cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mary fitzgerald
atagwe Thomas o ile a etela Amerika 'mo a eligo a thwalwa mmerekong bjalo ka moemedi wa di opedi tsa Corporation|diopedi, diroki le dibini. o ile a fallela go la kapa mo a beng a le moenedi wa k'hamphani. Mmagwe gammogo le bana ba gabo ka le selawatle Baile ba tloga wexford goya kappa ka manthole 1900, le Marry, nepo kgolo e le gore ba lelapa ka moka ba tlo latela.
Kgalema Motlanthe
Go rakwa ga Vusi Pikoli
Go tlošwa ga Pikoli go be go tsoša ngangišano kudu. Le ge Motlanthe a ile a gana gore o be a dutše a dira ka ditaelo tša ANC,  basekaseki ba šišinya ka tsela ye nngwe, ba bolela gore Pikoli o rakilwe mošomong ka nepo ya go "otla go se ikokobeletše [ga gagwe] go ANC"  goba ka nepo ya go nolofatša go lahlwa ya ditatofatšo tša bomenetša kgahlanong le Zuma. Sehlogo sa barulaganyi sa Financial Mail se boletše gore go rakwa ga Pikoli e be e le bohlatse bja gore bjalo ka mopresidente Motlanthe o be a " bina go ya ka modumo" wa Zuma gomme e be e le "cog ya bohlokwa mo protšekeng ya shin' wam ,"  le mosekaseki wa dipolotiki William Gumede o ile a dumela gore e swaya Motlanthe "bjalo ka monna wa monyanya, . Motlanthe ka Foramo ya Ekonomi ya Lefase ka Davos, 30 Pherekgong 2009.
308
308 (CCCVIII) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bosenyane ngwagengsome wa 300s, ngwaga wa boseswai ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo seswai ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Kgalema Motlanthe
Dipotšišo tša Kwano ya Dibetša
Ka December 2008, ge ditatofatšo tše mpsha di tšwelela tša bomenetša ka go 1999 Arms Deal, Mopišopo-mogolo Desmond Tutu le mopresidente wa peleng wa mmušo F. W. de Klerk ba ile ba ngwalela Motlanthe ba kgopela gore a hlome khomišene ye e ikemetšego ya dinyakišišo. Pitšo ya bona e ile ya thekgwa ke boradipolotiki ba mmalwa le dihlopha tša setšhaba. Motlanthe o ile a gana gomme, ka go kgomarela "mola wa mokgatlo,"  o boletše gore dinyakišišo tša bosenyi, tšeo a holofeditšego gore di tšwela pele, e be e le sedirišwa se se nepagetšego sa go nyakišiša kwano.
Motlatšamopresidente (2009–2014)
Bjalo ka motlatšamopresidente, Motlanthe o tladitše mešomo ya semmušo ya go fapafapana, go akaretšwa bjalo ka modulasetulo wa Lekgotla la Bosetšhaba la Keletšo ya Enetši, Lekgotla la Bosetšhaba la AIDS, Lekgotla la Tlhabollo ya Methopo ya Batho, gomme, go fihla bogareng bja 2013, Komiti ya Bosetšhaba ya Kgokaganyo ya Enetši ya Nyutlelia. O bile modulasetulo wa komiti ya magareng ga matona ka ga Sebjana sa Lefase sa Kgwele ya maoto sa 2010, seo se bego se swerwe ka Afrika Borwa. Ka Pherekgong 2011, go bile le dipego tša boraditaba tšeo di sa tiišetšwago tša gore mopresidente wa peleng Mandela o be a babja kudu, gomme seo sa hlola letšhogo la setšhaba. Kopanong ya boraditaba yeo e amogetšego šedi ya boditšhabatšhaba, Motlanthe o ile a kgonthišetša setšhaba gomme a dumela gore kgokagano ya mmušo e be e fokola. Daily Maverick e ile ya reta tsela yeo a swerego seemo seo. Le ge go le bjalo, ba bangwe ba be ba belaela gore Motlanthe o be a oketšega "go gatsetša" kgwebong ye bohlokwa ya semmušo ke Zuma, kudu ka morago ga gore a hlohlele Zuma bakeng sa bopresidente bja ANC ka 2012. Motlatšamopresidente Motlanthe yo a sa tšwago go thwala ka Foramong ya Ekonomi ya Lefase ka Motsekapa, ka la 12 Mosegamanye 2009.
Molaokakanywa wa boraditaba le sephiri
Ge a be a le mopresidente, Motlanthe o be a tumišitšwe ka go romela Molaokakanywa wa Phetošo ya Difilimi le Dikgatišo – wo o bego o akaretša dipeakanyetšo tša go hlahloba pele ga phatlalatšo – morago Palamenteng, a tsopola matshwenyego ka ga go ba molaotheo ga wona. Bjalo ka motlatšamopresidente, o ile a akaretšwa polelong ya setšhaba go dikologa ditšhišinyo tše dingwe tša mmušo tšeo go ngangišanwago ka tšona tšeo di bego di tla ama tokologo ya boraditaba le phihlelelo ya tshedimošo. Ka Lewedi 2010, Lekgotla la Kakaretšo la Bosetšhaba la ANC le tšere sephetho sa gore Palamente e swanetše go thoma tshepedišo ya go hloma lekgotla la boipiletšo la boraditaba leo le laolwago ke mmušo; kgweding ye e latelago, ka morago ga kopano le Foramo ya Bosetšhaba ya Barulaganyi ba Afrika Borwa, Motlanthe o tsebišitše ka go bušetšwa morago ga maemo a, gomme a bolela gore boraditaba ba tla fiwa sebaka sa go sekaseka mekgwa ya bona ya go itaola pele. O be a tšewa bjalo ka yo a nago le "ditshekamelo tše maatla tša temokrasi" go feta ba bangwe ka kabineteng ka ga ditaba tša tokologo ya polelo.
Ka 2011, šedi ya setšhaba e ile ya retologela go Molaokakanywa wa Tšhireletšo ya Tshedimošo ya Mmušo, wo o bego o tla katološa maatla a mmušo a go laola phihlelelo ya tshedimošo ya mmušo ya sephiri le yeo e bego e ganetšwa ka go tia ke boraditaba, dihlopha tša setšhaba sa badudi, mekgatlo ya kganetšo, le modirišani wa ANC e lego Congress ya Mekgatlo ya Bašomi ya Afrika Borwa (COSATU). Taba ye bohlokwa ya ngangišano e be e le go akaretšwa ga temana ya go lokollwa ga tšhireletšo ya dikgahlego tša setšhaba. Ka September 2011, go bile le dipego tša gore ANC e arogane ka molaokakanywa wo, ka baganetši bao ba eteletšwego pele ke komiti ya dipolotiki ya mokgatlo, yeo e bego e eteletšwe pele ke Motlanthe. Ka Ngwatobošego 2011, Motlanthe o boditše boraditaba gore go ka ba le "ntlha ya kopano" magareng ga mmušo le baganetši ba molaokakanywa wo ka ga temana ya dikgahlego tša setšhaba. O amogetše e le ye e kwagalago ngangišano ya boraditaba ya gore tšhireletšo efe goba efe ya dikgahlego tša setšhaba e tla swanelwa ke go lekwa ke dikgorotsheko, gomme gape a tshepiša gore molaokakanywa wo o ka se "rammed through" ka Palamente ke ANC. Right2Know, e hlompšhago yeo e sa dirego poelo, e tsebagaditše gore, "Ga re tshepe Motlanthe go ye." Ka nnete, khokhase ya palamente ya ANC e ile ya tšwela pele go šoma ka molaokakanywa wo,  gomme sengwalwa se ile sa amogelwa ke Seboka sa Maloko a Palamente dibeke tše pedi ka morago ga ditshwayotshwayo tša Motlanthe. Ge a botšišwa ka yona Palamenteng,.
