cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1310 (nomoro)
1310 (Sekete Makgolotharo Lesome) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo senyane le sekete makgolotharo lesome tee.
876 (nomoro)
876 (Makgoloseswai Masomešupa Tshela) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomešupa hlano le makgoloseswai masomešupa šupa.
875 (nomoro)
875 (Makgoloseswai Masomešupa Hlano) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomešupa nne le makgoloseswai masomešupa tshela.
1905 (nomoro)
1905 (Sekete Makgolosenyane Hlano) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane nne le sekete makgolosenyane tshela.
1642 (nomoro)
1642 (Sekete Makgolotshela Masomenne Pedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne tee le sekete makgolotshela masomenne tharo.
Ophondweni
This can be one of several places:
531
531 (DXXXI) ebile ngwaga wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 530s, ngwaga wa bomasometharo tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masometharo tee ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1581
1581 (MDLXXXI) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai tee ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
877 (nomoro)
877 (Makgoloseswai Masomešupa Šupa) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomešupa tshela le makgoloseswai masomešupa seswai.
420s
420s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 420 ya fela ka 31 Manthole 429. Ngwagasome 420s o wela ngwagengkgolo wa 5.
1908 (nomoro)
1908 (Sekete Makgolosenyane Seswai) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane šupa le sekete makgolosenyane senyane.
1311 (nomoro)
1311 (Sekete Makgolotharo Lesome Tee) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome le sekete makgolotharo lesome pedi.
Kelso, KwaZulu Natala
Kelso ke toropo wa Mmušôgaê wa uMdoni go feta Mmasepala Setereke tša Ugu ka moka Afrika Borwa.
1643 (nomoro)
1643 (Sekete Makgolotshela Masomenne Tharo) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne pedi le sekete makgolotshela masomenne nne.
Melodie, Hartbeespoort
Melodie, Hartbeespoort ke toropo wa Mmušoselegae wa Madibeng go feta porofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Kosmos e 60 km leboa bodikela la Johannesburg mo Hartebeespoort Dam.
534
534 (DXXXIV) ebile ngwaga wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa bohlano ngwagengsome wa 530s, ngwaga wa bomasometharo nne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masometharo nne ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1583
1583 (MDLXXXIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1309 (nomoro)
1309 (Sekete Makgolotharo Senyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo seswai le sekete makgolotharo lesome.
1150
1150 (MCL) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa pele ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1644 (nomoro)
1644 (Sekete Makgolotshela Masomenne Nne) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne tharo le sekete makgolotshela masomenne hlano.
533
533 (DXXXIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 530s, ngwaga wa bomasometharo tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masometharo tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
537
537 (DXXXVII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labobedi, ngwaga wa boseswai ngwagengsome wa 530s, ngwaga wa bomasometharo šupa ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masometharo šupa ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1907 (nomoro)
1907 (Sekete Makgolosenyane Šupa) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane tshela le sekete makgolosenyane seswai.
1582
1582 (MDLXXXII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa boraro ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai pedi ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai pedi ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1149
1149 (MCXLIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 1140s, ngwaga wa bomasomenne senyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomenne senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
Caribbean Beach, Hartbeespoort
Caribbean Beach ke toropo wa Mmušoselegae wa Madibeng go feta porofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
1645 (nomoro)
1645 (Sekete Makgolotshela Masomenne Hlano) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne nne le sekete makgolotshela masomenne tshela.
Constructivism (filosofi ya thuto)
Bokgoni bja go aga ke teori Thutong yeo e tšweletšago gore batho ka bobona goba baithuti ba se dire Selo ka gare ga tshepidišo ye e lebanego le pheteletšo ya tsebo ka maitemogelo le polelo ya leago, ba kopantšha tshedimošo ye mpsha le seo ba Šetšego ba se tseba. Go bana, se se akaretša tsebo yeo e hweditšwego pele ga ge ba tsena sekolo. E tswalanywa le maemo a go fapafapana a filosofi, kudukudu ka go epistemology le yona bjalo ka ontology, dipolitiki, le boitshwaro. Tšwago ya teori ye e kgokagane gape le teori ya setsebi sa monagano sa tlhabollo sa Switzerland Jean Piaget ya tlhabollo ya tša temogo.
Bokamorago
Bokgoni bja go aga thutong e na le medu go epistemology, yeo ka filosofi e lego teori ya tsebo, yeo e tshwenyegilego ka magoro a kwagalago a tsebo le go lokafatšwa ga yona motheo. Epistemology e lebišitše gape go bobedi go netefatšwa ga tsebo ya go itšeela godimo ya motsebi o tee le tsebo ye e tlwaelegilego. Ka fao, go tša bokgoni bja go aga go lemogwa gore moithuti o na le tsebo le maitemogelo a pele, ao gantši a laolwago ke tikologo ya gagwe ya leago le setšo. Ka fao go ithuta go dirwa ka "go aga" tsebo ya baithuti go tšwa maitemogelong a bona. Le ge sekolo sa go ithuta sa Boitshwaro se ka thuša go kwešiša seo baithuti ba se dirago, barutiši gape ba swanetše go tseba seo baithuti ba se naganago, le ka fao ba ka humišago seo baithuti ba se naganago.
Go na le diithuti tšeo di bolelago gore pono ya tša bokgoni bja go aga e tšweletše bjalo ka karabelo go seo se bitšwago "mohlala wa phetišetšo ya thuto", go akaretšwa filosofi ya realist yeo e theilwego go yona. Constructivism e latišitšwe morago ga thuto ya monagano mošomong wa Jean Piaget (1896–1980) yeo e hlaotšwego ka teori ya Piaget ya tlhabollo ya temogo. Piaget o ile a lebiša tlhokomelo go kamoo batho ba dirago tlhalošo mabapi le tirišano magareng ga diphihlelo tša bona le dikgopolo tša bona. Dipono tša gagwe di be di na le tshekamelo ya go lebiša tlhokomelo go tlhabollo ya motho mabapi le seo se diregago ka motho ka noši bjalo ka seo se fapanego le tlhabollo yeo e tutuetšwago ke batho ba bangwe. Teori ya Lev Vygotsky (1896-1934) ya social constructivism e gateletše bohlokwa bja thuto ya setšo sa leago; ka moo ditirišano le batho ba bagolo, dithaka tše di nago le bokgoni kudu, le didirišwa tša temogo di tsenywago ka gare ke baithuti go bopa dipopego tša monagano ka lefelo la tlhabollo ya kgauswi. Ge ba katološa kgopolo ya Vygotsky Jerome Bruner le ditsebi tše dingwe tša monagano tša thuto ba hlamile kgopolo ye bohlokwa ya diphaphathi tša taetšo, moo tikologo ya leago goba ya tshedimošo e fago dithekgo (goba diphaphathi) tša go ithuta tšeo di gogwago morago ganyenyane-ganyenyane ge di dutše di tsenywa ka gare.
