wónaanídę́ę́ʼ jádídlǫ́ʼii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tó háálínídę́ę́ʼ haltsooítah iichʼąhiitsʼósí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnephilus auricula" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí dinilzhingo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh bitsiiyah halchíʼígíí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Notamacropus rufogriseus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; bitsiiyah éí halchíiʼ łeh; bitéél dóó bizééʼ éí łigai.
Nahatʼeʼiitsoh bitsiiyah halchíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Haʼaʼaahjí Tééh
Haʼaʼaahjí Bitééh éí 13.11 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 60,540 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Haʼaʼaahjí Bitééh éí -gi bił hazʼą́. Haʼaʼaahjí Bitééh éí tónteel bikááʼdóó deigo 627 adéesʼeez.
right|thumb|300px
Adahiilínítah chʼał dinilzhinígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amolops sinensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2.3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Adahiilínítah chʼał dinilzhinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél yishtłizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oenanthe bottae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád éí dinéłchíʼí; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí łizhin.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí áłtsʼíísí bitsiitʼáád halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiornis atricapillus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 2–3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai; binághah éí diłhiłgo łitso; bitʼaʼ éí dinilzhin dóó dinilbá; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí áłtsʼíísí bitsiitʼáád halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Akał Bitłʼaajįʼééʼí Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼniłtsʼílí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó hólǫ́; Akał Bitłʼaajįʼééʼí Bikéyahdi éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plecotus macrobullaris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Akał Bitłʼaajįʼééʼí Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼniłtsʼílí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó iichʼąhii dóó wóʼałtaasʼéí haalzheehgo naatʼá.
Dáʼdeestłʼin Hótsaadi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi (Chéchʼiltah Tóńlį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́; áádóó éí 5.6 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso.
Díí naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1963 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa; 100 ánéelą́ą́ʼ naaldlooshii dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼosh áadi shijééʼ; tsídii ałdóʼ danílʼį́.
thumb|left|300px|[[Tsídii bitseeʼ naashchʼąąʼí]] thumb|right|300px
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah naʼashjéʼii łigaaígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lehtinelagia variabilis" (éí doodaiiʼ éí "Tharrhalea variabilis") deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii dinilchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó  dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pastor roseus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah naʼashjéʼii łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łigai dóó diniltsogo naashchʼąąʼ łeh; bitsiitsʼiin dóó bijáád éí chʼilgo dadootłʼizh. Chʼilátah dóó niʼgóó chʼosh yázhí haalzheeh.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii dinilchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó tʼóó bíyó dinilchííʼ; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ łizhin; bidaaʼ éí łibá.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii dinilchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bízdílidígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudemoia rawlinsoni" deiłníigo dayózhí.
Tónteel bibąąh nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyah Yázhí bibááhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gekko kikuchii" deiłníigo dayózhí.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bízdílidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago yishtłizh dóó dinilgaigo noodǫ́ǫ́z dóó tʼóó bíyó bízdílid; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tónteel bibąąh nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bízdílidígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bízdílidígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tónteel bibąąh nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tónteel bibąąh nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł łeh.
Yaayááhaltsoii íiyisígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis trichas" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; bítááʼ éí dinilbá; bikąʼígíí éí binákʼee halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Yaayááhaltsoii íiyisígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łizhinígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudechis porphyriacus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 3–5di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí dibéłchíʼí.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish łizhinígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał łeh.
Magígaanézí bílaʼ łizhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hylobates agilis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17–25di asdzoh áníłnééz. Łaʼ éí bitsʼíís daalzhin, náánáłaʼ éí bitsʼíís dibéłchíʼí; binátsʼiin dóó bidághaaʼ éí łigai; biniiʼ éí halzhin.
Magígaanézí bílaʼ łizhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh.
Dahoditłééʼgóó jádítsoh
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tragelaphus spekii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Baʼáadii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 4–6di adéesʼeez áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; baʼáádígíí éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo noodǫ́ǫz łeh; bizééʼ éí łigai.
Dahoditłééʼgóó jádítsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashjéʼii nahachaʼí bidaaʼ ntsxaaígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ascyltus pterygodes" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí ntsxaa. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí yishtłizhígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ansonia hanitschi" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–1.3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.