Go rakwa ga Julius Malema
Julius Malema, mopresidente wa ANC Youth League ebile peleng a le gare ga bathekgi ba Zuma ba go hlaboša lentšu kudu, o ile a rakwa go tšwa go ANC ka Hlakola 2012 ka lebaka la go se ikokobeletše. Ka nako yeo, dielemente tša Youth League di be di thomile go bitša gore Motlanthe a hlatle Zuma, gomme Motlanthe o ile a tšwelela dikopanong tša dipolotiki le Malema le ka morago ga gore a rakwe. Motlanthe ka boyena o be a sola boitshwaro bja Malema nakong ye e fetilego. Ka nnete, ba be ba bile le mathe a magolo a setšhaba ka 2008, ge Motlanthe a be a sola Malema ka go bolela gore o ikemišeditše go "bolaya Zuma" gomme a sola mokgatlo wo o nabilego wa Bafsa ka ditlhaselo tša wona tša molomo go boahlodi. Le ge go le bjalo, ge e be e le motlatšamopresidente, o be a amegile ka go leka go tsena gare le baetapele ba Liki ya Bafsa bao ba sa kgotsofalago. Ka October 2012, Sowetan e begile gore, kopanong le SACP le mekgatlo yeo Zuma a bego a le gona le yena, Motlanthe o bontšhitše go se dumelelane le ka fao Zuma a swerego thulano le Malema, a phega kgang ya gore ANC e be e swanetše go kopana le... Youth League go ahlaahla dingongorego tša bona. Mathomong a kgwedi yeo, go be go gatišitšwe taodišophelo ye e dumeletšwego ya Motlanthe yeo go yona a dirilego ngangišano ye e swanago. Saga ye e ile ya bonwa bjalo ka yeo e sentšego tswalano ya gagwe le Zuma.
2012 lesolo la mopresidente
Tshedimošo ye nngwe: Khonferentshe ya Bosetšhaba ya bo 53 ya Khonkrese ya Bosetšhaba ya Afrika
Pele ga ANC's 53rd National Conference, go be go na le mabarebare a gore kampa yeo e bitšwago "Anyone but Zuma" (ABZ) e be e rulagantše go kgetha nkgetheng wa go hlohla Zuma bakeng sa bopresidente bja ANC (gomme ka mo go atlegilego ka baka leo bakeng sa bopresidente bja setšhaba, ka ge ANC e be e le go na le kgonagalo e kgolo ya go thopa dikgetho tša kakaretšo tša 2014 ). Pele ga khonferentshe, go be go le molaleng gore tswalano ya Motlanthe le Zuma e senyegile, gomme Motlanthe o ile a phegišana kgahlanong le tšhišinyo ya pholisi ye bohlokwa yeo e thekgilwego ke Zuma khonferentsheng ya pholisi ya ANC ka Mosegamanye, a ra gore ga e na tlhaologanyo le laced ka "smatterings ya Marxist jargon." Ka nako yeo, o be a lebelelwa bjalo ka mophenkgišani yo a ka bago gona go go ba ga Zuma maemong a gagwe. Ka Diphalane 2012, o boditše Financial Times gore ANC e nyaka "mpshafatšo," eupša a efoga dipotšišo mabapi le go ikemišetša ga gagwe ka noši go emela bopresidente bja mokgatlo, a re sephetho se se ithekgile ka makala a mokgatlo, ao a nago le maikarabelo a go šišinya bakgethwa ba maemo a godimo a boetapele. Ka nnete, Motlanthe e be e le motho yo a kgomarelago ka go tia ditlwaelo tša ANC tšeo di bego di sa amogele go dira lesolo pepeneneng la maemo a boetapele bja mokgatlo le dipolotiki. "E be e le mabapi le go netefatša gore ANC e tšwela pele go ba le tumelo tshepedišong ya dikgetho bjalo ka sedirišwa seo se reretšwego go maatlafatša mokgatlo. Ge o fedišitše dikgetho ka mokgatlong gomme o rulaganya boetapele, bjang gape o ya go re dikgetho tša naga di bohlokwa?"Mathomong a December, e be e le "kgetho ye e feteletšego" gare ga baganetši ba Zuma go hlohla yo a lego maemong, gomme, le ge dikgetho tša makala di be di rata Zuma ka kakaretšo, Motlanthe o ile a kgethwa semmušo ke makala a profense a Gauteng, Limpopo, le Kapa Bodikela , le ke Liki ya Bafsa. Motlanthe o boditše babegi ba ditaba gore o "hlokofatšwa" ka lebaka la go kgethwa ga gagwe. Ka la 12 Dibatsela, matšatši pele ga khonferentshe, go begilwe gore o dumeletše go amogela dikgetho le go hlohla Zuma. O be a bonagala e le nkgetheng yo a sa ratego. Selekane sa Mahlakore a Mararo seo se nago le khuetšo ya ANCbalekane, SACP le COSATU, ba thekgile bopresidente bja Zuma eupša ba nyaka gore Motlanthe a dule e le motlatšamopresidente. Le ge go le bjalo, ge khonferentshe e thoma kua Mangaung ka Dibatsela, Motlanthe o ile a gana go sa letelwa tšhišinyo ya go ema go kgethwa gape bjalo ka motlatšamopresidente, go ra gore o tla tlošwa boetapeleng bja "Top Six" ge a ka se fenye bopresidente bja bopresidente. Ramaphosa, yo a bego a rotše modiro dipolotiking mengwaga ye e fetago ye lesome pejana, o tsebagaditšwe bjalo ka nkgetheng yo a thekgwago ke Zuma wa go ba motlatšamopresidente – kgato yeo e lebelelwago bjalo ka maitekelo a maano a go "feta le go otla" Motlanthe, yoo go bego go tšewa gore lefelo la gagwe la boikgethelo go swana le ya Ramaphosa, ge go lebelelwa ditlogo tša bona tša kopano tšeo di abelanwago le botumo bjo bo phadimago.