Dipono tšeo di lebantšhitšwego kudu tlhabollong ya batho ka gare ga seemo sa lefase la leago di akaretša pono ya setšo sa leago goba histori ya leago ya Lev Vygotsky le bao ba lego maemong a dipono tša temogo tša Mikhail Bakhtin, Jean Lave, Etienne Wenger; Brown, Collins, Duguid, Newman, Griffin , Cole, le Barbara Rogoff, ba ile ba hlokomela. Kgopolo ya tša bokgoni bja go aga e tutueditše dithuto tše mmalwa,ya akaretšwa thuto tša monagano, thuto tša leago, thuto le histori ya mahlale, Nakong ya masea a yona. constructivism e ile ya hlahloba tirišano magareng ga diphihlelo tša batho le di- reflex tša tšona goba mekgwa ya tšona ya boitshwaro. Piaget o ile a bitša ditshepedišo tše tša tsebo gore ke "dithulaganyo." Dikema ga se tša swanela go gakantšhwa le dikema (dikema), e lego lereo leo le tšwago go teori ya sekema, yeo e tšwago go dipono tša tshepedišo ya tshedimošo ka ga temogo ya motho. Mola dikema tša Piaget di se na diteng, dikema (bontši bja sekema) ke dikgopolo; mohlala, bontši bja batho ba na le sekema sa "rakgadi", "lee", goba "makete." Constructivism ga e šupe thuto ye e itšego, le ge gantši e gakantšhwa
ka constructionism, e lego teori ya thuto yeo e hlamilwego ke Seymour Papert, yeo e hlohleleditšwego ke dikgopolo tša go ithuta tša constructivist le tša boitemogelo tša Piaget.
Teori ya Piaget ya tša thuto tša constructivist e bile le khuetšo ye e nabilego go dithuto tša go ithuta le mekgwa ya go ruta thutong, gomme ke moko wa ditaba wa motheo wa mekgatlo ya mpshafatšo ya thuto.
Histori
Tshedimošo ye nngwe: epistemology ya constructivist
Difilosofi tša pejana tša thuto di be di sa beye bohlokwa bjo bogolo go seo se bego se tla fetoga dikgopolo tša go aga; papadi ya bana le go nyakišiša di be di bonwa e le tšeo di se nago maikemišetšo le tšeo di nago le bohlokwa bjo bonyenyane.[citation
go nyakega] Jean Piaget o be a sa dumelelane le dipono tše tša setšo; o ile a bona papadi e le karolo e bohlokwa le e nyakegago ya tlhabollo ya temogo ya morutwana gomme a nea bohlatse bja thutamahlale bakeng sa dipono tša gagwe. Lehono, dithuto tša constructivist di na le khuetšo go ralala le mafapha a go ithuta a semmušo le ao e sego a semmušo.
Thutong ya musiamo, dithuto tša constructivist di tsebiša tlhamo ya dipontšho. Mohlala o mongwe o mobotse wa go ithuta ga constructivist maemong ao e sego a semmušo ke Investigate Center kua The Natural History Museum, London.[citation needed] Mo baeti ba kgothaletšwa go hlahloba kgoboketšo ya
dipeelano tša kgonthe tša histori ya tlhago, go itlwaetša bokgoni bjo bongwe bja mahlale le go itirela dilo tšeo di utolotšwego. Bangwadi bao ba tutueditšego thuto ya go aga ba akaretša:
1584
1584 (MDLXXXIV) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bohlano ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai nne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai nne ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
535
535 (DXXXV) ebile ngwaga wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa botshelela ngwagengsome wa 530s, ngwaga wa bomasometharo hlano ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masometharo hlano ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Mtwalume
Mtwalume ke toropo wa Mmušôgaê wa uMdoni go feta Mmasepala Setereke tša Ugu ka moka Afrika Borwa.
1909 (nomoro)
1909 (Sekete Makgolosenyane Senyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane seswai le sekete makgolosenyane lesome.
878 (nomoro)
878 (Makgoloseswai Masomešupa Seswai) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomešupa šupa le makgoloseswai masomešupa senyane.
Constructivism (filosofi ya thuto)
Tirišano gare ga baithuti
Sehlogo se segolo: Go ithuta ka go ruta
Baithuti bao ba nago le mabokgoni le ditlogo tše di fapanego ba swanetše go dirišana mešomong le dipoledišanong go fihlelela kwešišo ye e abelanwago ya therešo lefapheng le le itšego. Mehlala ye mengwe ya go aga leago e gatelela gape tlhokego ya tirišano gare ga baithuti, yeo e thulanago thwii le mekgwa ya setšo ya phadišano. Kgopolo e tee ya Vygotskian yeo e nago le ditlamorago tše bohlokwa go tirišano ya dithaka, ke ya lefelo la tlhabollo ya proximal. E hlalošwa bjalo ka sekgala magareng ga maemo a nnete a tlhabollo bjalo ka ge a laolwa ke tharollo ya mathata ye e ikemetšego le maemo a tlhabollo ye e ka bago gona bjalo ka ge a laolwa ka tharollo ya mathata ka fase ga tlhahlo ya batho ba bagolo goba ka tirišano le dithaka tše di nago le bokgoni kudu, e fapana le tlhago ya thutaphedi ye e sa fetogego ya dikgato tša Piaget tša tlhabollo. Ka tshepedišo ya ‘sefala’ moithuti a ka katološwa go feta mellwane ya go butšwa ga mmele go fihla bokgoleng bjoo tshepedišo ya tlhabollo e šalelago morago tshepedišong ya go ithuta.
