cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kéyah dah siʼánígíí beʼałnííʼdę́ę́ʼ wóláchííʼ neiłkaahii binákʼee dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hafferia zeledoni" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Bikąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bikąígíí éí bitsʼíís łizin, baʼáádígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí dootłʼizh dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Kéyah dah siʼánígíí beʼałnííʼdę́ę́ʼ wóláchííʼ neiłkaahii binákʼee dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Ńdíshchíitah naalnoodí dichʼízhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Ńdíshchíitah naalnoodí dichʼízhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Ayáásh daantélí dootłʼizhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí łizhingo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí chʼilgo dootłʼizh dóó nteel.
Ayáásh daantélí dootłʼizhígíí éí hashkʼaan dijéʼé yiłchozh.
Chʼał kʼaasdáhí dah daaltsxooígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Epipedobates darwinwallacei" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó dah daaltsxo; binááʼ éí diłhił.
Chʼał kʼaasdáhí dah daaltsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chʼiltaalzhahii bitsiitʼáád yishtłizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Laniarius luehderi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél dóó bitsiitʼáád éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼiltaalzhahii bitsiitʼáád yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Passer rufocinctus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bizééʼ éí halzhin; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; biwos dóó bitłʼaakááʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin.
Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tłʼiish dóó bikʼéí
Tʼááłáhági átʼéego:Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh tłʼiish dóó bikʼéí
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí binákʼee łigaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melaenornis fischeri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó binághah éí diłhił; binákʼee éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.
Tsídiiłbáhí dóó Dilchʼóshii
Díí tsídii éí 5–9di asdzoh ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ dóó binághah éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ łeh.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí binákʼee łigaaígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí binákʼee łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tsídiiłbáhí dóó Dilchʼóshii
Tsídiiłbáhí dóó dilchʼóshii éí chʼil binááʼ deildeeł; éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsídiiłbáhí dóó Dilchʼóshii
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ iichʼąhiitsʼósí bitʼaʼ ndaashchʼąąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí diniltso dóó łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ tłʼiistsʼósí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 5–10di asdzoh ádaníłnééz. Łeeyiʼ chʼosh éí ndahalin, áádóó éí tsinaʼayąʼii dóó wóláchííʼ biyázhí deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí bikʼaashtʼah halzhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis pycnodermis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bikʼaashtʼah éí halzhin; binááʼ éí diłhiłgo łitso.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí bikʼaashtʼah halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chéchʼil bitʼąątah ayáásh
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibélchíʼí; binátsʼiin éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.
Chéchʼil bitʼąątah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tééh magí bílaʼ łizhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chlorocebus aethiops" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 16–19di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 12–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; bijáád dóó bitseeʼ éí łibá; biniiʼ éí halzhin.
Tééh magí bílaʼ łizhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Náhookǫsjí Chéchʼiltóodi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi bił hazʼą́; Tséhonoojí Dineʼé Bikéyahdi éí bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1952 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 299 adéesʼeez. Chidí naatʼaʼ́í ninádaałtłiʼígi éí tʼááłáʼí.
thumb|left|300px
Tʼááłáhági átʼéego:Chéchʼiltó
Hííłchʼįʼgo naatʼaʼí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nycticeius humeralis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Hííłchʼįʼgo naatʼaʼí éí iichʼąhii dóó chéłchaaʼ dóó tséʼédǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.
Tsineheeshjíʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo
Kéédahatʼínígíí
150,865 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii Tsineheeshjíʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi kéédahatʼį́ (2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tʼááłáhági átʼéego:Ahééháshį́į́h Hahoodzo
Dáʼákʼehtah yádíłtihii dibéłchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calamanthus campestris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél éí łigai dóó diłhiłgo halkizh; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Dáʼákʼehtah yádíłtihii dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Lókʼaatłʼoh Siyį́
Lókʼaatłʼoh Siyį́ éí 20.45 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 59,278 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Lókʼaatłʼoh Siyį́ éí -gi bił hazʼą́. Lókʼaatłʼoh Siyį́ éí tónteel bikááʼdóó deigo 289 adéesʼeez.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dloziłbáhí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sciurus yucatanensis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 18–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dloziłbáhí éí neeshchʼííʼ dóó chʼil binááʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó ábíshjaaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii bitseeʼ naashchʼąąʼí
éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pavo cristatus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii bikąʼígíí éí bitsʼíís yágo dootłʼizh dóó disxǫsgo naashchʼąąʼ; áádóó éí 7–8di adéesʼeez áníłnééz dóó 8–13 dahidídloʼ áníłdáás. Baʼáádígíí éí łibá; áádóó éí 34di asdzoh áníłnééz dóó 6–8.8 dahidídloʼ áníłdáás.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii bitseeʼ naashchʼąąʼí éí chʼosh dóó chʼil binááʼ yildeeł łeh.