Ka la 18 Dibatsela, Zuma o thopile dikgetho tša boetapele ka go theoga ga naga, ka Motlanthe a amogela ka fase ga 25% ya dikgetho. Seswantšhong se se tumilego sa Greg Marinovich seo se tšerwego ka morago ga tsebišo ya sephetho, Motlanthe o ile a emišetša menwana ye mebedi godimo leswaong la "phenyo." Ka morago khonferentsheng, o ile a gana go kgethwa go šoma ka Komiting ya Khuduthamaga ya Bosetšhaba, e lego leswao la ka pela la go boela morago ga gagwe dipolotiking. Go ya ka setšo sa ANC, Ramaphosa, motlatšamopresidente wa ANC yo a sa tšwago go kgethwa, o be a tla mo tšeela legato bjalo ka motlatšamopresidente wa bosetšhaba ka morago ga dikgetho tša 2014. Go sa šetšwe dipolelo tša gore Motlanthe a ka rola modiro goba a bitšwa pele ga dikgetho, o šomile nako ya gagwe ka moka bjalo ka motlatšamopresidente.
Glaudina
Glaudina e 236 km bodikela la toropo kgolo Klerksdorp.
Kgalema Motlanthe
Go rola modiro
Ka la 12 Hlakubele 2014, nakoana pele ho dikgetho kakaretso tsa 2014, Motlanthe o ile a tsebisa ho itokolla ha hae mmuso le Palamenteng. Nakong ya kopano ya gagwe ya mafelelo ya palamente, o ile a amogela go ema go tšwa go maloko a mangwe a Palamente, gomme Mlangeni o ile a botša Motlanthe le ba bangwe ka moka ba Seboka sa Maloko a Palamente gore Walter Sisulu o be a "ka mehla a nyaka" gore e be mopresidente. Motlanthe o dirile polelo ya go laelana ka maikutlo go ntlo, a hlaloša ANC bjalo ka "lapa la gagwe le le katološitšwego" le go naganišiša ka bohlokwa bja "setšhaba sa mantšu a mantši." O ile a re:"...go nna gona bjale wo ke motsotso wo o imetšwego ke maikutlo a go hlakahlakana... Go kgopelwa go hlankela naga ya gago ntlheng efe goba efe historing e dula e le tlhompho. Le ge go le bjalo, nnete ke gore setšhaba sa rena se tletše ka talente ye e phadimago. E sego seo fela, ka nako ye nngwe go hlankela boetapele go swanetše go ineela, gore madi a maswa, ao a thuntšhitšwego ka dikgopolo tšeo di fetošago bophelo, a kgone go iša setšhaba maemong a godimo a tlhabollo. Ka mo go swanetšego, nako e fihla yeo ka yona ‘baetapele’ ka moka, bjalo ka ge H. G. Wells a eletša, ‘ba swanetšego go eta pele ka mo ba ka kgonago gomme ka morago ba nyamele.’ Molora wa bona ga se wa swanela go kgama mollo wo ba o gotetšego.' Nka se dumelele molora wa ka o kgama bokamoso bjo botala bjo bo thomago go tšea gore dithulaganyo tše dingwe tše di lemogegago tšeo di lego kgauswi le go direga... Ke thabela gore ke ralokile karolo ye nnyane yeo histori e mphilego yona.""Morago bjale ke badile sehlogo seo go sona comrade e nngwe e boletšego gore selekane se hwile. Batho ba a itlhalosa... ba bankrupt dipolotiking. Ba ile ba tloga ka bobona ka baka la gore ba be ba nagana gore go bose ka ntle kua. Go tonya ka ntle kua. Ba bangwe ba bona e be e le bangwaledi ba kakaretšo eupša lehono ba sola ANC. Ba ile ba homola ge ba sa le ka ANC, ba hwetša bohlale fela ka morago ga ge ba sepetše. Ge ba re ANC e fokola, ba swanetše go ba ba e fokoditše."
Go swaya diphošo ga ANC.
Ga e sa le a rola modiro, Motlanthe gantši o be a swaya diphošo ka ga maemo a ANC,  gomme o ile a ba moganetši yo a bolelago ka go lebanya wa Mopresidente Zuma nakong ya nako ya bobedi ya ofisi, ge ditatofatšo di tšwelela tša bomenetša bja dipolotiki bjo bo atilego ka taolo ya Zuma. E sa le ka 2015, Motlanthe o be a tšewa bjalo ka yo a nyatšago boetapele bja Zuma ka setu ka go boraditaba. Poledišanong le Business Day, o dirile ditshwayotshwayo tša go fapafapana tšeo di solago boetapele bja ANC, go akaretšwa gore o tšere sephetho sa go se nyake go kgethwa gape bakeng sa khuduthamaga ya bosetšhaba ya ANC khonferentsheng ya 2012 ya Mangaung ka lebaka la gore:"Maikutlo a ka [ka nako yeo] e be e le gore nka se kgone go hlankela mokgatlong wo o sa hlomphego molaotheo wa wona... Ke be ke le molaleng gore ge nka tšwela pele go hlankela boetapeleng bjoo e tla ba ntwa ya ka mehla e no ba go ba dira gore ba šome godimo ga motheo wa molaotheo."Poledišanong ka Mopitlo 2016, le ge a sa šomiše leina la Zuma thwii, Motlanthe o boletše ka "sekgoba sa botshepegi" ka go ANC gomme a sola baetapele bao ba paletšwego ke go tšea maikarabelo le go itokolla mošomong ge go nyakega. Ka Pherekgong 2017, o ile a ipiletša ka go lebanya gore Zuma le baetapele ba bangwe ba Top Six ba mokgatlo ba role modiro. ​​Dikgwedi tše pedi ka morago, ge a tšweletša theto polokong ya Ahmed Kathrada, mogwera wa gagwe le mogale wa ANC, Motlanthe o ile a amogela ditheto tša go ema ge a tsopola go tšwa lengwalong leo le rometšwego go Zuma ke Kathrada ka 2016, leo go lona Kathrada a bego a kgopetše Zuma go go fologa go tšwa go bopresidente. Motlanthe o laeditše gore Zuma ga se a ke a araba lengwalo leo gomme a re, "Ka letšatši la go swana le le ga se ra swanela go mince mantšu. Re swanetše go le bolela bjalo ka ge le le bjalo." Ka Moranang 2017, ge a boeletša pitšo ya gagwe ya gore Zuma a role modiro, o boletše ka bopresidente bja Zuma gore maloko a Palamente "a ka be a ithutile thuto ya ona" pele ga dikgetho tše di latelago tša bopresidente gomme bjale ba tla lemoga gore, "Go dula go bohlokwa go kgetha motho." yo a botegago le yo a botegago, e sego motho yo a sa lokišegego."
Go tšewa gore o na le segwera le Ramaphosa, yoo ga bjale e lego mopresidente wa bosetšhaba le wa ANC,  le ge ka 2019 a boditše Sunday Times gore maemo a ANC a senyegile go tloga mola Ramaphosa a kgethwago bjalo ka mopresidente wa ANC.
Ditiro tša ANC.