Ge baithuti ba swanetše go tšweletša le go tlwaetša dikagare tše mpsha le bao ba tsenago le bona ka klaseng, tshepedišo yeo e sego ya mothalo ya go aga tsebo ya kopanelo e tla hlongwa.
Bohlokwa bja taba yeo e dikologilego
Mohlala wa social constructivist o lebelela seemo seo thuto e diregago go sona bjalo ka selo sa bohlokwa go thuto ka boyona.
Motheo wa kgopolo ya moithuti bjalo ka modiriši yo a šomago ke "kakanyo ya gore ga go na sete e tee ya melao ya go ithuta ye e akaretšwago yeo molao wo mongwe le wo mongwe o šomago go bohle. domains".: 208 Tsebo ye e se nago diteng ga e re fe mabokgoni a go diriša kwešišo ya rena mešomong ya nnete ka gobane ga re šome le kgopolo yeo tikologong ye e raraganego le go itemogela dikamano tše di raraganego tikologong yeo tšeo di laolago gore kgopolo e šomišwa bjang le neng. Kgopolo ye nngwe ya boagi bja leago ke ya thuto ya nnete goba ya maemo, moo moithuti a tšeago karolo medirong yeo e lebanego thwii le tirišo ya thuto le yeo e diregago ka gare ga setšo seo se swanago le seemo seo se dirišitšwego.Go ithutela mošomo ka temogo go šišintšwe bjalo ka mohlala wa go aga wo o šomago gabotse wa go ithuta mo go lekago go "go godiša baithuti mekgweng ya kgonthe ka mošomo le tirišano ya leago ka tsela ye e swanago le yeo e bonagalago, le yeo go lego molaleng gore e atlegile, go ithutela mošomo wa diatla".
Holt le Willard-Holt (2000) ba gatelela kgopolo ya tekolo ya dinamiki, yeo e lego tsela ya go lekola bokgoni bja kgonthe bja barutwana bjo bo fapanego kudu le diteko tše di tlwaelegilego. Mo, sebopego sa go dirišana sa go ithuta se katološetšwa go tshepedišo ya tekolo. Go e na le go lebelela tekolo bjalo ka tshepedišo yeo e dirwago ke motho o tee, go swana le mohlahli, e bonwa bjalo ka tshepedišo ya ditsela tše pedi yeo e akaretšago kgokagano magareng ga mohlahli le morutwana. Tema ya mohlahlobi e ba ya go tsena poledišanong le batho bao ba lekolwago go hwetša maemo a bona a bjale a go šoma mošomong ofe goba ofe le go abelana le bona ditsela tše di kgonegago tšeo ka tšona go šoma moo go ka kaonefatšwago mo tiragalong ye e latelago. Ka go realo, tekolo le go ithuta di bonwa bjalo ka tšeo di kgokagantšwego ka mo go sa aroganywego e sego ditshepedišo tše di aroganego.
Holt le Willard-Holt (2000) ba gatelela kgopolo ya kelo ya go fetoga, yeo e lego tsela ya go sekaseka bokgoni bja nnete bja baithuti yeo e fapanago kudu le diteko tša tlwaelo. Mo, tlhago ya go ithuta yeo e lego ya tirišano gabotse e katološetšwa tshepedišong ya kelo. Go e na le go lebelela kelo bjalo ka tshepedišo yeo e dirwago ke motho o tee, go swana le mohlahli, e bonwa bjalo ka tshepedišo ya ditsela tše pedi yeo e akaretšago tirišano magareng ga bobedi mohlahli le moithuti. Karolo ya mohlahlobi e ba ye nngwe ya go tsena poledišanong le batho bao ba hlahlobjago go hwetša maemo a bona a bjale a tiragatšo mošomong ofe goba ofe le go abelana le bona ditsela tše di kgonegago tšeo ka tšona tiragatšo yeo e ka kaonafatšwago ka yona tiragalong ye e latelago. Ka go realo, kelo le go ithuta di bonwa bjalo ka tšeo di kgokaganego ka mo go sa aroganywego e sego ditshepedišo tše di aroganego. Go ya ka pono ye, bahlahli ba swanetše go bona kelo bjalo ka tshepedišo ye e tšwelago pele le ya tirišano yeo e elago phihlelelo ya moithuti, boleng bja maitemogelo a go ithuta le courseware. Ditshwaotshwao tšeo di hlotšwego ke tshepedišo ya kelo di šoma bjalo ka motheo wo o lebanyago wa
536
536 (DXXXVI) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bošupa ngwagengsome wa 530s, ngwaga wa bomasometharo tshela ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masometharo tshela ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1910 (nomoro)
1910 (Sekete Makgolosenyane Lesome) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane senyane le sekete makgolosenyane lesome tee.
407 (nomoro)
407 (Makgolonne Šupa) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgolonne tshela le makgolonne seswai.
Ophondweni, Mtubatuba
Ophondweni ke toropo wa Mmušôgaê wa Mtubatuba go feta Mmasepala Setereke tša Umkhanyakude ka moka Afrika Borwa.
879 (nomoro)
879 (Makgoloseswai Masomešupa Senyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomešupa seswai le makgoloseswai masomeseswai.
1646 (nomoro)
1646 (Sekete Makgolotshela Masomenne Tshela) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne hlano le sekete makgolotshela masomenne šupa.
1312 (nomoro)
1312 (Sekete Makgolotharo Lesome Pedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome tee le sekete makgolotharo lesome tharo.
1911 (nomoro)
1911 (Sekete Makgolosenyane Lesome Tee) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome le sekete makgolosenyane lesome pedi.
Khalavha
Khalavha ke village go feta Thulamela Mmusogae, Vhembe wa porofense Limpopo ka moka Afrika Borwa.
1151
1151 (MCLI) ebile ngwaga wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano tee ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
Jacob Zuma
Jacob Gedleyihlekisa Zuma (o belegwe ka la 12 Moranang 1942) go seo bjale e lego Nkandla, KwaZulu-Natal ke radipolitiki wa Afrika Borwa. E bile Mopresidente wa Afrika Borwa go tloga ka 2009 go fihla ka 2018.