Naalʼeełí binákʼee halzhinígíí
éí naalʼeełí bitseeʼ ntłʼizígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nomonyx dominicus" deiłníigo dayózhí; tʼáá díí tʼéiyá naalʼeełí "Nomonyx"-jí atah yisdzoh. thumb|left|250px Naalʼeełí binákʼee halzhinígíí éí nahoditsʼǫʼ dóó beʼekʼid bibąąhgi naakai.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalʼeełí bikąʼígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee dóó bítááʼ éí halzhin; bidaaʼ éí dootłʼizh dóó kʼíjíjin. Bitsʼíís éí 1–1.3 adéesʼeez áníłtso, 1.1–1.3 dahidídloʼ áníłdáas łeh. Baʼáádígíí éí dibéłchíʼí.
Naalʼeełí binákʼee halzhinígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ diyóósh
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pituophis lineaticollis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 45–70di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh łeh; bibid dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ diyóósh éí naʼatsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.
Béésh Bichʼahii Bikéyahdę́ę́ʼ jááłánii nineezígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spirobolus marginatus" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 2–5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z. Chʼil dóó tsin bineestʼąʼ dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Tsįįłkaałii dootłʼizhí yázhí bitsiiyah łitsooígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Picus chlorolophus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 10–11di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah éí łitso; bitłʼaaʼ éí łibáago noodǫ́ǫ́z; bikʼos éí diłhił; bidaaʼ éí łibá.
Tsįįłkaałii dootłʼizhí yázhí bitsiiyah łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ kááʼtsʼiní yázhí
éí Biishchʼid Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dasypus septemcinctus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 10–15di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bíchį́į́h éí tʼáá dinilchííʼ.
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lipinia noctua" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Haʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Hodíłchʼiltah tsídiiłbáhí bizééʼ dah dzíltsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gymnoris superciliaris" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bizééʼ éí dah dzíltso; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łibá.
Ayáásh daantélí bitsiitʼáád halzhinígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Smithornis capensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitéél éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ éí dinilzhin; bitsiitʼáád éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił dóó nteel.
Ayáásh daantélí bitsiitʼáád halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼiidóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼiltaalzhahii bitsiiʼ łibáhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malaconotus blanchoti" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ éí łibá; bidaaʼ éí diłhił.
Béésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudocolopteryx citreola" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; binátsʼiin éí łibá; bidaaʼ éí diłhił.
Béésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sceloporus melanorhinus" deiłníigo dayózhí.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tó tłʼiish
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dieurostus dussumierii" deiłníigo dayózhí. Tááʼ díí tʼéiyá tłʼiish "Dieurostus"-jí atah yisdzoh. thumb|left|250px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalnoodí dichʼízhí éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tó tłʼiish
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 1–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí łizhin dóó dibéłchíʼíigo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí dinilgai.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ tó tłʼiish éí łóóʼ yilghał łeh.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí bitéél dinilbáhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melaenornis microrhynchus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí łizhin.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí bitéél dinilbáhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii binághah dootłʼizhígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Darevskia brauneri" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá; binághah éí chʼilgo dootłʼizh; bikʼiiz éí halzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii binághah dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashjéʼii jáádnézí naashchʼąąʼígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Holocnemus pluchei" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí tʼáá díkwíí mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ łeh; bijáád éí ayóo danineez dóó ádaałtsʼóózí. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah naʼashjéʼii bitsʼíís dah jíjinígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Holconia immanis" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dah jíjin łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Łeeyiʼ tłʼiistsʼósí bitsiitsʼiin nteelinígíí
éí Biyaatsʼiin Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Typhlops platycephalus" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 5–9di asdzoh áníłnééz; łeeyiʼ chʼosh éí nahalin. Binááʼ éí áłtsʼíísí. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiitsʼiin éí nteel dóó dinilchíiʼ łeh.
Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ jááłániitsoh nineezígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sechelleptus seychellarum" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 4–6di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí łizhin dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z. Chʼil dóó tsin bineestʼąʼ dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Teełbiiʼtóodi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
Díí naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1989 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa; 200 ánéelą́ą́ʼ naaldlooshii dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼosh (40 ałʼąą ádaatʼéego) áadi shijééʼ; tsídii ałdóʼ danílʼį́.
thumb|left|300px|[[Bitseeʼ yee adiłhałii]]
Tʼááłáhági átʼéego:Teełbiiʼtó
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziidę́ę́ʼ dibé dootłʼizhí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Eʼaʼaahjí hólǫ́;  éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudois nayaur" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá; bitéél éí łigai; bitseeʼ dóó bijáád éí diłhił łeh.
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziidę́ę́ʼ dibé dootłʼizhí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Jaaʼabaní bijaatsohígíí
éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bauerus dubiaquercus" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá jaaʼabaní "Bauerus"-jí atah yisdzoh.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 7–9di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí dóó diniltsgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Kááʼtsʼiní dóó bikʼéí
éí Biishchʼid Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cingulata" deiłníigo dayózhí. Kááʼtsʼiní dóó bikʼéí éí 21 ałʼąą ádaatʼé.
Tʼááłáhági átʼéego:Biwooʼ Ádaałtsʼíísígíí dóó Kááʼtsʼiní
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ iichʼąhiitsʼósí łizhin dóó yishtłizhígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anisocentropus bicoloratus" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Łeesdísí Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí łizhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Dáʼákʼehtah yádíłtihii noodǫ́zígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calamanthus fuliginosus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diniltso dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí dinilgai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Dáʼákʼehtah yádíłtihii noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Chʼał kʼaasdáhí bikʼiiz halzhinígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Silverstoneia flotator" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bikʼiiz éí halzhin; bigaan dóó bijáád éí dibéłchíʼí; bizábąąh éí łigai; binááʼ éí diłhił.
Chʼał kʼaasdáhí bikʼiiz halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Chéchʼiltóodi naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání
éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi bił hazʼą́; Tséhonoojí Dineʼé Bikéyahdi éí bił hazʼą́.
Díí naaldeehii danílʼį́įgo bił hazʼání éí 1955 yihah yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa; áádóó éí 14.5 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo áníłtso. 800 ánéelą́ą́ʼ naaldlooshii dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼosh (100 ałʼąą ádaatʼéego) áadi shijééʼ; tsídii ałdóʼ danílʼį́.
Tʼááłáhági átʼéego:Chéchʼiltó
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii bitseeʼ naashchʼąąʼí
(éí doodaiiʼ éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tsídii bitseeʼ naashchʼąąʼí) éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pavo muticus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó dibéłchíʼí dóó disxǫsgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí 7–9di adéesʼeez áníłnééz dóó 8–13 dahidídloʼ áníłdáás. Baʼáádígíí éí 3–4di adéesʼeez áníłnééz dóó 6–8 dahidídloʼ áníłdáás.
Náátsʼózídę́ę́ʼ tsídii bitseeʼ naashchʼąąʼí éí chʼosh dóó chʼil binááʼ yildeeł łeh.
Tsineheeshjíʼí
thumb|right|300px éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsineheeshjíʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Tsineheeshjíʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Tsineheeshjíʼí éí 15.79 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 61,416 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Tsineheeshjíʼí éí -gi bił hazʼą́. Tsineheeshjíʼí éí tónteel bikááʼdóó deigo 272 adéesʼeez.
Tʼááłáhági átʼéego:Tsineheeshjíʼí
Shádiʼááhdę́ę́ʼ tááʼyaʼniiltʼóshii łichíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyah hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cardinalis phoeniceus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 8–9di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łibá.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ wóláchííʼ neiłkaahii binákʼee dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hafferia immaculata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px|Bikąʼígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 7–8di asdzoh áníłtso. Bikąígíí éí bitsʼíís łizin, baʼáádígíí éí bitsʼíís yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binákʼee éí dootłʼizh dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.
Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ wóláchííʼ neiłkaahii binákʼee dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Tsʼahtah diyóósh
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pituophis catenifer deserticola" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 45–60di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh łeh; bibid dóó bitłʼaaʼ éí dinilgai.
Tsʼahtah diyóósh éí naʼatsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.
Tó wónaanídę́ę́ʼ ayáásh daantélí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calyptomenidae" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ ayáásh daantélí éí hastą́ą́ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px
Tééh magí binátsʼiin łigaaígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chlorocebus tantalus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 16–19di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 12–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bijáád dóó bitseeʼ éí łibá; biniiʼ éí halzhin.
Tééh magí binátsʼiin łigaaígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsin bąąh naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lipinia vulcania" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 3–5di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí dinilzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsin bąąh naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tó tłʼiish noodǫ́zígíí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Homalopsis buccata" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tó tłʼiish noodǫ́zígíí éí łóóʼ dóó chʼał yilghał łeh.
Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Ńahookǫsjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscopus proregulus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bitsiitʼáád éí dinilgaigo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí dinilbá; binátsʼiin éí diniltso; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Łeeyiʼ tłʼiistsʼósí diłhiłígíí
éí Biyaatsʼiin Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Typhlops reticulatus" (éí doodaiiʼ éí "Amerotyphlops reticulatus") deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 5–9di asdzoh áníłnééz; łeeyiʼ chʼosh éí nahalin. Binááʼ éí áłtsʼíísí. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí dinilgai.
Łeeyiʼ tłʼiistsʼósí diłhiłígíí éí wóláchííʼ biyázhí yildeeł.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał áłtsʼíísí bikʼaashtʼah łitsooígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pristimantis danae" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1.6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼaashtʼah éí łitso; binááʼ éí diłhiłgo łitso.
Tsįįłkaałii dootłʼizhí ntsaaí bitsiiyah łitsooígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrysophlegma flavinucha" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 14–15di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼíjíjin; bikʼos éí diłhił; bidaaʼ éí łibá.
Lókʼaatłʼohtah
thumb|right|300px éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Chéchʼiltah Dį́į́ńlį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tsįįłkaałii dootłʼizhí ntsaaí bitsiiyah łitsooígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Tsįįłkaałii dootłʼizhí ntsaaí bitsiiyah łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Lókʼaatłʼohtah
Lókʼaatłʼohtah éí 18.6 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso, áádóó áadi 54,165 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).
Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ tsídiiłbáhí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bizééʼ halzhin; binátsʼiin éí diłhiłgo halchííʼ; bidaaʼ éí łibá.
Lókʼaatłʼohtah
Lókʼaatłʼohtah éí -gi bił hazʼą́. Lókʼaatłʼohtah éí tónteel bikááʼdóó deigo 459 adéesʼeez.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dloziłchííʼ
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sciurus deppei" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dloziłchííʼ éí neeshchʼííʼ dóó chʼil binááʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó ábíshjaaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Jeeshóóʼ Bidziildę́ę́ʼ tábąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; Jeeshóóʼ Bidziiltah éí tʼóó ahayóí. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudocolopteryx acutipennis" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; binátsʼiin éí łibá; bidaaʼ éí diłhił.
Jeeshóóʼ Bidziildę́ę́ʼ tábąąh dǫ́ʼiiyiyiitsahíłtsooí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Siil Nástłʼahdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Tin Kéyahdi bił hazʼą́.
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1940 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 44 adéesʼeez. Chidí naatʼaʼ́í ninádaałtłiʼígi éí naaki.
thumb|left|300px
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii diniltsooígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Darevskia lindholmi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí diniltsogo dootłʼizh dóó dinilzhingo łikizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tó wónaanídę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí bitéél łitsxooígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Empidornis semipartitus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–7di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bizééʼ éí łitsxo; bidaaʼ éí łizhin.
Dǫ́ʼiiyiyiitsahíłbáhí bitéél łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.
Náhookǫsdę́ę́ʼ iichʼąhiitsʼósí bitʼaʼ dinilbáhígíí
éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Apatania dalecarlica" deiłníigo dayózhí. Díí iichʼąhiitsʼósí éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼosh éí 0.2–0.5di asdzoh áníłnéez łeh. Bitʼaʼ éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ. Táłtłʼááh chʼil éí bichʼiyąʼ.
Tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashjéʼii jáádnézí ntsaaígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pholcus phalangioides" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó hólǫ́, tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin. thumb|left|250px
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí dootłʼizhígíí
éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sceloporus malachiticus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naalnoodí dichʼízhí éí 4–8di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Shádiʼááhdę́ę́ʼ naalnoodí dichʼízhí dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah naʼashjéʼii łibá dóó łigaaígíí
éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Holconia hirsuta" deiłníigo dayózhí. Díí naʼashjéʼii éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashjéʼii éí 0.5–1.5di asdzoh áníłtso łeh. Bitsʼíís éí łibá dóó łigaigo naashchʼąąʼ łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.
Chʼiltaalzhahii bizééʼ dinilchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhodophoneus cruentus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí dinilchííʼ; binátsʼiin éí dinilgai; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼiltaalzhahii bizééʼ dinilchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Hodíłchʼiltah yádíłtihii bizééʼ łitsooígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Neosericornis citreogularis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łitso; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.
Hodíłchʼiltah yádíłtihii bizééʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdę́ę́ʼ halgaiitah jááłánii nineezígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rossiulus kessleri" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Sǫʼ Łichíiʼnii Bikéyahdi hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 2–4di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo łibá dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z. Chʼil dóó tsin bineestʼąʼ dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Atʼąątah chʼał kʼaasdáhígíí
éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ranitomeya summersi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí chʼał éí 0.6–1di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsxogo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.
Atʼąątah chʼał kʼaasdáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.
Jaaʼabaní dinilbáhígíí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 14–15di asdzoh áníłnééz; bitsʼíís éí 5–6di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí áłtsʼíísí.
Jaaʼabaní dinilbáhígíí éí iichʼąhii dóó chéłchaaʼ dóó tséʼédǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.
Diyóósh
éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pituophis" deiłníigo deiyózhí. Diyóósh éí 12 ałʼąą ádaatʼé.
Díí tłʼiish éí 45–70di asdzoh ádaníłnéez łeh, áádóó éí naʼatsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii deilghał.
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah naaʼahóóhai disxǫsígíí
éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó  dóó Eʼeʼaahjí  hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lophophorus impejanus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 2–2.5di adéesʼeez áníłtso; 5–7 dahidídloʼ áníłdáás. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizhgo disxǫs; bitéél éí halzhin; bikʼos dóó bitsiiyah éí halchííʼ dóó łitsxo. Baʼáádígíí éí łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah naaʼahóóhai disxǫsígíí éí chʼosh yildeeł dóó chʼil bikétʼłóól yiłchozh.
Wóláchííʼ ndeiłkaahii binákʼee dootłʼizhígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hafferia" deiłníigo deiyózhí. Wóláchííʼ ndeiłkaahii binákʼee dootłʼizhígíí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé. thumb|left|250px|Bikąʼígíí
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh daantélí
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 5–6di asdzoh ádaníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił dóó nteel.
Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh daantélí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼiidóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.
Łeeyiʼ tłʼiistsʼósí noodǫ́zígíí
éí Biyaatsʼiin Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Typhlops brongersmianus" (éí doodaiiʼ éí "Amerotyphlops brongersmianus") deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 5–9di asdzoh áníłnééz; łeeyiʼ chʼosh éí nahalin. Binááʼ éí áłtsʼíísí. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhingo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí dinilgai.
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziidę́ę́ʼ tłʼízíʼilí
éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí (Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi) hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemitragus jemlahicus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naaldlooshii éí 2–3di adéesʼeez áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó dinilzhin; bizééʼ éí diniltsxo dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh.
Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziidę́ę́ʼ tłʼízíʼilí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.
Dahbaʼńlį́ Bibąąh
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tsineheeshjíʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin haalʼá, áádóó Tsineheeshjíʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin haalʼáagi bił hazʼą́.
Dahbaʼńlį́ Bibąąh éí -gi bił hazʼą́. Dahbaʼńlį́ Bibąąh éí tónteel bikááʼdóó deigo 240 adéesʼeez.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah tsídiiłbáhí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Petronia petronia" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 4–6di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí dah dzíltso; bidaaʼ éí łibá.
Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; łahda naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.
Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscopus tytleri" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 3–5di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.
