cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Łeetʼoh ííłʼíní bítááʼ dinilzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furnarius figulus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsin yisdisí
Ánoolinígíí
Díí tsin ííʼáhígíí éí atʼaʼ yiltʼąąʼí ndahalin, áádóó 3–60 adéesʼeez ádaníłtso; bitkétłʼóól éí daatʼį́ dóó daasdis łeh.
Łeetʼoh ííłʼíní bítááʼ dinilzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bítááʼ éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin dóó bijáád éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Łeetʼoh ííłʼíní bítááʼ dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí nizhónígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eclectus roratus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Baʼáádígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh; bidaaʼ éí łitsxo dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís łichxííʼ; bitéél dóó binághah tsédídéehgo dootłʼizh; bitseeʼ éí kʼídzítso; bidaaʼ éí łizhin.
Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí nizhónígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chroicocephalus serranus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Shį́įgo Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsxilghááh dinilzhinígíí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Desmognathus fuscus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 5–7di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsxilghááh dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Dah Daazkʼidí Hayázhídi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Tsin Łichxííʼítah Siʼání Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Ahééháshį́į́h Hahoodzo biyiʼdi) bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 110 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 5 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzo
éí Wááshindoon Bikéyah biyiʼdi bił hazʼą́. Haʼaʼaahjí Tónteel bibąąhgi éí bił hazʼą́.
Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzo éí 42,774 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 8,001,024 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzo biwááshindoon éí Tséchʼil Daalchíʼínílį́ hoolyéedi kin haalʼáagi bił hazʼą́, áádóó Tábąąh Séíłgaií hoolyéedi kin haalʼáhí éí atisgo áníłtso.
Tʼááłáhági átʼéego:Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzo
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Philautus" deiłníigo deiyózhí. Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał éí 53 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh ádaníłtso, áádóó atʼąątah chʼał éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád deiłchozh; chʼosh yázhí éí deildeeł ałdóʼ.
Naalʼeełii keelóóltsoh biniiʼ łizhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 22–30di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí łitso.
Naalʼeełii keelóóltsoh biniiʼ łizhinígíí éí łóóʼ yázhí deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Łeetsoiikooh
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Chʼil Łitsxooí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí yázhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tangara cucullata" deiłníigo dayózhí.
Łeetsoiikooh
Łeetsoiikooh éí 14.8 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 62,979 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí yázhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél éí dootłʼizh; bitsiiʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí yázhí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Łeetsoiikooh
thumb|right|300px
Chʼoshtsoh bíláshgaantsohí biyaʼ (chʼosh doo yitʼíinii)
éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cycliophora" deiłníigo deiyózhí. Chʼoshtsoh bíláshgaantsohí biyaʼ éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí naaki ałʼąą átʼé.
Díí chʼosh éí 0.1–0.5 mm ádaníłtso łeh. Chʼoshtsoh bíláshgaantsohí bizééʼ yikáaʼgi éí dahiná.
Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacus timneh" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11–13di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binákʼee dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí dinilbá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí łibáhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bitéél łigaaígíí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó  dóó  dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amazilia candida" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 2.5–3.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí kʼíjíjin.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bitéél łigaaígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Gáagii naashchʼąąʼí bitsiitʼáád halchíʼígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coracias naevius" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–16di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitʼáád éí yishtłizhgo halchííʼ; bitéél éí diłhił dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił.
Gáagii naashchʼąąʼí bitsiitʼáád halchíʼígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Chʼizhaazhii bitsiiyah łikizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stachyris strialata" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí diłhiłgo łibá; bitsiiyah éí łigaigo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼizhaazhii bitsiiyah łikizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tónteel Biihílį́ Hatsohdi tó wónaanídę́ę́ʼ chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Tónteel Biihílį́ Hahoodzodi bił hazʼą́.
thumb|300px|right
Tʼááłáhági átʼéego:Tónteel Biihílį́ Hatsoh
Naʼashjéʼii nímazí yázhí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anapidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii nímazí yázhí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah; adóó éí 220 ałʼąą ádaatʼé.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.01–0.2 asdzoh ádaníłtso. Bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tsxilghááh yázhí łitsooígíí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Desmognathus aeneus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łitso; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsxilghááh yázhí łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Nákʼeejilchíiʼii jaaʼí łibáhigíí
éí tązhii dóó zéédzísgaii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crossoptilon auritum" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 35–38di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitsiiʼ éí łizhin; binákʼee éí dah jilchííʼ.