Motlanthe o sa dutše a le mafolofolo ka go ANC, gomme o ile a dira lesolo la ntlo le ntlo bakeng sa ANC ka Soweto pele ga dikgetho tša selegae tša 2016. Ka morago ga gore a role modiro, go begilwe gore o tla ba motiini sekolo se sefsa sa dipolotiki sa ANC,  bjalo ka ge go tsebagaditšwe la mathomo ke Zuma mafelelong a khonferentshe ya Mangaung ka 2012. Sekolo sa Boetapele sa OR Tambo sa ANC mafelelong ga se ya hlongwa go fihla ka 2019, eupša Motlanthe e tloga e kgethilwe go ba modulasetulo wa yona. Ka Moranang 2021, Komiti ya Mošomo ya Bosetšhaba ya ANC e ile ya mo kgopela gore a hlokomele dipoledišano magareng ga dihlopha tšeo di phadišanago ka Free State ya mokgatlo yeo e aroganego kudulekala. O bile modulasetulo wa komiti ya dikgetho ya ka gare ya ANC pele ga dikgetho tša selegae tša 2021, a hlokomela kgetho ya bonkgetheng ba dikgetho ba mokgatlo. Ka fase ga boetapele bja gagwe, komiti e tšere sephetho sa go kgapeletša ntle phadišanong bonkgetheng ka moka bao ba ka bago gona bao ba latofaditšwego ka bomenetša goba boitshwaro bjo bo gobogilego. Motlanthe ka Washington, DC, Motsheanong 2017.
Motheo.
Motheo wa Kgalema Motlanthe o hlomilwe ka 2018, ka polelo ya thomo yeo e akaretšago tlhabollo ya ekonomi ya leago, phihlelelo ya tsebo le thuto, le ditokelo tša botho le go akaretšwa ga leago ka Afrika Borwa le ka Afrika ka bophara. Ramaphosa o ile a bolela polelo ya go tsebagatšwa ga motheo ka KwaZulu-Natal.
Maemo a mangwe
Ka 2017, Motlanthe e bile modulasetulo wa Phanele ya Maemo a Godimo ya Tekolo ya Melao ya Bohlokwa le go Akgofiša Phetogo ya Motheo, e lego phanele ya mmušo yeo e dirilego dikhwetšo tše bohlokwa ka ga mpshafatšo ya naga, yeo e lebišitšego go sephetho sa Kgorokgolo ya Tsheko ya Pietermaritzburg sa 2021 kgahlanong le Ingonyama Trust. Ka Hlakubele 2018, o bile modulasetulo wa thomo ya go lebelela dikgetho ya Kopano ya Afrika go dikgetho tša 2018 ka Sierra Leone. Ka morago ngwageng woo, Mopresidente wa Zimbabwe Emmerson Mnangagwa o ile a mo kgetha go ba modulasetulo wa khomišene ya dinyakišišo ka ga khuduego ya ka morago ga dikgetho ka Harare, yeo ka yona madira a mmušo a bego a bolaile baagi ba mmalwa.
E bile setho sa Khomišene ya Lefase ka Bophara ya Pholisi ya Diokobatši go tloga ka Mopitlo 2019. Ka 2020, yena le mopresidente wa peleng wa Nigeria Olusegun Obasanjo ba ngwadile mmogo sehlogo seo go sona ba ilego ba latola melawana ya diokobatši ya ditaolo tša bona, ba phega kgang ya gore go dira gore go be bosenyi le go thibela diokobatši go hloka tlhaologanyo le mo go sa šomego, le go tsebatša gore, "Re be re fošitše."
O tsenetše boto ya Ivanhoe Mines bjalo ka molaodi yo e sego wa khuduthamaga ka Moranang 2018. Gape ke mohlokomedi wa Nelson Mandela Foundation, gomme ka la 23 Pherekgong 2021 motheo o tsebišitše gore balaodi ba wona ba maemo a godimo ba tla be ba fologa setulong, go sa lebeletšwe a dinyakišišo tša boitshwaro bjo bo gobogilego, le gore Motlanthe le bahlokomedi ba bangwe ba babedi ba tla eta pele motheo mo nakong ye.
Mahlabisadihlong a Oli-bakeng sa Dijo le Oilgate
Dihlogo tše kgolo: Lenaneo la Oli bakeng sa Dijo le Oilgate
Gare ga mahlabisadihlong a magolo ka ANC nakong ya ge Motlanthe a be a le mongwaledipharephare e be e le mahlabisadihlong a mabedi ao a amanago kgauswi ao a dikologago kamano ya ANC le rakgwebo Sandi Majali le khamphani ya gagwe ya Imvume Holdings, moamogedi wa dikonteraka tša mmušo tša boleng bja R1.74 billion. Sa mathomo, ka 2004, Mail & Guardian e begile gore dikhamphani tša Majali di rekile oli ya Iraq – ye nngwe ya yona ka morago e ile ya rekišetšwa mmušo wa Afrika Borwa  – ka fase ga Oil-for-Food ya Ditšhabakopano (UN) yeo e šomišwago gampe kudu Program, mohlomong motheong oa Majali ostensible phihlello ea lipolotiki,  le itšetlehile ka tefo ea " surcharges ."" (ka seemo se, di-kickback tšeo di sego molaong) mmušong wa Iraq .  Ka morago, ka 2005, yona kuranta yeo e begile gore Imvume o file R11 milione go ANC ka moragonyana ga go amogela tšhelete ya pele ya R15-million ka konteraka ya mmušo." [  Mafelelong, e phagametše mahlabisadihlong ka bobedi, e ile ya tšweletša bohlatse bja gore Imvume e be e le "ka mo go atlegilego ka pele " go ANC. Motlanthe o ile a bonwa bjalo ka yo a nago le molato wo a swanetšego go o araba: ka Dibatsela 2000, gomme mohlomongwe ka dinako tše dingwe, Motlanthe e be e le ya kemedi ya ANC yeo e bego e sepetše Baghdadle Majali go kopana le bahlankedi ba Iraq, go akanyetšwa gore e tla ba broker ya ditumellano tša Oli-for-Food, gomme o be a ngwaletše mmušo wa Iraq a re Majali o na le "tumelelo le tšhegofatšo ka botlalo" ya ANC. Go tloga ka 2004, methopo e be e boletše gore Motlanthe le Majali e be e le badirišani ba kgauswi,  gomme ka 2005 Motlanthe o be a bolelwa bjalo ka "mošireletši wa ANC wa Majali," ka Imvume a hlalositše Majali bjalo ka "moeletši wa gagwe wa ekonomi." Komiti ya Volcker e boletše gape ka Motlanthe bjalo ka sebapadi se segolo ditumellanong tša Oli bakeng sa Dijo.
Ka 2006, Mbeki o ile a kgetha mmueledi Michael Donen go nyakišiša boitshwaro bjo bo gobogilego bjo bo ka bago gona, eupša khomišene ga se ya ka ya fetša mošomo wa yona. Ka polelwana ya mmegadikgang Stephen Grootes, "bohlale bjo bo tlwaelegilego" bo ile bja fetoga gore Motlanthe o be a "kgatha tema" ditumellanong tšeo. Ka Dibatsela 2011, Zuma o lokollotše pego ya nakwana ya Khomišene ya Donen, yeo e bego e lebeletše kudu ditatofatšo kgahlanong le Motlanthe le go tše dingwe kgahlanong le Tokyo Sexwale. Pego ye e ile ya lebelelwa ka bophara e le yeo e lokollago Motlanthe: Donen o ile a gana dipono tša Komiti ya Volcker gomme a phetha ka gore maikemišetšo a Motlanthe e be e se a molato. Poso & Mohlokomediba ile ba ganetša, ba phega kgang ya gore Khomišene ya Donen ga se ya nyakišiša ka botlalo le ka tshwanelo ditatofatšo kgahlanong le Motlanthe.