Ka la 14 Hlakola 2018 Mopresidente wa Afrika Borwa Jacob Zuma' o ile a itokolla ka lebaka la taelo ya go se kwane yeo go ngangišanwago ka yona le kahlolo African National Congress.
Khubvi
Khubvi ke village ye kgolo go feta Thulamela Mmusogae, Vhembe wa porofense Limpopo ka moka Afrika Borwa.
1647 (nomoro)
1647 (Sekete Makgolotshela Masomenne Šupa) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne tshela le sekete makgolotshela masomenne seswai.
Jacob Zuma
Bophelo bja motho ka noši
Ka 2005 o ile a latofatša ka [go kata eupša o ile a hwetšwa a se na molato.
Park Rynie
Park Rynie ke toropo wa Mmušôgaê wa uMdoni go feta Mmasepala Setereke tša Ugu ka moka Afrika Borwa.
Jacob Zuma
Bophelo bja motho ka noši
E nngwe ya ditšo tša gagwe tšeo a di latelago ke go ba le basadi ba bantši. O bile le basadi ba tshela (yo mongwe wa bona o ipolaile ka 2000) gomme o bile le bana ba go feta masomepedi.
Zuma e be e le motho yo a bego a swanetše go botša setšhaba ka la 5 Dibatsela 2013 gore Nelson Mandela o hlokofetše.
Bophelo ka morago ga bopresidente
Ka June 2021 Jacob Zuma o ile a bonwa molato wa lenyatšo la kgorotsheko gomme a ahlolelwa dikgwedi tše 15 kgolegong.Kahlolo ye e tlile morago ga gore Zuma a ganetše ditaelo tša Kgorotsheko ya Molaotheo gore a tšwelele pele ga State Capture Inquiry gomme a arabe dipotšišo tšeo di sa latofatšego mabapi le mengwaga ya gagwe ye senyane mo setulong.
Ka Phato 2021, Jacob Zuma o be a tla hwetša phenšene yeo e sa lekanego go lefela ditshenyagalelo tša gagwe tša molao. Boemong le ge e le bofe, se ke seo ba leloko la gagwe ba se šišinyago, bao ba ipiletšago go badudi-gotee le bona go tsenya letsogo go hlogo ya bona ya peleng ya mmušo.
Ka Lewedi 2021, Kgorotsheko ya Molaotheo ya Afrika Borwa e ile ya gana ka bogale kgopelo ya Mopresidente wa peleng Jacob Zuma ya go bušetša morago kahlolo ya gagwe yeo e bego e mo ahlolela dikgwedi tše 15 kgolegong ka lebaka la go nyatša toka.
1313 (nomoro)
1313 (Sekete Makgolotharo Lesome Tharo) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome pedi le sekete makgolotharo lesome nne.
1152
1152 (MCLII) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Labobedi, ngwaga wa boraro ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano pedi ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano pedi ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
880 (nomoro)
880 (Makgoloseswai Masomeseswai) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomešupa senyane le makgoloseswai masomeseswai tee.
430s
430s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 430 ya fela ka 31 Manthole 439. Ngwagasome 430s o wela ngwagengkgolo wa 5.
1586
1586 (MDLXXXVI) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bošupa ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai tshela ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai tshela ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
Thakwane
Thakwane ke toropo go feta Mmušoselegae wa Naledi wa diporofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
881 (nomoro)
881 (Makgoloseswai Masomeseswai Tee) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai le makgoloseswai masomeseswai pedi.
1913 (nomoro)
1913 (Sekete Makgolosenyane Lesome Tharo) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome pedi le sekete makgolosenyane lesome nne.
1587
1587 (MDLXXXVII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa boseswai ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai šupa ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai šupa ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
440s
440s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 440 ya fela ka 31 Manthole 449. Ngwagasome 440s o wela ngwagengkgolo wa 5.
Pennington, KwaZulu Natala
Pennington ke coastal toropo nyane wa Mmušôgaê wa uMdoni go feta Mmasepala Setereke tša Ugu ka moka Afrika Borwa.
1585
1585 (MDLXXXV) ebile ngwaga wa go thoma ka Labobedi, ngwaga wa botshelela ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai hlano ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai hlano ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1315 (nomoro)
1315 (Sekete Makgolotharo Lesome Hlano) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome nne le sekete makgolotharo lesome tshela.
Beijing
thumb|Beijing thumb|right|
Beijing (o kanje Peking) ke toropokgolokgolo (capital) ka moka Republika sa Tšhaena.
1650 (nomoro)
1650 (Sekete Makgolotshela Masomehlano) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne senyane le sekete makgolotshela masomehlano tee.
1914 (nomoro)
1914 (Sekete Makgolosenyane Lesome Nne) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome tharo le sekete makgolosenyane lesome hlano.
1915 (nomoro)
1915 (Sekete Makgolosenyane Lesome Hlano) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome nne le sekete makgolosenyane lesome tshela.
538
538 (DXXXVIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bosenyane ngwagengsome wa 530s, ngwaga wa bomasometharo seswai ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masometharo seswai ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Dzimauli
Dzimauli ke village go feta Collins Chabane Mmusogae, Vhembe wa porofense Limpopo ka moka Afrika Borwa.
Rekgaritlhile
Rekgaritlhile e 244 km bodikela la toropo kgolo wa Klerksdorp.
1651 (nomoro)
1651 (Sekete Makgolotshela Masomehlano Tee) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomehlano le sekete makgolotshela masomehlano pedi.
1648 (nomoro)
1648 (Sekete Makgolotshela Masomenne Seswai) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne šupa le sekete makgolotshela masomenne senyane.
1912 (nomoro)
1912 (Sekete Makgolosenyane Lesome Pedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome tee le sekete makgolosenyane lesome tharo.
882 (nomoro)
882 (Makgoloseswai Masomeseswai Pedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai tee le makgoloseswai masomeseswai tharo.