Nákʼeejilchíiʼii jaaʼí łibáhigíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.
Tsinlátah biibii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tó wónaanídi hólǫ́, tʼáá hazhóʼó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah dóó Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyah, ńléidi éí ádin. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthus trivialis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bitéél éí dibéłchíʼíigo łikizh; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.
Tsinlátah biibii éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah chʼał diłhiłígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kurixalus naso" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1.5–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; bitéél éí diniltso; binááʼ éí ntsaa.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah chʼał diłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Tónteel Biihílį́ Hatsohdi chidí naatʼaʼí táłkááʼ ńdanidaahígi
éí Shádiʼááhjí Tónteel Biihílį́ Hahoodzodi bił hazʼą́.
Tʼááłáhági átʼéego:Tónteel Biihílį́ Hatsoh
Eʼeʼaahdę́ę́ʼ tónteel tsídii
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Larus occidentalis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Akʼah Łizhiní (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Chʼil Łitsxooí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá.
Eʼeʼaahdę́ę́ʼ tónteel tsídii
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 22–27di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí diłhiłgo łibá dóó kʼíjíjin; binághah éí łibá ałdóʼ; bidaaʼ éí łitso; bikeeʼ éí dinilgai.
Eʼeʼaahdę́ę́ʼ tónteel tsídii éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Akʼah Łizhiní (Ahééháshį́į́h Hahoodzo)
Akʼah Łizhiní éí 12.1 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 39,282 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Akʼah Łizhiní éí -gi bił hazʼą́. Akʼah Łizhiní éí tónteel bikááʼdóó deigo 361 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Łeetʼoh ííłʼíní dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furnarius rufus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; bidaaʼ éí łibá.
Łeetʼoh ííłʼíní dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Łóóʼ bigaan dahólónígíí biyaʼ
éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dicyemida" (éí doodaiiʼ "Rhombozoa") deiłníigo deiyózhí. Łóóʼ bigaan dahólónígíí biyaʼ éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 77 ałʼąą ádaatʼé.
Díí chʼosh éí 0.5–7 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí nineez, bijáád éí ádin. Łóóʼ bigaan dahólónígíí bichą́ʼáshkʼazhí yikáaʼgi éí dahiná.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bitseeʼ łichííʼí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amazilia tzacatl" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; bitseeʼ éí łichíiʼgo yishtłizh; bidaaʼ éí kʼíjíjin.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bitseeʼ łichííʼí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Chʼizhaazhii biyaayááh halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cyanoderma pyrrhops" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Chʼizhaazhii biyaayááh halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tséchʼil Daalchíʼínílį́
éí Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́, áádóó Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tséchʼil Daalchíʼínílį́ éí 62.5 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 204,214 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Naalʼeełii keelóóltsoh bitsiitʼáád halzhinígíí
(éí doodaiiʼ Keelóóltsoh bitsiitʼáád halzhinígíí) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aechmophorus clarkii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tséchʼil Daalchíʼínílį́
Tséchʼil Daalchíʼínílį́ éí -gi bił hazʼą́. Tséchʼil Daalchíʼínílį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 166 adéesʼeez.
Naalʼeełii keelóóltsoh bitsiitʼáád halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 22–29di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bitéél dóó bitsiiʼ éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; binááʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí łitso.