Kadimo ya Panka ya Naga
Ka Phupu 2005, ge Motlanthe e be e le mongwaledipharephare, Sunday Times e begile gore Panka ya Naga yeo e lego ya mmušo e thekgile ka ditšhelete kwano ya maatlafatšo ya ekonomi ya bathobaso yeo Motlanthe e bego e beakantšwe go hwetša poelo go yona. Panka e be e file R800 milione – kadimo ye kgolo kudu, ka godimo ga 40% ya dipolokelo tša panka – gore Pamodzi Investment Holdings e reke 49% ya Foodcorp. Bobedi Motlanthe le Manne Dipico, moeletši wa Mbeki, ba be ba na le seabe (tabeng ya Motlanthe, 0.15%)  ka go Pambi Trust, yeo e bego e na le 8% ya Pamodzi. Mothlanthe e be e le mohola, e sego mohlokomedi, ya Pambi, gomme Pamodzi o boletše gore o be a sa tsebe ka kgwebišano yeo ge e be e direga; go feta fao, go bonagala kadimo yeo e be e rulagantšwe ke Koporasi ya Tlhabollo ya Diintasteri, e sego ka go lebanya ke Pamodzi. Le ge go le bjalo, kadimo yeo e be e tsoša ngangišano, gomme DA e ile ya ipiletša gore Mošireletši wa Setšhaba a nyakišiše. Dinyakišišo tša Mošireletši wa Setšhaba di ile tša hlwekiša Motlanthe boitshwarong bjo bo gobogilego.
Go thwe ke tsogo-le-kobong ya difofane
Ka March 2012, Sunday Times e ile ya gatiša tatofatšo, yeo e thekgilwego ke Barry Oberholzer, ya gore ka 2011 molekane wa Motlanthe, Gugu Mtshali, o be a amegile go kgopela tsogolekobong ya R104-million go tšwa khamphaning ya difofane ya 360 Aviation. Go thwe tsogolekobong e be e reretšwe go hwetša thekgo ya mmušo, yeo e bego e nolofaditšwe ke Motlanthe (ka nako yeo e be e le motlatšamopresidente), bakeng sa kwano ye e šišintšwego ya go fediša dikiletšo le mmušo wa Iran. Motlanthe o ile a latola tatofatšo yeo gomme a kgopela Mošireletši wa Setšhaba go nyakišiša; bobedi yena le Mtshali ba ile ba hlwekišwa diphošong. COSATU o ile a opa diatla ka go ikemišetša ga Motlanthe go ipea ka fase ga tshekatsheko ya setšhaba le boikarabelo.
Botho le seswantšho sa setšhaba
Modiplomate wa Seisemane le radipolotiki Robin Renwick o boletše ka 2012 gore, ka morago ga Mandela, Motlanthe e be e le moetapele yo a hlompšhago kudu wa Afrika Borwa ka mošola wa mawatle, "o bonwe a akaretša mekgwa ye mebotse ye mebotse ya mohlapetši wa kgale wa ANC." Motlanthe o lebelelwa e le yo a tšerego tema ya "mogolo wa mmušo" ka morago ga go rola modiro,  ka Sunday Times e swaya diphošo ka 2018 gore e bile wa mathomo go bapresidente ba peleng ba Afrika Borwa go hwetša "karolo ye e nepagetšego" go bophelo bja setšhaba, tabeng ya gagwe bjalo ka "mopresidente yo a dika-dikago, mohlokomedi yo a ilego a tsena ditaba gare go tiiša sekepe gomme ka botho a boela morago maemong a manyenyane, mohlokomedi wa ditekanyetšo tša temokrasi le monna wa mmušo yo mogolo."
Methopo
Ditšhupetšo
1870s
1870s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1870 ya fela ka 31 Manthole 1879. Ngwagasome 1870s o wela ngwagengkgolo wa 19.
Charlotte Maxeke
Charlotte Makgomo (née Mannya) Maxeke (7 April 1871 – 16 October 1939) e be ele moAfrika Borwa wa go eta pele kereke, tša boithabišo le tša dipolotiki. Ebe ele mosadi wa mathomo yo moso yo a ilego a aloga dithutong tša godimo gotšwa university ka mo Afrika Borwa ka lengwalo la B.sc  gotšwa Wilberforce University Ohio ka1903,ebile yena mosadi wa mathomo wa moAfrika wa Go aloga yunibesithing ya Amerika.
Charlotte Makgomo (née Mannya) Maxeke o belegwe Go la Fort Beaufort, Eastern Cape ka di 7 April 1871. Ebe ele morwedi wa John Kgope Mannya, morwa wa moetapele Modidima Mannya wa Go tšwa Batlokwa, ka tlase ga boetapele bja Kgoši Mamafa Ramokgopa le Anna Manci, mosadi wa mo Xhosa wa Go tšwa Fort Beaufort. Tatago Mannya o be ele foromane ya Go lokiša ditala ebile e le moruti wa Kereke ya Presbyterian, mme wa gagwe e be e le morutišigadi. Rakgolo wa Mannya ebe e le moeletši wa kgoši ya Basotho ba leboa. ka morago ga Go belegwa ga Mannya,ba leloko la gagwe ba ile ba hudugela gola Fort Beaufort,mo tatagwe a ilego a hwetša mošomo wa Go lokiša ditala Go engwe ya di construction company. Ga Go tsebege gore naa Mannya o be a na le baratho ba ba kae eupša o be a na le šedi yo a bego a tsebega bjale ka Katie yo a belegwe golaFort Beaufort. Ga gona bohlatse gore naa o belegwe nengMannya, Go belaelwa ekaba mengwaga y 1871, 1872l goba 1874. Minister of Home Affairs of South Africa, Naledi Pandor, o ile a lekodišiša taba ye mabapi le ditlabakelo tša bophelo bja Charlotte. Le ge gole bjale,ga gona bohlatse bjo bo hwetšagetšego. Letšatši kgwedi la 1871 ke lona leo le amogelegago ka ge le sa ganetšane le matswalo a moratho wa gagwe yo a belegwego 1873.
Ka mengwaga ye 8, o ile a thoma dithuto tša gagwe tša tlasana sekolong sa Kereke mo a bego a dirwa ke Reverend Isaac Williams Wauchope go la Uitenhage. O be a kgona kudu se Dutch le English, mathematics le mmušo. O feditše nako ye ntši kudu a ruta barutwana ka yena ge ba šalela morago, a ba tšwela mohola kudu. Reverend Wauchope o file Mannya dithuto tše ntši,kudu ka tša maleme a Go fapana fapana. Mannya o bontšhi tše bokgoni bja tša mmino Go tloga esale yo monnyane. Go hlaloša boeepedi bja Charlotte Rev. Henry Reed Ngcayiya, ministara wa Kereke ya United Church elego mogwera wa lapa o rile: "O na le lentšu la mangeloi a legodimo."