539
539 (DXXXIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 530s, ngwaga wa bomasometharo senyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masometharo senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1589
1589 (MDLXXXIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai senyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1588
1588 (MDLXXXVIII) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa bosenyane ngwagengsome wa 1580s, ngwaga wa bomasomeseswai seswai ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomeseswai seswai ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1153
1153 (MCLIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
541
541 (DXLI) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne tee ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1649 (nomoro)
1649 (Sekete Makgolotshela Masomenne Senyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomenne seswai le sekete makgolotshela masomehlano.
544
544 (DXLIV) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bohlano ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne nne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne nne ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Umzinto
Umzinto ke toropo wa Mmušôgaê wa uMdoni go feta Mmasepala Setereke tša Ugu ka moka Afrika Borwa.
1591
1591 (MDXCI) ebile ngwaga wa go thoma ka Labobedi, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 1590s, ngwaga wa bomasomesenyane tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomesenyane tee ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
540
540 (DXL) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa pele ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1155
1155 (MCLV) ebile ngwaga wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa botshelela ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano hlano ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano hlano ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
Air India
thumb|right|Air India airplane mô Narita International Airport. Air India (Hindi: एअर एअंडिया) e tsejoang ka molao e le Air India Air Transport Services Limited ke k'hamphani ya difofane ya naga ya India. Air India ke karolô ya National Aviation Company of India Limited.
542
542 (DXLII) ebile ngwaga wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa boraro ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne pedi ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne pedi ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1316 (nomoro)
1316 (Sekete Makgolotharo Lesome Tshela) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome hlano le sekete makgolotharo lesome šupa.
Huhudi
Huhudi ke township ya toropo Vryburg go feta Mmušoselegae wa Naledi wa diporofense Leboa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
883 (nomoro)
883 (Makgoloseswai Masomeseswai Tharo) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai pedi le makgoloseswai masomeseswai nne.
1154
1154 (MCLIV) ebile ngwaga wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa bohlano ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano nne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano nne ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1590
1590 (MDXC) ebile ngwaga wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa pele ngwagengsome wa 1590s, ngwaga wa bomasomesenyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomesenyane ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1652 (nomoro)
1652 (Sekete Makgolotshela Masomehlano Pedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomehlano tee le sekete makgolotshela masomehlano tharo.
Folovhodwe
Folovhodwe ke village go feta Mmasepala Setereke tša Vhembe wa porofense Limpopo ka moka Afrika Borwa.
884 (nomoro)
884 (Makgoloseswai Masomeseswai Nne) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai tharo le makgoloseswai masomeseswai hlano.
543
543 (DXLIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labobedi, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1654 (nomoro)
1654 (Sekete Makgolotshela Masomehlano Nne) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomehlano tharo le sekete makgolotshela masomehlano hlano.
1593
1593 (MDXCIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 1590s, ngwaga wa bomasomesenyane tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomesenyane tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
450s
450s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 450 ya fela ka 31 Manthole 459. Ngwagasome 450s o wela ngwagengkgolo wa 5.
1156
1156 (MCLVI) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bošupa ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano tshela ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano tshela ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1917 (nomoro)
1917 (Sekete Makgolosenyane Lesome Šupa) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome tshela le sekete makgolosenyane lesome seswai.
Kazakhstan
Kazakhstan ke naga lefasaneng la Europa/Asia, toropokgolo ya gona ke Nur-Sultan.
1317 (nomoro)
1317 (Sekete Makgolotharo Lesome Šupa) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome tshela le sekete makgolotharo lesome seswai.
885 (nomoro)
885 (Makgoloseswai Masomeseswai Hlano) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai nne le makgoloseswai masomeseswai tshela.
1918 (nomoro)
1918 (Sekete Makgolosenyane Lesome Seswai) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome šupa le sekete makgolosenyane lesome senyane.
460s
460s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 460 ya fela ka 31 Manthole 469. Ngwagasome 460s o wela ngwagengkgolo wa 5.
Boimana bja bafsa ba mahlalagading
Go ima ga bafša, bjo bo tsebjwago jwalo ka boimana ba mahalagading, ke go ima ga mosetsana wa mahlalagading goba moswa yo a ka ba go ka fase ga mengwaga e 20. Mo re bala gape bao ka molao e le go bafša nageng tsa bona. WHO e hlaloša mahlalagadi jwalo ka nako ya gare ga mengwaga ya 10 le 19. [5] Boimana bo ka hlolega ge go bile le thobalano matšatšing a ge go bonwe madi, mo e ka ba go pele ya go bona madi (menarch) efela gantši e diragala mathomong a go bona madi eupša gantši e direga ka morago ga mathomo a dinako. Go banenyana bao ba fepegilelo, ba jago gabotse, go bonwa ga madi ga mathomo go tšea karolo go mengwaga ye 12.
Go ima ga bafsa ba mahlalagading go amana le mathata a leago, go akaretša maemo a fase a thuto le bodiidi. Boimana bja bafsa ba mahlalagading dinageng tše di hlabologilego gantši bo ka ntle ga lenyalo gomme gantši bo tswalanywa le dihlong tša setšhaba. Boimana bja bafsa ba mahlalagading dinageng tše di hlabologago gantši bo direga ka gare ga lenyalo gomme seripa se rulagantšwe. Le ge go le bjalo, ditšhabeng tše, boimana bja bafsa bo ka kopana le phepompe le tlhokomelo ya tša maphelo ye e fokolago go hlola mathata a tša kalafo. Ge di šomišwa ka go kopanywa, ditsenogare tša thuto le go fihlelela taolo ya pelego di ka fokotša boimana bjo bo sa rerišanwego bja bafsa ba mahlalagading.