Tábąąh naalnoodiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí
éí naalnoodí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Potamites ecpleopus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí łitso łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tábąąh naalnoodiilkǫǫhí dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii heetsʼózígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oxyopes birmanicus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó łigai dóó łitsxogo naashchʼąąʼ dóó heetsʼózígo nineez; bitsiitsʼiin éí łitsxo. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Náátsʼózídę́ę́ʼ naʼashjéʼii bitsiitsʼiin łibáhí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Argiope aetheroides" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí dóó  hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.3–1di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís łitso dóó łigai dóó łizhingo noodǫ́ǫz łeh; bijáád éí dadinilzhin; bitsiitsʼiin łibáago ndaashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Hazéítsʼósii bitseeʼ łichíʼígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ayání Naakaii Hahoodzodi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tamias ruficaudus" (éí doodaiiʼ éí "Neotamias ruficaudus") deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 7–9di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai dóó dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí dibéłchíʼí.
Hazéítsʼósii bitseeʼ łichíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; tłʼoh dóó chéłchaaʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsékʼi táshchozhii diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ptyonoprogne concolor" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diłhił; bitéél dóó bizééʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí łizhin.
Tsékʼi táshchozhii diłhiłígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ dahtooʼ yinooghałii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cistothorus stellaris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin dóó dinilbágo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Haʼaʼaahdę́ę́ʼ dahtooʼ yinooghałii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideetsohígíí
éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinyongia multituberculata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ łeh; bideeʼ éí naaki; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideetsohígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałiichilí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́ ( éí tʼóó ahayóí). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picumnus squamulatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí tʼóó 3–4di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łibáa łeh; bitsiitʼáád éí łizhin dóó łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí łizhin dóó doo nineez da.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsįįłkaałiichilí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish ndaʼatłʼoʼii
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chironius" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish ndaʼatłʼoʼii éí 23 ałʼąą ádaatʼé.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish ndaʼatłʼoʼii éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał łeh.
Tʼááłáhági átʼéego:Shádiʼááhdę́ę́ʼ tłʼiish ndaʼatłʼoʼii
Shádiʼááhdę́ę́ʼ niłchiis yázhí
éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Galictis cuja" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 11–20di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 5–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí halzhin; bítááʼ éí łigai.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ niłchiis yázhí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał; tsídii biyęęzhii dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh niłhinígíí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Notamacropus agilis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin; bitéél dóó bizééʼ éí łigai.
Nahatʼeʼiitsoh niłhinígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Yaayááhaltsoii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis" deiłníigo deiyózhí. Yaayááhaltsoii éí 12 ałʼąą ádaatʼé.
Yaayááhaltsoii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Kin Halánítah (Akałii Bikéyah)
éí Akałii Bikéyahdi áhootʼéego bił hazʼą́; Kin Halánítah Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Kin Halánítah Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Kin Halánítah éí 465.4 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 1,327,407 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Kin Halánítah éí -gi bił hazʼą́. Kin Halánítah éí tónteel bikááʼdóó deigo 650 adéesʼeez.
Tʼááłáhági átʼéego:Kin Halánítah
Tsétah nááʼyiłnaadii diitsʼaʼígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gekko hokouensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Náhookǫs biyaadę́ę́ʼ hakʼaz tsídiiłbáhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plectrophenax nivalis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łibá dóó dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Wóláchííʼ neiłkaahiishzhiin bidaaʼ áłtsʼózígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Formicivora iheringi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitseeʼ dóó bitłʼaaʼ éí łizhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Wóláchííʼ neiłkaahiishzhiin bidaaʼ áłtsʼózígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní diłhiłígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh (tłʼiish éí nahalin, áko ndi doo tłʼiish átʼée da; binááʼ doo tłʼiish binááʼ aheełtʼée da), áádóó éí Haʼaʼaahjí dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ophisaurus ventralis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 18–43di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó dinilgaigo yistłʼin; bitłʼaaʼ éí diniltso; bijáád doo hólǫ́ǫ da; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí dinilgai.
Tó háálínídę́ę́ʼ hodíłchʼiltah iichʼąhiitsʼósí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnephilus flavicornis" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oenanthe moesta" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dahtooʼ yinooghałii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cistothorus apolinari" deiłníigo dayózhí.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bitsiitʼáád éí dinilbá; bitłʼaakááʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dahtooʼ yinooghałii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin dóó dinilbágo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ dahtooʼ yinooghałii éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitłʼaakááʼ halchíʼígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.