Dziłghą́ąʼdi Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdę́ę́ʼ atʼąątah ayáásh éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ jááłánii nineezígíí
éí chʼosh bijáád dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aulacobolus newtoni" deiłníigo dayózhí. Díí jááłánii éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí jááłánii éí 2–4di asdzoh áníłnéez łeh. Bitsʼíís éí yishtʼizh dóó diniltsogo noodǫ́ǫ́z. Chʼil dóó tsin bineestʼąʼ dóó dííłdzid éí bichʼiyąʼ łeh.
Chʼiltaalzhahii bizééʼ halchíʼígíí
éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Telophorus dohertyi" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 6–8di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí halchííʼ; bitéél dóó binákʼee éí halzhin; bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.
Chʼiltaalzhahii bizééʼ halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.
Tsékooh Íídéetą́ą́ʼí
éí Ahééháshį́į́h Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Chéchʼiltah Dį́į́ńlį́ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.
Tsį́į́haltsooíidi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
éí Náhookǫjí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi bił hazʼą́; Shádiʼááhjí Kinghą́ą́ʼ Haltsooí Dineʼé Bikéyahdi éí bił hazʼą́.
Tsékooh Íídéetą́ą́ʼí
Tsékooh Íídéetą́ą́ʼí éí -gi bił hazʼą́. Tsékooh Íídéetą́ą́ʼí éí tónteel bikááʼdóó deigo 358 adéesʼeez.
thumb|right|300px
Tsį́į́haltsooíidi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi
Díí chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí 1912 yę́ędą́ą́ʼ áhoolyaa, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 681 adéesʼeez. Chidí naatʼaʼ́í ninádaałtłiʼígi éí tʼááłáʼí.
thumb|left|300px
Bidiltłish Shizhahí Bikéyah
éí Ásáí Dineʼé Bikéyah Ntsaaígíí Haʼaʼaahjígo bił hazʼą́.
Bidiltłish Shizhahí Bikéyah éí 119,500 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso; 4,975,000 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii áadi kéédahatʼį́.
Tʼááłáhági átʼéego:Ásáí Dineʼé Bikédaayah
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhai disxǫsígíí
éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lophophorus lhuysii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsídii éí 2–2.5di adéesʼeez áníłtso; 5–7 dahidídloʼ áníłdáás. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dootłʼizhgo disxǫs; bitéél éí halzhin; bitsiitʼáád éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah éí diłhiłgo halchííʼ. Baʼáádígíí éí łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ.
Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ naaʼahóóhai disxǫsígíí éí chʼosh yildeeł dóó chʼil bikétʼłóól yiłchozh.
Tsįįłkaałii dootłʼizhí bizééʼ łikizhígíí
éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrysophlegma mentale" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tsįįłkaałii éí 11–14di asdzoh áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah éí łitso; bitʼaʼ éí dibéłchíʼí; bitseeʼ éí kʼíjíjin; bizééʼ éí łigai dóó łizhingo łikizh; bidaaʼ éí łibá.
Tsįįłkaałii dootłʼizhí bizééʼ łikizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł.
Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí binághah dah dzígaaígíí
éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lipinia pulchella" deiłníigo dayózhí.
Tééh magí biniiʼ halzhinígíí
éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chlorocebus pygerythrus" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí magí éí 17–24di asdzoh áníłnééz; bitseeʼ éí 20–25di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bijáád dóó bitseeʼ éí łibá; biniiʼ éí halzhin.
Tééh magí biniiʼ halzhinígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ łigaaígíí
éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Darevskia kamii" deiłníigo dayózhí.
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí naʼashǫ́ʼii éí 6–10di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.
Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ naʼashǫ́ʼii bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dloziłgaii binághah halbáhígíí
éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sciurus nayaritensis" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí hazéí éí 18–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binághah éí halbáa łeh; bitéél dóó bizééʼ éí diniltso; bitseeʼ éí nineez dóó ditłʼo.
Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dloziłgaii binághah halbáhígíí éí neeshchʼííʼ dóó chʼil binááʼ yildeeł łeh; dzidzé dóó ábíshjaaʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tłʼiish łééchʼąąniiʼí
éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cerberus rynchops" deiłníigo dayózhí. thumb|left|250px
Ánoolinígíí dóó bichʼiyąʼ
Díí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.
Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tłʼiish łééchʼąąniiʼí éí łóóʼ dóó chʼał yilghał łeh.