Ka 2015, tekano ya basadi ba 47 go 1,000 ba bile le bana ba le ka fasenyana ga mengwaga ye 20. [3] Ditekatekanyo tše di golela godimo ka ga Afrika le bofasenyana bja Asia.[3] Go mafase ao a sa hlabollogago tekano ya 2.5 million ya basadi ba ka fase ga mengwaga ya 16 le 16 million ya basadi ba 15 go 19 ka mengwaga ba belega ngwaga ka ngwaga. [3]
Tema yeo e kgathwago ke go diriša ga dihlare-tagi le bjala
Diokobatši tša go fokotša thibelo le bjala di ka hlohleletša kopano ya botona le botshadi yeo e sa nyakegego. Ge e le gore go bjalo, ga go tsebje ge e ba diokobatši ka botšona di huetša bafsa bao ba lego mahlalagading ka go lebanya go tšea karolo boitshwarong bjo bo lego kotsi, goba ge e ba bafsa bao ba tsenago mahlalagading bao ba dirišago diokobatša ba na le kgonagalo e kgolo ya go tšea karolo ka thobalano. Tswalano ga e bolele sebaki. Diokobatši tšeo di nago le bohlatse bjo bo tiilego kudu bjo bo di kgokaganyago le boimana bja mahlalagading ke bjala, cannabis, "ecstasy" le di-amphetamine tše dingwe tše di tšeetšwego legato. Diokobatši tšeo di nago le bohlatse bjo bonnyane bja go thekga kgokagano ya pele ga boimana ke di-opioid, go swana le heroin, morphine le oxycodone, tšeo mafelelo a tšona a tsebjago kudu e lego go fokotšega ga libido go bonala gore badiriši ba di-oproid ba bafsa ba lego mahlalagading ba fokoditše ditekanyo tša go ima ge ba bapetšwa le go se šomiše, le bjala, "ecstasy", cannabis le amphetamine ka go šomiša dithaka.
Go hlokega ga dithibelapelego
Bafsa bao ba lego mahlalagading ba ka hloka tsebo ya, goba go fihlelela, mekgwa ye e tlwaelegilego ya go thibela boimana, ka ge ba ka ba le dihlong kudu goba ba tšhogile go nyaka tshedimošo ye bjalo. Thibelo ya pelego go bafsa bao ba lego mahlalagading e tšweletša tlhohlo e kgolo go dingaka. Ka 1998, mmušo wa UK o beile pakane ya go fokotša palo ya boimana bja ka tlase ga mengwaga e 18 ka seripa ka 2010. Leano la go ima ga bafsa (TPS) le hlomilwe go fihlelela se. Tekanyo ya boimana ka sehlopheng se, le ge e le gore e theogile, e oketšegile go se nene ka 2007, go 41.7 go basadi ba 1000. Basadi ba bafsa gantši ba nagana ka thibelo ya pelego bjalo ka 'philisi' goba dikgotlopo gomme ba na le tsebo ye nnyane ka mekgwa ye mengwe. Ba tutueditšwe kudu ke dikanegelo tše mpe, tša go šomišwa mabapi le mekgwa ya go thibela pelego go tšwa go bagwera ba bona le boraditaba. Go thata kudu go fenya kgethollo. Go tshwenyega kudu ka ditlamorago tše di sa kgahlišego, go fa mohlala, go oketšega ga boima bja mmele le dišo, gantši go ama kgetho. Go hlaela diphilisi tše tharo ka kgwedi go tlwaelegile, gomme sehlopheng se sa mengwaga palo e ka ba godimo. Go thoma gape ka morago ga beke ya go se be le diphilisi, go swanelwa ke go uta diphilisi, tirišano ya dihlare-tagi le bothata bja go hwetša diphilisi tša go bušeletša ka moka di ka lebiša go go palelwa ga mokgwa.
Go thibelwa
Thuto ya thobalano le go fihlelela taolo ya pelego go bonala go fokotša boimana bjo bo sa rulaganyetšwago bja bafsa ba mahlalagading. Ga go tsebje gabotse gore ke mohuta ofe wa go tsena ditaba gare wo o šomago kudu.
Tshixwadza
Tshixwadza ke village go feta Collins Chabane Mmusogae, Vhembe wa porofense Limpopo ka moka Afrika Borwa.
1657 (nomoro)
1657 (Sekete Makgolotshela Masomehlano Šupa) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomehlano tshela le sekete makgolotshela masomehlano seswai.
Georgia
Georgia ke naga lefasaneng la Europa/Asia, toropokgolo ya gona ke Tbilisi.
1318 (nomoro)
1318 (Sekete Makgolotharo Lesome Seswai) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome šupa le sekete makgolotharo lesome senyane.
1656 (nomoro)
1656 (Sekete Makgolotshela Masomehlano Tshela) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomehlano hlano le sekete makgolotshela masomehlano šupa.
1919 (nomoro)
1919 (Sekete Makgolosenyane Lesome Senyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome seswai le sekete makgolosenyane masomepedi.
547
547 (DXLVII) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa boseswai ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne šupa ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne šupa ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Nambulungwana
Nambulungwana ke toropo wa Mmušôgaê wa Jozini go feta Mmasepala Setereke tša Umkhanyakude ka moka Afrika Borwa.
1594
1594 (MDXCIV) ebile ngwaga wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa bohlano ngwagengsome wa 1590s, ngwaga wa bomasomesenyane nne ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomesenyane nne ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1319 (nomoro)
1319 (Sekete Makgolotharo Lesome Senyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome seswai le sekete makgolotharo masomepedi.
Ndumu
Ndumu ke toropo wa Mmušôgaê wa Jozini go feta Mmasepala Setereke tša Umkhanyakude ka moka Afrika Borwa.
886 (nomoro)
886 (Makgoloseswai Masomeseswai Tshela) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai hlano le makgoloseswai masomeseswai šupa.
1659 (nomoro)
1659 (Sekete Makgolotshela Masomehlano Senyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomehlano seswai le sekete makgolotshela masometshela.
Veronica van Dyk
Veronica van Dyk ke mopolotiki ya Afrika Borwa. O bile setho sa Seboka sa Naga go tloga ka la 21 Mopitlo 2014. Van Dyk ke setho sa Democratic Alliance sa Afrika Borwa.
470s
470s ke ngwagasome tšhupamabakeng ya Gregorian wa go thoma ka 1 Pherekgong 470 ya fela ka 31 Manthole 479. Ngwagasome 470s o wela ngwagengkgolo wa 5.
1595
1595 (MDXCV) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa botshelela ngwagengsome wa 1590s, ngwaga wa bomasomesenyane hlano ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomesenyane hlano ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
887 (nomoro)
887 (Makgoloseswai Masomeseswai Šupa) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai tshela le makgoloseswai masomeseswai seswai.