Dziłtah jádítsoh
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tragelaphus buxtoni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Baʼáadii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 3–4di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ éí łigai.
Dziłtah jádítsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí áłtsʼíísí tseechʼį́dígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiornis ecaudatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dǫ́ʼiiyiyiitsahí áłtsʼíísí tseechʼį́dígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish niłhinígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudechis australis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 6–8di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí dinilgai łeh.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish niłhinígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí yilghał łeh.
Adahiilínítah chʼał nizhónígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amolops formosus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2.3di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dinilzhingo łikizh dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.
Adahiilínítah chʼał nizhónígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Magígaanézí biniighaʼ łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17–20di asdzoh áníłnééz. Łaʼ éí bitsʼíís daalzhin, náánáłaʼ éí bitsʼíís dinilgai; biniighaʼ éí łitso; bitsiitʼáád éí halzhin; biniiʼ éí halbá.
Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼniłtsʼílí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plecotus kolombatovici" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼniłtsʼílí bitʼaʼ éí 8–10di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí diłhił; bitéél éí diniltso; bijaaʼ éí ntsaa; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼniłtsʼílí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó iichʼąhii dóó wóʼałtaasʼéí haalzheehgo naatʼá.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii łizhin dóó łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitłʼaaʼ dóó binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łitsxo.
Tó wónaanídę́ę́ʼ chʼagii łizhin dóó łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; łahda chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.
Tłʼiish tseeʼntłʼizí yishtłizhígíí
éí Biyaatsʼiin Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Uropeltis rubromaculata" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–14di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Tłʼiish tseeʼntłʼizí yishtłizhígíí éí chʼosh chʼééh digháhii dóó łeeyiʼ chʼosh yiyá.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii bitsiitsʼiin łibáhí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Argiope katherina" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.3–0.5di asdzoh áníłtso; adóó éí bitsʼíís łitso dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bijáád éí dadinilzhin; bitsiitsʼiin łibáago ndaashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí łichíʼígíí
éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ansonia rubigina" (éí doodaiiʼ "Ghatophryne rubigina") deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–1.6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsxo dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ dóó dichʼíízh; binááʼ éí diłhił.
Chʼał dichʼízhítʼą́ʼí łichíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Shą́ą́tózhoolí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Shą́ą́tózhoolí éí 37.28 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 100,097 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Shą́ą́tózhoolí éí -gi bił hazʼą́. Shą́ą́tózhoolí éí tónteel bikááʼdóó deigo 1,017 adéesʼeez.
right|thumb|300px
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodiilkǫǫhí nineezígíí
éí naalnoodí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyah hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bachia bicolor" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bijáád éí ádaałtsʼíísí; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodiilkǫǫhí nineezígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilátah naʼashjéʼii łikizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lehtinelagia multopunctata" (éí doodaiiʼ éí "Tharrhalea multopunctata") deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łigaigo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh łeh; bitsiitsʼiin dóó bijáád éí chʼilgo dadootłʼizh. Chʼilátah dóó niʼgóó chʼosh yázhí haalzheeh.
Tsézhiintóńlį́ (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Séí Dah Daaskʼid Hótsxaa Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Tsézhiintóńlį́ éí 8.63 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 38,572 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsézhiintóńlį́ éí -gi bił hazʼą́. Tsézhiintóńlį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 3 adéesʼeez.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideetʼą́hígíí
éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kinyongia xenorhina" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–11di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bideeʼ hólǫ́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.
Naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideetʼą́hígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Eʼeʼaahjí Tónteel bibąąh naʼashjéʼii nahachaʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Terralonus californicus" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó, Eʼeʼaahjí Tónteel bibąąhgóó, hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.1–0.2di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhił dóó łibáago naashchʼąąʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh binághah dah jíjinígíí
éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Notamacropus dorsalis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2–4di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí dah jíjin; bitéél dóó bizééʼ éí łigai.
Nahatʼeʼiitsoh binághah dah jíjinígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashjéʼii heetsʼózí noodǫ́zígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oxyopes jacksoni" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łigai dóó yishtłizhgo noodǫ́ǫ́z dóó heetsʼózígo nineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudemoia pagenstecheri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.