Tséchʼil Daalchíʼínílį́
thumb|right|300px
Naalʼeełii keelóóltsoh bitsiitʼáád halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naalʼeełii keelóóltsoh bitsiitʼáád halzhinígíí éí łóóʼ yázhí deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tséchʼil Daalchíʼínílį́
Tʼááłáhági átʼéego:Tséchʼil Daalchíʼínílį́
Tsintah biibii
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthus nyassae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.
Tsintah biibii éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Naʼashjéʼii bitseeʼ hólóní
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arachnura" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii bitseeʼ hólóní éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́; adóó éí 13 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii baʼáádígíí éí 0.5–1di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí bitseeʼ dahólǫ́; bikąʼígíí éí tʼóó tʼáá díkwíí mm ádaníłtso. Bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitéél łitsooígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prioniturus flavicans" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiitʼáád éí dootłʼizh dóó dah dzílchiiʼ; bitéél éí diniltso; bidaaʼ éí dinilbá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitéél łitsooígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Tábąąh Séíłgaií
éí Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́. Haʼaʼaahjí Tónteel bibąąhgi éí bił hazʼą́.
Tábąąh Séíłgaií éí 497 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 437,994 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tábąąh Séíłgaií éí -gi bił hazʼą́. Tábąąh Séíłgaií éí tónteel bikááʼdóó deigo 10 adéesʼeez.
thumb|left|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Tábąąh Séíłgaií
Gáagii naashchʼąąʼí bitʼaʼ dootłʼizhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coracias temminckii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tsxilghááh yázhí łitsxooígíí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Desmognathus wrighti" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Gáagii naashchʼąąʼí bitʼaʼ dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí tsédídéehgo dootłʼizh; bitsiitʼáád éí dinilgaigo dootłʼizh; binághah éí chʼilgo dootʼłizh; bidaaʼ éí diłhił.
Gáagii naashchʼąąʼí bitʼaʼ dootłʼizhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsxilghááh yázhí łitsxooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsxilghááh yázhí łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí yistłʼinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tangara guttata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó diłhiłgo yistłʼin; bitʼaʼ dóó bitsiiʼ éí chʼilgo dootłʼizh dóó łizhingo yistłʼin; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii dichiłí yistłʼinígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tłʼiish wooʼłání bizábąąh łigaaígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sibynophis chinensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 25–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiitsʼiin éí diłhił; bizábąąh éí łigai.
Tłʼiish wooʼłání bizábąąh łigaaígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.
Tseedeidiłtazii dóó Biibii
dóó Biibii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tó wónaanídi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Motacillidae" deiłníigo deiyózhí. Tseedeidiłtazii dóó biibii éí 65 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tsídii éí 5–8di asdzoh ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh (Tseedeidiłtazii łaʼ éí bitéél daaltso, náánáłaʼ éí bitéél daalchííʼ).
Tseedeidiłtazii dóó biibii éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł.
Hakʼaz tónteel tsídii łibáhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Xema sabini" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11–13di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ éí halzhin; bitʼaʼ éí łibá dóó kʼíjíjin; binághah éí łibá ałdóʼ; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łizhin.
Hakʼaz tónteel tsídii łibáhígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Naʼashjéʼii dijoolí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Araneus" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii dijoolí éí nahasdzáán bikáaʼgi 650 ałʼąą ádaatʼé.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.3–1di asdzoh ádaníłtso łeh. Bijáád éí danineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Tʼááłáhági átʼéego:Naʼashjéʼii dijoolí
Tó wónaanídę́ę́ʼ naalʼeełii keelóóltsoh
(éí doodaiiʼ Tó wónaanídę́ę́ʼ keelóóltsoh) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tó wónaanídi kéyah naaznilígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Podiceps cristatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 18–20di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikʼos éí łigai; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigai dóó dibéłchiʼíigo naashchʼąąʼ; binááʼ éí łichííʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ naalʼeełii keelóóltsoh éí łóóʼ yázhí deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Táyiʼ chʼosh bideeʼ názbąsí
éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phoronida" deiłníigo deiyózhí. Táyiʼ chʼosh bideeʼ názbąsí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 10 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px Díí chʼosh éí 2–20 cm ádaníłnéez łeh. Bitsʼíís éí nineez, bijáád éí ádin. Táłtłʼáahdi, séítahgi éí naháaztą́. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.