546
546 (DXLVI) ebile ngwaga wa go thoma ka Mokibelo, ngwaga wa bošupa ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne tshela ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne tshela ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
Ndabeni
Ndabeni ke toropo wa Mmušôgaê wa Jozini go feta Mmasepala Setereke tša Umkhanyakude ka moka Afrika Borwa.
1660 (nomoro)
1660 (Sekete Makgolotshela Masometshela) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomehlano senyane le sekete makgolotshela masometshela tee.
888 (nomoro)
888 (Makgoloseswai Masomeseswai Seswai) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai šupa le makgoloseswai masomeseswai senyane.
548
548 (DXLVIII) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa bosenyane ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne seswai ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne seswai ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1921 (nomoro)
1921 (Sekete Makgolosenyane Masomepedi Tee) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane masomepedi le sekete makgolosenyane masomepedi pedi.
1658 (nomoro)
1658 (Sekete Makgolotshela Masomehlano Seswai) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masomehlano šupa le sekete makgolotshela masomehlano senyane.
1159
1159 (MCLIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Labone, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano senyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1920 (nomoro)
1920 (Sekete Makgolosenyane Masomepedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane lesome senyane le sekete makgolosenyane masomepedi tee.
Koketšego ya Palo ya Batho
thumb|Koketšego e feletšego ya palo ya batho lefaseng ka bophara ka ngwaga Kgolo ya baagi ke koketšego ya palo ya batho sehlopheng sa badudi goba se se phatlaletšego. Kgolo ya nnete ya palo ya batho ya lefase ka bophara e fihla go go dikologa dimilione tše 83 ka ngwaga, goba 1.1% ka ngwaga. Palo ya baagi ya lefase ka bophara e gotše go tloga go 1 pilione ka 1800 go ya go 7,9 pilione ka 2020. UN e akantše gore palo ya baagi e tla tšwela pele e gola, gomme dikakanyetšo di beile palomoka ya baagi go 8.6 pilione bogareng bja 2030, 9.8 pilione bogareng bja 2050 le 11,2 pilione ka 2100 Lega go le bjalo, barutegi ba bangwe ka ntle ga UN ba hlamile ka mo go oketšegago dika tša palo ya batho tšeo di ikarabelago ka dikgateletšo tše oketšegilego tša go theoga kgolong ya baagi; boemong bjo bjalo palo ya batho e be e tla fihla tlhoreng pele ga 2100.
889 (nomoro)
889 (Makgoloseswai Masomeseswai Senyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai seswai le makgoloseswai masomesenyane.
Koketšego ya Palo ya Batho
Palo ya batho lefaseng e be e dutše e gola ga e sa le go tloga mafelelong a Lehu le Letšo, go dikologa ngwaga wa 1350. Motswako wa tšwelopele ya thekinolotši yeo e ilego ya kaonefatša tšweletšo ya temo le tlhwekišo le tšwelopele ya tša kalafo yeo e ilego ya fokotša mahu e okeditše kgolo ya baagi. Mafelong a mangwe a thutafase, se se diegile ka tshepedišo yeo e bitšwago phetogo ya palo ya batho, moo ditšhaba tše dintši tšeo di nago le maemo a godimo a bophelo di bonego go fokotšega mo gogolo ga kgolo ya baagi. Se se fapana thwii le maemo ao a sa hlabologago kudu, moo kgolo ya baagi e sa diregago. Lefaseng ka bophara, seelo sa kgolo ya baagi se theogile go tšwa go tlhora ya 2.2% ka ngwaga ka 1963. Palo ya batho ya lefase ka bophara e akantšwe go fihla tlhoreng bogareng bja ngwagakgolo wa bo-21 gomme ya fokotšega ka 2100.
Kgolo ya baagi go bapa le tšhomišo ye e oketšegilego ke sešupo sa go tshwenyega ka tikologo, go swana le tahlegelo ya mehuta ya diphedi le phetogo ya klaemete, ka lebaka la go šomišwa kudu ga methopo ya tlhago bakeng sa tlhabollo ya batho. Pholisi ya boditšhabatšhaba yeo e lebantšhitšwego go fokotša khuetšo ya kgolo ya palo ya batho e tsepame ka go Dinepo tša Tlhabollo ya go ya go ile tšeo di nyakago go kaonafatša maemo a bophelo lefaseng ka bophara mola di fokotša khuetšo ya setšhaba go tikologo mola di tšwetša pele bophelo bjo bobotse bja batho.
Histori
alt=|thumb|317x317px|Palo ya batho ba lefase e akanyetšwa go tloga ka 1800 go ya go 2100, ka palo ya palo ya batho ba ka moso ka morago ga 2020 go ya ka maemo a "go phagama" le "go fase". Tshedimošo go tšwa go dipolelelo pele tša Ditšhaba tše Kopanego ka 2019. Palo ya batho lefaseng e be e dutše e hlatloga ka mo go sa kgaotšego ga e sa le go tloga mafelelong a Lehu le Letšo, mo e ka bago ka ngwaga wa 1350. Palo ya baagi e thomile go gola ka lebelo lefaseng la ka Bodikela nakong ya phetogo ya diintaseteri. Koketšego ye bohlokwa kudu ya palo ya badudi lefaseng e bile go tloga ka bo-1950, kudu ka lebaka la tšwelopele ya kalafo le go oketšega ga tšweletšo ya temo
Tshepedišo ya Haber
Ka lebaka la khuetšo ya yona ye kgolo bokgoning bja batho bja go bjala dijo, tshepedišo ya Haber, yeo e reeletšwego ka yo mongwe wa bahlami ba yona, rakhemisi wa Jeremane Fritz Haber, e šomile bjalo ka "sethuthupi sa go thuthupa ga baagi", go kgontšha palo ya badudi ya lefase go oketšega go tšwa go 1.6 pilione ka 1900 go fihla go dibilione tše 7,7 ka November 2019.