309
309 (CCCIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 300s, ngwaga wa bosenyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
310
310 (CCCX) ebile ngwaga wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa pele ngwagengsome wa 310s, ngwaga wa bolesome ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo lesome ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Stellenbosch Mmusogae
right|300px|thumb|Lefelo la Stellenbosch mô Kapa Bodikela. Stellenbosch Mmasepala ke mmusogae go feta Mmasepala Setereke tša Cape Winelands wa diporofense Kapa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Breede Valley Mmusogae
right|300px|thumb|Lefelo la Breede Valley mô Kapa Bodikela. Breede Valley Mmasepala ke mmusogae go feta Mmasepala Setereke tša Cape Winelands wa diporofense Kapa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Toropo kgolo kgolo ya Breede Valley ke Worcester.
Makokskraal
Makokskraal ke village wa Mmušoselegae wa JB Marks go feta Mmasepala Setereke tša Dr Kenneth Kaunda wa profense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
1880s
1880s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1880 ya fela ka 31 Manthole 1889. Ngwagasome 1880s o wela ngwagengkgolo wa 19.
1950
1950 (MCML) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa pele ngwagengsome wa 1950s, ngwaga wa bomasomehlano ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masomehlano ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
Buka ya Mormon
300px|right|thumb|Buka ya Mormon
Borwa ba Afrika
Tlhalošišo ya Serepa
Go ya ka [[Dilete tša UN], dinaga tše tlhano tšeo di welago seleteng sa Borwa bja Afrika ke:
Buka ya Mormon
Buka ya Mormon ye mengwalo ye mekgethwa ya sehlopha Latter Day Saint Movement. E gatišitšwe ka 30 Hlakola ke Joseph Smith, Jr. ele Buka ya Mormon: Di ditiragalo tša go ngwalwa ka letsogo la Mormon go di Plates tsa Nephi.
Borwa ba Afrika
Tlhalošišo ya Serepa
Ditlhalošo tše dingwe di re dinaga tše di latelago di wela seleteng se:
1860s
1860s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1860 ya fela ka 31 Manthole 1869. Ngwagasome 1860s o wela ngwagengkgolo wa 19.
Borwa ba Afrika
Tlhalošišo ya Serepa
Go ya ka SADC (Appropos), Democratic Republic of the Congo (e wela seleteng sa bogare bja Afrika) le Tanzania e wela seleteng sa Afrika Bohlabela), di wela seleteng sa Borwa bja Afrika. Apropos, Southern African Development Community (SADC) e hlomilwe ka 1980 go hlohleletša tšhomišano gare ga dinaga (tše lesomehlano) seleteng.
1850s
1850s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1850 ya fela ka 31 Manthole 1859. Ngwagasome 1850s o wela ngwagengkgolo wa 19.
Boso
thumb|250px|Matlakadibe
Boso ke boemo le diphetogo tša lefaufau nakong bjalo ka matlakadibe, moya, maru, pula, mogodi le lehlwa.
311
311 (CCCXI) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 310s, ngwaga wa bolesome tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo lesome tee ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1910s
1910s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1910 ya fela ka 31 Manthole 1919. Ngwagasome 1910s o wela ngwagengkgolo wa 20.
Welgevonden
Welgevonden ke toropo wa Mmušoselegae wa JB Marks go feta Mmasepala Setereke tša Dr Kenneth Kaunda wa profense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
1890s
1890s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1890 ya fela ka 31 Manthole 1899. Ngwagasome 1890s o wela ngwagengkgolo wa 19.
Kgakala
Kgakala ke township wa Leeudoringstad, Mmušoselegae wa Maquassi Hills go feta profense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Botswana
Botswana ke naga lefasaneng la Afrika. Botswana e borwa bja Afrika, e wela seleteng sa Borwa Bja Afrika.
Botswana e agišane le :
Botswana ke e tee ya dinaga tša Afrika, yeo e sa bapago le lewatle.
Boskuil
Boskuil ke village nyane wa Mmušoselegae wa Maquassi Hills go feta diprofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
313
313 (CCCXIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 310s, ngwaga wa bolesome tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo lesome tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Vlieger
Vlieger ke village wa Mmušoselegae wa JB Marks go feta Mmasepala Setereke tša Dr Kenneth Kaunda wa profense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Amalia
Amalia ke village nyane go feta Mmušoselegae wa Mamusa wa diporofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Amalia e 236 km bodikela la toropo kgolo wa Klerksdorp.
1920s
1920s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1920 ya fela ka 31 Manthole 1929. Ngwagasome 1920s o wela ngwagengkgolo wa 20.
Burkina Faso
Burkina Faso ke naga lefasaneng la Afrika. Burkina Faso e bodikela bja Afrika, e wela seleteng sa Afrika Bodikela.
Burkina Faso ke e tee ya dinaga tše tlhano Afrika, tšeo di sa bapago le lewatle.
Burkina Faso e agišane le :
Ruth First
Mongwadi wa Ditaba seakatemiki  le polotiki ramafolofolo
Heloise Ruth First (4 May 1925 – 17 Phuphu1982) Mongwadi wa Ditaba seakatemiki  le polotiki ramafolofolo. Obolailwe ko Mozambique, mo aberekile gona Kanako atšabile Afrika Borwa, ka parcel bomb e agilweng ka mapodisa a-Afrika Borwa.
Lelapa le Thuto
E be ele ngwana wa mosetsana wa Jewish immigrants Julius le Matilda (new levetan) wa Pele. Julius mmopi wa di fenetšhara ,o belegwe Latvia atla South Africa Ka 1906 a nale mengwaga ye lesome .Matilda o tlile South Africa anale mengwaga ye nne .E be ele maloko a mokgatlo wa leloko la mokgatlo wa  South Africa (CPSA, morago  South African Communist party[ SAPC] Ka 1921 . Ruth le butiagwe Ronald BA gotse bjalo Ka Di beiwa tša Ka lapeng  mo batho kamoka ba go fapana ba boledisanang Gona Ka   tša dipolotiki le moo batho  ba bangwe   ba ithutang gona.
O ile go fetša marema tlou sekolong sa jeppe sa godimo sa basetsana, o ile Aya go ithutela yunibesithi ya  Witwatersrand, Johannesburg Ka 1942 go fihla Ka 1946 .O Ile a   a tswelela pele  ka ba (social studies),mola a hwetsa sociology, anthropology, economic history, anthropology history ya ekonomi leNative  administration barutwana ba gagwe le Nelson Mandela, Eduardo Mondlane ( Moeta Pele wa Mozambique wa Di tikologo TSA baetapele ba FRELIMO ) ,Joe slovo JN Singh (leloko le bohlokwa la Natal le South African Indian Congress ),le Ismail Meer.Thuso ya mathomo e humane tshwaro  yabathuthi ya tswelang pele e beilwe bjale ka Mongwaledi go Young Communist league Ebe enale mafolofolo go Progressive Youth Counsil le makwana , sehlopha sa Johannesburg sa CPSA Ka 1947 se bereketse Johannesburg gabotse gomme se setse Ka lebala la go ngangisana le go se dumelelane  le go bontswa ke ba Emedi ko go Counsil.