Tónteel Biihílį́ Hatsohdi siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Tónteel Biihílį́ Hahoodzodi bił hazʼą́.
Díí siláołtsooí bichidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí tónteel bikááʼdóó deigo 3 adéesʼeez.
thumb|300px|left
Tʼááłáhági átʼéego:Tónteel Biihílį́ Hatsoh
Łeetʼoh ííłʼíní diltʼóshígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furnarius cristatus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí dinilgai; bidaaʼ éí łibá.
Łeetʼoh ííłʼíní diltʼóshígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bitseeʼ łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 3.5–4.5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; bizééʼ éí łitsxo łeh; bitseeʼ éí łigai; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish.
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał binááʼ dootłʼizhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kurixalus berylliniris" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 1–2di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; binááʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí diniltso; binááʼ éí ntsaa.
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał binááʼ dootłʼizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Nákʼeejilchíiʼii jaaʼí łigaaígíí
éí tązhii dóó zéédzísgaii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Crossoptilon crossoptilon" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 35–38di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitsiiʼ éí łizhin; bitseeʼ éí kʼíjíjin; binákʼee éí dah jilchííʼ.
Nákʼeejilchíiʼii jaaʼí łigaaígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.
Tsxilghááh dadiłhiłígíí
Tsxilghááh dadiłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsxilghááh dadiłhiłígíí
Chʼizhaazhii bizééʼ halbáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stachyris nigriceps" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí halbá; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼizhaazhii bizééʼ halbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiitʼáád łibáago dootłʼizhígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prioniturus mada" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiitʼáád dóó biwos éí łibáago dootłʼizh; bitłʼaaʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiitʼáád łibáago dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Chézhin Adádí (naalyéhé bá hooghan)
(éí doodaiiʼ Chézhin Adágí) éí Diné Bikéyah bikáaʼdi (Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi) áhootʼéego bił hazʼą́.
Chézhin Adádí éí -gi bił hazʼą́. Chézhin Adádí éí tónteel bikááʼdóó deigo 5,535 adéesʼeez.
Naalyéhé bá hooghan áadi siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ; Hastiin Béésh Biwooʼí léiʼ naalyéhé yá sidáá ńtʼę́ę́ʼ.
Ńdaʼííyéés Hatsohdi kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi bił hazʼą́; Tábąąhkin Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi éí bił hazʼą́.
Díí kǫʼ naʼałbąąsii ninádaaltłiʼígi éí 2014góó yihah yę́ędą́ą́ʼ ályaa; dah náhástʼánígi éí naaki. Ńdaʼííyéés Hatsoh biwááshindoon éí yaa áhályą́.
Chʼaa ndaakaaígíí
2015góó yihah yę́ędą́ą́ʼ 270,819 bílaʼashdlaʼii Ńdaʼííyéés Hatsohdę́ę́ʼ Chéchʼiltah Deezlį́į́góó dóó Mąʼii Dah Daaskʼidgóó kǫ́ naʼałbąąsii bił naaswod.
thumb|left|300px
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dibéłchíʼígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kurixalus idiootocus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dibéłchíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.
Tóchʼilgi átʼéhígíí
éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bryozoa" deiłníigo deiyózhí. Tóchʼilgi átʼéhígíí éí beʼekʼid dóó tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 5,000 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px|Díí éí doo tóchʼilgi átʼéhígíí tʼááłáʼí átʼée da; tóchʼilgi átʼéhígíí ląʼí ádaatʼé Díí chʼosh éí tʼóó 0.5 mm ádaníłtso łeh. Tóchʼil yázhí éí ndahalin łeh. Táłtłʼáahdi, tóchʼil halánítahgi éí naháaztą́. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.