Tše dingwe tša mabaka a "Go Hlatloga ga Baagi ga Sebjalebjale"[1] di nyakišišitšwe kudu ke rathutamahlale wa maphelo wa Brithania Thomas McKeown (1912-1988). Dikgatišong tša gagwe, McKeown o ile a hlohla dikgopolo tše nne mabapi le kgolo ya baagi:
Le ge e le gore thesese ya McKeown e ile ya ngangišanwa kudu, dinyakišišo tša morago bjale di tiišeditše bohlokwa bja dikgopolo tša gagwe. Mošomo wa gagwe o bohlokwa kudu go nagana ga bjale ka ga kgolo ya baagi, taolo ya pelego, maphelo a setšhaba le tlhokomelo ya kalafo. McKeown o bile le khuetšo ye kgolo go banyakišiši ba bantši ba baagi, go swana le ditsebi tša tša boiphedišo tša maphelo le bafenyi ba sefoka sa Nobel Robert W. Fogel (1993) le Angus Deaton (2015). Ba morago ba be ba tšea McKeown bjalo ka "mothei wa kalafo ya leago".
dikai sekhahla sa kgolo
"Seelo sa kgolo ya baagi" ke seelo seo palo ya batho ka bomong mo setšhabeng e oketšegago ka nako ye e filwego, yeo e bontšhwago bjalo ka karolwana ya palo ya batho ya mathomo. Ka go lebanya, seelo sa kgolo ya baagi se šupa phetogo ya palo ya badudi mo nakong ya nako ya yuniti, gantši e bontšhwa bjalo ka phesente ya palo ya batho ka o tee ka o tee ka setšhabeng mathomong a nako yeo. Se se ka ngwalwa bjalo ka fomula, yeo e šomago ka nako ye nnyane ka mo go lekanego:
Sekgahla sa kgolo ye botse se laetša gore palo ya badudi e a oketšega, mola sekgahla sa kgolo ye mpe se laetša gore palo ya badudi e a fokotšega. Tekanyo ya kgolo ya lefela e bontšha gore go be go e-na le palo e swanago ya batho mathomong le mafelelong a nako yeo—tekanyo ya kgolo e ka ba lefela gaešita le ge go e-na le diphetogo tše dikgolo ditekanyong tša matswalo, ditekanyo tša mahu, ditekanyo tša bofaladi le kabo ya nywaga magareng ga yona makga a mabedi.
thumb|Kgolo ya thekgo ya baagi <references group="" responsive="0">
1320 (nomoro)
1320 (Sekete Makgolotharo Masomepedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo lesome senyane le sekete makgolotharo masomepedi tee.
1322 (nomoro)
1322 (Sekete Makgolotharo Masomepedi Pedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo masomepedi tee le sekete makgolotharo masomepedi tharo.
Ngonyameni
Ngonyameni ke toropo wa Mmušôgaê wa Jozini go feta Mmasepala Setereke tša Umkhanyakude ka moka Afrika Borwa.
1157
1157 (MCLVII) ebile ngwaga wa go thoma ka Labobedi, ngwaga wa boseswai ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano šupa ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano šupa ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1321 (nomoro)
1321 (Sekete Makgolotharo Masomepedi Tee) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotharo masomepedi le sekete makgolotharo masomepedi pedi.
1597
1597 (MDXCVII) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa boseswai ngwagengsome wa 1590s, ngwaga wa bomasomesenyane šupa ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomesenyane šupa ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1160
1160 (MCLX) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa pele ngwagengsome wa 1160s, ngwaga wa bomasometshela ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masometshela ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
551
551 (DLI) ebile ngwaga wa go thoma ka Labohlano, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 550s, ngwaga wa bomasomehlano tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomehlano tee ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1158
1158 (MCLVIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bosenyane ngwagengsome wa 1150s, ngwaga wa bomasomehlano seswai ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masomehlano seswai ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1161
1161 (MCLXI) ebile ngwaga wa go thoma ka Sontaga, ngwaga wa bobedi ngwagengsome wa 1160s, ngwaga wa bomasometshela tee ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 12, le ngwaga wa bolekgolo masometshela tee ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
1922 (nomoro)
1922 (Sekete Makgolosenyane Masomepedi Pedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolosenyane masomepedi tee le sekete makgolosenyane masomepedi tharo.
Pacaltsdorp
Pacaltsdorp ke motsesetoropo ya George, Mmasepala Setereke tša Eden go feta porofense Kapa Bodikela ka moka Afrika Borwa.
Khakhu
Khakhu ke village go feta Collins Chabane Mmusogae, Vhembe wa porofense Limpopo ka moka Afrika Borwa.
553
553 (DLIII) ebile ngwaga wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa bone ngwagengsome wa 550s, ngwaga wa bomasomehlano tharo ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomehlano tharo ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
1596
1596 (MDXCVI) ebile ngwagamolele wa go thoma ka Mošupologo, ngwaga wa bošupa ngwagengsome wa 1590s, ngwaga wa bomasomesenyane tshela ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 16, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomesenyane tshela ngwagengkete wa Ngwagakete 2.
Riverside, Greater Tubatse
Riverside ke toropo go feta Mmušôselegae wa Fetakgomo Tubatse, Mmasepala Setereke tša Sekhukhune wa porofense Limpopo ka moka Afrika Borwa.
1662 (nomoro)
1662 (Sekete Makgolotshela Masometshela Pedi) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masometshela tee le sekete makgolotshela masometshela tharo.
549
549 (DXLIX) ebile ngwaga wa go thoma ka Laboraro, ngwaga wa bolesome ngwagengsome wa 540s, ngwaga wa bomasomenne senyane ngwagengkgolo wa Ngwagakgolo 6, le ngwaga wa bomakgolo hlano masomenne senyane ngwagengkete wa Ngwagakete 1.
890 (nomoro)
890 (Makgoloseswai Masomesenyane) ke nomoro yeo e elego magareng ga makgoloseswai masomeseswai senyane le makgoloseswai masomesenyane tee.
1663 (nomoro)
1663 (Sekete Makgolotshela Masometshela Tharo) ke nomoro yeo e elego magareng ga sekete makgolotshela masometshela pedi le sekete makgolotshela masometshela nne.
Mabvete
Mabvete ke village go feta Musina Mmusogae, Vhembe wa porofense Limpopo ka moka Afrika Borwa.