Kamorago ga marama tlou,O ile a Shuman bjale ka-research assistant go Social Welfare Division of the Johannesburg City Council. Ka ngwaga wa1946, boemo bja gagwe bo ile bja fetoloa go Communist Party kamorago ga dikampeini tša maining kamorago gwa goswarwa gwa ba etapele ba Communist Party. Ofelwe maemo agodimo bjale ka moetapili wa bangwadi go The Guardian, e ibile ya tsalwa kamorago ga nako nyana. Yeo ebe eta  bohlatse ba kafase BA SACP Le African National Congress (ANC). Joe slovo, motho wa mathomo wa go nyaka Joe slovo  loyara le mosomedi wa Ditaba .Ge gontse go eya 1950s motse wa bona ebe ele lefelo le bohlokwa Leo BA gahlanang Gona .BA be Nana le barwedi BA bararo :Shawn (yoo a be a tswanentse go ntšha filimi Ka mmangwe Yeo e bitswang world apart Ka seisemane ) Gillian o ngwadile puku ,Yeo e bitswago go bofagana GA maadi go Ditaba tša lapa lagagwe la tša kgale le Robyn.
Yo abile a hlola kantlong   go tswarwa ga batswadi ba bona go ile gwa dira gore ba hole boima.
Kokeletšo go mošomo wa gagwe le Korina ya Guardian and le Baja lefa, kopano yaSouth African Congress of Democrats (COD), ya makgowa fela, ye ebileng gona ka ngwaga wa1953 ka thušo ya First. Ngwageng wa 1955, Pele ofelwe boemo bjale ka morulanganyi wa taodišophelo ya polotiki ya Fighting Talk. First le Slovo ebile ele maloka a-African National Congress, goši le Communist Party..O ile a bapala temana ebohlokwa kanako ya dii khampheini tša llenaneo kuduka ngwaga wa 1950s.
Ditiragalotšweletšwa tša golwantšha mmušo le go tshwarwa.
First o be ale omongwe wa difetodi koa go Treason Trial ya 1956–1961, goši le 156 ya baetapele ba bohlokwa ba leloko la anti-apartheid go Congress Alliance. Mešomo le mangwalo agwe a šomešetšwe bjalo ka bohlatsi go hlodišiša go tshwarwa gwa baetapele  ba Congress Alliance. Ka morago ya ngwaga e nne ya go kgotlelela, First leba šomišani ba le-155 ba ile ba lokollwa. Ka morago GA seemo seboema sa tšhoša nageng Ena go fihla tiragalo yaSharpeville massacre ka 1960, First o emišitswe. O ile a bereka boema gomme a hloka tumelelo go tsena melatonin le ba bangwe,le batho baseball tukelo go šomiša mangwalo agwe. Ka1963, ka nako mokgatlo wa Naga ole seemong seboema, o tshwerwe ba motsenisa kgolegong kantle le molato go fihla matšatši a le-117 ka taelo ya- Ninety-Day Detention Law. First ebele Mosadi wamathomo wa lekgoa wagon tshwarwa ka taelo yeo ya Ninty-Day Detention Law.
Go tšhaba naga le maanomabe a polayo
thumb|Plaque in Camden Town
1949
1949 (MCMXLIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 1940s, ngwaga wa bomasomenne senyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masomenne senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1950s
1950s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1950 ya fela ka 31 Manthole 1959. Ngwagasome 1950s o wela ngwagengkgolo wa 20.
1960s
1960s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1960 ya fela ka 31 Manthole 1969. Ngwagasome 1960s o wela ngwagengkgolo wa 20.
Trotsville
Trotsville ke township hleng mo Wolmaransstad go feta Maquassi Hills, diprofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Apartheid
Apartheid Mokgwa wa kgethologanyo wo o šomišitšwe mo Afrika Borwa ka mengwaga ye mentši ka melao.
Mantšu a a latelago a tšwa pukung ya sekolo ya Ditiragalo (Histori) ya kereite ya 8 ya 1970. A bontšha gore batho ba baso ba be ba swanetše go phela bjang mo nageng ya bona ka nako ya kgethologanyo
Melao ya taolo ya ditikologo tša ditoropong
Re šetse re badile gore ke fela palo yeo e nyakegago ya Babaso yeo e dumelelwago kua ditikologong tša ditoropong. Ke ka lebaka leo dikgato tša taolo di tšewago kua ditikologong tša ditoropong. Tše bohlokwa tša tšeo ke tše di latelago;
(1) Badiredi ba Babaso ga se ba swanela go tšewa go mmasepala wa tikologong ya toropong go išwa tikologong ya ditoropokgolo ka ntle ga tumelelo.
(2) Kua tikologong ya ditoropokgolo ga go yoo a swanetšego go swara Mothomoso yoo a sa šomego go yena mo mobung wa gagwe goba mo setsheng sa gagwe. Ba swanetše go dula moo ba abetšwego gona.
(3) Mosadi wa Mothomoso a ka tsena fela mo tikologong ya toropokgolo fela ge a na le tumelelo ya Komosasa goba ya Maseterata wa setereke seo a dulago go sona, gammogo le bohlatse bja mmasepala wa motse woo a tsenago go wona.
(4) Monna wa Mothomoso a ka dula tikologong ya toropo fela ge a na le tumelelo (e ka ba ya go šoma goba go etela gona) goba ge a belegetšwe moo, goba a šomile moo go ya ka molao mengwaga ye lesome, goba mošemane yoo tatagwe a šetšego a humane tumelelo ya go dula fao.
(5) Ditumelelo tša go dula tikologong ya toropo tša Mothomoso yo a tšwago ditšhabeng, di loketše fela nako yeo a lego mošomong wa mong wa gagwe ka yona.
(6) Badiredi bohle ba swanetše go ngwadišwa lekaleng la mmasepala la bongwadišo. Mothapi le yena o swanetše go tsebiša lekala leo ge modiro wa modiredi wa gagwe o fedišwa.
1944
1944 (MCMXLIV) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa bohlano ngwagengsome wa 1940s, ngwaga wa bomasomenne nne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masomenne nne ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
Tswelelang
Tswelelang ke township hleng mô Wolmaransstad, Maquassi Hills go feta diprofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Apartheid
Melao ya taolo ya ditikologo tša ditoropong
(7) Babaso bao ba tšwago mafelong a ka ntle ga Repabliki le Afrika BorwaBodikela ga se ba swanela go dula goba go šoma ditoropong ka ntle ga tumelelo. Tumelelo ye bjalo e fiwa fela ka tlase ga mabaka ao e sego a ka mehla. Batho bao ba thwalwa fela ke meepo.
(8) Bathobaso bao ba tsenego ditoropong ka ntle ga tumelelo ba ka tlošwa.