Tłʼiish wooʼłání bitsiiyah diłhiłígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sibynophis sagittarius" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 10–12di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiyah éí diłhił; bizábąąh éí łigai.
Tłʼiish wooʼłání bitsiiyah diłhiłígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłgo łibáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tangara inornata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii diłhiłgo łibáhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteel Biihílį́ Hatsohdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Shádiʼááhjí Tónteel Biihílį́ Hahoodzodi bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 473 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 7 adéesʼeez.
thumb|300px|left
Tʼááłáhági átʼéego:Tónteel Biihílį́ Hatsoh
Hakʼaz tónteel tsídii łigaaígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pagophila eburnea" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 16–17di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bidaaʼ éí dinilgai dóó kʼídzítso; bikeeʼ éí łizhin.
Hakʼaz tónteel tsídii łigaaígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Gáagii naashchʼąąʼí dootłʼizhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coracias garrulus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dootʼłizh; biwos éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalʼeełii keelóól
(éí doodaiiʼ Shádiʼááhdę́ę́ʼ keelóól) éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rollandia rolland" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 11–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí yishtłʼizhgo łichííʼ; bitsiiʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalʼeełii keelóól éí łóóʼ yázhí deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii binátsʼiin halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Climacteris erythrops" deiłníigo dayózhí.
Díí tsídii éí tsineeshbízhii ndahalin, áádóó éí tsineeshbízhiigi átʼéego tsintahgi dahiná.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; binátsʼiin éí halchííʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai dóó diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí łibá.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii binátsʼiin halchíʼígíí éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Tséchʼil Daalchíʼínílį́įdi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzodi bił hazʼą́; áádóó éí 70 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso.
Díí naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1995 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa; 2,000 ánéelą́ą́ʼ naaldlooshii dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼosh (180 ałʼąą ádaatʼéego) áadi shijééʼ; tsídii ałdóʼ danílʼį́.
thumb|left|300px|[[Tsinlátah ayáanii]]
Tʼááłáhági átʼéego:Tséchʼil Daalchíʼínílį́
Naʼashjéʼii dootłʼizhígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Araniella" deiłníigo deiyózhí. Naʼashjéʼii dootłʼizhígíí éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́; adóó éí 11 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii bitsʼíís éí 0.2–0.5di asdzoh ádaníłtso; bitsʼíís éí dootłʼizh, bijáád éí tʼóó bíyó daniłtólíi łeh. Binááʼ éí ádaałtsʼíísí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Chʼizhaazhii bizééʼ halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Stachyris nigricollis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ dóó bizééʼ éí halzhin; bitéél éí halbá; bítááʼ éí łigaigo yistłʼin; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼizhaazhii bizééʼ halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łichxíʼígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alisterus amboinensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichxííʼ; bitʼaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; binághah éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí łitsxo dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitsiiʼ łichxíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Ahidiilíní Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo
éí Dibé Ntsaa Hahoodzo biyiʼjí siʼą́, áádóó éí 3,341 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso.
Ahidiilíní Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí Ahidiilíní Hatsoh hoolyéedi kin dah shijaaʼíigi bił hazʼą́; áádóó éí kin dah shijaaʼígíí atisgo áníłtso, díí hahoodzooígíí biyiʼdi.
Kéédahatʼínígíí
146,723 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii Ahidiilíní Hatsoh Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi kéédahatʼį́ (2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ). Díí éí 58,095 hooghanígíí yiiʼ dabighan.
Tʼááłáhági átʼéego:Dibé Ntsaa Hahoodzo
Dahiitį́hii dootłʼizhí bitseeʼ nineezígíí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aglaiocercus kingii" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Bikąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 3.5–4.5di asdzoh áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís disxǫsgo dootłʼizh; binághah éí yágo dootłʼizh; bítááʼ éí łigai; bitʼaʼ éí diłhił; bitseeʼ éí yágo dootłʼizh dóó nineez. Baʼáádígíí éí bitéél yishtłizh dóó bitseeʼ doo nineez da.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bitseeʼ nineezígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Naʼashjéʼii
Naʼashjéʼii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Araneomorphae" deiłníigo deiyózhí.