Melao ye e thuša kudu gore Bathobaso bao ba šomago ditoropong, e be bona fela bao ba dulago moo. Meloko le bagwera ba bona ba ka no ya go ba etela. Fela ge ketelo ya gona e ka feta diiri tše masomešupapedi, gona moeti o swanetše go hwetša tumelelo ya komosasa wa setereke sa gabo, gammogo le ya Lekala la Boingwadišo la toropo yeo a yago go etela go yona.
Melao ye e nyakega ka tlase ga mabaka ao a fapanego. Bathobaso bao ba dulago ka ntle ga Repabliki, go fa mohlala, ba gogwa ke dikholofelo tša moputso wo mokaone, mešomo ye mebotse le bophelo bja seemo sa godimo. Ge ba ka tlogelwa go tsena ka go rata, gona ba tlo tšeela Bathobaso ba rena mediro. Bathobaso ba ditoropong le bona ba swanetše go šireletšwa, ka gobane ba phela fela ka seo ba se golago. Phalalelo ya Bathobaso ba ditšhabeng kua toropong e ka dira gore ba amoge ba toropong meputso le dibaka tša mošomo di ka fokotšega. Phalalelo yeo e sa laolwego e ka hlola mathata a tlhokagalo ya dintlo tša bodulo, bolofa, boitshwarompe le bosenyi.
Ditšhupetšo
Thutaleago: Lefase Maabane Le Lehono; Makwela A.O., Van Zyl M.C., Verster T.L.;(1970)
316
316 (CCCXVI) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa bošupa ngwagengsome wa 310s, ngwaga wa bolesome tshela ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo lesome tshela ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Paarl
Paarl ke toropokgolo wa Drakenstein Mmusogae, Cape Winelands go feta Kapa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Worcester, Kapa Bodikela
Worcester ke toropo kgolokgolo wa Breede Valley, Cape Winelands go feta Kapa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
0s
0s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1 ya fela ka 31 Manthole 9. Ngwagasome 0s o wela ngwagengkgolo wa 1.
1930s
1930s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1930 ya fela ka 31 Manthole 1939. Ngwagasome 1930s o wela ngwagengkgolo wa 20.
1947
1947 (MCMXLVII) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa boseswai ngwagengsome wa 1940s, ngwaga wa bomasomenne šupa ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masomenne šupa ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
312
312 (CCCXII) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa boraro ngwagengsome wa 310s, ngwaga wa bolesome pedi ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo lesome pedi ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1940s
1940s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 1940 ya fela ka 31 Manthole 1949. Ngwagasome 1940s o wela ngwagengkgolo wa 20.
314
314 (CCCXIV) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa bohlano ngwagengsome wa 310s, ngwaga wa bolesome nne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo lesome nne ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Stellenbosch
Stellenbosch ke toropokgolo wa Stellenbosch Mmusogae, Cape Winelands go feta Kapa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
1941
1941 (MCMXLI) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 1940s, ngwaga wa bomasomenne tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masomenne tee ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
320
320 (CCCXX) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Labone, ngwaga wa pele ngwagengsome wa 320s, ngwaga wa bomasomepedi ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo masomepedi ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
40s
40s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 40 ya fela ka 31 Manthole 49. Ngwagasome 40s o wela ngwagengkgolo wa 1.
1946
1946 (MCMXLVI) ebile ngwaga wa go thoma ka Labobedi, ngwaga wa bošupa ngwagengsome wa 1940s, ngwaga wa bomasomenne tshela ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masomenne tshela ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
30s
30s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 30 ya fela ka 31 Manthole 39. Ngwagasome 30s o wela ngwagengkgolo wa 1.
1940
1940 (MCMXL) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa pele ngwagengsome wa 1940s, ngwaga wa bomasomenne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masomenne ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
319
319 (CCCXIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 310s, ngwaga wa bolesome senyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo lesome senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
20s
20s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 20 ya fela ka 31 Manthole 29. Ngwagasome 20s o wela ngwagengkgolo wa 1.
60s
60s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 60 ya fela ka 31 Manthole 69. Ngwagasome 60s o wela ngwagengkgolo wa 1.
10s
10s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 10 ya fela ka 31 Manthole 19. Ngwagasome 10s o wela ngwagengkgolo wa 1.
Rulaganyang
Rulaganyang ke township wa Witpoort, Maquassi Hills go feta diprofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
318
318 (CCCXVIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labobedi, ngwaga wa bosenyane ngwagengsome wa 310s, ngwaga wa bolesome seswai ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo lesome seswai ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
322
322 (CCCXXII) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa boraro ngwagengsome wa 320s, ngwaga wa bomasomepedi pedi ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo masomepedi pedi ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
110s
110s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 110 ya fela ka 31 Manthole 119. Ngwagasome 110s o wela ngwagengkgolo wa 2.
1939
1939 (MCMXXXIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 1930s, ngwaga wa bomasometharo senyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masometharo senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1933
1933 (MCMXXXIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 1930s, ngwaga wa bomasometharo tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masometharo tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1945
1945 (MCMXLV) ebile ngwaga wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa botshelela ngwagengsome wa 1940s, ngwaga wa bomasomenne hlano ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masomenne hlano ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
50s
50s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 50 ya fela ka 31 Manthole 59. Ngwagasome 50s o wela ngwagengkgolo wa 1.
70s
70s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 70 ya fela ka 31 Manthole 79. Ngwagasome 70s o wela ngwagengkgolo wa 1.
Hermannsburg
Hermannsburg ke village nyane wa Mmasepala Setereke tša uMzinyathi go feta porofense KwaZulu Natala ka moka Afrika Borwa.
Matlwang
Matlwang ke village nyane bodikela wa Potchefstroom, go feta Mmasepala Setereke tša Dr Kenneth Kaunda, diprofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
100s
100s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 100 ya fela ka 31 Manthole 109. Ngwagasome 100s o wela ngwagengkgolo wa 2.
80s
80s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 80 ya fela ka 31 Manthole 89. Ngwagasome 80s o wela ngwagengkgolo wa 1.
Sesotho sa Leboa
thumb|Sesotho sa Leboa Sesotho sa Leboa, e tsebja gape ka leleme la semmušo la polelosemmotwana la Sepedi, ke ye nngwe ya maleme a Bantu ao a bolelwago kudu Afrika Borwa, fao e lego ye nngwe ya maleme a 11 a semmušo. Go ya ka 2011 census e be e le leleme la pele la batho ba 4,618,576 Afrika Borwa, kudu profenseng ya Limpopo, Gauteng le Mpumalanga.
90s
90s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 90 ya fela ka 31 Manthole 99. Ngwagasome 90s o wela ngwagengkgolo wa 1.
331
331 (CCCXXXI) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 330s, ngwaga wa bomasometharo tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo masometharo tee ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Lindequesdrif
Lindequesdrif ke farm holdings botshabelo wa Potchefstroom, go feta Mmasepala Setereke tša Dr Kenneth Kaunda, profense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
323
323 (CCCXXIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 320s, ngwaga wa bomasomepedi tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 4, le ngwaga wa bomakgolo tharo masomepedi tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1931
1931 (MCMXXXI) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 1930s, ngwaga wa bomasometharo tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 20, le ngwaga wa bomakgolo senyane masometharo tee ngwagengkete wa Ngwagakete 2.