Naʼashjéʼii éí tʼáá ałtso bijáád tseebíí, adóó éí bitłʼóól hólǫ́. Binááʼ éí tseebíi łeh; łaʼ éí binááʼ tʼóó hastą́ą ndi. Naʼashjéʼii éí chʼosh deildeeł łeh; łaʼ éí chʼil deiłchozh ndi, náánáłaʼ éí atsįʼ deilghał ałdóʼ.
Naʼashjéʼii éí 36,000 ánéelą́ą́ʼ alʼąą ádaatʼé.
Łeetʼoh ííłʼíní yázhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furnarius minor" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí halbá; bizééʼ dóó bitéél dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Łeetʼoh ííłʼíní yázhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chʼosh bitsiiní
éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Entoprocta" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bitsiiní éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; łaʼ éí beʼekʼid biyiʼdi dahiná ałdóʼ; adóó éí 150 ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px Díí chʼosh éí 0.1–7 mm ádaníłnéez łeh. Tsékááʼ dóó séítahgi éí naháaztą́ą łeh; łaʼ éí ndadilnaʼgo naaldeeh. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsxilghááh
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aneides lugubris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii naashchʼąąʼígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coracias benghalensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Tʼiistsʼóózí (naalyéhé bá hooghan)
éí Diné Bikéyah bikáaʼdi (Tséhootsooí Bił Hahoodzo biyiʼdi) áhootʼéego bił hazʼą́.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii naashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 10–12di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh; bitsiitʼáád dóó bitʼaʼ dóó bitłʼaaʼ éí dootłʼizh; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ éí diłhił.
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ gáagii naashchʼąąʼígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh deilghał; chʼosh dóó naʼashjéʼii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tʼiistsʼóózí (naalyéhé bá hooghan)
Tʼiistsʼóózí éí -gi bił hazʼą́. Tʼiistsʼóózí éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,227 adéesʼeez.
Naalyéhé bá hooghan áadi siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ; Hastiin Nééz dóó Hastiin Bichidí dóó Táchii’nii Ts’ósí léiʼ éí naalyéhé bá hooghandi ndaalnish ńtʼę́ę́ʼ.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsxilghááh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah tsxilghááh éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ séí naaʼahóóhai
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Syrrhaptes paradoxus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí séí naaʼahóóhai éí 12–16di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltsxogo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; bikʼos éí łibá; bitsiiʼ éí diniltsxo; bitłʼaaʼ éí łizhin; bitseeʼ éí áłtsʼóósí.
Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ séí naaʼahóóhai éí chʼil binááʼ deildeeł.
Łichííʼ Sitánídi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Tónteel Biihílį́ Hahoodzodi bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1,250 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 70 adéesʼeez.
thumb|300px|right
Tʼááłáhági átʼéego:Łichííʼ Sitání
Ahidiilíní Hayázhí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo
éí Dibé Ntsaa Hahoodzo biyiʼjí siʼą́, áádóó éí 1,149 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso.
Ahidiilíní Hayázhí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí Ahidiilíní Hayázhí hoolyéedi kin dah shijaaʼíigi bił hazʼą́; áádóó éí kin dah shijaaʼígíí atisgo áníłtso, díí hahoodzooígíí biyiʼdi.
Kéédahatʼínígíí
30,952 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii Ahidiilíní Hayázhí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi kéédahatʼį́ (2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tʼááłáhági átʼéego:Dibé Ntsaa Hahoodzo
Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełídaakį́ bizééʼ halzhinígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Deeteel Bikéyahdi dóó Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gavia pacifica" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 23–29di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí łigai; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí łibá; bikʼos dóó bitʼaʼ éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; binááʼ éí łichííʼ.
Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naalʼeełídaakį́ bizééʼ halzhinígíí éí łóóʼ deilghał.
Chʼizhaazhii daakíní diłhiłígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sphenocichla humei" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiiyah éí łigaigo yistłʼin; bidaaʼ éí łibá dóó deekį́.
Chʼizhaazhii daakíní diłhiłígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tábąąh Séíłgaiíidi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Tséchʼil Daalchíʼínílį́ Hahoodzodi bił hazʼą́.
thumb|left|300px|Łóóʼ hashkéhétʼą́ʼí łikizhígíí thumb|right|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Tábąąh Séíłgaií
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii bidaaʼ łizhinígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chroicocephalus bulleri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Tónteel tsídii éí tónteel dóó tó siyíní dóó beʼekʼid bibąąhgi dahiná; niʼgóó bitʼoh ádeilééh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 14–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí dinilbá dóó kʼíjíjin; binááʼ éí łigai; bidaaʼ dóó bikeeʼ éí łizhin.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bizééʼ disxǫsígíí
éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amazilia fimbriata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii bidaaʼ łizhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tónteel tsídii bidaaʼ łizhinígíí éí łóóʼ deilghał dóó chʼosh deildeeł; tsídii biyęęzhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bizééʼ disxǫsígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bizééʼ éí dootłʼizhgo disxǫs.
Dahiitį́hii dootłʼizhí bizééʼ disxǫsígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.
Niʼ Hotłʼiz (naalyéhé bá hooghan)
éí Diné Bikéyah bikáaʼdi (Tʼiistsʼóóz Ńdeeshgizh Bił Hahoodzo biyiʼdi) áhootʼéego bił hazʼą́.
Tłʼiish wooʼłání bitsiiyah halzhinígíí
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sibynophis collaris" deiłníigo dayózhí.
Niʼ Hotłʼiz (naalyéhé bá hooghan)
Niʼ Hotłʼiz éí -gi bił hazʼą́. Niʼ Hotłʼiz éí tónteel bikááʼdóó deigo 6,985 adéesʼeez.
Tłʼiish wooʼłání bitsiiyah halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 20–30di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitsiiyah éí halzhin; bitsiitsʼiin éí łibá; bizábąąh éí łigai.
Niʼ Hotłʼiz (naalyéhé bá hooghan)
Naalyéhé bá hooghan áadi siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ. Hastiin Doo Sííh Yáłti’í léiʼ éí naalyéhé yá sidáá ńtʼę́ę́ʼ.
Tłʼiish wooʼłání bitsiiyah halzhinígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tłʼiish wooʼłání bitsiiyah halzhinígíí éí tąądee naagháhii dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tsxilghááh łibáhígíí
éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aneides klamathensis" deiłníigo dayózhí.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitłʼaakááʼ yágo dootłʼizhígíí
éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tanygnathus sumatranus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tsxilghááh łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsxilghááh éí 2–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitłʼaakááʼ yágo dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 12–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitłʼaakááʼ éí yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí łichííʼ dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tsxilghááh łibáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Ahééháshį́į́hdę́ę́ʼ tsxilghááh łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitłʼaakááʼ yágo dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí bitłʼaakááʼ yágo dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii binátsʼiin łigaaígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Climacteris affinis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px Díí tsídii éí tsineeshbízhii ndahalin, áádóó éí tsineeshbízhiigi átʼéego tsintahgi dahiná.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; binátsʼiin éí łigai; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai dóó diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí łibá.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsineeshbízhii binátsʼiin łigaaígíí éí tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.
Łeetʼoh daʼííłʼíní
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Furnarius" deiłníigo deiyózhí. Łeetʼoh daʼííłʼíní éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé.
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dinilbáhígíí
éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kurixalus appendiculatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Łeetʼoh daʼííłʼíní
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł.
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dinilbáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Náátsʼózídę́ę́ʼ atʼąątah chʼał dinilbáhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.